<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                           Master  Gedragsverandering  |  RU  Nijmegen




                              Wandelen  langs  het  
                               Wijchens  Meer
                  Twee  interventies  op  een  voetpad  om  rekening  houden  met
                 elkaar  te  stimuleren  en  om  het  aantal  fietsers  te  verminderen


                   Emily  Bouwman,  Renske  Bongers    &  Ümmü  Alkan




Interne  begeleidster:  Dr.  Barbara  Müller  
Externe  begeleiders:  Gerard  Kern  &  Wendy  Bruggeman

Instelling:  Radboud  Universiteit  Nijmegen  
Datum:  Maart  2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                Inhoudsopgave
1.   Managementsamenvatting                            2
     1.1 De interventie                                2
     1.2 Conclusies                                    3
     1.3 Aanbevelingen                                 3

2.   Ontevredenheid op het voetpad                     5
     2.1 Wandel- en fietsland                          5
     2.2 Wijchens Meer                                 5
     2.3 De huidige situatie                           6

3.   Wetenschappelijke context                         8
     3.1 Waarom zijn voetgangers tegen de fietsers?    8
     3.2 Waarom gebruiken fietsers het voetpad?       11

4.   Interventieplan                                  16
     4.1 Sociaal gedrag stimuleren op het voetpad     16
     4.2 Fietsers omleiden                            19

5.   Methode                                          23
     5.1 Interventie ‘rekening houden’                23
     5.2 Interventie ‘fietsers omleiden’              26

6.   Resultaten                                       30
     6.1 Effecten interventie ‘rekening houden’       30
     6.2 Effecten interventie ‘fietsers omleiden’     34

7.   Conclusie en Discussie                           36
     7.1 Interventie ‘rekening houden’                36
     7.2 Interventie ‘fietsers omleiden’              38
8.   Aanbevelingen                                    40
     8.1 Toepassen interventie                        40
     8.2 Vervolgstappen fietsers                      40
9.   Dankwoord                                        42
10. Referenties                                       43
11. Appendix                                          46




                                                           1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                 1. Managementsamenvatting
In deze managementsamenvatting zijn de conclusies en aanbevelingen beschreven die uit dit
onderzoek voortvloeien. Daarbij wordt uitgelegd wat er gedaan is om het rekening houden op
het voetpad te stimuleren en fietsers om te leiden via het fietspad.

Wandelaars op het voetpad langs het Wijchens Meer hebben klachten ingediend over de
aanwezigheid van fietsers. Een groot deel van deze klachten gingen erover dat de fietsers op
dit voetpad geen rekening houden met de voetgangers. Door middel van een effectieve,
goedkope en wetenschappelijk gefundeerde interventie is het rekening houden met elkaar op
dit voetpad gestimuleerd. Aan de hand van sociaal psychologische theorieën biedt deze
interventie handvatten om gebruikers van het voetpad te stimuleren meer rekening te houden
met elkaar. Door deze interventie zijn de voetgangers positiever geworden in hun perceptie
over het rekening houden met elkaar op het voetpad langs het Wijchens Meer.

1.1 De interventie
Er zijn twee interventies uitgevoerd om het probleem rondom het Wijchens Meer op te lossen.
Eén interventie heeft als doel om het rekening houden met elkaar op het voetpad te
stimuleren. De andere interventie heeft als doel om het aantal fietsers op het voetpad te
verminderen door een deel van deze fietsers om te leiden. Deze twee interventies zijn
uitgevoerd in de vorm van borden en bevatten verschillende combinaties van strategieën.

1.1.1 Rekening houden
Om het rekening houden te bevorderen is er een bord ontworpen die bij elke ingang naar het
voetpad is geplaatst. Het doel van het bord was het rekening houden met elkaar te stimuleren.
Op dit bord zijn drie verschillende sociaal psychologische technieken gebruikt. Ten eerste is
er een vraag gesteld: ‘Hoe kunnen we samen van deze omgeving genieten?’. Het stellen van
een vraag is een manier om zelfovertuiging op te roepen. De padgebruikers moeten door de
vraag hun eigen argumenten bedenken over hoe zij het beste samen kunnen genieten van de
omgeving rondom het meer. Eigen argumenten geloven we eerder dan argumenten van een
ander en hebben dus een sterker overtuigend effect. Als tweede is het woord ‘samen’
toegevoegd aan de zin. Dit woord moet er voor zorgen dat de mensen zich niet categoriseren
als voetganger of fietser, maar dat zij zich allemaal categoriseren als padgebruiker, dus als één
groep. Als mensen ervaren dat ze tot één groep behoren, stellen zij zich toleranter tegen elkaar
op. Tot slot zijn er ogen op het bord geplaatst. Het zien van ogen die men recht aankijken,
leidt tot een bekeken gevoel. Als mensen zich bekeken voelen, gaan zij zich socialer
gedragen. Gezamenlijk wordt veronderstelt dat deze drie technieken ervoor zorgen dat de
voetgangers en fietsers meer rekening gaan houden met elkaar.

1.1.2 Fietsers omleiden
Om het aantal fietsers op het voetpad te verminderen, zijn er drie verschillende borden
ontworpen die een deel van de fietsers moeten omleiden. Dit zijn de fietsers die uit de wijken


                                                                                               2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>ten zuiden van het meer komen en de mogelijkheid hebben om een fietspad te nemen in plaats
van het voetpad. Op twee van deze borden wordt informatie gegeven. Het ene bord bevat
twee criteria die volgens de literatuur van belang zijn voor fietsers om een route te kiezen. Dit
zijn de criteria ‘sneller’ en ‘veiliger’. De tekst op het bord is dan ook: ‘Deze route is sneller en
veiliger’. Het andere bord bevat de tekst: ‘De meeste fietsers nemen deze route’. Dit bord
heeft als doel om de norm te activeren dat de meerderheid van de fietsers het fietspad kiezen
en niet het voetpad. In de literatuur wordt dit ook wel de ‘sociale norm’ genoemd. Deze twee
borden zijn geplaatst op het punt waar de fietsers moeten kiezen voor het voetpad of het
fietspad. Het lezen en verwerken van deze nieuwe informatie kan ervoor zorgen dat de
fietsers hun keuze om het voetpad te nemen heroverwegen en kiezen voor het fietspad. Het
derde bord bevat de tekst ‘Goed gedaan! U heeft de beste route gekozen’ en is twee keer
opgehangen aan beide einden van het fietspad. Op deze manier worden de fiesters beloond
voor hun keuze voor het fietspad. Deze beloning dient als extra motivator om het nieuwe
gedrag te blijven vertonen. Daarnaast blijkt uit de literatuur dat een beloning het effect van de
eerste twee borden versterkt.

1.2 Conclusies
1.2.1 Rekening houden
De interventie die als doel heeft om het rekening houden met elkaar te bevorderen, heeft een
significant positief effect op de perceptie van de voetgangers over het delen van het pad met
de fietsers. Het effect van deze interventie is sterk. De groep voetgangers die het meest
negatief waren, hebben na de interventie een positiever oordeel gegeven over het delen van
het pad met de fietsers. Tweeënhalve week nadat de interventie van kracht was, is er al een
positieve stijging gevonden binnen deze groep voetgangers. Naast het feit dat het delen van
het pad positiever wordt ervaren, is er ook een toename gevonden in het ruimte geven aan
elkaar. De voetgangers geven in de nameting significant vaker aan dat er meer ruimte wordt
gegeven aan elkaar als een voetganger en fietser elkaar passeren. Samengenomen kan
geconcludeerd worden dat de perceptie over het rekening houden met elkaar is verbeterd bij
de voetgangers.

1.2.2 Fietsers omleiden
Bij de interventie voor het omleiden van de fietsers is het aantal fietsers op het pad niet
verminderd. Het lijkt er echter op dat het percentage fietsers die ten zuiden van het meer
wonen wel is verminderd op het voetpad. De voor- en nameting zijn echter niet geheel te
vergelijken met elkaar en er kan dus niet met zekerheid geconcludeerd worden dat deze
afname is ontstaan door de interventie. Er lijkt echter wel een indicatie te zijn dat de fietsers
die ten zuiden van het meer wonen minder vaak voor het voetpad kiezen, wat zou betekenen
dat de interventie wel enig effect heeft gehad.

1.3 Aanbevelingen
De interventie voor het bevorderen van het rekening houden werkt. Daarom wordt in eerste
instantie aanbevolen dat er gebruik wordt gemaakt van de borden die het rekening houden met
elkaar stimuleren. Om het rekening houden op het pad te blijven stimuleren wordt aan
gemeente Wijchen aanbevolen de geplaatste borden te laten staan. Daarnaast kunnen deze


                                                                                                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>borden ook bij de andere paden rondom het Wijchens Meer geplaatst worden om daar het
rekening houden met elkaar te stimuleren.

De interventie heeft slechts tweeënhalve week gestaan. Aanbevolen wordt om na verloop van
tijd nog een meting te doen om te kijken of het rekening houden met elkaar verder is
bevorderd en de ervaringen van de voetgangers nog positiever zijn geworden. Tevens wordt
aanbevolen om in de toekomst meer aandacht te besteden aan fietsers die direct aan het meer
wonen, aangezien zij geen veilige fietspaden als alternatief hebben. Onderzoek naar de
mogelijkheden voor deze fietsers is een goed beginpunt hiervoor.




Interventie en effect:
   1. Rekening houden stimuleren op het voetpad door middel van borden: enorm
      effectief.
   2. Fietsers omleiden via het fietspad: lijkt een effect te hebben.

Aanbevelingen:
  1. Borden op het voetpad laten staan en op de overige paden plaatsen.
  2. Focussen op bewoners die direct aan het meer wonen.




                                                                                         4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                        2. Ontevredenheid op het voetpad

In dit hoofdstuk wordt een korte inleiding gegeven van het probleem wat speelt rondom het
Wijchens Meer. Er wordt ingegaan op de bevindingen uit het vooronderzoek, zoals de
klachten van de voetgangers en de huidige situatie. Ten slotte wordt ingeleid waar de
interventies op gericht worden.

2.1 Wandel- en fietsland
Nederland is een wandel- en fietsland. Ruim 6.6 miljoen van de Nederlandse bevolking
wandelt wekelijks (Nationale Wandelmonitor, 2010). Daarnaast fietsen Nederlanders jaarlijks
bijna 15 miljard kilometer en is 84% van de bevolking in het bezit van een fiets (Fietsersbond,
2011). Het merendeel van de wandelaars die erop uit trekken, wandelen het liefst door een
natuurlijke omgeving. Het Nederlandse landschap is op kleine schaal rijk aan afwisselende
natuurgebieden. Zo wandelt men het liefst door het bos (67%), strand en duinen (40%) en
waterrijke gebieden zoals plassen en meren (24%). Voor fietsers is dit deels ook het geval. De
fiets is voor vele Nederlanders het belangrijkste vervoermiddel. Het overgrote deel van de
fietsende Nederlanders wil het liefst zo snel en veilig mogelijk van A naar B fietsen. Dit zijn
bestemmingen zoals school, werk, familie, winkels, vrienden, horeca of cultuur (Fietsersbond,
2011). Een klein deel van de Nederlanders fietst ook recreatief en als beweegmoment in een
natuurlijke omgeving.

2.2 Wijchens Meer
Eén van de natuurrijke gebieden waar men graag wandelt is langs het Wijchens Meer. Langs
dit meer lopen meerdere paden die sinds 1994 officieel de functie voetpad hebben gekregen.
Hoewel het niet is toegestaan, maken fietsers ook gebruik van deze paden. De gemeente krijgt
met regelmaat klachten van voetgangers die zich storen aan het fietsen op de voetpaden. De
omvang van deze klachten is dermate gestegen dat het voor gemeente Wijchen een probleem
is geworden. Handhaving is door de omvang van het gebied lastig en is tevens ook beperkt
mogelijk. Omdat de gemeente iets wilde doen aan de klachten, werd de keuze gemaakt een
ludiek bord te plaatsen (afbeelding 2.1).




                             Afbeelding 2.1. Ludiek bord geplaatst in 2009.



                                                                                             5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Deze borden werden geacht tolerantie, verdraagzaamheid en naastenliefde uit te stralen en te
bevorderen. De paden kregen met komst van deze borden een gezamenlijke functie,
toegankelijk voor zowel voetgangers als fietsers. Om dit juridisch te bekrachtigen, is in 2009
een verkeersbesluit genomen om de officiële status van het voetpad op te heffen en de status
te veranderen naar ‘pad’. Deze oplossing heeft echter niet het gewenste effect bereikt. Veel
voetgangers hebben bezwaar gemaakt tegen het besluit. Zij waren bang dat door dit besluit
meer fietsers, maar vooral ook brommers en scooters gebruik gingen maken van de paden,
waardoor het onveilig en onrustig zou worden. Op basis van deze bezwaren en de uitspraak
van de commissie van bezwaarschrift, is door het college besloten om de oude situatie te
herstellen. De paden kregen officieel weer de functie voetpad.

2.3 De huidige situatie
Nu, vijf jaar later, is er weer een toename van het aantal klachten rondom de fietsers. Als
nieuwe poging om het probleem aan te pakken is het allereerst van belang een grondig
vooronderzoek te doen. Met een goed vooronderzoek wordt het probleem specifiek in kaart
gebracht, waardoor er een effectieve oplossing bedacht kan worden. Voor de situatie in
Wijchen is het relevant uit te zoeken wat het gebruik is van de paden en hoe de gebruikers van
de paden de situatie ervaren. Omdat de gemeente nog niet eerder deze informatie heeft
ingewonnen, is er een enquête uitgezet om meer inzicht te verkrijgen in de mening van de
voetgangers en fietsers (Appendix I) en zijn er vragenlijsten op het voetpad afgenomen
(respectievelijk 472 en 83 deelnemers). Uit het vooronderzoek zullen de klachten, het gebruik
en de ervaringen besproken worden. De methode van het vooronderzoek is te vinden in
appendix II.

2.3.1 Redenen tot gebruik van het voetpad
De redenen dat voetgangers en fietsers gebruik maken van de paden langs het Wijchens Meer
verschillen. Van de voetgangers geeft de meerderheid van de ondervraagden (82.2%) aan dat
zij gebruik maken van de paden voor een wandeling. Dit kan recreatief of als beweegmoment
zijn. Wandelaars geven aan dat ze de natuurlijke omgeving erg mooi vinden. Andere redenen
voor gebruik van de paden zijn om de hond uit te laten en een bestemming te bereiken, zoals
het winkelcentrum van Wijchen.

De meeste fietsers gebruiken de paden om een bestemming te bereiken. Dit kan het centrum
van Wijchen, werk of een sportclub zijn. De voornaamste reden dat fietsers voor deze paden
kiezen, is omdat ze het een mooie route vinden (84.7%). Tevens geeft meer dan de helft aan
dat het een korte route is. Overige redenen zijn dat ze het sneller en makkelijker vinden.

2.3.2 Klachten van de voetgangers
De klachten van de voetgangers gaan voornamelijk over het niet goed opletten van de fietsers.
Dit houdt onder andere in dat fietsers rakelings langs voetgangers fietsen, niet afremmen als
ze een voetganger naderen of zich niet tijdig kenbaar maken. Daarnaast klagen voetgangers
over het feit dat een deel van de fietsers te snel fietst, waarbij verwacht wordt dat de
voetgangers opzij zullen gaan. Het blijkt dat deze klachten voornamelijk over jonge
schoolgaande fietsers gaan.


                                                                                            6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2.3.4 Bezwaar tegen fietsers
Uit het vooronderzoek blijkt dat de voetgangers verschillende meningen hebben over de
fietsers. Dit komt doordat een deel van de voetgangers (50.4%) aangeeft zelf ook fietsend
gebruik te maken van de paden. Er zijn dus twee groepen te onderscheiden binnen de
voetgangers, namelijk de groep die alleen wandelt en de groep die zowel wandelt als fietst.
Van de groep die alleen wandelend gebruik maakt van de paden, geeft 74.2% aan bezwaar te
hebben tegen de fietsers. Van de groep die ook fietsend gebruik maakt van de paden, geeft
echter maar 3.2% aan bezwaar te hebben tegen de fietsers.

Naast het aangeven van het wel of niet hebben van bezwaar tegen de fietsers, werd regelmatig
de opmerking gemaakt dat er rekening met elkaar gehouden moet worden. Zowel bij de groep
die alleen wandelt als bij de groep die wandelt èn fietst. Van de groep die alleen wandelt,
geeft 21.5% aan dat er meer rekening gehouden moet worden. Dit betreft zowel mensen die
wel bezwaar hebben als mensen die geen bezwaar hebben tegen de fietsers. Van de groep
voetgangers die ook fietst, wil maar liefst 59.3% dat er rekening gehouden wordt met elkaar.
Het opmerkelijke bij dit laatste is dat dit alleen de mensen betreft die geen bezwaar hebben
tegen de fietsers. De groep die geen bezwaar heeft, wil dus ook ander gedrag zien.

2.3.5 Rekening houden en fietsers omleiden
Uit het vooronderzoek blijkt dus dat de voetgangers niet direct de fietsers van het pad af
willen hebben, maar dat er deels een ander probleem ten grondslag ligt aan de klachten. De
meerderheid van de gebruikers vindt het niet erg het pad te delen met fietsers, mits ze
rekening houden met de voetgangers. Om deze reden is één interventie gericht op het
stimuleren van het rekening houden met elkaar.

Tevens kwam uit de gesprekken met de gemeente en uit het vooronderzoek naar voren dat het
pad langs de wijken Hoogmeer en De Ververt het meest geschikt is voor het doen van een
interventie. Dit komt omdat ten zuiden van dit pad een aantal wijken liggen waar de meeste
jonge fietsers vandaan komen. Voetgangers bestempelen met name deze jonge fietsers als de
grootste groep die gevaarlijke en onveilige situaties op het voetpad veroorzaken. Uit
vooronderzoek is gebleken dat juist voor deze fietsers een alternatieve route mogelijk is. Deze
alternatieve route betreft een officieel fietspad en is toegankelijker dan het voetpad. Om het
aantal fietsers op het voetpad te verminderen is een tweede interventie gericht op het
omleiden van de fietsers die ten zuiden van het meer wonen.




                                                                                             7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                3. Wetenschappelijke context

In dit hoofdstuk worden verklaringen gegeven voor het gedrag van de voetgangers en fietsers.
Dit is gebaseerd op literatuur en vooronderzoek.

Voordat een passende interventie opgezet kan worden voor dit probleem, is het belangrijk om
eerst duidelijk te krijgen wat de oorzaken zijn van het gedrag van de voetgangers en fietsers.
In dit geval is het van belang zowel inzicht te krijgen in waarom voetgangers het bezwaarlijk
vinden dat fietsers aanwezig zijn op het voetpad, als waarom fietsers gebruik maken van het
voetpad.

3.1 Waarom zijn voetgangers tegen de fietsers?
Om de achterliggende factoren te achterhalen waarom voetgangers tegen de aanwezigheid
van fietsers zijn, is er vooronderzoek gedaan. Hiervoor is een vragenlijst afgenomen bij 40
voetgangers op het pad. Daarnaast is er in de literatuur ook informatie te vinden over de
oorzaken van de weerstand die voetgangers hebben ten opzichte van de fietsers.

Zoals eerder is aangegeven hebben voetgangers die alleen wandelen een andere kijk op de
situatie dan voetgangers die ook fietsen. Zo blijkt dat voornamelijk de voetgangers die alleen
wandelend gebruik maken van het pad een groot probleem hebben met de fietsers. Om deze
reden richt dit deel van het hoofdstuk zich op de voetgangers die alleen wandelen.

3.1.1 Twee groepen: voetgangers en fietsers
De gebruikers van het pad blijken zeer verschillende belangen te hebben. Ten eerste, zoals
eerder aangegeven, vinden voetgangers die alleen wandelen het veel belangrijker dat er iets
aan het probleem rondom de fietsers wordt gedaan dan de voetgangers die ook fietsen. De
voetgangers die ook fietsen geven aan dat het ‘gewoon moet kunnen’ dat fietsers gebruik
maken van het pad, aangezien zij zelf natuurlijk ook fietsen.

Een reden dat de voetgangers die alleen wandelen tegen de aanwezigheid van fietsers zijn, is
dat de belangen van de voetgangers en de fietsers niet overeen komen. Uit vooronderzoek is
gebleken dat de voetgangers voornamelijk het pad gebruiken om rustig te wandelen en om
van de natuur te genieten (83.6%). De fietsers daarentegen gebruiken het pad voornamelijk
om een bestemming bereiken (85.6%). Doordat de voetgangers dezelfde belangen hebben bij
het gebruiken van het voetpad, zijn er gelijkenissen tussen hen. Onderzoek toont aan dat zij
elkaar hierdoor aardiger vinden, waardoor zij sneller een groep vormen (Rushton, Russell en
Wells, 1984; Hogg en Turner, 1985). Doordat de fietsers andere belangen hebben, lijken zij
niet op de voetgangers en vormen zij een aparte groep. Voetgangers en fietsers vormen dus
twee verschillende groepen doordat zij andere belangen hebben bij het gebruik van het
voetpad.




                                                                                            8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Het is heel natuurlijk om als mens bij een groep te willen horen. Deze basale behoefte is
ontstaan doordat lid zijn van een groep de overlevingskansen van mensen verhoogd. Deze
behoefte wordt ook wel the need to belong genoemd (Baumeister & Leary, 1995). Dit zorgt
ervoor dat mensen veel waarde hechten aan hun eigen groep. Volgens de sociale
identiteitstheorie (SIT; Tajfel, 1978; Tajfel & Turner, 1979) geeft een groepslidmaatschap
iemand een identiteit. Om deze identiteit te beschermen, bevoordelen mensen hun eigen groep
(de ingroup) en discrimineren zij andere groepen (de outgroup). In het geval van de
voetgangers en fietsers is duidelijk te zien dat de voetgangers zichzelf zien als de ingroup en
de fietsers zien als de outgroup. Hierdoor bevoordelen de voetgangers hun eigen groep en zijn
ze tegen de fietsers.

De deling van voetgangers en fietsers in twee groepen leidt er toe dat de voetgangers een
negatieve houding hebben ten opzichte van de fietsers. Volgens de theorie van gepland gedrag
leidt een negatieve houding, via de intentie om bepaald gedrag uit te voeren, tot het
uiteindelijke gedrag (Ajzen, 1991). Samengevat zorgen de verschillende belangen van de
voetgangers en fietsers ervoor dat zij twee verschillende groepen vormen, waardoor zij een
negatieve houding hebben ten opzichte van elkaar. Deze negatieve houding zorgt ervoor dat
de voetgangers en fietsers zich ook negatief gaan gedragen naar elkaar toe.

3.1.2 Ervaren controle
Een andere mogelijke reden dat de voetgangers het vervelend vinden dat fietsers gebruik
maken van het voetpad is dat de voetgangers hierdoor een verminderde mate van controle
ervaren. Dit is erg vervelend voor de voetgangers, aangezien uit onderzoek blijkt dat weinig
ervaren controle ertoe leidt dat mensen zich onveilig voelen (Austin, Furr, & Spine, 2002).
Uit het vooronderzoek is dit ook naar voren gekomen. Vrijwel alle voetgangers hebben hierin
aangegeven dat zij het (verkeers)onveilig vinden om het voetpad te delen met fietsers. Het
kan zijn dat de voetgangers zo tegen de fietsers zijn, omdat zij zich onveilig voelen doordat
zij weinig controle ervaren over de situatie.

De theorie van gepland gedrag laat zien dat de ervaren controle wat iemand heeft, invloed
heeft op de intentie van die persoon om bepaald gedrag uit te voeren (Ajzen, 1991). Deze
intentie heeft vervolgens weer invloed op het daadwerkelijke gedrag. Wanneer men weinig
controle ervaart over een situatie, uiten zij dit in hun gedrag door middel van pogingen om de
controle terug te krijgen (Rothbaum, Weisz en Snyder, 1982). Uit het vooronderzoek kwam
naar voren dat de voetgangers op verschillende manieren de controle terug proberen te
krijgen. Een enkeling schreeuwt tegen de fietsers, sommigen lopen breed op het pad zodat
fietsers er niet langs kunnen en een groot aantal hebben klachten ingediend bij de gemeente.

3.1.3 Leeftijd
Een factor wat ook mee kan spelen in de negatieve gevoelens van de voetgangers ten opzichte
van de fietsers is leeftijd. Uit het vooronderzoek is gebleken dat 71.2% van de voetgangers
ouder is dan 50 jaar (waarvan 45.2% ouder dan 60 jaar en 8.7% ouder dan 70 jaar). Het kan
gesteld worden dat de meeste voetgangers ouderen betreft. Uit een onderzoek van Bernhoft en
Carstensen (2007) blijkt dat ouderen het zich meer aantrekken als een actie illegaal is, dan


                                                                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>jongeren dit doen. Fietsers zijn wettelijk niet toegestaan op het voetpad en het is mogelijk dat
de voetgangers van een wat oudere leeftijd hier zo op tegen zijn, omdat zij illegale acties
minder tolereren.

Daarnaast blijkt uit dit onderzoek dat oudere voetgangers zich eerder onveilig voelen in
situaties in het verkeer dan jongere voetgangers (Bernhoft, & Carstensen, 2007). Zij geven
ook aan liever aparte voetpaden en fietspaden te hebben. Dit komt doordat ouderen hun eigen
vaardigheden niet meer goed vertrouwen, aangezien hun fysieke fitheid achteruit gaat. Zij
ervaren minder controle, waardoor zij zich onveiliger voelen (Austin, Furr, & Spine, 2002).
Het is mogelijk dat de (oudere) voetgangers zich onveilig voelen op het voetpad, wat mee kan
spelen in hun weerstand tegen de fietsers.

De voorgaande literatuur laat zien dat ouderen zich meer aantrekken van illegale acties en
zich sneller onveilig voelen in situaties doordat zij over het algemeen minder controle
ervaren. Dit kan ertoe leiden dat de oudere voetgangers een verminderde intentie hebben om
rekening te houden met de fietsers en zich vervolgens negatief gedragen tegenover de fietsers.

3.1.4 Procesmodel
Op basis van bovenstaande literatuur is er een procesmodel opgesteld (figuur 3.1). Dit
procesmodel geeft overzichtelijk weer wat de oorzaken zijn van het feit dat voetgangers tegen
de aanwezigheid van de fietsers zijn. De pijlen geven de richting aan van de invloed en een
plus of een min geven aan of deze invloed positief of negatief is.




       Figuur 3.1. Procesmodel over waarom voetgangers tegen de aanwezigheid van de fietsers zijn.


3.1.5 Rekening houden stimuleren
Er kan geconcludeerd worden dat het belangrijk is om de situatie op het voetpad langs het
Wijchens Meer te verbeteren. Deze situatie kan verbeteren wanneer de voetgangers en fietsers
gaan inzien dat zij tot één groep kunnen horen en wanneer de voetgangers meer controle over
de situatie ervaren. Dit kan mogelijk bereikt worden wanneer de voetgangers en fietsers meer
rekening met elkaar gaan houden op het voetpad. Wanneer de voetgangers en fietsers meer



                                                                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>rekening met elkaar houden, krijgen zij wellicht meer het idee dat zij samen kunnen genieten
van het voetpad. Zo vertonen zij meer gelijkenissen en zullen zij zichzelf eerder zien als
behorend tot één groep. De negatieve houding ten opzichte van elkaar zou dan moeten
verminderen. Daarnaast krijgen de voetgangers wellicht meer het idee dat er naar hen
geluisterd wordt, wanneer de fietsers meer rekening gaan houden met de voetgangers. Dit kan
de ervaren controle van de voetgangers verhogen en dus ook de weerstand van de voetgangers
tegen de fietsers verminderen. De interventie zal zich dus richten op het stimuleren van
‘rekening houden met elkaar’ op het voetpad.

3.2 Waarom gebruiken fietsers het voetpad?
Om de achterliggende factoren te achterhalen waarom fietsers gebruik maken van de paden
langs het Wijchens Meer is er vooronderzoek gedaan. Hiervoor is een vragenlijst afgenomen
bij 43 fietsers op het pad. Daarnaast is er in de literatuur ook informatie te vinden over de
oorzaken voor het feit dat fietsers gebruik maken van de paden langs het Wijchens Meer.

3.2.1 Gewoontegedrag
Een mogelijke reden dat fietsers gebruik maken van deze paden is dat het gewoontegedrag is
geworden van de fietsers. Het Reflective Impulsive Model (RIM; Strack & Deutsch, 2004)
gaat dieper in op de totstandkoming van gewoontegedrag. Volgens dit model kan gedrag
onder andere aangestuurd worden door associaties. Associaties ontstaan door waarnemingen
in de omgeving, maar kunnen ook ontstaan doordat mensen bewust redeneren. Hoe vaker men
iets waarneemt of hoe meer men redeneert, hoe sterker de associatie wordt. Wanneer iemand
twee dingen met elkaar associeert zal het ene automatisch leiden tot het andere. Dit wordt ook
wel gewoontegedrag genoemd. Zonder dat iemand erbij na hoeft te denken komt gedrag tot
stand doordat iets in de omgeving geassocieerd wordt met dat gedrag.

Gewoontegedrag komt dus tot stand door associaties en deze associaties worden gevormd
doordat iemand iets frequent in dezelfde omgeving doet. Hierdoor zijn mensen in staat om
gedrag uit te voeren zonder erbij na te denken (Aarts en Dijksterhuis, 2000). In de huidige
situatie is het zo dat de fietsers vrijwel elke dag over het voetpad fietsen. Uit het
vooronderzoek blijkt dat 37.2% van de fietsers 7 keer per week gebruik maakt van het
voetpad (het gemiddelde is 4.5 keer per week) en 65.2% gaf aan dit 2 keer per dag te doen.
Het is mogelijk dat er hierdoor bij de fietsers een associatie is ontstaan tussen fietsen, het
voetpad en het bereiken van een bestemming. Dit zou betekenen dat de fietsers automatisch
gebruik maken van het voetpad, wat duidt op gewoontegedrag.

3.2.2 Ontbrekende kennis
Het is ook mogelijk dat de fietsers onwetend zijn over het feit dat deze paden voetpaden
betreffen. Uit het vooronderzoek is namelijk gebleken dat 23% van de fietsers niet wisten dat
het pad officieel een voetpad is. Dit is opvallend, aangezien er bij elke ingang een
voetgangersbord is geplaats (16 in totaal). Dat toch 23% van de fietsers deze borden over het
hoofd ziet, kan komen doordat verkeersborden over het algemeen slecht onthouden worden
door verkeersdeelnemers (Fisher, 1992).



                                                                                           11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Tijdens het ondervragen van de fietsers is de vraag gesteld waarom fietsers ervoor kiezen om
over het voetpad te fietsen. Het overgrote deel (88.5%) antwoordden dat zij dachten dat het
voetpad sneller en korter was dan andere routes. Dat het voetpad sneller is klopt echter niet
voor de fietsers die ten zuiden van het meer wonen, waarvan de meeste uit de wijk Kerkeveld
komen. Op afbeelding 3.1 is duidelijk te zien dat fietsers die in en rondom Kerkeveld wonen,
kunnen kiezen tussen twee routes richting het centrum van Wijchen. De paarse route, oftewel
het voetpad, en de groene route, oftewel het fietspad.




    Afbeelding 3.1. Plattegrond Wijchens Meer met twee routes om in het Centrum van Wijchen te komen.


Het fietspad, ongeacht dat deze 145 meter langer is, zal in de meeste gevallen sneller zijn dan
het voetpad. Het voetpad bevat namelijk kronkels, heeft een minder goed wegdek dan het
fietspad en er moet rekening gehouden worden met voetgangers. Hierdoor zullen fietsers naar
schatting niet veel sneller gaan dan 15 km/h. Het fietspad is daarentegen een breed, op
zichzelf staand fietspad, waar geen obstakels aanwezig zijn en waar fietsers zo snel kunnen
gaan als zij willen. De fietsers die in en rondom de wijk Kerkeveld wonen, hebben dus een
gebrek aan kennis rondom de snelheid van het voetpad en het fietspad.

Doordat de fietsers onterecht denken dat het voetpad sneller is, beïnvloedt dit hun houding ten
opzichte van het voetpad en het fietspad (Fabrigar, Petty, Smith, & Crites, 2006). De fietsers
hebben waarschijnlijk een positievere houding ten opzichte van het voetpad dan ten opzichte
van het fietspad. Zoals al eerder aangegeven, leidt iemands houding volgens het model van
gepland gedrag (Ajzen, 1991), via de intentie om bepaald gedrag uit te voeren, tot het
uiteindelijke gedrag. De ontbrekende kennis rondom de snelheid van de paden kan er dus
uiteindelijk toe leiden dat de fietsers ervoor kiezen om over het voetpad te fietsen.



                                                                                                        12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3.2.3 Zo min mogelijk moeite
Een andere mogelijke verklaring voor het feit dat fietsers over het voetpad fietsen, kan zijn
dat fietsers zo min mogelijk moeite willen doen. Uit onderzoek blijkt dat er vijf belangrijke
criteria zijn voor fietsers om voor een bepaalde route te kiezen (Hagemeister, Schmidt, Seidel
& Schlag, 2005). Ten eerste kijken fietsers of de route een goede verbinding is tussen
verschillende bestemmingen. Daarnaast vinden fietsers het belangrijk dat de route het meest
direct is zonder vertragingen en obstakels. Fietsers kijken ook of een route aantrekkelijk is.
Fietsers vinden een route aantrekkelijk wanneer het onder andere goed belicht is, er geen
andere gemotoriseerde voertuigen aanwezig zijn en er een goed wegdek is. Fietsers kijken
natuurlijk ook naar de veiligheid van een route. De kans op problemen tussen fietsers en
andere wegmisbruikers moeten minimaal zijn. Ten slotte kiezen fietsers een route die snel is
en die tijd bespaart.

Wat opvalt aan deze vijf criteria is dat ze weergeven dat een fietser zo min mogelijk moeite
wil doen voor het bereiken van een bestemming. Fietsers willen graag de beste verbinding, de
minste obstakels, de meest aantrekkelijke, de meest veilige en natuurlijk de snelste route. Dat
blijkt dat fietsers zo min mogelijk moeite willen steken in een fietstocht is niet opmerkelijk.
Uit de literatuur blijkt dat mensen over het algemeen zo min mogelijk moeite willen steken in
activiteiten. Dit wordt ook wel Principle of Least Effort genoemd (PLE; Zipf, 1949). Doordat
de fietsers het idee hebben dat het voetpad het minste moeite kost kiezen ze voor het voetpad.

Er is hier ook deels sprake van ontbrekende kennis. Fietsers hebben het idee dat het voetpad
het minste moeite kost, terwijl dit eigenlijk niet het geval is. Zoals eerder is aangekaart, is het
voetpad voor de mensen die ten zuiden van het meer wonen een minder snelle route dan het
fietspad. Daarnaast is het fietspad een verkeersveiligere en meer aantrekkelijke keuze dan het
voetpad. Het fietspad is namelijk beter belicht, beschikt over een beter wegdek en fietsers
hebben daar geen last van overig verkeer. Doordat men op het fietspad geen last heeft van
voetgangers, heeft het fietspad ook minder obstakels op de weg dan het voetpad. Al met al is
het fietspad voor de mensen die uit het zuiden van het meer komen de beste verbinding tussen
verschillende bestemmingen. Doordat de fietsers echter het idee hebben dat het voetpad het
minste moeite kost, hebben zij een positievere houding ten opzichte van het voetpad dan ten
opzichte van het fietspad, wat verklaart waarom fietsers ervoor kiezen om over het voetpad te
fietsen (Fabrigar, Petty, Smith, & Crites, 2006).

3.2.4 Sociale norm
Ten slotte is het ook mogelijk dat fietsers denken dat zij over het pad mogen fietsen omdat zij
andere fietsers over het voetpad zien fietsen. Dit mechanisme activeert de rol van de sociale
norm (Cialdini, 2009). Een onderzoek van Thompson, Sleet en Sacks (2002) laat het effect
van de sociale norm zien bij fietsers en het dragen van een fietshelm. Het blijkt dat het dragen
van een fietshelm wordt beïnvloed door de mate waarin andere fietsers een fietshelm dragen.
De sociale norm beïnvloedt de fietsers dus bij het dragen van een fietshelm. Het is dus ook
mogelijk dat de sociale norm de fietsers in Wijchen beïnvloedt om over het voetpad te fietsen.




                                                                                                13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Wanneer de fietsers in Wijchen veel andere fietsers over het voetpad zien fietsen, krijgen zij
het idee dat dit zo hoort. De norm ‘fietsers zijn toegestaan’ wordt hierdoor op het voetpad
geactiveerd. Volgens het model van gepland gedrag heeft deze sociale norm, via de intentie,
invloed op de keuze van de fietsers om over het voetpad te fietsen (Ajzen, 1991). Hoe meer
fietsers er dus over het voetpad fietsen, hoe meer andere fietsers ook geprikkeld worden om
fietsend dezelfde route te volgen. Een onderzoek laat zelfs zien dat gedrag, beïnvloed door de
sociale norm, automatisch wordt (Epstein, 2001). De norm dat fietsers op het voetpad mogen
fietsen is mogelijk zo diep ingeworteld, dat de fietsers zonder erbij na te denken het voetpad
nemen.

3.1.4 Procesmodel
Op basis van bovenstaande literatuur is er een procesmodel opgesteld (figuur 3.2). Dit
procesmodel geeft overzichtelijk weer wat de oorzaken zijn van het feit dat de fietsers op het
voetpad fietsen. De pijlen geven de richting aan van de invloed en een plus of een min geven
aan of deze invloed positief of negatief is.




                Figuur 3.2. Procesmodel over waarom de fietsers op het voetpad fietsen.


3.2.5 Fietsers omleiden
Er kan geconcludeerd worden dat de beste optie om dit probleem op te lossen is om de
fietsers ten zuiden van het meer om te leiden via het fietspad. Het fietspad is de beste optie
voor deze fietsers en zij zullen hier zelf ook achter komen wanneer zij er gebruik van gaan
maken. Omdat het overgrote deel van de fietsers die over het pad fietsen ten zuiden van het
meer wonen, zal het omleiden van deze fietsers leiden tot meer rust voor de voetgangers
tijdens een wandeling.


                                                                                           14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Er zijn verschillende sociaal psychologische factoren die meespelen bij het in stand
houden van het gedrag van voetgangers en fietsers. Voor voetgangers geldt dat
conflicterende belangen, ervaren controle en leeftijd een rol spelen bij het hebben van
weerstand tegen fietsers. Voor fietsers geldt dat gewoontegedrag, ontbrekende kennis,
weinig moeite willen doen en sociale norm ervoor zorgen dat fietsers over het voetpad
fietsen.

Dit brengt de volgende indicatie voor een interventie met zich mee: het stimuleren
van rekening houden met elkaar op het voetpad en het omleiden van fietsers over het
fietspad.




                                                                                    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                            4. Interventieplan

In dit hoofdstuk wordt besproken welke technieken en strategieën zijn gebruikt bij het
implementeren van de interventies.

4.1 Sociaal gedrag stimuleren op het voetpad
Uit de voorgaande hoofdstukken blijkt dat de fietsers die ten zuiden van het meer wonen een
alternatieve route kunnen nemen. Er is echter niet voor alle fietsers een alternatieve route
aanwezig. Voor fietsers die direct aan het meer wonen, voornamelijk in de wijken Hoogmeer
en De Ververt, is het sneller en makkelijker om het voetpad te gebruiken. Hierdoor is het niet
mogelijk om alle fietsen te weren van het voetpad. Daarnaast is uit vooronderzoek gebleken
dat de meeste voetgangers het niet erg vinden dat er fietsers op het voetpad komen, mits er
rekening gehouden wordt. Er wordt met name geklaagd over fietsers die niet opletten als zij
langs de voetgangers fietsen. Dit roept irritaties en onprettige gevoelens op bij voetgangers.
De mate waarin rekening wordt gehouden met de voetgangers kan deze negatieve gevoelens
wellicht verminderen. Daarom is het van belang om een interventie op het voetpad te
implementeren waardoor voetgangers en fietsers meer rekening gaan houden met elkaar.

Om het rekening houden op het voetpad te stimuleren is er een interventie opgezet wat bestaat
uit een zelfontworpen bord (afbeelding 4.1). Dit bord bevat drie beïnvloedingstechnieken.
Deze technieken zijn zelfovertuiging, zelf categorisatietheorie en prosociaal gedrag.
Hieronder worden deze technieken besproken en wordt toegelicht hoe deze technieken
verwerkt zijn in het bord.

4.1.1 Zelfovertuiging
Overtuigende boodschappen worden over het algemeen op een directe manier gebracht. Men
krijgt een boodschap met bijbehorende argumenten van buitenaf opgelegd. Deze directe vorm
van beïnvloeding kan als onprettig ervaren worden. Het gevolg is dat er mogelijk weerstand
ontstaat tegen de directe vorm van beïnvloeding (Knowles, & Reiner, 2007). Dit was ook het
geval bij het bord dat in 2009 is geplaatst, wat tolerantie en verdraagzaamheid moest
bevorderen tussen de voetgangers en fietsers. Omdat het bord weergegeven is als een
verkeersbord en aangaf dat fietsers waren toegestaan, werd op een directe manier een
boodschap overgebracht. Het gevolg was dat de voetgangers het niet eens waren met deze
boodschap en tegen het besluit van de gemeente in zijn gegaan om fietsers toe te staan. Het
bord is verwijderd.

Een indirecte vorm van beïnvloeding is zelfovertuiging. Karakteriserend voor zelfovertuiging
is dat mensen zelf hun eigen argumenten moeten bedenken. Het idee is dat de attitude van
mensen verandert doordat zij zelf argumenten bedenken (Aronson, 1999). Mensen worden
dus in een situatie geplaatst waar ze gemotiveerd zijn zichzelf te overtuigen om hun eigen
gedrag en attitude te veranderen. Zelfovertuiging heeft dan ook een sterker en langduriger
effect dan een directe techniek (Aronson, 1999). Dit komt voornamelijk doordat men door

                                                                                           16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>zelfovertuiging gelooft dat de reden van verandering van binnenuit komt en dat dit niet is
opgelegd door anderen.

Zelfovertuiging kan op verschillende manieren worden toegepast. Men kan zichzelf
bijvoorbeeld overtuigen door intensief na te denken over de gegeven boodschap in de vorm
van een gestelde vraag, een afbeelding of een klein deel van de informatie. Wat vooral van
belang is, is dat mensen graag consistent willen zijn met hun eigen gedrag (Millon, & Lerner,
2003). Doordat ze zichzelf hebben overtuigd, zullen zij zich hier consistent naar gedragen.

Het onderzoek van Bernritter, van Ooijen, Müller, van Leeuwen en van Baaren (in press)
geeft een voorbeeld van zelfovertuiging. Het laat zien dat zelfovertuiging werkt bij het geven
van fooi in een restaurant. In één van de condities moest men zelf argumenten bedenken
waarom zij meer fooi zouden geven. De mensen die zelf argumenten moesten bedenken
gaven meer fooi in vergelijking met de controle conditie en de conditie waar men de
argumenten aangereikt kreeg. Het geven van fooi is een vorm van sociaal gedrag. Dit
onderzoek laat voor het eerst zien dat mensen zich dus socialer op gaan stellen door het
genereren van eigen argumenten.

In deze situatie is zelfovertuiging de beste keuze omdat het sociaal gedrag kan bevorderen
(Bernritter, van Ooijen, Müller, van Leeuwen, & van Baaren, in press). Daarnaast hebben
eerdere directe interventies weerstand opgeroepen. Het onderwerp ligt heel gevoelig bij de
gebruikers van de voetpaden rondom het Wijchens Meer. Bovendien zijn fietsers officieel niet
toegestaan op het voetpad waardoor er geen directe boodschap gegeven kan worden over het
bevorderen van rekening houden tussen de voetgangers en fietsers. Zelfovertuiging is daarom
een geschikte strategie om toe te passen. In het bord (afbeelding 4.1) is zelfovertuiging
toegepast door middel van het stellen van een vraag. Met de vraag wordt gepoogd mensen aan
het denken te zetten over een antwoord en zichzelf op deze manier te overtuigen. De vraag is:
‘Hoe kunnen we samen van deze omgeving genieten?’

4.1.2 Zelf categorisatietheorie
Zoals in de wetenschappelijke context naar voren kwam, behoren de voetgangers en de
fietsers tot twee verschillende groepen. Hierdoor bevoordelen ze hun eigen groep (de
ingroup) en discrimineren ze de andere groep (de outgroup) (Tajfel, 1978; Tajfel & Turner,
1979). Om dit te doorbreken is het mogelijk de twee groepen te re-categoriseren tot één
nieuwe groep. Volgens de self categorisation theory (SCT; Turner, Hogg, Oakes, Recher, &
Wetherell, 1987) kan de mate waarin iemand zich tot een groep categoriseert verschillen.
Waar iemand zich toe categoriseert is context afhankelijk. Een persoon die wandelt op het
voetpad, vindt zichzelf in die context het beste passen bij de categorie voetganger.

Een onderzoek van Dumont, Yzerbyt, Wigboldus en Gordijn (2003) laat zien hoe het
categoriseren in zijn werk gaat. Dit onderzoek heeft gekeken naar de gevoelens van
Nederlanders en Belgen over de destijds recente terreuraanslag van 11 september. Hierbij
werden de deelnemers of gecategoriseerd als Europeaan of als Westerling. Uit de resultaten
blijkt dat deelnemers angstiger waren wanneer zij als Westerling werden gecategoriseerd dan


                                                                                           17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>als Europeaan. De verklaring hiervoor is dat deelnemers zich als Westerling meer verbonden
voelen met Amerika dan als Europeaan. In de huidige situatie is het mogelijk om de
voetgangers en fietsers te re-categoriseren tot één nieuwe groep. Hierdoor zullen zij zich meer
verbonden voelen met elkaar en gaan de voetgangers en de fietsers elkaar wellicht meer
tolereren.

Op het bord (afbeelding 4.1) worden de voetgangers en fietsers in de zin ‘Hoe kunnen we
samen van de ze omgeving genieten?’, door middel van het woord ‘samen’ in één groep gezet
ten opzichte van de omgeving. Het idee is om één groep padgebruikers te creëren, die elkaar
zullen zien als ingroup.

4.1.3 Prosociaal gedrag
Mensen zijn van nature gericht op het zien van ogen en gezichten. Zelfs als pasgeboren baby
hebben we meer aandacht voor ogen dan voor andere stimuli (Batki, Baron-Cohen,
Wheelwright, Connellan, & Ahluwalia, 2000). Een evolutionaire verklaring is dat het zien
van ogen aangeeft dat we in het aandachtsveld van een ander zijn en mogelijk gezien kunnen
worden als een prooi of andere bron van interesse. Hierdoor stellen mensen zich mogelijk
socialer op door de consequenties van het gezien worden door anderen (Haley, & Fessler,
2005). Dit werd ook gevonden in een online spel. In de conditie waar ogen te zien waren op
de achtergrond, was de mate van generositeit hoger. Men gaf twee keer zoveel geld in de
conditie waar de ogen te zien waren, dan in de controle conditie (Haley, & Fessler, 2005).

Er kan onderscheid gemaakt worden tussen het zien van ogen die desbetreffend persoon direct
aankijken en het zien van ogen die in een andere richting kijken. Argyle (1981) geeft aan dat
het direct aangekeken worden door een ander geïnterpreteerd kan worden als een bekeken
gevoel. Dit gevoel van bekeken worden leidt tot meer zelfbewustzijn en ook tot zorgen over
zelfpresentatie. Er is onderzoek wat laat zien dat dit er toe leidt dat een persoon anderen meer
gaan helpen (Goldman, & Fordyce, 1983). Zo hielpen voetgangers ook meer bij het oprapen
van muntjes of vragenlijsten als ze direct aangekeken werden, dan als er weggekeken werd
(Kleinke, 1986). Direct oogcontact is dus van invloed op hulpgedrag en dus ook prosociaal
gedrag (Goldman, & Fordyce, 1983).

Direct aangekeken worden hoeft niet lang te duren om prosociaal gedrag uit te lokken. Dit
komt omdat mensen in dagelijkse sociale interacties elkaar kort tegen kunnen komen. In deze
korte tijd ervaren zij al een verhoogde fysieke reactie in het lichaam, wat het bekeken gevoel
weergeeft (Helminen, Kaasinen, & Hietanen, 2011). De voetgangers en fietsers die gebruik
maken van het pad zullen langs het bord lopen en het bord maar kort zien. Zelfs het kort zien
van bijvoorbeeld ogen op een bord heeft al effect.

Op het bord (afbeelding 4.1) is een natuurlijke omgeving afgebeeld met onder andere een
boom. Deze boom bevat grote ogen die de mensen direct aankijken. De ogen zijn bedoeld als
prikkel om prosociaal gedrag op het voetpad te bevorderen. Doordat de padgebruikers zich
bekeken voelen, stellen zij zich socialer op naar elkaar, waardoor de voetgangers mogelijk



                                                                                             18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>meer controle ervaren over de situatie. Het bevorderen van prosociaal gedrag moet ertoe
leiden dat de padgebruikers meer rekening gaan houden met elkaar.




                          Afbeelding 4.1. Interventiebord ‘rekening houden’.


4.2 Fietsers omleiden
Om het aantal fietsers op het pad te verminderen, wordt er een interventie geplaatst om de
fietsers die ten zuiden van het meer komen via een andere route om te leiden. Deze route is
een officieel fietspad. In de interventie wordt er overkoepelend gebruik gemaakt van de
techniek point-of-choice prompts gecombineerd met een bekrachtiging om het effect te
versterken. Aan het begin van het fietspad op de kruising tussen het kiezen voor het voetpad
of het fietspad is een bord geplaatst. Gekozen is om voor beide richtingen een bord te zetten
die nieuwe kennis bevat. Eén bord bevat criteria voor de keuze van een route en het andere
bord bevat een sociale norm. Het doel is om de fietsers ten zuiden van het meer die richting
het centrum fietsen en de fietsers die vanuit het centrum richting de wijken ten zuiden van het
meer fietsen, om te leiden. Hieronder worden deze technieken besproken en wordt toegelicht
hoe deze technieken verwerkt zijn in het bord.

4.2.1 Point-of-choice-prompts
Point-of-choice prompts zijn prikkels die geplaatst worden op punten om mensen aan te
moedigen om bijvoorbeeld de trap te nemen in plaats van de lift (Soler, Leeks, Buchanan,
Brownson, Heath, & Hopkins, 2010). De prompts (de prikkels) zijn ontworpen om bepaald
gedrag te veranderen door informatie te geven. Het doel is om mensen te motiveren hun
gedrag te veranderen en dit ‘nieuwe’ gedrag over tijd te blijven vertonen. In de prompt wordt




                                                                                            19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>kennis gegeven die moet zorgen dat mensen zich bewust worden van hun gedrag en gaan
denken over wat ze doen en wat ze zouden moeten doen.

Het lastige aan point-of-choice prompts is dat de prikkel vaak maar kort gezien wordt (Lewis,
& Eves, 2012). In de literatuur wordt aangegeven dat men al een intentie moet hebben om het
andere gedrag te vertonen. De kennis en bewustwording moeten ervoor zorgen dat deze
bestaande intentie wordt aangesproken. De prompt wordt dus gegeven op een punt waar men
de keuze moet maken tussen twee gedragingen. Met betrekking tot de fietsers zijn dit de
gedragingen om aan de ene kant te kiezen voor het voetpad of aan de andere kant te kiezen
voor het fietspad. Op het kruispunt tussen deze twee paden wordt de prompt gegeven.

4.2.2 Kennis en bewustwording
Veel van ons gedrag vindt plaats via onbewuste processen. Als alle informatie die binnen
komt bewust verwerkt zou worden, zou dit erg langzaam gaan en zou het ons veel moeite
kosten (Bargh, & Chartrand, 1999). Voor de mens is het dus voordelig om onbewuste
processen te hebben en onbewust dingen te verwerken. Door het verwerken van informatie
via een onbewuste of automatische manier, kan de aandacht gefocust worden op andere
aspecten die op dat moment van belang zijn. Gedrag kan automatisch worden door herhaling
en consistente ervaringen. Hoewel het hebben van onbewuste en automatische processen
voordelig is, moeten deze automatische processen soms ook doorbroken worden om nieuw
gedrag aan te kunnen leren en gewoontegedrag te doorbreken. Om nieuw gedrag aan te
kunnen leren hebben we bewuste processen nodig.

Het Reflective Impulsive Model is een model waarin bewuste en automatische processen
samen verwerkt zijn (Strack & Deutsch, 2004). Het gedrag kan voort komen vanuit het
impulsieve systeem, dit zijn de meer associatieve processen. Het gedrag kan ook voortkomen
uit het reflectieve systeem, dit zijn de bewuste en beredeneerde processen. Als het reflectieve
systeem gebruikt wordt, is een keuze gebaseerd op de informatie die binnenkomt. Door
herhaaldelijk leren, kunnen deze keuzes opgeslagen worden in het impulsieve systeem. Als
het eenmaal opgeslagen is in het impulsieve systeem, wordt de keuze automatisch verwerkt
via associaties. De redenatie en bewustwording zijn dus nodig om gedrag meer automatisch te
maken.

4.2.3 Criteria voor padkeuze
De informatie die op één van de borden wordt gegeven is gerelateerd aan de vijf criteria om te
kiezen voor een bepaalde route. Van deze vijf criteria zijn sneller en veiliger het meest
belangrijk (Hagemeister, Schmidt, Seidel en Schlag, 2005). Er is daarom gekozen om op het
bord de criteria ‘sneller’ en ‘veiliger’ te noemen. Naast dat deze twee aspecten volgens de
literatuur behoren tot de twee belangrijkste criteria, wordt ook in het vooronderzoek
aangegeven dat dit voor de fietsers belangrijke redenen zijn om nu nog te kiezen voor de route
over het voetpad. Deze criteria geven de fietsers dus de kennis dat het fietspad een betere
route is. De kennis dient dus als prompt om de motivatie van de fietsers te veranderen. De
prompt zorgt voor bewustwording. Via deze bewuste beredeneerde weg zouden ze dan het



                                                                                            20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>gedrag moeten gaan veranderen. Het bord bevat de tekst ‘Deze route is sneller en veiliger’,
gecombineerd met een pijl die de juiste richting aangeeft (afbeelding 4.2).




                     Afbeelding 4.2. Het bord met de criteria ‘sneller’ en ‘veiliger’.


4.2.4 Sociale norm
Het is mogelijk dat fietsers voor het voetpad kiezen, omdat zij andere fietsers over het
voetpad zien fietsen. Door het zien van andere fietsers op het voetpad, kan er een sociale
norm geactiveerd worden dat fietsers op het voetpad zijn toegestaan. Een onderzoek van
Epstein (2001) laat zien dat iedereen gedachteloos aan de sociale norm voldoet, wanneer deze
helemaal is ingeworteld. De fietsers nemen dus nog automatisch het voetpad.

Door een bord te plaatsen met een nieuwe sociale norm, wordt dit automatische gedrag van de
fietsers doorbroken, omdat het bord werkt als een prompt. Gebaseerd op de nieuwe kennis
van deze prompt en het vergroten van de bewustwording over de sociale norm, maken de
fietsers een keuze voor welk pad zij zullen kiezen: het fietspad of het voetpad. Op het bord
staat de tekst: ‘de meeste fietsers nemen deze route’, waarbij er een pijl in de richting van het
fietspad staat (afbeelding 4.3). Dit bord moet ervoor zorgen dat er een nieuwe sociale norm
ontstaat, met als doel dat mensen na verloop van tijd automatisch en gedachteloos deze norm
gaan volgen en ervoor kiezen het fietspad te nemen.




                             Afbeelding 4.3. Het bord met de sociale norm.




                                                                                              21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>4.2.5 Bekrachtiging
Het combineren van een prompt met een extra stimulus blijkt bevorderend te werken. Zo is in
onderzoek naar het gebruik van de trap een prompt gecombineerd met een andere stimulus
zoals voetstappen of kleuren op de muur (Soler et a., 2010). In een andere studie naar het
bevorderen van het trapgebruik werd ook aan het einde van de trap een bord geplaatst met een
bekrachtiging erop. Deze bekrachtiging bevestigt wat men gedaan heeft en geeft daar extra
informatie over. De combinatie van de prompt met de extra bekrachtiging werkt beter dan
alleen een prompt. De bekrachtiging is een extra motivator voor het gedrag dat men heeft
uitgevoerd. Bij de eerste prompt heeft men dus eerst de keuze gemaakt om het alternatieve
gedrag te vertonen. Bij de tweede prompt krijgt men een bevestiging dat de keuze die ze
gemaakt hebben goed is (Eves, Webb, & Mutrie, 2006; Lewis, 2011).

Voor beide richtingen van het fietspad is aan het eind een bekrachtigingsbord geplaatst. De
bekrachtiging dient als extra motivator om aan te geven dat de gekozen route de juiste route
is. Op dit bord staat de tekst: ‘Goed gedaan! U heeft de beste route gekozen.’ (afbeelding 4.4).




                            Afbeelding 4.4. Het bord met de bekrachtiging.




                                                                                             22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                    5. Methode

In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de interventie is uitgevoerd en hoe deze is getoetst.
Voor elke interventie wordt beschreven wie de deelnemers zijn, welke materialen er zijn
gebruikt, hoe de procedure is verlopen en wat het design is.

5.1 Interventie ‘rekening houden’
Het doel van de interventie ‘rekening houden’ is het rekening houden stimuleren op het
voetpad. De doelgroep hierbij zijn voetgangers en fietsers op het voetpad.

5.1.1 Deelnemers
De mate waarin er op het voetpad rekening gehouden wordt, is gemeten aan de hand van twee
vragen (Appendix III). De eerste vraag is: ‘Wat vind u ervan om het pad te delen met
fietsers?’ en de tweede vraag is: ‘Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?’. Deze vragen zijn
op twee tijdstippen gesteld aan voetgangers die gebruik maken van het voetpad. Dit zijn
zowel voetgangers die alleen wandelen als voetgangers die ook fietsen. Een keer voordat de
interventie er stond (de voormeting) en een keer nadat de interventie er stond (de nameting).
Alle deelnemende voetgangers deden vrijwillig mee en hebben geen enkele vorm van
vergoeding of beloning gekregen. Het doel van het onderzoek is onbekend gebleven bij de
deelnemers. Tevens is benadrukt dat alle antwoorden anoniem verwerkt zouden worden.

De eerste vraag is op de voormeting online ingevuld door 215 voetgangers die gebruik maken
van het voetpad. Van deze voetgangers hebben er 120 hun e-mail achter gelaten. Om ervoor
te zorgen dat deze vraag op de nameting door dezelfde voetgangers werd beantwoord, is een
e-mail verstuurd naar deze voetgangers met de vraag of zij wilden deelnemen aan nog een
online vragenlijst. In totaal hebben 81 voetgangers deze vragenlijst ingevuld, en van deze
groep kwamen 65 personen overeen met de voormeting. Van deze 65 voetgangers was 38.5%
vrouw en 61.5% man. De gemiddelde leeftijd van deze voetgangers was 56.8 jaar. De meeste
voetgangers wonen in Hoogmeer (13.8%) en in De Ververt (10.8%).

De tweede vraag is op de voormeting door 40 voetgangers beantwoord. Dit is gedaan door
voetgangers op het pad één op één te ondervragen. Dit waren zowel voetgangers die alleen
wandelen als voetgangers die ook fietsen. Van hen was 52.5% vrouw en 47.5% man. De
gemiddelde leeftijd van deze voetgangers was 50.9 jaar. De meeste voetgangers wonen
wederom in Hoogmeer (40%) en in De Ververt (22.5%). De nameting bevat dezelfde 65
voetgangers als bij de voor- en nameting van de eerste vraag.

5.1.2 Materialen
Voor de interventie ‘rekening houden’ zijn er borden van A2-formaat bedrukt met een
zelfontworpen afbeelding. Dit is gedaan via ‘Puntwee visuele communicatie’. Het bord
bestond uit een meer, een boom met ogen en de tekst: ‘Hoe kunnen we samen van deze
omgeving genieten?’. Hierbij waren de woorden ‘hoe’, ‘samen’ en ‘genieten’ dik gedrukt. Dit

                                                                                               23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>is gedaan om er extra nadruk op te leggen. Het gekozen lettertype is ‘Arial’. Uit onderzoek
blijkt dat dit lettertype het meest leesbaar is op borden (Bernard, Lida, Riley, Hackler, &
Janzen, 2002; Shelledy, 2004). De borden zijn opgehangen rondom het voetpad. De duur van
de interventie was tweeënhalve week.

Voor de voormeting en nameting van de interventie is er een online vragenlijst door de
onderzoekers ontworpen met behulp van het programma LimeSurvey. Naast de twee vragen
die zijn gebruikt voor de voor- en nameting, omvatte deze vragenlijsten ook andere vragen
om een helder beeld te krijgen over de ervaringen, gevoelens en gedachtes rondom het
gebruik en het delen van het voetpad. Er is in de vragenlijsten een afwisseling gemaakt tussen
open vragen, meerkeuzevragen en 7-punts Likert schalen.

De vraag ‘Wat vind u ervan om het pad te delen met fietsers?’ is gemeten met een 7-punt
Likert-schaal waar zes begrippen tegen elkaar afgezet worden. Hierbij heeft het ene uiterste
van het begrip de score 1 en het andere uiterste van het begrip de score 7. De deelnemers
kunnen op de schaal van 1 tot 7 aangeven hoe hun ervaring is met betrekking tot het delen van
het voetpad met de fietsers. Zo kon er bijvoorbeeld aangegeven worden hoe storend mensen
het delen van het voetpad met de fietsers vonden van 1 (storend) tot 7 (niet storend). Uit een
factoranalyse is gebleken dat deze vraag drie factoren omvat (Appendix IV). Dit zijn Gevoel,
Veiligheid en Belemmering. De factor Gevoel bevat de begrippen ‘storend/niet-storend’,
‘niet-fijn/fijn’ en ‘vervelend/aangenaam’. De factor Veiligheid bevat de begrippen
‘onveilig/veilig’ en ‘verkeersonveilig/verkeersveilig’. De factor Belemmering bevat enkel het
begrip ‘belemmerend/niet-belemmerend’. Een lage score op de begrippen indiceert dat
voetgangers het negatief vinden om het voetpad te delen met fietsers.

De vraag ‘Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?’ is een meerkeuze vraag met vijf
antwoordmogelijkheden. Dit waren ‘voetganger wijkt uit’, ‘fietser belt’, ‘fietser gaat
langzamer’, ‘geven elkaar de ruimte’ en ‘er gebeurt niks’. Hiermee werd gemeten in hoeverre
voetgangers het idee hebben dat fietsers meer rekening met ze houden. Het antwoord ‘we
geven elkaar de ruimte’ wordt gezien als een interpretatie van de mate waarin voetgangers het
idee hebben dat er rekening gehouden wordt met elkaar.

5.1.3 Procedure
De ontworpen interventieborden, zoals beschreven in het
voorgaande hoofdstuk, zijn bij elke ingang die naar het
voetpad leidt opgehangen onder een voetgangersbord
(afbeelding 5.1). In totaal zijn er 16 ingangen die naar het
voetpad leiden (afbeelding 5.2). Er is ook één bord
opgehangen in het midden van het voetpad.



                                                             Afbeelding 5.1. Het interventiebord
                                                                     onder een voetgangersbord.



                                                                                                   24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                  Afbeelding 5.2. Onder elk voetgangersbord hangt een interventiebord.


Voordat de interventieborden zijn opgehangen, is er voor de voormeting een vragenlijst
online gezet. De link naar de vragenlijst is op de website van gemeente Wijchen geplaatst en
om de respons te verhogen is de link tevens in het lokale weekblad ‘De Wegwijs’ geplaatst.
De voetgangers hadden circa anderhalve week de tijd om de vragenlijst in te vullen. Als
voormeting zijn er door de onderzoekers op het pad ook nog persoonlijk vragenlijsten
afgenomen bij de mensen die daar op dat moment aan het wandelden waren. Dit werd
verspreid over twee middagen gedaan.

Nadat de interventieborden tweeënhalve week rondom het pad hebben gehangen, is er als
nameting een e-mail verstuurd naar padgebruikers die op de voormeting hun e-mail hadden
achtergelaten. In deze e-mail stond de link naar de vragenlijst. De voetgangers hadden circa
een week de tijd om de vragenlijst in te vullen. Via het IP-adres, geslacht, leeftijd en wijk kon
achterhaald worden welke antwoorden op de nameting van dezelfde persoon waren als de
antwoorden op de voormeting. Bij deze deelnemers kan vergeleken worden of hun mening op
de nameting veranderd is met betrekking tot de voormeting bij de vraag ‘Wat vind u ervan om
het pad te delen met fietsers?’ De resultaten van de vragenlijsten van de voor- en nameting
zijn ingevoerd in IBM SPSS Statistics versie 19 en vervolgens geanalyseerd.

5.1.4 Design
Om rekening houden te meten hebben de voetgangers vragenlijsten ingevuld en aan de hand
van twee vragen werd de mate van rekening houden gemeten. De eerste vraag is: ‘Wat vind u
ervan om het pad te delen met fietsers?’ Bij het analyseren van deze vraag zijn drie
kwantitatieve afhankelijke variabelen meegenomen, namelijk Gevoel, Veiligheid en
Belemmering. De factor Gevoel is de gemiddelde score van de begrippen ‘storend/niet-
storend’, ‘niet-fijn/fijn’ en ‘vervelend/aangenaam’. De factor Veiligheid is de gemiddelde
score van de begrippen ‘onveilig/veilig’ en ‘verkeersonveilig/verkeersveilig’. De factor
Belemmering is de score ‘belemmerend/niet-belemmerend’. Daarnaast zijn er twee
kwalitatieve onafhankelijke variabele meegenomen in de analyse, namelijk Tijd (voormeting,
nameting) en Groep (alleen wandelen, wandelen en fietsen). De analyse betreft een mixed-
subject design, waarbij Tijd een within-subjectfactor is en Groep een between-subjectfactor.
Met dit design is een GLM repeated measures anova de best mogelijke analyse.



                                                                                              25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre> De tweede vraag is: ‘Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?’ Om deze vraag te analyseren
 is gebruik gemaakt van een Chi-square toets. Hierin is getoetst in hoeverre de opties die
 gekozen zijn in de voormeting verschillen van de opties die gekozen zijn in de nameting.




Om het effect van de interventie ‘rekening houden’ te toetsen is er een voor- en
nameting gedaan bij gebruikers van het voetpad. De interventie bestond uit een
zelfontworpen bord van A2 formaat. Er zijn in totaal 16 borden opgehangen onder alle
voetgangersborden die naar het voetpad leiden. De analyse betrof een mixed-subject
design en is getoetst met een GLM repeated measures anova en Chi-square.




 5.2 Interventie ‘fietsers omleiden’
 Het doel van de interventie ‘fietsers omleiden’ is om fietsers via een alternatieve route om te
 leiden, zodat er minder fietsers op het voetpad zijn. De doelgroep hierbij zijn de fietsers uit de
 wijken ten zuiden van het meer.

 5.2.1 Deelnemers
 Om het omleiden van de fietsers te meten is het aantal voetgangers en fietsers geteld in een
 voormeting, tussenmeting en nameting. Op de tussenmeting en nameting is ook geteld
 hoeveel van de fietsers op het voetpad ten zuiden van het meer wonen. Om toch een beeld te
 krijgen van hoeveel fietsers er op de voormeting uit het zuiden van het meer komen, wordt er
 gekeken naar het vooronderzoek waar 43 fietsers zijn ondervraagd op het pad. De voetgangers
 en fietsers waren niet op de hoogte van de observaties. Een enkeling herkende de
 onderzoekers, nadat zij deze meerdere keren hebben zien zitten. Wanneer de onderzoekers
 aangesproken werden, is het doel van het onderzoek niet verteld.

 Op de voormeting zijn er in totaal 76 voetgangers en 105 fietsers geteld op het voetpad. Op de
 tussenmeting zijn er in totaal 82 voetgangers geteld en 139 fietsers. Van deze fietsers kwamen
 er 25.3% uit het zuiden van het meer. Op de nameting zijn er in totaal 105 voetgangers geteld
 en 152 fietsers. Van deze fietsers kwamen er 33.7% uit het zuiden van het meer. Het geslacht
 van de padgebruikers is weergegeven in tabel 5.1.

 Tabel 5.1. Het geslacht van de geobserveerde voetgangers en fietsers in percentages.
                                              Voormeting             Tussenmeting       Nameting
 Voetganger            Man                    30.3%                  47.6%              67.6%
                       Vrouw                  69.7%                  52.4%              32.4%
 Fietsers              Man                    52.4%                  54%                50%
                       Vrouw                  47.6%                  46%                50%



                                                                                                   26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>De leeftijd van padgebruikers is door de observanten geschat, waardoor ze zijn ingedeeld in
leeftijdscategorieën. Bij de voormeting, tussenmeting en nameting hadden de meeste
voetgangers een leeftijd van 31 tot 50 jaar (respectievelijk 50%, 51.2%, 63.8%). De fietsers
waren voornamelijk tieners. In de voormeting, tussenmeting en nameting hadden de meeste
fietsers een leeftijd van 11-20 (respectievelijk 36.2%, 51.1%, 46.7%).

5.2.2 Materialen
Voor de interventie ‘fietsers omleiden’ zijn er drie verschillende borden ontworpen door de
onderzoekers. Deze borden zijn op A3-formaat gemaakt via ‘Puntwee visuele communicatie’.
Eén van de borden is twee keer opgehangen, dus in totaal zijn er vier borden gemaakt. Het
eerste bord bevat de tekst: ‘Deze route is sneller en veiliger’, waarbij de woorden ‘sneller’ en
‘veiliger’ dikgedrukt zijn. Dit is gedaan om de activatie van de criteria die van belang zijn
voor fietsers om een bepaalde route te nemen te versnellen. Het tweede bord bevat de tekst:
‘De meeste fietsers nemen deze route’, om de sociale norm aan te duiden. En het laatste bord,
wat twee keer is opgehangen, bevat de tekst: ‘Goed gedaan! U heeft de beste route gekozen.’.
Dit bord bekrachtigt de fietsers in hun gedrag. Alle borden zijn zwart op wit bedrukt met het
lettertype ‘Arial’. Uit onderzoek blijkt dat dit lettertype het meest leesbaar is op borden
(Bernard, Lida, Riley, Hackler, & Janzen, 2002; Shelledy, 2004). De duur van de interventie
was tweeënhalve week.

Om de fietsers en voetgangers te observeren is er gebruik gemaakt van een observatieschema.
Dit schema is opgesteld door de onderzoekers. Het schema bevat een tabel waar
vervoerswijze (voetganger / fietser), tijd, geslacht, leeftijd, of er een hond wordt uitgelaten en
de richting (centrum / niet centrum) op aangegeven worden. De observaties zijn uitgevoerd
door de onderzoekers. Bij elke voetganger en fietser die werd geteld, werd bijgehouden wat
zijn/haar kenmerken waren. Op deze manier konden de onderzoekers er achter komen of er
mensen dubbel waren geteld. Van diegene die dubbel geteld waren, werd er één observatie
behouden.

5.2.3 Procedure
De interventieborden ‘sneller en veiliger’ en ‘de meeste fietsers’ zijn aan beide ingangen van
het fietspad opgehangen op de kruising van het voetpad en het fietspad (afbeelding 5.3 en
afbeelding 5.4). Zo zagen de fietsers deze borden op het moment dat zij voor de keuze
stonden om het voetpad of het fietspad te nemen.




                 Afbeelding 5.3. Het bord met de tekst: ‘Deze route is sneller en veiliger’.


                                                                                               27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Afbeelding 5.4. Het bord met de tekst: ‘De             Afbeelding 5.5. Het bord met de bekrachtiging.
  meeste fietsers nemen deze route’.

Voor het bord ‘sneller en veiliger’ is een aparte paal neergezet. Het bord ‘de meeste fietsers’
is gehangen aan een ‘wegwijsbord’. De twee interventieborden met de bekrachtiging zijn aan
beide einden van het fietspad gehangen (afbeelding 5.5). Zo zagen de fietsers deze borden
nadat zij voor het fietspad hadden gekozen. Beide bekrachtigingsborden zijn op lantaarnpalen
gehangen.

Op drie verschillende data zijn de voetgangers en fietsers op het pad geobserveerd, op de
voor-, tussen en nameting. De voormeting vond plaats op een maandag voordat de interventie
er hing. Vijf dagen nadat de interventie er hing werd de tussenmeting uitgevoerd op een
dinsdag. Dit was bedoeld om het direct effect van de interventie te meten. Drie weken na de
interventie werd de nameting uitgevoerd op een maandag. Elke meting is op twee tijdstippen
gedaan, tijdens de ochtendspits tussen 7.30 uur en 9.00 uur en tijdens de avondspits tussen
15.00 uur tot 17.30 uur. Verder is er tijdens de tussenmeting en nameting geteld hoeveel
fietsers op het voetpad uit de richting van het zuiden van het meer komen. Dit is gedaan door
bij de kruising tussen het voetpad en het fietspad te tellen hoeveel fietsers ten zuiden van het
meer kiezen voor het voet- of fietspad. Om te bepalen hoeveel fietsers op de voormeting ten
zuiden van het meer komen, is er data gebruikt uit de vragenlijst die bij fietsers op het pad
zijn afgenomen. Alle data is ingevoerd in IBM SPSS Statistics versie 19 en vervolgens
geanalyseerd.

5.2.4 Design
Bij het analyseren van deze interventie is één kwantitatieve afhankelijke variabele
meegenomen, namelijk het Aantal Fietsers. Daarnaast is er een kwalitatieve onafhankelijke
variabele meegenomen, namelijk Interventie (ja, nee). De analyse betreft een between-subject
design. De beste analyse die hiervoor gebruikt kan worden is een Chi-square toets. In deze



                                                                                                  28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>  analyse wordt getoetst of het aantal fietsers dat aanwezig is op het voetpad bij de voormeting
  verschilt met het aantal fietsers op de tussenmeting of op de nameting.




Voor deze interventie zijn er drie borden ontworpen met sociaal psychologische
technieken. Om het effect van de interventie ‘fietsers omleiden’ te meten is er een voor-,
tussen- en nameting gedaan bij de fietsers. Tijdens deze metingen zijn het aantal fietsers
op het voetpad geteld. Bij de tussen- en nameting is ook bijgehouden hoeveel van de
fietsers op het voetpad ten zuiden van het meer wonen. De analyse betreft een between-
subject design en is getoetst met een Chi-square.




                                                                                             29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                 6. Resultaten

In dit hoofdstuk worden de resultaten besproken die gevonden zijn uit de effectmeting.

6.1 Effecten interventie ‘rekening houden’
Aan de hand van twee vragen is er gekeken of de perceptie van de voetgangers over het
rekening houden is veranderd. De eerste vraag is: ‘Wat vind u ervan om het pad te delen met
fietsers?’ en de tweede vraag is: ‘Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?’.

De eerste vraag is geanalyseerd door middel van een GLM repeated measures anova1. Voor
elke deelnemer worden de antwoorden op de voormeting vergeleken met de antwoorden op
de nameting. In deze analyse zijn drie factoren opgenomen. Dit zijn Veiligheid, Gevoel en
Belemmering. Deze factoren meten op drie verschillende gebieden hoe de perceptie van de
voetganger is over het delen van het voetpad met de fietsers. In de analyse wordt ook
onderscheid gemaakt tussen twee groepen. Dit zijn de groep voetgangers die alleen wandelen
op het voetpad en de groep voetgangers die zowel wandelen als fietsen op het voetpad. De
reden dat er naar deze twee verschillende groepen wordt gekeken is omdat uit het
vooronderzoek naar voren komt dat deze groepen van elkaar verschillen in hun mening.

Allereerst zal gekeken worden of er uit de analyse ook daadwerkelijk blijkt dat de twee
groepen van elkaar verschillen. Vervolgens zullen per factor de resultaten uiteengezet
worden. Hierin wordt het verschil tussen de voor- en nameting met elkaar vergeleken.

6.1.1 Twee groepen voetgangers
Uit de analyse blijkt dat er voor de twee groepen voetgangers verschillende effecten zijn
gevonden van de interventie. Gekeken naar de groepen apart is er een significant verschil
gevonden tussen de voor- en nameting voor de groep voetgangers die alleen wandelen
(F(3,61) = 5.682, p = .002). Dit betekent dat de antwoorden van deze groep voetgangers op de
voormeting verschillen van de antwoorden op de nameting. Het effect van de interventie voor
deze groep voetgangers is sterk (eta2 = .218). Voor de groep voetgangers die zowel wandelen
als fietsen is er geen significant verschil gevonden tussen de voor- en nameting (F(3,61) =
.750, p = .527). De interventie heeft op deze groep dus geen effect gehad.

Dat de interventie geen effect heeft op de voetgangers die zowel wandelen als fietsen, kan
onderbouwd worden met de verschillende gemiddelde scores van de twee groepen. De groep
voetgangers die zowel wandelen als fietsen hebben een hogere gemiddelde score op de drie
factoren (Mveiligheid = 5.596, Mgevoel = 5.673, Mbelemmering = 5.885) dan de groep
voetgangers die alleen wandelen (Mveiligheid = 2.782, Mgevoel = 2.778, Mbelemmering = 2.949).
De verschillen tussen de scores van de groepen zijn significant (F(3,61) = 14.992, p < .001).

1
 Voorafgaand zijn er ook exploratieve analyses gedaan. Verdere toelichting hierover is te
vinden in appendix V.

                                                                                            30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>De twee groepen hebben dus een andere mening met betrekking tot het delen van het pad met
de fietsers. Dit impliceert dat er mogelijk een plafondeffect is voor de groep voetgangers die
zowel wandelen als fietsen. Wat inhoudt dat deze voetgangers al zo positief waren over het
delen van het voetpad met de fietsers dat ze waarschijnlijk niet veel positiever kunnen
worden.

6.1.2 Veiligheid
Voor de factor Veiligheid is een significant verschil gevonden tussen de voormeting en
nameting (p < .001). Dit betekent dat de antwoorden op de voormeting verschillen van de
antwoorden op de nameting. Als gekeken wordt naar de gemiddelde score van deze
antwoorden, is te zien dat de score op de nameting (Mveiligheid = 3.01) hoger ligt dan de
score op de voormeting (Mveiligheid = 2.55). De voetgangers die alleen wandelen zijn
positiever geworden over het delen van het voetpad met de fietsers met betrekking tot hun
perceptie over veiligheid (zie figuur 6.1a).


                Ervaren veiligheid bij het delen van voetpad met fietsers

        3.4"
        3.2"
          3"
        2.8"
                                                                            Mate van ervaren
        2.6"                                                                veiligheid

        2.4"
        2.2"
          2"
                    Voormeting                 Nameting

                       Figuur 6.1a. De antwoordscore op de factor Veiligheid.


6.1.3 Gevoel
Voor de factor Gevoel is een significant verschil gevonden tussen de voormeting en nameting
(p < .001). Dit betekent dat de antwoorden op de voormeting verschillen van de antwoorden
op de nameting. Als gekeken wordt naar de gemiddelde score van deze antwoorden, is te zien
dat de score op de nameting (Mgevoel = 3.03) hoger ligt dan de score op de voormeting
(Mgevoel = 2.52). De voetgangers die alleen wandelen zijn positiever geworden in hun gevoel
met betrekking tot het delen van het voetpad met de fietsers (zie figuur 6.1b).




                                                                                               31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                      Gevoel bij het delen van voetpad met fietsers

       3.4"
       3.2"
         3"
       2.8"
                                                                             Mate van positief
       2.6"                                                                  gevoel
       2.4"
       2.2"
         2"
                  Voormeting                 Nameting

                        Figuur 6.1b. De antwoordscore op de factor Gevoel.


6.1.4 Belemmering
Voor de factor Belemmering is een significant verschil gevonden tussen de voormeting en
nameting (p = .001). Dit betekent dat de antwoorden op de voormeting verschillen van de
antwoorden op de nameting. Als gekeken wordt naar de gemiddelde score van deze
antwoorden, is te zien dat de score op de nameting (Mbelemmering = 3.18) hoger ligt dan de
score op de voormeting (Mbelemmering = 2.72). De voetgangers die alleen wandelen zijn
positiever geworden over de mate van belemmering die zij ervaren bij het delen van het
voetpad met de fietsers (zie figuur 6.1c).


                  Ervaren belemmering bij het delen van voetpad met
                                      fietsers

        3.4"
        3.2"
         3"
       2.8"
                                                                             Mate van ervaren
       2.6"                                                                  belemmering
        2.4"
        2.2"
         2"
                   Voormeting                 Nameting

                     Figuur 6.1c. De antwoordscore op de factor Belemmering.


Samengenomen is de perceptie van de voetgangers die alleen wandelen dus positiever
geworden over het delen van het voetpad met de fietsers in de tweeënhalve week nadat de
interventie is geplaatst.




                                                                                                 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>6.1.5 Elkaar ruimte geven
De tweede vraag (Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?) is geanalyseerd door middel van
een Chi-Square toets. In deze analyse wordt gekeken of het aantal keer dat de optie ‘Geven
elkaar de ruimte’ gekozen wordt in verhouding tot de andere antwoordopties verschilt tussen
de voor- en nameting. Figuur 6.2a en 6.2b geven een overzicht van hoe vaak voetgangers een
bepaald antwoord gaven in de voor- en nameting. Hierin is te zien welk aandeel behoort tot
het ‘Geven elkaar de ruimte’ en hoe dit aandeel verandert is tussen de voormeting en
nameting.


             Voormeting: wat gebeurt er als een fietser langs een voetganger
                                        fietst?



                                                                                  Voetganger"wijkt"uit"
                                                                                  Fietser"belt"
                                                                                  Fietser"gaat"langzamer"
                                                                                  Geven"elkaar"de"ruimte"
                                                                                  Er"gebeurt"niks"




         Figuur 6.2a. Percentages m.b.t. op de vraag: ‘Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?’.


              Nameting: wat gebeurt er als een fietser langs een voetganger
                                        fietst?



                                                                                  Voetganger"wijkt"uit"
                                                                                  Fietser"belt"
                                                                                  Fietser"gaat"langzamer"
                                                                                  Geven"elkaar"de"ruimte"
                                                                                  Er"gebeurt"niks"




         Figuur 6.2b. Percentages m.b.t. op de vraag: ‘Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?’.




                                                                                                            33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Zoals duidelijk te zien is in Figuur 6.2a en 6.2b, is de optie ‘Geven elkaar de ruimte’ sterk
toegenomen in de nameting. Het blijkt dat in de nameting 32% van de voetgangers de optie
‘Geven elkaar de ruimte’ gekozen heeft ten opzichte van 7.5% in de voormeting. De analyse
laat zien dat dit verschil significant is χ2(1) = 9.49, p = .001.

Daarnaast is duidelijk te zien dat de optie ‘Fietser belt’ sterk is afgenomen in de nameting.
Het blijkt dat in de nameting 20.3% van de voetgangers voor de optie ‘Fietser belt’ heeft
gekozen ten opzichte van 57.5% in de voormeting. De analyse laat zien dat dit verschil
significant is χ2 (1) = 20.40, p < .001.

6.2 Effecten interventie ‘fietsers omleiden’
Om te toetsen of het aantal fietsers dat het voetpad gebruikt is afgenomen, is er een Chi-
Square toets gedaan. Hierin worden het aantal fietsers dat gebruik maakt van het voetpad
afgezet tegen het aantal voetgangers dat op het voetpad aanwezig is. Hiervoor is gekozen
omdat verwacht wordt dat het aantal voetgangers op het pad gelijk blijft en het aantal fietsers
op het pad zal afnemen door de interventie. Met deze analyse wordt het verschil tussen de
verhouding op de voor-, tussen- en nameting met elkaar vergeleken. Allereerst zullen de
aantallen fietsers en voetgangers naast elkaar weergegeven worden. Vervolgens zullen de
gevonden resultaten besproken worden.

6.2.1 Aantal fietsers op het voetpad
Op de voormeting zijn er 76 voetgangers geteld en 105 fietsers, op de tussenmeting zijn er 82
voetgangers geteld en 139 fietsers en op de nameting zijn er 105 voetgangers geteld en 152
fietsers (zie Figuur 6.3).


                        Aantal voetgangers en fietsers op het voetpad
   160"

   140"

   120"

   100"

    80"                                                                              Aantal voetgangers
                                                                                     Aantal fietsers
    60"

    40"

    20"

     0"
             Voormeting            Tussenmeting               Nameting

               Figuur 6.3. Het aantal voetgangers en fietsers die geteld zijn op het voetpad.




                                                                                                          34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Uit de analyse blijkt dat er geen significant verschil is gevonden in het aantal fietsers tussen
de voormeting en de tussenmeting (χ2(1) = 1.00, p = .185), tussen de voormeting en de
nameting (χ2(1) = 0.06, p = .445) en tussen de tussenmeting en de nameting (χ2(1) = 0.70, p =
.229). De interventie heeft het aantal fietsers op het voetpad niet verminderd.

6.2.2 Aantal fietsers ten zuiden van het meer
Bij de tussenmeting en de nameting is tevens bijgehouden hoeveel van de fietsers op het
voetpad uit het zuiden van het meer komen. Dit is gedaan omdat de interventie gericht is op
de fietsers die ten zuiden van het meer wonen. Bij de tussenmeting bleek dat 25.3% van de
getelde fietsers op het voetpad uit het zuiden van het meer te komen. Bij de nameting bleek
33.7% van de getelde fietsers uit het zuiden van het meer te komen.

Voordat de interventie er stond zijn er 40 fietsers op het pad ondervraagd. Van deze 40
fietsers wonen er 46.5% ten zuiden van het meer. Dit is niet de meest zuivere voormeting,
aangezien het niet op dezelfde manier is gemeten als bij de tussenmeting en de nameting. Het
geeft echter wel een indicatie dat het aantal fietsers ten zuiden van het meer dat kiest voor het
voetpad is afgenomen.




Interventie ‘rekening houden’
Er zijn significante verschillen gevonden tussen de voor- en nameting bij voetgangers die
alleen wandelend gebruik maken van het pad op ervaren veiligheid, positief gevoel en
ervaren belemmering. Ook is er een significant toename op het geven van ruimte aan
elkaar op het voetpad.

Interventie ‘fietsers omleiden’
Het aantal fietsers op het voetpad zijn gelijk gebleven. Er is echter een indicatie dat het
aantal fietsers op het voetpad die ten zuiden van het meer wonen wel is verminderd.




                                                                                              35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                    7. Conclusie en Discussie

In dit hoofdstuk worden de hoofdvragen van dit onderzoek beantwoord op basis van de
gevonden resultaten. Ook wordt besproken wat de gevonden resultaten impliceren.

7.1 Interventie ‘rekening houden’
De hoofdvraag bij dit onderzoek was of het rekening houden onder de voetgangers en fietsers
op het voetpad bevorderd kan worden. Er is een groot verschil gevonden op de perceptie van
het delen van het voetpad met de fietsers tussen de voetgangers die alleen wandelen en de
voetgangers die zowel wandelen als fietsen. De voetgangers die alleen wandelen hebben een
vrij negatieve perceptie (de scores bij de antwoorden zijn erg laag). De voetgangers die zowel
wandelen als fietsen hebben een positieve perceptie (de scores bij de antwoorden zijn hoog).
Dit is goed te verklaren, omdat de voetgangers die zowel wandelen als fietsen de situatie ook
vanuit het perspectief van de fietser kunnen bekijken. Zij behoren ook tot de groep fietsers en
de sociale identiteitstheorie laat zien dat mensen positiever zijn over hun eigen groep (Tajfel,
1978; Tajfel & Turner, 1979). De voetgangers die ook fietsen zijn dus positiever over de
fietsers. De voetgangers die alleen wandelen behoren niet tot de groep fietsers, maar zien de
fietsers juist als outgroup. Het is dus goed te verklaren waarom de voetgangers die zowel
wandelen als fietsen positiever zijn over het delen van het voetpad met fietsers dan
voetgangers die alleen wandelen.

7.1.1 Wat vindt u ervan om het voetpad te delen met fietsers?
De grootste uitdaging was dan ook om de voetgangers die alleen wandelen een positiever
beeld te geven over het delen van het voetpad met fietsers. Uit de resultaten van dit onderzoek
blijkt dat deze uitdaging succesvol is afgerond. De interventie heeft een groot effect gehad op
de voetgangers die alleen wandelen. Na de interventie hebben de voetgangers die alleen
wandelen een positievere perceptie over het delen van het voetpad met de fietsers dan ze voor
de interventie hadden. Het is mogelijk dat dit verschil in perceptie is ontstaan door de
interventie. Dit zou betekenen dat het bord ‘rekening houden’ ervoor heeft gezorgd dat de
voetgangers het idee hebben dat de situatie met de fietsers op het voetpad is verbeterd. Welke
techniek in het bord daar specifiek voor heeft gezorgd kan niet gezegd worden. Het is ook
mogelijk dat het een combinatie van de technieken is geweest. Het zou kunnen dat de
padgebruikers zich prosocialer zijn gaan gedragen door de ogen, dat ze nagedacht hebben
over hoe ze samen van het pad gebruik kunnen maken door de vraag te beantwoorden en/of
wellicht een groter samenhorigheidsgevoel hebben gekregen doordat zij in één groep zijn
geplaatst. Het is echter ook mogelijk dat er in het gedrag van de padgebruikers niks is
veranderd, maar dat de voetgangers alleen de perceptie hebben dat het is verbeterd. Hoe dan
ook is het een positief resultaat dat de voetgangers het idee hebben dat de situatie op het
voetpad is verbeterd.




                                                                                             36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>7.1.2 Wat gebeurt er als er een fietser lang u heen fietst?
Deze bevindingen worden ondersteunt door de resultaten over wat een voetganger zegt dat er
gebeurt als er een fietser langs hen heen fietst. Na de implementatie van de interventie geven
meer voetgangers aan dat er ruimte wordt gegeven aan elkaar als er een fietser passeert dan
voordat de interventie er was geplaatst. Het elkaar ruimte geven kan gezien worden als een
vorm van rekening houden met elkaar. In de perceptie van de voetganger geven zowel de
fietser als de voetganger ruimte aan elkaar wanneer zij elkaar passeren op het voetpad. Hierbij
is het wederom niet duidelijk of er daadwerkelijk meer ruimte aan elkaar wordt gegeven of
dat het alleen de perceptie is van de voetganger. Hoe dan ook is het positief dat voetgangers
het idee hebben dat er ruimte wordt gegeven aan elkaar.

Als de optie ‘Geven elkaar de ruimte’ vaker is gekozen, is het logisch dat een andere optie
minder vaak is gekozen. De voetgangers hebben dan ook minder vaak aangegeven dat een
fietser belt als hij/zij de voetganger passeert. Er heeft dus een verschuiving plaats gevonden in
de manier waarop de fietser langs een voetganger fietst. Het bellen van de fietser is vervangen
door het geven van ruimte aan elkaar. Uit het vooronderzoek is gebleken dat de voetgangers
‘bellen’ over het algemeen als negatief ervaren. Bellen werd vaak bestempelt als ‘irritant’ en
‘opdringerig’. Voetgangers gaven aan het idee te krijgen dat fietsers ‘doen alsof het een
fietspad is’. Wederom is het niet duidelijk of er daadwerkelijk minder wordt gebeld of dat de
voetgangers alleen het idee hebben dat er minder wordt gebeld. Al met al is het een mooie
bevinding om te zien dat elkaar ruimte geven de plaats heeft ingenomen van bellende fietsers.

7.1.3 Alternatieve verklaringen voor de gevonden resultaten
Het positieve effect van deze interventie kan tevens verklaard worden door het luisterend oor
die de voetgangers hebben gekregen. Onderzoek toont aan dat klanten een verkoper meer
vertrouwen en hogere verwachtingen hebben voor toekomstige interactie als zij het gevoel
hebben dat de verkoper naar ze luistert (Ramsey, & Sohi, 1997). Het is mogelijk dat
voetgangers positiever zijn geworden, omdat zij het gevoel hadden dat er naar ze geluisterd
werd. Bij de voormeting konden zij hun mening geven over het gebruik en ervaringen op de
paden. Wellicht hadden zij hierdoor het gevoel dat ze hun ervaringen kwijt konden waardoor
de weerstand mogelijk verminderd is. Dit heeft ertoe kunnen leiden dat ze op de nameting iets
positiever hebben gereageerd.

7.1.4 Implicaties interventie ‘rekening houden’
De interventie op het voetpad heeft in een korte tijdsperiode al effect. Hoewel de toename in
het oordeel van de voetgangers die alleen wandelen over het delen van het pad met fietsers
ligt verhoogt is, is het wel een significant verschil en is het effect sterk. Dit biedt een positief
perspectief voor de toekomst. Als de interventie langer blijft staan zou de perceptie van de
voetgangers die alleen wandelen mogelijk nog positiever kunnen worden en houden de
fietsers en voetgangers nog meer rekening met elkaar.




                                                                                                 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>7.2 Interventie ‘fietsers omleiden’
De hoofdvraag bij deze interventie was of de aanwezigheid van point-of-choice prompts met
bekrachtiging ervoor zorgen dat de fietsers die ten zuiden van het meer wonen minder over
het voetpad zullen fietsen. Point-of-choice prompts zijn prikkels die geplaatst worden op
punten om mensen aan te moedigen om bepaald gedrag uit te voeren. In dit geval bestonden
de prompts uit een bord met de tekst ‘Deze route is sneller en veiliger’ en een bord met de
tekst ‘De meeste fietsers nemen deze route’. De bekrachtiging bestond uit het bord ‘Goed
gedaan! U heeft de beste route gekozen’.

7.2.1 Aantal fietsers op het voetpad
De resultaten laten zien dat het aantal fietsers op het voetpad niet is afgenomen. Dat het aantal
fietsers op het voetpad niet is afgenomen, hoeft nog niet te betekenen dat de interventie geen
effect heeft gehad. De doelgroep van de interventie was immers de fietsers die ten zuiden van
het meer wonen en er is een indicatie dat het aantal van deze fietsers wel is afgenomen. Hoe
het kan dat er minder van deze fietsers op het voetpad zijn maar dat het totaal aantal fietsers
op het voetpad toch gelijk is gebleven, kan komen doordat de mensen die aan het meer wonen
meer zijn gaan fietsen over het voetpad. Het is mogelijk dat de borden rondom het voetpad de
fietsers die langs het voetpad wonen het idee hebben gegeven dat zij over het voetpad kunnen
fietsen zolang zij rekening houden met de voetgangers. Deze borden waren namelijk
ontworpen om rekening houden op het voetpad te stimuleren, zodat voetgangers en fietsers
samen kunnen genieten van het voetpad en de omgeving. Daarnaast is er voor de fietsers die
langs het meer wonen geen goede alternatieve route naast het voetpad.

7.2.2 Alternatieve verklaringen voor de gevonden resultaten
Dat het aantal fietsers niet met grote getalen is afgenomen kan verklaard worden door het
weer. De voormeting vond plaats aan het begin van de winter, waardoor er minder mensen
gebruik maken van het pad. De tussenmeting en nameting vonden anderhalve maand later
plaats, waardoor het weer tijdens die metingen wat aangenamer was. Op de dag van de
nameting was het zelfs uitzonderlijk warm voor die tijd van het jaar.

Een andere verklaring voor het feit dat het aantal fietsers ongeveer gelijk is gebleven, kan zijn
dat mensen aan de borden hebben gezeten. Het bord ‘De meeste fietsers nemen deze route’ is
een aantal keren gedraaid richting het voetpad en na anderhalve week is er de tekst ‘helemaal
niet’ overheen geschreven. Dit heeft de functie van het bord aangetast, waardoor de techniek
die op dit bord is toegepast minder goed heeft kunnen werken. Daarnaast is na anderhalve
week het bord ‘Deze route is sneller en veiliger’ gestolen. Deze heeft dus niet de volle
tweeënhalve week zijn effect kunnen uitoefenen. De twee bekrachtigingsborden hebben het
gelukkig wel heelhuids overleefd. Doordat mensen aan de interventie hebben gezeten, is het
mogelijk dat het niet volledig heeft kunnen werken waardoor het aantal fietsers op het
voetpad niet met grote getalen is verminderd.




                                                                                              38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>7.2.3 Implicaties interventie ‘fietsers omleiden’
Het lijkt erop dat de point-of-choice prompts de fietsers uit het zuiden van het meer voor een
deel hebben kunnen omleiden via het fietspad. Hierdoor zijn er minder fietsers die uit het
zuiden van het meer komen op het voetpad. De fietsers die aan het meer zelf wonen hebben
echter geen goede alternatieve route en het is daardoor lastig om deze fietsers te weren op het
voetpad. Als het weer stabiel was gebleven en mensen niet aan de borden hadden gezeten, had
deze interventie mogelijk meer effect.




                                                                                            39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                             8. Aanbevelingen

In dit hoofdstuk worden suggesties aangedragen om in de toekomst uit te voeren en worden
mogelijkheden voor vervolgonderzoek besproken.

8.1 Toepassen interventie
8.1.1 Lange termijn effect
Uit dit onderzoek blijkt dat de interventie voor het rekening houden met elkaar een positief
effect heeft op de voetgangers. Dit effect is tweeënhalve week na het implementeren van de
interventie al vastgesteld. Om het beoogde positieve effect nog beter te optimaliseren, wordt
aanbevolen om deze interventie te laten staan en hier verder onderzoek naar te doen. Hierbij is
het van belang om na langere tijd op dezelfde manier een meting te verrichten (follow-up) om
de ervaringen en gevoelens van voetgangers in kaart te brengen. Dit kan in de vorm van een
online vragenlijst. Met deze meting kunnen de lange termijn effecten getoetst worden en kan
er gekeken worden of de ervaringen en gevoelens nog verder verbeterd zijn. Het wordt de
gemeente Wijchen aangeraden om de follow-up discreet uit te voeren, om te voorkomen dat
de inwoners van Wijchen verdere verwachtingen krijgen over mogelijke oplossingen. Het is
namelijk door de onderzoekers opgemerkt dat het onderwerp vrij gevoelig ligt.

8.1.2 Andere paden
Deze interventie is specifiek toegespitst op sociaal psychologische aspecten die zich afspelen
op voetpaden rondom een natuurlijke omgeving. Daarom zou deze interventie ook gebruikt
kunnen worden op de vier overige voetpaden langs het Wijchens Meer. Wellicht kan deze
interventie ook gebruikt worden voor andere voetpaden die zich in een natuurlijke omgeving
bevinden en waar soortgelijke problemen zich voordoen. Vanwege de behaalde positieve
resultaten binnen deze interventie, kunnen er in soortgelijke situaties op andere voetpaden
dezelfde positieve effecten verwacht worden.

8.1.3 Luisterend oor
Het positief effect kan tevens het gevolg zijn van het luisterend oor die voetgangers hebben
gekregen tijdens deze interventie. Ook hierin wordt aanbevolen dat het belang van luisteren
niet achterwege wordt gelaten. Er kan geluisterd worden naar deze mensen door op eenzelfde
manier vragenlijsten af te nemen. Op deze manier kunnen de gebruikers van het pad hun
persoonlijke mening geven over hun eigen ervaringen. Er is opgemerkt dat de bewoners
rondom het Wijchens Meer het prettig vinden hun mening te delen.

8.2 Vervolgstappen fietsers
8.2.1 Omleiden fietsers
De verhouding tussen het aantal fietsers afkomstig uit het zuiden van het meer die kiezen voor
het voetpad is aanzienlijk klein tegenover het aantal fietsers uit deze omgeving die kiezen
voor het fietspad. Desondanks is er nog steeds een derde (33.7%) van de fietsers op het
voetpad die uit de wijken ten zuiden van het meer komen. Een van de borden die bedoeld was

                                                                                            40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>voor het omleiden van deze fietsers bleek de tweede week van de interventie weggehaald te
zijn. En een ander bord was beklad met tekst. Deze voorvallen kunnen een negatieve bijdrage
hebben geleverd aan de interventie. Om deze interventie optimaal te laten verlopen en de
fietsers om te leiden, wordt daarom aanbevolen een vervolginterventie te ontwikkelen met
borden die beter bevestigd zijn en minder diefstal- en vandalismegevoelig zijn.

8.2.2 Fietsers aan het meer
Ook wordt aanbevolen om de aandacht te richten op fietsers die direct aan het meer wonen.
Fietsers die direct aan het Wijchens Meer wonen, beschikken namelijk niet over een direct
fietspad die gemakkelijk naar hun bestemming leidt. Dit is voor hun de belangrijkste reden
om het voetpad te blijven gebruiken. Daarom wordt aanbevolen om onderzoek te doen naar
mogelijkheden voor deze fietsers. Zo kan bijvoorbeeld gekeken worden naar mogelijkheden
voor veilige fietspaden die door de wijken lopen.

8.2.3 Jonge fietsers
De jonge fietsers zijn de groep die volgens voetgangers gevaarlijk gedrag vertonen op de
paden. De kans dat deze groep fietsers dit gevaarlijk fietsgedrag ook op andere paden
vertonen is aannemelijk. Ook bestaat er een kans dat zij nog altijd op het voetpad zullen
blijven fietsen. Voor deze groep wordt aanbevolen het verkeersonveilig gedrag af te leren
door middel van verkeerseducatie op het voortgezet onderwijs. Voor de leeftijd 12 tot 16 jaar
is er een speciale aanpak op het gebied van verkeerseducatie. In samenwerking met het
verkeerseducatieloket (http://www.verkeerseducatieloket.nl/?item=12-16_jaar) kan dit
lessenpakket geïntegreerd worden op het voortgezet onderwijs in Wijchen. Een belangrijk
thema binnen deze educatie is het ontwikkelen van eigen verantwoordelijkheid. Hiermee
wordt ingegaan op de houding en instelling van de jongeren met betrekking tot hun
verkeersdeelname. De jongeren leren dit door boeken te lezen en zelf aan de slag te gaan in de
praktijk. Ook worden er ervaringen in het verkeer uitgewisseld door middel van discussies.
Op deze manier leren zij zich bewust te worden van hun eigen verkeersgedrag. Door middel
van deze lessen kunnen jongeren leren zich socialer en veiliger te gedragen in het verkeer.




                                                                                           41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                               9. Dankwoord
Dit rapport is geschreven in opdracht van de Radboud Universiteit Nijmegen in
samenwerking met het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland (ROVG) en
gemeente Wijchen. Er is in 4 maanden tijd een heel proces in gang gezet met dit rapport als
eindproduct. Graag willen wij gebruik maken van deze gelegenheid om de mensen te
bedanken die een grote bijdrage hebben geleverd om dit proces goed te laten verlopen.

Allereerst willen wij onze interne begeleidster aan de Radboud Universiteit Nijmegen Dr.
Barbara Müller bedanken voor haar enthousiasme, hulp en scherpe blik. Haar
wetenschappelijke ervaringen hebben ons geholpen bij het overbruggen van de obstakels waar
wij tijdens dit proces tegenaan zijn gelopen. De leuke en open sfeer maakten de afspraken
voor ons plezierig.

Ten tweede willen wij onze externe begeleiders Wendy Bruggeman en Gerard Kern bedanken
voor hun behulpzaamheid en tips. Zij zijn onze bemiddelaars geweest in het leggen van
contact met verschillende gemeenten. Dankzij hen zijn wij uiteindelijk terecht gekomen bij
gemeente Wijchen.

Tot slot willen wij de belangrijkste tussenpersoon bedanken die ons tijdens dit proces heeft
ondersteund. Marcel Rutten, beleidsadviseur van gemeente Wijchen, heeft ons met zijn open
houding en doorzettingsvermogen enorm geholpen bij het goed voortzetten van ons
onderzoek. Hij stond altijd klaar om de beste tussenweg te vinden tussen onze wensen en de
wensen van de gemeente. Hierbij willen wij Rob Engels, de wethouder van gemeente
Wijchen, tevens bedanken voor zijn bijdrage aan dit onderzoek door ons toestemming te
geven ons onderzoek uit te voeren in Wijchen.




                                                                                         42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                 10. Referenties

In dit hoofdstuk is alle gebruikte literatuur terug te vinden.

Aarts, H., & Dijksterhuis, A. (2000). Habits as knowledge structures: automaticity in
        goaldirected behavior. Journal of personality and social psychology, 78(1), 53.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human
        Decision Processes, 50, 179-211. DOI: 10.1016/0749-5978(91)90020-T.
Argyle (1981) in Hietanen, J. K., Leppänen, J. M., Peltola, M. J., Linna-aho, K., & Ruuhiala,
        H. J. (2008). Seeing direct and averted gaze activates the approach–avoidance
        motivational brain systems. Neuropsychologia, 46(9), 2423-2430.
Aronson, E. (1999). The power of self-persuasion. American Psychologist, 54(11), 875.
Austin, D. M., Furr, L. A., & Spine, M. (2002). The effects of neighborhood conditions on
        perceptions of safety. Journal of Criminal Justice, 30(5), 417-427.
Bargh, J. A., & Chartrand, T. L. (1999). The unbearable automaticity of being. American
        Psychologist, 54, 462-476.
Batki, A., Baron-Cohen, S., Wheelwright, S., Connellan, J., & Ahluwalia, J. (2000). Is there
        an innate gaze module? Evidence from human neonates. Infant Behavior and
        Development, 23(2), 223-229.
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: desire for interpersonal
        attachments as a fundamental human motivation. Psychological bulletin, 117(3), 497.
Bernard, M., Lida, B., Riley, S., Hackler, T., & Janzen, K. (2002). A comparison of popular
        online fonts: Which size and type is best. Usability News, 4(1), 2002.
Bernhoft, I. M., & Carstensen, G. (2008). Preferences and behaviour of pedestrians and
        cyclists by age and gender. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and
        Behaviour, 11(2), 83-95.
Bernritter, S. F., van Ooijen, I., Müller, B. C. N., van Leeuwen, M. L., & van Baaren, R. B.
        (in press). Is commitment enough to increase generosity? The effects of commitment
        and consistancy, and self-persuasion on tipping behavior.
Billig, M., & Tajfel, H. (1973). Social categorization and similarity in intergroup behavior.
        European Journal of Social Psychology, 3, 27–52.
Cialdini, R. B. (2009). Influence: Science and Practice (5th ed.). Boston, Pearson
        Education inc.
Epstein, J. M. (2001). Learning to be thoughtless: Social norms and individual computation.
        Computational Economics, 18(1), 9-24.
Eves, F. F., Webb, O. J., & Mutrie, N. (2006). A workplace intervention to promote stair
        climbing: greater effects in the overweight. Obesity, 14(12), 2210-2216.
Fabrigar, L. R., Petty, R. E., Smith, S. M., & Crites Jr, S. L. (2006). Understanding
        knowledge effects on attitude-behavior consistency: The role of relevance,
        complexity, and amount of knowledge. Journal of Personality and Social Psychology,
        90(4), 556.



                                                                                          43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Fietsersbond, 2011. Fietsen in Cijfers. Geraadpleegd op 12 februari 2014,
        www.fietsersbond.nl/feitenencijfers.
Fisher, J. (1992). Testing the Effect of Road Traffic Signs′ Informational Value on Driver
        Behavior. Human Factors: The Journal of the Human Factors and Ergonomics
        Society, 34(2), 231-237.
Goldman, M., & Fordyce, J. (1983). Prosocial behavior as affected by eye contact, touch,
        and voice expression. The Journal of social psychology, 121(1), 125-129.
Hagemeister, C., Schmidt, A., Seidel, T., & Schlag, B. (2005). Criteria for cyclists’ everyday
        route choice. In Traffic and transport psychology: theory and application:
        proceedings of the ICTTP 2004 (p. 63). Elsevier Science Ltd.
Haley, K. J., & Fessler, D. M. (2005). Nobody's watching?: Subtle cues affect generosity in
        an anonymous economic game. Evolution and Human behavior, 26(3), 245-256.
Helminen, T. M., Kaasinen, S. M., & Hietanen, J. K. (2011). Eye contact and arousal: the
        effects of stimulus duration. Biological psychology, 88(1), 124-130.
Hogg, M. A., & Turner, J. C. (1985). Interpersonal attraction, social identification and
         psychological group formation. European Journal of Social Psychology, 15(1), 51-
        66.
Kleinke, C. L. (1986). Gaze and eye contact: a research review. Psychological
         bulletin, 100(1), 78.
Knowles, E. S., & Riner, D. D. (2007). Omega approaches to persuasion: Overcoming
        resistance. In A. R. Pratkanis (Ed.), The science of social influence: Advances and
        future progress (pp. 83-114). New York: Psychology Press.
Lewis, A. L. (2011). Point-of-choice prompts as tools of behaviour change; moderators of
        impact (Doctoral dissertation, University of Birmingham).
Lewis, A. L., & Eves, F. F. (2012). Testing the theory underlying the success of point-of-
        choice prompts: a multi-component stair climbing intervention.Psychology of Sport
        and Exercise, 13(2), 126-132.
Millon, T., & Lerner, M. J. (2003). Handbook of psychology: Personality and social
        psychology. Wiley.
Nationale Wandelmonitor, 2010. ‘6,6 miljoen Nederlanders wandelen regelmatig…’.
        Geraadpleegd op 12 februari 2014, http://wandelnet.nl/sites/wandelnet.nl/files/
        filemanager/publicaties_en_cijfers/nationalewandelmonitor-downloadpdf.pdf.
Rothbaum, F., Weisz, J. R., & Snyder, S. S. (1982). Changing the world and changing the
        self: A two-process model of perceived control. Journal of personality and social
        psychology, 42(1), 5.
Rushton, J. P., Russell, R. J., & Wells, P. A. (1984). Genetic similarity theory: Beyond kin
        selection. Behavior genetics, 14(3), 179-193.
Shelledy, D. C. (2004). How to make an effective poster. Respiratory care, 49(10), 1213-
        1216.
Soler, R. E., Leeks, K. D., Buchanan, L. R., Brownson, R. C., Heath, G. W., & Hopkins, D.
        H. (2010). Point-of-decision prompts to increase stair use: a systematic review
        update. American journal of preventive medicine, 38(2), S292-S300.
Strack, F., & Deutsch, R. (2004). Reflective and impulsive determinants of social
        behavior. Personality and social psychology review, 8, 220-247.


                                                                                           44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Tajfel, H. (Ed.) (1978). Differentiation Between Social Groups: Studies in the Social
        Psychology of Intergroup Relations. London: Academic Press.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An intergrative theory of intergroup conflict. In W. G.
        Austin & S. Worchel (Eds.), The Social Psychology of Intergroup Relations (pp. 33–
        47). Monterey, CA: Brooks/Cole.
Thompson, N. J., Sleet, D., & Sacks, J. J. (2002). Increasing the use of bicycle helmets:
        lessons from behavioral science. Patient education and counseling, 46(3), 191-197.
Turner, J. C., Hogg, M. A., Oakes, P. J., Reicher, S. D., & Wetherell, M. S. (1987).
        Rediscovering the Social Group: A self-categorization Theory. New York: Blackwell.
Zipf, G. K. (1949). Human behaviour and the principle of least effort. Cambridge, MA:
        Addison-Wesley.




                                                                                        45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                 11. Appendix

Appendix I: De enquête van het vooronderzoek
Hieronder staat de gehele enquête inclusief de inleidende brief die is gebruikt als
vooronderzoek. Deze enquête is verspreid in de wijken rondom het Wijchens Meer.



Beste bewoner(s),

De afgelopen periode zijn de paden bij het Wijchens Meer regelmatig in het nieuws geweest.
De gemeente Wijchen is samen met de Radboud Universiteit in Nijmegen bezig met een
onderzoek naar het gebruik van de paden langs het Wijchens Meer. Met deze vragenlijst wil
de gemeente Wijchen inzicht krijgen in uw ervaringen met betrekking tot het gebruik en de
inrichting van deze paden. Het invullen van de vragenlijst kost weinig tijd, maximaal 5 tot 10
minuten. Voel u niet verplicht, maar wij stellen het zeer op prijs wanneer u hier tijd voor wilt
vrijmaken. Vriendelijk verzoeken wij u om de vragenlijst naar waarheid in te vullen. Wij
verwerken uw antwoorden anoniem.

Deze brief hebben wij steekproefsgewijs bij bewoners rondom het Wijchens Meer verspreid.
Het kan dus zijn dat andere belangstellenden deze enquête niet ontvangen hebben. Spreekt u
iemand die de enquête ook wil invullen, of wilt u de enquête digitaal invullen? Dat kan via
onze website www.wijchen.nl.

U kunt de vragenlijst tot en met 31 januari terugsturen naar:
Gemeente Wijchen
Ter attentie van Marcel Rutten
Antwoordnummer 100
6600 VC WIJCHEN

Een postzegel is niet nodig.

Alvast bedankt voor uw hulp! Heeft u nog vragen? Neem dan gerust contact met mij op.

Met vriendelijke groet,




Marcel Rutten
beleidsadviseur verkeer en vervoer




                                                                                              46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                  Geslacht: m/v                            Leeftijd: ……… jaar
Start vragenlijst
Kruis bij elke vraag de optie aan die het meest op u van toepassing is.

1. Wat is volgens u de huidige functie van de paden langs het Wijchens Meer?
    o       Geen officiële functie (toegankelijk voor iedereen)
    o       Voetpad
    o       Fietspad
    o       Gezamenlijk pad (officieel toegankelijk voor zowel voetgangers als fietsers)

2. Wat is volgens u de beste functie voor deze paden?
    o       Geen officiële functie (toegankelijk voor iedereen)
    o       Voetpad
    o       Voetpad, maar fietsers maken ook gebruik van de paden (zoals de huidige situatie)
    o       Fietspad
    o       Gezamenlijk pad (officieel toegankelijk voor zowel voetgangers als fietsers)

3. In welke wijk woont u?
   …………………………………………………………

4. Maakt u gebruik van de paden langs het Wijchens Meer?
        o    Ja
        o    Nee ! Einde vragenlijst, u kunt de vragenlijst nu terugsturen.

5. Hoe maakt u gebruik van de paden?
        o    Wandelend                            ! vul vragenlijst A in (start bij vraag 6)
        o    Fietsend                             ! vul vragenlijst B in (start bij vraag 16)
        o    Zowel wandelend als fietsend         ! vul zowel vragenlijst A als B in (start bij
                                                    vraag 6)




Vragenlijst A
Als u wandelend gebruik maakt van de paden, vul dan de onderstaande vragen in.

6. Van welke paden maakt u als voetganger het meest gebruik? Nummer(s): ……………




7. Hoeveel dagen per week maakt u als voetganger gebruik van deze paden? …………
   dagen

8. Hoe vaak per dag maakt u als voetganger gebruik van deze paden? ………… keer



                                                                                                  47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Vervolg vragenlijst A

9. Waaróm maakt u als voetganger gebruik van de paden?
   U kunt meerdere antwoorden aankruisen.
     o Om een bestemming (zoals werk, sport, school of het centrum) te bereiken
     o Voor een wandeling
     o Om de hond uit te laten
     o Anders, namelijk: ………………………………………………………………………………………………………………

10. Wat vindt u van het wandelen op deze paden?
   Omcirkel het nummer dat het meest op u van toepassing is.

     Onveilig               1        2        3        4        5          6          7   Veilig

     Onprettig              1        2        3        4        5          6          7   Prettig

     Verkeersonveilig       1        2        3        4        5          6          7   Verkeersveilig

     Vervelend              1        2        3        4        5          6          7   Aangenaam

     Akelig                 1        2        3        4        5          6          7   Heerlijk


11. Wat vindt u ervan om de paden te delen met fietsers?
   Omcirkel het nummer dat het meest op u van toepassing is.

     Storend            1       2        3        4        5     6         7   Niet storend

     Niet fijn          1       2        3        4        5     6         7   Fijn

     Vervelend          1       2        3        4        5     6         7   Aangenaam

     Verkeersonveilig   1       2        3        4        5     6         7   Verkeersveilig

     Onhandig           1       2        3        4        5     6         7   Handig

     Onveilig           1       2        3        4        5     6         7   Veilig

     Belemmerend        1       2        3        4        5     6         7   Niet belemmerend



12. Kunt u uw antwoorden op vraag 11 toelichten?
   ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………………………………………………………………………
   ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

13. Vindt u het bezwaarlijk dat ook fietsers gebruik maken van de paden?
      o     Ja
      o     Nee

      Waarom wel/niet?
      ……………………………………………………………………………………………………………………………
      ……………………………………………………………………………………………………………………………
      ……………………………………………………………………………………………………………………………
      ………………………………………………………………………

14. Vindt u dat er genoeg ruimte is op de paden voor zowel voetgangers als fietsers?
      o     Ja
      o     Nee




                                                                                                     48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Vervolg vragenlijst A

15. Kunt u uw antwoord op vraag 14 toelichten?
    ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
    …………………………………………………………………………………………………………………………………………………


Wanneer u ook per fiets gebruik maakt van de paden, vul dan alstublieft ook vragenlijst
      B in. Zo niet, dan eindigt de vragenlijst hier. Bedankt voor het invullen!
                         U kunt de vragenlijst nu terugsturen.




Vragenlijst B
Als u fietsend gebruik maakt van de paden, vul dan de onderstaande vragen in.

16. Van welke paden maakt u als fietser het meest gebruik? Nummer(s): ……………………………………




17. Hoeveel dagen per week maakt u als fietser gebruik van deze paden? ………… dagen

18. Hoe vaak per dag maakt u als fietser gebruik van deze paden? ………… keer

19. Waaróm maakt u als fietser gebruik van de paden?
    U kunt meerdere antwoorden aankruisen.
      o Om een bestemming (zoals werk, sport, school of het centrum) te bereiken
      o Recreatief
      o Anders, namelijk: ………………………………………………………………………………………………………………

20. Wat is de reden dat u ervoor kiest om op de paden te fietsen?
    U kunt meerdere antwoorden aankruisen.
      o Het is kort
      o Het is snel
      o Het is makkelijk (weinig obstakels)
      o Ik vind het een mooie route
      o Anders, namelijk:……………………………………………………………………………………………………...........




                                                                                       49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Vervolg vragenlijst B

21. Neemt u wel eens een alternatieve route?
        o     Ja
        o     Nee

     Waarom doet u dit wel/niet?
     ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
     …………………………………………………………………………………………………………………………………………………


22. Wat vindt u ervan om de paden te delen met voetgangers?
     Omcirkel het nummer dat het meest op u van toepassing is.

       Storend                 1           2           3           4          5           6   7   Niet storend

       Niet fijn               1           2           3           4          5           6   7   Fijn

       Vervelend               1           2           3           4          5           6   7   Aangenaam

       Onveilig                1           2           3           4          5           6   7   Veilig

       Onhandig                1           2           3           4          5           6   7   Handig

       Verkeersonveilig        1           2           3           4          5           6   7   Verkeersveilig

       Belemmerend             1           2           3           4          5           6   7   Niet belemmerend



23. Kunt u de antwoorden op vraag 22 toelichten?
     ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
     ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
     ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
     ………………………………………………………………………………………………………………………………………


24. Vindt u dat er genoeg ruimte is op de paden voor zowel voetgangers als fietsers?
        o     Ja
        o     Nee

25. Kunt u uw antwoord op vraag 24 toelichten?
     ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
     …………………………………………………………………………………………………………………………………………………


                    Dit is het einde van de vragenlijst. Bedankt voor het invullen!
                                  U kunt de vragenlijst nu terugsturen.


Wilt u op de hoogte gehouden worden van dit onderzoek, vul dan uw e-mailadres in:

………………………………………………………….………………………………………………………….……………

U kunt de vragenlijst tot en met 31 januari (een postzegel is niet nodig) terugsturen naar:
Gemeente Wijchen
Ter attentie van Marcel Rutten
Antwoordnummer 100
6600 VC WIJCHEN




                                                                                                                 50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Appendix II: Methode Vooronderzoek
Het doel van het vooronderzoek was uit te zoeken wat het gebruik van de paden is en wat de
mening en ervaringen van de voetgangers en fietsers zijn.

5.3.1 Deelnemers
Er is een enquête verspreid gericht aan de omwonende van het Wijchens Meer met betrekking
tot het gebruik van alle voetpaden rondom het meer. De enquête was zowel op papier
verspreid als online te verkrijgen. De response op deze enquête was na anderhalve week 472
ingevulde enquêtes. Van deze enquête waren er 418 enquête volledig ingevuld. Hiervan
waren 52.9% man en 47.1% vrouw. De gemiddelde leeftijd was 53.8 jaar.

Op het voetpad waarop de interventie is gericht, zijn er ook vragen gesteld over het gebruik
van het pad en de ervaringen van de voetgangers en fietsers. Hierbij zijn 40 voetgangers
ondervraagd en 43 fietsers. Deze deelnemers zijn geworven door ze persoonlijk aan te
spreken en te vragen of ze mee wilden doen aan een kort een onderzoek. Van de
ondervraagde voetgangers was 47.5% man en 52.5% vrouw. De gemiddelde leeftijd van de
voetgangers was 50.9 jaar. De meeste voetgangers kwamen uit de wijken Hoogmeer (40%) en
De Ververt (22.5%), de rest van de voetgangers kwam uit overige wijken (37,5%). Van de
ondervraagde fietsers was 55.8% man en 44.2% vrouw. De gemiddelde leeftijd was …jaar.
De meeste fietsers woonden ten zuiden van het meer (46,6%).

Alle deelnemers deden vrijwillig mee aan het vooronderzoek en kregen hiervoor geen
beloning of vergoeding. Het doel van het onderzoek is onbekend gebleven bij de deelnemers.

5.3.2 Materialen
De enquête bestond uit een papieren vragenlijst en een online vragenlijst gemaakt met behulp
van het programma LimeSurvey. Dit waren exact dezelfde vragenlijsten, alleen te verkrijgen
met behulp van twee verschillende media. De enquête bestond uit drie delen: een algemeen
deel, een deel voor de voetgangers en een deel voor de fietsers. De deelnemers konden
aangeven op wat voor een manier zij gebruik maakten van de paden (wandelend, fietsend of
beiden), waardoor duidelijk werd welke deel van de vragenlijst zij in moesten vullen.
Wanneer dit zowel te voet als fietsend was, werd verzocht dat beide onderdelen van de
vragenlijst ingevuld werden.

Het algemene deel bestond uit demografische gegevens en algemene vragen over de paden en
het gebruik van de paden. Het gedeelte dat bestemd was voor voetgangers bestond uit
verschillende vragen. Een onderdeel was bijvoorbeeld een 7-punts Likert schaal waarbij men
op een schaal van 1 tot 7 aan moest geven wat voor ervaring zij hadden bij het wandelen op
het voetpad. Voorbeelden van ervaringen zijn onder andere onprettig/prettig en
akelig/heerlijk. Ook werd gevraagd naar nadere toelichting op de gegeven antwoorden.
Om te weten te komen of men gebruik maakt van ons interventie-pad, werd specifiek
gevraagd naar welke paden het meest gebruikt werden. Op deze manier konden de
onderzoekers een selectie maken van de deelnemers. Het onderdeel dat gericht was op fietsers
bestond uit soortgelijke vragen. Ook hen werd gevraagd om een 7-punts Likert schaal in te


                                                                                         51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>vullen. Aan het einde van de vragenlijst konden geïnteresseerden hun e-mailadres achterlaten
voor meer informatie over het onderzoek.

De vragen die op het pad gesteld worden werden persoonlijk aan de deelnemers gevraagd en
de antwoorden zijn opgeschreven door de onderzoekers zelf. De vragen bestonden uit
meerkeuzevragen en toelichtingsvragen. Voor de voetgangers en fietsers zijn aparte
vragenlijsten ontworpen. Voor de voetgangers bestond de vragenlijst uit vragen over het
gebruik van het pad en de ervaring van de voetgangers. Een voorbeeld van een open vraag is
‘Wat vindt u van het wandelen op deze paden?’ en een voorbeeld van een meerkeuzevraag is
‘Vind u het erg dat er fietsers zijn op dit pad?’ waarbij de voetgangers ‘ja’ en ‘nee’ konden
antwoorden. De vragen voor de fietsers bestonden uit vragen over het gebruik van het pad en
redenen waarom ze voor dit voetpad kozen. Een voorbeeld van een meerkeuzevraag was
‘Waarom kiest u voor dit pad?’. Mogelijke antwoorden waren: ‘het is kort’, ‘het is snel’, ‘het
is makkelijk’, ‘ik vind het een mooie route’ en ‘ik denk er niet echt bij na’.

5.3.3 Procedure
Voor de verspreiding van de enquête zijn willekeurig 300 enquêtes in de brievenbus gestopt
in verschillende wijken rondom het Wijchens Meer. Voor de online versie van de enquête is
er een link geplaatst op de website van gemeente Wijchen. Deze online versie is ook genoemd
in de bijgevoegde brief van de papieren versie. Daarnaast is er een kort bericht geplaatst in het
lokale weekblad De Wegwijs. Dit weekblad wordt veel gelezen door de Wijchenaren. Het
inleveren van de papieren versie had een deadline anderhalve week later. De online enquête
stond tweeënhalve week open. Na de deadline zijn alle ingevulde enquêtes ingevoerd in IBM
SPSS versie 19. De niet volledig ingevulde enquêtes zijn verwijdert uit het databestand. Er is
bekeken wat het gebruik van de paden is en wat de ervaringen van de voetgangers en fietsers
zijn.

De vragen zijn persoonlijk aan de deelnemers gesteld op het voetpad. De deelnemers werden
aangesproken met de vraag of ze een moment de tijd hadden en of ze mee wilden doen aan
een kort onderzoek naar het gebruik van het voetpad. Een ruime meerderheid van de
voetgangers en fietsers die gevraagd werden, deden mee. Er zijn op twee dagen vragen
gesteld om de response te vergroten. Na deze twee dagen zijn alle antwoorden ingevoerd in
IBM SPSS versie 19 en is bekeken hoe het gebruik van het pad is en wat de ervaringen van de
voetgangers en fietsers zijn.




                                                                                              52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Appendix III: Twee vragen waar rekening houden mee is gemeten
Hieronder de twee vragen waarmee rekening houden is gemeten. De eerste vraag is: ‘Wat
vind u ervan om het pad te delen met fietsers?’ en de tweede vraag is: ‘Wat gebeurt er als een
fietser langs fietst?’.

Vraag 1
Wat vindt u ervan om de paden te delen met fietsers?
Omcirkel het nummer dat het meest op u van toepassing is.
    Storend             1       2        3     4      5       6       7     Niet storend

    Niet fijn           1       2        3     4      5       6       7     Fijn

    Vervelend           1       2        3     4      5       6       7     Aangenaam

    Verkeersonveilig    1       2        3     4      5       6       7     Verkeersveilig

    Onhandig            1       2        3     4      5       6       7     Handig

    Onveilig            1       2        3     4      5       6       7     Veilig

    Belemmerend         1       2        3     4      5       6       7     Niet belemmerend



Vraag 2
Wat gebeurt er als een fietser langs fietst?
  o Voetganger moet uitwijken
  o Fietser belt
  o Voetganger wijkt uit èn fietser belt
  o Fietser gaat langzamer
  o Elkaar ruimte geven
  o Niks, gaat gewoon goed




                                                                                             53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Appendix IV: Factoranalyse
Om de mate van rekening houden te meten is er gebruik gemaakt van de vraag ‘Wat vind u
ervan om het pad te delen met fietsers?’ met een 7-punt Likert-schaal waar zeven begrippen
tegen elkaar afgezet worden. Omdat deze vraag door de onderzoekers zelf is opgesteld is het
belangrijk dat er een factoranalyse en een betrouwbaarheidsanalyse wordt uitgevoerd. Met
een factoranalyse kan achterhaald worden in hoeverre de vraag één construct meet, in dit
geval de mate waarin er op het voetpad rekening gehouden wordt.                        Een
betrouwbaarheidsanalyse geeft aan in hoeverre de vraag betrouwbaar is.

De zeven begrippen van de vraag ‘Wat vind u ervan om het pad te delen met fietsers?’
werden allereerst onderzocht met een confirmatieve maximum likelihood analyse met 1
factor. Uit deze analyse blijkt dat er geen gemeenschappelijke factor is die de mate van
rekening houden meet (X2(14) = 413.74, p < .05, RMSEA > .08). Vervolgens zijn de zeven
begrippen onderzocht met een confirmatieve maximum likelihood analyse met 2 factoren.
Hieruit blijkt dat er ook geen sprake is van twee factoren die de mate van rekening houden
meten (X2(8) = 85.202, p < .05, RMSEA > .08). Ten slotte is er een confirmatieve maximum
likelihood analyse met 3 factoren. Hieruit blijkt dat de vraag drie verschillende factoren
omvat (Gevoel, Veiligheid en Belemmering) die de mate van rekening houden meten (X2(3) =
4.942, p = > .05, RMSEA < .08). De factorladingen zijn opgenomen in tabel 10.1.

Doordat het begrip ‘Onhandig / Handig’ op twee factoren laad en daarbij lage ladingen heeft,
zoals te zien in tabel 10.1, is het begrip moeilijk te interpreteren. Hierdoor is ervoor gekozen
om dit begrip weg te laten.

Uit een betrouwbaarheidsanalyse blijkt dat de vraag ‘Wat vind u ervan om het pad te delen
met fietsers?’ een Cronbachs alpha heeft van 0.985. Dit is hoog genoeg om individuele
beslissingen te baseren op uitsluitend de scores van de vraag.

Tabel 10.1
Factorladingen, Eigenwaarden & Varianties van de vraag: ‘Wat vind u ervan om het pad te
delen met fietsers?’
                                                       Factorladingen
 Bipolaire begrippen                    Factor I          Factor II         Factor III
 Niet Fijn / Fijn                        0.809
 Vervelend / Aangenaam                   0.782
 Storend / Niet Storend                  0.583
 Onhandig / Handig                       0.463              .357
 Onveilig / Veilig                                          .726
 Verkeersonveilig / Verkeersveilig                          .649
 Belemmerend / Niet Belemmerend                                                .700

 Eigenwaarde                                  6.52             0.17                  0.12
 Variantie (%)                                93.1              2.4                   1.7
 Notes: alleen factorladingen groter dan ± 0.40 worden vermeld




                                                                                             54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Appendix V: Exploratieve analyses
Voorafgaand aan de analyse op de vraag ‘Wat vind u ervan om het pad te delen met fietsers?’
zijn er ook exploratieve analyses gedaan. Allereerst is er gekeken of de assumpties waren
geschonden. Er is gekeken naar normaliteit door middel van histogrammen en er is gekeken
naar uitschieters met behulp van boxplots. Hieruit kwam naar voren dat de scores op de
antwoorden niet normaal verdeeld zijn bij de gehele groep voetgangers. Om de
normaalverdeeldheid te verbeteren is er een log-transformatie gedaan. Deze transformatie
herverdeelt de scores tussen de waardes 0 en 1. Om de log-waarde boven 0 te krijgen is er een
constante van 1 bij opgeteld, omdat er geen waardes van 0 in de data mogen zitten. Er is dus
een Log +1 waarde gemaakt van de oorspronkelijke scores. De GLM repeated measures
anova is gedaan met deze getransformeerde scores.




                                                                                          55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>