<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>REGIONALE
AGENDA
2023-2025




   CONCEPT 1.1 06-04-2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>In het kort


ONZE GEZAMENLIJKE VISIE                                                INHOUDSOPGAVE
OP DE GROENE METROPOOLREGIO
ARNHEM-NIJMEGEN
                                                                       VOORWOORD                                      5         7. ONTSPANNEN REGIO                        46
Horizon                                                                                                                         Speerpunt 1: Duurzaam toerisme             49
ONZE GEZAMENLIJKE AMBITIE:                                             1. INLEIDING                                   6         Speerpunt 2: Bruisende binnensteden,
• we positioneren ons als dé groene metropoolregio van Nederland                                                                krachtige kernen                           51
• we profileren ons als dé (inter)nationale circulaire topregio 2050   2. G
                                                                           EBIEDSGERICHT WERKEN                                Speerpunt 3: Groen-blauw raamwerk          52
• we werken samen aan dé ontspannen groeiregio in balans                  EN MAJEURE OPGAVEN                          8         Speerpunt 4: Cultuur en erfgoed            53

Hiervoor werken we als regio samen:                                    3. SAMENWERKING                                10        8. GROENE GROEIREGIO                       56
                                                                       Bestuursakkoord                                          Speerpunt 1: Wonen in Balans:
Fundament                                                              en Investeringsagenda                          10        Versnellen van de woningbouw               59
WE WERKEN SAMEN AAN HET BEHOUD VAN DE IDENTITEIT                       Verstedelijkingsstrategie                                Speerpunt 2: Leefomgeving:
VAN DE REGIO:                                                          Arnhem Nijmegen Foodvalley                     10        Verbinden van de ruimtelijke opgaven       61
• we zetten ons in voor een gevarieerd cultuurlandschap                Samenwerking met Rijk, EU, Duitsland:
• we houden de regio bereikbaar voor alle vervoersmiddelen             Public Affairs vanuit de opgaven               10        9. B
                                                                                                                                    EDRAG HEFFING
• we ontwikkelen de culturele netwerken in de regio                    Samenwerking binnen de opgaven                  11          VENNOOTSCHAPSBELASTING                  65

Heden                                                                  4. VERBONDEN REGIO                             12        10. PARAGRAFEN                             66
WE WERKEN SAMEN AAN DE ONTWIKKELING VAN DE REGIO:                      Speerpunt 1: Gebiedsgerichte corridors         14        10.1 	Paragraaf 1: Risico’s en
• we ontwikkelen de regio als compleet stedelijk netwerk               Speerpunt 2: Fiets                             17                weerstandsvermogen                 66
• we ontwikkelen Energy, Food, Health en Hightech als topsectoren      Speerpunt 3: Hubs en knooppunten               19        10.2 Paragraaf 2: Financiering             67
• we benutten talent en het menselijk kapitaal in de regio             Speerpunt 4: Gedrag en duurzame mobiliteit     21        10.3 Paragraaf 3: Bedrijfsvoering          67
                                                                       Speerpunt 5: Verkeersveiligheid                23        10.4 Paragraaf 4: Verbonden partijen       68
Perspectief
WE WERKEN SAMEN AAN DE KOERS VAN DE REGIO:                             5. PRODUCTIEVE REGIO                           26        11. B
                                                                                                                                     EGROTING GROENE METROPOOLREGIO
• we maken onze regio veerkrachtig voor klimaat en energie             Speerpunt 1: Stimuleren                                      ARNHEM-NIJMEGEN 2023-2026           69
• we zetten breed in op de circulariteit van onze economie             Ondernemerschap MKB 	                          29        11.1 Het regiobureau                    70
• we werken aan een vitale en ontspannen leefomgeving                  Speerpunt 2: Human Capital 	                   30        11.2 De vijf opgaven                    72
                                                                       Speerpunt 3: Doorontwikkeling                            11.3 	Totaaloverzicht baten
                                                                       Health & Hightech en Energy tot                                 en lasten begroting per taakveld 78
                                                                       (inter)nationale clusters                      32        11.4 Geprognotiseerde balans            79
                                                                       Speerpunt 4: Toekomstbestendige                          11.5 De ontwikkeling van het EMU saldo  80
                                                                       werklocaties                                   34
                                                                                                                                Bijlage 1: Kerngegevens                    81
                                                                       6. CIRCULAIRE REGIO                            36
                                                                       Speerpunt 1: Circulaire bouw                             Bijlage 2: Deelnemende gemeenten
                                                                       en infrastructuur                              38        GMR – TEB – Circulaire regio               82
                                                                       Speerpunt 2: Circulaire economie:
                                                                       grondstoffen en ketens                         40        Bijlage 3: Inwoneraantallen per gemeente   83
                                                                       Speerpunt 3: Water en klimaatadaptatie         41
                                                                       Speerpunt 4: Transitie naar duurzame energie   43        Bijlage 4: Volledig overzicht van
                                                                                                                                gemeenten en hun bijdragen 2023            84




                                                      2                                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    VOORWOORD

    Voor u ligt de regionale agenda 2023-2025 en begroting 2023-2026. Nadat in 2021 de regionale agenda
    2022, samen met de begroting 2022, is vastgesteld, presenteren wij nu de eerste meerjarige agenda en be-
    groting. Hiermee komen wij tegemoet aan de wens om de uitvoering van de gezamenlijke ambities, vertaald
    in opgaven en speerpunten, vast te leggen in een meerjarige agenda voorzien van een financiële vertaling.
    De meerjarige agenda loopt hiermee samen op met de eerste jaren van de nieuwe bestuursperiode.
    Nieuwe colleges worden na de verkiezingen gevormd. De nieuwe energie en de overtuiging in onze
    regionale samenwerking die in periode 2019-2022 is ontstaan, hopen we met deze ambitieuze meerjarige
    agenda te versterken.

    De regionale samenwerking is een opgavegerichte samenwerking. De regionale agenda en begroting is
    opgebouwd uit de vijf opgaven, aangevuld met de regio-organisatie (bedrijfsvoering). In het tweede deel is
    de vertaling van de ambities in de begroting 2023-2026 vastgelegd.

    Met vriendelijke groet,
    namens het algemeen bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen,

    Hubert Bruls
    Voorzitter




4                                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1. INLEIDING

In de regionale agenda voor 2023-2025 geven             We pakken de opgaven in samenhang op. Dat is         5. E
                                                                                                                 nergy: decentrale energiesystemen en inno-            Een dergelijke rol brengt ook uitdagingen met
wij aan wat de doelen zijn die we met regionale         de kracht van onze werkwijze: vanuit verschillen-       vatievermogen (Connectr).                               zich mee. Zo is het belangrijk dat er bij gemeen-
samenwerking in deze periode willen bereiken en         de invalshoeken werken we aan de maatschappe-        6. Health & Hightech: campus- en cluster-                 ten voldoende kwantitatieve en kwalitatieve
wat de bijdrage van de Groene Metropoolregio is         lijke opgaven en versterken we elkaars acties.           faciliteiten voor innovatievermogen gezond-            capaciteit is om wat op regionaal niveau wordt
om dit te realiseren.                                                                                            heid en Artificial Intelligence.                       ontwikkeld, op gemeentelijk niveau te vertalen.
                                                        AGGLOMERATIEKRACHT                                   Daarnaast worden landelijke ontwikkelingen                 Ook daar helpen we bij met bijvoorbeeld de
Onze ambitie blijft ongewijzigd: we zijn een            EN LOBBY                                             gevolgd voor de andere speerpunten.                        flexpool vanuit de Woondeal. Wij zien dat daar
bloeiend stedelijk netwerk, zonder de overdruk          Door samen integraal aan onze opgaven te                                                                        ook bij andere opgaven, zoals bijvoorbeeld de
van de Randstad. Dat willen we zo houden. We            werken, versterken we onze agglomeratiekracht:       In samenwerking met Duitse stakeholders wordt              Verbonden regio, vraag naar is. Willen we in deze
verwachten dat onze regio nog verder zal groei-         over vijf jaar is de Groene Metropoolregio zicht-    gewerkt aan (euregionale) projecten en part-               behoefte voorzien en wat betekent dit dan voor
en; in inwoners, in werkgelegenheid en in mobi-         baar als (inter-)nationaal toonaangevende regio      nerschappen. Met andere metropoolregio’s en                de regionale samenwerking en het regiobureau?
liteit. We hebben een forse woningbehoefte van          op het gebied van circulaire verstedelijking en      partners over de grens werken we aan een inter-            Hierin moeten we de komende jaren afwegingen
circa 35.000 extra woningen tot 2030. We zetten         landschap. Het beter benutten van onze agglo-        nationaal spoor/euregionaal mobiliteitsplan en             maken.
in op blijvend werk en huisvesting voor onze in-        meratiekracht stelt ons in staat steun voor onze     de ontwikkeling van samenwerking op energie,
woners. We zien ook dat onze gekoesterde leef-          regionale ontwikkeling te organiseren.               circulariteit en een grensoverschrijdend groen-            INTEKENEN OP OPGAVEN
kwaliteit bedreigd wordt als we niet gezamenlijk                                                             blauw raamwerk.                                            DOOR GEMEENTEN
sturen op de groei die op ons afkomt. We willen         Naast de positionering van onze regio als dé                                                                    Als een gemeente besluit mee te doen aan een
daarom op regionaal niveau samenwerken, met             groene metropoolregio van Nederland vormen           OPGAVEN: DOELEN OVER                                       opgave, dan tekent het college, na het besluit van
de deelnemende gemeenten en onze partners:              profilering en lobby de dragers van de Public        VIJF JAAR, SPEERPUNTEN                                     de gemeenteraad, hiertoe een opgaveovereen-
hoe leiden we de groei gezamenlijk in goede             Affairs-strategie. We richten onze inzet op          EN BIJDRAGE VAN DE REGIO                                   komst. Hiermee zegt de gemeente toe de
banen, zodat de balans tussen stedelijke                Brussel, Den Haag en Nordrhein-Westfalen.            In deze agenda hebben we voor elk van de vijf              benodigde middelen ter beschikking te stellen
ontwikkeling en ontspannen leefkwaliteit in de                                                               opgaven beschreven wat we over vijf jaar willen            voor de komende drie jaar. De basis voor deze
regio behouden blijft? Daarom: groene groei!            Richting Europa zetten we onverminderd in op         bereiken en wat we als regio daarvoor doen om              overeenkomst ligt in artikel 27 van de Gemeen-
                                                        de EU-relevante thema’s Energy, Mobility, Circular   deze doelen te realiseren. Als regio hebben we             schappelijke Regeling. In de overeenkomst staan
Het opgavegericht samenwerken blijft uitgangs-          en Health & Hightech. Met initiatieven en stake-     verschillende rollen.                                      doel van de samenwerking, de bijdrage van de
punt van onze samenwerking. In vijf opgaven             holders uit deze regionale agenda werken we aan                                                                 regio, de gemeentelijke bijdrage in financiën en
werken we aan onze ambities. Met een integrale          Europese profilering, partnerschappen en projec-     We zien onze rol vooral als verbindende scha-              de duur van de overeenkomst: 3 jaar.
aanpak in samenwerking met diverse over-                ten. De regio zoekt samenwerking met Europese        kel tussen verschillende partijen, netwerken
heden én met onze private en maatschappelijke           regio’s, Europese Commissie en het Europees          en initiatieven. We signaleren waar de energie,            Voor elke opgave wordt in september een uit-
partners. Onze opgavegerichte samenwerking              Parlement om kennis op te halen, dicht op Euro-      initiatieven en activiteiten in de regio zitten, die       gewerkt bestedingsplan voorgelegd. Hierin staan
ondersteunt deze beweging naar samenwerking             pese ontwikkelingen te zitten en om aanspraak        onze gezamenlijke doelen dichterbij brengen. We            de activiteiten en resultaten en waaraan de
in allianties. De opgaven van de Groene Metro-          op middelen te maken.                                scheppen de randvoorwaarden om deze tot bloei              middelen worden besteed. Vervolgens wordt
poolregio bieden focus op concrete speerpunten                                                               te laten komen en organiseren dat wat kansrijk is,         deze regionale agenda elk voorjaar geactuali-
vanuit een integrale blik.                              Voor het Rijk wordt ingezet op het vergroten van     ook gerealiseerd kan worden door en met onze               seerd. Als de actualiteit aanleiding geeft tot het
                                                        de zichtbaarheid en lobby. Veel regionale speer-     partners. We zorgen dat we weten waar op pro-              aanpassen van de opgave-overeenkomst, dan
De Verbonden regio, de Productieve regio, de            punten kunnen alleen gerealiseerd worden met         vinciaal, nationaal of Europees niveau middelen            nemen wij dit op in de geactualiseerde regionale
Circulaire regio en de Ontspannen regio combi-          actieve steun van het Rijk. Er zijn voor Den Haag    beschikbaar zijn om onze doelen te realiseren.             agenda in het voorjaar. De gemeenten krijgen
neren ieder een aantal beleidssectoren en domei-        daarom 6 lobbydoelen opgesteld die recht-            En we organiseren dat we die middelen daar ook             dan ook opnieuw de gelegenheid om in te
nen met elkaar. De Groene groeiregio zet juist de       streeks uit de opgaven komen:                        voor kunnen aanboren. We helpen gezamenlijke               tekenen voor (dat deel van) de opgave.
integrale samenwerking en integrale afweging            1. B etaalbaar wonen in een groene omgeving         kaders tot stand te brengen, zodat gemeenten
van ruimteclaims in de leefomgeving centraal,               (Verstedelijkingsakkoord).                       hun eigen activiteiten beter en gerichter kunnen
en adresseert zo de kernambitie van de visie. De        2. Meer woningen vraagt meer landschap.             realiseren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het
Groene groeiregio is daarmee integrerend van            3. C irculair bouwen op grote schaal.               verstedelijkingsconcept, het Regionale Program-
karakter.                                               4. 100.000 nieuwe inwoners vraagt om slimmere       ma Werklocaties (RPW), de Regionale Energie
                                                            mobiliteit (spoorcorridor en hubs).              Strategie (RES) en het groen-blauw raamwerk.


                                                    6                                                                                                               7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2. G
    EBIEDSGERICHT WERKEN                                                                                       Regio-overstijgende opgaven kennen we vooral
                                                                                                                op het gebied van mobiliteit en goederenver-              De gebiedsuitwerkingen vormen met de
   EN MAJEURE OPGAVEN                                                                                           voer. Neem de problematiek van de A12, zowel
                                                                                                                het spoor als de verbreding van de A12 en de
                                                                                                                                                                          lokale omgevingsvisies een cyclus. Hoe werkt
                                                                                                                                                                          dat? Ambities uit lokale omgevingsvisie zijn
                                                                                                                inmiddels in gang gezette ontwikkeling van de             leidend voor de gebiedsuitwerkingen. In de
Gebiedsgericht werken heeft de aan-                      zijn zowel het Rijk, de provincie, de waterschap-      A50-corridor. Ook het goederenvervoer, zowel              gebiedsuitwerking worden de ambities uit
komende jaren zoveel impact op de                        pen, de gemeenten als de woningbouw-                   over spoor, weg als water is een regio-overstij-          de Omgevingsvisies van de gemeenten in
regionale samenwerking dat we hier in                    corporaties en het bedrijfsleven betrokken. Het        gend dossier waarin wij als regio moeten partici-         kaart gebracht en met elkaar geconfronteerd
dit hoofdstuk apart aandacht aan                         regiobureau heeft hierin een organiserende en          peren om onze belangen goed te behartigen.                (als er geen Omgevingsvisie is, ambities uit
besteden.                                                coördinerende rol. Bovendien is het de taak van                                                                  diverse gemeentelijke beleidsstukken). Ruimte
                                                         het regiobureau om de samenhang tussen de              Naast mobiliteit liggen er grote opgaven als het          is schaars dus dit leidt vaak tot dilemma’s of
                                                         gebieden te bewaken, zodat de gebiedsuitwer-           gaat over het verminderen van stikstofdepositie,          keuzes die voorgelegd worden aan de be-
GEBIEDSUITWERKINGEN                                      kingen onderling ook goed op elkaar zijn afge-         klimaatadaptatie en natuurherstel. De aanpak              stuurders van het gebied (voorbereid door de
EN VERSTEDELIJKINGSAKKOORD                               stemd. De gemeente, als eerste overheid, heeft         van deze problematiek heeft grote invloed op              eigen beleidsmedewerkers). Regionale keuzes
In 2021 is het Verstedelijkingsconcept (het eerste       de zorg voor het betrekken van de inwoners bij         de ontwikkeling van het landelijk gebied en de            kunnen leiden tot aanpassing van de lokale
deel van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem             de gebiedsuitwerkingen.                                agrarische sector. In de gebiedsuitwerkingen              omgevingsvisies. Omgekeerd kan het ook
Nijmegen Foodvalley (ANF)) door alle gemeen-             Het gebiedsgericht werken komt terug in de             komt de transitie van het landelijk gebied en de          zijn dat een geactualiseerde omgevingsvisie
teraden vastgesteld. Het motto hiervan is “meer          beschrijving van alle opgaven. Er is samenhang         landbouw nadrukkelijk aan de orde. Deze transi-           leidt tot nieuwe inzichten en gesprekken en
landschap, meer stad”. Vervolgens zijn wij in onze       met de RES, het RPW, de woonopgave, het                tie is belangrijk binnen de opgave Groene groei-          daarmee een aangepaste gebiedsuitwerking.
regio in zes deelgebieden aan de slag gegaan             groen-blauw raamwerk en infrastructuur. In de          regio, maar ook binnen andere opgaven. Zo zien            Op deze manier blijven gemeenten (in een
met gebiedsuitwerkingen. Dit is de komende               gebiedsuitwerkingen komen deze programma’s,            we binnen de Circulaire regio mogelijkheden om            ruimtelijk samenhangend gebied) in gesprek
jaren een doorlopend proces, waarbij we met de           strategieën en opgaven samen.                          energietransitie te verbinden met de transitie van        over de gewenste gezamenlijke ruimtelijke
integrale gebiedsuitwerkingen ervoor zorgen dat                                                                 de landbouw. Ook circulaire voedselproductie- en          ontwikkeling. Ruimtelijke keuzes van de een
we de juiste keuzes voor de toekomst maken. We           In de uitwerking per gebied ramen we de beno-          ketens zijn hier van belang. In de opgave Ont-            hebben gevolgen voor de ander en gedeelde
hebben een bijzondere regio met enerzijds een            digde investeringen. De investeringslijsten die zo     spannen regio bekijken we de transitie naar meer          ambities leiden tot een ‘groenere groei’ dan
grote woningbouwopgave en anderzijds bevat               ontstaan, brengen wij in het Verstedelijkingsak-       natuur-inclusieve landbouw voor natuur-                   individuele keuzes en zetten de ambities ook
onze regio het grootste areaal Natura 2000-              koord met het Rijk of proberen we in nationale         ontwikkeling en -herstel.                                 meer kracht bij.
gebieden van ons land. Dit is precies waarom             of Europese programma’s onder te brengen. Zo
onze regio zo aantrekkelijk is. Grootstedelijke          zijn investeringen in de A12 of voor de versnelling
kenmerken gecombineerd met prachtige natuur.             van de ICE bij uitstek geschikt voor de Meerjaren-     Voorbeeld gebiedsuitwerking regionale middengebied.
Die natuur staat onder druk.                             programma Infrastructuur Ruimte en Transport
                                                         (MIRT)-agenda. Onze regio kent twee sleutel-
Om alle ambities in de regio te realiseren moeten        gebieden: Arnhem-Oost en Nijmegen-West.
ruimtelijke opgaven als integraal woningbouw,            Vanwege de relatie met nationale programma’s
energieproductie en energieopslag, infrastruc-           vindt rechtstreeks afstemming plaats tussen
tuur, ruimte voor bedrijvigheid en de versterking        beide steden en het Rijk over stadsvernieuwing
van natuur gewogen worden. In de uitwerking              en woningbouw. In het Verstedelijkingsakkoord
van de gebieden wordt de ruimtelijke opgave              dat de regio met het Rijk sluit, staan wederkerige
slim gecombineerd of worden keuzes gemaakt.              afspraken over deelname aan nationale pro-
De druk op de ruimte is zo groot, dat gebiedsge-         gramma’s, bijdragen van de stakeholders om de
richte samenwerking noodzakelijk is voor toe-            investeringen te financieren en de organisatie van
komstbestendige ontwikkeling van de regio.               het geheel.

Het is belangrijk om met elkaar gebiedsgericht           GEBIEDS- EN REGIO-
integrale keuzes te maken over waar gebouwd              OVERSTIJGENDE OPGAVEN
kan worden, en waar dat echt een slecht idee is          Onze regio kent diverse opgaven die regio-over-
gezien de bodemgesteldheid, de wateropgave of            stijgend zijn. De rol van het regiobureau is dat wij
het gebrek aan goede (OV-)ontsluiting.                   daarin de belangen van de gemeenten in onze
Dit vereist een verregaande vorm van samenwer-           regio behartigen en daarvoor samenwerken met
king op alle niveaus. In de gebiedsuitwerkingen          betrokken partijen.


                                                     8                                                                                                                9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>3. SAMENWERKING                                                                                                   -P
                                                                                                                    rojecten: we creëren mogelijkheden, verken-
                                                                                                                   nen en ontwikkelen EU-(subsidie)projecten uit
                                                                                                                                                                              (NS, vervoerders en deelmobiliteit-aanbieders).

                                                                                                                   de regio. De regio is hier afhankelijk van input           PRODUCTIEVE REGIO
                                                                                                                   van regionale stakeholders.                                Innovatie-supportorganisaties zoals KIEMT en
                                                                                                                                                                              Health Valley, Logistics Valley, Ministerie EZK,
BESTUURSAKKOORD                                             communicatie, opbouwen van netwerken en door          Duitsland                                                   Euregio/INTERREG, Liemerse Ambassade,
EN INVESTERINGSAGENDA                                       werkbezoeken en bijeenkomsten te organise-            -P
                                                                                                                    rofilering: we zijn als grensregio actief tijdens        kennisinstellingen, ondernemersverenigingen,
De Groene Metropoolregio, de provincie Gelder-              ren. We organiseren connecties in Den Haag, in         de jaarlijkse Grenslandconferentie NL-NRW,                 Oost NL, VNO/NCW Midden, MKB Nederland,
land en The Economic Board (TEB) willen samen               BO-MIRT (Bestuurlijke Overleggen Meerjaren-            organiseren gesprekken met o.a. de Landes-                 NEXTgarden, Arbeidsmarktregio’s, Werkbedrijf-
de potentie van de regio Arnhem-Nijmegen ten                programma Infrastructuur, Ruimte en Transport),        gesellschaft NRW, Energy4Climate en de                     regio’s, Techniekpact, Gelders Vakmanschap,
volle benutten en hiervoor hun krachten bunde-              Woondeal, G40 en zoeken en vinden aansluiting          Industrie- und Handelskammer en investeren in              UWV, Banken, Kamer van Koophandel, makelaars,
len. Om de samenwerking te verankeren en con-               bij andere metropoolregio’s.                           de relatie met gesprekspartners in Duitse                  beleggers, onderwijsinstellingen MBO/HBO/WO
creet vorm te geven, is op 3 februari 2022 een                                                                     steden en ministeries in Nordrhein-Westfalen.              en ondernemerskringen en -platformen.
Bestuursakkoord afgesloten. Dit Bestuursakkoord             We zijn actief in EU-netwerken zoals Polis            -P
                                                                                                                    ositie: we zetten in op een structurele relatie
heeft een looptijd van tien jaar en bevat afspra-           (mobiliteit), ERRIN (innovatie), CORAL (health),       met de metropoolregio Ruhr, de Euregio Rijn-               CIRCULAIRE REGIO
ken over de samenwerking in zijn algemeenheid.              Hydrogen Valleys (energy) ACR+ (circulair) en          Waal en het 100.000+ stedenverband, maar                   Waterschappen, Natuur- en landschapsorganisa-
                                                            ICLEI (wereldwijd duurzame steden en regio’s           positioneren ons ook aan Nederlandse zijde                 ties zoals Staatsbosbeheer, Geldersch Landschap
Daarnaast is een gezamenlijke Investerings-                 netwerk). Voor de regio relevante onderwerpen          meer als grensregio, bijvoorbeeld richting het             & Kasteelen, Natuurmonumenten, Kennisinstellin-
agenda opgesteld. In deze Investeringsagenda                brengen we onder de aandacht. Denk bijvoor-            ministerie van BZK.                                        gen, Partners in de bouw, bedrijven in afvalver-
staat opgenomen hoe de Groene Metropoolre-                  beeld aan het sturen van een kabinetsbrief over       -P
                                                                                                                    rojecten: we vertalen de regionale opgaven               werking en energiecorporaties.
gio, de provincie en TEB van plan zijn om bij te            de A12 spoorcorridor, vragen stellen aan de            naar concrete samenwerkingsprojecten met
dragen aan de uitvoering van de gezamenlijke                Europese Commissie of het pleiten voor een             Duitse partners, waarbij we gebruik maken van              ONTSPANNEN REGIO
ambitie voor de regio. Deze Investeringsagenda              oplossing in contacten met bijvoorbeeld Kamer-         de (financierings-)kansen van INTERREG.                    Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen (TVAN), de
vervangt de Investeringsagenda die de gemeente              leden. Richting Brussel hebben we geen beleids-                                                                   Veluwe-alliantie, waterschappen, Rijkswaterstaat,
Arnhem, de gemeente Nijmegen en de provincie                lobby, maar werken we aan EU-projecten. Dit           SAMENWERKING BINNEN                                         natuur- en terrein-beherende organisaties en
Gelderland in 2017 hebben ondertekend.                      doen we samen met de opgaven, gemeenten en            DE OPGAVEN                                                  culturele partners.
                                                            andere stakeholders vanuit de regio.                  Bij de totstandkoming van de Groene Metro-
VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE                                                                                         poolregio is er nadrukkelijk voor gekozen om de             GROENE GROEIREGIO
ARNHEM NIJMEGEN FOODVALLEY                                  Voor doelen uit de opgaven organiseren we de          uitvoering bij gemeenten of andere partners te              Woningcorporaties, (bouw)ontwikkelaars, ken-
De Verstedelijkingsstrategie richt zich op de               volgende Public Affairs-activiteiten:                 laten. De Groene Metropoolregio kan mede daar-              nisinstellingen, maatschappelijke organisaties,
langetermijnplanning van toekomstige woon- en               Rijk                                                  om ook geen subsidies verlenen (m.u.v. The Eco-             NEPROM, Bouwend Nederland, IVBN, Woonkr8,
werklocaties tot 2040. Deze strategie laat zien             - Profilering: we coördineren en organiseren con-    nomic Board). In de praktijk leidt dit in sommige           NS, het Rijk en Werken in Gelderland.
hoe de Groene Metropoolregio Arnhem-                           tacten bij ministeries en Tweede Kamer.            gevallen tot ingewikkelde constructies, zoals bij-
Nijmegen de groei van landschap, wonen, econo-              - Positionering: we monitoren en haken aan bij       voorbeeld bij het Transformatievoorstel Cultuur.            Samenhang en samenwerking tussen de opgaven
mie en mobiliteit goed vormgeeft. Ook helpt de                 ontwikkelingen en overlegstructuren van het        Hierover werken we op korte termijn varianten               Er zijn veel onderwerpen die we integraal in
strategie de daarvoor benodigde investeringen te               Rijk.                                              uit, om te bespreken en over te besluiten.                  meerdere opgaven oppakken. In deze regionale
vinden. Partners die hierbij betrokken zijn, zijn de        - Lobby: we bieden aan, dragen uit en vragen                                                                     agenda hebben we bij de omschrijving van de
Rijksoverheid (ministeries van BZK en IW, LNV en               steun voor zogenoemde proposities zoals de         Bij het bereiken van onze doelen is samenwer-               opgaven die onderwerpen waarop we samen-
EZK), de provincie Gelderland, Groene                          Regio Deal en het Verstedelijkingsakkoord.         king van groot belang. Naast de bovengenoemde               hang zien en samenwerken, beschreven. Eén
Metropoolregio, Regio Foodvalley en de 26                                                                         partijen en de deelnemende gemeenten werken                 voorbeeld dat we hier willen uitlichten, is logis-
gemeenten in de beide regio’s.                              EU                                                    wij vanuit de opgaven samen met diverse organi-             tiek. Samen met de HAN hebben we gewerkt aan
                                                            - Profilering: jaarlijks organiseren we een inhou-   saties van binnen en buiten de regio. De belang-            een regionale visie, een gezamenlijke koers op
SAMENWERKING MET RIJK, EU,                                     delijk programma en deelname aan de Eu-            rijkste zetten we hieronder op een rij.                     logistiek. Deze is met input van provincie, VNO/
DUITSLAND: PUBLIC AFFAIRS                                      ropean Week of Regions and Cities, EU Sus-                                                                     NCW en Logistics Valley tot stand gekomen. Be-
VANUIT DE OPGAVEN                                              tainable Energy Week en bijeenkomsten van          VERBONDEN REGIO                                             langrijke constatering is dat logistiek een breed
Bekendheid van de Groene Metropoolregio is van                 EU-netwerken.                                      Het Regionaal verkeersmanagementteam                        begrip is. De voorgestelde acties landen bij maar
groot belang voor het bereiken van onze doelen.             - Positionering: we geven invulling aan de sa-       Arnhem Nijmegen (RVMT), de Vervoersorgani-                  liefst drie opgaven: Circulaire, Verbonden en Pro-
We organiseren daarom activiteiten op profile-                 menwerking met EU-regio’s door kennisdeling,       satie Regio Arnhem Nijmegen, het Gemeentelijk               ductieve regio. Een kwartiermaker logistiek gaat
ring, positionering en lobby, samen Public                     bijeenkomsten, projectontwikkeling. Hiervoor       Netwerk voor Mobiliteit en Infrastructuur (GNMI)            deze acties tot uitvoering brengen en de integra-
Affairs genoemd. Dit doen we door                              heeft de regio een kantoor in Brussel.             en de omliggende regio’s. Mobiliteitsaanbieders             liteit waarborgen.


                                                       10                                                                                                                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>4. VERBONDEN REGIO                                    De opgave van de Verbonden regio komt voor
                                                       het overgrote deel overeen met de koers die in
                                                                                                                   Een integrale gebiedsaanpak voor mobiliteit is
                                                                                                                   nodig om onze ambities op het gebied van ver-
  (PROGRAMMA)                                          2019 is ingezet met het ambitiedocument ‘Duur-              stedelijking, duurzaamheid en leefbaarheid een
                                                       zame mobiliteit en bereikbaarheid’. In 2021 en              kans van slagen te geven. Dit is een proces van
                                                       2022 zijn een groot aantal activiteiten opgestart           lange adem, waarbij we gebiedsgerichte maat-
                                                       die in 2023 e.v. doorlopen. Veel processen hebben           regelen adviseren. Deze vormen de basis voor
                                                       een langdurige doorlooptijd. Samen met de pro-              uitwerking in concrete maatregelen in de komen-
                     OVER VIJF JAAR:
                                                       vincie Gelderland is in 2022 een nieuw regionaal            de jaren. Ruimtelijke sturing vanuit de verstede-
                     kan iedereen snel, comfortabel,   multimodaal verkeersmodel gemaakt. Gemeenten                lijkingsopgave is daarbij een belangrijke sleutel.
                     veilig, schoon en betrouwbaar     kunnen hiervan gebruik maken en bij potentiële              Maar er is veel meer nodig. De nieuwe verstede-
                                                       ontwikkelingen de mobiliteitsconsequenties beter            lijkingsopgave moet ook maximaal bijdragen aan
                     reizen. We bieden duurzame
                                                       in beeld brengen. De regio zet in 2023 e.v. sterk           het oplossen van de mobiliteitsvraagstukken van
                     oplossingen voor een robuust      in op een aantal majeure gebiedsprocessen/pro-              de bestaande inwoners. Het autobezit en -gebruik
                     en veilig wegennet, betrouw-      jecten rondom de A50, A12, A325/N325 en de                  moeten we reduceren, omdat we dit simpelweg
                     baar spoor, (H)OV voor            spoorcorridor Randstad-Arnhem-Ruhrgebied.                   niet kwijt kunnen. Niet rijdend, maar ook niet stil-
                                                                                                                   staand. Een schaalsprong in fiets, OV en deel-
                     iedereen en een aantrekkelijk
                                                       De knelpunten die voor de coronacrisis aanwezig             mobiliteit om onze regio ook daadwerkelijk groen,
                     fietsnetwerk.                     waren, zijn nu weer terug. Daarbij gaat het niet            duurzaam en leefbaar te houden.
                                                       alleen om de files op de A50/A326 voor knoop-
                                                       punt Bankhoef en de fileproblematiek aan de                 Een reductie van emissies door mobiliteit draagt
                                                       oostzijde van Arnhem. Ook op het provinciale en             bij aan verschillende klimaat- en duurzaamheids-
                                                       stedelijke netwerk zijn regelmatig problemen.               doelen. Hoewel er geen doelstellingen in het
                                                                                                                   Klimaatakkoord zijn opgenomen, moet de mobi-
                                                       Het Verstedelijkingsakkoord heeft grote mobili-             liteitssector, evenals andere sectoren, bijdragen
                                                       teitsconsequenties. In samenwerking met onze                aan de reductie van CO2-emissie. De regio onder-
                                                       partners willen wij mede zorgen voor duurzame               steunt deze ambitie.
                                                       mobiliteitsoplossingen die bijdragen aan onze
                                                       bereikbaarheids- en klimaatdoelen. We maken af-             Ook op de korte termijn is er een aantal uitdagin-
                                                       spraken om het gebied, regio Arnhem-Nijmegen                gen om op te pakken. Denk aan de verkeersveilig-
                                                       en Foodvalley, verder te ontwikkelen. We hebben             heid, het realiseren van de klimaatdoelstellingen
                                                       te maken met een dubbele aanpak, namelijk én de             en het vervolg op de begin 2022 opgeleverde
                                                       autonome mobiliteitsgroei opvangen én tegelij-              position paper Logistiek. Daarin ondersteunen
                                                       kertijd de extra mobiliteit, veroorzaakt door extra         en stimuleren we schone en slimme logistiek, de
                                                       woningen, goed inpassen. Dit vraagt om een mo-              kansrijke ligging van de regio aan weg, spoor en
                                                       biliteitsstrategie waarbij de partners in het gebied        water, bouwlogistiek, stadsdistributie, logistieke
                                                       mobiliteitsmaatregelen met elkaar afstemmen en              hubs en infrastructuur.
                                                       samenwerken.
                                                                                                                   Daarom zetten wij in deze regionale agenda in op
                                                       Als de woningbouwambities vanuit de Verstede-               het verder verminderen, veranderen, verslimmen
                                                       lijkingsstrategie voor 2040 worden gerealiseerd,            en vergroenen van de mobiliteit.
                                                       betekent dit dat de groei van de mobiliteit waar-
                                                       schijnlijk groter is dan waar van uit wordt gegaan          De stap van verkenning naar planvoorbereiding
                                                       in de hoge bandbreedte van het WLO-scenario                 en implementatie vraagt ook middelen en mens-
                                                       (Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving,               kracht van de deelnemende gemeenten. Wij
                                                       IMA, 2021). Vooruitkijkend naar 2040 krijgen som-           onderzoeken of de opgave ondersteuning kan
                                                       mige delen in de regio zelfs te maken met 30%               bieden om de vraag aan de gemeenten te beper-
                                                       aan extra autoverkeer. Omdat het mobiliteitsnet-            ken.
                                                       werk pre-corona op sommige delen in de regio
                                                       al overbelast was, hebben we een behoorlijke
                                                       uitdaging.


                12                                                                                            13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>SPEERPUNT 1                                                                        Dit speerpunt richt zich op de ontwikkeling van
                                                                                   de (infrastructuur)corridors in de regio vanuit
                                                                                                                                            WAT GAAN WE DAARVOOR
                                                                                                                                            DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
GEBIEDSGERICHTE CORRIDORS                                                          een gebiedsgerichte aanpak. Hierbij gaat het om
                                                                                   de verbindingen met drukbezochte (werk)loca-             Spoor
                                                                                   ties in de regio en externe verbindingen met onze        Naast deelname aan de ambtelijke en bestuurlijke
WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:                                           buurregio’s zoals Utrecht, Eindhoven en Zwolle.          spoortafels geven wij opdracht voor onder-


•                                             •
                                                                                   Op internationaal niveau staat de verbinding met         zoeken en analyse voor:
  realiseren we samen gebiedsge-           wordt de capaciteit van het       Duitsland, de ICE en de verkenning van euregio-          •A
                                                                                                                                              12 spoorcorridor. Het versterken van de
     richte projecten in corridors van           regionale infrastructuurnetwerk   nale verbindingen met het Europese achterland             spoorcorridor Randstad-Arnhem-RheinRuhr. Wij
     weg, rail en water.                         beter benut.                      op de agenda. Wij willen de interne en externe            werken toe naar een gericht investeringspak-


•                                             •
                                                                                   verbindingen over weg, rail en water vanuit een           ket en heldere afspraken over de realisatie en
  hebben we goede (OV-)                    is de capaciteit en doorstroming   integrale blik op de leefomgeving verbeteren.             planning.
     verbindingen naar Utrecht,               van het regionale mobiliteitsnet-    Dit vraagt een zorgvuldige afweging tussen het           •G
                                                                                                                                              oederenroutering Noordoost Europa (GNOE).
     Eindhoven, Zwolle, Achterhoek            werk vergroot en dragen wij met      goederenvervoer en het toenemend reizigers-               De in 2022 opgepakte eerste analyse wordt ver-
     én Duitsland (ICE).                      projecten bij aan het verbeteren     vervoer. Ook moet rekening worden gehouden                taald naar nut en noodzaak en een verkenning
                                              van de leefomgeving.                 met de ontwikkeling van de verstedelijking en de          van de consequenties met de daarbij behoren-
                                                                                   leefbaarheid in de kernen, waaronder het OV. Wij          de voor- en nadelen van de 5 mogelijke routes.
                                                                                   spelen een adviserende rol bij de nieuwe provin-          Wij komen op voor de belangen van de regio in
                                                                                   ciale aanbesteding van het openbaar vervoer in            deze goederenroutering.
                                                                                   onze regio. Wij richten daar waar mogelijk onze          •G
                                                                                                                                              oederencorridor Overbetuwe (A15, Waal, RTG)
                                                                                   lobbystrategie hierop in.                                 multimodaal versterken. Wij sluiten hierbij aan
                                                                                                                                             bij het proces van de provincie om o.a. de aan-
                                                                                                                                             en afvoer van het RTG duurzaam te organise-
                                                                                                                                             ren.
                                                                                                                                            •R
                                                                                                                                              egionaal spoor. Het belang van goede regio-
                                                                                                                                             nale spoorlijnen voor onze regio brengen wij in
                                                                                                                                             kaart.
                                                                                                                                            •G
                                                                                                                                              elijkvloerse overwegen. In 2022 heeft analyse
                                                                                                                                             uitgewezen dat een gerichte aanpak wenselijk
                                                                                                                                             is. Wij werken dit voor 2 corridors
                                                                                                                                             (Arnhem-Duitse grens en Arnhem-Dieren) uit.

                                                                                                                                            (H)OV
                                                                                                                                            In 2022 is op initiatief van de provincie een start
                                                                                                                                            gemaakt om te komen tot een nieuw pakket
                                                                                                                                            (H)OV 2.0 voor de periode 2023-2025. De regio
                                                                                                                                            heeft hierin een adviserende rol en ondersteunt
                                                                                                                                            de gemeenten met capaciteit. Ook adviseren wij
                                                                                                                                            bij de nieuwe OV-aanbesteding.

                                                                                                                                            Weg
                                                                                                                                            In 2030 wordt betalen naar gebruik/rekening rij-
                                                                                                                                            den ingevoerd. De komende periode brengen wij
                                                                                                                                            de consequenties voor het onderliggend wegen-
                                                                                                                                            net in beeld. Ook de nog in te voeren vrachtwa-
                                                                                                                                            genheffing wordt hierbij betrokken. De belang-
                                                                                                                                            rijkste processen binnen de regio zijn:
                                                                                                                                            •W ij werken voor de A12 toe naar alliantie met
                                                                                                                                              Rijkswaterstaat, provincie Gelderland, regio
                                                                                                                                              Achterhoek en de direct betrokken gemeenten.


                                         14                                                                                            15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>   Hiervoor wordt een governancestructuur uitge-
   werkt, een verkenning wordt uitgevoerd naar de
                                                            SPEERPUNT 2
   bereikbaarheid en ontsluiting van het Gelders
   Eiland. Er ligt een duidelijke relatie met de A12
                                                            FIETS
   gedragsaanpak.
•N  aast een adviserende rol werken wij ook                WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                            •                                                          •
   concreet aan een aantal processen die passen
   binnen de kaders van de korte termijnaanpak                 gebruiken inwoners, werknemers                        fietsen meer fietsers gemiddeld
   A50. De in 2022 opgepakte verkenning wordt in                 en bezoekers steeds vaker de                            langere afstanden op meer aan-
   2023 e.v. geconcretiseerd.                                    fiets.                                                  trekkelijke en verkeersveilige
                                                                                                                         routes in de (gezonde, ontspan-
                                                            •
• De in 2022 gestarte verkenning integrale aanpak
   A50 Noord (Arnhem-Apeldoorn-Zwolle) leidt                   hebben we het (veel) makkelij-                          nen) regio met betere aansluitin-
   tot een gerichte aanpak aan de noordkant van                  ker gemaakt om te kiezen voor                           gen op het lokale fietsnetwerk.
   de regio. Besluitvorming hierover volgt in 2023.              de fiets.
•T  ruckparking. Rijk en provincie pakken dit op
   vanuit de logistieke corridors. Dit is van belang
   voor o.a. een goede doorstroming. Wij haken              We zetten vol in op de fiets! De fiets en e-bike
   aan, ondersteunen en adviseren waar nodig.               wordt steeds populairder. Wij stimuleren en
•W  ij hebben een actieve rol bij de verschillende         faciliteren deze groeiende populariteit. De fiets-
   gebiedsverkenningen. In 2023 e.v werken wij              infrastructuur moet meegroeien. Wij willen een
   toe naar een gericht maatregelenpakket voor              sterke toename van het fietsgebruik met positie-
   de 3 gebiedsaanpakken, waarbij een directe               ve gevolgen voor gezondheid, bereikbaarheid,
   koppeling met de gebiedsuitwerkingen uit de              luchtkwaliteit en leefomgeving. Het doel is het
   Verstedelijkingsstrategie wordt gelegd:                  vergroten van fietsgebruik naar 35% in 2030. Dat
          o A325 corridor                                   is een stevige opgave. Wij zien het met vertrou-
          o gebiedsaanpak Zuid- en Westflank               wen tegemoet, door fietsvriendelijk beleid, goede
             Nijmegen                                       plannen en samenwerking met onze partners.
          o gebiedsaanpak Oostflank Arnhem
             (A12-alliantie)                                Investeren in nieuwe fietsroutes is bittere nood-
•C  ontractbeheer Multimodaal Model. In 2022 is            zaak. Het netwerk van snelle fietsroutes is niet
   het multimodaal model opgeleverd. Vanuit de              af. Kwaliteit van fietsinfrastuctuur moet mensen
   regio is een voorstel gemaakt voor contractbe-           verleiden de fiets te nemen. Comfort levert een
   heer namens alle gemeenten.                              bijdrage aan bereikbaarheid, in samenhang met
                                                            verkeersveiligheid en de fietsreistijd naar hubs en
Water                                                       knooppunten.
•V
  ervoer over water. Wij werken toe naar duur-
 zaam transport. In samenwerking met kennisin-              In 2022 hebben we onze meerjarige regionale
 stellingen onderzoeken wij het ontwikkelpo-                agenda van (geprioriteerde) fietsprojecten up-to-
 tentieel van binnenhavens en RTG (Railterminal             date gemaakt. Deze lijst gebruiken we om projec-
 Gelderland) om een verschuiving van transport              ten te realiseren vanuit de Investeringsagenda en
 over de weg naar spoor en water te                         gemeentes werk uit handen te nemen.
 ondersteunen. Dit vraagt om een heldere visie              De fiets is een duurzaam vervoermiddel en heeft
 op de (toekomstige) rol van regionale terminals            een nadrukkelijke relatie met klimaatbeleid. We
 (water en spoor).                                          gebruiken onze plannen uit het Nationaal Toe-
•D
  aarnaast streven we naar schonere scheep-                komstbeeld Fiets (NTF) als bijdrage aan het
 vaart, waarbij we samenwerken met andere                   klimaatbeleid. Onze visie (NTF regio) is actueel
 havensteden langs de Waal, zowel in Nederland              en aansprekend. Waar mogelijk gebruiken we de
 als Duitsland. Het stimuleren van elektriciteit via        NTF-plannen voor subsidiemogelijkheden bij het
 accu’s of waterstof op schepen speelt hierbij              Rijk voor (nieuwe) snelfietsroutes, stadsfietsrou-
 een belangrijke rol.                                       tes, fietsparkeren en fietsstimulering.


                                                       16                                                         17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                                    SPEERPUNT 3
                                                                                                                    HUBS EN KNOOPPUNTEN
De fiets vervult een sleutelrol als mobiliteitsop-          WAT GAAN WE DAARVOOR                                    WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:
                                                            DOEN – BIJDRAGE VAN DE REGIO
                                                                                                                    •                                                          •
lossing in de verstedelijkingsopgave. Want 70%
van de dagelijkse verplaatsingen is kort en op              •D  oorontwikkeling regionale NTF-agenda. De              zijn er met partners (nieuwe)                         organiseren wij nieuwe vormen
fietsafstand. In 2022 zijn effectieve fietsoplossin-           regio maakt met haar partners concrete                    mobiliteitshubs en knooppun-                            van duurzame mobiliteit aan
gen opgenomen in de gebiedsuitwerkingen/wo-                    afspraken over een breed investeringspakket.              ten in stad en regio gerealiseerd                       (deelvervoer, elektrisch, MaaS).
                                                                                                                         waar we een betere koppeling
                                                                                                                                                                               •
ningbouwplannen. Basis daarvoor is de Bicycle               • Doorontwikkeling snelle fietsroutes:
Oriented Development (BOD)-methode. Deze                              o Arnhem-Huissen                                   maken tussen het regionale en                         zorgen wij voor ‘mobiliteit op
methode is het transformeren en organiseren                           o Oss-Wijchen                                      stedelijke infrastructuurnetwerk.                       maat’ als onderdeel van het
van de omgeving met de fiets als uitgangspunt.                        o Om de Noord                                                                                              vraagafhankelijk vervoer in de
No-regretmaatregelen zijn daarmee onherroepe-                         o Doetinchem-Zevenaar-Emmerich                                                                             regio.
lijk onderdeel geworden van gebiedsontwikkeling             (i.h.k.v. uitwerking Euregionaal Mobiliteitsplan).
en besluitvorming.                                          De regio levert een verkenning op om te komen
                                                            tot een eventuele investeringsbeslissing.               De ambitie is om uiterlijk in 2025 minimaal twaalf
Het moet in de regio makkelijker worden om                  • Uitwerking breed stedelijk netwerk (i.h.k.v.        mobiliteitshubs ontwikkelen en op de langere
naar een snelle fietsroute te fietsen, of naar een             Verstedelijkingsakkoord). Op basis van de            termijn nog meer. Op een hub kunnen reizigers
hub of knooppunt, zoals een station. Daarnaast                 BOD-methode komen we tot een gerichte                overstappen naar een actief en/of duurzaam ver-
willen wij het functionele en recreatieve fietsnet-            fietsaanpak.                                         voermiddel, zoals een e-bike, bus, trein of e-auto.
werk beter aan elkaar koppelen en kansen voor               • Legacy Velocity en Tour de Force. Naast onze         Zo verminderen we de filedruk in de regio én
investeringen verder uitwerken. Samen met de                   activiteiten in de regio, zijn kennis en contacten   stimuleren we duurzaam vervoer.
Ontspannen regio pakken we dit op. Om keten-                   uit ons netwerk, nationaal en internationaal,
mobiliteit te stimuleren, is het van belang dat de             essentieel voor een goede oplading van onze          In het eerste kwartaal van 2021 publiceerden we
overstap comfortabel en gemakkelijk is. De over-               opgave. Belangrijke bronnen zoals Tour de            onze strategische agenda ‘Mobiliteitshubs in de
stap tussen fiets en openbaar vervoer optimalise-              Force/Fietsberaad en Dutch Cycling Embassy           Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Naar
ren we daarom verder.                                          (DCE) gebruiken we voor het versterken van           een regionaal netwerk van hubs’. Daarin hebben
                                                               ons verhaal en aanpak.                               we ons plan voor de korte termijn gepresenteerd.
De Groene Metropoolregio is een bijzondere                  • Digitalisering van ons regionale fietsnetwerk.       Dit zijn locaties in onder andere Arnhem, Beek/
fietsregio. Voor onze ambities zijn we, vanuit                                                                      Ooij, Druten en Nijmegen. Daarnaast wordt er
onze Legacy Velocity 2017, landelijk actief en                                                                      met de locatie Zevenaar-Oost alvast naar de lan-
internationaal zichtbaar.                                                                                           gere termijn gekeken.

                                                                                                                    Wij kijken samen met de gemeenten naar de be-
                                                                                                                    nodigde processen en capaciteit voor de imple-
                                                                                                                    mentatie.

                                                                                                                    De hubs verschillen qua type, grootte, voorzie-
                                                                                                                    ningenniveau en het aanbod aan vervoermidde-
                                                                                                                    len. Welk type hub waar komt, hangt af van de
                                                                                                                    ligging, de aansluiting op weg en spoor en de
                                                                                                                    doelgroep. De hubs zijn nodig omdat de regio
                                                                                                                    Arnhem-Nijmegen snel groeit. Tot 2025 komen er
                                                                                                                    20.000 woningen bij en op de lange termijn zelfs
                                                                                                                    50.000 tot 60.000. Daarom willen wij de toene-
                                                                                                                    mende druk op het wegennetwerk afzwakken en
                                                                                                                    actief en schoon vervoer stimuleren. Dit doen we
                                                                                                                    op allerlei manieren, waaronder de (door)ont-


                                                       18                                                                                                                 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                              SPEERPUNT 4
                                                                                                              GEDRAG EN DUURZAME MOBILITEIT
wikkeling van mobiliteitshubs. Dankzij zo’n hub          van afgeronde verkenning naar realisatie gaan        WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                                                                              •
worden verkeersstromen slim gebundeld van en             vormgeven.
naar drukbezochte plekken in de regio, zoals een         • Meerjarige investeringsagenda. Samen met             maken meer inwoners, werknemers en bezoekers gebruik van
stadscentrum en werklocaties.                               de betrokken partijen werken wij aan                   duurzame vormen van mobiliteit en hebben we invulling gegeven aan
De provincie Gelderland start in april 2022 met             daadwerkelijke realisatie van kansrijke stad-          het klimaatakkoord.
HaltetaxiRRReis. Wij sluiten hierop aan met een             randhubs.
uitgekiend netwerk van vraagafhankelijk vervoer          • Hubs en de toeristische overstappunten. Wij
in de regio. Dit netwerk wordt gekoppeld aan                onderzoeken de koppelkansen tussen de hubs        Dit speerpunt richt zich op gedragsbeïnvloeding
de lokale haltes, (e)hubs en knooppunten en                 en de toeristische overstappunten. Dit doen wij   van de verkeersdeelnemers. Doel is het beter
de huidige kaders van het aanvullend vervoer                in samenhang met de Ontspannen regio.             benutten van het mobiliteitsnetwerk door ons
voor mensen die o.a. gebruik maken van Wmo               • Overige hubs. Afhankelijk van het Verstedelij-    nadrukkelijk te richten op de beïnvloeding van
(AVAN).                                                     kingsakkoord verkennen wij mogelijke ontwik-      mobiliteitsgedrag en vervoermiddelkeuzen. Wij
                                                            kellocaties.                                      werken hierin o.a. samen met het Rijk, provincie
WAT GAAN WE DAARVOOR                                     • Hub-ontwikkelingen. Onze hubaanpak gaan we        en het bedrijfsleven in een programma Slim&
DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                                koppelen aan het HOV-actieplan en OV-haltes.      Schoon Onderweg 2023-2026.
Voortbordurend op 2022 gaan we verder met het            • HaltetaxiRRReis. Het uitwerken van een
verkennen van mobiliteitshubs die opgenomen                 vraagafhankelijk netwerk in relatie met Halte-    Slim en Schoon Onderweg heeft in de afgelo-
zijn in de strategische agenda hubs en knoop-               taxiRRReis. Wij werken toe naar pilots die        pen jaren hard gewerkt aan het stimuleren van
punten. Hierbij ligt de focus zowel op korte- als           haltetaxiRRReis versterken en een bijdrage        duurzame mobiliteit en het beïnvloeden van het
lange termijnmaatregelen, waarbij we nadruk-                leveren aan de leefbaarheid/bereikbaarheid van    gedrag. We gaan naar een meer gebiedsgerichte
kelijk naar verbanden zoeken met de overige                 onze kleine kernen en in die gebieden waar niet   aanpak, zoals we nu met A12 doen. Gedragsaan-
regionale opgaven en het HOV-actieplan. Daar-               of nauwelijks OV is.                              pak passen we ook toe op de andere corridors.
naast onderzoeken we hoe we de vervolgstap                                                                    De regio heeft een grote verstedelijkingsopgave.
                                                                                                              We gaan intensief afstemmen en samenwerken.
                                                                                                              Op het gebied van parkeernormen bij nieuw-
                                                                                                              bouw, reservering van ruimte voor deelmobiliteit
                                                                                                              en verdichting rond (OV )knopen. Maar ook het
                                                                                                              afstemmen van de vraag, opwekking en transport
                                                                                                              van duurzame energie, de afweging van eco-
                                                                                                              nomische en leefbaarheidsbelangen. De relatie
                                                                                                              tussen gedragsmaatregelen en grote wegwerk-
                                                                                                              zaamheden gaan we verder versterken.

                                                                                                              We gaan intensiever samenwerken met de
                                                                                                              stakeholders in de regio: bedrijven, onderwijs-
                                                                                                              instellingen, diverse overheidslagen en de
                                                                                                              gemeenten binnen de regio. Dat betekent: samen
                                                                                                              plannen maken en samen uitvoeren. Daarmee
                                                                                                              verhogen we de betrokkenheid en het besef van
                                                                                                              gezamenlijke verantwoordelijkheid.

                                                                                                              WAT GAAN WE DAARVOOR
                                                                                                              DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
                                                                                                              •B
                                                                                                                ewonersaanpak. In 2023 starten we met een
                                                                                                               bewonersaanpak, met name gericht op mensen


                                                    20                                                                                                           21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                             SPEERPUNT 5
                                                                                                             VERKEERSVEILIGHEID
 die verhuizen en nieuw gewoontegedrag moe-               vervoersorganisatie Doelgroepenvervoer Regio       WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                                                                             •                                                         •
 ten gaan ontwikkelen.                                    Arnhem Nijmegen (BVO DRAN) werken wij toe
•D
  eelmobiliteit en mobiliteitshubs zijn een be-          naar een zero emissie doelgroepenvervoer. De          is de verkeersveiligheid in de                          is er ten opzichte van 2021 een
 langrijk onderdeel van het mobiliteitssysteem.           BVO DRAN werkt de komende jaren toe naar                hele regio verbeterd.                                     dalende lijn in het aantal doden
 We zetten in op de uitrol van deelmobiliteits-           een zero emissie situatie voor AVAN doelgroe-                                                                     en gewonden in alle regionale
 hubs in de regio en het stimuleren van het               penvervoer op uiterlijk 1 januari 2028. Aan                                                                       gemeenten.
 gebruik ervan. We gaan van kleinschalige pilots          betrokken vervoerders de opdracht om daartoe
 naar een opschaling.                                     voor 1 januari 2023 een infaseringsplan op te
•L
  ast mile providers. Samen met kennisinstel-            stellen. De regio wil in 2023 een implementatie-   De verkeersveiligheid in Nederland heeft een              vastgestelde position paper Verkeersveiligheid
 lingen en gemeenten houden we een overzicht              plan maken.                                        impuls nodig. De daling van het aantal verkeers-          vormt de leidraad voor onze aanpak, met als kern
 bij van last mile providers in de regio, met de         •V
                                                           oor heavy duty-laadinfrastructuur verzor-        doden stagneert, terwijl het aantal verkeers-             een meer gerichte, risicogestuurde en proactieve
 locaties en stromen waar ze zich op richten en           gen wij de coördinatie en aansturing. Voor         gewonden toeneemt. Dit veroorzaakt veel per-              aanpak.
 dit communiceren we binnen het netwerk. Hier-            het ontwikkelen van de laadinfrastructuur en       soonlijk leed voor de slachtoffers en hun naaste
 bij werken we samen met de gemeenten, omdat              opschalen voor vrachtwagens en bestelwagens        omgeving.                                                 WAT GAAN WE DAARVOOR
 er zowel stadsrandhubs als regionale hubs                in woonwijken, op bedrijventerreinen en bij                                                                  DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
 gewenst zijn, die een samenhangend netwerk               distributiecentra, bij mobiliteitshubs en snel-    Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat           •M
                                                                                                                                                                         eerjaren uitvoeringsagenda als basis voor
 vormen.                                                  laadcapaciteit op corridors heeft de provincie     heeft op 5 december 2018 een Strategisch Plan              subsidiëring door derden. We maken een
•W
  e werken toe naar een goed netwerk voor                een leidende rol. Een deel van de locaties voor    Verkeersveiligheid (SPV) 2030 aan de Kamer                 jaarlijkse update van geprioriteerde potentiële
 laadinfrastructuur in 2025, zowel regulier laden         laadinfrastructuur valt samen met Clean Energy     aangeboden. Hoofdlijn van het plan: alles uit de           projecten die bijdragen aan onze verkeersveilig-
 als snelladen en heavy duty-laden voor grote             Hubs, die onder de Circulaire regio vallen.        kast halen om de verkeersveiligheid te verbeteren,         heidsdoelen.
 voertuigen. Er is ruimte nodig voor deze laad-          •W
                                                           e streven naar schonere kilometers (schonere     risicogestuurd en uitgewerkt op regionaal niveau.         •O
                                                                                                                                                                         ndersteuning in gebruik publieke data/
 infrastructuur maar ook voor logistieke hubs             voertuigen) en minder kilometers (efficiënter      Daarnaast heeft de nieuwe coalitie in haar                 contractbeheer Viastat voor alle gemeenten ten
 en personenvervoerhubs. De ontwikkeling van              beladen, bundeling via logistieke bedrijven en     Coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruit-              behoeve van risicogestuurd werken.
 de netcapaciteit en de opwekking van groene              hubs). De afgelopen jaren merken we dat be-        kijken naar de toekomst’, beschreven dat samen            •D
                                                                                                                                                                         e regio maakt samen met de provincie Gelder-
 stroom is essentieel. Samen met de provincie             drijven interesse hebben in schonere voertuigen    met gemeenten wordt bezien waar binnen de                  land jaarlijks een programma verkeerseducatie
 Gelderland werken we de Regionale Aanpak                 en daarin willen investeren. De logistiek make-    bebouwde kom de maximumsnelheid zinvol                     en gedragscampagnes.
 Laadinfrastructuur (RAL) verder uit. Met de              laars blijven een belangrijke rol spelen.          verlaagd kan worden naar 30 km/uur.                       •H
                                                                                                                                                                         et initiëren en coördineren van regionale
                                                                                                                                                                        studies/pilots die bijdragen aan de kaders van
                                                                                                             Logistiek is noodzakelijk voor onze maatschappij,          het SPV.
                                                                                                             maar zorgt ook voor overlast en onveilige situa-
                                                                                                             ties. In de binnensteden gaat het bijvoorbeeld om
                                                                                                             een ophoping van bevoorradend verkeer, pakket-
                                                                                                             post en flitsbezorgers. Op andere routes gaat het
                                                                                                             om verkeersveiligheid, bijvoorbeeld wanneer een
                                                                                                             route samenvalt met een schoolroute.

                                                                                                             De gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen
                                                                                                             hebben ieder hun eigen verantwoordelijkheid
                                                                                                             voor het uitvoeren van haar (verkeersveiligheids)
                                                                                                             beleid. De regio speelt een stimulerende en on-
                                                                                                             dersteunende rol, door samen met de provincie
                                                                                                             Gelderland een integraal en uniform verkeers-
                                                                                                             veiligheidsbeleid uit te werken. Wij slaan de
                                                                                                             handen ineen om een zo groot mogelijk effect
                                                                                                             op de verkeersveiligheid te bereiken. De in 2019


                                                    22                                                                                                            23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>WAT MAG HET KOSTEN

                      realisatie begroting begroting		meerjarenraming
                           2021      2022      2023  2024   2025      2026
(bedragen x € 1.000)						


Verbonden regio
Lasten                                       95        1.022      1.202        1.216       1.188       1.188
Baten                                        95        1.022      1.202        1.216       1.188       1.188
Saldo baten en lasten                         -            -          -            -           -           -
Toevoeging aan reserve                        -            -          -            -           -           -
Onttrekking aan reserve                       -            -          -            -           -           -

Saldo na reserves                             -            -           -           -           -            -

De realisatie 2021 betreft de baten en lasten zoals deze in de administratie van de Groene Metropoolregio
zijn verantwoord. Details van dit overzicht zijn opgenomen in de begroting.




                                                    24                                                          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>5. PRODUCTIEVE REGIO                                        Onze regio kent veel innovatiekracht en
                                                             de vestigingskwaliteit van onze werklo-
                                                                                                                         De situatie in Oekraïne heeft ook effect op de
                                                                                                                         wereldeconomie. Waar mogelijk en nodig zetten
  (PROGRAMMA)                                                caties scoort boven het landelijk gemid-                    wij ons in om het MKB ook daarin te onder-
                                                                                                                         steunen. Samen met de Ontspannen regio
                                                             delde. We willen de kwaliteiten van onze
                                                                                                                         blijven we inzetten op bruisende binnensteden
                                                             regio steviger profileren en de econo-
                                                                                                                         en krachtige kernen.
                     OVER VIJF JAAR:                         mische potenties beter benutten. We                        •W
                                                                                                                          e zetten in op meer starters, scale-ups en het
                     is het MKB de COVID-19 crisis           versterken onze inzet op innovatiekracht                    toekomstbestendig houden van bestaand MKB.
                     te boven. Het innovatief                in de clusters Health, Hightech & Energy,                   Dit blijven we de komende jaren doen. Met het
                                                             met de crossover naar Food. Dit legt de                     programma Toekomstbestendig Ondernemen
                     vermogen en positie van bedrijven                                                                   screenen we 75 ondernemers op toekomst-
                                                             basis voor een sterke (inter)nationale
                     is versterkt en de productiviteit van                                                               bestendigheid en waar nodig verwijzen we
                                                             positie en een goede productiviteit van
                     bedrijven is toegenomen. De werk-       toonaangevende bedrijven. Een sterk
                                                                                                                         ze door naar het passende vervolgloket. De
                                                                                                                         komende jaren breiden we dit programma uit
                     gelegenheid is gestegen. Er is een      economisch profiel maakt onze regio                         tot 150 ondernemers.
                     toekomst- bestendige arbeids-           interessant voor talenten. We versterken                   •W
                                                                                                                          e brengen samen met onze partners de finan-
                     markt en externe gelden zijn            de economische basis, zodat bedrijven                       ciële mogelijkheden voor het MKB in beeld. We
                     binnengehaald om te investeren          zich willen vestigen en kunnen groeien,                     maken dit zichtbaar door actieve communicatie.
                                                             met banengroei tot gevolg.                                  Dit blijven we structureel doen.
                     in onze economie.                                                                                  •W
                                                                                                                          e blijven ons inzetten om externe gelden naar
                                                                                                                         de regio te halen om te investeren in onze
                                                             Voor de langere termijn zetten we in op behoud              economie.
                                                             en aantrekken van (nieuwe) bedrijvigheid in de             •W
                                                                                                                          e ondersteunen de MKB-deal Sm@rt Together
                                                             regio. Op verschillende niveaus: van zelfstandi-            en dragen dit waar mogelijk uit.  
                                                             gen en startups tot het MKB en internationale               We blijven dit doen totdat de derde en laatste
                                                             bedrijven. We versterken de kwaliteiten van de              pijler van de MKB-deal is afgerond.
                                                             werklocaties. We verbinden lokale bedrijven,               •W
                                                                                                                          e maken in 2022 een Economische Monitor.
                                                             instellingen en activiteiten aan de topsectoren en          Daarmee creëren we een ijkpunt; waar staan we
                                                             bieden synergievoordelen en ondersteuning bij               met onze economie? We leggen een basis en
                                                             het uitwerken van ideeën tot concrete projecten.            bouwen dit de komende jaren uit tot een uit-
                                                             We versterken de samenwerking met het onder-                gebreide monitor/dashboard. We gaan jaarlijks
                                                             wijs, gericht op een betere aansluiting tussen              monitoren om te kunnen bijsturen en als input
                                                             onderwijs en arbeidsmarkt, passend bij de vraag             voor toekomstige beleidskeuzes.
                                                             van ondernemers en de skills van werknemers en             •W
                                                                                                                          e ronden in 2022 het onderzoek ‘Economie
                                                             werkzoekenden. In de regionale agenda 2022 zijn             van de Toekomst’ af, een visie op onze eco-
                                                             we gestart met inzet op bovenstaande ambities.              nomie voor de langere termijn. Dit vormt een
                                                             Daar bouwen we de komende jaren op voort.                   belangrijk kader voor de meerjarige keuzes in
                                                                                                                         deze opgave. De vertaling van onze toekomsti-
                                                             • We zetten onverminderd in op de relatie en               ge economie naar ruimtebehoefte nemen we
                                                                samenwerking met TEB. Belangrijk daarbij is het          daarin mee als input voor de Verstedelijkings-
                                                                verbinden van initiatieven voor Health, Hightech         strategie.
                                                                & Energy met de gehele regio en de zichtbaar-           •D
                                                                                                                          e position paper Logistiek is afgerond. Deze is
                                                                heid van de kansrijke sectoren vergroten. We             gemaakt door de HAN, samen met de provin-
                                                                organiseren daarvoor o.a. de Dag van de                  cie, VNO/NCW, Logistics Valley en gemeenten.
                                                                Clusters. In 2023 e.v. bouwen we deze samen-             Dit advies is verwerkt in de regionale agenda
                                                                werkingsrelatie verder uit.                              2023-2025. Binnen de Productieve regio blijven
                                                             • We ondersteunen het MKB in de coronacrisis,              wij inzetten op inventarisatie en kennisdeling
                                                                deze heeft veel impact op het MKB maar ook               van bestaande initiatieven voor verduurzaming
                                                                op onze binnensteden en kernen. De komende               van brandstoffen in de logistiek. De sector is zelf
                                                                jaren zijn de effecten daarvan nog zichtbaar.            verantwoordelijk voor het nemen van initiatie-


                26                                                                                                 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                            SPEERPUNT 1
                                                            STIMULEREN ONDERNEMERSCHAP MKB
   ven. Onze focus ligt op projecten waar we als            WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                            •                                                             •
   regio meerwaarde kunnen bieden. Daarnaast
   zetten we in op een regionale analyse, coördi-              hebben we in de regio meer                                 heeft het MKB een slag gemaakt
   natie en uitrol van initiatieven. We vergelijken             start-ups, scale-ups en nieuwe                                 in digitalisering.
                                                                bedrijven in het MKB.
                                                                                                                          •
   de potentie van initiatieven. Door het opschalen
                                                                                                                             is het MKB meer toekomst-
                                                            •
   van kansrijke lokale initiatieven naar regionale
   schaal, werken we toe naar de oprichting van                stimuleren we ondernemerschap                                 bestendig door meer kennis,
   1 of 2 INTERREG-projecten om nieuwe gelden                    via (lokale) broedplaatsen.                                   kunde en slagkracht van MKB’ers.

                                                            •
   naar de regio te halen.
• In 2022 maken we samen met veel stakeholders                zijn ondernemers verbonden aan
   een Human Capital Agenda en een Human                         kennis- en investeringsnetwerken
   Capital Akkoord. Daarmee bundelen we krach-                   in regionaal en nationaal verband.
   ten en focussen we ons op de meest resultaat-
   gerichte instrumenten. In het akkoord staat wie
   wat bijdraagt. Met de enorme krapte op de                Wij stimuleren nieuw en innovatief ondernemer-                • We scheppen voorwaarden voor MKB’ers om een
   arbeidsmarkt en de kwantitatieve en kwalitatie-          schap en ondersteunen het MKB om toekomst-                       stap te maken in verdere digitalisering en toe-
   ve mismatch blijft inzet hierop voor alle opgaven        bestendig te worden. Dit doen we door het ver-                   komstbestendigheid. Dat doen we allereerst door
   van groot belang. Bijvoorbeeld door initiatie-           groten van kennis, kunde, slagkracht, productiviteit             de voortzetting van het programma ‘Toekomst-
   ven en netwerken te verbinden en samenwer-               en creativiteit van MKB’ers. Op deze manier kan                  gericht Ondernemen’ uit 2022 waarin we 300 on-
   king met andere partijen op te zoeken. Met de            worden ingespeeld op nieuwe technologieën en                     dernemers screenen op toekomstbestendigheid.
   agenda en het akkoord als basis, zetten we hier          verdienmodellen. Het MKB heeft een grote rol in de               Afhankelijk van de uitkomst van de screening
   de komende jaren verder op in. Samen met de              leefbaarheid van centra van de steden en kernen.                 wordt een vervolgroute gekozen. Daarnaast doen
   stakeholders die hierbij betrokken zijn.                 Daarom zetten wij samen met de Ontspannen re-                    we dat door de MKB-Deal Sm@rt-Together voor
• In 2022 starten we met een actie om onze                 gio in op kennis delen, elkaar informeren en inspire-            digitalisering. We dragen deze verder uit en ver-
   werklocaties te vergroenen. Er vindt een inven-          ren. Tot slot zetten we in op digitalisering, waarvan            binden deze waar nodig met het bedrijfsleven. In
   tarisatie plaats en op basis daarvan werken we           de COVID-19 crisis onomstotelijk de urgentie en                  de laatste pijler van de MKB-deal (publiek-private
   samen met de provincie een plan hiervoor uit.            noodzaak heeft bewezen. We houden constant de                    samenwerking voor bruisende binnensteden en
   Met de behoefte aan meer circulair, duurzaam             vinger aan de pols bij het Rijk voor nieuwe kansen.              krachtige kernen) leggen wij verbinding met de
   en klimaatbestendig blijven wij ons de komende           Bijvoorbeeld door de MKB Toekomstagenda 2023                     Ontspannen regio. We bouwen de samenwerking
   jaren hiervoor inzetten.                                 en het regeerakkoord inzet herstel COVID-19 MKB.                 rond bruisende binnensteden en krachtige kernen
                                                                                                                             verder uit en trekken samen met de Ontspannen
                                                            WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN                                        regio op in de kennisdeling richting ondernemers.
                                                            - BIJDRAGE VAN DE REGIO                                       • We ontwikkelen samen met onze partners een
                                                            • In 2022 krijgen we inzicht in de mogelijkheden                ecosysteem dat bijdraagt aan meer start-ups en
                                                               voor financiële steun tot 1 miljoen euro. Dit wordt           nieuwe bedrijven in het MKB. Hierbij ligt de focus
                                                               structureel ontsloten door communicatiecam-                   op het stimuleren van nieuwe (lokale) broedplaat-
                                                               pagnes. Om ondernemers hier optimaal gebruik                  sen. We halen bij het MKB op waar de behoefte
                                                               van te laten maken, bouwen we aan landelijke en               ligt, we inventariseren wat er al is en zorgen voor
                                                               regionale kennis- en investeringsnetwerken die                een betere toegankelijkheid voor ondernemers.
                                                               makkelijk toegankelijk zijn voor onze onder-                  Dit alles in samenwerking met onze partners. De
                                                               nemers. Dit doen we samen met onze partners                   resultaten hiervan nemen we mee in het RPW.
                                                               zoals VNO/NCW, Oost NL en TEB.                             • We verbinden lokale projecten met projecten op
                                                            • We organiseren samen met onze partners ont-                   de investeringsagenda en het MKB: wat speelt
                                                               moetingsmomenten voor ondernemers gericht                     er in de regio en waar kunnen ondernemers bij
                                                               op netwerken, innovatie en kennisdeling.                      aanhaken?


                                                       28                                                            29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>SPEERPUNT 2
HUMAN CAPITAL
WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

•  is er in Health, Hightech &
     Energy en Food voldoende en                          •  hebben we vraag en aanbod op
                                                               de arbeidsmarkt bij elkaar ge-
     goed gekwalificeerd personeel                             bracht en initiatieven versterkt
     beschikbaar en kunnen we deze                             voor werkenden, studenten en
     behouden in de regio.                                     werkzoekenden.

•  profileren we ons als aantrekke-
     lijke regio voor (internationaal)                    •  hebben we de samenhang ver-
                                                               beterd via kennisdeling van pro-
     talent.                                                   jecten en samenwerking tussen
                                                               partners duurzaam geborgd.

                                                          •  hebben we externe middelen
                                                               binnengehaald om de arbeids-
                                                               markt te versterken.


Er is sprake van een enorme krapte op de arbeids-         In 2023 geven we samen met TEB, de provincie
markt in diverse sectoren. Hiervoor is het noodza-        en andere stakeholders verder invulling en uit-
kelijk om de krachten te bundelen. Human Capital          voering aan de resultaatgerichte instrumenten uit
is randvoorwaarde om de doelen te kunnen berei-           de Human Capital Agenda en het Human Capital
ken in de andere speerpunten binnen de Produc-            Akkoord. Hierbij betrekken we ook onze sociale
tieve regio. Maar ook voor voortgang in de andere         partners. De doelstellingen uit het Human Capital
opgaven. Samenwerking op regionaal niveau en              Akkoord borgen we in 2023. Dit doen we door          WAT GAAN WE DAARVOOR                                       •S
                                                                                                                                                                            amenwerkingspartner van TEB en provincie
commitment tussen overheden, kennisinstellingen           een verbindende rol te spelen en te zorgen voor      DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                                om samen met andere stakeholders tot een
en bedrijven is cruciaal om de urgente vraagstuk-         kennisdeling. Hierbij leren we ook van de ervarin-   •S  tructureel borgen van de afspraken uit de              goede evenwichtige arbeidsmarkt te komen.
ken op de arbeidsmarkt te kunnen oplossen.                gen van andere (grensoverschrijdende) regio’s.         Human Capital Agenda en het Human Capital
We gaan aan de slag om de regionale arbeids-              Verder leggen we verbindingen tussen projecten         Akkoord, waardoor de vraag naar en aanbod
markt te versterken. We starten in 2022 met               en de investeringsagenda en zoeken we actief           van personeel dichter bij elkaar wordt gebracht.
de uitvoering van de Human Capital Agenda                 naar voldoende financiële middelen om een            •Z  orgen voor verbindingen tussen behoefte MKB
en maken een Human Capital Akkoord. Met de                vervolg te kunnen geven aan (lopende) projecten        en aanbod en zorgen voor kennisdeling. Bij-
Human Capital Agenda brengen we focus aan en              die nodig zijn om tot een evenwichtige arbeids-        voorbeeld door het organiseren van werktafels.
bepalen we de koers. We leggen de focus op de             markt te komen. We werken in samenspraak met         • Integraal met andere opgaven zorgen voor een
kansrijke sectoren Health, Hightech & Energy en           de andere opgaven verder aan een regio die aan-        aantrekkelijke regio om talent te behouden.
Food. Het thema logistiek maakt hier onderdeel            trekkelijk is om te studeren, wonen en werken.         Aantoonbaar het verschil gaan maken als regio
van uit. In het Human Capital Akkoord 2022-2025                                                                  met het accent op communicatie en zichtbaar-
maken we afspraken over wat betrokken partijen                                                                   heid van de regio voor het behouden van talent.
bijdragen, de resultaten en wie welke rol daarin                                                               • Inzicht geven in financieringsbronnen en deze
heeft. De gezamenlijke ambitie is om te komen tot                                                                inzetten voor alle projecten die nodig zijn om
een regio waar bedrijfsleven, kennisinstellingen                                                                 tot een evenwichtige arbeidsmarkt te komen.
en overheden zich aan verbinden. We willen de                                                                  •L  eggen van verbinding tussen lokale en regio-
krachten bundelen en focus aanbrengen voor de                                                                    nale projecten en de investeringsagenda: wat
verschillende projecten en initiatieven binnen de                                                                speelt er, waar kan je versterken, waar kun je op
triple helix.                                                                                                    aanhaken en waar kun je aan bijdragen.


                                                     30                                                                                                              31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>SPEERPUNT 3
DOORONTWIKKELING
HEALTH & HIGHTECH EN ENERGY                                                                                        • Inbrengen projectkansen bij de Investerings-           Daarnaast werken we samen met het Rijk, Europa
TOT (INTER)NATIONALE CLUSTERS                                                                                      •S
                                                                                                                      agenda.
                                                                                                                       amenwerking rondom initiatieven uit de start-
                                                                                                                                                                             en Duitsland in de clusters en de crossovers met
                                                                                                                                                                             duurzame logistiek. We zijn de proeftuin op het
                                                                                                                      blokken laten komen.                                   gebied van decentrale energiesystemen, groeien
WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:                                                                           •H  et leggen van verbindingen tussen maat-              door naar een internationaal Health & Hightech


•                                                             •
                                                                                                                      schappelijke thema’s en sleuteltechnologieën.          topcluster en maken onze auto’s, vrachtwagens
   is het innovatieve vermogen van                            zijn we zichtbaar in onze direc-               •D  oorontwikkeling van de campussen en samen-           en binnenvaartschepen schoner door toepassing
    bedrijven in deze clusters ver-                               te omgeving en daarbuiten als                       werking tussen bedrijven en instellingen uit-          van alternatieve brandstoffen.
    sterkt en betaalt dit zich uit in                             (inter)nationaal toonaangevende                     breiden.
    verdienvermogen, in werkgele-                                 regio voor innovaties en sleutel-                •D  e SEH aanpak (door)ontwikkelen op Innofase
    genheid en in de kennispositie                                technologieën op het gebied van                     (Duiven) en Engie (Nijmegen) en de aanpak en
    van de regio.                                                 Health & Hightech en Energy.                        leerervaringen delen met andere bedrijven-


•                                                             •
                                                                                                                      terreinen.
   wordt het innovatief vermogen                              werken we met Regio Foodval-                   •Z  oeken naar externe financieringsbronnen.
    van de bedrijven ingezet voor                                 ley aan crossovers tussen Health                 •W  aar mogelijk het koppelen van de regio
    andere maatschappelijke opga-                                 en Food.                                            (bedrijven, gemeenten) aan projecten en
    ven zoals energietransitie, de                                                                                    initiatieven.
    woonopgave en de circulaire
    economie.                                                                                                      Lobby en profilering
                                                                                                                   •M
                                                                                                                     et lobby en profilering bijdragen aan de
                                                                                                                    (inter)nationale zichtbaarheid van onze regio
De kansrijke clusters zetten we in voor de maat-              Connectr draagt bij aan de energietransitie, de       op het gebied van Health, Hightech & Energy.
schappelijke opgaven zoals energietransitie, groei            regionale economie en de Human Capital Agenda.       •O
                                                                                                                     p programmaniveau samenwerken met Food-
van banen op alle niveaus en crossovers met                   SEH’s zijn locaties waar opwek van duurzame           valley om innovatieve kansen tussen food en
Food. We worden voor bedrijven en                             energie, uitwisseling van warmte- en reststromen      Health te kunnen benutten.
instellingen ‘the place to be’ in Nederland en                en de realisatie van decentrale energiesystemen
Europa. We zetten krachtig in op lobby en                     bij elkaar komen. Voor onze regio zijn dat Innofa-   WAT GAAN WE DAARVOOR
benutten de samenwerkingsmogelijkheden met                    se (Duiven) en Engie (Nijmegen) Hier liggen ook      DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
Foodvalley in lijn met kansen die in de Kracht                kansen voor emissieloos transport voor logistiek     •D  eelnemen aan regionale, nationale en Europe-
van Oost worden benoemd.                                      en scheepvaart. Op deze locaties kan technologie       se netwerken.
                                                              toegepast worden die door partijen in de regio,      •M  et lobby en profilering bijdragen aan de (in-
HEALTH & HIGHTECH                                             op IPKW of binnen Connectr, ontwikkeld wordt.          ter-)nationale zichtbaarheid.
Het benutten van economische kansen gaat hand                 TEB heeft de lead bij dit speerpunt en werkt sa-     • Input uit de Economische Monitor leveren,
in hand met het werken aan maatschappelijke                   men met de Groene Metropoolregio en provincie.         zodat TEB zicht heeft op kansen voor de door-
gezondheidsthema’s en nieuwe sleutel-                         Voor de verdere ontwikkeling van het clusters is       ontwikkeling van de clusters en verdere
technologieën. Hightech levert daarbij de basis               voldoende en goed opgeleid personeel van groot         netwerk- en clustervorming in de regio.
voor het realiseren van baanbrekende innovaties.              belang, zowel op MBO- als op HBO+-niveau. Hier       •T  oegang geven tot ons netwerk in de regio.
De focus ligt de komende jaren op de ontwikke-                ligt dan ook nadrukkelijk een koppeling met de       • Investeren in belangenbehartiging voor projec-
ling van belangrijke sleuteltechnologieën zoals               regionale Human Capital Agenda.                        ten en initiatieven van bovenregionaal belang.
digital health en artificial intelligence (AI). Briskr                                                               Belangenbehartiging betekent: ervoor ‘gaan
is hiervoor de uitvoeringsorganisatie.                        BIJDRAGE TEB                                           lopen’, lobbyen en zoeken naar financiering.
                                                              Clustervorming                                       • Inbrengen projectkansen in de samenwerking
ENERGY                                                        • Vast aanspreekpunt voor de clusters op inhoud.       met TEB en de Investeringsagenda.
In dit cluster ligt de focus op doorontwikkeling              • Inventariseren en benutten structuurversterken-
van Connectr en Smart Energy Hubs (SEH).                         de projectkansen.


                                                         32                                                                                                             33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>SPEERPUNT 4
TOEKOMSTBESTENDIGE WERKLOCATIES
WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:                                                                          een nieuw vraagstuk waar extra aandacht aan              •D
                                                                                                                                                                             e opkomst van ‘dark stores’ is nieuw. Een


•                                                         •
                                                                                                                  moet worden besteed in het RPW.                           ‘dark store’ is een distributielocatie/depot/hub
   is de kwalitatieve en                                   dragen we met werklocaties bij                    •W
                                                                                                                   e onderzoeken wat de mogelijkheden voor                 dichtbij consumenten, om binnen 10 minuten
     kwantitatieve vraag en aanbod                             aan de groene en duurzame am-                      (her)ontwikkeling van brownfields zijn en pak-            goederen te kunnen leveren. Deze liggen vaak
     van werklocaties in evenwicht.                            bitie van de Groene Metropool-                     ken dit samen met de provincie op.                        in woonwijken en winkelgebieden. In het RPW
                                                               regio.
•
                                                                                                                  Onder brownfields worden verstaan: structureel            moeten we bepalen hoe hier mee om te gaan.
   bieden we passende ruimte voor
                                                          •
                                                                                                                  onderbenutte of verwaarloosde gronden met                •U
                                                                                                                                                                             itvoering Plan van Aanpak vergroening van
     bedrijven die bijdragen aan onze                        hebben we inzicht in welke ruim-                   opstallen (bijvoorbeeld bedrijventerreinen), die          bestaande werklocaties. In 2021 is een plan
     economische groei en profiel.                             tebehoefte voor werklocaties er                    voor herinrichting c.q. transformatie in aanmer-          van aanpak voor de vergroening van bestaan-
                                                               is tot 2040, inclusief energietran-                king komen.                                               de werklocaties gemaakt, afgestemd met de
                                                               sitie, logistiek en duurzaamheid.                 •B
                                                                                                                   innen het RPW verkennen we in hoeverre en               provincie. In het tweede kwartaal 2022 wordt
                                                                                                                  onder welke voorwaarden (extra) ruimte voor               er een voorstel aangeboden hoe we dit verder
                                                                                                                  logistiek op bestaande bedrijventerreinen kan             gaan uitwerken. De resultaten hiervan worden
Toekomstbestendige werklocaties gaat over be-             monitoring plaats, om indien nodig tussentijds te       worden ontwikkeld. Voor grootschalige logistiek           verwerkt in de monitoring van 2022 en het
staande en nieuwe werklocaties met het Regio-             kunnen bijsturen.                                       is het uitgangspunt clusteren op de knooppunten           RPW van 2025.
naal Programma Werklocaties (RPW) als basis.              De besluitvorming over het RPW ligt bij de              Nijmegen en Emmerich/Montferland/Zevenaar.
Dit gaat over bedrijventerreinen, kantoorlocaties         gemeenteraden. Het RPW is een verplicht onder-
en locaties voor perifere detailhandel. In het RPW        deel voor alle gemeenten. De Groene Metropool-
vindt afstemming plaats tussen vraag en aanbod            regio faciliteert zowel ambtelijk als bestuurlijk de   WAT MAG HET KOSTEN?
van werklocaties. Het RPW gaat vooral over nieu-          voorbereiding en afstemming over het RPW.
we ontwikkelingen op de juiste plek. Daarbij                                                                                           realisatie begroting begroting		meerjarenraming
nemen we ontwikkelingen (zoals energieopwek-              WAT GAAN WE DAARVOOR                                                              2021      2022      2023  2024   2025      2026
king, clean energyhubs, laadinfrastructuur en             DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                           (bedragen x € 1.000)						

stadsdistributie) en de gewenste ruimtebehoef-            • In 2023 brengen we advies uit over de verde-
te daarvan in de eerstvolgende herziening van                ling van nog beschikbare ontwikkelruimte voor       Productieve regio
het RPW (of na monitoring) mee. Verder zijn                  bedrijventerreinen in de regio.                     Lasten                                         -         575        773         794         816         816
duurzaamheid en de landschappelijke inpassing             • We starten de onderzoeken, verzamelen de in-        Baten                                          -         575        773         794         816         816
hierbij belangrijke thema’s. We onderzoeken waar             formatie per 2024 en leveren in 2025 een nieuw      Saldo baten en lasten                          -           -          -           -           -           -
nieuwe regionale werklocaties moeten landen in               RPW op met een horizon tot 2040.                    Toevoeging aan reserve                         -           -          -           -           -           -
de regio en hoe om te gaan met lokale ontwik-             • Wij zetten in op het kwalitatief verbeteren van     Onttrekking aan reserve                        -           -          -           -           -           -
kelingen. Vanaf 2022 zetten we ook in op het                 het RPW en nemen de ruimtebehoefte van
vergroenen van werklocaties in samenwerking                  werklocaties mee waar het gaat om de thema’s        Saldo na reserves                             =           =           =           =           =             =
met de provincie.                                            Health, Hightech & Energy, de circulariteits-
                                                             opgaven, de energietransitie, logistiek,            De realisatie 2021 betreft de baten en lasten zoals deze in de administratie van de Groene Metropoolregio
De Economische Visie 2040 uit 2022 vormt                     vergroening en landschappelijke inpassing. We       zijn verantwoord. Details van dit overzicht zijn opgenomen in de begroting.
mede de basis voor de monitoring en de her-                  leggen daarvoor verbinding met de Regionale
ziening van het RPW. Dit geldt eveneens voor de              Energiestrategie (RES), de Regionale
Verstedelijkingsstrategie, waarin de ruimtebe-               Adaptatiestrategie (RAS) en de Regionale
hoefte van alle opgaven samenkomen.                          Agenda Laadinfrastructuur (RAL). In het RPW
Het RPW is verankerd in de omgevingsverorde-                 nemen we, naast de ruimtebehoefte, ook de
ning van de provincie. Minimaal één keer in de               aanvullende eisen mee die hieraan worden
vier jaar moet er een nieuw RPW worden vastge-               gesteld.
steld. In mei 2021 is het gewijzigde RPW vastge-          • De transformatie van werklocaties naar woning-
steld door Gedeputeerde Staten, in 2025 komt                 bouw (o.a. in Arnhem en Nijmegen) leiden tot
er een nieuw RPW. Tweejaarlijks vindt er een                 een verplaatsingsvraagstuk van bedrijven. Dit is


                                                     34                                                                                                              35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>6. CIRCULAIRE REGIO
  (PROGRAMMA)

                                                      We werken op regionale schaal al een aantal                 pelijke inzet voor deze transities te versterken.
                                                      jaren samen op het gebied van duurzaamheid. De              De gezamenlijke overheden vervullen hierin een
                     OVER VIJF JAAR:
                                                      Routekaart Energietransitie vormde hiervoor de              voortrekkersrol.
                     hebben we onze positie als       basis. Uit deze samenwerking zijn diverse projec-
                     circulaire topregio versterkt    ten voortgekomen, die deels nog lopen of in 2021            (Inter-)nationale en regionale klimaatambities en
                                                      een impuls hebben gekregen. Enkele voor-                    doelstellingen voor 2030 en 2050 zijn vast-
                     en zijn we internationaal
                                                      beelden:                                                    gesteld en worden eerder aangescherpt dan
                     zichtbaar. Hebben we een         • 1 6 gemeenten hebben in 2021 de Regiona-                 getemperd. De overtuiging dat versnelling en
                     instrumentarium ontwikkeld         le Energiestrategie 1.0 (RES) vastgesteld. De             verbreding nodig is, groeit bij steeds meer
                     om zuiniger en slimmer om te       projectorganisatie is vernieuwd met het oog               actoren en stakeholders.
                                                        op de volgende fase RES2.0. Hiervoor is een               Bij de ontwikkeling van het Uitvoeringsplan
                     gaan met energie, grondstoffen
                                                        Uitvoeringsplan opgesteld en zijn voorwaarden             RES2.0 merken we dat het Rijk tot nu toe onvol-
                     en producten.                      geschapen voor het uitvoeren van zogenaamd                doende middelen heeft verstrekt voor deze ver-
                                                        PlanMER.                                                  volgfase. Dat legt een forse claim op het project-
                                                      •d  e gezamenlijke inkoop van duurzame ener-               team, dat aanzienlijk is verkleind ten opzichte van
                                                        gie (gas en elektriciteit) is voorbereid, zodat           de fase RES1.0. De complexiteit bij het ontwikke-
                                                        in 2022 de contracten voor de komende jaren               len van duurzame energie is echter alleen maar
                                                        kunnen worden aanbesteed c.q. verlengd. Voor              toegenomen, omdat er in 2021 diverse signalen
                                                        een zo duurzaam mogelijke inkoop van gas is               zijn afgegeven dat nieuwe grotere projecten niet
                                                        een strategie opgesteld.                                  meer aangesloten kunnen worden vanwege net-
                                                      •h  et project Circulaire Grond-, Weg- en Wa-              congestie. Daarbij komt dat de vraag naar elek-
                                                        terbouw is voortgezet met de organisatie van              triciteit de komende jaren nog toeneemt. Onder
                                                        enkele kennisevents, een communicatiestrategie            andere doordat we elektrisch gaan rijden en veel
                                                        en de voorbereiding van proeftuinen en pilot-             meer woningen gaan bouwen.
                                                        projecten.
                                                      •w  e hebben in samenwerking met de opga-
                                                        ve Groene groei een circulaire impactladder
                                                        ontwikkeld. Die biedt een maatstaf om de
                                                        circulariteit van nieuwbouwwoningen te kunnen
                                                        beoordelen. In 2022 gaat de implementatie van
                                                        start binnen gemeenten en gaat de regionale
                                                        bouwsector hiermee werken.
                                                      •w  e hebben een interactieve sessie georgani-
                                                        seerd over klimaatadaptatie voor medewerkers
                                                        van gemeenten, provincie en waterschappen.
                                                      •w  e hebben een startnotitie geschreven die de
                                                        basis legt voor de verdere ontwikkeling en aan-
                                                        pak van circulaire grondstoffen en ketens.

                                                      Het verhaal van een aantrekkelijke circulaire tran-
                                                      sitie is nog lang niet uitgekristalliseerd en blijft
                                                      zich verder ontwikkelen en concretiseren. De
                                                      aandacht voor de samenhang met andere duur-
                                                      zaamheidstransities neemt toe. Dat is nodig om
                                                      het maatschappelijk draagvlak en de maatschap-


                36                                                                                           37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>SPEERPUNT 1
CIRCULAIRE BOUW
EN INFRASTRUCTUUR                                                                                               WAT GAAN WE DAARVOOR                                     ondersteunen de inzet van een projectmanager
                                                                                                                DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                             conceptueel en circulair bouwen.
WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:                                                                        •O
                                                                                                                  m circulair aanbesteden in de GWW-sector            • In zowel de bouw als de GWW-sector wordt op


•                                                          •
                                                                                                                 algemeen geaccepteerd en breed toegepast                grote schaal gebruik gemaakt van ‘virgin mate-
   besteden we alle projecten in                           hebben wij met partners een                      te krijgen, moet kennis van en ervaring met             rials’ waar bovendien ook vaak nog geen goede
    de Grond-, Weg en Waterbouw                                 regionaal ecosysteem ontwik-                     deze manier van aanbesteden snel groeien bij            duurzame alternatieven voor zijn. Denk bijvoor-
    (GWW)-sector circulair aan.                                 keld, waarbij het hergebruik van                 alle opdrachtgevers, budgethouders, inkopers,           beeld aan cement, staal en glas. Hergebruik
                                                                bouwmaterialen en grondstoffen
•
                                                                                                                 projectleiders en uitvoerders in de regio. We           van bouwmateriaal dat al in omloop is, is een
   wordt minstens 25% van de                                  gebruikelijk is en de bouwlogis-                 ondersteunen en versnellen deze leercurve door          belangrijk circulair principe om de negatieve
     woningen circulair gebouwd.                                tiek duurzaam functioneert.                      het opbouwen en uitwisselen van kennis en               impact van het gebruik van bouwmateriaal te
                                                                                                                 informatie te organiseren en door de (directe           verkleinen, in het bijzonder voor die materialen
                                                                                                                 en indirecte) meerwaarde van circulair aanbe-           waar (nog) geen goede duurzame alternatieven
Besparen en hergebruik van grondstoffen en pro-            Het in 2020 gestarte Uitvoeringsprogramma             steden inzichtelijk te maken.                           voor zijn. Wij versterken de praktijk van herge-
ducten is in vele sectoren van onze samenleving            Circulaire Grond-, Weg- en Waterbouw zetten we       •V
                                                                                                                  oor het beoordelen van de circulariteit van           bruik van materialen en grondstoffen door par-
van belang. De sector bouw en infrastructuur               voort en wordt in 2022 geëvalueerd. Er komt een       bouw hebben we een methode ontwikkeld: de               tijen te verbinden, kennis en ervaringen te delen
neemt ongeveer 40% van de Gelderse grond- en               voorstel voor het vervolg. Het project bestaat uit    circulaire impactladder. Om deze methode in             en gezamenlijke initiatieven te ondersteunen.
afvalstoffenstromen voor zijn rekening. De                 het delen van kennis, het ontwikkelen van een         2025 in de hele regio toe te kunnen passen op         •C  irculair bouwen en circulair aanleggen van in-
Groene Metropoolregio zet samen met bedrijven              aanpak waarbij circulaire principes worden mee-       alle bouwprojecten, organiseren we een leer-            frastructuur vergt ook duurzame bouwlogistiek.
en onderzoeksinstellingen stevig in op het                 genomen in onze overheidsrol als opdrachtgever        traject om de implementatie soepel te laten             We ondersteunen verduurzaming daarvan door
besparen van grondstoffen en hergebruik van                en het ontwikkelen van een maatstaf voor de           verlopen. We faciliteren het uitwisselen van            uitwisseling van kennis, informatie en ervarin-
afvalstoffen in de bouw- en infrastructuur en              mate van circulariteit in de infrasector.             kennis, informatie en ervaringen rondom het             gen te faciliteren bij alle spelers in de bouw-
vermijdt daarmee zoveel mogelijk CO2-emissies.                                                                   beoordelen van de circulariteit van bouw en             keten.

In de Woondeal Arnhem-Nijmegen is het streven
vastgelegd dat na verloop van tijd een steeds
groter aandeel circulair gebouwd wordt: in be-
staande plannen minimaal 10%, vanaf 2025 25%,
vanaf 2030 50% en vanaf 2050 100%. De regio
heeft hiervoor een maatstaf ontwikkeld: de circu-
laire impactladder.
Het Kenniscentrum Circulaire Bouw in Nijmegen
is een mooi voorbeeld waar kennis en kunde over
circulaire bouw wordt samengebracht. Mogelijk
gaat dit centrum deel uitmaken van VIA-t, cen-
trum voor innovatie, duurzaamheid en vakman-
schap in de bouw. Ook willen we leren van proef-
tuinen en experimentlocaties, bijvoorbeeld in het
Lifeport Circular Lab. Deze initiatieven dragen bij
aan het verminderen van het tekort aan kundige
vaklieden voor circulair bouwen. De bouwsector
kampt nu al met een tekort aan personeel en cir-
culaire bouw vergt voor een deel andere kennis,
kunde en vaardigheden.




                                                      38                                                                                                          39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>SPEERPUNT 2                                                                                                               SPEERPUNT 3
CIRCULAIRE ECONOMIE:                                                                                                      WATER EN KLIMAATADAPTATIE
GRONDSTOFFEN EN KETENS                                                                                                    WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:
                                                                                                                          •  zijn we steeds beter geworden
                                                                                                                              in het opvangen, vasthouden en                        •  hebben we het bebouwd
                                                                                                                                                                                        gebied in stad en dorp verder
•  hebben we 6 productieketens/
     reststromen circulair gemaakt.                          •     functioneert een regionaal
                                                                     ecosysteem waarin hergebruik
                                                                                                                              hergebruiken van water.                                   vergroend.


•  kopen alle gemeenten in de
                                                                     van grondstoffen en materialen
                                                                     fors is toegenomen.                                  •  hebben we maatregelen
                                                                                                                              genomen om goed om te gaan                            •  bouwen we klimaatbestendig.

     regio circulair in.                                                                                                      met wateroverlast, droogte of
                                                                                                                              hittestress.

Circulaire economie is een transitievraagstuk waar               grondstoffen- en afvalstromen, vooral om focus
de hele samenleving in dit decennium mee te ma-                  aan te brengen in waar we als gezamenlijke               Water en klimaatadaptatie is een belangrijk the-           niveau. Versnipperde kennis brengen wij bijeen
ken krijgt, in overheidsbeleid en -eisen en vragen               overheden het meest kunnen bijdragen aan het             ma. Voor de regio willen we water beter opvan-             en delen we met elkaar. We brengen weten-
van bedrijven. Voor een individuele gemeente is                  circulair maken van onze regio.                          gen, vasthouden en hergebruiken en willen we               schappelijke én praktijkkennis van buiten onze
het lastig hierop in te spelen. Partijen willen ver-         •   We stimuleren de ontwikkeling van een zes-              overlast en onveilige situaties voorkomen. Ste-            regio naar onze regio toe.
spilling voorkomen, producten anders ontwerpen,                   tal grondstoffenhubs en dragen bij aan een              den, dorpskernen en werklocaties kunnen we nog
productlevensduur verlengen en producten leasen,                  goede, evenwichtige ruimtelijke inpassing. De           verder vergroenen, waarmee we beter zijn voor-              ) Klimaatbestendig bouwen.
                                                                                                                                                                                     2
hergebruiken en recyclen. Dit is hard nodig, want                 zes grondstoffenhubs zijn bouw- & sloopafval,           bereid op extreme regenval, hitte en droogte. We           Versterken kennis, kunde en profiel op het
er raken nog veel grondstoffen verloren omdat                     accu’s & batterijen, zonnepanelen, kunststoffen,        bevorderen tegelijk de biodiversiteit.                     gebied van klimaatbestendig, natuurinclusief
ze bij voorbeeld nog onnodig worden verbrand.                     textiel en voedselketen.                                                                                           en biodivers bouwen. Ontwikkelen uniforme
De Groene Metropoolregio wil voorsorteren op                 •    We helpen samen met provincie en omge-                 De gemeenten in de regio zijn betrokken bij ver-           aanpak voor water- en klimaatbestendige
de toekomst waarin schaarste aan materialen en                     vingsdiensten bij het wegnemen van juridische          schillende Regionale Adaptatiestrategieën (RAS)            bouwprojecten. Verwerven Europese/nationale
grondstoffen wordt verwacht en anticiperen op                      belemmeringen bij de ontwikkeling van nieuwe           die samen met waterschappen en andere partij-              cofinanciering voor vooruitstrevende projecten.
Rijks- en overheidsbeleid.                                         recyclingketens, bijvoorbeeld in de landbouw           en worden ontwikkeld. Hierbij heeft de Groene
Circulariteit, klimaat en energie worden in lande-                 waar nog veel kansen liggen.                           Metropoolregio geen rol gespeeld. De RASsen                 3) Klimaatproeftuinen en vergroeningsprojec-
lijk en Europees beleid steeds meer geïntegreerd             •     We ondersteunen gemeenten bij het circulair           zijn gereed en/of in een afrondend stadium.                 ten.
benaderd, o.a. omdat circulariteit nodig is om kli-                 inkopen van producten en diensten en zorgen           Daarna volgt de uitwerkingsfase waarbij we als              Ontwikkelen van een lerende en inspirerende
maatdoelen te halen maar ook omdat het verstan-                     voor een stimulerend platform voor uitwisseling       regio kunnen leren van goede voorbeelden over               omgeving waarin kennis en praktijkervaringen
dig is om de energietransitie zo circulair mogelijk                 van kennis en ervaring.                               hoe om te gaan met extreme wateroverlast, hitte             over klimaatproeftuinen en aanpak van grote
te laten verlopen, omdat materialen en grondstof-            •      We signaleren kansen voor nieuwe banen voor          en droogte. Ook living labs en klimaatproeftui-             en kleinere vergroeningsprojecten op regionale
fen schaarser worden (bijvoorbeeld in Fit for 55                     praktisch en technisch geschoolden, afgestemd        nen dragen daaraan bij. Bovendien hebben we                 schaal worden gedeeld. Daarbij halen we zo
(EU) en in het nieuwe Coalitieakkoord).                              met de brede Human Capital Agenda in de op-          als regio een forse bouwopgave waarbij we de                nodig ook inspiratie van buiten onze regio om
                                                                     gave Productieve regio.                              groene kwaliteiten van de regio willen versterken.          nog meer stappen vooruit te zetten.
Mede door de COVID-19 crisis en door geopolitieke            •       Landelijke of projectgebonden programma’s           Dat levert de uitdaging op om klimaatbestendig,           • Ondersteuning
                                                                                                                                                                                                     Lifeport Circular Lab.
spanningen is er een trend richting deglobalisering                   voor gedragsbeïnvloeding delen we met ge-           natuurinclusief en biodivers te bouwen.                     Het Lifeport Circulair Lab ontwikkelt in triple
en kortere ketens. De aanvoer stokt bv in de high-                    meenten om verspilling bij consumenten en                                                                       helix-verband kleinschalige regionale initiatie-
tech, maakindustrie en food sectoren. De circulaire                   producenten tegen te gaan.                          WAT GAAN WE DAARVOOR                                        ven op het gebied van circulariteit door naar
economie kan helpen nieuwe verdienmodellen op                •        Als circulaire topregio zoeken we expliciet naar   DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                                reguliere werkwijzen, zoals circulair bouwen,
te zetten in een Europese, landelijke of zelfs regio-                  kansen voor funding en cofinanciering voor         •K
                                                                                                                            ennis delen:                                             het inrichten van grondstoffenhubs en klimaat-
nale markt. Daar spelen we graag op in.                                versnelling van onze aanpak. De lobbykracht         1) Regionale Adaptatiestrategieën (RAS).                   adaptieve maatregelen. Als Groene Metropool-
                                                                       versterken we in samenhang met de provincie         Binnen de regio wordt op verschillende plekken             regio zijn wij een verbindende schakel naar
WAT GAAN WE DAARVOOR                                                   en The Economic Board.                              gewerkt aan een water- en klimaatadaptieve                 lokale overheden.
DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                                                                                               regio. Als Groene Metropoolregio tillen we het           •P rofilering met projecten landschapsontwikke-
• We versterken ons inzicht in de regionale                                                                               kennisniveau van de hele regio naar een hoger              ling.


                                                        40                                                                                                                     41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                         SPEERPUNT 4
                                                         TRANSITIE NAAR DUURZAME
                                                         ENERGIE
                                                         WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                         •  gebruiken bedrijven, inwoners
                                                             en gemeenten minder (fossiele)                         •  is onze regio volop in staat inno-
                                                                                                                        vaties in opwekking, opslag en
                                                             energie.                                                   transport tot stand te brengen.

                                                         •  is het aandeel duurzame, her-
                                                             nieuwbare energie dat we in de
                                                             regio gebruiken groter dan lan-
                                                             delijk gemiddeld.


                                                         Met de plannen van de Europese Unie (Fit for               In de RES1.0 hebben we afgesproken 1,62 TWh
                                                         55) en het regeerakkoord zijn de doelen voor de            duurzame elektriciteit op te wekken en te streven
                                                         energietransitie naar boven bijgesteld. Daarnaast          naar een betere verhouding in wind- en zon-
                                                         dringt het bewustzijn door dat we niet alleen een          ne-energie.
                                                         opgave hebben op het gebied van verduurza-
                                                         ming van de energie, maar dat ook leveringsze-             WAT GAAN WE DAARVOOR
                                                         kerheid een cruciaal thema wordt.                          DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
                                                         Voor de gemeenten die aan het thema energie-               •W
                                                                                                                      e faciliteren een nieuw bod RES 2.0 en on-
                                                         transitie werken hebben deze ontwikkelingen een             dersteunen de borging van afspraken die in
                                                         aantal gevolgen.                                            RES1.0 zijn vastgelegd. Hiertoe maken we onder
                                                         •D oordat de RES in een verdere fase komt en               andere een regionaal PlanMER. We onderzoe-
                                                           door de hogere ambities van EU en Rijk moeten             ken samen met onze partners of we de afspra-
                                                           gemeenten een omslag maken van het maken                  ken kunnen borgen in een gezamenlijk regio-
                                                           van visies naar het versneld faciliteren van de           naal omgevingsprogramma. We werken tevens
                                                           uitvoering.                                               samen aan een regionale warmtestructuur met
                                                         •E r zal naast de blijvende focus op elektriciteit         bronnenstrategie, in samenhang met de ge-
                                                           en warmte ook steeds meer aandacht besteed                meentelijke transitievisies warmte.
                                                           moeten worden aan opslagmogelijkheden van                •W
                                                                                                                      e stimuleren de ontwikkeling van smart
                                                           energie, zoals de toepassing van waterstof.               energy hubs en nieuwe duurzame energiedra-
                                                         •D oor ontwikkelingen op de arbeidsmarkt is                gers zoals waterstof en accu’s. Connectr speelt
                                                           het voor gemeenten lastig om kwantitatief en              een belangrijke rol in dit speelveld.
                                                           kwalitatief voldoende personeel te krijgen voor          •W
                                                                                                                      e zorgen namens gemeenten voor de con-
Grote landschapsontwikkelingsprojecten zijn van            de opgave.                                                tracten voor gezamenlijke inkoop van energie.
belang om als regio water- en klimaatbestendig                                                                      •W
                                                                                                                      e organiseren en delen kennis op het gebied
te worden. Het groene karakter geeft onze regio          Met de Regionale Energiestrategie werken we                 van o.a. aardgasvrije wijken, expertisecentra en
een herkenbaar gezicht en maakt het een aan-             samen aan de opwek van duurzame hernieuw-                   energieloketten.
trekkelijke plek om te wonen en te recreëren. Als        bare elektriciteit en warmte en de bijbehoren-             •W
                                                                                                                      e zorgen voor monitoring van onze inspan-
Groene Metropoolregio zetten wij ons in voor de          de infrastructuur, samen met Rijk, provincie en             ningen voor CO2-reductie, waarbij we zoveel
partnerships en cofinanciering van landschaps-           waterschappen. Daarmee dragen we bij aan de                 mogelijk gebruik maken van bestaande data.
ontwikkeling waarbij klimaatadaptatie een rol            opgave om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten
speelt.                                                  en aan een CO2 neutrale energievoorziening.


                                                    42                                                         43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>WAT MAG HET KOSTEN?

                      realisatie begroting begroting		meerjarenraming
                           2021      2022      2023  2024   2025      2026
(bedragen x € 1.000)						


Circulaire regio
Lasten                                      198          638        696         714         733        733
Baten                                       198          638        696         714         733        733
Saldo baten en lasten                         -            -          -           -           -          -
Toevoeging aan reserve                        -            -          -           -           -          -
Onttrekking aan reserve                       -            -          -           -           -          -
Saldo na reserves                             -            -          -           -           -          -

De realisatie 2021 betreft de baten en lasten zoals deze in de administratie van de Groene Metropoolregio
zijn verantwoord. Details van dit overzicht zijn opgenomen in de begroting.




                                                    44                                                       45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>7. ONTSPANNEN REGIO
 (PROGRAMMA)

                                                      We groeien als regio. In inwoneraantal,                    bezoekers in de centra en culturele activiteiten,

                    OVER VIJF JAAR:                   in woningen, wegen, fietspaden, werk-                      helpen om binnensteden en kernen levendig en
                                                      gelegenheid en nog veel meer. We wil-                      leefbaar te houden. De speerpunten ‘bruisen-
                    hebben we een goede balans                                                                   de binnensteden, krachtige kernen’, ‘duurzaam
                                                      len alles wat het leven in deze regio zo
                    tussen groei en kwaliteit van                                                                toerisme’ en ‘cultuur’, hebben veel met elkaar te
                                                      prettig maakt, onze kwaliteit van leven,
                    leven door onze inzet op                                                                     maken. Voor de ondernemers en de regionale
                                                      mee laten groeien. Daar gaat deze opga-                    economie is een levendig centrum erg belang-
                    duurzaam toerisme, goede          ve over.                                                   rijk. Daarom werken we hier samen met Produc-
                    voorzieningen in centra voor                                                                 tieve regio aan.
                    inwoners en bezoekers, een        We willen dat inwoners en bezoekers in hun vrije          •h
                                                                                                                  et ‘groen’ en het ‘blauw’ zijn belangrijk voor
                                                      tijd nog meer kunnen genieten van de mooie                 inwoners en bezoekers. Tegelijkertijd willen we
                    sterke culturele infrastructuur
                                                      plekken in onze regio. Door bijvoorbeeld het               de drukte die dat met zich mee brengt goed
                    en versterking van natuur,        fiets- en wandelroutenetwerk te verbeteren,                over de regio spreiden. Want minder drukte
                    landschap en erfgoed.             willen we er aan bijdragen dat iedereen die in             is prettiger voor de bezoeker, voor de men-
                                                      de regio woont of de regio bezoekt, gezond kan             sen die rondom het recreatiegebied wonen en
                                                      bewegen, sporten en leven. We willen dat de                beter voor de natuur. Met onze acties binnen
                                                      kernen van onze steden en dorpen levendig en               het speerpunt ‘duurzaam toerisme’ zorgen we
                                                      leefbaar zijn. We vinden het belangrijk dat we             dat er meer aantrekkelijke plekken zijn om te
                                                      het landschap, de natuur, het water, het (groene)          bezoeken. En dat die plekken goed bekend zijn
                                                      erfgoed en de cultuur in onze regio nog beter en           bij iedereen. Tegelijkertijd denken we in het
                                                      sterker maken. En soms moeten we ook her-                  groen-blauw raamwerk goed na welke plek-
                                                      stellen wat (deels) verloren is gegaan. Denk aan           ken juist niet bezocht moeten worden, omdat
                                                      natuurgebieden waar zoveel bezoekers komen,                de natuur rust nodig heeft. En we kijken of we
                                                      dat de natuur verstoord is geraakt. Het verster-           slimme combinaties kunnen maken met oplos-
                                                      ken en herstellen van landschap, natuur, water,            singen voor andere problemen. Bijvoorbeeld
                                                      erfgoed en cultuur doen we deels om de groei in            een combinatie tussen nieuwe natuur en het
                                                      inwoners en woningen op te vangen: als er meer             opvangen van water of het opwekken van duur-
                                                      mensen wonen, hebben we ook meer aantrekke-                zame energie. Dat laatste doen we samen met
                                                      lijke plekken nodig. Maar we doen het ook omdat            de Circulaire regio.
                                                      landschap, natuur, water, erfgoed en cultuur een
                                                      belangrijke waarde van zichzelf hebben, die we            De Ontspannen regio was bij de start in 2021 een
                                                      graag willen behouden en versterken.                      relatief nieuwe opgave in regionaal verband. We
                                                                                                                zijn begonnen met het maken van een toeristisch
                                                      Om te zorgen dat de kwaliteit van leven op peil           profiel, het groen-blauw raamwerk en een analy-
                                                      blijft en beter wordt, blijven we ook in de jaren         se en toekomstbeeld voor bruisende binnenste-
                                                      2023-2025 werken aan vier speerpunten: ‘duur-             den, krachtige kernen. Ook hebben we gekeken
                                                      zaam toerisme’, ‘bruisende binnensteden, krach-           wat nodig is om ons fiets- en wandelroutenet-
                                                      tige kernen’, ‘groen-blauw raamwerk’ en ‘cultuur’.        werk beter te maken. De wethouders van Cul-
                                                      Deze vier speerpunten hebben veel met elkaar              tuurregio 025 hebben afspraken gemaakt over de
                                                      en met de andere opgaven te maken. Een paar               uitvoering van het Transformatievoorstel cultuur-
                                                      voorbeelden:                                              regio 025. Hiervoor krijgen we van de provincie
                                                      •m eer woningen en wegen vragen om aantrek-              1,3 miljoen euro.
                                                        kelijke recreatieve voorzieningen in stadscentra
                                                        en dorpskernen. Toeristische bezienswaardig-            We gebruiken 2022 om concreter te maken wat
                                                        heden, een goed en gevarieerd winkelaanbod,             we als regio gaan doen. We maken af waar we


               46                                                                                          47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                         SPEERPUNT 1
                                                         DUURZAAM TOERISME
in 2021 mee begonnen zijn, doen een vitaliteits-         WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                         •                                                          •
onderzoek en starten met de uitvoering van het
Transformatievoorstel cultuurregio 025. Met onze            hebben we in de regio een vitale                         kiezen bezoekers steeds vaker
aanpak sluiten we goed aan op wat de provincie,               sector voor recreatie, die                                 voor een verblijf van meer dagen
het Rijk en Europa belangrijk vinden en maken                 - aansluit bij de vraag en                                 in de regio.
                                                              -	bijdraagt aan de (basis)voor-
                                                                                                                    •
we gebruik van de middelen die daar beschik-
baar zijn.                                                       zieningen en leefbaarheid in                          is de drukte door bezoekers
                                                                 de kernen.                                              beter verspreid over de regio en
In de periode 2023-2025 zorgen we dat de plan-                                                                           over de seizoenen.
nen die we in 2022 maken, uitgevoerd worden.
Met samenwerkingspartners regelen we midde-
len en beleggen we de uitvoering bij wie dat het         In 2022 maken we een toeristisch profiel op basis          gen we meer nadruk op klimaat- en milieubewust
beste kan.                                               van verhaallijnen, ook wel belevingsgebieden               ondernemen in de toeristische sector. En op het
                                                         genoemd, zoals ‘Romeinen’, ‘Water’ of ‘Vrijheid’.          bereiken van zoveel mogelijk verschillende groe-
Veel van wat wij willen, wil de provincie ook. We        Daarnaast doen we een vitaliteitsonderzoek: wel-           pen mensen om in deze regio te komen recreëren
werken samen binnen alle speerpunten. In het             ke (soorten) toeristische bedrijven zijn er in de          en ontspannen.
Verstedelijkingsakkoord met het Rijk verwachten          regio en wat zijn de sterke en minder sterke pun-
we afspraken te kunnen maken over versterking            ten van de sector? En we werken aan een verbe-             WAT GAAN WE DAARVOOR
van landschap, natuur en erfgoed en over binnen-         tering van ons fiets- en wandelroutenetwerk. Met           DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
steden en kernen. Waterschappen, Rijkswater-             de Verbonden regio proberen we de kansen die               •S
                                                                                                                      amen met VAN stemmen we de subregionale
staat, natuur- en terreinbeherende organisaties,         er zijn voor verbetering van het functionele fiets-         marketingvisies op elkaar af en komen we tot
zoals Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten,               routenetwerk, voor bijvoorbeeld woon-werkver-               een geheel dat past bij het toeristisch profiel op
zijn onze partners om het groen-blauw raamwerk           keer, te koppelen aan kansen om het recreatieve             basis van belevingsgebieden.
te realiseren. We doen dat samen met de opgave           fietsroutenetwerk te verbeteren.                           •W
                                                                                                                      e scheppen de voorwaarden (financierings-
Groene groeiregio. De gebiedsuitwerkingen bin-                                                                       mogelijkheden, organisatie) om de belevings-
nen die opgave zijn een belangrijk uitgangspunt.         Het toeristisch profiel en het vitaliteitsonderzoek         gebieden verder te ontwikkelen en bewaken de
                                                         zijn de basis voor onze samenwerking op dit                 samenhang daarin.
Met Visit Arnhem Nijmegen (VAN) en andere                speerpunt in 2023-2025. We werken de bele-                 •W
                                                                                                                      e vertalen het vitaliteitsonderzoek verder in
partners werken we verder aan duurzaam toeris-           vingsgebieden verder uit en werken aan de pro-              een plan van aanpak om de vitaliteit van de
me. We leren van de VeluweAlliantie en trekken           motie daarvan. We ondersteunen ondernemers in               toeristische sector te verbeteren en meerdaags
samen op waar dat helpt. Dat geldt ook voor              toerisme om een vitaal en levensvatbaar bedrijf             verblijf te bevorderen.
de andere regio’s, die naast onze regio liggen           te hebben en te houden. Zo komen er meer aan-              •W
                                                                                                                      e scheppen de voorwaarden om de vitaliteits-
of daarmee deels overlappen: de Achterhoek,              trekkelijke plekken om te bezoeken, wat helpt om            aanpak uit te voeren (o.a. financieringsmogelijk-
Noord-Limburg, Noord-Oost-Brabant, het Land              bezoekers meer over de regio en de seizoenen te             heden en organisatie).
van Maas en Waal en de Euregio Rijn-Waal.                spreiden. We gaan in de periode 2023-2025 door             •W
                                                                                                                      e ondersteunen de professionalisering van
                                                         met het verbeteren van ons fiets- en wandelrou-             het opdrachtgeverschap tussen gemeenten en
De culturele sector betrekken we in 2022 bij de          tenetwerk. Ook dat helpt om bezoekers over de               VAN. We zoeken naar de gezamenlijke belan-
uitvoering van het Transformatievoorstel Cultuur,        regio te spreiden.                                          gen en organiseren gesprekken om te komen
zodat die mede-uitvoerder van het Transforma-                                                                        tot prestatieafspraken.
tievoorstel Cultuurregio 025 wordt.                      In het groen-blauwe raamwerk besteden we ook               •O
                                                                                                                      p basis van het plan van aanpak voor fiets- en
                                                         aandacht aan recreatie en toerisme. Door na te              wandelroutenetwerken, maken we een meer-
                                                         denken over de vraag: waar creëren we ruimte in             jarige uitvoeringsagenda voor recreatieve
                                                         natuur en landschappen om te recreëren en waar              routenetwerken, afgestemd met de meerjaren
                                                         is het juist belangrijk om natuur en landschap              agenda Fiets (Verbonden regio). We actualise-
                                                         met rust te laten? In de periode 2023-2025 leg-             ren deze agenda jaarlijks.


                                                    48                                                         49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                           SPEERPUNT 2
                                                           BRUISENDE BINNESTEDEN,
•S  amen met de Verbonden regio scheppen we
                                                           KRACHTIGE KERNEN
   de voorwaarden om de agenda voor het recrea-
   tieve wandel- en fietsroutenetwerk uit te voeren        WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                           •                                                          •
   (o.a. financieringsmogelijkheden en organisa-
   tie). Het aanleggen van de routes gebeurt op               hebben we een sterk en com-                              hebben we leegstand in onze
   gemeentelijk niveau.                                         plementair aanbod van voor-                                centra aangepakt en beperkt.
                                                                zieningen in onze binnensteden
                                                                                                                      •
• We inventariseren wat nodig is voor het beheer
   en onderhoud van het fiets- en wandelroutenet-               en centra van kernen (kortweg:                           houden we de centra leefbaar
   werk en stimuleren de doorontwikkeling van de                centra).                                                   voor bewoners, bezoekers en
   organisatie hiervan.                                                                                                    ondernemers.


                                                           Binnensteden en kernen worden steeds minder                deze bij het schrijven van deze regionale agenda
                                                           een plek om alleen spullen te kopen en steeds              nog niet af zijn, kunnen we dit speerpunt alleen
                                                           meer een plek om elkaar te ontmoeten en te                 op hoofdlijnen beschrijven. Dit maken we con-
                                                           ontspannen. En we wonen ook steeds meer in                 creet bij de uitwerking van de regionale agenda
                                                           de binnensteden en kernen. De gevolgen van de              in een bestedingsplan in september 2022 en
                                                           COVID-19 crisis maken het extra belangrijk om te           de actualisatie van de regionale agenda in april
                                                           blijven werken aan sterke binnensteden en krach-           2023.
                                                           tige kernen. Gemeenten en ondernemers zijn hier
                                                           volop mee bezig, op eigen kracht en met steun              BIJDRAGE VAN DE REGIO
                                                           van provincie en de Rijksoverheid. De vraag is             •W
                                                                                                                        e hebben op basis van analyse en toekomst-
                                                           wat wij hier op regionaal niveau aan kunnen toe-            beeld een overzicht van de kansen voor verster-
                                                           voegen. We weten dat binnensteden en kernen                 king van het regionale netwerk van voorzienin-
                                                           in onze regio van elkaar afhankelijk zijn en elkaar         gen in centra.
                                                           aanvullen. Maar hoe zijn die binnensteden precies          •W
                                                                                                                        e hebben een meerjarige agenda om deze
                                                           aanvullend aan elkaar en waar is er overlap of zijn         kansen voor versterking te verzilveren, die we
                                                           er nog witte vlekken En waar liggen kansen om               jaarlijks actualiseren.
                                                           elkaar te versterken? Om dat te bepalen, gebrui-           •W
                                                                                                                        e hebben de condities geschapen om de
                                                           ken we de analyse en het toekomstbeeld ‘brui-               uitvoering van deze agenda te realiseren (o.a.
                                                           sende binnensteden, krachtige kernen’. Omdat                financieringsmogelijkheden en organisatie).




                                                      50                                                         51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>SPEERPUNT 3                                                                                                       SPEERPUNT 4
GROEN-BLAUW RAAMWERK                                                                                              CULTUUR EN ERFGOED
WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:                                                                          WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

•  hebben we waardevolle natuur,
    biodiversiteit, water, landschap                        •  benutten we mogelijkheden voor
                                                                slimme combinaties met de stik-                   •  hebben we een duurzame cultu-
                                                                                                                      rele infrastructuur, waarbinnen                           •  bezoeken inwoners en bezoekers
                                                                                                                                                                                    van de regio cultuur en erfgoed,
    en cultureel erfgoed in de regio                            stofopgave, Verstedelijkingsstra-                     cultureel aanbod wordt ver-                                   nemen ze hier actief in deel en
    duurzaam behouden, versterkt                                tegie, woningbouw, landbouw,                          zorgd, dat past bij de vraag en                               bereiken we daarbij steeds meer
    en uitgebreid. Het gaat om zo-                              recreatie, klimaatadaptatie, ener-                    het profiel van de regio.                                     verschillende doelgroepen.
    wel de intrinsieke waarde van                               gietransitie, waterberging en
    natuur, landschap, water en erf-                            biodiversiteit.
    goed, als de belevingswaarde.                                                                                 In 2021 is het Transformatievoorstel cultuurregio             In 2023 gaan we door met wat we in 2022 doen.
                                                                                                                  025 gemaakt. Daarin staat hoe we samen met de                 En we zorgen dat ook na 2023 het Transformatie-
                                                                                                                  culturele sector ervoor willen zorgen dat inwoners            voorstel verder kan worden uitgevoerd. We doen
Het belang van het groene en blauwe hart van                We doen dit samen met de andere opgaven,              en bezoekers ook in de toekomst kunnen blijven                dit in samen met de provincie en met de culturele
de opgave Ontspannen regio is in korte tijd                 provincie en de Rijksoverheid. In de periode          genieten van cultuur en erfgoed dat bij hen en de             sector. Daarnaast willen we ook organisaties uit
steeds duidelijker geworden. Groei in inwoners,             2023-2025 besteden we extra aandacht aan de           regio past. En dat zij ook zelf cultuur kunnen maken          het sociale domein betrekken, zoals de zorg en
woningen, banen en wegen kan alleen als we                  transitie van de landbouw. Hoe kunnen we ervoor       en aan cultuur en cultuurhistorie mee kunnen doen.            bibliotheken. Zo helpt dit speerpunt niet alleen om
ook ruimte hebben om te wandelen, fietsen en                zorgen dat in de regio voedsel geproduceerd                                                                         cultuur te versterken, maar ook om meer levendige
sporten. En om cultuur en erfgoed, zoals kas-               wordt op een manier die (nog) meer dan nu             In 2022 werken we het Transformatievoorstel Cul-              en leefbare binnensteden en kernen te krijgen. Om
telen en buitenplaatsen, te bezoeken. Niet al-              het geval is, bijdraagt aan bijvoorbeeld meer en      tuur verder uit in een uitvoeringsplan voor de korte,         een aantrekkelijk aanbod voor toeristen te hebben
leen daarom willen we natuur, water, landschap              betere natuur? Want we verwachten dat we dat          middellange en lange termijn. Voor de korte en                en om ervoor te zorgen dat cultuur voor iedereen
en erfgoed versterken. Ook in het licht van de              nodig hebben om het groen en blauw te verster-        middellange termijn heeft de provincie Gelderland             toegankelijk is.
waarde die natuur, water, landschap en cul-                 ken. Samen met de opgaven Groene groeiregio           een budget beschikbaar gesteld van 1,3 miljoen
tuurhistorie van zichzelf hebben, de intrinsieke            en Circulaire regio verkennen we hoe we onze          euro. Dat budget investeren we voor een deel in               WAT GAAN WE DAARVOOR
waarde, is het belangrijk om het ‘groen’ en het             regionale rol ten aanzien van de transitie van de     2022 in vijf hoofdactiviteiten:                               DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
‘blauw’ in de regio te herstellen, uit te breiden en        landbouw zien en vormgeven.                           1. Innovatie van productie en presentatie: welke             • Hebben we het uitvoeringsplan Transformatie-
beter te maken. In 2022 maken we daarom een                                                                           nieuwe manieren zijn er om nieuw publiek te                  voorstel Cultuur voor de korte en middellange
groen-blauw raamwerk. Dat raamwerk geeft aan                WAT GAAN WE DAARVOOR                                      bereiken en meer mensen mee te laten doen?                   termijn uitgevoerd en minimaal 1,3 miljoen euro
welke kansen er zijn voor het verbeteren van het            DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                          2. Professionalisering: wat kunnen culturele instel-            geïnvesteerd in:
groen en het blauw. Daarbij kijken we ook hoe               •W  e ondersteunen dat, met het groen-blauw              lingen doen om effectiever en efficiënter te werk            1. Innovatie in de culturele sector.
we dit kunnen combineren met oplossingen voor                  raamwerk als uitgangspunt, ruimtelijke keuzes          te gaan?                                                     2. Professionalisering van de sector door o.a.
andere problemen die spelen. We denken dan                     worden gemaakt over onder meer de stikstof-        3. A mateurkunst en vrijwilligersbeleid.                            opleiding.
bijvoorbeeld aan de stikstofopgave, Verstedelij-               opgave, Verstedelijkingsstrategie, woningbouw,     4. Cultuureducatie.                                              3. Versterking van cultuureducatie.
kingsstrategie, woningbouw, landbouw, recreatie,               landbouw, recreatie, klimaatadaptatie, ener-       5. Verhaallijnen.                                                4. Ondersteuning van amateurkunst en vrijwilli-
klimaatadaptatie, energietransitie, waterberging               gietransitie, waterberging en biodiversiteit.                                                                           gers.
en biodiversiteit. Maar er kunnen niet altijd mooie            Dat doen we in nauwe samenwerking met de           Vooral amateurkunst en vrijwilligersbeleid, cul-                 5. Verhaallijnen.
combinaties gemaakt worden. Soms moeten er                     provincie.                                         tuureducatie en verhaallijnen hebben ook veel te              • Hebben we een lange termijnvisie en (investe-
ook keuzes gemaakt worden. Bijvoorbeeld om                  • We hebben samen met provincie en andere            maken met erfgoed. Denk bijvoorbeeld aan onze                    rings-)plan voor verdere versterking van Cultuur-
in een gebied de natuur met rust te laten, zodat               partners een uitvoeringsagenda gemaakt voor        musea, waarin veel vrijwilligers werken. Maar ook                regio 025.
deze kan herstellen. Het groen-blauw raamwerk                  versterking van landschap, natuur, water en erf-   de vele cultuurhistorische verhaallijnen die onze             • Hebben we de voorwaarden geregeld om de
dat we in 2022 maken, helpt om zulke keuzes te                 goed op basis van het groen-blauw raamwerk.        regio rijk is, zoals de Romeinen. De verhaallijnen die           uitvoering van het investeringsplan mogelijk te
maken. In 2023-2025 werken we op basis van                  • We hebben onder andere in het Verstedelij-         we vanuit dit speerpunt oppakken, koppelen we                    maken (o.a. financieringsmogelijkheden en orga-
die keuzes het groen-blauw raamwerk uit in een                 kingsakkoord concrete afspraken gemaakt met        natuurlijk aan het toeristisch profiel. Zo versterkt             nisatie).
uitvoeringsagenda.                                             het Rijk en andere partners over investeringen     dit speerpunt het speerpunt duurzaam toerisme en
                                                               in het groen en blauw van de regio.                andersom.




                                                       52                                                                                                                  53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>WAT MAG HET KOSTEN?

                      realisatie begroting begroting		meerjarenraming
                           2021      2022      2023  2024   2025      2026
(bedragen x € 1.000)						


Ontspannen regio
Lasten                                        6          585        827         848         872        872
Baten                                         6          585        827         848         872        872
Saldo baten en lasten                         -            -          -           -           -          -
Toevoeging aan reserve                        -            -          -           -           -          -
Onttrekking aan reserve                       -            -          -           -           -          -

Saldo na reserves                             =           =           =           =           =             =

De realisatie 2021 betreft de baten en lasten zoals deze in de administratie van de Groene Metropoolregio
zijn verantwoord. Details van dit overzicht zijn opgenomen in de begroting.




                                                    54                                                          55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>8. GROENE GROEIREGIO
  (PROGRAMMA)

                                                       Vanuit haar twee speerpunten geeft de Groene             •d  e flexpool stelt voor gemeenten personele ca-
                                                       groeiregio uitvoering aan de volkshuisvestelijke/          paciteit beschikbaar voor de planvoorbereiding
                     OVER VIJF JAAR:
                                                       wonen opgave in combinatie met de ruimtelijke              van woningbouwlocaties.
                     regisseren wij samen met de       ontwikkelingsopgave in de regio. De eerste opga-         •k  wartiermakers en experts voor regionale on-
                     aangesloten gemeenten de          ve vindt zijn beslag in de Woondeal Arnhem-                dersteuning en beleidsontwikkeling op thema’s
                                                       Nijmegen. De uitvoering richt zich op de versnel-          als planontwikkeling (o.a. binnenstedelijke
                     groei in onze regio. Op zo’n
                                                       ling van de woningbouw om zo de grote woning-              verdichting), stikstof, huisvesting internationale
                     manier dat wij de balans tussen   behoefte in onze regio te verlichten. De werk-             medewerkers, woningbouwversnelling, concep-
                     stedelijke ontwikkeling, natuur   zaamheden zijn met name gericht op de korte                tueel en/of circulair bouwen.
                     en landschap, economische         termijn (nadruk tot 2025-2030).                          •k  ennisontwikkeling en kennisdeling door
                                                                                                                  samenwerking via publieke private tempotafels,
                     groei, goede bereikbaarheid
                                                       De tweede opgave krijgt uitvoering via de Ver-             de kennisbank op de website en het geven van
                     en de ontspannen leefkwaliteit    stedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodval-            leerkringen (in 2022 over conceptueel en circu-
                     behouden en verbeteren.           ley (ANF). Deze integrale strategie geeft inzicht          lair bouwen).
                                                       in de woon- en werklocaties tot 2040, rekening           • r egionale afstemming over de inzet van volks-
                                                       houdend met aspecten op het gebied van wonen,              huisvestelijk instrumentarium, zoals doel-
                                                       economie, mobiliteit en leefomgeving. Vanuit de            groepenverordening, opkoopbescherming etc.,
                                                       Nationale Omgevingsvisie (NOVI) werkt het Rijk             voor het toegankelijk en betaalbaar houden van
                                                       met Woondeals en Verstedelijkingsstrategieën.              de woningmarkt.
                                                       Ook binnen de Groene groeiregio worden de                •o  ntwikkeling van beleidsinstrumenten. In 2022
                                                       twee afzonderlijke met elkaar verbonden.                   is de circulaire impactladder (screenings- en
                                                                                                                  toetsingsinstrument bij circulariteit in woning-
                                                       In het verlengde van de verstedelijkingsopgave             bouw) ingevoerd.
                                                       wordt met de Groene Metropool 2121 een lange             •p  artnerschap met (het collectief van) woning-
                                                       termijnverkenning gemaakt naar toekomstscena-              corporaties.
                                                       rio’s voor de ruimtelijke opgave in onze regio;
                                                       vergezichten over 50 à 100 jaar. Hierbij is grote        VERSTEDELIJKINGSOPGAVE:
                                                       aandacht voor klimaat, economie, energie en              INTEGRALE RUIMTELIJKE
                                                       schaarse ruimte. Voor de ontwikkeling van de             ONTWIKKELING
                                                       vergezichten werken wij samen met de provincie           De Groene groeiregio zet de samenwerking en
                                                       en kennis- en onderzoeksinstellingen.                    integrale afweging van de ruimteopgave in de
                                                                                                                leefomgeving centraal en adresseert de kern-
                                                       VERSNELLINGSOPGAVE:                                      ambitie van de visie. Zij wordt hiervoor gevoed
                                                       UITVOERING WOONDEAL                                      door andere vier opgaven. De Groene groeiregio
                                                       ARNHEM-NIJMEGEN                                          is daarmee integrerend van karakter. Voor-
                                                       Dit speerpunt richt zich op het verbeteren van           beelden voor 2022 zijn:
                                                       het functioneren van de woningmarkt, het ver-            • s amen met de Productieve regio zijn met het
                                                       snellen van de woningbouwproductie en heeft                 onderzoek Economie van de Toekomst de ruim-
                                                       aandacht voor leefbaarheid in bestaande wijken.             telijk-economische kansen van onze regio in
                                                       Dit doen wij door de inzet van diverse instrumen-           beeld gebracht.
                                                       taria:                                                   • s amen met de Ontspannen regio werken wij
                                                       •d e woningmarktmonitor en het woonbehoefte-               aan een versterkt groen-blauw raamwerk door
                                                         onderzoek 2022 biedt gemeenten en andere                  natuurherstel en -ontwikkeling, uitloopgebieden
                                                         belanghebbenden inzicht in de woningbouw-                 en groene corridors, klimaatadaptieve maat-
                                                         ontwikkeling.                                             regelen.


                56                                                                                         57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                               SPEERPUNT 1
                                                                                                               WONEN IN BALANS: VERSNELLEN
                                                                                                               VAN DE WONINGBOUW
                                                                                                               WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                                                                               •  zijn er 20.000 woningen
                                                                                                                    bijgebouwd (meetpunt 2020)                            •  met meer woningen beschikbaar
                                                                                                                                                                               voor specifieke doelgroepen,
                                                                                                                    volgens de afspraken in de                                 zoals voor ouderen, internationa-
                                                                                                                    Woondeal.                                                  le medewerkers, kwetsbare
                                                                                                                                                                               doelgroepen en jongeren.
                                                                                                               •  in meer groene, gedifferenti-
                                                                                                                    eerde en duurzame wijken en
                                                                                                                                                                          •  zijn er breed inzetbare, flexibele
                                                                                                                    dorpskernen.                                               (tijdelijke) huisvestings-
                                                                                                                                                                               concepten gerealiseerd door
                                                                                                               •  waarvan meer betaalbare (koop)
                                                                                                                    woningen.
                                                                                                                                                                               de toepassing van innovatieve
                                                                                                                                                                               bouwconcepten.

                                                                                                               •  wordt bij circulair gebouwde
                                                                                                                    woningen 25% circulair bouw-
                                                                                                                    materiaal gebruikt.


• s amen met de Verbonden regio werken wij aan             en II) en het sluiten van een Verstedelijkings-    Met de langdurige samenwerkingsagenda Woon-                • In 2022 verkennen wij met de gemeenten of deze
   een toekomstbestendig mobiliteitsnetwerk.                akkoord met de provincie en het Rijk voor een      deal Arnhem-Nijmegen hebben gemeenten met                     nieuwe Woondeal ook als provinciale Woon-
   Hiervoor is een analyse van de mobiliteits-              langjarige samenwerking op gebied van ver-         voorrang toegang tot provinciale en nationale                 agenda kan gelden. Als dat het geval is, geven wij
   effecten uitgevoerd die inzicht biedt én investe-        stedelijking en de randvoorwaarden die daarbij     regelingen, nieuwe instrumenten, een breed kennis-            uitvoering hieraan.
   ringskansen om de consequenties van de flinke            horen. Daarvoor zijn de ruimtelijke opgaven -      netwerk, financiële middelingen en investeringen.          • Coördinatie tussen de uitwerking van de Woon-
   woningbouwbehoefte in onze regio in goede                inclusief knelpunten, kansen en randvoorwaarden    De Groene groeiregio heeft de rol om deze voor-               deal 2.0 en de Verstedelijkingsstrategie en het
   banen te leiden. In het coalitieakkoord is 7,5           - aan de hand van de vier bouwstenen wonen,        delen naar de alle achttien gemeenten te brengen.             akkoord.
   miljard euro gereserveerd voor de ontsluiting            economie, mobiliteit, leefomgeving, vertaald en    Voor de woningbouwontwikkeling op de korte                 • Inzicht bieden in woonbehoeftes door middel van
   van nieuwe woningen, met name in de Verste-              uitgewerkt naar de zes gebieden in onze regio en   termijn (2025-2030) focust de Groene groeiregio               onderzoek en monitoring, inclusief inzicht in de
   delijkingsgebieden.                                      voorzien van een uitvoerings- en investerings-     zich voor de periode 2023-2025 op een aantal on-              huisvesting van verschillende doelgroepen.
                                                            agenda.                                            derwerpen. Een aantal van deze zaken is in 2022 in         • Voor gemeenten blijft de flexpool beschikbaar.
• s amen met de Circulaire regio stimuleren wij                                                               gang gezet, deze worden gecontinueerd of verder               Onderzocht wordt of deze kan worden dooront-
   circulaire woningbouw. Hiervoor is onder ande-           VERKENNING TOEKOMST-                               uitgerold.                                                    wikkeld naar een meer vaste pool. Met de inzet
   re de circulaire impactladder ontwikkeld.                SCENARIO: GROENE                                                                                                 van de flexpool wordt, naast invulling van perso-
                                                            METROPOOL 2121                                     WAT GAAN WE DAARVOOR                                          nele capaciteit, ook het lerend vermogen binnen
De Verstedelijkingsstrategie ANF helpt de Groe-             In 2022 is gestart met een gezamenlijke focus      DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO                                  de regio ontwikkeld.
ne groeiregio bij deze coördinerende functie. De            op een toekomstbestendige Groene Metropool.        • In 2022 worden de Woondeals (landelijk) geë-            • Inzet van regionale experts voor ondersteuning
Verstedelijkingsstrategie ANF wordt in onze regio           De eerste verkenning geeft inzicht in de langere      valueerd. In de periode 2023-2025 werken wij               op thema’s zoals conceptueel en circulair
uitgewerkt in zes gebiedsuitwerkingen (Rijk van             termijnontwikkeling en de consequenties voor de       met Rijk en provincie samen in de Woondeal 2.0,            bouwen, de uitvoering van het beleidskader
Nijmegen, Nijmegen-West, Middengebied, Spoor-               verstedelijkingsopgave.                               waarin wij meer op realisatie gerichte afspraken           internationale medewerkers, coördinatie rondom
zone Arnhem-Oost, Veluwezoom,                                                                                     hebben gemaakt met betere aansluiting op de                huisvesting van specifieke doelgroepen.
Liemers). Dit is een continu proces. Het vertrek-                                                                 behoefte van gemeenten als effectief versnel-           • Samen brengen van publieke en private partijen
punt hiervoor is het in 2022 vaststellen van de                                                                   lingsinstrument, inclusief bijbehorende nieuwe             gericht op het realiseren betaalbare flexibele (tij-
complete Verstedelijkingsstrategie ANF (deel I                                                                    uitvoeringsgelden.                                         delijke) woningen, onder meer door het toepas-


                                                       58                                                                                                            59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                             SPEERPUNT 2
                                                             LEEFOMGEVING: VERBINDEN
   sen van circulaire en industriële woningbouw.
                                                             VAN DE RUIMTELIJKE OPGAVEN
• Inzetten van een aanjaagteam gericht op versnel-
   ling van de grote kansrijke woningbouwlocaties in         WAT WILLEN WE BEREIKEN - OVER VIJF JAAR:

                                                             •                                                           •
   onze regio.
• Gemeenten worden ondersteund bij het toe-                    werken wij gebiedsgericht en/of                           deze ruimtelijke dimensie van de
   komstbestendig maken van bestaande wijken.                     centraal vanuit majeure opgaven                             opgaven hebben wij in langer
   Het gaat hier om de leefbaarheid van wijken                    aan de Verstedelijkingsstrategie                            perspectief geplaatst door
   door de verduurzaming van woningen en reali-                   en zijn de ambities voor de ver-                            verkenningen van toekomsts-
   seren van gedifferentieerde wijken. Door o.a. de               stedelijkingsopgave op elkaar                               cenario’s 2121.
                                                                  afgestemd.
                                                                                                                         •
   gemeente Arnhem wordt hier volop ervaring in
                                                                                                                            zijn ruimtelijke dimensies inzich-
                                                             •
   opgedaan. Deze ervaring en kennis wordt regio-
   naal gedeeld.                                                bestaat er een structureel ruim-                            telijk via het interactief
• Vergroten partnerschap met de corporaties aan                  telijk overleg voor de zes deel-                            dashboard Integrale ruimtelijke
   de hand van in 2022 opgestelde samenwerkings-                  gebieden en een koppeling met                               ontwikkeling.
                                                                  lokaal omgevingsbeleid.
                                                                                                                         •
   thema’s. Daarnaast zoeken wij de samenwerking
                                                                                                                            zijn de majeure opgaven uit het
                                                             •
   met marktpartijen (bouwende partijen) en ken-
   nisinstellingen via tempotafels bij thema’s uit de           in de deelgebieden zijn nieuwe                              in 2022 gesloten Verstedelij-
   Woondeal.                                                      (grote) woningbouwlocaties                                  kingsakkoord tot verdere uitvoe-
                                                                  voor de periode 2030-2040                                   ring gekomen met behulp van
                                                                  integraal onderzocht en hebben                              Rijk en provincie.
                                                                  wij de ruimtelijke opgave van de
                                                                  vier bouwstenen in beeld.
                                                                                                                         •  is er exposure gegenereerd over
                                                                                                                              toekomstbestendige verstedelij-
                                                                                                                              king in de Groene Metropool-
                                                                                                                              regio.


                                                             In 2023 en verder gaan wij in een langjarige samen-         BO-MIRT (Bestuurlijke Overleggen Meerjaren-
                                                             werking cyclisch aan de slag met het realiseren van         programma Infrastructuur, Ruimte en Transport).
                                                             de verstedelijkingsopgave zoals die staat beschre-
                                                             ven in de Verstedelijkingsstrategie ANF. Het                Het dashboard Integrale ruimtelijke ontwikkeling
                                                             gesloten Verstedelijkingsakkoord, met daarin                helpt de ruimtelijke vraagstukken te verbeelden om
                                                             afspraken gericht op realisatie en samenwerking             te komen tot toekomstbestendige keuzes voor een
                                                             met bijbehorende uitvoeringsgelden, is daarbij              klimaatrobuuste Groene Metropool. Met het gereed
                                                             leidend. De periode 2023-2025 staat in teken van            komen van de Verstedelijkingsstrategie ANF en het
                                                             met de relevante partners uitvoering geven aan de           ontwikkelen van de scenario’s wordt in de periode
                                                             uitvoeringsagenda. Hiervoor blijven de gebieds-             2023-2025 het dashboard ingezet als voortgangs-
                                                             uitwerkingen het vertrekpunt. De Groene groei-              monitor en het verbeelden van de verbindende
                                                             regio heeft een rol in de coördinatie en de samen-          ruimtelijke aspecten, de progressie van de ver-
                                                             hang tussen gebieden en majeure, randvoor-                  stedelijkingsopgave en de vraagstukken die de
                                                             waardelijke, gebiedsoverstijgende kernopgaven.              opgaven in de regio oproept. Door deze aan elkaar
                                                             Voor de majeure (kern)opgaven waarover nog                  te ‘koppelen’ ontstaat synergie, wat de kwaliteit van
                                                             geen bindende afspraken zijn gemaakt, zet de                de leefomgeving versterkt.
                                                             Groene groeiregio zich in om steun te vinden bij
                                                             partners, bijvoorbeeld op de landelijke overlegtafel


                                                        60                                                          61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>VERKENNING TOEKOMSTSCENA-                                      ontwikkeling. De output uit de inspiratiesessies
RIO: GROENE METROPOOL 2121                                     worden gebruikt in de gebiedsuitwerkingen om te
Het klimaat verandert. Voor een duurzame ruimte-               spiegelen en te inspireren voor de keuzes of
lijke inrichting van Nederland moeten het water- en            dilemma’s op de meer korte termijn. Ook wordt
bodemsysteem leidend zijn. In de Groene Metro-                 deze input gekoppeld aan het dashboard.
pool 2121 leggen wij de focus op langere termijn
en consequenties voor de Groene Metropoolre-                   WAT GAAN WE DAARVOOR
gio Arnhem-Nijmegen als het gaat over klimaat,                 DOEN - BIJDRAGE VAN DE REGIO
natuur, biodiversiteit, verstedelijking, circulariteit         • Organiseren en coördineren van de gebieds-
etc. In samenwerking met de verschillende part-                   uitwerkingen en deze koppelen aan de langere
ners tillen wij onszelf even uit het hier en nu. Op               termijn verkenningen 2121. Hiervoor zetten wij
basis van bestaande onderzoeken en inzichten van                  gebiedstrekkers en een coördinator tussen de
experts inventariseren wij: Wat weten we, wat zijn                gebieden in.
kansen, wat zijn de onzekerheden, wat vraagt het?              • De in 2022 gestarte toekomstverkenning 2121
Welke scenario’s volgen hieruit om te werken aan                  werken wij verder uit in de gebiedsuitwerkingen.
‘een toekomstbestendige Groene Metropool’ en                   • De voortgang uit gebiedsuitwerkingen en de
wat betekent dit voor gewenste bouwlocaties en                    toekomstverkenning Groene Metropool 2121 visu-
bedrijventerreinen, de opgaven voor het platteland,               aliseren wij via een interactief dashboard. Daarbij
natuur, landschap en water en de wijze waarop mo-                 organiseren wij ambtelijke en bestuurlijke werk-
biliteit zich gaat ontwikkelen? De eerste verkenning             sessies in de regio.
die in 2022 is gemaakt, wordt verder uitgebouwd                •W  ij geven uitvoering aan het Verstedelijkingsak-
tot inspirerende en richtinggevende toekomst-                    koord. Hiervoor is naar verwachting nodig dat wij
scenario’s met als doel in de ontwikkelingen van nu              vervolgonderzoeken uitzetten en coördineren.
toekomstbestendige keuzes te maken. Deze toe-                  •S  teun zoeken en agenderen van majeure opga-
komstverkenningen bespreken wij in de regio door                 ven uit het Verstedelijkingsakkoord waarover nog
inspirerende sessies te organiseren, waarbij wij ook             geen bindende afspraken zijn gemaakt bij (ande-
deskundigen en partners in het land uitnodigen om                re) betrokken partijen.
als regio bij te dragen aan nationale kennis-



WAT MAG HET KOSTEN?

                      realisatie begroting begroting		meerjarenraming
                           2021      2022      2023  2024   2025      2026
(bedragen x € 1.000)						


Groene groeiregio
Lasten                                           97           993       1.792         1.841       1.890        1.890
Baten                                            97           993       1.792         1.841       1.890        1.890
Saldo baten en lasten                             -             -           -             -           -            -
Toevoeging aan reserve                            -             -           -             -           -            -
Onttrekking aan reserve                           -             -           -             -           -            -

Saldo na reserves                                 =            =            =            =             =            =

De realisatie 2021 betreft de baten en lasten zoals deze in de administratie van de Groene Metropoolregio
zijn verantwoord. Details van dit overzicht zijn opgenomen in de begroting.




                                                         62                                                             63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>     9. B
         EDRAG HEFFING
        VENNOOTSCHAPSBELASTING
     Samenwerkingsverbanden zijn vrijge-
     steld voor de vennootschapsbelasting,
     ingeval aan drie cumulatieve voor-
     waarden is voldaan:

     1. D
         e activiteiten van het samenwerkingsverband
        moeten worden verrichtvoor de onmiddelijke
        of middelijke participerende publiekrechtelijke
        rechtspersonen;
     2. De activiteiten zouden bij de participanten
         in het samenwerkingsverband niet tot belas-
         tingplicht hebben geleid of zouden zijn vrijge-
         steld als zij de activiteiten zelf zouden hebben
         verricht;
     3. De participanten moeten naar evenredigheid
         van de afname van de activiteiten van de
         activiteiten van het samenwerkingsverband
         bijdragen in de kosten van het samenwerkings-
         verband. Bij een gemeenschappelijke regeling
         wordt geacht hieraan te zijn voldaan.

     Nadrukkelijk is deze vrijstelling bedoeld voor ac-
     tiviteiten aan of ten behoeve van de deelnemers
     aan een samenwerkingsverband en niet voor
     activiteiten ten behoeve van of aan een derde
     partij. De vrijstelling heeft alleen betrekking op
     de winstdie wordt gerealiseerd door levering aan
     de deelnemende gemeenten. Wanneer de winst
     wordt gerealiseerd in verband met de levering
     aan derden moet hierover in beginsel vennoot-
     schapsbelasting betaald worden.
     De Groene Metropoolregio verricht voor derden
     vooral werk voor “activiteiten verricht in verband
     met de uitoefening van een overheidstaak of
     van een publiekrechtelijke bevoegdheid”. Daar-
     bij worden de werkzaamheden kostendekkend
     uitgevoerd.
     De organisatie voldoet aan bovenstaande drie
     voorwaarden en is derhalve vrijgesteld voor de
     vennootschapsbelasting.




64                                                          65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>10. PARAGRAFEN

10.1 PARAGRAAF 1: RISICO’S EN                                             Risico’s                                               10.2 PARAGRAAF 2:                                          gemaakt van de dienstverlening van de gemeen-
WEERSTANDSVERMOGEN                                                        De risico’s kunnen worden ingedeeld in:                FINANCIERING                                               te Nijmegen.
Op grond van artikel 11 van het Besluit Begroting                         1. risico’s voortvloeiend uit het eigen beleid;        De begroting van de Groene Metropoolregio                  De Groene Metropoolregio is een netwerksamen-
en Verantwoording (BBV) moet de Groene Me-                                2. risico’s voortvloeiend uit het beleid van een      wordt grotendeels door de deelnemende ge-                  werking. Uitgangspunt van de regionale samen-
tropoolregio Arnhem-Nijmegen in de paragraaf                                  hogere overheid;                                   meenten gedragen. De in de gemeenschappelijke              werking is dat deze wordt ondersteund door
weerstandsvermogen1 inzicht verschaffen in de                             3. risico’s voortvloeiend uit de samenwerking met     overeengekomen afspraak v.w.b. de bijdragen van            een klein regiobureau, waarbij optimaal gebruik
robuustheid van de begroting.                                                 andere gemeenten en instanties;                    gemeenten (artikel 29 lid 1) waarborgt dat de in-          wordt gemaakt van de in de gemeenten aanwezi-
                                                                          4. r isico’s voortvloeiend uit het doen/nalaten van   komende en uitgaande geldstromen in evenwicht              ge capaciteit en kennis.
Het weerstandsvermogen van de Groene Metro-                                   derden;                                            zijn. Financiering van de organisatie door het
poolregio is het vermogen om niet structurele                             5. risico’s voortvloeiend uit voor de regio niet te   aantrekken van leningen is niet aan de orde.               Financiën
financiële tegenvallers te kunnen opvangen zodat                              beïnvloeden autonome ontwikkelingen.                                                                          De ontwikkeling van adequate bedrijfsvoering
de taken kunnen worden voortgezet. De Groene                              Voor ad. 1 t/m 4 zijn geen risico’s voorzien.          Rentelasten/baten                                          (scheiding van functies, administratieve organi-
Metropoolregio is nauwelijks ontvankelijk voor                                                                                   De regio heeft met de Rabobank een reke-                   satie, bewaking, verantwoording en rechtmatig-
risico’s. Het risicoprofiel is heel laag. Bovendien is                    Ad 5. Risico’s voortvloeiend uit voor de regio niet    ning-courant-overeenkomst gesloten en maakt                heid) is een continu proces. De regiodirecteur
een algemene reserve gevormd voor het opvan-                              te beïnvloeden/autonome ontwikkelingen.                gebruik van Schatkistbankieren bij het ministerie          is tekeningsbevoegd en heeft mandaat om
gen van deze risico’s.                                                    Het resultaat van de Cao-onderhandelingen en           van Financiën. De rente wordt niet aan de taak-            opdracht tot betaling te geven. De controller
                                                                          prijsstijgingen werken door in het jaarresultaat.      velden toegekend.                                          beheert en regisseert de financiële organisatie;
Wij onderschrijven de principes van risicoma-                             Op de begroting heeft dit naar verwachting voor-                                                                  ABAB Accountants verzorgt de administratie.
nagement en risicobeheersing in ons werk. Dit                             alsnog een beperkt effect.                             Financieringspositie
houdt in dat risico’s gekoppeld worden aan de                                                                                    De Groene Metropoolregio kent geen langlopen-              BTW
doelstellingen en dat maatregelen worden geno-                            Secundaire arbeidsvoorwaarden                          de financieringsmiddelen.                                  De bedragen in de begroting zijn exclusief BTW.
men om de risico’s te beheersen.                                          Op grond van de gemeenschappelijke regeling                                                                       De door de organisatie betaalde BTW wordt
                                                                          volgt de Groene Metropoolregio de CAO SGO,             Rente-risiconorm                                           gecompenseerd door de regiogemeenten. Deze
Beleid t.a.v. reserves en voorzieningen                                   hierin zijn de secundaire arbeidsvoorwaarden           De Groene Metropoolregio heeft geen vaste                  zogenaamde doorschuif BTW/transparante BTW
De Groene Metropoolregio heeft een reserve                                vastgelegd.                                            schuld en derhalve is de rente-risiconorm niet             wordt verantwoord in de jaarrekening en is opge-
voor het exploitatierisico i.c. de algemene r                                                                                    van toepassing.                                            nomen in de balans.
eserve gevormd. Deze reserve (€ 100.000) wordt                            Werkkostenregeling
toereikend geacht gelet op de voorwaarden in de                           De werkkostenregeling heeft per 01-01-2015             10.3 PARAGRAAF 3: BEDRIJFS-                                Personeelszaken
gemeenschappelijke regeling.                                              alle bestaande fiscale regels voor vergoedin-          VOERING                                                    Op het personeel van de Groene Metropoolregio
                                                                          gen vervangen. Vanaf 01-01-2020 is de regeling         Artikel 14 van het Besluit Begroting en verant-            is de rechtspositie van de gemeenschappelijke
Stille reserves                                                           verruimd. Over de eerste 400.000 euro wordt            woording (BBV) verplicht de organisatie om                 regeling van toepassing. Voor inzet van de be-
De Groene Metropoolregio heeft geen stille                                het percentage van 1,7% van de fiscale loonsom,        de stand van zaken en de voornemens voor de                drijfsgezondheidsdienst wordt gebruik gemaakt
reserves.                                                                 over het bedrag boven de 400.000 euro blijft het       bedrijfsvoering weer te geven. De gemeenten                van de gemeente Nijmegen. Een personeelscon-
                                                                          percentage 1,2%. Daarnaast hoeven een aantal           hebben gekozen voor een compacte organisatie               sulent van deze gemeente is tevens adviseur van
Stelposten                                                                kostensoorten niet meer vanuit de WKR (werk-           van het regiobureau, die ten dienste staat van de          de Groene Metropoolregio en ook aanspreekpunt
In de begroting 2023 is een stelpost                                      kostenregeling) betaald te worden. Voor vergoe-        opgavegerichte samenwerking.                               voor het personeel. De salarisadministratie wordt
van € 100.000 opgenomen.                                                  dingen boven dit bedrag moet een eindheffing                                                                      eveneens door de gemeente Nijmegen verzorgd.
                                                                          van 80% worden betaald.                                Taken en bevoegdheden zijn geformaliseerd in
                                                                                                                                 de gemeenschappelijke regeling Groene Metro-               Automatisering
                                                                          De Groene Metropoolregio is voornemens de              poolregio Arnhem-Nijmegen en onderliggende                 De hardware wordt door de Groene Metropool-
                                                                          besteding van forfaitaire ruimte in de kwartaal-       regelingen en mandaatbesluiten. Voor de hoge               regio zelf aangeschaft. Verder maakt de regio
                                                                          rapportage op te nemen. Naar verwachting               ambities in het programma ter uitvoering van               gebruik van Skyliner, een particuliere ICT-dienst-
1
 Het weerstandsvermogen bestaat uit relatie tussen de weerstands-         komt de Groene Metropoolregio niet boven de            regionale visie en agenda is een efficiënt en slag-        verlener. Deze adviseert ook bij de aankoop
capaciteit (zijnde de middelen waarover de Groene Metropoolregio
beschikt/kan beschikken om niet begrote kosten te dekken) en de           forfaitaire ruimte uit.                                vaardig bureau nodig. Voor bureau-ondersteu-               (kwantumkorting) en ondersteunt de organisatie
risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekerin-
gen zijn afgesloten.                                                                                                             nende taken, zoals archief en P&O, wordt gebruik           bij haar dagelijks werkzaamheden (helpdesk).


                                                                     66                                                                                                                67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                         11. BEGROTING GROENE
                                                               METROPOOLREGIO
Interne zaken
                                                               ARNHEM-NIJMEGEN 2023-2026
De postregistratie vindt plaats op het regiobu-
reau en van hieruit worden ook de verslagleg-            De begroting is opgebouwd uit twee                        Daarnaast betalen dertien gemeenten een bijdra-
ging, correspondentie en agendabeheer voor het           delen:                                                    ge van € 1,00 voor TEB. De gemeente Duiven be-
bestuur verzorgd.                                        1. Het regiobureau                                        taalt per 1 januari 2023 € 0,50. De afspraak over
Archivering en archiefbewaring worden inge-                                                                        de bijdrage aan TEB loopt tot en met 2025.
                                                         2. De vijf opgaven
huurd bij de gemeente Nijmegen.
                                                         De begroting is opgesteld voor de jaren 2023-             De bijdrage die we in 2023-2025 nodig hebben
Huisvesting                                              2026 en materieel sluitend.                               voor de realisatie van de opgaven, is hoger dan in
De Groene Metropoolregio is gehuisvest in een            Het benodigde budget voor het regiobureau                 2022. Dit heeft verschillende redenen. We hebben
gehuurd kantoorgebouw in Elst (Gld.)                     wordt gefinancierd uit een bijdrage van alle acht-        in 2021 en 2022 geïnvesteerd in het formule-
                                                         tien deelnemende gemeenten. Om deze gemeen-               ren van ambities en maken van plannen, zeker
Overhead                                                 telijke bijdrage te berekenen, hanteren we het            bij relatief nieuwe opgaven zoals Ontspannen
Volgens het wijzigingsbesluit vernieuwing BBV            inwoneraantal per 1 januari 2022 als verdeelsleu-         regio. Nu onze inzet steeds concreter wordt en
moeten de kosten van overhead conform de                 tel (bijlage 3).                                          we overgaan tot het organiseren van de uitvoe-
definitie in de notitie Overhead van de commissie        Naast de gemeentelijke bijdrage voor de kosten            ring, vraagt dat meer middelen. Daarnaast zijn er
BBV inzichtelijk worden gemaakt. In 9.1 is de            van het regiobureau, betalen de gemeenten een             speerpunten die we intensiever willen oppakken,
specificatie van het regiobureau opgenomen.              bijdrage voor The Economic Board (TEB). De                zoals de gebiedsgerichte corridors bij Verbonden
                                                         regio heeft op grond van de gemeenschappelijk             regio. En we hebben als regio ook nieuwe
Rechtmatigheid                                           regeling de bevoegdheid namens de colleges The            ambities en taken die we oppakken. Zoals
Per 1-1-2022 is de rechtmatigheidsverantwoor-            Economic Board te subsidiëren.                            bijvoorbeeld logistiek en het contractbeheer voor
ding gewijzigd. Het algemeen bestuur dient van-          Voor 2023 is begroot dat 14 gemeenten een bij-            data over verkeersveiligheid.
af dat moment vooraf de kaders en normen te              drage leveren. Ook voor deze bijdrage hanteren            Voor de Circulaire regio wordt de verhoging van
bepalen voor de rechtmatigheidsverantwoording            wij het inwoneraantal per 1 januari 2022.                 de inwonersbijdrage voor een groot deel ver-
voor het dagelijks bestuur en de getrouwheid             De middelen voor de vijf opgaven worden ge-               klaard door een andere reden. In 2022 zijn de
voor de accountant. Gedurende het jaar dient             vormd door gemeenten die intekenen op die                 projectkosten voor de inkoop van elektriciteit
het dagelijks bestuur uitvoering te geven aan de         opgave en subsidies van bijvoorbeeld Provincie            niet in de inwonersbijdrage opgenomen, maar
vastgestelde kaders en normen. Het dagelijks             of Rijk en partners (zoals koepelorganisaties,            apart verrekend door de gemeente Nijmegen.
bestuur legt in de jaarstukken verantwoording af         onderwijsinstellingen of bedrijven).                      Vanaf 2023 zijn deze kosten wel in de inwoners-
over de rechtmatigheid.                                                                                            bijdrage opgenomen. Per saldo levert deze muta-
                                                         Samengevat zijn voor 2023 de bijdragen per                tie geen lastenverzwaring op voor gemeenten.
10.4 PARAGRAAF 4: VERBONDEN                              inwoner2:                                                 Tegenover de hogere kosten voor de opgaven,
PARTIJEN                                                                                                           staat dat de verwachting dat we met de inzet van
De Groene Metropoolregio heeft zelf geen ver-            Bijdrage per inwoner     2023                             deze middelen ook meer investeringen in onze
bonden partijen, met dien verstande dat zij voor                                                                   regio uit kunnen lokken. Denk bijvoorbeeld aan
de regiogemeenten wel een verbonden partij is.           Regiobureau			           € 2,57                           de stikstofgelden, de gelden die in het BO-MIRT
In de Gemeentewet is opgenomen dat de                    		                                                        beschikbaar komen en de klimaatgelden.
kosten van gemeenschappelijke regelingen                 Verbonden regio   € 1,51                                  De bijdragen van de opgaven hangen, net als de
behoren tot de verplichte uitgaven van gemeen-           Productieve regio € 0,97                                  inhoud daarvan, nauw met elkaar samen. Zo is de
ten. In de gemeenschappelijke regeling Groene            Circulaire regio  € 0,93                                  bijdrage voor logistiek verdeeld over de opgaven
Metropoolregio Arnhem-Nijmegen is opgenomen              Ontspannen regio  € 0,65                                  Circulaire, Verbonden en Productieve regio. Het
dat de verdeling tussen de regiogemeenten                Groene groeiregio € 1,04                                  groen-blauw raamwerk hangt nauw samen met
geschiedt op basis van inwoneraantal.                                                                              de gebiedsuitwerking van de Verstedelijkings-
                                                         			                 €                      5,10           strategie. Het één kan niet zonder het ander.
                                                         Totaal voor 2023			 €                      7,67           Het wordt dus steeds moeilijker om de opgaven


                                                    68                                                        69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>inhoudelijk en financieel van elkaar te scheiden.          In tegenstelling tot voorgaande twee jaren zijn                       KOSTEN REGIOBUREAU EN BIJDRAGE THE ECONOMIC BOARD
Wij blijven dan ook alle gemeenten nadrukkelijk            geen gelden van de provincie Gelderland opge-
uitnodigen om aan alle vijf de opgaven mee te              nomen, de gemeenten dragen voor het eerst de                          Regiobureau                                                        taakveld         2023        2024         2025     2026
doen.                                                      volledige kosten van het regiobureau.                                 (bedragen x € 1.000)					



11.1 HET REGIOBUREAU                                       De gemeente Mook en Middelaar krijgt een kor-                         Lasten
Het regiobureau heeft de volgende taken:                   ting van 50% op de inwonersbijdrage (zie voet-                        Personele kosten                                                        n.t.b.      1.299       1.333         1.371    1.371
• Het voorbereiden van de opgaven, inhoudelijk            noot 1).                                                              Overhead                                                                n.t.b.        307          315         324      324
   en financieel, en het zorgdragen voor coördina-                                                                               Lobby, positionering en profilering                                     n.t.b.         121         124          127      127
   tie en integraliteit van de opgaven.                    Van de 14 gemeenten die bijdragen aan The Eco-                        Communicatie en ontmoeting                                              n.t.b.        205           211         217      217
• Profilering, positionering en lobby van de regio        nomic Board betaalt de gemeente Duiven met                            Onvoorzien                                                              n.t.b.        100         100          100      100
   (provincie, Rijksoverheid, Euregio, Europa).            ingang van 2023 € 0,50 in plaats van € 1,00.
• Informatie, communicatie en ontmoeting in/van                                                                                 Totaal lasten		                           2.032 2.084 2.139 2.139
   de regio (bestuurders en raden).                        Jaarlijks terugkerende arbeidskosten met een                          					
• Aanspreekpunt voor externe partners.                    vergelijkbaar volume                                                  Baten
• Ondersteuning en advisering van colleges en             De BBV schrijft voor dat afzonderlijke aandacht                       Inwonerbijdrage gemeenten          n.t.b. 2.032 2.084 2.139 2.139
   raden bij het regionale werk.                           moet worden besteed aan jaarlijks terugkeren-                         Subsidie provincie inwonerbijdrage n.t.b.     0     0     0     0
• Het tijdig zien en vertalen van nieuwe opgaven          de arbeidskosten met een vergelijkbaar volume.
   en kansen voor de regio.                                Zoals uit de grondslagen voor waardering en                           Totaal baten                                                                       2.032       2.084         2.139     2.139
• Bedrijfsvoering (zoals financiën, documenten-           resultaatbepaling blijkt, wordt voor arbeids-
   stromen, privacy, juridische zaken, aanbeste-           kosten gerelateerde verplichtingen van een                            Saldo                                                                                   0           0           0          0
   dingsbeleid, en personeelszaken).                       jaarlijks vergeluikbaar volume geen voorziening                       Dekking extern (provincie)		                                                            0           0           0          0
• Het verstrekken van de subsidie aan Stichting           getroffen of op een andere wijze een verplichting                     Dekking opgavegeld (inwonersbijdrage)		                                            2.032       2.084        2.139      2.139
   The Economic Board.                                     opgenomen. Alle arbeidskosten gerelateerde                            Bijdrage per inwoner in euro’s		                                                   € 2,57      € 2,62      € 2,68     € 2,68
                                                           verplichtingen zijn in de exploitatiebegroting
De begroting bouwt voort op het in 2021 ge-                verwerkt.                                                             Bijdrage The Economic Board                                                         2023        2024         2025     20262
actualiseerde bedrijfsplan. Voor 2023 wordt
voorgesteld ten aanzien van de formatie voor               Investeringsbegroting                                                 Aantal deelnemende gemeenten		                                                          14          14           14        -
communicatie de formatie met 1 fte op te ho-               De organisatie verwacht in 2023 geen                                  Aantal inwoners deelnemers per 1/1/22		                                          704.383     706.883      709.383          -
gen. De opgaven daarentegen rekenen minder                 investeringen te plegen, daarom ontbreekt de                          Bijdrage per inwoner in euro’s		                                                   € 1,00      € 1,00       € 1,00         -
formatie voor communicatie. In de praktijk is              investeringsbegroting en daarmee toe te kennen                        Bijdrage TEB		                                                                       692         695          698          -
gebleken dat beter regie kan worden gevoerd op             investeringskredieten.
de communicatie en profilering van de Groene                                                                                     Tweede 5 jaarlijkse periodebijdrage The Economic Board stopt in 2025.
                                                                                                                                 2



Metropoolregio als dit vanuit het regiobureau
wordt aangestuurd in plaats vanuit iedere opgave
afzonderlijk. De inzet door het regiobureau heeft
dus een positief effect op de begroting van de
vijf opgaven.

Ten op zichtte van 2022 is een indexatie van 2,7%
toegepast (conform Begrotingsrichtlijnen Regio
                                                           2
                                                            Met uitzondering van de gemeente Mook en Middelaar die 50%
Nijmegen 2023). Dit is de eerste keer dat de ind-          korting krijgt op de inwonersbijdrage aan het procesgeld (artikel
exatie wordt toegepast.                                    29, lid 3 van de G.R.). Dit vanwege de unieke situatie dat het als
                                                           enige gemeente gelegen is in de provincie Limburg, waardoor het
                                                           als enige niet-Gelderse gemeente o.a. niet altijd gebruik kan maken
                                                           van investeringen in de regio vanuit de provincie Gelderland.




                                                      70                                                                                                                                             71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>11.2 DE VIJF OPGAVEN                                     kunnen maken. Zo hebben we nog onvoldoende             11.2.1 VERBONDEN REGIO
De opgaven, en daarvan de financiële vertaling in        zekerheid over de bijdrage die het Rijk beschik-
deze begroting, hebben een looptijd van 3 jaar.          baar stelt voor de uitvoering van de taken in het                                        taakveld     2023      2024        2025       2026
Bij de berekening van de bijdrage per inwoner is         kader van de RES. Ook een mogelijk aanvullende         (bedragen x € 1.000)					

uitgegaan van a) het aantal inwoners op                  bijdrage van de gemeenten voor 2023 e.v. voor
1 januari 2022 en b) alle gemeenten tekenen voor         de RES hebben we vooralsnog niet opgenomen             Lasten
alle opgaven in. Wanneer niet alle gemeenten             in de inwonersbijdrage. Voor Verbonden regio           Algemeen                               2.1      227        232         237        237
intekenen op de opgaven dan kan dit gevolgen             vinden gesprekken plaats over het BO-MIRT. De
hebben voor de inhoud van de opgave. Er moet             uitkomst hiervan volgt in het najaar. Voor Pro-        Speerpunten
dan een inhoudelijke herbeoordeling plaatsvinden.        ductieve regio zijn er gesprekken gaande met de        Gebiedsgerichte corridors              2.1      190        192         153        153
                                                         provincie over een bijdrage van 290.000 euro           Fiets                                  2.1      225        226         228        228
De financiële uitwerking van de opgaven is voor-         aan Stimuleren MKB, de Economische Monitor,            Hubs en knooppunten                    2.1      100         101         101        101
bereid in het betreffende bestuurlijke opgave-           Human Capital en Vergroening Werklocaties. Als         Deelmobiliteit en gedragsaanpak        2.1      350        354         358        358
team (BOT). In de begroting zijn externe gelden          de uitkomsten van deze gesprekken positief zijn        Verkeersveiligheid                     2.1       110         111         111        111
opgenomen, voor details zie de betreffende               en er inderdaad bijdragen van derden komen,
opgave. De begroting is op hoofdlijnen en wordt          dan kunnen we onze ambities uit deze regionale         Totaal lasten     1.202                                   1.216      1.188      1.188
uitgewerkt in een bestedingsplan dat in het              agenda naar boven bijstellen en volgt een “plus”       			
derde kwartaal, voor de begrotings-                      op de gemeentelijke bijdrage.                          Baten
behandelingen van gemeenten, beschikbaar komt.                                                                  Algemeen      2.1   227                                    232         237        237
                                                         Naast deze bijdragen in geld, dragen ook andere
In de begroting van Ontspannen regio en Groe-            partners bij aan de realisatie van de opgaven met      Speerpunten
ne groeiregio zijn gelden van derden, zoals Rijk         capaciteit of kennis. Zie hiervoor hoofdstuk 3         Gebiedsgerichte corridors              2.1      190        192         153        153
of provincie opgenomen. Dit zijn inschattingen,          Samenwerking.                                          Fiets                                  2.1      225        226         228        228
gebaseerd op gesprekken, eerdere ervaringen                                                                     Hubs en knooppunten                    2.1      100         101         101        101
of bijdragen. Maar het zijn over het algemeen            Ten opzichte van 2022 is de inwonersbijdrage           Deelmobiliteit en gedragsaanpak        2.1      350        354         358        358
nog geen toezeggingen. Dat betekent dat deze             licht verhoogd. De belangrijkste reden daarvoor        Verkeersveiligheid                     2.1       110         111         111        111
bedragen hoger of lager uit kunnen vallen dan wij        is dat in 2022 de projectkosten voor de inkoop
nu verwachten. In september, in het bestedings-          van elektriciteit niet in de inwonersbijdrage is op-   Totaal baten                                  1.202       1.216      1.188      1.188
plan, geven wij duidelijkheid over de definitief         genomen, maar apart wordt verrekend door de
te verwachten bijdragen voor het komende jaar.           gemeente Nijmegen. Vanaf 2023 zijn deze kosten         Saldo                                              0          0           0          0
We geven daarin ook aan wat de consequenties             wel in de inwonersbijdrage opgenomen. Per
zijn van een hogere of lagere bijdrage dan nu            saldo levert deze mutatie geen lastenverzwaring        Dekking extern		                                   0          0           0          0
verwacht. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat             op voor gemeenten.                                     Dekking opgavegeld (inwonersbijdrage)		        1.202      1.216       1.188      1.188
wij ambities moeten bijstellen of dat wij andere                                                                Aantal inwoners		                            793.619    796.119    798.619     801.119
financieringsbronnen moeten aanboren.
                                                                                                                Bijdrage per inwoner in euro’s                 € 1,51    € 1,53     € 1,49     € 1,48
Voor de opgaven Verbonden regio, Circulaire
regio en Productieve regio zijn we in gesprek
met provincie en derden over een bijdrage. Deze
zijn nog niet opgenomen in de begroting, omdat
we hiervoor nog geen reële inschatting hebben




                                                    72                                                                                            73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>11.2.2 PRODUCTIEVE REGIO                                                                          11.2.3 CIRCULAIRE REGIO

                                               taakveld     2023     2024       2025     2026                                                   taakveld      2023      2024       2025       2026
(bedragen x € 1.000)					                                                                         (bedragen x € 1.000)					



Lasten                                                                                            Lasten
Algemeen                                            3.1      283       291       299      299     Algemeen                                            3.1       164       169        173        173

Speerpunten                                                                                       Speerpunten
Stimuleren ondernemerschap MKB                      3.1      180       185       190       190    Circulaire bouw en infrastructuur                   3.1      167         171       176        176
Human Capital                                       3.1      150       154       158       158    Circulaire economie: grondstoffen en ketens         3.1       113        116        119        119
Doorontwikkeling Health & Hightech en Energy        3.1        0         0         0         0    Water en klimaatadaptatie                           3.1       62         63         65         65
Toekomstbestendige werklocaties                     3.1      160       164       169       169    Transitie naar duurzame energie                     3.1      190        195       200        200

Totaal lasten     773                                                 794        816       816    Totaal lasten     696                                                   714       733        733
			                                                                                               			
Baten                                                                                             Baten
Algemeen      3.1 283                                                  291       299      299     Algemeen      3.1 164                                                   169        173        173

Speerpunten                                                                                       Speerpunten
Stimuleren ondernemerschap MKB                      3.1      180       185       190       190    Circulaire bouw en infrastructuur                   3.1       167        171       176        176
Human Capital                                       3.1      150       154       158       158    Circulaire economie: grondstoffen en ketens         3.1        113       116        119        119

Doorontwikkeling Health & Hightech en Energy        3.1        0         0         0         0    Water en klimaatadaptatie                           3.1       62         63        65         65

Toekomstbestendige werklocaties                     3.1      160       164       169       169    Transitie naar duurzame energie                     3.1      190        195       200        200

Totaal baten                                                 773      794        816       816    Totaal baten                                                 696        714       733        733

Saldo                                                          0         0         0         0    Saldo                                                           0         0          0          0

Dekking extern		                                                0         0         0         0   Dekking extern		                                                0          0         0          0
Dekking opgavegeld (inwonersbijdrage)		                      773      794         816      816    Dekking opgavegeld (inwonersbijdrage)		                       696        715       734        734
Aantal inwoners		                                         793.619   796.119   798.619   801.119   Aantal inwoners		                                         749.285    751.785   754.285    756.785

Bijdrage per inwoner in euro’s                            € 0,97    € 1,00     € 1,02   € 1,02    Bijdrage per inwoner in euro’s                             € 0,93    € 0,95     € 0,97     € 0,97




                                               74                                                                                                75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>11.2.4 ONTSPANNEN REGIO                                                                     11.2.5 GROENE GROEIREGIO

                                           taakveld      2023     2024     2025     2026                                           taakveld   2023     2024     2025     2026
(bedragen x € 1.000)					                                                                   (bedragen x € 1.000)					



Lasten                                                                                      Lasten
Algemeen                                      n.t.b.       117     120       123      123   Algemeen                                            137       141     144      144

Speerpunten                                                                                 Speerpunten
Duurzaam toerisme                                3.4      365      375      385      385    Versnellingsopgave woningbouw               8.1    1.170   1.202    1.234    1.234
Bruisende binnensteden, krachtige kernen          3.1      55       56       58       58    Uitwerking verstedelijkingsstrategie        8.2      175     180      185      185
Groen-blauw-raamwerk                             5.5      240      246      253      253    Ruimtelijke integratie opgaven              3.1      310      318     327      327
Cultuur                                          5.5       50        51      53       53
                                                                                            Totaal lasten 1.792                                        1.841    1.890    1.890
Totaal lasten        827  848 872 872                                                       			
						                                                                                      Baten
Baten                                                                                       Algemeen         137                                          141     144      144
Algemeen      n.t.b.  117 120 123 123
                                                                                            Speerpunten
Speerpunten                                                                                 Versnellingsopgave woningbouw               8.1    1.170   1.202    1.234    1.234
Duurzaam toerisme                                3.4      365      375      385      385
Bruisende binnensteden, krachtige kernen          3.1      55       56       58       58    Uitwerking verstedelijkingsstrategie        8.2     175      180      185      185
Groen-blauw-raamwerk                             5.5      240      246      253      253
Cultuur                                          5.5       50        51      53       53    Ruimtelijke integratie opgaven              3.1     310      318      327      327

Totaal baten                                       848    827
                                                            872    872                      Totaal baten                                      1.792    1.841    1.890    1.890
                                                				
Saldo                                         0        0       0       0                    Saldo                                         0       0       0       0
						                                                                                      						
Dekking extern (provincie)		                310     318     327    327                      Dekking extern (provincie/Woondeal)		      965     991    1.018  1.018
Dekking opgavegeld (inwonersbijdrage)		     517    530      545    545                      Dekking opgavegeld (inwonersbijdrage)		    827    849       872    872
Aantal inwoners		                       793.619  796.119 798.619 801.119                    Aantal inwoners		                       793.619 796.119 798.619 801.119

Bijdrage per inwoner in euro’s                          € 0,65   € 0,67   € 0,68   € 0,68   Bijdrage per inwoner in euro’s                    € 1,04   € 1,07   € 1,09   € 1,09




                                            76                                                                                     77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>11.3 TOTAALOVERZICHT BATEN EN LASTEN BEGROTING PER TAAKVELD                       11.4 GEPROGNOTISEERDE BALANS

                                taakveld    2023      2024      2025     2026     		                                       T-2          T-1         T          T+1        T+2         T+3
(bedragen x € 1.000)						
                                                                                  ACTIVA                                  2021        2022       2023        2024       2025        2026
Lasten                                                                            		                                    31-dec       31-dec     31-dec      31-dec     31-dec      31-dec
Algemeen/regiobureau		             n.t.b.   2.032     2.084     2.139    2.139    		                                      EUR          EUR        EUR         EUR        EUR         EUR
Subsidie The Economic Board		         3.1     704       707      709         -
                                                                                  Materiële vaste activa                       		                     		                     		
Opgaven                                                                           A127 Overig                          64.092   52.609         40.609  28.609          16.609  4.609
1. Verbonden regio		                  2.1   1.202      1.216     1.188    1.188                                                		                     		                     		
2. Productieve regio		                3.1     773       794        816      816   		                                   64.092   52.609         40.609  28.609         16.609   4.609
3. Circulaire regio		                 3.1     696        714      733      733    Vlottende activa                             		                     		                     		
4. Ontspannen regio		              n.t.b.       117      120       123      123   A215 Vooruitbetalingen                 3.591  35.000         37.500  40.000         42.500  42.500
                                      3.1       55        56        58       58   A221 Vorderingen op openbare
                                     3.4      365       375       385      385          lichamen                       428.790     809.782   831.282   852.782       874.282    898.282
                                     5.5      290       297       306      306    A23 Liquide middelen                1.198.935   943.464   953.539    959.473       858.800   846.800
5. Groene groeiregio		             n.t.b.      137        141      144      144                                                 		                   		                        		
                                      3.1      310       318      327      327    		                                   1.631.316 1.788.246 1.822.321 1.852.255       1.775.582 1.787.582
                                      8.1    1.170    1.202     1.234    1.234                                                  		                   		                        		
                                     8.2       175       180       185      185   TOTAAL ACTIVA                      1.695.408 1.840.855 1.862.930 1.880.864         1.792.191 1.792.191
                                                                                                                                		                   		                        		
Totaal lasten			                     8.026 8.204 8.347  7.638                     		                                       2021      2022      2023      2024            2025      2026
						                                                                            PASSIVA                                31-dec     31-dec    31-dec    31-dec          31-dec    31-dec
Baten                                                                             		                                       EUR        EUR       EUR       EUR             EUR       EUR
Algemeen/regiobureau		        n.t.b. 2.032 2.084  2.139  2.139
Subsidie The Economic Board		    3.1   704   707   709       -                    Eigen Vermogen                               		                        		                      		
                                                                                  		                                           		
Opgaven                                                                           P111 Algemene reserve               100.000   100.000       100.000  100.000       100.000 100.000
1. Verbonden regio		                  2.1   1.202      1.216     1.188    1.188         Bestemmingsreserve             231.012        0             0        0             0       0
2. Productieve regio		                3.1     773       794        816      816                                                		                     		                    		
3. Circulaire regio		                 3.1     696        714      733      733    		                                   331.012  100.000       100.000  100.000       100.000 100.000
4. Ontspannen regio		              n.t.b.       117      120       123      123
                                      3.1       55        56        58       58   Vlottende passiva                             		                     		                     		
                                     3.4      365       375       385      385    P213 Overige vlottende schulden     1.251.544  990.855      1.012.930 1.030.864     942.191  942.191
                                     5.5      290       297       306      306
5. Groene groeiregio		             n.t.b.      137        141      144      144   Overlopende passiva
                                      3.1      310       318      327      327    P29c Vooruit ontvangen bijdragen
                                      8.1    1.170    1.202     1.234    1.234          overige overheid               112.852  750.000   750.000   750.000          750.000     750.000
                                     8.2       176       179       185      185   		                                          		
                                                                                                                     1.364.396 1.740.855 1.762.930 1.780.864         1.692.191   1.692.191
Totaal baten                    		          8.027     8.203     8.347    7.638                                                		                  		

Saldo			-                                                  -         -        -   TOTAAL PASSIVA                     1.695.408    1.840.855 1.862.930    1.880.864   1.792.191   1.792.191




                                78                                                                                                 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>11.5 DE ONTWIKKELING VAN HET EMU SALDO                                                                     BIJLAGE 1: KERNGEGEVENS

Het EMU-saldo of vorderingensaldo is het financieringssaldo waarin het exploitatie resultaat wordt         Adresgegevens Groene Metropoolregio Arnhem - Nijmegen
gecorrigeerd voor baten en lasten die geen financiële uitgaven of inkomsten zijn.
                                                                                                           Bezoekadres
Berekening EMU-saldo                        2021      2022      2023      2024      2025      2026         Nijverheidsweg 2A
Omschrijving                           Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting        6662 NG Elst
Euro x 1.000

						                                                                                                     Telefoon
1 Exploitatiesaldo vóór toevoeging                                                                        06 101 69 143
   aan c.q. onttrekking uit reserves 331 - - - - -
                                                                                                           Website
2 Mutatie (im)materiële vaste activa         64            -         -12         -12         -12     -12   www.groenemetropoolregio.nl

3M
  utatie voorzieningen
 (dotatie - onttrekkingen)                  -331         231           -           -           -       -

4M
  utatie voorraden
 (incl. bouwgronden in exploitatie)            -           -           -           -           -       -

5V
  erwachte boekwinst/verlies bij de
 verkoop van financiële vaste activa
 en (im)materiële vaste activa, alsmede
 de afwaardering van de financiële
 vaste activa                                  -           -           -           -           -       -

Berekend EMU-saldo                           64          231         -12         -12         -12     -12




                                                    80                                                                                                   81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 2: DEELNEMENDE GEMEENTEN GMR – TEB – CIRCULAIRE REGIO                                             BIJLAGE 3: INWONERAANTALLEN PER GEMEENTE

Deelnemers GMR     Deelnemer TEB Deelnemer CR                                                             		 Deelnemers GMR		                     Inwoneraantallen                		
		
Arnhem             ja            ja                                                                       			                  Per   1-1-2020          Per 1-1-2021     Per 1-1-2022		
Berg en Dal		                    ja                                                                         1 Arnhem                   161.368             162.477           163.964		
Beuningen          ja            ja                                                                        2 Berg en Dal               34.990               35.008            34.946		
Doesburg           ja            ja                                                                        3 Beuningen                  25.891                26.165           26.232		
Druten             ja            ja                                                                        4 Doesburg                    11.078               11.064            11.034		
Duiven             ja            ja                                                                        5 Druten                      18.918              18.407              19.177		
Heumen             ja            ja                                                                        6 Duiven                      25.124              25.067           24.944		
Lingewaard         ja            ja                                                                        7 Heumen                     16.450               16.569              17.197		
Montferland        ja            nee                                                                       8 Lingewaard                46.606               46.863            46.969		
Mook en Middelaar		              nee                                                                       9 Montferland               36.009               36.038            36.349		
Nijmegen           ja            ja                                                                       10 Mook en Middelaar            7.847                7.910             7.985		
Overbetuwe         ja            ja                                                                        11 Nijmegen                177.698               177.453           179.081		
Renkum		                         ja                                                                       12 Overbetuwe                47.909                48.214           48.265		
Rheden             ja            ja                                                                       13 Renkum                     31.404                31.412           31.360		
Rozendaal          ja            ja                                                                       14 Rheden                    43.736                43.536           43.429		
Westervoort		                    ja                                                                       15 Rozendaal                    1.705                 1.726             1.756		
Wijchen            ja            ja                                                                       16 Westervoort                14.973                 15.011          14.945		
Zevenaar           ja            ja                                                                       17 Wijchen                     41.124              41.259            41.343		
                                                                                                          18 Zevenaar                  43.740               44.099            44.643		
Aangezien niet alle gemeenten standaard deelnemen aan bovenstaande inzet, staat hieronder een overzicht
van de aantallen deelnemende gemeenten.                                                                   Totaal    786.570 788.278 793.619		
                                                                                                          						
		                                 Per 1-1-2020            Per 1-1-2021            Per 1-1-2022           Bron: CBS
Deelnemers GMR 18                  786.570                 788.278                 793.619
Deelnemers TEB 14                  697.356                 698.937                 704.383
Deelnemers CR  16                  742.714                 744.330                 749.285




                                                    82                                                                                                     83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 4: VOLLEDIG OVERZICHT VAN GEMEENTEN EN HUN BIJDRAGEN 2023

		            Deelnemers 		                       GMR Regiobureau                     Bijdrage TEB        Verbonden regio    Productieve regio   Circulaire regio   Ontspannen regio   Groene groeiregio      Totaal

Bedrag per inwoner                                               € 2,57                       € 1,00                € 1,51              € 0,97            € 0,93              € 0,65              € 1,04

   1   Arnhem              422.043    163.964       248.337    159.753     152.258    106.710     170.861                                                                                                  1.423.926
  2    Berg en Dal            89.951           -     52.929    34.048        32.451    22.743      36.416                                                                                                    268.538
  3    Beuningen               67.521   26.232       39.730     25.558      24.359       17.072    27.335                                                                                                    227.809
  4    Doesburg              28.402      11.034        16.712     10.751    10.246         7.181    11.498                                                                                                     95.823
  5    Druten                49.362       19.177     29.045      18.684      17.808      12.481    19.984                                                                                                    166.540
  6    Duiven                64.206     12.472        37.780    24.303       23.163     16.234     25.993                                                                                                     204.151
  7    Heumen                44.265       17.197     26.046      16.755     15.969        11.192    17.920                                                                                                   149.345
  8    Lingewaard          120.898     46.969          71.138   45.763      43.616     30.568     48.945                                                                                                     407.897
  9    Montferland           93.562    36.349        55.053      35.415            -           -   37.878                                                                                                    258.257
10     Mook en Middelaar      10.277           -      12.094            -          -           -      8.321                                                                                                   30.692
  11   Nijmegen           460.954      179.081       271.233    174.481    166.296    116.549     186.613                                                                                                  1.555.208
 12    Overbetuwe           124.234    48.265          73.101   47.025      44.819       31.412   50.295                                                                                                      419.152
 13    Renkum                 80.721           -      47.497    30.555        29.121   20.410      32.679                                                                                                    240.982
 14    Rheden                 111.786  43.429         65.777     42.314     40.329     28.264      45.256                                                                                                     377.154
 15    Rozendaal               4.520       1.756       2.660        1.711      1.631       1.143     1.830                                                                                                     15.250
 16    Westervoort           38.468            -      22.635      14.561     13.878       9.726     15.574                                                                                                    114.843
 17    Wijchen              106.417     41.343        62.617     40.281      38.391    26.907     43.082                                                                                                     359.038
 18    Zevenaar               114.911  44.643          67.615  43.496       41.456     29.054      46.521                                                                                                    387.697
										
Totaal      		           2.032.501     691.911   1.202.000    765.455     695.793    487.646     827.000                                                                                                   6.702.302

* De korting voor Mook en Middelaar heeft een verhogend effect op de bedrag per inwoner van 1,3 cent.		



De inwonerbijdrage voor de verplichte onderdelen in de opgaven:
Regionaal programma werklocaties (Productieve regio) € 0,17 130.000




                                                               84                                                                                                            85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Nijverheidsweg 2a
6662 NG Elst
info@groenemetropoolregio.nl
www.groenemetropoolregio.nl


                               88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>