<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>februari 2012




Per cliëntgroep
de vernieuwings-
mogelijkheden
Achtergrond­
informatie



  TransitieBureau
  Begeleiding in
  de Wmo
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>In dit achtergronddocument wordt de tekst uit hoofdstuk 3 van de handreiking
‘Deel 2: mogelijkheden van vernieuwing in de WMO’ op een andere manier
weergegeven, namelijk per cliëntgroep op hoofdlijnen de vernieuwingsmoge-
lijkheden. Er wordt hier geen andere tekst weergegeven.




Colofon
Disclaimer: Deze rapportage is zorgvuldig en met medewerking van diverse partijen
samengesteld; dit sluit eventuele onvolkomenheden niet uit. Aan de inhoud kunnen
daarom geen rechten worden ontleend.

Auteurs
ir. Nienke van Vliet, drs. Irma Oude Avenhuis, drs. Louise Pansier, drs. Sylvia Schutte
Bureau HHM

Vormgeving
Kris Kras Design
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                       Inhoudsopgave
                       Ouderen met somatische of psychogeriatrische problematiek (SOM 65+/PG 65+)                             4
                       Volwassenen met psychiatrische problematiek (PSY/PS >18jr)                                             6
                       Kinderen en volwassenen met een verstandelijke beperking (VG)                                          8
                       Kinderen en volwassenen met een auditieve en/of visuele beperking                                     10
                       Kinderen en volwassenen met een lichamelijke beperking of chronische ziekte (SOM 0-64, LG)            12
                       Jongeren met psychiatrische problematiek in combinatie met opvoed- en opgroeiproblemen
                       (PSY/PS <18jr)                                                                                        14
                       Palliatief terminale zorg                                                                             16
                       Multiprobleemgezinnen                                                                                 16




3 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                      TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                  Ouderen met somatische of psychogeriatrische
                                  problematiek (SOM 65+/PG 65+)

                                  Sociaal netwerk/eigen kracht/zelforganiserend vermogen
                                  Versterking van hun zelforganiserend vermogen kan in een eerder stadium plaatsvinden, dan nu vaak
                                  gebeurt. Door bijvoorbeeld een Eigen-kracht-conferentie eerder in te zetten, wordt wellicht voorkomen dat
                                  deze ouderen in een onstabiele situatie komen. Wat betreft dementerenden is ondersteuning van het
                                  zelforganiserend vermogen van hun mantelzorgers van belang.

                                  Informele ondersteuning
                                  Ouderen kunnen veel voor elkaar betekenen. Ook in de informele sfeer. De inzet van vrijwilligers kan daarin
                                  ook eenvoudig een rol spelen. Het is belangrijk om voldoende kwaliteit te waarborgen. Er zijn veel zaken
                                  waarvoor vrijwilligers kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld voor een bezoek al dan niet na een life-event
                                  (overlijden, ziekenhuisopname), levensboeken maken, ontmoetingscentra. Met name voor dementerenden
                                  kan het soms belangrijk zijn om enkel binnenshuis ondersteuning te krijgen. Activiteiten buitenshuis
                                  (zonder mantelzorgers) kunnen ontregelend werken.

                                  Algemene en collectieve voorzieningen
                                  Voor ouderen zonder beperkingen zijn er reeds veel algemene en collectieve voorzieningen beschikbaar.
                                  Gescheiden financiering van voorzieningen voor ouderen met en zonder een indicatie bemoeilijkt het
                                  aanbieden van huidige voorzieningen voor alle doelgroepen gezamenlijk. Met een budget voor de wijk
                                  kan deze knip in financiering op verschillende beleidsterreinen en voor verschillende doelgroepen
                                  worden weggehaald.

                                  Verbinding andere beleidsterreinen
                                  Ouderen kunnen actief worden gehouden in de wijk. Aansluiting bij culturele evenementen (concerten) of
                                  een jeux des boules veldje zijn daar voorbeelden van. Fysiotherapie in het fitnesscentrum in de wijk in plaats
                                  van het revalidatiecentrum een dorp verderop is ook een goed voorbeeld van eenvoudig innoveren. Voor
                                  ouderen met alleen of een incomplete AOW kan een gemeentelijke kortingspas of een kleine bijdrage het
                                  verschil maken tussen meedoen of thuisblijven.

                                  Huisvesting
                                  Huisvesting is een belangrijk element betreffende het behoud van zelfstandigheid van ouderen. Kijk daarom
                                  vooruit bij nieuwe bestemmingsplannen en de bouw van voorzieningen. Wanneer deze geschikt zijn voor
                                  ouderen, bijvoorbeeld alles op rollator-afstand, kunnen zij zo lang mogelijk op zichzelf blijven wonen en
                                  minder gebruik maken van begeleiding in groepsverband.

                                  Technologie
                                  Verbindingen op afstand kunnen er voor zorgen dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven
                                  wonen. Ook hulpmiddelen, bijvoorbeeld om de gordijnen dicht te doen, kunnen hierbij behulpzaam zijn.
                                  Verder is het belangrijk om geen nieuwe apparaten voor ouderen te ontwikkelen, maar het gebruik van de
                                  huidige apparaten goed te introduceren. Speciaal voor dementerenden kan worden gedacht aan het
                                  ‘begrenzen’ van een gebied (zodat bekend is wanneer deze uit de veilige zone wandelen) of een Wii voor een
                                  Alzheimerpatiënt in verband met zijn bewegingsdrang, zodat men ook kan bewegen zonder dat altijd een
                                  begeleider mee moet gaan.




4 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                        TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                  Regionaal-/wijkniveau
                                  De bundeling van budgetten vereenvoudigt de organisatie van activiteiten voor ouderen op wijkniveau.
                                  Daarnaast kan het voor een goede aansluiting met de wijk raadzaam zijn om dagactiviteiten vanuit welzijns-
                                  instellingen aan te bieden en niet vanuit AWBZ-instellingen. Dagactiviteiten vanuit AWBZ-instellingen
                                  stigmatiseren namelijk eerder, waardoor minder doelgroepen gebruik maken van de voorziening dan als een
                                  welzijnsinstelling dit aanbiedt.

                                  Conclusie
                                  • Voor wat betreft mogelijkheden voor innovatie is nader onderscheid in subgroepen niet nodig.
                                  • Innovatie is mogelijk als is voldaan aan de randvoorwaarde ‘veiligheid’.
                                  Een groot deel van de begeleiding betreft ontlasting van de mantelzorg. Mantelzorgondersteuning draagt bij
                                  aan het behoud van de balans in draagkracht en -last van de mantelzorger.




5 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                     TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                  Volwassenen met psychiatrische problematiek
                                  (PSY/PS >18jr)

                                  Sociaal netwerk/eigen kracht/zelforganiserend vermogen
                                  Het zelforganiserend vermogen is bij deze cliëntgroep niet vanzelfsprekend aanwezig. Het is daarom van
                                  belang dat er in eerste instantie professionele begeleiding is om het zelforganiserend vermogen op te
                                  bouwen of het proces erheen te begeleiden. Zelfhulpgroepen (voor cliënten door cliënten) zijn hierbij een
                                  mogelijkheid. Zorg ook voor een goede ondersteuning van de (jonge) mantelzorgers.

                                  Informele ondersteuning
                                  Voor een optimale inzet van informele ondersteuners is het van belang dat zij goed zijn voorgelicht en
                                  geschoold over deze doelgroep en dat zij ondersteuning krijgen bij het uitvoeren van hun taken. Gemeenten
                                  kunnen cliëntenorganisaties vragen en faciliteren om voorlichtingen en scholing te geven. Daarnaast blijft in
                                  veel gevallen een combinatie met professionele zorg van belang. Voorbeelden die zijn genoemd: zelfhulp-
                                  groepen, lotgenotencontact, ervaringsdeskundigen als vrijwilliger, maatjesprojecten.

                                  Algemeen en collectieve voorzieningen
                                  Er liggen bij deze cliëntgroep zeker mogelijkheden voor deze denkrichting voor vernieuwing. Met algemene/
                                  collectieve voorzieningen kun je mogelijk de ondersteuning beter laten meebewegen met het fluctueren van
                                  hun problematiek. Zorg wel voor een laagdrempelige en gastvrije inloop, anders komen deze cliënten niet.
                                  Gebruik kwartiermakers en ervaringsdeskundigen. Voor een deel van deze doelgroep geldt bovendien dat het
                                  noodzakelijk is om eerst door professionele begeleiding en samenwerkende organisaties in de wijk en buurt
                                  naar deze voorzieningen toegeleid te worden.

                                  Verbinding andere beleidsterreinen
                                  Met name de verbinding met cultuur, werk en onderwijs ziet men als mogelijkheden voor innovatie. De vraag
                                  naar begeleiding zal afnemen als cliënten een goede toeleiding naar arbeid of sociale activering hebben en
                                  doorstromen naar (betaald) werk. Er wordt met name aandacht gevraagd voor adolescenten die de overgang
                                  van school naar werk maken.

                                  Huisvesting
                                  Voorbeelden bij huisvesting die zijn genoemd om de participatie van deze cliënten te bevorderen zijn:
                                  • Betrek woningcorporaties (bij signalering en voorkomen huisuitzettingen)
                                  • Zorg voor locaties waarbij ontmoeting met de ander op natuurlijke wijze gebeurt.
                                  • Zorg voor ondersteuning in de buurt van de huisvesting.
                                  • Zorg voor diversiteit in wonen en groepen die samenleven.
                                  • Gebruik maatschappelijke vastgoed breder: vastgoed van zorgaanbieders voor alle burgers en algemeen
                                    vastgoed (van gemeenten) ook specifiek voor bepaalde doelgroepen.

                                  Technologie
                                  Men ziet veel mogelijkheden bij deze cliëntgroep voor deze denkrichting voor vernieuwing, zoals alarmering,
                                  e-health, telezorg en social media. In het bijzonder voor de groep die behoefte heeft aan structuur en aan het
                                  controleren van de omgevingsfactoren. In mindere mate geldt dit voor de groep die behoefte heeft aan
                                  bescherming (niet alle cliënten kunnen deze prikkels aan).

                                  Regionaal-/wijkniveau
                                  Voor deze denkrichting voor vernieuwing wordt aangegeven dat ondersteuning zowel regionaal als op
                                  wijkniveau beschikbaar moet zijn, een en ander ook afhankelijk van de omvang van de doelgroep en de wens
                                  van de cliënt en de mate van beperking/handicap. Denk hierbij aan outreachende wijkteams door verschil-
                                  lende professionals en voor verschillende doelgroepen (verbinding zorg en ondersteuning). Kwartiermakers
                                  kunnen hierin een rol spelen.



6 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                       TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                  Anders
                                  Geef de inclusieve samenleving vorm. Dit kan ondersteund worden door zorg te dragen voor meer contact
                                  met de ‘gewone burgers’, bijvoorbeeld door sociaal ondernemerschap en/of private partners met ‘een groot
                                  hart’.En kijk ook wat de cliënt zelf kan en wil bijdragen.

                                  Conclusie
                                  Voor wat betreft mogelijkheden voor innovatie is nader onderscheid in subgroepen niet nodig. Voor alle
                                  groepen zijn de genoemde denkrichtingen voor vernieuwing mogelijk, mits wordt voldaan aan een aantal
                                  voorwaarden.
                                  • Cliënten stromen vaak in vanuit de Zvw of AWBZ of cliënten komen via de Wmo eerst in de Zvw of AWBZ.
                                     Een goede overdracht/keten van zorg en ondersteuning is van belang.
                                  • Cliënten hebben vaak levenslange en levensbrede ondersteuning nodig (variabel in intensiteit en in soort
                                     ondersteuning).
                                  • Van groot belang voor de totale doelgroep is het werken aan zelforganiserend vermogen. Er kan niet
                                     zonder meer verondersteld worden dat dit aanwezig is.
                                  • Met algemene/collectieve voorzieningen kan je goed meebewegen met het fluctueren van de problema-
                                     tiek. Zorg wel voor een laagdrempelige gastvrije inloop, anders komen deze cliënten niet.
                                  • Verder is een goede voorlichting over de totale groep van belang om vooroordelen/stigma weg te nemen.
                                  Voor de cliënten met fluctuerende problematiek met behoefte aan bescherming zijn deze mogelijkheden in
                                  veel mindere mate aanwezig.




7 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                     TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                  Kinderen en volwassenen met een verstandelijke
                                  beperking (VG)

                                  Sociaal netwerk/eigen kracht/zelforganiserend vermogen
                                  De ernst van de verstandelijke beperking is bepalend voor de mate waarin het zelforganiserend vermogen van
                                  kinderen en volwassenen met een verstandelijke beperking kan worden benut. Bij het ondersteunen van
                                  mensen met een beperking in het voeren van de eigen regie is coaching (in de vorm van levensloopbegelei-
                                  ding) belangrijk. Een gezinscoach of casemanager, dicht bij de cliënt, kan hierin veel betekenen. Zowel een
                                  professional als vrijwilliger kan deze rol vervullen. Daarbij is het voor vrijwilligers van belang om indien
                                  nodig terug te kunnen vallen op kennis en deskundigheid. Wanneer een vertrouwensvolle relatie belangrijk
                                  is, moeten hulpverleners niet vaak wisselen. Ondersteun daarnaast de mantelzorgers in het systeem. Breng
                                  de draaglast en –kracht in het gezin in kaart en help bij het vinden en behouden van een balans hierin.

                                  Informele ondersteuning
                                  (Gespecialiseerde) vrijwilligers zijn goed in staat mensen met een verstandelijke beperking te ondersteunen,
                                  wanneer zij de ruimte krijgen van professionals. Zij moeten echter geschoold worden op een juiste attitude
                                  (afstand, wederkerigheid, regie bij cliënt). Gedragsproblematiek vraagt extra expertise. Het is van belang een
                                  actief vrijwilligersbeleid te voeren. Denk daarbij aan een actieve werving, maar investeer bijvoorbeeld ook
                                  eens in bedrijven die vrijwilligerswerk willen doen. De doelgroep zelf kan worden gestimuleerd actief te
                                  worden in een vriendenclub of zelf (onder begeleiding) vrijwilligerswerk te gaan doen. De ondersteuning
                                  vraagt echter wel continuïteit, gezien het belang van een vertrouwensvolle relatie. Denk daarom ook aan
                                  buddy’s, maatjes en lifecoaches.

                                  Algemeen en collectieve voorzieningen
                                  Er liggen mogelijkheden voor mensen met een verstandelijke beperking op het gebied van algemene en
                                  collectieve voorzieningen. Daarbij gelden wel voorwaarden, zoals vervoer, toegankelijkheid en continuïteit
                                  (waarborg dat aanbod blijft). Het is een goede optie om de huidige doelgroepen van voorzieningen te
                                  combineren met nieuwe doelgroepen, zoals de combinatie van zorg en ondersteuning aan mensen met een
                                  verstandelijke beperking (VG) en ouderen (V&V). Bijvoorbeeld ‘appeltjesoma’s’; ouderen van een dagbeste-
                                  dingsgroep die appels schillen op een kinderdagcentrum. Denk daarnaast bijvoorbeeld ook aan een centrale
                                  hulppost die voor meerdere doelgroepen beschikbaar is.

                                  Verbinding andere beleidsterreinen
                                  Samenwerking met zorg, onderwijs en (sport)verenigingen leidt tot kansen voor mensen met een verstande-
                                  lijke beperking. Ditzelfde geldt voor de samenwerking met de terreinen arbeid, wonen en inkomen (waaron-
                                  der schuldhulpverlening). Bij het op een zo ‘normaal’ mogelijke wijze meedoen in de samenleving is voor
                                  mensen met een verstandelijke beperking arbeidsparticipatie in winkels, horeca en bedrijven van belang. Dat
                                  heeft vaak niet alleen een waarde als gedeeltelijke arbeidsprestatie, maar kan het werkplezier en het sociale
                                  gezicht van bedrijven, clubs en organisaties verhogen. Mensen met een beperking hebben het echter wel
                                  vaak nodig dat er iemand is die hen ‘aan de hand neemt en de weg wijst’. Ook bij dit onderwerp geldt dat
                                  vervoer en toegankelijkheid voorwaarden zijn.

                                  Huisvesting
                                  Huisvesting kent veel vernieuwingsmogelijkheden voor mensen met een beperking. Het gaat daarbij
                                  bijvoorbeeld om samenwerking met woningbouwcorporaties. Denk daarnaast bijvoorbeeld ook aan een
                                  combinatie van wonen voor verschillende doelgroepen. Er zijn een aantal voorwaarden die samenhangen
                                  met huisvesting, zoals vervoer en tilvoorzieningen. Mensen met een beperking moeten er kunnen komen en
                                  zich binnen een woning/gebouw kunnen verplaatsen. Daarnaast moet huisvesting specifiek zijn ingericht
                                  voor multidisciplinair, therapeutisch en deels prikkelarm aanbod. De faciliteiten voor mensen met een




8 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                        TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                  beperking kunnen overigens ook van waarde zijn voor de maatschappij (gebruik maatschappelijk vastgoed),
                                  bijvoorbeeld door in de avonduren babyzwemmen in het kinderdagcentrum te organiseren. Tot slot biedt
                                  domotica kansen voor vernieuwing van zorg en ondersteuning door bij te dragen aan de zelfregie van de
                                  cliënt, zorg op afstand en het langer blijven wonen in de eigen omgeving.

                                  Technologie
                                  Deze doelgroep heeft levenslang en levensbreed ondersteuning nodig. Menselijk contact is daarom erg
                                  belangrijk. Dit is niet te vervangen door social media. Verder vraagt deze denkrichting voor vernieuwing veel
                                  regievermogen en initiatief van de verstandelijk beperkten. Dat is niet bij iedereen aanwezig. Meer mogelijk-
                                  heden zijn er voor LVG-ers en autisten. Zij hebben vrij snel door hoe om te gaan met nieuwe technologieën.
                                  Voor de mensen met een ernstige verstandelijke beperking kan bij de ondersteuning van de zorg aan
                                  beeldcontact/alarmering worden gedacht.

                                  Regionaal-/wijkniveau
                                  Ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking op wijkniveau kan prima. Actief de wijk ingaan
                                  en outreachend werken spelen een grote rol bij het betrekken van mensen met een beperking in de wijk.
                                  Kennen (van VG) is accepteren. Kennen en accepteren zijn voorwaarden om te betrekken. In dorpen is
                                  overigens vaak nog meer dan in wijken sprake van sociale cohesie van waaruit mensen met een verstandelijke
                                  beperking kunnen worden ondersteund. Wel is het van belang om het regionale niveau niet uit te sluiten.
                                  Hiermee gaat specifieke expertise verloren. Voor ernstig meervoudig complex gehandicapten of mensen met
                                  ernstige gedragsproblematiek is de ondersteuning waarschijnlijk niet in de wijk te organiseren. Waar in
                                  verband met deze beperkingen specifieke eisen aan huisvesting en begeleidingsklimaat worden gesteld, moet
                                  worden meegewogen voor welke schaal (wijk, stad, regio) een dergelijke voorziening efficiënt en effectief is.

                                  Anders
                                  • Als laatste denkrichting voor vernieuwing is ‘Samenwerking en samenhang’ genoemd. De eerste lijn
                                    (bijvoorbeeld huisarts) is belangrijk als vindplaats en educatie van deze eerste lijn is daarmee erg
                                    belangrijk.
                                  • Benut verschillende invalshoeken. Op gemeentelijk niveau is dat waarschijnlijk makkelijker.

                                  Conclusie
                                  • V
                                     oor alle groepen zijn de genoemde denkrichtingen voor vernieuwing mogelijk. Het is gezien de zeer
                                    grote spreiding in ondersteuningsbehoeften van belang om oog te hebben voor een even grote spreiding
                                    in vernieuwingsmogelijkheden. Zo behoeven de LVG-ers, cliënten met een ernstig meervoudig complexe
                                    beperking en cliënten met gedragsproblematiek speciale aandacht. Het kan hier gaan om specifieke
                                    deskundigheid van vrijwilligers, maar ook om speciale wensen aan de omgeving waarin de mensen met
                                    een beperking verblijven.
                                  • De huidige indeling in cliëntgroepen past met name bij het huidige aanbod. Dit aanbod is er echter niet
                                    voor niets. Het aanbod is een antwoord op de ondersteuningsbehoefte, vertaald in kostendekkende
                                    eenheden naar methodiek en huisvesting. Daarbij gaat het veelal om een geïntegreerd aanbod van
                                    extramurale en intramurale ondersteuning.
                                  • Specifiek voor deze totale groep is het feit dat het gaat om levenslange en levensbrede zorg. Dat maakt
                                    continuïteit heel belangrijk.
                                  • Deskundigheid op afroep of op afstand is belangrijk om miscommunicatie en/of probleemgedrag door
                                    onwetendheid te voorkomen.
                                  • Investeer niet alleen in de mensen met de beperking, maar ook in de samenleving om deze VG-vriendelijk
                                    te maken.
                                  • Het is belangrijk dat mensen met een verstandelijke beperking worden gezien als unieke mensen en niet
                                    alleen als mensen met een beperking.




9 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                       TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                  Kinderen en volwassenen met een auditieve en/of
                                  visuele beperking

                                  Sociaal netwerk/eigen kracht/zelforganiserend vermogen
                                  Het zo zelfstandig mogelijk zijn, onder andere met hulp vanuit je netwerk, maakt onderdeel uit van de
                                  revalidatie (Zvw/AWBZ). Er vindt dan een analyse plaats van het sociale netwerk rond de cliënt, om te zien
                                  welke rol zij kunnen spelen en om te kijken of het netwerk kan worden vergroot (bijvoorbeeld door hobby, of
                                  weer naar de kerk gaan). Het sociale netwerk moet dan wel worden geïnstrueerd door professionele
                                  begeleiding. Mensen die zich dan nog melden voor begeleiding, kunnen dit blijkbaar niet (voldoende) in
                                  eigen kring oplossen.

                                  Informele ondersteuning
                                  Het is moeilijk om vrijwilligers een deel van de ondersteuning over te laten nemen. Dit komt door de glazen
                                  stolp (en daardoor ontstane subcultuur bij auditief beperkten), de comorbiditeit (visueel beperkten) en de
                                  steeds veranderende en verslechterende problematiek (auditief en visueel beperkten). Mensen die zich voor
                                  begeleiding melden hebben vaak geen mantelzorgers. Lokale cliënteninitiatieven voor en door cliënten
                                  dragen wel bij aan informele ondersteuning.

                                  Algemeen en collectieve voorzieningen
                                  Het gebruik maken van algemene en collectieve voorzieningen voor de cliënten met een visuele beperking
                                  kan alleen wanneer deze voorzieningen worden aangepast, zodat communicatie met deze mensen mogelijk
                                  is. Denk aan: formulierenbrigade en schuldhulpverlening voor cliënten met een enkelvoudige vraag en
                                  huisbezoeken van ouderenadviseurs voor de signalering van oudere cliënten met een auditieve en/of visuele
                                  beperking. De verwachting voor cliënten met een auditieve beperking is dat er zoveel (ingrijpende) aanpas-
                                  singen nodig zijn aan algemene en collectieve voorzieningen, dat begeleiding op maat een beter optie is.

                                  Verbinding andere beleidsterreinen
                                  Voor gemeenten is vooral een rol weggelegd om voorlichting te geven over de mogelijkheden van vrijwilli-
                                  gerswerk in combinatie met een uitkering. Gebruik de andere terreinen ook om problematiek te signaleren.

                                  Huisvesting
                                  Door woonzorgzones te creëren met een inloophuis, kan de begeleiding van het inloophuis en de ontmoe-
                                  ting voor cliënten worden gecombineerd op voorwaarde dat dit op communicatief, mobiliteits- en technolo-
                                  gisch gebied is aangepast (en geldt voor gemeenten met enig volume aan cliënten). Cliënten kunnen dan ook
                                  gebruik maken van elkaars kracht en psychosociale ondersteuning.

                                  Technologie
                                  De technologische oplossingen voor deze cliënten worden in het revalidatieproces al zo goed mogelijk
                                  gebruikt. Extra mogelijkheden zijn nog: lotgenotencontact en het afhandelen van eenvoudige hulpvragen via
                                  beeldtelefoon (cliënten met een auditieve beperking).

                                  Regionaal-/wijkniveau
                                  Wanneer professionele begeleiding nodig is voor deze groep, dan is deze groep te klein om op wijkniveau
                                  ondersteuning te regelen. Bovenregionaal kan deze ondersteuning waarschijnlijk het beste worden opgelost.

                                  Anders
                                  Gevraagd wordt om ook aandacht voor deze kleine groep te hebben. Door bijvoorbeeld een functionaris van
                                  de gemeente met deze taak te belasten, kan deze functionaris bruggen slaan voor deze cliënten: ook op
                                  andere beleidsterreinen dan de Wmo. Zet bijvoorbeeld gebarentolken in bij relevante
                                  publieksbijeenkomsten.




10 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                     TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                  Conclusie
                                  Het gaat om drie heel specifieke groepen:
                                  • Ad 4.1 auditieve beperking: Er is sprake van een subcultuur; een “glazen stolp” met de horende wereld
                                     (vanwege beperkte/andere taalontwikkeling). Het gaat vaak om mensen met een klein netwerk.
                                  • Ad 4.2 visuele beperking: Ook hier gaat het vaak om cliënten met een klein netwerk en aanvullende
                                     problematiek als NAH, PSY en LG.
                                  • Ad 4.3 auditieve en visuele beperking: Dit betreft ouderen en mensen met het syndroom van Usher.
                                  Van alle subgroepen is de inschatting dat het gaat om een dusdanig specialistisch karakter dat de benoemde
                                  (gemeentelijke) denkrichtingen voor vernieuwing beperkt en/of onder voorwaarden van toepassing zijn.




11 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                    TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                  Kinderen en volwassenen met een lichamelijke beperking
                                  of chronische ziekte (SOM 0-64, LG)

                                  Sociaal netwerk/eigen kracht/zelforganiserend vermogen
                                  De mogelijkheden voor de drie subgroepen verschillen:
                                  • Ad 5.1 ernstige fysieke/motorische beperkingen: zelforganiserend vermogen wordt vaak al maximaal
                                     ingezet. Hulp vanuit netwerk is mogelijk, maar vaste structuur, tijd en persoon zijn belangrijk om eigen
                                     regie te houden.
                                  • Ad 5.2 progressief verlopende aandoeningen: zelforganiserend vermogen neemt steeds verder af;
                                     professionele begeleiding nodig om achteruitgang van regie en mogelijkheden te vertragen en te
                                     ondersteunen bij verliesverwerking. Zaken moeten snel geregeld worden.
                                  • Ad 5.3 niet aangeboren hersenletsel: het zelforganiserend vermogen is beschadigd, de hulpvraag komt uit
                                     het netwerk en richt zich vaak ook op ondersteuning van het netwerk, naast het bieden van regie en
                                     structuur aan de cliënt. Veelal is een sociaal netwerk, door de beperkingen teloor gegaan.
                                  Ondersteun daarnaast de (jonge) mantelzorgers in het systeem om voor hen de balans te behouden in
                                  draaglast en -kracht.

                                  Informele ondersteuning
                                  Informele ondersteuning kan een deel van de zorg uitvoeren, mits aan randvoorwaarden wordt voldaan:
                                  • Ad 5.1 ernstige fysieke/motorische beperkingen: ondersteuner (mantelzorger/ vrijwilliger) moet geschoold
                                     worden op juiste attitude (afstand, wederkerigheid, regie bij cliënt).
                                  • Ad 5.2 progressief verlopende aandoeningen: idem, met daarbij ook aandacht voor verlieservaring,
                                     stervensbegeleiding en rouwverwerking.
                                  • Ad 5.3 niet aangeboren hersenletsel: ondersteuner moet kennis hebben van aandoening en aanpak
                                     (tempo en dergelijke) en moet continuïteit bieden.
                                  Ondersteun daarnaast de (jonge) mantelzorgers in het systeem om voor hen de balans te behouden in
                                  draaglast en -kracht.

                                  Algemeen en collectieve voorzieningen
                                  Inzet van algemene en collectieve voorzieningen is mogelijk als:
                                  • Ad 5.1 ernstige fysieke/motorische beperkingen: specifiek vervoer en toegankelijkheid is geregeld.
                                  • Ad 5.2 progressief verlopende aandoeningen: idem, en moet snel geregeld kunnen worden.
                                  • Ad 5.3 niet aangeboren hersenletsel: rekening wordt gehouden met prikkelgevoeligheid, gedragsproble-
                                     men en structuur.

                                  Verbinding andere beleidsterreinen
                                  Er zijn combinaties mogelijk in vervoer, onderwijs, wonen, hulp bij huishouden en sport. Een integrale
                                  benadering bij vraagverheldering is belangrijk, bijvoorbeeld ook rondom werk en inkomen. De meerwaarde
                                  van gemeenten ligt in het bieden van regie, zodat signalen worden opgevangen en gedeeld.

                                  Huisvesting
                                  Er zijn mogelijkheden voor andere huisvesting van begeleiding onder voorwaarde dat het toegankelijk is voor
                                  rolstoelen, dat vervoer geregeld is, dat er een professional is voor persoonlijke zorg en dat structuur en
                                  vastigheid geboden worden. Een kleine omvang van de groep is waarschijnlijk een probleem bij het
                                  organiseren van huisvesting in reguliere setting.

                                  Technologie
                                  Er zijn veel mogelijkheden, gericht op praktische handelingen in huis en op ondersteuning van geheugen en
                                  communicatie. De hulpmiddelen moeten goed uitgedacht en op maat gemaakt worden en kunnen de
                                  menselijke ondersteuning niet volledig vervangen.




12 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                    TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                  Regionaal-/wijkniveau
                                  Het gewenste/benodigde niveau is voor veel voorzieningen regionaal, omdat het op gemeentelijk niveau een
                                  (te) kleine groep is. Waar het gaat om informele zorg en integrale netwerken ligt een wijkgerichte benadering
                                  meer voor de hand. De diversiteit van de doelgroep maakt dit echter niet makkelijk.

                                  Anders
                                  Aandachtspunten bij de begeleiding in de Wmo zijn de integraliteit met ADL-zorg en de benadering van het
                                  cliëntsysteem als geheel. Verwachting is dat bij deze groep individuele voorzieningen nodig zijn om eigen
                                  kracht te optimaliseren en het gebruik van informele zorg, algemene en collectieve voorzieningen te
                                  vergroten.

                                  Conclusie
                                  Het gaat om drie heel specifieke en diverse subgroepen:
                                  • Ad 5.1 ernstige fysieke/motorische beperkingen: Alle denkrichtingen voor vernieuwing zijn denkbaar;
                                     continuïteit en vaste structuur/agenda zijn heel belangrijk (levenslang/ levensbreed).
                                  • Ad 5.2 progressief verlopende aandoeningen: Het gaat veelal om mensen die tot aan het moment van
                                     ziekte vol in het leven stonden. Op het moment dat er beroep op ondersteuning wordt gedaan is de grens
                                     van het zelforganiserend vermogen waarschijnlijk bereikt. Innovatie is mogelijk, maar van belang is dat
                                     zaken snel worden geregeld (vanwege progressiviteit).
                                  • Ad 5.3 niet aangeboren hersenletsel: Het gaat om mensen met grote structuurbehoefte en weinig
                                     ziekte-inzicht. Een prikkelarme omgeving en kleine groepen zijn van belang (zie ook groepen PSY). De
                                     hulpvraag wordt vaak bekend via het netwerk van de cliënt.
                                  • Conclusie is dat bij groep 5.1 en 5.3 veel mogelijk is. Groep 5.2 is veel specifieker, waardoor er minder
                                     vernieuwingsmogelijkheden zijn.




13 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                     TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                  Jongeren met psychiatrische problematiek in combinatie
                                  met opvoed- en opgroeiproblemen (PSY/PS <18jr)

                                  Sociaal netwerk/eigen kracht/zelforganiserend vermogen
                                  Het gaat om jongeren (o.a. pubers). Van belang is om het accent te leggen op het toekomstperspectief en
                                  gebruik te maken van de talenten van de jongeren en hun potentieel te ontdekken. Door in te zetten op hun
                                  talenten, zal de begeleiding bij hun beperkingen om te participeren verminderen. Daarnaast is het van
                                  belang om ouders, broertjes en zusjes te helpen in de acceptatie van de stoornis van het kind (bijvoorbeeld
                                  door lotgenotencontact) en hulp bij de opvoeding.

                                  Informele ondersteuning
                                  Bij jongeren is het goed om gebruik te maken van een informele steunstructuur met een netwerk van
                                  ‘gezagsdragers’ vanuit de maatschappij, zoals midden- en kleinbedrijf, bestuurder school, directeur woning-
                                  corporatie, voorzitter sport-/muziekvereniging. Gezagsdragers worden geaccepteerd door de cliënten en
                                  kunnen hen ondersteunen, aanspreken op hun gedrag en beschermen hen indien nodig. De informele
                                  steunstructuur (vrijwilligers en mantelzorgers) is gebaat bij een professionele ondersteuning vanuit een
                                  formele structuur.

                                  Algemeen en collectieve voorzieningen
                                  • Ad 6.1 jongeren zonder behandeling naast begeleiding: zet de talenten van jongeren in op reguliere
                                    plekken: deelname aan gewone sport, stageplekken, culturele en welzijnsactiviteiten.
                                  • Ad 6.2 jongeren met behandeling naast begeleiding: deze denkrichting voor vernieuwing is voor deze
                                    cliënten soms bruikbaar aanvullend op de individuele aanpak vanwege actieve psychiatrische problema-
                                    tiek en gedragsproblemen.

                                  Verbinding andere beleidsterreinen
                                  Ad 6.1 zonder behandeling: met name de verbinding met onderwijs, cultuur, sport en recreatie ziet men als
                                  mogelijkheden voor innovatie.
                                  Ad 6.2 met behandeling: gebruik andere beleidsterreinen vooral om de jongeren te vinden door signalen bij
                                  elkaar te brengen en dan de verschillende hulp en ondersteuning met elkaar te verbinden.

                                  Technologie
                                  Gebruik nieuwe social media om aan te sluiten bij de leefwereld van de jongeren.

                                  Regionaal-/wijkniveau
                                  Ook voor deze groep kan een integrale, wijkgerichte aanpak werken. Zorg daarbij wel voor wederkerigheid
                                  door cliënten uit deze doelgroep iets te doen te geven in de wijk en zo ook in contact te brengen met
                                  gezagsdragers in de wijk. Sluit het regionale niveau niet uit voor cliënten met specifieke problematiek.

                                  Anders
                                  Deze jongeren hebben vaak moeite te accepteren dat ze een levenslange ziekte hebben. Alle ondersteuners
                                  moeten hierop in kunnen spelen.




14 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                      TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                  Conclusie
                                  • Alle denkrichtingen voor vernieuwing zijn mogelijk.
                                  • Zorg voor een formele en een informele steunstructuur, betrek hierbij ook onderwijs, MKB, sport, muziek
                                    en dergelijke.
                                  • Realiseer een op activiteiten gerichte aanpak, waarin jongeren hun talenten kunnen inzetten
                                    (toekomstperspectief ).
                                  • Werk aan vertrouwen en wederkerigheid.
                                  • Heb oog voor het volledige traject (behandeling – begeleid wonen – Wmo-ondersteuning): houdt de
                                    overgang van intramurale AWBZ-zorg naar extramurale Wmo-ondersteuning en de overgang van
                                    ondersteuning jeugd naar volwassenen in de gaten om terugval in het proces te voorkomen.




15 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                   TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                  Palliatief terminale zorg
                                  • Er zijn raakvlakken met de Wmo als het gaat om mantelzorgondersteuning (begeleiding is meestal gericht
                                     op ontlasting van de mantelzorg) en Vrijwillige Palliatief Terminale Zorg.
                                  • Waar het om levensvragen gaat, rol kerken, geestelijke raadslieden, Humanitas.
                                  • Dit is een zeer kwetsbare groep, waarbij participatiemogelijkheden niet meer aan de orde zijn. Innovatie
                                     langs de geformuleerde denkrichtingen is nauwelijks mogelijk.



                                  Multiprobleemgezinnen
                                  • Voor gemeente zit hier een kans om het gezin als systeem te benaderen. Bijvoorbeeld door bij financiële
                                    zorgen te zoeken naar innovatie in samenwerking met sponsoren op het gebied van zorg, welzijn en
                                    cultuur.




16 Per cliëntgroep de vernieuwingsmogelijkheden                                                                    TransitieBureau februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Aan de totstandkoming van deze publicatie is de grootst
mogelijke zorg besteed. Het ministerie van VWS en de VNG
kunnen niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele
onjuistheden, noch kunnen aan de inhoud rechten
worden ontleend.



Dit project kwam tot stand door een samenwerking tussen:




Invoering WMO
www.invoeringWMO.nl | helpdesk@invoeringwmo.nl

Rijksoverheid
Postbus 00000 | 2500 aa Den Haag
t 0800 646 39 51 (ma t/m vrij 9.00 – 21.00 uur)

© Rijksoverheid | December 2011
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>