<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Bijlage gemeente Houten: IS16.00733
                                    Programma
                                    Duurzaam
                              lm Houten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud
1.       Inleiding                                                                                            3
        W a t is d u u r z a a m h e i d ?                                                                    3
         D u u r z a a m h e i d in H o u t e n                                                               3
        Waarom een programma?                                                                                 6
2.       O p z e t v a n het p r o g r a m m a                                                                7
         Focus v a n het p r o g r a m m a                                                                    7
3.       Doelen & Inspanningen                                                                              11
4.       Rollen, middelen & organisatie                                                                     20
         Rollen v a n d e g e m e e n t e                                                                   20
         G e m e e n t e l i j k e rollen in de realisatie van het P r o g r a m m a D u u r z a a m Houten 20
         Middelen                                                                                           21
         Organisatie                                                                                        2  2
B i j l a g e n bij het p r o g r a m m a D u u r z a a m Houten:
A. Activiteitenoverzicht
B. Stakeholder-overzicht
                                                                                                                1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                           rzame
                                      efomgeving                 Landsc
"De HOOGST      SCORENDE GEMEENTEn                   z i j n Midden-Delfland,
Rozendaal, Naarden, Bloemend/zal                en HOUTEN.           W a t opvalt, is
dat de gemeenten met de hoogste scores doorgaans in                      GROEN
GEBIED l i g g e n én i n de N A B I J H E I D V A N G R O T E G E M E E N T E n waar
veel bewoners naar toe pendelen om te werken. Deze burgers
profiteren v a n de g u n s t i g e  GROENE EN SOCIALE KWALITEITEN
v a n h u n woonomgeving en de          ECONOMISCHE K A N S E N              v a n de
nabijgelegen grote stad."
" i n het IDEAALTYPISCHE          geval v a n een D U U R Z A M E
G E M E E N T E is de totale        DUURZAAMHEIDSSCORE HOOG                        en het
VERSCHIL      tussen de drie kapitaalscores             LAAG.     Gemeenten die d i t
profiel benaderen z i j n HOUTEN,             Naarden, Voorschoten, veere,
Mook en Middelaar, W a g e n i n g e n en Dalfsen."
                                       uit: Nationale Monitor Duurzame Gemeenten (Telos, 2015)
                                                                                             2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
Wat i s d u u r z a a m h e i d ?
Duurzaamheid is een breed begrip. Vraag 10 verschillende mensen wat duurzaamheid is en je krijgt
waarschijnlijk ook 10 verschillende antwoorden. Een veel gebruikte definitie is die van de VN-
commissie Brundtland uit 1987:
Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het
vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.
Een praktische en veel gebruikte uitwerking van deze definitie is de zogenoemde Triple P-benadering.
Hierin worden drie kapitalen onderscheiden:
»    People, het sociaal-culturele kapitaal;
»    Planet, het ecologische kapitaal; en
»    Profit of Prosperity, het economische kapitaal.
Duurzame ontwikkeling is dan de groei van elk kapitaal zónder dat dat ten koste gaat van de groei van
de andere kapitalen. Balans is het sleutelwoord. Niet alleen tussen de kapitalen, maar ook tussen hier
en ander plekken op de wereld, en tussen nu en later.
Voor de duurzame ontwikkeling van Houten gebruiken we ook deze Triple P-benadering. Dit sluit ook
goed aan bij de toekomstvisie Houten 2025. In de Triple P-benadering duiden wij het economisch
kapitaal met de term Prosperity. Dit doet meer recht aan de maatschappelijke meerwaarde/winst van
activiteiten.
D u u r z a a m h e i d in Houten
Sinds 2014 brengt Telos (kenniscentrum voor duurzame ontwikkeling, verbonden aan de Universiteit
                               1
van Tilburg) de Nationale Monitor Duurzame Gemeenten uit. Voor deze monitor hanteert Telos ook de
Triple P-benadering. De monitor meet bij alle 393 Nederlandse gemeenten de ontwikkeling van de drie
duurzaamheids-kapitalen: ecologisch, sociaal-cultureel en economisch. In 2014 stond Houten op
plaats 3, in 2015 op plaats 5. Daar zijn we natuurlijk trots op! Deze positie hebben we te danken aan
hoge scores en een (relatief) goede balans tussen de drie duurzaamheidskapitalen People, Planet en
Prosperity.
Er gebeurt ook al veel op het gebied van duurzaamheid in Houten. De ontwikkeling c.q. groei van de
kapitalen gaat door. De infographic op de volgende pagina bevat een bloemlezing van activiteiten die
in de periode 2010-2016 Houten een stukje duurzamer gemaakt hebben. Zowel in de gemeentelijke
organisatie als in de Houtense samenleving.
1
  De Nationale Monitor Duurzame Gemeenten 2015 is opgesteld door Telos, verbonden aan het Tilburg
Sustainability Center van de Universiteit van Tilburg, en tot stand gekomen onder auspiciën van de Stuurgroep
gemeentelijke duurzaamheidsmonitoring.
                                                                                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                           Duurzaam-
                          heidsfonds
                                                                       Snoeiafval =
                                                               biomassa brandstof
                                                 Bijzonder
                                                 Thuis Afgehaald
                                                                LED
                                                                openbare
                                                                verlichting
             Laag-temperatuur
                         asfalt
               Ã BIM-machine
                                        Gezonde      80yo
              Wakkere                    kantine Slimme
                                                                      Gezonde
              Akker                               meters
                                                                      werkvloer
Energieloket
   Bleeve.nl
                   DO
                   Challenge
                                                             Krachtfabriek
                          Wereldhuis
 3 watertap¬
     punten
                                                            De Hoeven
                         Energieservice                     Energie
                         aan huis
                                                            Pilot dienstreizen
                                      Ons Fonds            per e-bike7-scooter
               25 openbare
               oplaadpunten
                                                                                    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                              Zonnepanelen            Kringloop-
                                                              gemeentewerf           winkel
          Energiesprong
          Houten
                                        NME
                                                           Moestuin
                                      Houten
                                                           Buurtklaver
                   20.000                                      Ecowijk                       Windpark
                  zonnepanelen                                  Houten                       Houten
                     Opgewekt
                        Houten
    Pilot
    PMD-afval
                                             1500 Nieuwe
                 Duurzaam                   bomen rondweg
                 leerlingenvervoer                                    Repair Café
                                                                                        Afkoppelen
                          Weidevogel¬                                                   regenwater
Ontkalken
kraanwater               compensatie
                                                      Duurzaamheid in Houten 2010-2016
                                                      Tekstkleur: primaire doel
                                                      Kleur v.d. prikkers: bijdrage aan de 3 kapitalen
                                                      Oranje=People        Groen=Planet       Blauw=Prosperity
                                                                                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Waarom een programma?
Met een plek in de top 5 van duurzaamste gemeenten van Nederland en vele duurzame activiteiten
lijkt de duurzame ontwikkeling van Houten op de goede weg. Wij constateren echter dat activiteiten
geregeld versnipperd hebben plaatsgevonden. Die versnippering maakt dat we soms kansen missen
om meerdere kapitalen tegelijk te bedienen. Bovendien is er niet altijd een duidelijke link met de
integrale duurzame ontwikkeling van Houten. Dat doet geen recht aan al deze activiteiten én
bemoeilijkt de sturing op onze duurzame ambities.
De ambitie is om de duurzame kwaliteiten van Houten niet alleen te behouden, maar ook verder te
versterken. De voorsprong die we hebben, willen we behouden. Dat is een uitdaging. Op een aantal
vlakken neigt onze huidige goede uitgangspositie naar een remmende voorsprong. Onze huizen zijn
bijvoorbeeld relatief nieuw en dus goed geïsoleerd, maar dat maakt investeringen in energiebesparing
minder rendabel en dus onaantrekkelijker.
De volgende stappen vragen om samenhang, om een integrale aanpak die de duurzame ontwikkeling
van Houten zichtbaar maakt en naar een hoger plan tilt. Daarom kiezen we voor de periode 2016¬
2018 voor een programmatische aanpak.
                                                                                                   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2. Opzet van het programma
F o c u s v a n het p r o g r a m m a
Duurzaamheid is als een satéprikker die dwars door vele verschillende activiteiten heen gaat. Vanuit
die optiek zou het programma zich op vrijwel alles dat in Houten gebeurt, kunnen richten. Dit is niet
praktisch en zou inbreken op een aantal goed functionerende bestaande structuren.
Bij het opstellen van het programma is daarom een aantal basale keuzes gemaakt ten behoeve van
de focus en structuur.
Het programma Duurzaam Houten:
»     is voor de periode 2016-2018;
»    vliegt activiteiten aan vanuit het Planet-kapitaal;
»     bouwt voort op de doelen en aanpak uit het milieubeleidsplan 2010-2015 en de toekomstvisie
     Proeftuin Houten 2025;
»     bevat projecten en activiteiten die primair bijdragen aan de doelstellingen van het programma;
»     concentreert zich het eerste jaar (2016) op het aanbrengen van samenhang in de gemeentelijke
     activiteiten op het gebied van duurzaamheid;
»    gebruikt de thematische indeling uit het milieubeleidsplan 2010-2015 als basis;
Periode 2016-2018
De periode 2016-2018 loopt parallel aan de resterende collegeperiode. Bovendien is een periode van
drie jaar lang genoeg om resultaten te boeken en kort genoeg om concreet te kunnen zijn.
Start vanuit Planet
De focus van het programma Duurzaam Houten ligt in eerste instantie op het ecologische kapitaal
(Planet). Dit is enerzijds een pragmatische keuze om het programma behapbaar te houden.
Anderzijds vormt de uitputting van dit kapitaal juist de reden dat duurzaamheid zo hoog op de agenda
staat. Dit betekent niet dat de andere kapitalen vergeten worden. Binnen de gemeentelijke organisatie
zijn de kapitalen People en Profit bovendien al goed belegd. De uitdaging zit vooral in de afstemming
tussen deze kapitalen en het identificeren van win-winprojecten. Meer dan voorheen zullen we de
verbindingen tussen de kapitalen leggen voor een integrale duurzame ontwikkeling.
           į í ŗ                                                    x
                                    ^^^^          ^^^^^
                                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Milieubeleidsplan en toekomstvisie als basis
Duurzaamheid staat al jaren hoog op de agenda van de gemeente Houten. Met het programma
borduren we voort op alles wat er al is bedacht én al gebeurt. Uit het milieubeleidsplan 2010-2015
volgen de doelen voor een duurzaam Houten in 2040: klimaat- en energieneutraal, stil en schoon, met
volop groen en water, natuurlijk materiaalgebruik en (lokaal) gesloten kringlopen. De toekomstvisie
Houten Proeftuin 2025 ademt duurzaamheid in de breedste zin van het woord. In 2025 willen we dat
Houten een circulaire stad is, waar mensen naar elkaar omkijken en duurzaam reizen.
Die ambities voor 2025 en 2040 vormen onze stippen op de horizon. Het programma Duurzaam
Houten bevat geen nieuwe ambities, maar formuleert de concrete stappen die we tot 2018 zetten en
de stappen die we verwachten vanuit de Houtense samenleving.
           Milieubeleidsplan              2010-2015:
           In 2040...
           is Houten klimaat- en energieneutraal, schoon Ã
           stil, met gesloten kringlopen en volop groen Ã
           water
                                        Toekomstvisie Houten 2025:
                                        In 2025...
                                        is Houten een circulaire stad, waar
                                        mensen naar elkaar omkijken en
                                        duurzaam reizen
                                     Programma Duurzaam Houten:
                                     In 2018...
                                                                                                    8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Duurzame projecten Ã activiteiten
Eerder is al gememoreerd dat de gemeente Houten al veel duurzame activiteiten kent. Soms is
duurzaamheid een primair doel van deze activiteiten. Een voorbeeld is de regionale samenwerking U-
Thuis, dat energiebesparing en duurzame energieopwekking bevordert. Regelmatig lift duurzaamheid
mee in activiteiten met een ander primair doel, zoals bij een woningbouwproject. De vuistregel is dat
alleen activiteiten die primair bijdragen aan de Planet-doelstellingen onderdeel van het programma
zijn. In de monitoring van het programma zullen uiteraard ook de bijdragen uit andere activiteiten
meegenomen worden. De advisering aan en afstemming met deze projecten en activiteiten zijn wel
onderdeel van het programma.
Het programma Duurzaam Houten heeft zo talrijke overlappingen met andere programma's of
activiteiten in de gemeente. Er is een integrale benadering nodig om de doelstellingen van de
programma's te halen. De overlap met andere programma's en activiteiten nodigt uit tot
samenwerking. Door onderlinge afstemming versterken de programma's en activiteiten elkaar.
De Proeftuinen Duurzame Mobiliteit en Circulaire Stad verdienen hier even speciale aandacht. In deze
proeftuinen faciliteert de gemeente duurzame, innovatieve oplossingen die een inspiratie voor en stap
naar het Houten van 2025 zijn. Deze oplossingen zullen over het algemeen primair bijdragen aan de
doelstellingen uit dit programma. Deze proeftuinen maken dan ook onderdeel uit van het programma,
maar hebben een status aparte vanwege het experimentele karakter.
                                                               Proeftuin
                                                               Zorg voor
                                                                 elkaar
                                           Programma
                                         Samenleving
                                                                V
                                                                              Beheer
        Programma
                                                                            Openbare
          Ruimte
                                                                              Ruimte
                         Proeftuin                            Proeftuin
                         Circulaire                           Duurzame
                            stad                              Mobiliteit
                                           Programma
                                       D u u r z a a m Houten
                  Eiland
                   Van                                                 Woonvisie
                Schalkwijk
                                         Vergunning-
                                          verlening &
                                          Handhaving
                                                                                                      9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Binnen beginnen, buiten winnen
Eén van de redenen om een programma Duurzaam Houten te starten is de behoefte aan samenhang.
Daar komt bij dat we willen investeren in de voorbeeldfunctie van de gemeente: zelf het voorbeeld zijn
van de ambities. Een belangrijke focus van het programma ligt daarom op gemeentelijke activiteiten.
Enerzijds om daarin te laten zien welke duurzame keuzes mogelijk zijn. Anderzijds om meer
samenhang aan te brengen. Een betere interne samenhang vergemakkelijkt het om activiteiten buiten
integraal duurzaam op te pakken en te begeleiden. Wij zijn ervan overtuigd dat deze focus op "binnen
beginnen" resulteert in een zichtbare versnelling van de duurzame ontwikkeling van Houten in de
jaren daarna: "buiten winnen".
Thematische indeling
Duurzaamheid is een breed begrip. Om dit hanteerbaar te maken clusteren we de activiteiten rond vier
inhoudelijke pijlers en een overkoepelende pijler. De inhoudelijke pijlers zijn afgeleid uit het
milieubeleidsplan 2010-2015, met enkele aanvullingen. Ook zijn inhoudelijk andere accenten gelegd.
Zo komen we tot de volgende pijlers van het programma:
     1. Overkoepelend
                  2
     2.   Energie
                     3
     3.   Kringlopen
     4.   Groen Ã klimaatproof  4
                              5
     5.   Duurzame mobiliteit
2
  In Milieubeleidsplan:  Verminderen   Klimaatprobleem
3
  In Milieubeleidsplan: Duurzame materialen en (lokale) kringlopen
4
  In Milieubeleidsplan: Groen en Natuurlijk
5
  In Milieubeleidsplan: Gezonde en veilige leefomgeving
                                                                                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>  3. Doelen & Inspanningen
  Voor elk van de inhoudelijke pijlers zijn maximaal drie doelstellingen geformuleerd. Deze doelen
  volgen uit de ambities voor 2025 en 2040. Om een realistisch doel voor 2018 te formuleren is gekeken
   naar de situatie anno nu én de al geplande activiteiten voor 2016. Deze activiteiten zijn gegroepeerd
  tot inspanningen rond een specifiek thema. In onderstaand schema is deze aanpak verbeeld. In de
   pijler Energie is één van de inspanningen bijvoorbeeld het bevorderen van energiebesparing.
   De inspanningen zijn de wegen waarlangs we de doelstellingen willen halen. Deze weg verandert in
   principe niet, de activiteiten waarmee we invulling geven aan de inspanningen wel. Die veranderen
  jaarlijks. De geplande activiteiten voor dit jaar, 2016, en de ideeën voor 2017-2018 zijn te vinden in
   bijlage 2 van dit programmaplan. Dit deel van het programmaplan wordt jaarlijks geactualiseerd.
   Hierbij sluiten we aan op de reguliere planning & control-cyclus.
  Op de volgende pagina's staat per inhoudelijke pijler het Doelen-Inspanningen-Netwerk en een
   infographic van de actuele situatie in relatie tot de doelstelling. Zo is in één oogopslag te zien wat er
   nog moet gebeuren om de doelstellingen voor 2018 te halen.
  Voor de overkoepelende pijler geldt geen doelstelling. Deze is volledig "dienend" aan de vier
   inhoudelijke pijlers.
   1. Overkoepelend
   De overkoepelende pijler is ondersteunend aan de inhoudelijke
   programmadoelen.
                                             Inspanningen
 Programma-                      Monitoring                    Communi-                      Regionale
     sturing                                                         catie                  afstemming
Focus op:                      Focus op:                    Focus op:                     Focus op:
- Interne                     - Dashboard                   - Communi-                    - Duurzame
  afstemming                  - Infographics                     catieplan                     tafel U15
- Mijlpalen-                                                                              - U-Thuis
  planning
  Via een jaarlijkse plan-do-check-act-cyclus    plannen we de activiteiten en voeren ze uit. We monitoren
  de voortgang van de doelen. Op basis daarvan worden de activiteiten het volgende jaar bijgestuurd.
   De monitoring doen we vooral op de doelstellingen, op basis van bestaande gegevens. Daarbij
   moeten we ons realiseren dat deze informatie doorgaans minimaal één jaar oud is. Omdat het ons om
  de ontwikkeling en niet om absolute cijfers gaat, is dit niet erg. De monitoringsresultaten worden
  jaarlijks gerapporteerd.
  Onder deze pijler vallen ook communicatie en afstemming (inclusief advisering). Voor de
  communicatie wordt een communicatieplan opgesteld en uitgevoerd. Afstemming vindt plaats met
  collega's (intern), lokale en regionale partners. Vooral richting collega's en lokale partners kan
  advisering over duurzaamheid onderdeel van de afstemming zijn.
                                                                                                             11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                       2. Energie:
                   In 2040 is Houten klimaat- en energieneutraal.
                        In 2025 is Houten klimaatvriendelijker.
  In 2018...
  « wekt Houten 1606 van het huishoudelijk energieverbruik,
       oftewel 900) van het totale energieverbruik lokaal duurzaam
       op.
  « is hiervoor ten minste zicht op realisatie van een 2e
       windpark.
                                   Inspanningen
      Bevorderen                     Bevorderen                      Bevorderen
       duurzame                  energiebesparing             bewustzijn & kennis
  energieproductie
                               Focus op:                     Focus op:
Focus op:
                               » U-Thuis                     » Voorbeeldfunctie
» Zonnepanelen
                               » Nul op de Meter                  gemeente
» Procesbegeleiding
                                  (bestaande bouw Ã          » Lokale
  2 Windpark
    e
                                  nieuwbouw)                      ambassadeurs
                      Buiten de scope van het programma:
  Biomassa
  CO reductie buiten energie (agrarische broeikasgassen, industrie,
       2
  voeding, etc.)
  Toelichting
  Klimaatbeleid is bijna synoniem aan energiebeleid. Het landelijke klimaatbeleid- is ook
  sterk gericht op energiebesparing en verduurzaming van de energieproductie. Ook in
  de Houtense samenleving is dit een thema waar veel interesse voor is en waar actie op
  zit. Dit komt ook omdat energie een concreter en daardoor beter behapbaar thema is.
  Reden om in dit programma een pijler energie in plaats van klimaat te benoemen. Dit
  betekent ook dat er automatisch een aantal onderwerpen buiten de scope van het
  programma valt, zoals veeteelt, voeding en industrie.
                                                                                       12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Doelstelling: 1696                                                     Een kijkje in de
duurzame energie in
2018                                                                  toekomst:
                                                                       Energieneutraal in 2040
          16 7o
            0
                                                                       In 2030 w o r d t 50% van het Houtens
         2018
                                                                      energiegebruik lokaal opgewekt. In
      77o                                                             2040 is Houten energie- en
      nu                                                               klimaatneutraal.
                            Grijze
                           stroom
                                                                                                                    Totaal
                                                                                                                  verbruik
Wat is er nodig voor het                                         In 2014 kwam de lokale energie uit de
                                                                 gemeente Houten van 1 windpark en 2 1
realiseren van 1696                                              voetbalvelden aan zonnepanelen op
                                                                 (particuliere) daken
duurzame energie?                                                                                         Het tweede
                                                                                                          windpark is nodig
                  ļÒ';      -Ŵ-      -Ŵ-   -Ó;     įfá                                                    voor het halen van
                  :
                    AAA       AAA     AAA   AAA                     In 2018 komen er                      de doelstelling.
                    tį':              Ŵ    -Q'      Ŵ      -O'-     15 voetbalvelden**
                  Àdá.      ÀAá.      Àáá.           -PÍ-Í  AAA                                           Deze w e k t twee
                             ;Ó'-   ;Ó;-                            aan zonnevelden                       keer zo veel
          «-en-*  • 6'                     ;0"-     •]o'-  -'o*-
T Ì r           -
                    r  :
                    AAA       AAA     AAA                   AAA     en 340 k W h extra
                                           70:
                                                    -A-                                                   energie op als het
                    AAA       AAA     AAA   -f-f-r
                                                           -P'z     vermogen op daken
                                                            AAA                                           eerste.
                  Ŵ         Ŵ         #-
                                           "'9'"    Ŵ      Ŵ
                                                           •A-      bij.***
                    AAA       AAA     AAA                   AAA
                  rįļ-.     :q:      :õ;.  -O'-     -"o-   70*
                  Àńá.      ÀáA.      AAA   -w       AAA
                                           -]o'-
        Nog nodig ^               ^                  AAA
                    AAA       AAA     AAA
                  Ŵ         Ŵ         Ŵ             Ŵ
                    AAA       AAA     AAA  "*9*"           "*T""
                  Ŵ-        ŵ-       ŵ              Ŵ      -O-
                  .;ô;.                ^
                    -f/f/f    ^      Jvtn                           **1 ha is gelijk aan het oppervlak van 1,48 voetbalvelden
                                                                   •Verwachting is gebaseerd op hetgeen nu op de planning staat,
                                                                   "Verwachting
                                                                               te weten: twee keer vier ha zonnevelden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                        3. Kringlopen:
           In 2040 zijn natuurlijk materi^lgebruik en gesloten kringlopen
                                  gemeengoed in Houten.
                           In 2025 is Houten een circulaire stad.
   In 2018.
   » scheidt Houten 7506 van het huishoudelijk afval ter
       bevordering van hergebruik van grondstoffen.
   « heeft Houten 10 voorbeelden van circulaire inkoop.
   « zijn in Houten 3 circulaire voorbeeldprojecten gerealiseerd.
                                      Inspanningen
       Bevorderen                    Voorbeeldfunctie              Bevorderen sluiten
     hergebruik van                      gemeente                   lokale kringlopen
      grondstoffen
                                                                Focus op:
 Focus op:                         Focus op:                    - Proeftuin Circulaire
- Meer huishoudelijke                 Circulair inkopen             stad
    afvalstromen apart                                          - Samenwerking met
    inzamelen                                                       bedrijven
                                                                - Duurzame landbouw
                         Buiten de scope van het programma:
    Innovatieve startups met circulaire producten/diensten
   Verbeteren verkrijgbaarheid en zichtbaarheid circulaire producten
   Scheiding bedrijfsafval (m.u.v. inzameling van enkele specifieke stromen in
    U10/AVU verband)
Toelichting
De pijler Kringlopen krijgt een extra impuls door de Proeftuin Circulaire Stad, gericht op
lokale initiatieven, die voor een groeiend deel van de grondstoffen zorgen dat de kringlopen
gesloten worden. Belangrijke partners daarin zijn (landbouw)bedrijven. Daarnaast ligt de
focus op het herwinnen van grondstoffen door verdere afvalscheiding.
                                                                                         14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                   jler Circulaire                                                                **
                                                           Stad                                                   "*
Doelstelling: In 2018 wordľ                                               Doelstelling: De
7 5 7 o van heľ huishoudelijk
      0
                                                                          gemeente Houten geeiï
afval gescheiden                                                          heľ goede voorbeeld
                                                                          door circulair in te kopen
                                                                                           Er zijn 10 voorbeelden
                                                                                          van circulaire inkoop in
                                                                        *     ^            2018
                                                                                 ^             :              Hergebruik!
                                                                           ^             å     i          prepareren,
                           2015* H 2 0 1 8 •2025
Her sľreven is o m in 2025 een circulaire srad re zijn. Dir
berekenr dar alle grondstoffen hergebruikr dienen re
worden.                                                                 Anders"denken door ľe
 'Cijfers zijn gebaseerd op de cijfers die beschikbaar zijn binnen de   besparen of anders aan
                              gemeente.                                 ľe besľeden
                     Wat is er nodig voor een circulaire sľad?
In de Proeftuin Circulaire
Sľad word! gekeken naar                      Er wordľ ľijdens de inkoop
passende mogelijkheden                      van producten gekeken
voor heľ sluiten van                         naar de mogelijkheid o m
kringlopen binnen Houten                    de grondstoffen ľe                    In 2040 is
                                             hergebruiken. Dir wordï in           Houľen
                                             2018 de basis voor                  klimaaľneuľraal       De inwoners van
                                                                                 en is de neľľo        Houľen worden
                                             nieuwbouw of íijdens
                                                                                 C02-uiľsľooľ nul      geslimuleerd om
                                            onderhoud
                                                                                                       lokale producten te
                                                                                                       kopen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                       4. Groen & klimaatproof :
     In 2040 is Houten nog steeds éérļvan de meest natuurlijke gemeenten
                       rond Utrecht met volop groen Ã water.
                           In 2025 is Holten klimaatproof.
   In 2018...
   « is een monitoringssysteem opgezet dat de omvang en
       kwaliteit van het groen (publiek Ã privaat) in de kernen van
       Houten inzichtelijk maakt.
                     2
   -» is 7.500 m openbare verharding omgezet in groen (of
       losgekoppeld van de riolering).
   -» ligt er een roadmap voor een klimaatproof Houten in 2040.
                                   Inspanningen
  Van grijs naar groen              Klimaatproof
                                                                       bewustzijn:
Focus op:                      Focus op:
- Verminderen                  - Pilot hittestress              Focus op:
    verharding                 - Natuurvriendelijke             - Groen doet goed
- Duurzaam beheer                 oevers                        - NME Houten
    openbare ruimte                                             - Voorbeeldfunctie
                        Buiten de scope van het programma:
-  Versterking Lekdijk (is onderdeel Deltaprogramma)
-   Natuurontwikkeling
Toelichting
Klimaatadaptatie is een thema dat de laatste jaren in opkomst is. Het klimaat gaat
veranderen en dat zal aanpassingen vragen. Veel van die aanpassingen hebben te maken
met water en groen. Daarom is dit onderwerp nu expliciet gekoppeld aan het thema groen.
                                                                                   16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                iiler Groen Ĉ*
                           Klimaaïprooľ                                                                       iá
  Doelstelling: I n 2018 IİQľ                                        Doelstelling: Meer en
  er een roa dma p voor                                              beter (diverser) groen in
  een klima a teda pľieve                                           de bebouwde omgeving
  gemeente in 2040
                                                                  Houfen
                                                                    3 u ľ e n is
                                                                              is                     H   )       !!   A
                                                                  groen
                                                                  builen hef
                                  2018: Pla n voor                bebouwde
                                  klimaafproof                    gebied.
                                   Houfen
                                                                                                           • n
2016:
Klimaatproof
Houľen?
            ^     4'                             2040:
                                                 Klimaafproof
                                                 Houfen!
         2030: Zichľba a r               |
                                                                  •    E O f - ^ T                 V
                                                                                 Tfb -Trŕ
         meer klima a fproof
         Houfen                    2 0 3 0
                                                                  • D                                           Houľen
                                                                  mn.fi pa E E E                                wordľ
      Waf befekenf klima a fproof Houfen?                                                                       groen (er)
      Hef doel is een roa dma p na a r een                                                                      binnen de
      klimaafadapfieve gemeeníe.                                                                                kern.
            Waľ is er nodig voor een klimaaľproof Houten?
                                                            Tegelijkertijd dragen de
                                                            andere doelstellingen bij
                                                            a a n hel verminderen van
                                                            klimaatverandering
                               Buifen de
                               bebouwde kom             Tijdens bouw en             Binnen de
                               kwalitatief beter        onderhoud                  bebouwde kom
                               groen door meer          klimaaľadapľief            inzeilen o p meer
                               diversiteit              bouwen                      ( + 7 . 5 0 0 m2) en
                                                                                   diverser groen
                                                                                  i—i, r^-iE
                                                                                  a     m         Hti  ~
                                                                                  • n             ŪŪE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                        5. Duurzame mobiliteit
      In 2040 is Houten de stilste en schoonste gemeente rondom Utrecht.
                           In 2025 is Houten schoner en stiller.
   In 2018.
   « vindt 4506 van de verplaatsingen door Houtenaren op een
       (elektrische) fiets.
       kunnen alle Houtense e-rijders hun auto opladen bij of in de
       directe omgeving van hun woning.
                                       Inspanningen
  Minder auto, meer                       Faciliteren              Voorbeeldfunctie
            fiets                   duurzamere auto's                    gemeente
Focus op:                         Focus op:                      Focus op:
» Bevorderen                      « Oplaadpunten                 « (reductie)
   (elektrisch) fietsen           » Innovatie                       Dienstreizen
» Afmaken fietsroutes                                            « Promotie fietsstad
» Proeftuin Duurzame
   Mobiliteit
                        Buiten de scope van het programma:
    De overige gezondheid beïnvloedende milieuthema's (waaronder geluid,
   trillingen, straling, drift, luchtkwaliteit, fijnstof, bodem- en waterkwaliteit)
 To elichting
 Op het thema schoon Ã stil uit het milieubeleidsplan liggen de (grootste) kansen vooral in
 verkeer en vervoer. Daarom is ervoor gekozen deze pijler te richten op duurzame
 mobiliteit. Met duurzame mobiliteit snijdt het mes aan twee kanten: Houten wordt er zowel
 schoner en stiller als klimaatvriendelijker van. Door deze keuze vallen andere thema's
 buiten de scope van het programma. Dat geldt vooral voor klassieke milieuthema's zoals
 geluid en luchtkwaliteit (van andere bronnen dan verkeer) en bodem.
                                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                           Ier D u u r z a m e
                                   Mobiliteit
Doelstelling: 4596 van alle                                               Een kijkje in de
verplaatsingen gebeurt op
de fiets                                                                 toekomst:
                                                                         De stilste en schoonste
               37%
              2013                     4596                              in 2040
                                       2018                              In 2030 is er een afname van het autoverkeer
                                                                         met 2096 to.v. 2011. In 2040 rijden
                                                                         Houtenaren op zelfopgewekte energie.*
                        Overig
                        vervoer
 Het doel is om ervoor te zorgen dat in 2018 4536                  0      10     20       30       40       50    60        70         80       90      100
 van alle verplaatsingen door Houtenaren op de
 (elektrische) fiets gebeurt. Dit komt neer op een
 toename van 2096 ten opzichte van 2013                                                                      a
                                                                    "Afname van autoge bruik (ge midde ld) 2 Za pe r jaar (Uit: Be re ikbaarhe idsvisie Houte n).
       Wat is er nodig voor schoner vervoer in Houten?
                                                                   .De structuur en ligging van Houten lenen
                                                                     zich voor fietsen. Knelpunten worden
                                                                     aangepakt.
                                  Gewenste toename van
                                  het aantal oplaadpunten:                                                     Het openbaar vervoer
                                                                            Een elektrische                    is bereikbaar. Houten
                                                                            auto kan worden blijft.een fietsstad.
                                                                ....  ""opgeladen (thuis                                i
                                                                            of in het                                   \                   :
                                                                            openbaar).
                                    R e t F~i R n . rjÇĒļ R E }
                                    REļ RĒ} Eçē}
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>4. Rollen, middelen & organisatie
R o l l e n v a n de g e m e e n t e
Welke rol de gemeente aanneemt bij de realisatie van de programmadoelen versc hilt van ac tiviteit tot
activiteit. In het ac tiviteitenoverzic ht 2016 (bijlage bij dit programma) is daarom ook per projec t
aangegeven welke rol de gemeente kiest. Daarbij baseren wij ons op de overheidspartic ipatieladder
uit het advies 'Loslaten in vertrouwen. Naar een nieuwe verhouding tussen overheid, markt en
samenleving.' van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob, dec. 2012). In deze ladder is het
particuliere initiatief leidend en worden de rollen geduid die de overheid in dit initiatief kan (kiezen te)
spelen. De bovenstaande trap hebben we zelf toegevoegd om het volledige pallet te sc hetsen. Hoe
hoger op de ladder, hoe meer sturend de overheid is in een taak of projec t.
De stappen die de komende jaren gezet moeten worden, zijn ambitieus. Om die te verwezenlijken
redden we het niet met een afwac htende houding. Dit uit zich ten eerste in een veel nadrukkelijker
voorbeeldfunctie van de gemeentelijke organisatie. Geen woorden, maar daden. Ten tweede, willen
we in de Houtense samenleving vooral een aanjagende/stimulerende en fac iliterende rol vervullen. De
urgentie tot een duurzame ontwikkeling is nog geen breed gevoelde vanzelfsprekendheid. Daar wil de
gemeente haar verantwoordelijkheid in nemen. Regeren is tenslotte vooruitzien. Daar waar nodig zal
de gemeente initiatieven fac iliteren. Dat kan met kennis, c ontac ten én financiering. De rol die we
pakken en de wijze waarop we die invullen, is elke keer maatwerk.
Om een indruk te geven van de versc hillende partijen waar de gemeente zic h mee verhoudt, is in een
tweede bijlage een stakeholderoverzic ht opgenomen. Ook is hier (in algemene zin) besc hreven hoe
de gemeente zic h tot deze stakeholders verhoudt.
G e m e e n t e l i j k e rollen in de realisat ie v a n het P r o g r a m m a D u u r z a a m Hout en
                                                                    Zelf doen =       De overheid voert een taak of projec t
                                                                                      zelf uit.
                                                                     Reguleren = Dit is het zwaarste sturingsinstrument
                                    Zelf doen jļ                                      dat de overheid kan inzetten ric hting
                                                                                      anderen, namelijk regulering door
                                                                                      regelgeving of opdrachtverlening. Als
                                                                                      consequentie van dit middel kan de
                                Reguleren                ^                            overheid regels ook handhaven.
                                                                     Regisseren = Wanneer de overheid kiest voor
                                                                                      regisseren, betekent dat ook andere
                                                                                      partijen een rol hebben maar dat de
                                                                                      overheid er belang aan hec ht wel de
                             Regisseren                \^                             regie te hebben.
                                                                     Stimuleren = Een trede hoger heeft de overheid
                                                                                      wel de wens dat bepaald beleid of
                                                                                      een interventie van de grond komt,
                          Stimuleren                                                  maar de realisatie daarvan laat ze
                                                                                      over aan anderen. Ze zoekt slec hts
                                                                                      naar mogelijkheden om die anderen
                                                                                      in beweging te krijgen.
                        Faciliteren                                  Faciliteren = De overheid kiest een fac iliterende
                                                                                      rol als het initiatief van elders komt
                                                                                      en zij er belang in ziet om dat
                                                                                      mogelijk te maken.
                      Loslaten                   p^L                 Loslaten =       Wanneer de overheid een taak
                                                                                      helemaal loslaat, heeft ze inhoudelijk
                                                                                      noch in het proc es enige bemoeienis.
                                                                                                                     20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Middelen
Het programma Duurzaam Houten bevat geen nieuwe ambities en start met bestaande, al geplande
activiteiten. Wel worden er in de Perspectiefnota 2017 voor een paar onderwerpen nadrukkelijker
accenten gelegd en een koppeling gelegd me financiering uit het Toekomstfonds.
Voor de uitvoering van het programma staan de volgende middelen ter beschikking:
 1. Reguliere      (project)budgetten
Voor een deel van de activiteiten zijn (project)budgetten beschikbaar, waaruit ook de verduurzaming
wordt bekostigd. Voorbeelden zijn de Meerjaren onderhoudsbudgetten voor het gemeentelijk
vastgoed, het Water­ en Rioleringsplan. Deze budgetten blijven ook bij het Programma Duurzaam
houten vallen onder beheer van de verantwoordelijke projectleiders c.q. budgethouders.
Ook participeert de gemeente in regionale projecten en programma's, waaronder het programma UI­
THUIS. Ook deze middelen zijn geoormerkt en worden beheerd door de betreffende project­ en
programmamanagers.
2.     Toekom stfonds
Indien nieuwe duurzame projecten opgestart worden, waar aanvullend budget voor nodig is, kijken we
in eerste instantie naar het Toekomstfonds. Dit is echter een gelimiteerde bestemmingsreserve van C
500.000,­. In het onderstaande taartdiagram is de gerealiseerde en beoogde besteding weergegeven.
                          Toekomstfonds (kC)
                                    Totaal: C 500.000
                                                                                         • Zonnepanelen
                                    ^^^fl                                           *n     gemeentewerf
                                                                                         i Nul op de
                             A                                               ^ ^ " « l     Meter
                                                  142               ­ļ Q2                  Extra capaciteit
                           Ē                           M                                   (2jr.)
                                                      te                                 i Procesbegelei­
                               3 5 8
                                                     W                                     ding 2e
                                                                                •w         windpark
           • Gerealiseerd                         Br     ***^^                 "**Hk
                             J
           " Nog te besteden                                                       'K    iPvA
                                                                                     B     Verduurzaming
                                                                                           gemeentelijk
                                                                                           vastgoed
                                                                                         B Impuls circulair
                                                                          150
                                                                          ' 50             inkopen
                                                                                       6
De resterende collegeperiode willen we het Toekomstfonds vooral inzetten voor :
                                        e
a. Procesbegeleiding voor het 2 windpark: het college acht een tweede windpark noodzakelijk om
     de energiedoelstelling uit het collegeprogramma te realiseren. Leerpunt uit de evaluatie van het
     eerste windpark is de zorgvuldigheid van het voorbereidingstraject en wenselijkheid om hierin als
6
  Dit onder voorbehoud besluitvorming over de Perspectiefnota 2017.
                                                                                                         21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>     gemeente een actieve rol te vervullen. De hiervoor benodigde capaciteit en deskundigheid zullen
     worden gefinancierd uit het Toekomstfonds.
b.   Plan van aanpak verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed: de duurzame doelstellingen
     gelden natuurlijk net zo goed voor onze eigen organisatie, daarom zetten we in op verduurzaming
     van het gemeentelijk vastgoed. Om hierin (financieel en technisch) verantwoorde en goed
     onderbouwde keuzes te maken wordt een haalbaarheidsonderzoek gedaan naar de meest
     kansrijke gemeentelijke gebouwen. Voor de daadwerkelijke investeringen zal t.z.t. een
     investeringskrediet worden aangevraagd.
c.   Impuls circulair inkopen: op de korte termijn bezien vraagt een circulaire inkoop vaak een hogere
     investering dan een "reguliere" inkoop; om te voorkomen dat vanwege financiële overwegingen
     kansen voor circulair inkopen gemist worden, willen we de extra benodigde investeringen vanuit
     het Toekomstfonds financieren.
3. Budget Duurzaamheid
Voor de algemene uitvoering van het programma staat ook het budget FCL 673003 Duurzaamheid ter
beschikking. Hierin zit jaarlijks C 57.000,- vrije ruimte. Op de volgende pagina staat de jaarlijkse
begroting voor de besteding van dit budget.
Mochten vanuit de duurzame ambities nieuwe projecten opgezet worden die een substantiële
investering vragen, dan zal hierover een apart voorstel - inclusief financiële consequenties - worden
gedaan.
Budget Duurzaamheid                                                                            Bedrag (C)
Organisatie programma (incl. abonnementen)                                                           5.000
Communicatie                                                                                        10.000
Onderzoek & advisering                                                                              30.000
Faciliteren lokale initiatieven                                                                     12.000
Totaal                                                                                              57.000
4.     Duurzaamheidsfonds
Houten beschikt ook over het Duurzaamheidsfonds Houten. De gemeente Houten draagt, evenals
Windpark Houten jaarlijks C 25.000,- bij aan dit fonds. De besteding van dit fonds is de
verantwoordelijkheid van het (onafhankelijke) bestuur van het fonds. Jaarlijks verdeelt dit bestuur C
50.000,- onder duurzame Houtense initiatieven.
Organisatie
Het programma Duurzaam Houten bundelt de activiteiten van verschillende afdelingen die bijdragen
aan de doelstellingen op de Planet-thema's. Om dit in goede banen te leiden is er een
programmateam dat de verantwoordelijkheid heeft voor de realisatie van het programma. Dit
programmateam bestaat uit:
» de programmamanager Duurzaam Houten
»    de strategisch adviseur/programmamanager U-Thuis
»    vier medewerkers duurzaamheid, waarvan 1 het programmasecretariaat voert.
Dit team houdt bij de diverse projecten vinger aan de pols, organiseert programmabijeenkomsten,
adviseert collega's inhoudelijk en voert de communicatie en monitoring uit. Voor elke pijler is één
teamlid het eerste aanspreekpunt. Hij of zij behoudt op dit thema het overzicht, identificeert kansen en
zorgt dat initiatieven bij de juiste personen in de organisatie terecht komen.
                                                                                                         22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Bijlagen bij het programma Duurzaam Houten:
A. Activiteitenoverzicht: geïntieerde activiteiten 2016 Ã geplande
   projecten 2017/2018.
B. Stakeholder-overzicht
                                                                   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>