<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Lokale Klimaatadaptatie
Strategie
Gemeente Zutphen
2024-2028
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon
Dit is een uitgave van de gemeente Zutphen
Postbus 41
7200 AA Zutphen
 's Gravenhof 2
www.zutphen.nl
team DIOR
Auteur(s): Dagmar Bade
Versie: DEFINITIEF
Lokale Klimaatadaptatie Strategie          2 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Voorwoord
    “It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent that survives.
                                 It is the one that is most adaptable to change.” 1
Deze beroemde parafrasering van Charles Darwin schoot gelijk door mijn hoofd toen ik begon na te
denken over ons klimaatadaptatieplan. De urgentie is volstrekt helder, wij als mens moeten ons
aanpassen aan het veranderende klimaat. Dit roept een belangrijke vraag op: Zijn wij eigenlijk wel
‘adaptable’ genoeg om ons aan te passen aan het veranderende klimaat?
Het antwoord is dat we ons móeten aanpassen, willen we ons hier doorheen slaan. Het moment om
te veranderen is nú. We hebben geen bedenktijd meer. Voor wat betreft het klimaat is het inmiddels
vijf over twaalf. De klok is gaan lopen en eigenlijk zijn we al te laat. Of, met een iets mildere blik, zijn
we aan de late kant.
We moeten écht aan de slag. Met alleen ons voorbereiden op de risico’s van het veranderende kli-
maat en onze omgeving hierop aanpassen – klimaatadaptatie – zijn we er niet. We moeten verdere
klimaatverandering zoveel mogelijk voorkomen door de uitstoot van broeikasgassen te verminde-
ren. Met andere woorden: we moeten ook aan de slag met klimaatmitigatie.
Klimaatadaptie en klimaatmitigatie; beide zijn nodig. Dit klimaatadaptatieplan is een stap in de
goede richting. Het is een van de stappen die we gaan zetten en waarmee we ons aanpassen aan
de veranderende omstandigheden. Zodat ook de toekomstige generaties in onze mooie groene ge-
meente kunnen wonen. Dit gaat niet vanzelf. Dit vraagt blijvend om onze aandacht. Werk aan de
winkel dus!
Sjoerd Wannet
Wethouder natuur en klimaat
Gemeente Zutphen
1
  Vertaling: Het is niet de sterkste soort die overleeft, noch de meest intelligente die overleeft. Het is degene die zich het
beste kan aanpassen aan veranderingen.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                                         3 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Lokale Klimaatadaptatie Strategie 4 / 37</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Het klimaat verandert en ook in de gemeente Zutphen hebben we steeds vaker te maken met
wateroverlast, hitte en droogte. Deze weersextremen kunnen leiden tot schade, onveilige situa-
ties en gezondheidsproblemen. De Lokale Klimaatadaptatie Strategie Gemeente Zutphen 2024 –
2028 beschrijft hoe we als gemeente toewerken naar een klimaatbestendig Zutphen in 2050. Door
de fysieke leefomgeving en ons gedrag aan te passen kunnen we beter omgaan met de weersver-
anderingen die nu al plaatsvinden en zijn we voorbereid op wat ons nog te wachten staat. Met de
Lokale Klimaatadaptatie Strategie verankeren we klimaatadaptatie in beleid en bieden we de beno-
digde kaders en richtlijnen voor de uitvoering.
Door middel van klimaatadaptatie willen we ervoor zorgen dat iedereen op een veilige en prettige
manier kan blijven wonen, werken en verblijven in de gemeente Zutphen onder alle weersomstan-
digheden. Om dit voor 2050 te bereiken zijn in de Lokale Klimaatadaptatie Strategie de volgende
ambities geformuleerd:
         Tijdens hevige neerslag is er ruimte voor regenwater en leidt dit niet tot onveilige situaties
          of schade aan gebouwen en infrastructuur.
         Op warme dagen is verkoeling altijd dichtbij en er zijn voldoende groene en schaduwrijke
          routes en verblijfplekken waar mensen naartoe kunnen.
         Bij langdurige droogte fungeert de bodem als buffer en blijven grondwaterstanden op peil.
We gaan voor klimaatadaptatie uit van een drietal ontwerpprincipes. De volgende principes zijn lei-
dend bij alle ontwikkelingen en aanpassingen in de fysieke ruimte:
         Bij ruimtelijke keuzes en gebiedsontwikkelingen zijn water en bodem sturend.
         We gaan de fysieke leefomgeving zoveel mogelijk vergroenen en gaan daarbij uit van het
          principe groen, tenzij.
         We zetten in op multifunctioneel ruimte gebruik en laten geen plek onbenut.
Ook hanteren we een aantal algemene uitgangspunten in onze aanpak voor klimaatadaptatie. Deze
uitgangspunten vormen een belangrijke basis voor de gemeentelijke strategie:
         In de aanpak voor klimaatadaptatie staat de samenleving centraal en zetten we ons in voor
          klimaatrechtvaardigheid.
         Vanuit verschillende disciplines en op verschillende schaalniveaus werken we integraal aan
          klimaatadaptatie.
         Klimaatadaptatie is vanzelfsprekend bij alle ontwikkelingen en werkzaamheden in de open-
          bare ruimte.
Aan de hand van de ambities en uitgangspunten voor klimaatadaptatie is een afwegingskader op-
gesteld. Dit kader wordt gebruikt om de uitvoering van klimaatadaptatie te prioriteren. Voor een
succesvolle implementatie van het beleid is het ook belangrijk dat we klimaatadaptatie goed borgen.
Dit doen we door gebruik te maken van verschillende beleids- en projectmatige instrumenten en
door de kosten van klimaatadaptatie financieel te dekken. Over 4 jaar, in 2028, evalueren we de
Lokale Klimaatadaptatie Strategie en beoordelen we wat we inmiddels hebben bereikt en wat nog
nodig is voor een klimaatbestendige gemeente in 2050.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                   5 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inhoud
Voorwoord                                   3
Samenvatting                                5
1. Aanleiding                               8
   1.1. Een veranderend klimaat             8
   1.2. Klimaatadaptatie als lokale opgave  9
   1.3. Huidig beleidskader                 9
2. Gevolgen van klimaatverandering         12
   2.1. Wateroverlast                      12
   2.2. Hitte                              13
   2.3. Droogte                            15
3. Ambities, doelstellingen en maatregelen 17
   3.1. Ruimte voor regenwater             17
   3.2. Verkoeling altijd dichtbij         18
   3.3. Bodem als buffer                   21
4. Ontwerpprincipes                        23
   4.1. Water en bodem sturend             23
   4.2. Groen, tenzij                      24
   4.3. Geen plek onbenut                  25
5. Uitgangspunten                          26
   5.1. Samenleving centraal               26
   5.2. Integraal werken                   27
   5.3. Vanzelfsprekend handelen           29
6. Aanpak                                  30
   6.1. Afwegingskader                     31
   6.2. Uitvoeringsagenda                  31
7. Borging                                 32
   7.1. Instrumenten                       32
   7.2. Financieel                         33
   7.3. Evaluatie                          33
Lokale Klimaatadaptatie Strategie             6 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Bijlage I Maatregelen matrix      34
   Maatregelen realiseren         34
   Maatregelen stimuleren         34
Bijlage II Stresstesten           35
   Wateroverlastkaart             35
   Hittekaart                     36
   Droogtekaart                   37
Lokale Klimaatadaptatie Strategie    7 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    1. Aanleiding
De gemeente Zutphen kent een rijke historie, maar kijkt ook graag vooruit. We voorzien dat
klimaatverandering een steeds grotere rol gaat spelen in onze gemeente. Klimaatadaptatie
helpt ons om de gevolgen hiervan te beperken. Een duidelijke visie voor klimaatadaptatie is
nodig om richting te geven aan de grote opgave om de gemeente klimaatbestendig te
maken. Zo kunnen we beter omgaan met de weersveranderingen die nu al plaatsvinden en
zijn we voorbereid op wat ons nog te wachten staat.
1.1.      Een veranderend klimaat
Het klimaat van Nederland is aan het veranderen. Hevige regenbuien, hittegolven en langdurige
droogte komen steeds vaker voor. De verwachting is dat extreem weer nog meer gaat toenemen.
Het wordt in de toekomst natter, heter én droger. Deze weersextremen hebben grote impact op de
fysieke leefomgeving en op de leefbaarheid. Door klimaatverandering nemen risico’s voor onze ge-
zondheid, veiligheid en economie toe. Veel neerslag kan bijvoorbeeld leiden tot schade aan gebou-
wen of onbegaanbare wegen, hittestress veroorzaakt allerlei gezondheidsproblemen en door aan-
houdende droogte kunnen (drink)watertekorten ontstaan.
Klimaatmitigatie en klimaatadaptatie
Met het oog op het veranderende klimaat is het belangrijk om naast klimaatmitigatie ook in te zetten
op klimaatadaptatie. Klimaatmitigatie richt zich op het tegengaan van verdere klimaatverandering
door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Klimaatadaptatie gaat over het aanpassen van
de leefomgeving of van het gedrag zodat de samenleving weerbaarder wordt voor de gevolgen van
klimaatverandering. Dit kan door maatregelen te treffen voor wateroverlast, hitte en droogte. Denk
aan het afkoppelen van regenwater zodat het rioleringsstelsel minder belast raakt tijdens een zware
regenbui. Of het aanplanten van bomen die verkoeling bieden op warme zomerdagen.
  Door klimaatverandering wordt ook de kans op overstromingen groter. Het voorkomen van
  overstromingen is met name een opgave van Rijkswaterstaat en de regionale waterschap-
  pen. Zij beheren watergangen, dijken en oevers en zetten zich in om de waterveiligheid te
  waarborgen. Wanneer een gebied toch overstroomt is de veiligheidsregio in eerste instantie
  verantwoordelijk voor evacuatie en rampenbestrijding. Gemeenten werken samen met deze
  partijen, maar het voorkomen van overstromingen is geen directe taak van een gemeente.
  Om die reden komt het thema overstroming verder niet aan bod in deze strategie.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                               8 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Anticiperen
Het klimaatbestendig maken van een gemeente is niet van de een op de andere dag gedaan. In de
gemeente Zutphen wordt al volop gewerkt aan klimaatadaptatie. Maar om in 2050 klimaatbestendig
te zijn, is een versnelling nodig. Want van het totale rioleringsstelsel is het merendeel nog niet afge-
koppeld. En bomen die we nu aanplanten, geven pas over 25 jaar aanzienlijke schaduw. Door nu te
anticiperen op het veranderende klimaat, voorkomen en beperken we de risico’s en schade die kli-
maatverandering met zich meebrengt.
1.2.      Klimaatadaptatie als lokale opgave
Klimaatadaptatie is een opgave die voor een groot deel lokaal moet worden uitgevoerd. Als ge-
meente kunnen we de openbare ruimte aanpassen en het goede voorbeeld geven, maar ook inwo-
ners stimuleren om maatregelen te treffen in hun eigen huis of tuin. Daarnaast vraagt klimaatadap-
tatie om maatwerk. Op iedere locatie moet worden gezocht naar passende oplossingen. Dit is af-
hankelijk van allerlei lokale factoren, zoals het bodem- en watersysteem, de ruimtelijke inrichting en
de demografische kwetsbaarheid van een gebied. Lokale kennis en een lokale aanpak voor klimaat-
adaptatie zijn daarbij essentieel.
Transitie
Voor een succesvolle implementatie van klimaatadaptatie is een transitie in het denken en handelen
van de gemeente nodig. Zeker als je bedenkt dat klimaatadaptatie een langdurig proces is. Een kli-
maatbestendig Zutphen in 2050 betekent dat verschillende gemeentebesturen te maken krijgen met
deze opgave. Klimaatadaptatie vraagt dan ook om een flinke dosis ‘commitment’: de gemeente
moet voor lange tijd toegewijd zijn aan het thema. Het is daarom belangrijk dat klimaatadaptatie in
het DNA van de gemeente Zutphen gaat zitten.
Strategie en uitvoeringsagenda
Een klimaatbestendig Zutphen betekent dat onze gemeente is opgewassen tegen extreme weers-
omstandigheden. In ons klimaatadaptatie beleid beschrijven we hoe we dit willen bereiken. Het
biedt de benodigde kaders en handvatten om de gemeente Zutphen in de komende jaren klimaat-
bestendiger in te richten. Het beleid bestaat uit een strategie en een uitvoeringsagenda. In deze Lo-
kale Klimaatadaptatie Strategie staat hoe we de impact van wateroverlast, hitte en droogte verklei-
nen en hoe we de stad leefbaar houden. Dit is vertaald naar concrete ambities en doelstellingen die
we als gemeente hebben voor klimaatadaptatie en naar een breed scala aan maatregelen die we
gaan inzetten om deze ambities en doelstellingen te realiseren. De uitvoeringsagenda is een meer
gedetailleerd plan waarin we aangeven wat we de komende jaren gaan doen.
1.3.      Huidig beleidskader
Deze Lokale Klimaatadaptatie Strategie is bedoeld om het thema beter te verankeren in beleid en
een impuls te geven aan de uitvoering. De strategie staat niet op zichzelf. Het sluit aan op bestaand
landelijk, regionaal en lokaal beleid.
Landelijk
In 2016 is de Nationale Klimaatadaptatie Strategie (NAS) uitgebracht. Hierin staan de belangrijkste
klimaatrisico’s beschreven en is de eerste koers bepaald voor klimaatadaptatie in Nederland. In
2018 is als aanvulling op de NAS het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA) opgesteld. Het DPRA
is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk voor een klimaatbe-
stendig Nederland in 2050. Het bestaat uit 7 ambities waar door gemeenten en werkregio’s aan
wordt gewerkt.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                  9 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>In 2022 zijn aan de hand van geactualiseerde stresstesten en dialogen de huidige kwetsbaarheden
voor de gemeente Zutphen in beeld gebracht. Ook aan het benutten van meekoppelkansen en aan
het stimuleren en faciliteren van de samenleving om aan de slag te gaan met klimaatadaptatie
wordt al veel gedaan. Met het opstellen van de Lokale Klimaatadaptatie Strategie en een uitvoe-
ringsagenda geven wij verder invulling aan deze landelijke ambities.
Regionaal
De gemeente Zutphen maakt onderdeel uit van de DPRA-werkregio Achterhoek+ en de Liemers.
Hierin werken we samen met gemeenten, het waterschap Rijn en IJssel, Vitens en de provincie
Gelderland aan klimaatadaptatie-opgaven die gemeentegrenzen overstijgen. Zo is de Regionale
Adaptatie Strategie Achterhoek+ (RASSA+) opgesteld, werken we samen in de Aanpak Droogte
Achterhoek en wordt de aanvraag voor de IMPULS regeling van het Rijk gezamenlijk gedaan. De
IMPULS regeling kan door gemeentes, provincies en waterschappen worden ingezet voor het ver-
sneld uitvoeren van adaptatiemaatregelen.
Lokaal
Klimaatadaptatie komt al voor in verschillende gemeentelijke beleidsstukken. In 2018 is de notitie
‘Zutphen, een prettig klimaat’ opgesteld waarin is vastgelegd dat de gemeente Zutphen en water-
schap Rijn en IJssel de samenwerking op het gebied van klimaatadaptatie gaan versterken. In 2018
is ook het Blauwboek tot stand gekomen. Het Blauwboek geeft weer welke kansen inwoners zien
voor klimaatadaptatie.
In het Watertakenplan (2021-2025) staat beschreven hoe invulling wordt gegeven aan de gemeen-
telijke watertaken (afvalwaterzorgplicht, hemelwaterzorgplicht en grondwaterzorgplicht) en hoe dit
bijdraagt aan het realiseren van een klimaatbestendige gemeente. In 2022 is het Integraal Basis Kli-
maatplan (IBKP) geactualiseerd. In dit plan is het functioneren van het watersysteem en de afstro-
ming van regenwater inzichtelijker gemaakt.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                             10 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Klimaatadaptatie is tevens een belangrijk onderdeel van het Bomenbeleidsplan (2021), waarin
wordt gepleit voor een groter bomenbestand tegen hittestress en de keuze voor klimaatbestendige
boomsoorten. Ook in de Groenatlas (2012) wordt het belang van groenstructuren voor het verbete-
ren van het (toekomstige) leefklimaat benadrukt. In het nog vast te stellen Biodiversiteitsplan staat
dat het bevorderen van biodiversiteit hand in hand gaat met klimaatadaptatie.
In de Visie Vesting van de toekomst (2022) staan kansen beschreven om met name de stenige bin-
nenstad klimaatbestendiger te maken. Er is al gestart met het verbeteren van de afwatering en het
toevoegen van schaduw langs de Vispoortgracht en de Martinetsingel.
In het coalitieakkoord Natuurlijk betrokken, gelijk vooruit (2022-2026) is klimaatadaptatie benoemd
als een van de speerpunten. De huidige coalitie heeft als doel om flink in te zetten op vergroening,
klimaatadaptatie en de natuurwaarden van stad, dorp en buitengebied. Klimaatadaptatie, toekomst-
bestendigheid en leefbaarheid zijn ook belangrijke thema’s die in de Omgevingsvisie van de ge-
meente Zutphen naar voren gaan komen.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                11 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>2. Gevolgen van klimaatverandering
Ook in de gemeente Zutphen hebben we te maken met de gevolgen van klimaatverandering.
Om de kwetsbaarheden voor wateroverlast, hitte en droogte in beeld te brengen zijn voor
ieder thema klimaatstresstesten uitgevoerd. De bijbehorende kaarten laten in een oogopslag
zien waar de grootste knelpunten worden verwacht. De stresstesten vormen daarmee een
belangrijke basis in de aanpak voor klimaatadaptatie.
2.1.      Wateroverlast
Stijgende temperaturen zorgen voor meer verdamping, met als gevolg langere en hardere regen-
buien. Wateroverlast ontstaat wanneer er in korte tijd zoveel regen valt, dat het regenwater onvol-
doende kan worden afgevoerd via het rioolstelsel of kan infiltreren in de bodem. Het regenwater
blijft dan een tijdlang op straat staan. Met name op plekken met veel verharding is dit een probleem.
Regenwater kan niet door de verharding zakken en blijft liggen of stroomt af naar lager gelegen ge-
deeltes.
Effecten van wateroverlast
Wanneer regenwater tijdens een hevige bui niet snel genoeg wordt verwerkt, kan dit leiden tot
schade aan infrastructuur en gebouwen. Wegen, tunnels en kelders kunnen onderlopen en tijdelijk
onbegaanbaar zijn. Zo kunnen gevaarlijke situaties ontstaan, bijvoorbeeld wanneer vitale locaties
als ziekenhuizen niet goed bereikbaar zijn en hulpdiensten worden belemmerd. Ook kan het gebeu-
ren dat tijdens een zware bui gemengde riolen overlopen waardoor afvalwater op straat terecht
komt. Het rioolwater kan ziekteverwekkers bevatten, wat gezondheidsklachten veroorzaakt als men-
sen hiermee in contact komen. Wateroverlast levert dus ook risico’s voor de volksgezondheid op.
Wateroverlast in de gemeente Zutphen
Om (toekomstige) wateroverlast voor de gemeente Zutphen in kaart te brengen is gebruik gemaakt
van neerslagscenario’s. De wateroverlastkaart laat het scenario zien van een bui van 60 mm per
uur. Deze bui komt naar verwachting eens in de 100 jaar voor. Een dergelijke bui is de afgelopen
jaren op verschillende locaties gevallen, waaronder in de Achterhoek. De kaart laat zien wat de im-
pact is van zo’n bui op de begaanbaarheid van wegen, de kwetsbaarheid van panden en de maxi-
male waterdiepte. Er zijn meerdere wegen waar het water behoorlijk hoog komt te staan en proble-
men kan veroorzaken. Ook zijn er verspreid door de gemeente Zutphen locaties waar een risico be-
staat op wateroverlast in panden. Onderstaande kaart laat zien wat de impact is van wateroverlast
binnen Warnsveld.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                               12 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Fig. 1. Stresstest wateroverlast in Warnsveld
2.2.       Hitte
Door klimaatverandering komen vaker extreem hete dagen en langdurige hittegolven voor. De zo-
mers worden warmer en bijna jaarlijks worden hitterecords verbroken. Hitte zorgt voor opwarming
van de buitenruimte en van gebouwen. In steden loopt de temperatuur extra hoog op als gevolg van
veel verharding en weinig groen. Verharde oppervlaktes zoals gebouwen en wegen stralen warmte
uit en houden warmte langer vast, waardoor stedelijke gebieden tijdens hittegolven overdag steeds
verder opwarmen en ‘s nachts nauwelijks afkoelen. Dit wordt ook wel het hitte-eiland effect ge-
noemd. Wijken met compacte bebouwing en slecht geïsoleerde woningen zijn extra gevoelig voor
hittestress. Ook op versteende pleinen, parkeerplaatsen, sport- en speelplekken en bedrijventerrei-
nen kan het erg heet worden.
Effecten van hitte
Door hitte voelen mensen zich minder prettig, slapen ze slechter en verminderd hun activiteit en
productiviteit. Voor kwetsbare groepen zoals ouderen, baby’s en chronisch zieken kan langdurige
hitte leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. Naast problemen voor de gezondheid kan hitte ook
schade veroorzaken aan infrastructuur. Wegen en bruggen zetten uit en kunnen onbruikbaar wor-
den. Ook de natuur lijdt onder hitte. Zo zijn pas aangeplante bomen gevoelig voor verbranding.
Bij langdurige hitte warmt ook het oppervlaktewater op, wat de kwaliteit van het water beïnvloedt.
Doordat blauwalg en ziekteverwekkers sneller groeien in warm water, kan het zijn dat zwemwater
tijdelijk niet te gebruiken is.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                              13 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Hitte in de gemeente Zutphen
Op de hittestresskaart is de gevoelstemperatuur op een hete zomerdag in de gemeente Zutphen te
zien. Bedrijventerrein De Mars springt er uit op deze kaart, dit is het grootste hitte-eiland van de ge-
meente. Omdat De Mars voornamelijk uit verharding bestaat en er nauwelijks groen te vinden is,
kan de gevoelstemperatuur hier op warme dagen oplopen tot wel 52 °C. Ook op de andere bedrij-
venterreinen De Revelhorst, De Stoven en De Lage Weide loopt de gevoelstemperatuur hoog op.
De binnenstad is tevens een hitte-eiland in de gemeente Zutphen: ook hier is relatief veel verhar-
ding en weinig ruimte voor groen. Daarnaast is de gevoelstemperatuur relatief hoog in de woonwij-
ken. Wat opvalt is het verschil tussen het stedelijk gebied en het buitengebied. De gevoelstempera-
tuur ligt in het stedelijk gebied tot 14 °C hoger ten opzichte van het buitengebied.
Of hitte een probleem vormt, hangt niet alleen af van de (gevoels)temperatuur. Ook de mate van
blootstelling, kwetsbaarheid en aanpassingsvermogen spelen een rol. Zo zal de impact van hitte
groter zijn op plekken waar veel mensen wonen of verblijven (zoals de binnenstad), waar kwetsbare
groepen gehuisvest zijn (zorgcomplexen) of waar mensen wonen die weinig middelen hebben om
maatregelen tegen hitte te treffen (bijvoorbeeld sociale huurwoningen). Het is daarom belangrijk om
naast de hittestresskaart ook andere factoren mee te wegen in de aanpak voor hitte.
Fig. 2. Stresstest hitte op De Mars
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                  14 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>2.3.       Droogte
Droogte komt voor wanneer er lange tijd geen of weinig regen valt. Doordat neerslagpatronen wis-
selvalliger worden en regen vaker in piekbuien valt hebben we regelmatig te maken met neerslagte-
korten, met name in de lente en de zomer. Als dit gepaard gaat met hoge temperaturen is er ook
meer verdamping, waardoor het nog droger wordt. Ook neemt de watertoevoer vanuit rivieren en
andere watergangen af. Als gevolg van langdurige droogte zakt het grondwaterpeil en droogt de bo-
dem uit. Door uitdroging van de bodem kan deze slechter water opnemen. Bij een flinke regenbui
na langdurige droogte is de kans op wateroverlast daardoor groter.
Effecten van droogte
Een lage grondwaterstand veroorzaakt bodemdaling wat kan leiden tot verzakkingen van en schade
aan dijken, infrastructuur en gebouwen. Ook gaat de vitaliteit van bomen en ander groen achteruit
en worden landbouwgewassen aangetast. Er is een grotere kans op bos- en bermbranden en het
droogvallen van watergangen, waardoor vissen en andere dieren sterven. Ook archeologische
overblijfselen worden hierdoor blootgesteld aan oxidatie en vergaan dan snel. Tijdens perioden van
droogte is minder grond- en oppervlaktewater beschikbaar voor gebruik. Dit geeft met name in de
agrarische en industriële sector problemen. Uiteindelijk zorgt langdurige droogte voor achteruitgang
van de waterkwaliteit en de (drink)watervoorziening.
Fig. 3. Droge bodems door dalende waterstanden
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                               15 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Droogte in de gemeente Zutphen
De IJssel heeft grote invloed op de grondwaterstanden binnen de gemeente Zutphen. De verwach-
ting is dat de zomerwaterstanden in de IJssel en daarmee ook de grondwaterstanden jaarlijks meer-
dere centimeters gaan dalen. Wegzijging van grondwater richting de IJssel versterkt dit effect.
Daarom zijn de gebieden langs de IJssel extra gevoelig voor droogte. Dit is ook goed te zien op de
droogtekaart van het Centrum. De kaart laat de afstand van de Gemiddelde Laagste Grondwater-
stand (GLG) tot het maaiveld zien. In het Centrum fluctueert de grondwaterstand veel en hebben
een groot aantal panden oude funderingen die worden aangetast bij droogte. Ook op De Mars, in
het Waterkwartier, in de Zuidwijken en in Leesten zijn droogtegevoelige locaties te vinden.
Fig. 4. Stresstest droogte in het Centrum
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                               16 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>3. Ambities, doelstellingen en maatregelen
Met behulp van klimaatadaptatie zorgen we ervoor dat iedereen op een veilige en prettige
manier kan blijven wonen, werken en verblijven in de gemeente Zutphen onder alle
weersomstandigheden. Het realiseren van een toekomstbestendige gemeente met een fijn
leefklimaat doen we door onze gemeente anders in te richten en door ons gedrag aan te
passen. De ambities, doelstellingen en maatregelen voor wateroverlast, hitte en droogte
dragen hier aan bij. Ze helpen ons op weg naar een klimaatbestendig Zutphen in 2050 en zijn
bedoeld voor de lange termijn. Voor nieuwe ontwikkelingen zijn de doelstellingen de norm,
bij bestaande situaties is dit het streven.
3.1.      Ruimte voor regenwater
Ambitie
Om ervoor te zorgen dat hevige regenval niet resulteert in wateroverlast, willen we nog meer ruimte
geven aan regenwater. We hanteren hierbij het drietrap principe ‘vasthouden-bergen-afvoeren’. Uit-
gangspunt is dat het regenwater zoveel mogelijk wordt vastgehouden op de plek waar het valt. Als
vasthouden niet mogelijk is, zorgen we ervoor dat het water naar plekken wordt geleid waar we het
kunnen bergen zoals oppervlaktewater. Indien nodig voeren we overtollig water af om gevaarlijke
situaties te voorkomen. Zo kunnen de hulpdiensten hun werk blijven doen, worden inwoners zo min
mogelijk gehinderd en vindt er geen schade plaats aan gebouwen, infrastructuur en voorzieningen.
Doelstellingen
60 mm neerslag per uur leidt niet tot schade of uitval
Buien tot aan 60 mm per uur veroorzaken geen schade aan gebouwen en infrastructuur en leiden
niet tot onbegaanbare wegen en uitval van vitale functies. Dit is een extreme bui waarvan de kans
klein is dat deze voorkomt, maar waar we als gemeente wel op voorbereid willen zijn. Voor de ge-
meente Zutphen zijn verschillende wateroverlastlocaties geïdentificeerd. Deze knelpunten zijn ge-
baseerd op de stresstest en een aantal andere factoren, waaronder het type weg en type water op
straat (schoon of verontreinigd). Dat wil echter niet zeggen dat op deze locaties ook daadwerkelijk
veel wateroverlast is tijdens hevige regenval. Ervaringen uit de praktijk zijn daarom medebepalend
in hoe gevoelig een locatie is voor wateroverlast en of aanpassingen noodzakelijk zijn.
Maatregelen
Een belangrijke manier om wateroverlast te beheersen is het ontlasten van het rioolstelsel, zodat
deze tijdens een zware regenbui niet overloopt. Bij rioolvervangingen en renovaties gaan we
daarom zoveel mogelijk hemelwater afkoppelen van het riool. Waar nodig zorgen we voor een ver-
hoogde afvoercapaciteit en voor plekken waar het hemelwater kan infiltreren, zoals wadi’s en an-
dere ondergrondse of bovengrondse infiltratievoorzieningen. Dit is tevens gunstig voor het tegen-
gaan van uitdroging van bodems. Ook maken we gebruik van oppervlaktewater en holle wegen
voor berging. Daarnaast stimuleren we inwoners, bedrijven en woningcorporaties om hemelwater
op eigen terrein af te koppelen en te bergen.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                             17 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>3.2.       Verkoeling altijd dichtbij
Ambitie
Op warme dagen is het belangrijk dat verkoeling voor iedereen dichtbij is. We willen de luchttem-
peratuur gemeente-breed verlagen en lokaal plekken met een lage gevoelstemperatuur realiseren.
Hierbij maken we gebruik van de verschillende mogelijkheden om verkoeling te creëren en toegan-
kelijk te maken. Koelte wordt gecreëerd door middel van schaduw, verdamping, ventilatie en reflec-
tie. Deze principes zijn dan ook leidend in het tegengaan van hitte. Ook informeren we onze inwo-
ners over de gevolgen van hitte en wat zij zelf kunnen doen om hun huis, tuin of gedrag hittebesten-
dig te maken. We streven ernaar dat bij (langdurige) hitte de dagelijkse activiteiten van onze inwo-
ners zo min mogelijk worden gehinderd en gezondheidsproblemen beperkt blijven.
Doelstellingen
300 meter afstand tot koelte
We willen ervoor zorgen dat er in de hele gemeente voldoende koele plekken zijn waar mensen bij
hitte snel naartoe kunnen. Vanaf elke woning en ieder gebouw moet binnen 300 meter loopafstand
een aangename groene en koele verblijfsplek zijn in de openbare ruimte. Deze plek moet tenminste
200m² zijn en grotendeels in de schaduw liggen.
Op onderstaande kaart van de Klimaateffectatlas zijn een aantal locaties binnen Noordveen te zien
waar deze doelstelling nog niet wordt gehaald. Oranje en rode gebouwen hebben geen koele ver-
blijfplekken in de openbare ruimte binnen 300 meter. Ook elders in de gemeente Zutphen bevinden
zich locaties waar de afstand tot een koele plek groter is dan 300 meter. Het verschilt per locatie
hoe groot de impact is van het gebrek aan een openbare koele plek nabij. In sommige buurten heb-
ben bewoners namelijk relatief grote tuinen die voor verkoeling kunnen zorgen. Daar waar bewo-
ners ook in en rondom hun eigen woning weinig mogelijkheden voor verkoeling hebben is de nood-
zaak voor openbare koele plekken het grootst.
Fig. 5. Afstand tot koelte in Noordveen Bron: Klimaateffectatlas
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                18 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>30% groen
Groen is de meest effectieve vorm van verkoeling. Met name (grote) bomen zorgen via hun blader-
dek voor veel schaduw en verdamping, waardoor deze werken als natuurlijke airco’s. Maar ook an-
dere soorten groen zoals plantvakken en grasvelden hebben een verkoelend effect. Zo min mogelijk
verharding en zoveel mogelijk groen is dan ook noodzakelijk voor het omlaag brengen van de tem-
peratuur. Om hittestress tegen te gaan, willen we dat iedere buurt voor ten minste 30% uit groen
bestaat. Waar mogelijk verhogen we dit percentage. Zo is in een Vinex-wijk over het algemeen
meer ruimte voor vergroening dan in een historische binnenstad. In de uitvoering bekijken we dan
ook per buurt wat een haalbaar percentage is.
Onderstaande kaarten van de Klimaateffectatlas laten de huidige situatie zien in de gemeente Zut-
phen. Alle vormen van groen zijn hierin meegenomen, van bomen tot bermen. Het is een gemid-
delde van het percentage groen in de openbare ruimte en op particulier terrein. De kaarten geven
een globaal overzicht, op lokaal niveau kunnen de percentages anders zijn. Op De Mars, in het cen-
trum en in bepaalde buurten van het Waterkwartier, Noordveen en Leesten wordt het minimum van
30% groen nog niet gehaald. Hier is ook het hoogste percentage grijs (verharding) te vinden. Op de
Klimaateffectatlas zijn tevens kaarten te vinden voor het percentage groen binnen de openbare
ruimte, groen binnen de niet-openbare ruimte en bomen per buurt.
Fig. 6. Groen per buurt       Bron: Klimaateffectatlas
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                             19 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Fig. 7. Grijs per buurt       Bron: Klimaateffectatlas
40% schaduw
Een andere manier voor het verminderen van hittestress is zorgen dat er op hete dagen voldoende
schaduw is op veelgebruikte loop- en fietsroutes. Dit zijn bijvoorbeeld winkelstraten en routes van
en naar het station. Op die manier kunnen mensen zich ook tijdens hittegolven op een aangename
manier verplaatsen en blijven essentiële functies voor iedereen bereikbaar.
Door middel van zon- en schaduwanalyses is per straat te zien op welk moment van de dag hier
schaduw is. Onderstaande afbeeldingen geven weer hoe de zon- en schaduwverdeling is op een
zomerse dag op 21 juli om 13:00. De eerste afbeelding betreft het stationsgebied. De loop- en fiets-
routes rondom het station liggen op het heetst van de dag geheel in de zon, net als de zitgelegen-
heden. Op de tweede afbeelding is de Overwelving en een stukje van de Rijkenhage te zien. Ook
hier is op de loop- en fietsgedeeltes van de weg bijna geen schaduw te vinden.
Fig.8. Schaduw op een zomerse dag rondom het stationsgebied Fig.9. Schaduw op een zomerse dag op rondom de Overwelving
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                              20 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Om hitte te beperken gaan we onze gemeente zoveel mogelijk vergroenen: van straten en speeltui-
nen tot pleinen en parkeerplaatsen. We planten op veel plekken extra bomen aan en waar mogelijk
vervangen we verharding door plantvakken en ander groen. We kiezen zoveel mogelijk voor soor-
ten die bestand zijn tegen hitte en veel schaduw geven. Het vergroenen van de openbare ruimte
alleen is niet genoeg. Daarom stimuleren we de gemeenschap om hun balkons, tuinen, gevels en
daken te vergroenen. Ook faciliteren we initiatieven voor het vergroenen van buurten, schoolplei-
nen, sportaccommodaties en bedrijfspercelen.
We zorgen voor een goede kwaliteit van oppervlakte- en zwemwater. Waterpleinen en fonteinen
maken we legionella-proof, zodat deze op warme dagen aan kunnen blijven staan. Waar mogelijk
leggen we waterspeelvoorzieningen aan. Omdat voldoende water drinken erg belangrijk is tijdens
hitte, worden er verspreid door de gemeente Zutphen extra drinkwatertappunten aangelegd op plek-
ken waar veel mensen langslopen of verblijven.
We maken onze infrastructuur zoveel mogelijk hittebestendig, bijvoorbeeld door te kiezen voor
lichte kleuren en bepaald materiaalgebruik. Met nieuwbouw kan rekening worden gehouden met de
oriëntatie op de zon en bieden overstekken schaduw. Bij bestaande gebouwen stimuleren we het
aanbrengen van zonwering, isolatie en ventilatiemogelijkheden door particulieren. Zonwering in de
vorm van rolluiken en zonneschermen is een effectieve manier om warmte dat via ramen binnen-
komt buiten te houden. Door isolatie van panden warmen deze minder snel op. Het slim ventileren
van gebouwen is belangrijk om frisse lucht binnen te laten. Dat wil zeggen: ramen open wanneer
het buiten koeler is dan binnen.
Naast aanpassingen aan gebieden en gebouwen zijn ook gedragsaanpassingen noodzakelijk tij-
dens extreme hitte. Daarom treedt tijdens hittegolven het Lokaal Hitteplan van de gemeente Zut-
phen in werking. Het Lokaal Hitteplan is bedoeld om lokale doelgroepen(organisaties) goed te infor-
meren tijdens een hittegolf. In het hitteplan staan tips en maatregelen voor het voorkomen van hitte-
stress, bijvoorbeeld de ramen overdag dichthouden en het nemen van een lauw voetenbad. Ook
organisaties en bedrijven kunnen maatregelen treffen tijdens hitte, bijvoorbeeld door te werken met
een tropenrooster.
3.3.      Bodem als buffer
Ambitie
Om ervoor te zorgen dat onze leefomgeving minder droogtegevoelig is gaan we de bodem beter
benutten als buffer. Dat wil zeggen dat we het regenwater zoveel mogelijk in de bodem opvangen,
zodat er tijdens droge periodes meer water beschikbaar is. Hiervoor gaan we het regenwater langer
vasthouden op de plek waar het valt. Ook gaan we op allerlei manieren bewuster met water om. Zo
kunnen we een buffer opbouwen voor droge periodes. Daarnaast zorgen we ervoor dat het open-
baar groen beter bestand is tegen droogte.
Doelstellingen
Grondwaterstanden op peil
We houden grondwaterstanden op peil door regenwater zoveel mogelijk vast te houden en nuttig te
laten infiltreren, bijvoorbeeld in groenstroken. Zo vergroten we de buffercapaciteit van de bodem en
zorgen we ervoor dat droogte niet leidt tot structurele schade aan bebouwing, funderingen, wegen,
groen, water en vitale of kwetsbare functies. Bij buitenstedelijke ontwikkelingen is infiltratieneutraal
het streven: de grondwateraanvulling blijft gelijk, ook bij een toename van verharding. Bij binnenste-
delijke ontwikkelingen is infiltratiepositief het streven: er is minder verharding en/of meer infiltratie
dan voor de ontwikkeling. Of dit haalbaar is hangt af van de grondwatersituatie, bebouwingsdicht-
heid en bodemtype. Voor het kwantificeren van deze doelstelling is de Aanpak Droogte leidend.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                     21 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Maatregelen
We leggen het openbaar groen zoveel mogelijk verdiept aan. Verdiepte groenstroken zorgen ervoor
dat het regenwater naar het groen toestroomt en rondom het groen kan infiltreren in de bodem,
waardoor het minder snel uitdroogt. Ook beperken we de verharding rondom bomen en stimuleren
we groene boomspiegels. Afhankelijk van de locatie kiezen we bij nieuwe aanplant voor droogtebe-
stendige soorten. We verwijderen overbodige verharding zodat regenwater in de bodem kan zak-
ken. Waar verharding nodig is wordt zoveel mogelijk gekozen voor materialen die water doorlaten,
zoals waterdoorlaatbare verharding op voetpaden of grasbeton op parkeerplaatsen. Deze maatre-
gelen helpen ook om wateroverlast te verminderen.
We stimuleren de samenleving om op een bewuste manier gebruik te maken van water. Door tij-
dens langdurige droogte zuinig te zijn met water blijft de (drink)watervoorziening gewaarborgd en
worden tekorten voorkomen. Inwoners kunnen hieraan bijdragen door middel van regenwaterbenut-
ting op eigen terrein. Denk hierbij aan het plaatsen van een regenton of regenwaterschutting, zodat
het opgevangen regenwater kan worden gebruikt voor het sproeien van de tuin in plaats van drink-
water. Ook stimuleren we bedrijven en land- en tuinbouwers om slim om te gaan met water en bij-
voorbeeld gebruik te maken van waterreservoirs of door het hergebruiken van water.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                              22 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>4. Ontwerpprincipes
Voor de uitvoering van klimaatadaptatie hanteren we een drietal ontwerpprincipes. Deze
principes zijn leidend bij alle ontwikkelingen en aanpassingen in de fysieke ruimte en bij
ontwerpprocessen. Water en bodem zijn sturend, we gaan zoveel mogelijk vergroenen en we
laten geen plek onbenut.
4.1.      Water en bodem sturend
Lange tijd was het gebruikelijk om het water- en bodemsysteem aan te passen aan onze behoeften.
Onze omgeving is ingericht op snelle afvoer van regen- en rivierwater. Nu het klimaat verandert, lo-
pen we tegen de grenzen aan van dit systeem. Doordat droogte vaker voorkomt is het juist belang-
rijk om water vast te kunnen houden. Het herstellen, beschermen en duurzaam benutten van ons
water- en bodemsysteem is een belangrijke pijler voor een toekomstbestendige leefomgeving. Dit is
tevens een belangrijke opgave vanuit het Rijk. Door voortaan uit te gaan van het natuurlijke water-
en bodemsysteem, maken we gebieden klimaatbestendiger en hoeven in de toekomst minder maat-
regelen te worden genomen. Een gezond water- en bodemsysteem is daarom de basis voor nieuwe
ontwikkelingen.
Transitie naar natuurlijk systeem
Het principe ‘water en bodem sturend’ vraagt om een verandering in ons denken en doen. In plaats
van het toepassen van technische maatregelen om het water- en bodemsysteem aan te passen,
passen we onszelf aan en kijken we kritisch naar de locatie- en functiekeuze. Dit heeft betrekking
op de keuze waar wordt ontwikkeld en de manier waarop wordt ontwikkeld. Het vergt ook kijken
naar wat het water- en bodemsysteem te bieden heeft. Is een gebied van nature erg nat, dan is het
misschien geschikter voor natuurontwikkeling dan voor woningbouw. Op deze manier houden we
rekening met de draagkracht van het systeem en kunnen we er slim gebruik van maken. En we
voorkomen dat we nu investeringen doen waarbij we later veel kosten moeten maken om schades
en risico’s te compenseren.
Sponswerking bodem
Hoe robuuster het water- en bodemsysteem, hoe meer de bodem als spons werkt. Dit betekent dat
we het regenwater beter kunnen opvangen en dat tijdens droge periodes meer water beschikbaar
is. Als de bodem van goede kwaliteit is, kan het regenwater bufferen en infiltreren. Het bodemleven
en de structuur van de bodem spelen hierbij een belangrijke rol. Door verdichting van de bodem in
de bebouwde kom is deze sponswerking voor een groot deel verloren gegaan. Ook hiervoor geldt
dat het verwijderen van verharding en het aanplanten van groen een positief effect heeft op de bo-
demkwaliteit. Als gemeente gaan we aandacht besteden aan het verbeteren van deze bodembiodi-
versiteit, zodat ook onze bodem klimaatbestendig wordt.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                              23 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>4.2.      Groen, tenzij
Op grote schaal vergroenen is noodzakelijk voor het klimaatbestendig maken van onze gemeente.
Groen draagt namelijk bij aan het beperken van hitte, wateroverlast én droogte. Het biedt verkoeling
en zorgt ervoor dat water beter wordt opgenomen in de bodem. Groen helpt ook om verdere kli-
maatverandering tegen te gaan, omdat het CO2 opslaat. En groen heeft nog zoveel meer voorde-
len, bijvoorbeeld op het gebied van biodiversiteit en gezondheid. Ofwel: groen is essentieel voor het
realiseren van een toekomstbestendige leefomgeving. We gaan onze gemeente daarom zoveel mo-
gelijk vergroenen.
Functioneel groen
Iedere vorm van vergroening heeft voordelen, maar we kijken per locatie welk groen geschikt is en
of het een functie dient. Zo bieden bomen met een dicht bladerdek de meeste verkoeling en kunnen
we door groen te verbinden schaduwrijke routes creëren. We gaan het openbaar groen echt inzet-
ten om de impact van klimaatverandering te verkleinen. Wat betreft de soortkeuze van bomen en
andere beplanting is het belangrijk dat we rekening houden met het veranderende klimaat. Bij
nieuwe aanplant kiezen we dan ook veelal voor klimaatbestendige soorten. Afhankelijk van de loca-
tie zijn dat soorten die tegen hitte, water of droogte kunnen. Ook kiezen we voor veel variatie in
soorten, zodat (nieuwe) ziektes en plagen als gevolg van klimaatverandering minder kans maken.
Dit komt de kwaliteit en levensduur van het openbaar groen ten goede.
Voorkeur voor groen
Groene maatregelen hebben de voorkeur boven niet-groene maatregelen. Zo heeft het aanplanten
van bomen voor verkoeling de voorkeur boven het ophangen van schaduwdoeken of het plaatsen
van pergola’s. Alleen als vergroening niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat er kabels en leidingen in
de ondergrond liggen, kijken we naar andere maatregelen. Ook houden we rekening met andere
gemeentelijke ambities en opgaven: het is niet de bedoeling dat nieuwe aanplant ten koste gaat van
bijvoorbeeld zonnepanelen op dak en beschermde stadsgezichten of monumenten. We maken
meer ruimte voor groen bij groot onderhoud, reconstructies en herinrichting. Daarnaast kijken we
hoe we groene plekken als parken en bermen nog groener en koeler kunnen maken, bijvoorbeeld
door extra bomen te planten. Bij nieuwe ontwikkelingen en ontwerpprocessen is groen het uitgangs-
punt. Idealiter wordt eerst de groenstructuur bepaald, en later de benodigde verharding ingetekend.
Fig. 10. Geveltuintjes: kenmerkend voor de gemeente Zutphen
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                24 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4.3.      Geen plek onbenut
Door verstedelijking en verdichting neemt de druk op de (openbare) ruimte toe. De vraag naar
ruimte is groot en vaak conflicterend. Daarom is het belangrijk dat we geen plek onbenut laten. Dit
geldt niet alleen voor de openbare ruimte: ook op particuliere grond valt nog veel winst te behalen.
Op veel plekken is overbodige verharding te vinden. Stoepen zijn soms onnodig breed of tuinen ge-
heel versteend. Deze overbodige verharding willen we zoveel mogelijk verwijderen en vervangen
door groen. We gaan uit van het principe alle beetjes helpen: iedere gewipte tegel telt, iedere aan-
geplante boom is er een. Ook met maatregelen als het plaatsen van containertuintjes, groene da-
ken op bushokjes en het begroeien van hekwerken benutten we de ruimte optimaal. Wanneer de
ruimte op de grond schaars is kijken we naar boven: is het bijvoorbeeld mogelijk om groenslingers
op te hangen of gevels te vergroenen?
Multifunctioneel ruimtegebruik
Daarnaast willen we verschillende functies op dezelfde plek samenbrengen. Dit kan op allerlei ma-
nieren, bijvoorbeeld door functies die elkaar niet uitsluiten te combineren en door verschillend ge-
bruik van de ruimte door de tijd heen. Denk aan het inrichten van een wadi als speelplek, het plaat-
sen van zonnepanelen op een groen dak of waterberging onder wegen of sportvelden. Verplaats-
baar groen zoals bomen in bakken kan worden ingezet om tijdelijk extra verkoeling te bieden, zon-
der dat dit structureel beslag legt op de ruimte. Tijdelijke maatregelen worden alleen toegepast wan-
neer structurele maatregelen niet mogelijk zijn.
Verblijfruimtes
We vinden het belangrijk dat onze inwoners en bezoekers optimaal gebruik kunnen maken van de
klimaatbestendige inrichting. Hier houden we bij onze aanpassingen in de openbare ruimte zoveel
mogelijk rekening mee. Bijvoorbeeld door niet alleen extra bomen aan te planten, maar door onder
de bomen ook schaduwrijke zitgelegenheden te creëren waar de verkoeling kan worden opgezocht.
Bestaande koele verblijfplekken behouden we en maken we beter vindbaar en toegankelijk, zoals
de groene hofjes in de binnenstad. Zo zorgen we ervoor dat onze inwoners en bezoekers direct pro-
fiteren van klimaatadaptieve maatregelen.
Fig. 11. Spelen in een wadi
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                25 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>5. Uitgangspunten
Klimaatadaptatie moet onderdeel zijn van alle werkzaamheden in de fysieke ruimte en
daarbuiten. Omdat klimaatadaptatie raakt aan veel disciplines en iedereen iets kan
betekenen is het belangrijk dat we het met zijn allen doen. De samenleving, integraliteit en
vanzelfsprekendheid zijn dan ook belangrijke uitgangspunten in de aanpak van
klimaatadaptatie. Deze uitgangspunten worden in de gemeente Zutphen al toegepast en zijn
succesvol gebleken. Hierbij neemt de gemeente verschillende rollen op zich, variërend van
realiserend tot regulerend, en van initiërend tot faciliterend.
5.1.       Samenleving centraal
Het klimaatbestendig maken van de gemeente Zutphen doen we zowel voor als met de samenle-
ving. De gemeente bestaat voor meer dan de helft uit particulier oppervlak, dus om echt een ver-
schil te maken hebben we de inzet van onze inwoners, organisaties, corporaties, instellingen en be-
drijven nodig. Dat begint bij het erkennen van de noodzaak van klimaatadaptatie: iedereen moet be-
wust zijn van het belang van klimaatadaptatie en dit vertalen naar eigen ambities en acties. Om de
bewustwording voor klimaatadaptatie te vergroten en de samenleving te betrekken gaan we inzet-
ten op effectieve vormen van participatie, communicatie en educatie.
Sleutelrol inwoners
Inwoners hebben een sleutelrol in het klimaatbestendig maken van de gemeente Zutphen. Door
aanpassingen te doen aan hun huis, tuin of balkon leveren inwoners een belangrijke bijdrage aan
het leefbaar houden van de stad. In de gemeente Zutphen zijn al veel inwoners actief op het gebied
van groen en klimaatadaptatie en er zijn de afgelopen jaren veel buurtinitiatieven ontstaan. Wij faci-
literen deze lokale initiatieven door het beschikbaar stellen van capaciteit en middelen als kennis,
vaardigheden en financiering. Ook beleidsmatig creëren we ruimte voor lokale initiatieven. We ho-
ren graag van onze inwoners welke plekken volgens hun klimaatbestendiger kunnen worden inge-
richt en hoe zij dat voor zich zien.
   Vergroenen van het Hoornwerk
   Bewoners van het Hoornwerk hebben de gemeente Zutphen benaderd met het idee en ver-
   zoek om de versteende woonstraat te vergroenen. Door zoveel mogelijk stoeptegels te ver-
   wijderen en groen aan te planten wordt het minder heet in de straat en kan regenwater beter
   infiltreren in de bodem. Daarnaast is het goed voor de biodiversiteit en beeldkwaliteit van de
   straat. Samen met bewoners zijn er plannen gemaakt voor het aanplanten van extra bomen,
   het vergroenen van de boomspiegels en het aanleggen en vergroten van plantvakken in de
   stoep. Medewerkers van de gemeente hebben het groen samen met bewoners aangeplant.
   De boomspiegels en plantvakken zijn geadopteerd door de bewoners, wat betekent dat zij
   het groen zelf onderhouden.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                 26 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Klimaatrechtvaardigheid
We besteden in onze aanpak aandacht aan klimaatrechtvaardigheid. We willen juist ook de mensen
bereiken die de meeste last hebben van de gevolgen van klimaatverandering en de minste midde-
len tot hun beschikking hebben om zich aan te passen. Deze mensen wonen veelal op plekken
waar de huizen dicht op elkaar staan, waar tuinen klein of niet aanwezig zijn en waar weinig open-
baar groen en veel verharding is. Juist op deze plekken kan klimaatadaptatie de leefkwaliteit van
onze inwoners substantieel verbeteren. Dit betekent dat we extra gaan investeren in wijken met een
lagere sociaaleconomische status.
  Een toekomstbestendige Hamersplaats
  De werkgroep vergroening Hamersplaats is opgericht door omwonenden en bedoeld om de ver-
  steende Hamersplaats te verkoelen en aangenamer te maken. Sommige bewoners hebben geen
  tuin en een woning die vol in de zon ligt. De werkgroep denkt samen met ons mee over een groenere
  inrichting en steekt zelf de handen uit de mouwen. In het voorjaar van 2023 zijn groene boomspie-
  gels aangeplant, is een geveltuin aangelegd en een containertuin geplaatst. Voor het eerst sinds
  lange tijd zien bewoners weer bijen en hommels op de Hamersplaats. Ook heeft het vergroenen een
  positief effect op de sociale binding in de buurt, wordt er minder afval gedumpt en voelen de bewo-
  ners zich prettiger in hun woonomgeving. Een volgende stap is het aanplanten van extra bomen. De
  werkgroep verkent of nog meer gevels en de daken kunnen worden vergroend en wij onderzoeken
  of grasbeton mogelijk is op de parkeerplekken.
5.2.      Integraal werken
We werken integraal en interdisciplinair aan klimaatadaptatie. Dit doen we binnen de gemeentelijke
organisatie, maar ook daarbuiten. Klimaatadaptatie is een thema dat niet op zichzelf staat: het raakt
aan vele andere thema’s en de gevolgen van klimaatverandering zijn voor iedereen in meer of in
mindere mate voelbaar. We hebben dan ook allemaal belang bij het creëren van een leefbare, aan-
trekkelijke en toekomstbestendige gemeente.
Intern
Intern pakken we werkzaamheden zoveel mogelijk gezamenlijk op. We zoeken verbinding met an-
dere gemeentelijke en maatschappelijke opgaven. Dit doen we niet alleen met opgaven in de open-
bare ruimte, zoals op het gebied van biodiversiteit, water en riolering en mobiliteit. Ook andere be-
leidsvelden hebben een rol in (de uitvoering van) klimaatadaptatie. Dit varieert van thema’s gerela-
teerd aan wonen en de energietransitie, en van welzijn tot wijkregie. Klimaatadaptatie vraagt om be-
trokkenheid van alle beleidsvelden waar het invloed op heeft. Zo maken we werk met werk en wor-
den win-win situaties gecreëerd.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                     27 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Extern
We benutten en versterken de samenwerking met externe partijen zoals woningcorporaties, bedrij-
ven en lokale stichtingen en organisaties. Verschillende partijen zijn al volop bezig met klimaatadap-
tatie of willen hiermee aan de slag. Als gemeente kijken we hoe we hierop aan kunnen sluiten. Dit is
belangrijk voor het uitwisselen van gebiedskennis en vakinformatie, het bepalen van knelpunten en
het genereren van draagvlak voor klimaatadaptatie. Ook de uitvoering pakken we veelal gezamen-
lijk op. In samenspraak stemmen we rollen en verantwoordelijkheden af. We maken duidelijke af-
spraken over de samenwerking, zodat voor iedereen duidelijk is wie wat doet. Samenwerken doen
we op lokaal, regionaal en provinciaal niveau.
   Totstandkoming van een Lokaal Hitteplan
   In 2023 is het Lokaal Hitteplan voor de gemeente Zutphen opgesteld. Wij zijn hiermee aan de slag gegaan
   naar aanleiding van een inspiratiebijeenkomst van de provincie Gelderland, waarbij de ambitie is uitgesp-
   roken dat alle Gelderse gemeenten in 2023 een Lokaal Hitteplan moeten hebben. Voor het ontwikkelen
   van het Lokaal Hitteplan werd ondersteuning aangeboden vanuit de GGD Noord- en Oost Gelderland.
   Samen met Zorgregio Midden-IJssel Oost-Veluwe en beleidsmedewerkers klimaatadaptatie, gezondheid
   en communicatie van de gemeente Zutphen is een plan gemaakt om ervoor te zorgen dat inwoners en
   kwetsbare doelgroepen goed geïnformeerd worden tijdens een hittegolf. Het Lokaal Hitteplan is daarmee
   een voorbeeld van integraal werken tussen verschillende disciplines op provinciaal, regionaal en lokaal
   niveau.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                       28 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>5.3.      Vanzelfsprekend handelen
We werken toe naar een gemeente waar klimaatadaptatief handelen vanzelfsprekend is. Het conti-
nue proces van ruimtelijke ontwikkelingen biedt allerlei kansen om klimaatbestendige maatregelen
toe te passen. Bij bestaande situaties gaan we actief op zoek naar aanknopingspunten voor kli-
maatadaptatie. Bij nieuwe ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving worden klimaatadaptieve
maatregelen standaard meegenomen. Of het nu gaat om het vervangen van infrastructuur, de reali-
satie van een warmtenet of het aanleggen van een nieuwe woonwijk: klimaatadaptatie hoort erbij.
Bestaande situaties
In de openbare ruimte koppelen we klimaatadaptatie zoveel mogelijk aan geplande werkzaamhe-
den. Als er sprake is van groot onderhoud, reconstructies of herinrichting beoordelen we per situatie
hoe we kunnen voldoen aan de ambities en doelstellingen voor klimaatadaptatie en welke kli-
maatadaptieve maatregelen mogelijk zijn. Aangezien groot onderhoud aan wegen en riolering eens
in de 25 – 50 jaar plaatsvindt en gebouwen nog veel langer meegaan is het ook belangrijk om te kij-
ken welke plekken op kortere termijn klimaatbestendiger moeten worden ingericht. We haken hierbij
aan op initiatieven en de behoefte vanuit de samenleving, maar we investeren ook in wijken waar
dit minder duidelijk het geval is en waar klimaatadaptatie wel hard nodig is.
  Herinrichting Deventerweg
  In 2021 is de Deventerweg opnieuw ingericht. Voorheen was de weg onnodig breed, waardoor er vaak te
  hard werd gereden. Het herinrichten van de Deventerweg bood volop mogelijkheden voor klimaatadaptatie.
  De brede rijbanen van asfalt hebben plaatsgemaakt voor een smalle weg van klinkers omringd door groen.
  Er zijn extra rijen bomen aangeplant in verlaagde bermen waar het regenwater naartoe stroomt. Ook is
  grasbeton aangelegd op de parkeerplekken waar regenwater kan infiltreren. De Deventerweg is daarmee
  veiliger, mooier en toekomstbestendiger geworden.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                   29 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Gebiedsontwikkelingen
Bij gebiedsontwikkelingen en nieuwbouw is klimaatadaptatie de norm. Deze locaties moeten direct
voldoen aan de ambities en doelstellingen voor klimaatadaptatie. Bij alle projecten moet gekeken
worden hoe we de overlast en schade door hitte, extreme neerslag en droogte zo laag mogelijk
houden en hoe we de leefbaarheid in het gebied voor bewoners en bezoekers vergroten. Het is
daarom belangrijk dat klimaatadaptatie vanaf de beginfase deel uitmaakt van gebiedsprocessen.
  Nieuwbouw Park Helbergen
  Park Helbergen is een voorbeeld van klimaatadaptatie bij nieuwbouw. In het noordelijke gedeelte is een
  woonwijk gerealiseerd die passend is voor de natuurlijke omgeving langs de IJssel en de Vierakkerse Laak.
  De inrichting van deze woonwijk is klimaatbestendig. Zo wordt het hemelwater geïnfiltreerd en afgevoerd
  naar wadi’s en zijn er veel nieuwe bomen geplant. Het midden van het gebied is ingericht als stadspark.
  Hier vind je een grote diversiteit aan groen en een wandelpad. Momenteel wordt ook het zuidelijke gedeelte
  ontwikkeld tot klimaatbestendige woonwijk.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                      30 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>6. Aanpak
We weten inmiddels wat de gevolgen van klimaatverandering voor de gemeente Zutphen
zijn, welke ambities en doelstellingen we als gemeente hebben, welke ontwerpprincipes we
hierbij hanteren en wat de belangrijkste uitgangspunten zijn. Op basis hiervan bepalen we
onze aanpak. Hoe komen we tot een prioritering voor de uitvoering?
6.1.      Afwegingskader
Het bepalen waar en wanneer we aan de slag gaan met klimaatadaptatie en welke middelen we
hier als gemeente voor gaan inzetten doen we aan de hand van het volgende afwegingskader:
     1.   Meekoppelkansen
     2.   Data en kaarten
     3.   Sociaaleconomische status
     4.   Klimaatdialogen
     5.   Voorgeschiedenis
We koppelen de uitvoering van klimaatadaptatie zoveel mogelijk aan andere projecten of werk-
zaamheden. Daarnaast kijken we bij bestaande situaties naar verschillende soorten data en kaart-
materiaal, zoals de stresstesten. Deze gebiedskenmerken leggen we naast de doelstellingen die we
als gemeente hebben geformuleerd voor klimaatadaptatie. Waar worden deze doelen nog niet ge-
haald en waar vormt dit een risico? Vervolgens combineren we deze gegevens met de sociaaleco-
nomische status van een wijk of buurt. We gaan ons als gemeente extra inzetten voor wijken met
een lagere sociaaleconomische status. Ook gaan we het gesprek aan met de gemeenschap: welke
gevolgen van klimaatverandering hebben wat hun betreft de grootste impact en welke plekken be-
schouwen zij als problematisch? Op die manier combineren we objectieve data met ervaringen uit
de praktijk. Tot slot beoordelen we in hoeverre er eerder projecten en initiatieven voor klimaatadap-
tatie zijn uitgevoerd in een gebied. Wijken waar dit nog nauwelijks het geval is geweest hebben
meer prioriteit.
6.2.      Uitvoeringsagenda
Een vervolgstap op deze Lokale Klimaatadaptatie Strategie is het opstellen van een uitvoerings-
agenda. Dit wordt een concreet plan waarin staat wat we voor klimaatadaptatie gaan doen en wan-
neer, waar, met wie en met welke middelen we dit gaan uitvoeren. De uitvoeringsagenda wordt een
flexibel document. Dat wil zeggen dat de uitvoeringsagenda dient als basis, maar dat er ruimte is
voor aanpassingen en toevoegingen. We updaten de uitvoeringsagenda jaarlijks. En we nemen alle
soorten activiteiten mee in de uitvoeringsagenda. We kijken dus niet alleen naar projecten en fy-
sieke maatregelen die we als gemeente gaan realiseren, maar ook naar andere manieren om kli-
maatadaptatie verder te ontwikkelen en onder de aandacht te brengen in de gemeente Zutphen.
Denk bijvoorbeeld aan campagnes en het verzamelen van specifieke data.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                                31 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>7. Borging
Klimaatadaptatie is onmisbaar voor het realiseren van een toekomstbestendige
leefomgeving en moet daarom goed worden geborgd in de gemeentelijke organisatie. We
verankeren klimaatadaptatie in ons beleid en onze projecten. Ook zorgen we ervoor dat er
voldoende middelen beschikbaar zijn voor de uitvoering en instandhouding. Over een aantal
jaar evalueren we de strategie en bepalen we wat nog nodig is voor een klimaatbestendig
Zutphen in 2050.
7.1.      Instrumenten
Gemeenten beschikken over diverse instrumenten om klimaatadaptatie beleids- of projectmatig te
borgen. Deze instrumenten variëren van strategisch (bijvoorbeeld visies) tot operationeel (bijvoor-
beeld plannen en verordeningen) en hebben een realiserend (zelf maatregelen nemen), regulerend
(maatregelen afdwingen), samenwerkend (samen maatregelen nemen) of ondersteunend (maatre-
gelen faciliteren) karakter. Hieronder volgen enkele voorbeelden van veelgebruikte borgingsinstru-
menten voor klimaatadaptatie:
         Aanbestedingen en contracten: sturen op klimaatadaptatie via selectiecriteria, gunnings-
          criteria en eisen (nieuw en bestaande bouw).
         Algemeen Technisch Handboek Openbare Ruimte (ATHOR): bevat algemene inrich-
          tingseisen voor de openbare ruimte, bijvoorbeeld voor het ontwerp, materiaalkeuze, beheer-
          aspecten en het eindresultaat (nieuw en bestaande bouw).
         Bouwbesluit: bevat technische eisen aan bouwwerken, bijvoorbeeld een grenswaarde voor
          temperatuur-overschrijding in woningen (nieuwbouw).
         Klimaattoets: toetst inrichtingsontwerpen aan de mate van klimaatbestendigheid (nieuw-
          bouw).
         Omgevingsplan: bevat regels voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties,
          ook mogelijk voor klimaatadaptatie (nieuw en bestaande bouw).
         Prestatieafspraken: afspraken met bijvoorbeeld woningcorporaties over het klimaatbesten-
          dig maken van de gebouwde omgeving (nieuw en bestaande bouw).
De meeste van deze instrumenten worden in de gemeente Zutphen al toegepast. We gaan verken-
nen welke instrumenten we nog meer kunnen benutten, zoals de toekomstige omgevingsplannen
en de Klimaattoets. Voor nieuwe beleidstukken en programma’s is deze strategie kaderstellend. De
strategie sluit tevens aan op de landelijke ‘maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving’.
De richtlijnen uit deze maatlat worden nu al gebruikt bij nieuwe ontwikkelingen en meegegeven aan
bijvoorbeeld projectontwikkelaars. De komende jaren verkennen we samen met de werkregio Ach-
terhoek+ of en hoe we als gemeente bepaalde richtlijnen uit de maatlat juridisch kunnen vastleg-
gen, voor zowel nieuwbouw als voor bestaande bouw.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                              32 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>7.2.      Financieel
De kosten voor klimaatadaptatie worden op verschillende manieren gedekt. Door klimaatadapta-
tieve maatregelen zoveel mogelijk te koppelen aan geplande werkzaamheden en projecten kunnen
deze kostenefficiënt worden uitgevoerd. Op die manier maken we gebruik van bestaande budgetten
en kredieten uit onder andere groen, water, riolering en wegen. Sommige maatregelen ‘overlappen’
met andere gemeentelijke opgaven en worden op die manier uitgevoerd en bekostigd. In het kader
van het Bomenbeleidsplan (2021) bijvoorbeeld worden jaarlijks veel extra bomen aangeplant. En
soms is het ook een kwestie van een alternatieve, klimaatbestendige keuze maken. Bijvoorbeeld
door te kiezen voor een toekomstbestendige boom in plaats van een boom die slecht tegen droogte
kan. Zo hoeft klimaatadaptatie niet altijd (veel) geld te kosten.
Huidige budgetten
De volgende budgetten zijn in de begroting opgenomen:
         Budget klimaatadaptatie: €120.000
          Voor (uitvoering van) beleid: campagnes en projecten, groene gemeenschapsinitiatieven,
          vergroeningsmaatregelen (doorlopend)
         Versnelling klimaatmaatregelen: €75.000
          Voor aanleg van watertappunten en legionella bestendig maken van waterwerken
          (2023 – 2024)
         Watertakenplan: €100.000
          Voor bovengrondse maatregelen op het gebied van hemelwater (2021-2025)
         IMPULS rijkssubsidie: €500.000
          Voor het versneld uitvoeren van adaptatie-maatregelen voor wateroverlast en droogte
          (2023 – 2026)
Potentiele financieringsbronnen
Voor specifieke projecten zoeken we naar de benodigde (co)financiering. Hiervoor kan bijvoorbeeld
een beroep worden gedaan op provinciale subsidies (bijvoorbeeld toekomstbestendige bedrijventer-
reinen). Naast de realisatie van klimaatadaptieve maatregelen door de gemeente, verkennen we
ook de mogelijkheden voor het verstrekken van subsidies aan inwoners voor aanpassingen op ei-
gen terrein (bijvoorbeeld voor de aanleg van een groen dak).
7.3.      Evaluatie
Het beleid voor klimaatadaptatie is gebaseerd op de huidige situatie in de gemeente Zutphen. Kli-
maatadaptatie is echter een langdurig proces. Voor een succesvolle implementatie is het belangrijk
dat we gedurende de uitvoering goed monitoren en het beleid regelmatig evalueren en bijstellen.
Over 4 jaar, in 2028, maken we de tussentijdse balans op. Wat hebben we inmiddels bereikt en wat
is er nog nodig om in 2050 klimaatbestendig te zijn? De kennis over klimaatadaptatie ontwikkelt zich
continu en er wordt momenteel veel ervaring in de praktijk opgedaan. Op basis van de situatie in
2028 brengen we opnieuw in beeld waar de grootste knelpunten zitten en waar nieuwe kansen lig-
gen voor het klimaatbestendig maken van de gemeente Zutphen.
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                                             33 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage I Maatregelen matrix
Maatregelen realiseren
                                                 Wateroverlast Hitte Droogte
 Afkoppelen hemelwater                                x                 x
 Bomen en ander groen                                 x           x
 Drinkwaterpunten                                                 x
 Hittebestendige infrastructuur                                   x
 (licht kleurgebruik)
 Holle wegen                                          x
 Infiltratievoorzieningen                             x                 x
 Oppervlaktewater                                     x           x     x
 Verdiepte plantvakken en groene boomspiegels         x                 x
 Verwijderen overbodige verharding                    x           x     x
 Wadi’s                                               x                 x
 Waterdoorlaatbare verharding                         x                 x
 Waterpleinen en fonteinen                                        x
Maatregelen stimuleren
                                                 Wateroverlast Hitte Droogte
 Afkoppelen hemelwater                                x                 x
 Drinkwaterbesparing/regenwaterbenutting (regen-                        x
 ton, regenschutting)
 Groene gevels                                                   x
 Groene daken                                         x          x
 Infiltratievoorzieningen                             x                 x
 Isolatie                                                        x
 Laagte in tuin                                       x                 x
 Lichte kleuren bebouwing                                        x
 Lokaal Hitteplan                                                x
 Ventilatie                                                      x
 Vergroenen tuin en balkon                            x          x
 Vijver                                               x                 x
 Zonwering                                                       x
Lokale Klimaatadaptatie Strategie                                         34 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Bijlage II Stresstesten
Wateroverlastkaart
Lokale Klimaatadaptatie Strategie 35 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Hittekaart
Lokale Klimaatadaptatie Strategie 36 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Droogtekaart
Lokale Klimaatadaptatie Strategie 37 / 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>