<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>« l - ^ H O L L A N
                               Dienst Landelijk Gebied
      íniATERLlNIÍ             Ministerie van Economische   Zaken
     NATIONAAL PROJECT




                      įjļįi   Ruimtelijk Kwaliteits kader voor herontwikkeling
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                            Pi


                                                                                                              Í




            7                                                                i

                                                                                                                      \

                                        }                                I
                                                                     I
                                                                                                                          l

                                                                                         4
                                                                                             i
                                                           •I.

                  Ï


                                                 7                                                       V'




                                                                                             2
                                                                 i




i           ••t


                                    \

    Í
                                                                                                                  i



                      -f.



                                                 íľSi
                            :




                                i
                                                                                                                      1
                                                                                     1




                                                                                 1               V

                                                                                                     I
                                1=3

                                                     ft©


        !
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       Fort bij Honswijk | 3




Dit rapport is een uitgave van:
                                                               Inhoud
Dienst Landelijk Gebied                                        1   Ontdek de verborgen schoonheid               5    BIJLAGEN
www.dienstlandelijkgebied.nl                                       Waar historie inspireert                          I     Overzicht forteiland en gebouwen
                                                                   R i j k s m o n u m e n t en werelderfgoed        II    Samenvatting beschikbare gegevens
I n samenwerking m e t :                                           H e r o n t w i k k e l i n g wegens vrede        III   Vleermuizenadvies
ministerie EZ, provincies Gelderland e n Utrecht,                                                                    IV    Begrippenlijst vestingwerken en waterlinies
gemeenten H o u t e n , Vianen e n Culemborg, RCE,             2   Ondernemer voor de toekomst gezocht          7    V     Kaart r u i m t e l i j k kwaliteitskader
projectbureau
p:            Nieuwe Hollandse Waterlinie                          Merkkracht
                                                                   Zelfstandige exploitatie
Kaart- e n beeldmateriaal:                                         Samenhang
beeldenbank projectbureau NHW                                      Maatschappelijk o n d e r n e m e n
GIS Competence Center DLG                                          Goede b u u r
o n t w e r p t e k e n i n g e n DLG Kees van der Velden          Sturen op kernwaarden
historisch materiaal Chris W i l l , Douwe Koen, Jaap de Zee
buro Lantschap e n BBA (CHER)                                  3   Kernwaarden                                  11
                                                                   Nieuwe Hollandse Waterlinie
Projectteam:                                                       Wachters aan de Lek
M i c h e l Ronden, JanVrielink, A n s v a n der Heide,            Fort bij H o n s w i j k
Nicky Struiker Boudier, Kees van der Velden
                                                               4   Ruimtelijk kwaliteitskader                   21
                                                                   Ruimtelijke kwaliteit e n openbaarheid
Kees van der Velden - landschapsarchitect                          Fortwal e n gracht
februari 2014                                                      Infrastructuur en terreplein
                                                                   Zichtlijnen
                                                                   Koers gebouwen
                                                                   Parkeren
                                                                   Ruimte v o o r n i e u w b o u w
                                                                   Karakter
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                             4
                :
                    ļĻįļįĘgĘķ Z




        m




n

    5




                           ì




            m
                      r
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                       Fort bij Honswijk | 5




1 Ontdek de verborgen schoonheid
       In het prachtige rivierengebied ligt het Fort bij Honswijk                  en Everdingen (overzijde van de Lek) v o r m e n het Lekacces.
       nog o n o n t d e k t aan het w a t e r van de Lek. Het grote
       verdedigingswerk is robuust en tegelijkertijd verborgen in                  Rijksmonument en werelderfgoed
       het landschap. Het f o r t bewaakt de rivier de Lek en haar                 Het f o r t in een open landschap in het m o o i e rivierengebied
       u i t e r w a a r d e n , de Lekdijk en de binnendijkse s t r o o m -       is samen m e t andere onderdelen van de Nieuwe Hollandse
       ruggen. Stilzwijgend aanwezig en ondoordringbaar. Voor                      Waterlinie heel goed bewaard gebleven in zijn historische
       vijand geen d o o r k o m e n aan, v o o r vriend een baken van             context. Het f o r t is r i j k s m o n u m e n t . Inmiddels is de Nieuwe
       veiligheid. Mede d o o r de beëindiging van de Koude Oorlog                 Hollandse Waterlinie als geheel op de Voorlopige Lijst van
       is o o k het Fort bij Honswijk uiteindelijk overtollig militair             Unesco Werelderfgoed geplaatst.
       vastgoed g e w o r d e n . De militaire functie van het f o r t mag
       dan niet meer actueel zijn, de uitstraling en de historie is
       nog altijd aanwezig en k o m t je aan alle kanten t e g e m o e t           Herontwikkeling wegens vrede                                                  Nieuwe Hollandse   Waterlinie   met het Fort b i j   Honswijk
       w a n n e e r je over het terrein loopt. En doe je je ogen dicht            Het Fort bij Honswijk is een complex van ongeveer 13
       dan w a a n je je o n m i d d e l i j k weer t e r u g in de tijd dat het   hectare, bestaande uit de fortgracht m e t aangrenzende
       f o r t zijn functie n o g had. Hoog tijd v o o r een eerbetoon aan         g r o n d e n en het forteiland m e t daarop een aantal -
       het onverschrokken b o u w w e r k door het open te stellen en              grotendeels m o n u m e n t a l e - g e b o u w e n . Het f o r t is van
       een nieuwe b e s t e m m i n g te geven. Daarvoor zoeken                    grote cultuurhistorische, maar o o k natuurlijke en land¬
       betrokken overheden een nieuwe eigenaar die het f o r t op                  schappelijke w a a r d e . Deze i n f o r m a t i e b r o c h u r e neemt u
       t e r m i j n duurzaam w i l gaan exploiteren.                              mee in de bijzondere kwaliteiten van het Fort bij Honswijk
                                                                                   en de mogelijkheden die er zijn v o o r de h e r b e s t e m m i n g .
                                                                                   H o o f d s t u k t w e e gaat in op de rol van de t o e k o m s t i g
       Waar historie inspireert ....                                               eigenaar. H o o f d s t u k drie beschrijft en verbeeldt de
       Het Fort bij Honswijk is onderdeel van de Nieuwe                            kernwaarden van het f o r t . In h o o f d s t u k vier w o r d t
       Hollandse Waterlinie die Holland verdedigde tegen                           aangegeven w a t de gezamenlijke overheden verwachten
       vijandelijke legers d o o r het onder w a t e r zetten van                  van de t o e k o m s t i g e eigenaar en komen de kwaliteitscrite¬
       polders. Door het kniehoge w a t e r kon de vijand niet varen               ria v o o r de herontwikkelingsopgave aan b o d . In de bijlage
       en o o k moeilijk w a d e n door het water. De meest kwets¬                 krijgt u inzicht in feitelijke gegevens van het terrein.
       bare plekken in de verdediging v o r m d e n zogenaamde
       accessen: hoger gelegen g r o n d e n , w e g e n , spoorlijnen,
       dijken en rivieren w a a r d o o r de vijand w e l toegang had.
       Deze accessen w e r d e n m e t geschut verdedigd, vanuit
       f o r t e n en andere verdedigingswerken. De f o r t e n Honswijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                        m
i   mm


         ik?
                                        I




               in vrijheid opgesloten
                  - fort Honswijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                        Fort bij Honswijk | 7




2 Ondernemer voor de toekomst gezocht
       Een duurzame t o e k o m s t v o o r het Fort bij Honswijk vraagt         Samenhang
       o m een eigentijdse h e r b e s t e m m i n g . De overheid legt geen     Het initiatief m o e t bij voorkeur aanvullend zijn op
       concrete ontwikkelingsconcepten o p aan de m a r k t .                    bestaande functies binnen de gemeente H o u t e n . Dit geldt
       Initiatiefnemers zijn zelf het beste in staat een succesvolle             in het bijzonder v o o r Lunet aan de Snel, het naastgelegen
       invulling te bedenken en te realiseren.                                   f o r t en het verderop gelegen Werk aan de Korte U i t w e g .
       Voor het behoud en de o n t w i k k e l i n g van de kernwaarden          Het initiatief op het Fort bij Honswijk m o e t aanvullend zijn
       stelt de overheid r a n d v o o r w a a r d e n in de v o r m van dit     en - sterker n o g - bij voorkeur o o k de samenwerking
       ruimtelijk kwaliteitskader. Voor de functionele invulling                 aangaan m e t de ondernemers op de Lunet aan de Snel en
       hanteert de overheid - naast w e t g e v i n g en beleid - een            Werk aan de Korte U i t w e g .
       beperkt aantal uitgangspunten:                                            Naast samenhang tussen het gebruik van het f o r t en de
                                                                                 directe o m g e v i n g is het van belang dat de initiatiefnemer
       Merkkracht                                                                a a n t o o n t dat zijn concept is afgestemd op het rijke palet
       Er m o e t uiteindelijk een duidelijk, uniek en aantrekkelijk             aan nieuwe functies binnen de Hollandse Waterlinie als
       beeld w o r d e n neergezet. Een functie m e t een duidelijke             nationaal geheel.
       identiteit en zichtbaarheid is de beste garantie v o o r een              Ondernemers in de Nieuwe Hollandse Waterlinie hebben
       succesvolle h e r b e s t e m m i n g .                                   zich verenigd in de Stichting Liniebreed o n d e r n e m e n . Voor
                                                                                 nadere i n f o r m a t i e : w w w . l i n i e b r e e d o n d e r n e m e n . n l .
       Zelfstandige exploitatie
       Er k o m t geen structurele financiële bijdrage van de                    Maatschappelijk ondernemen
       overheid. De uiteindelijke initiatiefnemer is zelf volledig               O n d e r n e m e n op het Fort bij Honswijk is maatschappelijk
       v e r a n t w o o r d e l i j k v o o r het slagen van het concept. Dit   v e r a n t w o o r d o n d e r n e m e n ; het historisch erfgoed is van
       betekent dat de initiatiefnemer aantoonbaar kredietwaar¬                  een grote maatschappelijke w a a r d e . De initiatiefnemer
       dig m o e t zijn o m een duurzame t o e k o m s t van dit erfgoed         w e e t de voordelen van m a r k t w e r k i n g te combineren met
       veilig te stellen.                                                        de zorgvuldigheid van maatschappelijk en duurzaam
                                                                                 o n d e r n e m e n . Hierbij w o r d t de creativiteit van de markt
                                                                                 gecombineerd m e t het b e h o u d van de kwetsbare
                                                                                 kernwaarden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>'^| I   v?.'   1
                       intieme weidsheid...   1
                       FORT HONSWIJK




                   I

                   1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                            Fort bij Honswijk | 9




Goede buur
De initiatiefnemer m o e t een goede b u u r m a n zijn. Een
goede s a m e n w e r k i n g met o m w o n e n d e n , (semi)overheden
en belangengroeperingen is essentieel v o o r het slagen van
de h e r b e s t e m m i n g . De belangrijkste samenwerkingspart¬
ners zijn de gemeente H o u t e n , de provincie Utrecht, het
Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden én de naaste
buur Staatsbosbeheer.
Een goede buur betekent o o k dat de overheid van de
i n i t i a t i e f n e m e r verlangt dat er geen verkeersoverlast
ontstaat. Het Fort bij Honswijk ligt te m i d d e n van het                   roftrnomtuK-
landelijk gebied, grenzend aan de natuurlijke uitwaarden,
v e r b o n d e n met de o m g e v i n g d o o r smalle dijkwegen met
daaraan kleinschalige dijkhuizen. Rust is een belangrijke
o m g e v i n g s k w a l i t e i t . Deze rust m o e t gerespecteerd
w o r d e n door het vinden van ' s l i m m e ' oplossingen voor
het k o m e n en gaan van de beoogde fortbezoekers.
Verplicht onderdeel van het t o e k o m s t i g op te stellen
                                                                          comfortabel afzien.
businessplan is dan ook een plan v o o r het vervoer- en
bezoekersmanagement.                                                      -HcmnOrUWUiC'


Sturen op kernwaarden
Naast de b o v e n g e n o e m d e criteria aan het t o e k o m s t i g
gebruik stelt de overheid een aantal ruimtelijke voor¬
w a a r d e n o m de kernwaarden van het f o r t veilig te stellen.
Deze zijn verderop in deze brochure concreet gemaakt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>    -




7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                    Fort bij Honswijk | 11




3 Kernwaarden
      Nieuwe Hollandse Waterlinie                                                      Wachters aan de Lek
      De Nieuwe Hollandse Waterlinie had één helder doel: het                          Het Lekacces - m e t de f o r t e n Everdingen, Honswijk, Werk
      verdedigen van Holland tegen vijandelijke legers.                                aan het Spoel en Lunet aan de Snel - v o r m t een 'jewel in
      O n d e r w a t e r z e t t i n g moest de vijand t e g e n h o u d e n . Deze   t h e c r o w n ' van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
      waterbarriere w a s enkele kilometers breed en enkele                            Everdingen en Honswijk zijn de Wachters aan de Lek.
      tientallen centimeters diep. De onder w a t e r gezette velden                   Nergens is de Linie beter beleefbaar dan hier. De potentie
      w a r e n zo breed dat de vijand er niet of nauwelijks                           van de f o r t e n in dit 'militair landschapspark' is e n o r m .
      overheen kon schieten en zo ondiep dat de waterplas
      onbevaarbaar w a s en sloten en greppels onzichtbaar
      w e r d e n . Een ingenieus stelsel van kanalen, inlaatpunten,
      gemalen en d a m m e n zorgde ervoor dat alle
      inundatievelden in 4 t o t 12 dagen (afhankelijk van de
      rivierwaterstanden) onder w a t e r gezet konden w o r d e n .
      De meest kwetsbare plekken in de verdediging v o r m d e n
      de accessen; de hoger gelegen g r o n d e n , w e g e n ,
      spoorlijnen, dijken en rivieren w a a r d o o r de vijand toegang
      had d o o r de onder w a t e r gezette velden. Deze accessen
      w e r d e n m e t geschut verdedigd, vanuit f o r t e n en andere
      verdedigingswerken.
      In 1853 w e r d de Kringenwet ingesteld o m het zicht op de
      schootsvelden rond de f o r t e n open te h o u d e n . In cirkels
      o m de f o r t e n heen golden beplantings- en bouwrestricties
      in verschillende gradaties. In de kleine kring, binnen 300
      meter van het f o r t w a s enkel b o u w e n in hout toegestaan,
      zodat t e n tijde van oorlogsdreiging de b e b o u w i n g snel
      afgebrand of g e r u i m d kon w o r d e n . In de middelste kring,
      tussen 300 en 6 0 0 meter w a s b o u w e n in steen v o o r de
      onderste 50 centimeter en schoorstenen toegestaan,
      aangevuld m e t h o u t . In de grote kring, tussen 6 0 0 en 1000
      meter, golden geen b o u w b e p e r k i n g e n maar w a s de
      overheid bevoegd o m bij oorlogsdreiging te r u i m e n .


                                                                                                                                                            Nieuwe Hollandse   Waterlinie,   85 kilometer   van Muiden   tot de   Biesbosch
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                '   «te




             ítt       t    l   i    l    »

     l   i
2h
                   I       1 1 1 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                             Fort bij Honswijk | 13




Fort bij Honswijk
Het complex Fort bij Honswijk dateert in de eerste aanleg                  In latere fasen w e r d aan het f o r t als zodanig w e i n i g    andere een werkplaats, kantine, kantoren en een schiet¬
uit het m i d d e n van de 19de eeuw en k w a m t o t stand in de          gewijzigd, maar zijn w e l verschillende g e b o u w e n toe¬      baan aangelegd. Van 1968 t o t 1996 is het f o r t gebruikt
jaren 1841-1848. Het had onder meer een functie als                        gevoegd, die v o o r de bescherming van ondergeschikt              v o o r munitierenovatie. Omstreeks 1985 is de grote
verdediging van het Lekacces en van een grote en een                       belang zijn. In 1939 begon de derde mobilisatie en is de           inundatiesluis v o o r het Lekwater bij de dijkverzwaring ter
kleinere inundatiesluis v o o r Lekwater. Fort bij Honswijk                aanliggende polder Blokhoven geïnundeerd. De Duitsers              plaatse o n d e r g e w e r k t en grotendeels gesloopt. Tevens is
was het eerste en grootste t o r e n f o r t van de Waterlinie. De         hebben gebruik gemaakt van het f o r t in 1944-1945. Na de         een deel van het inundatiekanaal aan de oostzijde van het
vrijstaande bomvrije toren van zwaar metselwerk had een                    o o r l o g diende het f o r t enkele jaren als interneringskamp   f o r t g e d e m p t , inclusief de derde aangelegde sluis, aan de
kelder en drie verdiepingen met kantelen erop. Het f o r t                 v o o r collaborateurs. Vervolgens is het f o r t t o t 1968       noordoostzijde van het f o r t .
had een gracht en een o p h a a l b r u g . Fort bij Honswijk is           gebruikt d o o r de Koninklijke Luchtmacht. Toen zijn onder
g e n o e m d naar het nabijgelegen gelijknamige buurtje,
maar het was aanvankelijk bekend als Fort W i l l e m II.
Het f o r t is in het kader van de w a p e n w e d l o o p in 1879-1888
belangrijk gemoderniseerd, w a n t een vrij in het veld
staand f o r t w a s te kwetsbaar. Voorafgaand hieraan zijn
langs de oostzijde van het f o r t het inundatiekanaal, met
een derde sluis, en de Gedekte Gemeenschapsweg
aangelegd. Bij modernisering w e r d de bovenste verdieping
van de t o r e n v e r w i j d e r d , waarna deze aan de oostzijde
v o o r t a a n w e r d beschermd d o o r een aangeaarde contres-
carpgalerij. Tevens k w a m e n enkele z o g e n o e m d e bomvrije
g e b o u w e n t o t stand, m e t name een p o o r t g e b o u w en een
kazemat. In het oevergebied van de Lek ten oosten van het
f o r t en van het inundatiekanaal k w a m e n in t w e e fasen
tientallen kleine betonnen w e r k e n t o t stand.                                                                                                                                                            1




                                                                                                I
                                                                                                                                                                      het ' s t r a a t j e van Vermeer'   in de toren van het fort
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                ilttni
                                                             A   S I S

                                                                                                                                                                 Ié




     *   3                                         *         ,   r                  i              m . P


                          ì            1       l     1                             I
li       13                                                                                    İ          1
             e*
              1
                  I




                                                         1


                                                     1



                                       I


                      S
                                               4lé
                      l
                      «
                              !   LH
                                           i                         de eerste bouwfase van het Fort bij Honswijk: toren   met dr ie ver diepingen   en   kantelen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                              Fort bij Honswijk | 15




Kernwaarde         cultuurhistorie
Het Fort bij Honswijk is van grote cultuurhistorische                          Samen m e t Lunet aan de Snel, Werk aan de Korte Uitweg,
betekenis. Het complex is representatief o m d a t het nog                     de Gedekte Gemeenschapsweg, het Inundatiekanaal, Werk
steeds de fysieke onderdelen, kenmerken en vele o m g e -                      aan de Groeneweg en het Fort bij Everdingen v o r m t het
vingskenmerken v e r t o o n t die destijds t o t b o u w en                   een uniek ensemble m e t een vrijwel gave relatie t o t het
aanpassing aanleiding w a r e n . Het complex is gaaf bewaard                  schootsveld.
o m d a t qua structuur en fysiek v o o r k o m e n de hoofdzaken              De cultuurhistorische w a a r d e r i n g heeft geleid t o t a a n w i j -
van de toestand in de jaren '70 van de 19de eeuw zijn                          zing van het f o r t c o m p l e x t o t r i j k s m o n u m e n t . De rijksmo-
bewaard en nauwelijks zijn gewijzigd.                                          numentale onderdelen w o r d e n beschermd door de
                                                                               Monumentenwet.




                       as*




                                               Fort b i j Honswijk   in 1961                                                                                      prins Bernard   op bezoek in 1961
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>              EBfflr




                       \   • • I F




                                     1
                           Bh        ' B ÿ f å ä f ň j'   ,'lr-




      '-: m


4*1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                   Fort bij Honswijk | 17




Kernwaarde         natuur
De belangrijkste natuurwaarde van het Fort bij Honswijk is                Door de belangrijke functie van de t o r e n v o o r vleermuizen
de vleermuisfunctie. Het f o r t , m e t name de t o r e n , vervult      is intensieve ingebruikname niet realistisch. De huidige
in de nazomer een zeer belangrijke functie als zwermloca-                 w e t g e v i n g biedt hiervoor geen r u i m t e . Vleermuizen
tie van w a t e r v l e e r m u i z e n . Het aantal watervleermuizen     w o r d e n op internationaal niveau beschermd door de
w o r d t geschat op 3500 t o t 4700. Dit hoge aantal maakt               Habitatrichtlijn. Deze Europese richtlijn is in de neder¬
dat de i n s t a n d h o u d i n g van (inter)nationaal belang is.De      landse w e t g e v i n g g e ï m p l e m e n t e e r d in de Flora- en
z w e r m f u n c t i e is o o k van belang v o o r baardvleermuizen,     Faunawet.
g e w o n e dwergoorvleermuizen en franjestaarten.                        Belangrijke conclusie is dat de toren en één segment van
Naast het zwermen is de toren van belang v o o r grote                    de contrescarp op het forteiland niet intensief - en dus niet
aantallen overwinterende water- en baardvleermuizen.                      als economische drager - in gebruik g e n o m e n kan w o r d e n .
Op Honswijk zijn aantallen baardvleermuizen t o t 150                     Beperkt (tijdelijk) gebruik, zorgvuldig handelend ten
individuen w a a r g e n o m e n , w a a r d o o r de locatie landelijk   opzichte van vleermuizen, is w e l mogelijk (zie bijlage).
een belangrijke functie vervult. Het hele jaar d o o r zijn er
vleermuizen aanwezig.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             FľEĨ
                                                                                                                                                                                 BS
ŕ v / . ļ ^ ^ V ' i ^ ^ ^ ^ ' f F o - ť t bij Honswijk                                                                                                                                                                                                         y            j r       . -




                                                                                                                    c   *   *   ­   \   ­   ^   ~   ­    ­   ­   ^




                                                         (FļůerËāllSöĎŕŭ]
                                                                                                                                                                      • j ë j é f c í l - O VX f ï rr ' A
                                                                                                                                                                                                                                                   '   r.J V           ,'




                                                                                                                                                                       '     -   '         -           r   - S ć           Ŝ
                                                            estëin
                                                                                                                                                                                     ..- ^ĩ^įĩsí     M-Ay-'
                                                                                                                                                                                                                   1
                                                                                                                                                                                               Ti'ii'-' ',' -
                                                                                                                                                                                                   ,..;*yr*

                                                                                                                                                                                                                                                                                                .JÍÏ-:
                                                                                                                                                                                      Ï'ŴĪ.Ě-./.JV'
                                                                                                                                                                                       1
                                                                                                                                                                                               '   1
                                                                                                                                                                                                                   :   Í   'ífe.-ŕt




                                                                                                        z   '      f~~i V - ; - . -         -,^^ÏSSŴ'Í»Ä.­;7 z

                                                                                                                                                                                                                                                                                  1
                                                                                                                                                                                                                                                                            I       i
                                                                                                                                                                                                                                                                   I              I I       I




                                                                                                                                                                                                                                                                                                         /,^'   Z   ,;İ™ ;'-,pi-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         s



                                                                                                      w e r d in




                                                                            /Hf-.-/--.:   ī­r   1 ­
                                                                                                      ?*^

                                                                                                                                                                           "LS'ju




                                                                                                                                                                                                                                          ­ ' . I V     ­               M ĩ & ŕ S


                                                                                                                                                                      "~                                   '   _               Fort bi ì Honswijk is onlosmakelijk ve rbonde n met het landschap

                                                                                                                                                                 :-        —į —J - / Ť J ^ -
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                         Fort bij Honswijk | 19




                               Kernwaarde ruimtelijke            opbouw
                               Het Fort bij Honswijk is op subtiele wijze o p g e n o m e n in     o m w a l l i n g . Karakteristiek zijn o o k de grondgedekte
                               zijn o m g e v i n g . De combinatie van het ensemble van forten    g e b o u w e n in de bastions en centraal op het f o r t , w a a r d o o r
                               met relicten van verdedigingswerken in het veld en het              het f o r t in twee r u i m t e n w o r d t verdeeld. Uniek is het                                         asymmetrisch     f o r t aan de Lek
                               open karakter van het landschap van de voormalige                   p o o r t g e b o u w . Mede d o o r het p o o r t g e b o u w en de remise
                               i n u n d a t i e k o m m a a k t dat er sprake is van een uniek    heeft het f o r t een sterk besloten sfeer. De landschappelijke
                               militair-landschappelijk ensemble.                                  uitgangssituatie en plaatsing van de g e b o u w e n op het f o r t
                               Het Fort bij Honswijk kent een unieke ligging aan de rivier         dragen bij aan het specifieke karakter: de 'genius loci'.
                               de Lek, met de kenmerkende a-centrisch geplaatste t o r e n         De Kringenwet heeft er jarenlang v o o r gezorgd dat het
                               op het zuidoostelijke bastion met zicht op de Lek en het            omliggende schootsveld open van karakter is gebleven. De
                               Fort bij Everdingen. Het Fort bij Honswijk bestaat in               grote openheid en het groen en overwegend rustige
                               hoofdzaak uit een r u w w e g rechthoekig, asymmetrisch             karakter van het Waterlinielandschap zijn behoudenswaar-
                               aardwerk met vier verschillende bastions. Tussen de beide           dige kwaliteiten. Ze w o r d e n met diverse planologische
                               frontale bastions bevindt zich een rechte courtine. De              regimes beschermd, zoals de A M v B - R u i m t e / BARRO van
                               oostzijde van de o m w a l l i n g is - met o o g op de zwaardere   de rijksoverheid, de provinciale Ruimtelijke Verordeningen                    dikkere wallen   oostfront   besloten   sfeer door poort en
                               verdedigingsfunctie - dikker uitgevoerd dan de westelijke           en de gemeentelijke b e s t e m m i n g s p l a n n e n .                                                       grondgedekte        gebouwen




Fort b i j Honswijk   heeft een sterke relatie met de Lek
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>20 | Fort bij Honswijk




                                  El
                                           E2



                                       E




                                                    BI                                                            F



                                                                                                                      M
                                                         P
                                                                 B


                                  ^3            l
                                                         3

                         Y



                                           A
                                                                 H
                                                                              4                     C
                                                                                    11      Ě




                                       S

                         P

                              D

                                                                     |O   |       Í \

                         P2                 T
                                                             d


                                                                     Sí            i
                                                                                        6
                                                                                                G


                                                                                                            Gil
                                                                                                                          (k)




                                                                                                        K




                                                                                                                            m
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                    Fort bij Honswijk | 21




4 Ruimtelijk kwaliteitskader
        Ruimtelijke kwaliteit                                                    Openbaarheid
        De bijzondere architectuur, hoge n a t u u r w a a r d e n , fraaie      De initiatiefnemer maakt het Fort bij Honswijk publiek
        landschappelijke setting en unieke historische betekenis                 toegankelijk. Er zijn diverse gradaties van publieke
        vragen o m een o n d e r n e m e r die de hoogste ruimtelijke            toegankelijkheid denkbaar, afhankelijk van de t o e k o m s t i g e
        kwaliteit levert. Dit vraagt o m een excellent plan voor                 functies. De m i n i m u m e i s is het publiek toegankelijk maken
        behoud en herstel, v e r b o u w en n i e u w b o u w van de             van de b u i t e n r u i m t e , van zonsopgang t o t zonsondergang,
        g e b o u w e n en de o n t w i k k e l i n g van de terreininrichting   in de v o r m van w a n d e l m o g e l i j k h e d e n over de f o r t w a l en
        d o o r een t e a m van v a k b e k w a m e mensen met in de             het terreplein en het aanbieden van rondleidingsmogelijk-
        praktijk bewezen kwaliteiten.                                            heden in de m o n u m e n t a l e g e b o u w e n .
                                                                                 Door de toegankelijkheid van de b u i t e n r u i m t e w o r d t het
        Op de volgende pagina's w o r d t de vereiste 'ruimtelijke               forteiland - als ensemble van g e b o u w e n - in relatie met
        k w a l i t e i t ' concreet gemaakt v o o r de onderdelen:              het omliggende landschap maatschappelijk beleefbaar
                                                                                 gemaakt.
           - f o r t w a l en gracht                                             Het is denkbaar dat op het forteiland beperkte delen van
           - infrastructuur en terreplein                                        de b u i t e n r u i m t e w o r d e n afgezonderd van de openbaar-
           - zichtlijnen                                                         heid w a n n e e r de nieuwe functie hiermee onverenigbaar is.
           - koers g e b o u w e n                                               Dit is als het ware een privétuin bij een gebouw. Dit mag
           - parkeren                                                            echter de toegankelijkheid van het f o r t als geheel niet
           - ruimte voor nieuwbouw                                               belemmeren.
           - karakter                                                            Beleefbaarheid van het interieur van de m o n u m e n t a l e
                                                                                 g e b o u w e n is eveneens van maatschappelijk belang, maar
                                                                                 een continue openstelling van de toren is gezien de
                                                                                 vleermuiswaarden niet mogelijk en is naar v e r w a c h t i n g
                                                                                 niet passend in de exploitatie van de overige g e b o u w e n .
                                                                                 Het openstellen van de m o n u m e n t e n v o o r het publiek,
                                                                                 bijvoorbeeld d.m.v. rondleidingen geeft o o k invulling aan
                                                                                 het maatschappelijk belang.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>22 | Fort bij Honswijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                          Fort bij Honswijk | 23




Fortwal en gracht                                                               Uitgangspunten                                                                        respecteer m o n u m e n t a l e b o m e n : beeld parkwal
Het Fort bij Honswijk heeft een duidelijke grens door de                                                                                                              Op de f o r t w a l staan tal van b o m e n m e t een
fortgracht en de f o r t w a l , een duidelijke b i n n e n - en                behoud contouren gracht en de f o r t w a l                                           m o n u m e n t a l e uitstraling. Deze b o m e n , in een losse
b u i t e n k a n t . Opvallend is het verschil tussen de n o o r d - en        De historische contour van het f o r t , in de v o r m van de w a l                   setting verspreid over de w a l , zijn onderdeel van de
de z u i d w a l ; de zuidwal - tevens w i n t e r d i j k - heeft glooi¬       en de gracht, m o e t blijven bestaan en de herkenbaarheid                            kernkwaliteit van het f o r t ; deze dienen m e t respect
ende v o r m e n , t e r w i j l de binnendijkse n o o r d w a l meer           m o e t w o r d e n versterkt. De gedekte opstelling van het fort                     behandeld te w o r d e n . Door waar nodig de b o m e n
gekante v o r m e n laat zien. Het f o r t is o o k duidelijk gericht           in het landschap is een kernkwaliteit. De z u i d w a l /                             op te kronen blijft er volop zicht van en naar het
op het o o s t e n , het heeft een duidelijke voor- en                          w i n t e r d i j k m e t een open grastalud en de m o n u m e n t a l e              f o r t . Incidenteel kunnen er b o m e n verwijderd
achterkant.                                                                     b o m e n is het streefbeeld v o o r de gehele w a l . Dit is een                     w o r d e n , o m bijvoorbeeld zichtlijnen vrij te zetten,
Het historisch militair profiel van de aarden w a l , met                       herkenbare f o r t w a l , in tegenstelling t o t de n o o r d w a l welke            zonder daarbij het totaalbeeld aan te tasten.
kanonopstelplaatsen en aarden traversen, is grotendeels                         verscholen gaat onder het struikgewas. Het verwijderen                                Met f r e q u e n t groenbeheer m o e t deze beplanting
v e r d w e n e n . Tevens ontbreken delen van de f o r t w a l aan             van de struiklaag, het hekwerk en het creëren van eenheid                             duurzaam instand gehouden w o r d e n .
weerszijden van het p o o r t g e b o u w . In het verleden is de               zijn hier de opgaven. De w a l en de gracht dienen een
w a l hier verwijderd o m w e g e n aan weerszijden van de                      'cultuurlijke' uitstraling te houden d o o r frequent beheer.                         aanleg openbare w a n d e l r o u t e f o r t w a l
p o o r t naar het plein aan te leggen. Dit is - cultuurhistorisch              De n o g aanwezige limietpalen van de v o o r m a l i g e militaire                   O m het f o r t en de o m g e v i n g maatschappelijk
en ruimtelijk - echter een knelpunt, w a n t hierdoor k o m t                   landsgrens m o e t e n behouden blijven.                                              beleefbaar en zichtbaar te maken is een doorgaand
het p o o r t g e b o u w 'los' in de r u i m t e te liggen en is het niet                                                                                            w a n d e l p a d over de f o r t w a l essentieel.
langer de logische entree t o t het f o r t . En juist dit p o o r t g e -
b o u w is één van de unieke kenmerken van het fort.
Honswijk is het enige f o r t in de Waterlinie m e t een
poortgebouw!
Op de w a l staat een g r o o t aantal fraaie b o m e n m e t een
m o n u m e n t a l e uitstraling. Er is, m e t name o p de n o o r d w a l ,
een forse struiklaag aanwezig w a a r d o o r het f o r t niet
overal als zodanig herkenbaar is. Er is een beperkt aantal
restanten van de oorspronkelijke m e i d o o r n h a a g en
knotwilgenrij aan de voet van de w a l aanwezig.




                                                                                zicht vanaf f o r t op schootsveld   en zicht op het fort                    niet zo! Geen verruiging,   waardoor   zicht en herkenbaarheid    verloren   gaat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                 Bİ3
                 .1 j ^ -




niet zo: door verwildering   is er geen zicht op   fortwal
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                               1




                                                           1




                                                                                   I




maar zo: open fortwal   met monumentale   bomen (hekwerk   te   verwijderen)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>İ




    M L
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                   Fort bij Honswijk | 27




herstel de f o r t w a l aan weerszijden p o o r t g e b o u w
De verdwenen f o r t w a l aan weerszijden van het poortge¬
b o u w is een g r o o t ruimtelijk en cultuurhistorisch knelpunt.
Bij de f o r t o n t w i k k e l i n g dient de w a l op passende wijze
                                                                                                                                                lil
gedicht te w o r d e n . De p o o r t dient weer de publieksentree
te w o r d e n . De entree v o o r auto's (bevoorrading, hulpdien­
sten) dient als coupure in de w a l vormgegeven te w o r d e n .



                                                                                                                                                        1

                                                                                                                                                             S 3




    4?
nu: po o rtgebo uw
in de ruimte o
             o
                      als eiland o
                                 ot ek mst:
              p rt als ho o fdentree
                                                    sluiten van de wal
                                                                 wandelaars, oc upure in wal auto 's                I

                                                                                                                                                                                 -.1'




                                                                                                       ũ. iSrJiutĩfĩiiTitŕj

                                                                                                        a lipluis*




                                                                                                        /. Turf,,




referentie oc upure   in wal                     huidige o
                                                         op rt                                         historisch       beeld met gesloten of rtwal   en opo rt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>            Hi
                 m                   à

i




        f




                             9



                                 -




                     k5F -




    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                     Fort bij Honswijk | 29




handhaaf de aanlegplaats van de Liniepont                      haven aan de Lek
Aan de zuidoostzijde meert de Liniepont aan. Dit veer          De ligging van het f o r t , zo dicht bij de rivier de Lek is een
v e r b i n d t de Waterlinieobjecten aan weerszijden van de   uniek gegeven! De zuidelijke fortgracht heeft een open
Lek: de Forten bij Honswijk en Everdingen, de Werken aan       v e r b i n d i n g met de Lek, w a a r d o o r het denkbaar is een
het Spoel en de Groeneweg. Het is een unieke beleving van      aanmeerplaats v o o r boten te realiseren. De ligging aan de
het Lekacces.                                                  Lek is een belangrijk onderdeel van de identiteit van
                                                               Honswijk en een 'unique selling point'.




                                                                                                                                                 Liniepont
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>30 | Fort bij Honswijk




                         .         i
                              •al
                             : (




                             .3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                  Fort bij Honswijk | 31




Infrastructuur en terreplein                                                 Uitgangspunten                                                             maak een publiek toegankelijk terreplein,
Het terreplein van het Fort bij Honswijk heeft een                                                                                                      met eventueel afgebakende p r i v e r u i m t e n
belangrijke verbindende functie. Het f o r t kenmerkt zich                   creëer een r u i m , open en aaneengesloten terreplein                     Het terreplein m o e t zoveel mogelijk publiek toegankelijk
d o o r een grote b u i t e n r u i m t e m e t veel verspreide gebou¬       Het terreplein is cruciaal v o o r de gewenste samenhang                   en beleefbaar zijn. Het is denkbaar dat op het forteiland
w e n . Logica en samenhang zijn niet vanzelfsprekend                        tussen de verschillende onderdelen van het grote                           beperkte delen van de b u i t e n r u i m t e w o r d e n afgezonderd
aanwezig. Een ruim en open terreplein m e t goed zichtbare                   f o r t e i l a n d . Er dient een r u i m , open en aaneengesloten        van de openbaarheid w a n n e e r de nieuwe functie hiermee
verbindingen naar de bastions m o e t zorg dragen v o o r de                 terreplein gecreëerd te w o r d e n , in een heldere v e r b i n d i n g   onverenigbaar is. Dit is als het ware een privétuin bij een
gewenste eenheid en samenhang tussen de                                      met de vier bastions.                                                      g e b o u w . Dit m a g echter de toegankelijkheid en/of
fortonderdelen.                                                                                                                                         beleefbaarheid van het terreplein als geheel niet
Aan de zuidwestzijde ligt een karakteristieke opgang van                     benut de p o o r t als publieksentree                                      belemmeren.
het plein naar de o m w a l l i n g , m e t een bakstenen t r a p als        De p o o r t dient weer de logische h o o f d e n t r e e v o o r het
entree.                                                                      w a n d e l e n d e publiek te w o r d e n .                               ruimte v o o r de hulpdiensten
Veel van de oorspronkelijke verharding van het plein is                                                                                                 De entree, het plein en de infrastructuur m o e t e n geschikt
verdwenen.                                                                                                                                              zijn v o o r het gebruik door de hulpdiensten.
Het plein is in de huidige situatie te bereiken via de poort
en de twee w e g e n aan weerszijden van van het poortge¬
bouw. Er is o o k een historische d o o r g a n g d o o r de f o r t w a l
aan de oostzijde; de poterne - een onderaardse gang -
welke de v e r b i n d i n g m e t de inundatiesluis v o r m d e . De
poterne is n o g in redelijk goede staat aanwezig, maar de
p o o r t aan de buitenzijde van de w a l is in het verleden
dichtgezet.




                                                                                                                                                         karakteristiek   trap tegenover   de poort van de toren naar het pad op de wal
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                         1




            1




                                                             H l
                                                                        1

                    i.'
                                                                                ,   S J ľ


                                                             I
                                                                   11
                                             t i j
                                                                 í'

\                                                                           r
\
                                                             1
                                                     i                      -
                          s



                i


                              .v
                                   í
                                                         !
                                                             ì
        -




    \                                  a s
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                        Fort bij Honswijk | 33




benut de poterne als 'geheime' achteringang en                                          creëer samenhang tussen terreplein en v o o r t u i n
voeg een w a n d e l p a d over de w a l toe                                            fortwachterswoning
De poterne (B op de kaart) aan de oostzijde kan weer                                    Eén van de karakteristieke g e b o u w e n op het terreplein is
opengesteld w o r d e n , w a a r d o o r deze benut kan w o r d e n                    de f o r t w a c h t e r s w o n i n g . Het in samenhang o n t w e r p e n van
als 'achteringang' o m de route v o o r wandelaars van de                               de v o o r t u i n van de w o n i n g v e r h o o g t de ruimtelijke
Liniepont naar het f o r t te verbeteren. De t o c h t door de                          kwaliteit.
poterne is een unieke beleving en aangekomen op remise
G o n t v o u w t zich een prachtig uitzicht.
De achterontsluiting kan aangevuld w o r d e n met een
w a n d e l p a d over het t a l u d van de w a l naar het w a n d e l p a d
op de t o p .


                                                                                                                                                                                                      'geheime'   achteringang   via de onderaardse    poterne




                                                                                                                                                                                                                                                      ft




                 poterne legde de verbinding   met de (verdwenen)      inundatiesluis                                                                    er dient meer samenhang   en kwaliteit   te komen tussen de tuin van de woning      en het   terreplein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                     Ū1




34 | Fort bij Honswijk
                                                                                                                                             0
                                                                                                                                         •
                                    e
                                     4, V/.V.                                   'O
                                                                                                                                    SS

                                                                               1;
                                                                               1;
                                                                               Ū1
                                                                   1
                                                                                                              SF
                                                                   \




                                                                                              p
                                                                                              p
                                                   ì 3                                                Panoram ascho
                                                                                                                          l n u n
                                                                                                                                    datiekom
                                                                                                                                                 Blokho ven

                         Pan
                               er


                                                                       1   x
                                                                                Z''
                                                                                          ^
                                                                                              n?  i                   '


                                                                               ­1   ć     1


                                                         '     J




                                                anoratnfl Le                                  7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                      Fort bij Honswijk | 35




Zichtlijnen                                                                   Uitgangspunten                                                                 behoud en o n t w i k k e l zichtlijnen o p terreplein
Het behoud en de creatie van zichtlijnen zorgt ervoor dat                                                                                                    Het is essentieel v o o r de beleving en samenhang op het
de essentiële w a a r d e n van het f o r t ervaren kunnen                    behoud en o n t w i k k e l zicht entree - p o o r t                           f o r t dat er op het terreplein ruime zichtlijnen ontstaan.
w o r d e n . Zichtlijnen versterken de ruimtelijke samenhang                 Het p o o r t g e b o u w is uniek in de Waterlinie. De eerste                 Bij b i n n e n k o m s t d o o r de p o o r t k o m t de bezoeker in de
op het f o r t en maken de relatie van het f o r t m e t het                  aanblik vanaf de dijk dient in volle glorie dit karakteristieke                'gang' tussen g e b o u w A en H. Aan de zuidzijde m o e t in
landschap beleefbaar.                                                         g e b o u w te zijn, vrij van g e b o u w e n en beplanting.                   volle glorie een magnifiek zicht zijn op de historische kern
                                                                              Consequentie hiervan is onder andere dat het                                   van het f o r t , de t o r e n en de contrescarp m e t hogerop de
                                                                              w a c h t g e b o u w Y v o o r het p o o r t g e b o u w verwijderd m o e t   w a l remise G en t e n westen ervan de f o r t w a c h t e r s w o n i n g
                                                                              worden.                                                                        en het z u i d w e s t b a s t i o n . Inrichtingsmaatregelen op het
                                                                                                                                                             plein dienen hier m e t de grootst mogelijke zorg g e n o m e n
                                                                                                                                                             te w o r d e n o m deze kernkwaliteit niet te verstoren.
                                                                                                                                                             Aan de noordzijde is het visueel contact tussen het plein en
                                                                                                                                                             de t w e e noordelijke bastions cruciaal.
                                                                                                                                                             Achter g e b o u w H dient er zicht tussen het noordelijk en
                                                                                                                                                             zuidelijk deel van het terreplein te zijn.




                                                eerste aanblik   op het fort: het   poortgebouw                                                                                       behoud het zicht op de    historische    van het f o r t
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>          Ţ
              1
ũ
    BP            I
     i

     Mi
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                   Fort bij Honswijk | 37




o n t w i k k e l zicht vanaf de f o r t w a l op de o m g e v i n g
Vanaf de aan te leggen f o r t w a l r o u t e m o e t er uitzicht over
de o m g e v i n g zijn, w a n t f o r t en landschap zijn o n l o s m a k e -
lijk met elkaar v e r b o n d e n .


stem groenbeheer af op vereiste uitzicht
Het is van essentieel belang het t o e k o m s t i g groenbeheer
af te s t e m m e n op het vereiste zicht.




niet zo!                                                                         maar zo: zicht op omgeving,   goed beheer is van groot   belang.   zicht overzijde   Lek (boven),   gedekte weg (midden)   inspiratie   vizier   (onder)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>38 | Fort bij Honswijk




                                                        1
                                      E1
                                               E2           )

                                                    \
                                                                )
                                           E




                                                                                                            s
                                                                B1




                                                                                                        o
                         Y



                                               A

                                      —"




                                           S
                                                                N

                         P

                                  D



                                                                                           l    i
                             P2
                                                    i                   ' 'Í



                                                                            i
                                                                                   G


                                                                                           G1



                                                                    j                  K




                                                                               (
                                                                        v                           J

                                                                         S
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                       Fort bij Honswijk | 39




Koers gebouwen                                                            Uitgangspunten                                       benut g e b o u w e n v o o r eigentijdse functies
Op het f o r t staat een g r o o t aantal g e b o u w e n . Deze                                                               Een aantal van de te behouden g e b o u w e n op het Fort bij
g e b o u w e n zijn o p cultuurhistorische waarde beoordeeld in          behoud en herstel gebouw:                            Honswijk zijn 'grote v o l u m e s ' en bieden daarmee ruimte
de CHER (Cultuur Historische Effect Rapportage). Deze                     g e b o u w A, p o o r t g e b o u w                 v o o r nieuwe, eigentijdse functies.
beoordeling is vertaald in een koers per g e b o u w - behoud             g e b o u w B i , schietbaan                         C o n f o r m bestaande w e t - en regelgeving, zoals de
en herstel, te verwijderen o f keuzevrijheid ondernemer.                  g e b o u w G i , poterne                            M o n u m e n t e n w e t , zijn b o u w k u n d i g e ingrepen prima
M o n u m e n t a l e g e b o u w e n , zeldzame g e b o u w e n of       g e b o u w C, remise                                mogelijk mits deze niet leiden t o t het ' v e r v r e e m d e n ' van
beeldbepalende g e b o u w e n m o e t e n behouden blijven en            g e b o u w D, magazijn                              het gebouw. Zo is het creëren van een uitbreiding onder de
hersteld w o r d e n . Gebouwen buiten deze categorie welke               g e b o u w E, magazijn                              g r o n d d e k k i n g denkbaar, als o o k het maken van insnijdin¬
storend zijn v o o r de ruimtelijke kwaliteit m o e t e n v e r w i j -   g e b o u w F, magazijn                              gen v o o r lichttoetreding.
derd w o r d e n . En bij g e b o u w e n buiten de behoudcategorie       g e b o u w G, remise                                In de Waterlinie en andere historische vestingwerken zijn
welke niet storend zijn v o o r de ruimtelijke kwaliteit is het           g e b o u w H, magazijn                              tal van inspirerende voorbeelden bekend van hergebruik.
aan de initiatiefnemer o m een keuze te maken, afhankelijk                g e b o u w I, toren                                 Bij 'karakterstiek' w o r d e n de criteria v o o r de architectuur
van de beoogde functie.                                                   g e b o u w K, contrescarpgalerij                    van nieuwe ingrepen gegeven.
                                                                          g e b o u w M, kazemat
                                                                          g e b o u w T, f o r t w a c h t e r s w o n i n g   behoud en o n t w i k k e l vleermuisfunctie toren
                                                                                                                               Kernwaarde van het f o r t is de vleermuisfunctie van de
                                                                          verwijder g e b o u w :                              t o r e n . Het gebruik van en eventuele aanpassingen aan de
                                                                          g e b o u w Ei, loods                                t o r e n zijn enkel mogelijk binnen het kader van het
                                                                          g e b o u w E2, loods                                vleermuizenadvies. In essentie betekent dit dat de toren
                                                                          g e b o u w N, loods                                 een uniek decor o p het forteiland is, slechts zeer beperkt
                                                                          g e b o u w O, garage/werkplaats                     bruikbaar v o o r nieuwe functies. De contrescarp is w e l
                                                                          g e b o u w P2, garage                               bruikbaar v o o r o n t w i k k e l i n g , m e t uitzondering van het
                                                                          g e b o u w S, kantoor                               zuidelijk segment.
                                                                          g e b o u w U, kantoor
                                                                          g e b o u w Y, w a c h t g e b o u w


                                                                          maak zelf een keuze v o o r g e b o u w :
                                                                          g e b o u w B, werkplaats
                                                                          g e b o u w P, eetzaal
                                                                          g e b o u w V, werkplaats
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                           I
                                                        i




                                         rļ    I

                               B         ! a       at



1                              g         íi                 f




                                         «au
    *Ċ^f.   r   ér»   ':       !   H l
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                               Fort bij Honswijk | 41




1




    karakteristieke gebouwen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>          1




                               I                                     S


              5 --   ra

                                    1'
                                                      1
                                                          f
                                              L
      i


                                                  3

                                              i



                                                              .i :



7 "




                          Ha   SS
                                         VA
                               1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                               Fort bij Honswijk | 43




                                                 ft ' Ľ B U H T H   .^^ř-^^H



I




                                                 ^^^^^




     i   —                -     B    —   a   -




    voorbeelden van nieuw ge bruik
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>ges




      parkeerplaats   Fort   Vechten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                            Fort bij Honswijk | 45




    Parkeren                                                            Uitgangspunten                                                          stel een vervoerplan op
    Een nieuwe functie zal parkeerruimte vragen. De parkeer-                                                                                    De ruimte op het f o r t bepaalt, samen m e t de beeldkwa-
    behoefte van de nieuwe functie(s) bepaalt de het                    creëer een 'gedekte' parkeerplaats                                      liteitscriteria, het ' m a x i m a a l l a a d v e r m o g e n ' v o o r gepar-
    ruimtebeslag dat nodig zal zijn. Geparkeerde auto's staan           Geparkeerde auto's m o e t e n buiten het zicht vanaf de                keerde auto's. Als de nieuwe functies meer parkeerruimte
    echter o p gespannen voet m e t de kwaliteiten van het f o r t      o m g e v i n g staan, buiten het zicht op de historische               vragen - v o o r regulier parkeren of v o o r piekperiodes - dan
    en de o m g e v i n g . O m de kernwaarden van het f o r t en het   g e b o u w e n en de auto's m o g e n de aanblik op het f o r t niet   m o e t de initiatiefnemer een vervoersplan voorleggen
    landschap te beschermen gelden de volgende criteria voor            d o m i n e r e n : het parkeren dient 'gedekt' plaats te vinden.       waarin w o r d t aangegeven hoe deze behoefte ingevuld
    de parkeerbehoefte:                                                 Dit kan bijvoorbeeld door het inbedden van de parkeer-                  gaat w o r d e n , bijvoorbeeld door alternatief vervoer. Het
                                                                        plaats in aarden w a l l e n , ondergronds of door de aanleg            respecteren van de rust van de o m g e v i n g en de verkeers-
                                                                        van een grondgedekt gebouw. Het is aan de initiatiefne-                 veiligheid op de (dijk)wegen zijn hierbij richtinggevend.
                                                                        mer o m hier v o r m aan te geven.                                      Hierbij biedt vervoer over de Lek mogelijk een
                                                                                                                                                aanknopingspunt.




                                                                                            1




                      1                                                                                          1 'Í Î «
1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>46 | Fort bij Honswijk




                                           Í - A r   ,   I


                         ^^^^^^^




                                           )\ 4s .
                                              i í(
                                       s


                             '     J
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                            Fort bij Honswijk | 47




Ruimte voor nieuwbouw                                                                        Uitgangspunten
O m bij te kunnen dragen aan een duurzame t o e k o m s t
v o o r het f o r t w o r d t o n t w i k k e l i n g s r u i m t e g e b o d e n . Het is   n i e u w b o u w enkel mogelijk binnen aangegeven contour
mogelijk o m m e t name in het noordelijk deel van het fort                                  w a a r b i j de zichtlijnen gerespecteerd m o e t e n w o r d e n
nieuwe g e b o u w e n aan te leggen. In het zuidelijk deel staat                            Op bijgevoegde kaart is een contour ingetekend waarbin¬
respect v o o r de historische kern van het f o r t ­ de toren en                            nen eventuele n i e u w b o u w plaats kan v i n d e n . Binnen deze
contrescarp ­ v o o r o p .                                                                  contour dienen de weergegeven zichtlijnen gerespecteerd
                                                                                             te w o r d e n o m w i l l e van het zicht op en de samenhang van
                                                                                             het historisch ensemble.
                                                                                             Naast n i e u w b o u w is het o o k denkbaar ruimte t o e te
                                                                                             voegen aan historische g e b o u w e n (aanbouw), c o n f o r m
                                                                                             bestaande kaders w a a r o n d e r de M o n u m e n t e n w e t . De
                                                                                             grondgedekte a a n b o u w achter de kazerne van het Fort bij
                                                                                             Vuren is hier een goed voorbeeld v a n .




flÉyjĩafâ                                                                     ËÊĚÎĚĚ ĚĚ




                                                                                             referentie oF rt bij Vuren: achter de kazerne wo rdt een nieuwbo uw   gerealiseerd, o nder de gro nddekking.   Vergr
                                                                                                                                                                                                             o ting   van ruimte, oz nder    aantasting.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                     r

    Å                    f fí
                 i
t            !            L   J




                                  R   1




        HP
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                         Fort bij Honswijk | 49




maak heldere conceptuele keuze:
grondgedekt b o u w e n in de w a l of op het plein
Binnen de contourlijn is het denkbaar op t w e e verschil¬
lende manieren g e b o u w e n toe te voegen: grondgedekt en
geïntegreerd in de f o r t w a l of op het plein.
                                                                                   silhouet   blijft   toevoeging   alleen binnen hellingshoek   talud     fortwal
Bij het g r o n d g e d e k t b o u w e n w o r d t de f o r t w a l benut voor
nieuwe uitbreidingen. De b e b o u w i n g v i n d t hierbij langs de
randen van het plein plaats en blijft de binnenzijde van het
f o r t relatief o p e n .
Bij deze n i e u w b o u w m o e t rekening gehouden w o r d e n met
het buitenaanzicht van het f o r t . Dit aanzicht m o e t uit
g r o n d l i c h a m e n blijven bestaan. De n i e u w b o u w mag
slechts in beperkte mate boven de wallen uitsteken. De
hellingshoek van het buitentalud is richtinggevend. Het                           dus niet zo!
silhouet van het f o r t m o e t intact blijven en de groene w a l
m o e t aan de buitenzijde door blijven lopen.


Bij het b o u w e n op het terreplein w o r d t het beeld na¬
gestreefd van een b e b o u w d e enclave o m s l o t e n door een
brede groene w a l . De b e b o u w i n g staat duidelijk los van de
w a l . Ook hierbij is het van belang dat de n i e u w b o u w het
silhouet van het f o r t niet verstoort: n i e u w b o u w m a g niet
boven de wallen u i t k o m e n . Om de ruimtelijke samenhang
op het f o r t te behouden m o e t e n de zichtlijnen op de
bastions en de historische g e b o u w e n gerespecteerd
worden.


Er w o r d t een heldere conceptuele keuze v o o r één van
beide modellen verwacht. Tevens m o e t de n i e u w b o u w in
samenhang o n t w o r p e n w o r d e n , als een herkenbaar
samenhangende nieuwe tijdlaag.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                  Ir
                                  Ē

                      —




                          i   i




                                       1




         I

         1

             ft
                  İ



     :




IJ
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                Fort bij Honswijk | 51




        Karakter                                                                       Uitgangspunten                                                                   gen. Replica's zijn ongewenst. Tevens zullen de gebouwen
        De verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse                                                                                                                   een bepaalde mate van tijdelijkheid en omkeerbaarheid
        Waterlinie hebben een aantal sterke een éénduidige                             versterk silhouet f o r t in landschap, behoud karakter                          m o e t e n uitstralen. En het geheimzinnige, verborgene
        v o r m k e n m e r k e n . Deze v o r m k e n m e r k e n dragen bij aan de   Het Fort bij Honswijk gaat m e t de groene f o r t w a l o p in het              karakter m o e t als kernkwaliteit overeind blijven.
        herkenbaarheid van de linie als geheel en zullen behouden                      landschap. Het groene, gedekte karakter van de buiten¬
        m o e t e n blijven. Daarnaast zijn de algemene kenmerken                      zijde van het f o r t m o e t behouden blijven. Intensieve                       gebruik eerlijke materialen en gedekte kleuren
        van de f o r t e n aangepast aan de lokale terreinomstandig¬                   verlichting en beeldbepalende reclame-uitingen zijn niet                         Passend in het karakter van de linie m o e t e n eerlijke
        heden. O o k deze lokale bijzonderheden m o e t e n behouden                   toegestaan. Voor het aanzicht van het f o r t is het van                         materialen en gedekte kleuren gebruikt w o r d e n . Denk
        blijven en benut w o r d e n bij de h e r o n t w i k k e l i n g .            belang dat het hekwerk o p de f o r t w a l w o r d t v e r w i j d e r d .      hierbij aan h o u t , glas, steen, ijzer en g r o n d . D o o r het
                                                                                       Het militaire silhouet m o e t aangescherpt w o r d e n d o o r het              gebruik van g e d e m p t e , t e r u g h o u d e n d e (materiaaleigen)
                                                                                       verwijderen van de struiklaag.                                                   kleuren blijven g e b o u w e n en groene ruimte sterk m e t
                                                                                                                                                                        elkaar en w o r d t het evenwichtige karakter van het f o r t niet
                                                                                       houd de entree aan de westzijde                                                  verstoord.
                                                                                       Het f o r t heeft een duidelijke voor- en achterkant; een
                                                                                       veilige westzijde en oostelijke geschutskant.                                    pas het Liniemeubilair t o e
                                                                                       De entree over de d a m m o e t behouden blijven als                             O m de eenheid, rust en samenhang in de Linie te versterk-
                                                                                       hoofdentree.                                                                     en is er een Handboek Liniemeubilair o n t w i k k e l d . Dit
                                                                                       De gewenste achteronsluiting via een w a n d e l p a d en de                     h a n d b o e k bevat o n t w e r p e n v o o r bankjes, hekwerken,
                                                                                       poterne, v o o r de bereikbaarheid via de Liniepont, m o e t                     i n f o r m a t i e p a n e l e n , taludtrapjes etcetera. De initiatiefne¬
                                                                                       verscholen van karakter zijn.                                                    mer kan dit h a n d b o e k benutten bij de inrichting van de
                                                                                                                                                                        openbare r u i m t e .
                                                                                       creëer een sobere, stoere en utilitaire uitstraling
                                                                                       De Nieuwe Hollandse Waterlinie w e r d v o o r t d u r e n d                     eigentijdse toevoegingen in één o n t w e r p s t i j l
                                                                                       aangepast aan nieuwe militaire inzichten. Gebouwen                               Het is van belang o m alle eigentijdse toevoegingen in één
                                                                                       w e r d e n toegevoegd en aangepast. Door de pragmatische                        samenhangende stijl te o n t w e r p e n , zodat o o k de tijdlaag
                                                                                       manier van v e r b o u w e n en het militaire gebruik hebben de                  van de 21ste eeuw zichtbaar is o p het fort.
                                                                                       f o r t e n een robuuste, functionele en argeloze uitstraling.
rULLt                                                                                  Belangrijk bij de v o r m g e v i n g van n i e u w - , ver- o f a a n b o u w   ga respectvol o m m e t karakteristieke details
                                                                                       is dat dit aansluit bij de robuuste en utilitaire sfeer. Het                     Het Fort bij Honswijk kent tal van karakteristieke details.
                                                                                       o n t w e r p m o e t een grote mate van vanzelfspekendheid                      Bouwkundige details in en aan de historische g e b o u w e n ,
                                                                                       uitstralen en zich voegen naar de o m g e v i n g . Dit kan                      maar o o k het m o n u m e n t t e n zuiden van het p o o r t g e b o u w
                                                                                       w o r d e n bereikt d o o r een eerlijke vormkeuze m e t aandacht                en een aantal m u u r t e k e n i n g e n van direct na de Tweede
                                                                                       v o o r innovatieve toepassingen en d o o r niet te streven                      Wereldoorlog.
               Ì M                                                                     naar nostaligische verwijzingen of historiserende versierin-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>52 | Fort bij Honswijk




                                                 TYPOGRAFIE                                          LINIEMEUBILAIR



                                                  STIENCILIA-A




zwart   metaal                 inlands   eiken


KLEUR




lichtgrijs, RAL 7035
                                                                       taludtrap                        banken en tafels




onbewerkt   inlands      eikenhout




                                                                       ^             ^   ^   ^   ^



mat zwart of gezwart       metaal                metalen   W-profiel    fietsenrek                    kruishekwerk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                                                Fort bij Honswijk | 53




                           O m eenheid, rust en herkenbaarheid aan te brengen in de
                           vele eigentijdse toevoegingen aan de Nieuwe Hollandse
                           Waterlinie is er een catalogus o n t w i k k e l d ; het Handboek
                           Meubilair Nieuwe Hollandse Waterlinie (Studio
                           Klarenbeek).
                           Dit handboek bevat o n t w e r p e n v o o r receatieve
                           e l e m e n t e n , zoals bankjes, picknicksets, i n f o r m a t i e b o r d e n ,
                           hekwerken en t a l u d t r a p p e n . Door eenheid in v o r m g e v i n g ,
                           kleur en materiaalgebruik w o r d t v e r r o m m e l i n g van de
                           Waterlinie v o o r k o m e n en de herkenbaarheid versterkt. Het
                           zijn eigentijdse o n t w e r p e n , geïnspireerd op de historisch-
                           militaire elementen van de Linie, passend in het
                           Waterliniekarakter. Het h a n d b o e k is uitgewerkt in
                           bestekstekeningen v o o r de diverse onderdelen.


                           Belangrijke kenmerken van het Liniemeubilair zijn
                           soberheid, t e r u g h o u d e n d h e i d en utilitaire bouw. De
                           materialen zijn zwart metaal, inlands eiken en b e t o n . Het
                           kleurenpalet bestaat uit lichtgrijs (RAL 7035),
                           eikenhoutkleur en zwart. Stencilia - A is het gebruikte
                           lettertype.
                           Kenmerkend is de introductie van het zwart stalen W-
                           profiel. Deze t o t een W g e v o u w e n metalen paal versterkt
                           de eigenheid van de Linie en kan op diverse manieren
                           w o r d e n ingezet, zoals bij de hekwerken op f o r t e n , als
                           afrastering bij de batterijen en als drager van
                           informatiebordjes.


                           Het Handboek Liniemeubilair is uitgewerkt in
                           besteksomschrijvingen en w o r d t continue aangescherpt
                           met praktijkervaringen. De website Hollandse Waterlinie
                           geeft de actuele stand van zaken van de
                           o n t w e r p t e k e n i n g e n weer.


ontwerpen   uit Handboek   Meubilair   Nieuwe   Hollandse   Waterlinie   (Studio   Klarenbeek)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>    i       —   7

                i




                        1




                                    r

\
                    ř



            7



                            I!
        í




                                 JLJI
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>           Fort bij Honswijk | 55




BIJLAGEN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>m



    E1
             E2

         E




                              F


                              M
         U
                  B
                                  ã
                                      1



                                  m á
                  H       C




                  r




                      i
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                Fort bij Honswijk | 57




I Overzicht forteiland en gebouwen

       Ligging                                                                                Gebouwen
       Het Fort bij Honswijk ligt aan de noordoever van de Lek,                               Op het Fort bij Honswijk staat een aantal g e b o u w e n , uit
       op de kruising van de Lekdijk m e t de Gedekte                                         diverse tijdsperioden:
       Gemeenschapsweg, in de gemeente Houten en in de
       provincie Utrecht.                                                                     gebouw A              ca. 1875   poortgebouw
                                                                                              gebouw B              1959       werkplaats
                                                                                              g e b o u w B1        1959       schietbaan
       Complex                                                                                g e b o u w Gi        1846/75    poterne
       Het complex Fort bij Honswijk bestaat uit een fortgracht                               gebouw C              ca. 1875   remise
       en het forteiland m e t daarop een aantal g e b o u w e n , wegen                      gebouw D              ca. 1875   magazijn
       en beplanting. De zuidelijke f o r t w a l is onderdeel van de                         gebouw E              19-D       magazijn
       Lekdijk en m a a k t daarmee onderdeel uit van de primaire                             g e b o u w E1        20-II      loods
       w a t e r k e r i n g welke onder de v e r a n t w o o r d e l i j k h e i d van het   g e b o u w E2        20-II      loods
       Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden valt.                                         gebouw F              ca. 1875   magazijn
                                                                                              gebouw G              ca. 1875   remise
                                                                                              gebouw H              ca. 1875   magazijn
                                                                                              gebouw I              1846       toren
                                                                                              gebouw K              ca. 1875   contrescarpgalerij
                                                                                              gebouw M              ca. 1875   kazemat
                                                                                              gebouw N              20-II      loods
                                                                                              gebouw O              20-II      garage/werkplaats
                                                                                              gebouw P              1945       eetzaal
                                                                                              g e b o u w P2        20-II      garage
                                                                                              gebouw S              20-II      kantoor
                                                                                              gebouw T              ca. 1875   fortwachterswoning
                                                                                              gebouw U              20-II      kantoor
                                                                                              gebouw V              20-II      werkplaats
                                                                                              gebouw Y              20-II      wachtgebouw
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>58 | Fort bij Honswijk




                             gebouw A poortgebouw                             g e b o u w G1 poterne
                             consolidatie                                     consolidatie


                             Het p o o r t g e b o u w is in 1880 t o t       De omstreeks 1846/1875 aangel¬
                             stand g e k o m e n en voorzien van een          egde onderaardse poterne (B op de
                             rijke architectuur. Het verkeert in              kaart) naar de v e r d w e n e n i n u n d a t -
                             grotendeels oorspronkelijke                      iesluis heeft een hoge
                             t o e s t a n d . Door het afgraven van de       monumentwaarde.
                             wallen is de oorspronkelijke functie
                             en context verloren gegaan.
                                                                          V
                             g e b o u w B werkplaats                         g e b o u w C remise
                             keuzevrijheid                                    consolidatie


                             De werkplaats uit 1959 is een in                 Circa 1875 is de remise in de
                             sobere baksteenarchitectuur                      oostelijke f o r t w a l g e b o u w d . In de
                             opgetrokken gebouw. Het g e b o u w              huidige situatie gaat de remise
                             is cultuurhistorisch niet bijzonder.             schuil achter g e b o u w V. Als
                                                                              onderdeel van het gehele f o r t heeft
                                                                              het g e b o u w een hoge
                                                                              monumentwaarde.




                             g e b o u w B1 schietbaan                        g e b o u w D magazijn
                             consolidatie                                     consolidatie


                             Achter de werkplaats bevindt zich                Magazijn D bevindt zich op het
                             de in 1959 door de luchtmacht                    zuidwestelijke bastion. Het
                             g e b o u w d e kokerschietbaan. Het is          betonnen g e b o u w is in de periode

                         J   een betonnen koker m e t een                     1879-1886 t o t stand g e k o m e n . Het
                             kogelvanger. Het is een zeldzaam                 g e b o u w bezit nog zijn oorspronke-
                             voorbeeld.                                       lijke ijzeren luiken. Het g e b o u w
                                                                              heeft een hoge m o n u m e n t w a a r d e .
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                                                                                                   Fort bij Honswijk | 59




         g e b o u w E magazijn                                     g e b o u w F magazijn
         consolidatie                                               consolidatie




                                                            !
         Magazijn E bevindt zich op het                             Gebouw F, magazijn, is in de
         noordwestelijke bastion. Het in                            periode 1879-1886 t o t stand
         g e w a p e n d beton uitgevoerde                          g e k o m e n . Thans v o r m t het g e b o u w
         g e b o u w is in de periode 1879-1886                     een eenheid m e t g e b o u w M. Het
     E
         t o t stand g e k o m e n . Het g e b o u w
         bezit n o g zijn oorspronkelijke
                                                                J   g e b o u w heeft een hoge
                                                                    monumentwaarde.
         ijzeren luiken. Het g e b o u w heeft
         een hoge m o n u m e n t w a a r d e .


         g e b o u w E1 loods                                       g e b o u w G remise
         verwijderen                                                consolidatie


         Het g e b o u w is een eenvoudig                           Remise G s t a m t uit de periode 1879¬
E1
         golfplaten loodsje uit de t w e e d e                      1886. Het ligt h o o g op de f o r t w a l
         helft van de t w i n t i g s t e eeuw.                 1   nabij de contrescarp. Het heeft een
                                                                    v e r b i n d i n g met de poterne. Het
                                                                    g e b o u w heeft een hoge
                                                                    monumentwaarde.




         g e b o u w E2 loods                                       g e b o u w H magazijn
         verwijderen                                                consolidatie
                                                        -



         De kleine bergloods heeft w a n d e n                      Magazijn H ligt tegenover het
         van golfplaat en is waarschijnlijk in                      p o o r t g e b o u w . Het is een g r o n d -
         het laatste kwart van de t w i n t i g s t e               gedekt g e b o u w dat als onderdeel
         eeuw opgetrokken.                                          van het in 1879-1886 gemodernise¬
                                                                    erde f o r t een hoge m o n u m e n t -
                                                                    waarde heeft.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>60 | Fort bij Honswijk




                         g e b o u w I toren                                                                            g e b o u w N loods
                                                                        \   į   '                                   .
                         consolidatie                                                                                   verwijderen


                         G e b o u w I is de toren van het fort.                                                        Gebouw N is een e e nvoudige
                         Het is kort na de aanleg van de                                                                bergloods uit he t laatste kwart van
                         aarden wallen in 1846 g e b o u w d .                      i HİĨI Jİ Į İ:*   '                 de twinstigste e e uw.
                         Oorspronkelijk was er een ophaal¬
                         brug over de gracht die het fort
                         o m r i n g d e . In 1881­1885 is de toren
                         verlaagd. Het g e b o u w heeft een
                         hoge m o n u m e n t w a a r d e .                                               . . . ,



                         g e b o u w K contrescarpgalerij                                                               g e b o u w O garage /we rkplaats
                         consolidatie                                                                                   verwijderen


                         De contrescarpgalerij is in 1871­1886                                                          Garage e n werkplaats O is een sobe r
                         t o t stand g e k o m e n . Het is aan de                                                      bakstenen ge bouw.
                         buitenzijde voorzien van een aarden
                         dekking Het g e b o u w v o r m t
                         tesamen m e t de toren de kern van
                         het f o r t ; het heeft ene hoge
                         monumentwaarde.




                         g e b o u w M kazemat                                                                          g e b o u w P eetzaal
          :
                         consolidatie                                                                                   keuzevrijheid


                         Kazemat M is onderdeel van                                                                     Eetzaal P is in 1945 g e b o u w d . He t is
                         g e b o u w F en s t a m t uit 1879­1886 en                                                    een langge re kt in bakste e n
                         heeft een hoge m o n u m e n t w a a r d e .                                                   opgetrokken g e b o u w me t e e n
                                                                                                                        houten kapconstructie van
                                                                                                                        Belgische spante n. He t die nde als
                                                                                                                        eetzaal v o o r de be wake rs van de
                                                                                                                        gevangen in de naoorlogse pe riode .
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                                                                                                           Fort bij Honswijk | 61




                   g e b o u w P2 garage                                    gebouw V
                   verwijderen                                              keuzevrijheid


                   G e b o u w P2 is een eenvoudige                 ^   ì   Het b akstenen g e b o u w met
                   prefab garage uit het laatste kwart                      betonnen dak is in de naoorlogse
                   van de t w i n t i g s t e eeuw.                         periode t o t stand g e k o m e n . Op het
                                                                            dak is een aantal b liksemafleiders
                                                                            geplaatst.




                   g e b o u w S kantoor                                    gebouw T fortwachterswoning
                   verwijderen                                              consolidatie


                   Kantoor S is na de Tweede wereld¬                        Fortwachterswoning T is g e b o u w d
                   o o r l o g t o t stand g e k o m e n .                  in de periode 1879-1886. Het heeft
                                                                            karakteristiek decoratief met¬
                                                                            selwerk en twee trapgevels. Het
                                                                            w o o n h u i s heeft een hoge m o n u -
                                                                            m e n t w a a r d e (niet de a a n b o u w ) .




                   g e b o u w U kantoor                                    gebouw Y wachtgeb ouw
                   verwijderen                                              verwijderen


                   Het b akstenen k a n t o o r g e b o u w is na           W a c h t g e b o u w Y staat b ij de entree
                   de Tweede W e r e l d o o r l o g t o t stand            van het f o r t . Het zal kort na de
                   gekomen.                                                 Tweede w e r e l d o o r l o g g e b o u w d zijn.

         1
ŗiliii       S3B
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>62 | Fort bij Honswijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                              Fort bij Honswijk | 63




II Samenvatting beschikbare gegevens
       1. Objectgegevens                                                         2. Onderzoeksgegevens en                                           Asbestonderzoek
       Fort bij Honswijk is kadastraal bekend gemeente Houten                                                                                       Uit diverse in opdracht van de Dienst Vastgoed Defensie in
       sectie I, n u m m e r 1829, 1830 en 935. Het o b j e c t n u m m e r      vastgoedinformatie                                                 het verleden uitgevoerde asbestinventarisaties in de
       van Defensie is 38F08.                                                                                                                       g e b o u w e n is gebleken dat op het object op een aantal
                                                                                 Archeologie                                                        plaatsen asbest is aangetroffen. Het betreft asbestcement-
       Belangrijkste gegevens van het terrein in de huidige                      Wanneer alleen gekeken w o r d t naar de locatie van het f o r t   plaat (veelal p l a f o n d - en w a n d b e p l a t i n g ) o f -golfplaten
       situatie:                                                                 zelf en de bijbehorende structuren (w.o. fortgracht) dan           (kennel,     fietsenstalling),   verpakkingen van buizen en
       '   !3- 3-95 hectare groot;
              0
                                                                                 zijn door de aanleg hiervan naar grote waarschijnlijkheid          leidingen, ontluchtingspijpen en ontluchtingskanalen
       « één toegang t o t de openbare w e g (Lekdijk);                          de oudste bekende archeologische periodes ernstig                  alsmede enkele pakkingen (CV-installatie). Vrijwel alle
       « afgesloten m e t b u i t e n - en binnenrasters, voorzien van           v e r s t o o r d . De verwachtingswaarde v o o r archeologische   r i j k s m o n u m e n t a l e g e b o u w e n bevatten geen asbest, dan
           diverse toegangshekken;                                               v o n d s t e n o p Honswijk is m e t name gericht op de Nieuw     w e l een zeer geringe hoeveelheid, veelal in de v o r m van
       « zuidelijk gedeelte van de f o r t o m w a l l i n g tevens Lekdijk;     Tijd (1500 na Christus t o t en m e t 1945). Dit geldt vooral      o n t l u c h t i n g s - en ventilatiekanalen.
       « t o t het complex behoort de v o o r m a l i g e Loswal (haven)         v o o r de Waterlinieperiode (vanaf ca. 1840) t o t en m e t de
           met aanlegvoorzieningen en enkele stukken buitendijks                 Tweede W e r e l d o o r l o g .                                   Juni 2013 is in opdracht van de Dienst Vastgoed Defensie
           gebied;                                                                                                                                  een ( w a t e r ) b o d e m o n d e r z o e k uitgevoerd op Lunet aan de
       « 24 g e b o u w e n en (kleinere) b o u w w e r k e n w a a r v a n 11   Bron:                                                              Snel en f o r t Honswijk naar onder meer de asbestsituatie in
           rijksmonumentaal;                                                     « Mededeling beleidsmedewerker Archeologie en                      de b o d e m . Op en rond het terrein van het f o r t zijn daarbij
       -   ligging buiten de Ecologische Hoofdstructuur;                            M o n u m e n t e n , Houten.                                   in opgegraven en opgeboorde grond geen asbestver-
       « voor o n t w i k k e l i n g beschikbare huidige vloeroppervlakte                                                                          dachte plaatmaterialen aangetroffen. Op één locatie
           bruto 7.191 m 2 , netto 5.324 m 2 .                                                                                                      (directe o m g e v i n g t o r e n ) is een licht verhoogd gehalte aan
                                                                                                                                                    asbest g e m e t e n in de zeeffractie (gewogen gehalte van 6,8
                                                                                                                                                    m g / k g d.s. t e n opzicht van de Interventiewaarde van 100
                                                                                                                                                    m g / k g . d.s.). Gezien de w a a r n e m i n g e n en de overige
                                                                                                                                                    g e m e t e n gehalten is het niet aannemelijk dat er ter plaatse
                                                                                                                                                    sprake is van een geval van ernstige b o d e m v e r o n t r e i n i g i n g
                                                                                                                                                    met asbest.
                                                                                                                                                    De constateringen v o r m e n dan o o k geen b e l e m m e r i n g
                                                                                                                                                    v o o r de a f s t o t i n g van het terrein.
                                                                                                                                                    Naar aanleiding van de vondst van enkele asbestresten
                                                                                                                                                    (hechtgebonden) in een g r o e n s t r o o k langs Gebouw P is in
                                                                                                                                                    september 2013 nog een aanvullende controle uitgevoerd
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>64 | Fort bij Honswijk




                         op het complex. Daarbij is het gevonden asbest verwijderd                 Bestandsinformatie                                                  Bodemonderzoek
                         en tevens asbesthoudend plaatmateriaal dat nog bij                        Van het complex zijn basisbestanden aanwezig bij Dienst             Door het ministerie van Defensie zijn in het verleden
                         G e b o u w P stond v e r w i j d e r d . De locaties zijn bemonsterd     Landelijk Gebied, w a a r o n d e r een basisplattegrond van alle   (vanaf 1993) uiteenlopende onderzoeken verricht naar de
                         en asbestvrij verklaard.                                                  g e b o u w e n , technische tekeningen installaties, onder¬        b o d e m k u n d i g e situatie op f o r t Honswijk. In het kader van
                         Voor de plaatsen/objecten waar asbest is aangetroffen in                  grondse infrastructuur e.d.. De meeste bestanden zijn               de a f s t o t i n g is dit onderzoek in 2010 geactualiseerd.
                         de g e b o u w e n geldt dat de v e r w e r k i n g dient te geschieden   a f k o m s t i g van de Dienst Vastgoed Defensie in een            Geconstateerd is dat op het f o r t sprake is van 3 gevallen
                         volgens de geldende voorschriften.                                        DGN-extensie (i.c. AutoCad), soms o o k in p d f - v o r m .        van een ernstige (maar niet spoedig te saneren)
                                                                                                                                                                       bodemverontreiniging:
                         Bronnen:                                                                  Bestemmingsplan
                         « Overzicht inventarisatie van 23 maart 2009, nr.                         De percelen van f o r t bij Honswijk vallen onder                   - Geval " o p h o o g l a a g "
                           ARS460R, Ministerie van Defensie;                                       Beheersverordening Buitengebied en Schonauwenseweg                  Dit betreft 3 plekken in de directe o m g e v i n g van de
                         « Rapport van Search Milieu B.V.; AI.98.04.004; 3 s e p t e m -           (te vinden op http://0321.roview.net) en liggen in de               g e b o u w e n O, V en T. Tussen g e b o u w O en V betreft het
                           ber 1998 (Gebouw T - w o n i n g )                                      defensieveiligheidszone A.                                          m e t polycyclische aromatische k o o l w a t e r s t o f f e n (PAK's)
                         « Rapport van Search Milieu B.V.; AI.98.08.004; 1 juli 1999                                                                                   verontreinigde grond en een stortlaag van 175 m3 t o t een
                           (Gebouwen B,S,U,V en Y);                                                « H o u t e n , sectie I, n u m m e r 935:                          diepte van 2,5 meter. Bij een pad langs g e b o u w T is
                         « Rapport Bravenboer b Scheers; 3484511.74.RM001; 10                         B e s t e m m i n g rivier, geen aanduiding.                     eveneens een PAK verontreiniging in grond met kolengruis
                           juni 1999 (alle g e b o u w e n ) .                                     « H o u t e n , sectie I, n u m m e r 1829:                         en puin aangetroffen met een dikte van 1 meter met een
                         « Rapport "(Water)bodemonderzoek diverse percelen                            Grotendeels b e s t e m m i n g Landelijk Gebied II, aandui-     o m v a n g van 20 m3. Bij g e b o u w V is in de laag 0,8 - 1,3 m
                           nabij de f o r t e n Lunet ad. Snel en Honswijk".                          ding 'Fort'; v o o r een klein deel (rechts naast het fort)      onder maaiveld een ernstige verontreiniging met PAK en
                           O r a n j e w o u d ; 249833-02; 13 juni 2013;                             b e s t e m m i n g rivier, geen aanduiding.                     zware metalen gevonden met een o m v a n g van 12 m3. De
                         « Briefrapport controleonderzoek asbest en terreininspec-                 « H o u t e n , sectie I, n u m m e r 1830:                         t o t a l e o m v a n g van de drie locaties bedraagt 205 m3. De
                           tie diverse percelen nabij f o r t e n Lunet aan de Snel en                b e s t e m m i n g rivier, geen aanduiding.                     ernstige verontreinigingen liggen v o o r n a m e l i j k onder
                            Honswijk; O r a n j e w o u d , 17 september 2013, kenmerk                                                                                 bestrating die v o o r de h e r o n t w i k k e l i n g in principe niet te
                           249833-03;                                                              Bron:                                                               verwijderen is. In de huidige situatie zijn er geen contact¬
                         « Rapport Nader asbestonderzoek f o r t Honswijk te Tull en               « Afdeling Vergunningverlening, gemeente Houten.                    mogelijkheden met de verontreinigingen en daardoor o o k
                           't Waal (gemeente Houten); O r a n j e w o u d , 25 oktober                                                                                 geen risico's zodat er geen saneringsnoodzaak is.
                           2013; p r o j e c t n u m m e r 249833.
                                                                                                                                                                       - Geval 'Loswal'
                                                                                                                                                                       De gehele Loswal is m a t i g t o t sterk verontreinigd met
                                                                                                                                                                       zware metalen t o t maximaal 4,5 meter onder maaiveld en
                                                                                                                                                                       plaatselijk minerale olie t o t circa 0,5 meter beneden
                                                                                                                                                                       maaiveld. Er is mogelijk een relatie met de aanwezigheid
                                                                                                                                                                       van puin, baksteen en kolengruis. De oorzaak van de
                                                                                                                                                                       v e r o n t r e i n i g i n g is waarschijnlijk o o k deels te w i j t e n aan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                           Fort bij Honswijk | 65




slibophogingen / baggerwerkzaamheden in het verleden.                    g e n o e m d e beschikking is o o k aangegeven dat bij wijziging               het overige gedeelte van de Loswal resteert nog een m a t i g
De Loswal bevindt zich buiten de gracht van Fort Honswijk                van het gebruik o p n i e u w een risicobeoordeling moet                        verontreinigde b o v e n g r o n d . Na sanering is de gehele
en is in een latere periode ontstaan dan de o p h o g i n g van          w o r d e n uitgevoerd.                                                         locatie geschikt voor extensieve recreatie. Het huidig
het f o r t . De o m v a n g w o r d t geschat op 5.346 m3 met                                                                                           beheer met schapen kan dan o o k gecontinueerd w o r d e n .
gemiddelde concentraties zware metalen boven de                          Sanering bij nieuwe bestemmingen
Interventiewaarde.                                                       In opdracht van Dienst Landelijk Gebied heeft een Royal                         Bronnen:
                                                                         Haskoning DHV een saneringsaanpak inclusief k o s t e n r a m -                 « Rapport "Verkennend Bodemonderzoek Fort Honswijk"
- Geval 'Gebouw B'                                                       ing opgesteld voor de sanering van de verontreinigingen                           van Royal Haskoning Nederland B.V. te Den Bosch van
Ter plaatse van Gebouw B is een verontreiniging aanwezig                 bij Gebouw B en de Loswal. Gekozen is niet direct te                              25 februari 2010, p r o j e c t n u m m e r 9V5145.01, referentie
van vluchtige gechloreerde k o o l w a t e r s t o f f e n (VOCL) en     saneren, maar deze te koppelen aan de uiteindelijke                               9V5145.0VR0002Z90015VDenB;
vinylchloride (VC) en in mindere mate minerale olie. Deze                h e r o n t w i k k e l i n g op de beide locaties. Voor Gebouw B               « Rapport "Nader onderzoek Fort Honswijk diverse
verontreinigingen zijn ontstaan ten gevolge van werk¬                    speelt bijvoorbeeld mee of het blijft staan, dan wel                              locaties" van Royal Haskoning Nederland B.V. te Den
zaamheden in de spuiterij van Defensie (vanaf 1970). De                  gesloopt gaat w o r d e n en er n i e u w b o u w voor in de plaats               Bosch van 21 september 2010, p r o j e c t n u m m e r
VOCL en VC verontreiniging w o r d t aangetroffen op een                 k o m t . In het laatste geval is het aantrekkelijker o m dan                     9V5145.02, referentie      9V5145.02^000V90015VDenB;
diepte van circa 2,5 meter t o t 6 meter (resp. 8,5 meter)               ' w e r k met w e r k ' te maken.                                               « Rapport "Nader onderzoek Fort Honswijk Gebouw B"
beneden maaiveld. Deze bevindt zich in de deklaag welke                                                                                                    van Haskoning Nederland B.V. te Den Bosch van 28
aanwezig is t o t een maximale diepte van 16 meter                       De d o o r Haskoning voorgestelde saneringsaanpak bij                             september 2010, p r o j e c t n u m m e r 9V5145.03, referentie
beneden maaiveld.                                                        Gebouw B leidt op een kosteneffectieve manier v e r w i j -                       9V5145.03ZR0001Z90015VDenB;
De verontreiniging met minerale olie w o r d t aangetroffen              deren van zoveel mogelijk verontreinigingvracht. Door                           « Brief Provincie Utrecht, 13 april 2011, n u m m e r 808EF269,
op een diepte van circa 1,5 meter t o t 3,0 meter in de grond            aanvulling met schone grond is bij normaal gebruik van de                         definitieve beschikking Ernst en Spoed, Fort Honswijk
en 1,5 t o t 3, 5 meter in het g r o n d w a t e r en bevindt zich met   locatie geen contact mogelijk met de restverontreiniging                          (Lekdijk 58) te Schalkwijk
name rond de voormalige v e t p u t . De o m v a n g hiervan             w a a r d o o r de locatie niet alleen v o l d o e t aan de n o r m e r i n g   « Brief Provincie Utrecht, 10 januari 2013, n u m m e r
w o r d t geschat op achtereenvolgens 15 m3 grond en 30 m3               v o o r 'militair gebruik', maar eveneens v o l d o e t aan de                    80D772B1. Wijziging beschikking ernst en spoed Fort
b o d e m v o l u m e grondwater.                                        n o r m e r i n g ' w o n e n ' . Volstaan kan w o r d e n met passieve           Honswijk (Achterdijk, voorheen Lekdijk 58, Schalkwijk.
                                                                         nazorg.                                                                         « Raming saneringskosten Fort Honswijk, Royal
Risicobeoordeling tijdelijk gebruik locatie                                                                                                                HaskoningDHV, n u m m e r 9Y3289/N00002/900210/
Uit de uitgevoerde risicobeoordeling blijkt dat alle                     De sanering van de Loswal richt zich op het aanbrengen                            DenB, 3 december 2012.
aangetroffen (immobiele) verontreinigingen geen                          van een nieuwe schone leeflaag van 50 cm op het gedeelte
onaanvaardbare risico's voor mens, plant of dier of van                  van de locatie met gehalten in de bovengrond boven de
verspreiding met zich meebrengen voor de huidige                         interventiewaarden (1.575 m2).Vanwege ligging aan de
b e s t e m m i n g 'industrie' (i.c. militaire doeleinden). Er is in    rivierzijde m a g geen o p h o g i n g plaatsvinden en m o e t eerst
de beschikking "ernst en s p o e d " door het Bevoegd Gezag              50 cm van de verontreinigde grond w o r d e n afgegraven en
(Provincie Utrecht) in 2011 dan o o k geen t e r m i j n gesteld         afgevoerd. Na de sanering is sprake van een stabiele
w a a r o p gestart m o e t w o r d e n met de sanering. In              eindsituatie met een (immobiele) restverontreiniging. Op
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>66 | Fort bij Honswijk




                         Conventionele Explosieven (CE's)                                     Ecologie
                         In het kader van de a f s t o t i n g d o o r het ministerie van     Fort bij Honswijk ligt niet in de Ecologische Hoofdstructuur
                         Defensie is in 2009 een Rapport van Vooronderzoek                    maar herbergt w e l een g r o o t aantal n a t u u r w a a r d e n , vooral
                         opgesteld d o o r de Explosieven en Opruimingsdienst                 op het gebied van de vleermuizen. Bij herinrichting en
                         Defensie (EODD). Uit dit rapport blijkt dat er geen                  wijzigingen in het gebruik zal dus voldaan m o e t e n w o r d e n
                         aanwijzingen zijn dat er een verhoogd risico is v o o r het          aan de uiteenlopende vereisten uit de n a t u u r w e t g e v i n g
                         aantreffen van explosieven. Op het f o r t hebben in het             (met name Flora- en Faunawetgeving). Zie o o k bijlage III
                         verleden geen directe gevechtshandelingen plaats¬                    'Vleermuizenadvies'.
                         gevonden en in 1987 is de gracht r o n d o m het f o r t door de
                         EODD afgezocht naar in het verleden g e d u m p t e
                         explosieven. Hierbij is de gehele gracht d r o o g gezet en
                         uitgebaggerd en al het gevonden materiaal v e r w i j d e r d . In
                         de periode ná 1996 (toen het f o r t al grotendeels was
                         verlaten) heeft de toenmalige EOCKL (voorloper EODD)
                         het f o r t nog gebruikt v o o r de tijdelijke opslag van
                         historisch materiaal. Dat materiaal is inmiddels afgevoerd.
                         Gezien bovenstaande bevindingen w o r d t het niet
                         noodzakelijk geacht o m op de locatie Fort bij Honswijk een
                         aanvullende opsporingsactie uit te voeren.


                         Bron:
                         « Rapport van Vooronderzoek, EODD GGB EODcie,
                           w e r k o r d e r 20051162, 22 juni 2009.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                     Fort bij Honswijk | 67




Gebouweninformatie                                                       G e b o u w Gebruik             Rijksm.    BVO m2     NVO m2 Opmerkingen
De belangrijkste g e b o u w e n i n f o r m a t i e is weergegeven in
de tabel:                                                                A         Poortgebouw           JA         291        132
                                                                         B         Werkplaats            --         840        757        incl. schietbaan met NVO 94 m2
                                                                         C         Remise                JA         84         31
                                                                         D         Magazijn              JA         94         28
                                                                         E         Magazijn              JA         97         34
                                                                         E1        Opslagloods           --         18         16
                                                                         E2        Opslagloods           --         20         19
                                                                         F         Magazijn              JA         90         34
                                                                         G         Remise                JA         515        261        2 verdiepingen incl. poterne G1 NVO 93 m2
                                                                         H         Magazijn              JA         914        581        incl. volledige onderkeldering
                                                                         I         Toren                 JA         4.112      2.261      niet beschikbaar v o o r h e r o n t w i k k e l i n g *
                                                                         K         Contrescarpe          JA         1.613      1.158      2 verdiepingen
                                                                         M         Kazemat               JA         188        94
                                                                         N         Opslagloods           --         261        255
                                                                         O         Garage/opslag         --         416        377
                                                                         P         V o o r m . eetzaal   --         255        227
                                                                         R         Overkapping           --         12         12
                                                                         S         Kantoor               --         276        244
                                                                         T         Woning                JA         345        307
                                                                         U         Kantine               --         273        244
                                                                         V         Werkplaats            --         493        431
                                                                         Y         Wachtgebouw           --         96         82


                                                                         Totalen                                    11.303     7.585       Inclusief Toren Gebouw I
                                                                                                                    7.191      5.324       Exclusief Toren Gebouw I




                                                                         * Beschikbaarheid Toren Gebouw I: in de maanden april - juli is de Toren beschikbaar voor activiteiten, mits bepaalde
                                                                         r u i m t e n met belangrijke vleermuiswaarden w o r d e n ontzien.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>68 | Fort bij Honswijk




                         Vergrotingsmogelijkheden bebouwd oppervlak                                  Monumentenstatus                                                           Nutsvoorzieningen
                         Gesloopte vierkante meters b e b o u w i n g m o g e n in de v o r m        Op 13 april 2011 is Fort bij Honswijk d o o r de Rijksdienst               Het f o r t is voorzien van elektra, w a t e r l e i d i n g en riolering.
                         van n i e u w b o u w t e r u g k o m e n . Op de kaart van het             v o o r Cultureel Erfgoed van ministerie van Onderwijs,                    In alle r i j k s m o n u m e n t a l e g e b o u w e n (met uitzondering van
                         ' r u i m t e l i j k kwaliteitskader' is daarvoor een contour op het       Cultuur en Wetenschap, aangewezen als beschermd                            de v o o r m a l i g e d i e n s t w o n i n g Gebouw T) is in principe
                         noordelijk gedeelte van het f o r t ingetekend w a a r b i n n e n          m o n u m e n t ( m o n u m e n t e n n u m m e r 531624). De aanwijzing   alleen een s t r o o m v o o r z i e n i n g aanwezig. Waterleiding en
                         deze n i e u w b o u w kan plaatsvinden. Daarbij is het mogelijk            betreft 11 m o n u m e n t a l e g e b o u w e n en daarnaast de           riolering bevinden zich in principe in alle andere g e b o u w e n
                         het b e b o u w d oppervlak verder te vergroten door een                    Inundatiesluis / Keersluis met brug, deel uitmakend van de                 op het complex. Er is geen gasleiding aanwezig op het
                         uitgekiend o n t w e r p met bijvoorbeeld (gedeeltelijk)                    oostelijke o m l e i d i n g s w e g o m het f o r t en het restant        complex. De v o o r m a l i g e d i e n s t w o n i n g is aangesloten op
                         ondergronds b o u w e n of b o u w e n in de binnenzijde van de             Inlaat-, Inundatiesluis / Keersluis, grotendeels gesloopt en               een separate bovengrondse gastank.
                         (gereconstrueerde) o m w a l l i n g . De belangrijkste spelregels          o p g e n o m e n in het dijklichaam van de Lekdijk. Tot het               De niet m o n u m e n t a l e g e b o u w e n zijn voorzien van centrale
                         rond " n i e u w b o u w ' , waar o o k mede de t o e t s i n g op plaats   beschermd m o n u m e n t b e h o o r t eveneens de t o t a l e            v e r w a r m i n g waarvan de centrale stookinstallatie op
                         gaat vinden bij concrete b o u w p l a n n e n , zijn elders te             Fortaanleg met aardwerken, (resten van) e m p l a c e m e n t e n ,        huisbrandolie is ondergebracht in Gebouw H (Magazijn).
                         vinden in dit ' r u i m t e l i j k kwaliteitskader'.                       schuilplaatsen e.d., w e g e n , natte gracht met (buiten)                 De installatie is echter vanaf 2008 uitgeschakeld en
                                                                                                     oevers en een deel van de o m l e i d i n g s w e g en (door               functioneert niet meer naar behoren. De s t r o o m v o o r z i e n -
                                                                                                     grenspalen aangeduide) militaire landsgrond buiten het                     ing op de naastgelegen Lunet aan de Snel is a f k o m s t i g van
                         Medegebruik en zakelijke rechten                                            fort.                                                                      f o r t Hoswijk. De t o e k o m s t i g e eigenaar van de Lunet zal
                         Dienstwoning                                                                                                                                           t o e g a n g behouden t o t deze voorziening.
                         Binnen het afgesloten complex Honswijk staat een                            Bron:
                         v o o r m a l i g e d i e n s t w o n i n g (Gebouw T) in verhuurde /       « Ministerie van OCbW, Rijksdienst v o o r Cultureel
                         b e w o o n d e staat. De huurovereenkomst is in 1998                          Erfgoed, brief 13 april 2011, kenmerk MS-2010-2962.                     Ondergrondse (HBO)tanks
                         aangegaan d o o r de Dienst Domeinen (thans                                 « Website RCE c o m p l e x n u m m e r 531624 - Fort Honswijk             Op het terrein is in 2007 een 30 kuub HBO-tank gesaneerd
                         Rijksvastgoedbedrijf) v o o r onbepaalde t i j d . Een afgeperkt               (beschrijving + kaartbeeld).                                            en v e r w i j d e r d . Bij Gebouw H (Magazijn) aanwezige tweede
                         gedeelte r o n d o m de w o n i n g w o r d t gebruikt en is ingericht                                                                                 20 kuub ondergrondse HBO-tank is januari 2014 gesaneerd
                         als t u i n . De huidige huurder heeft een eerste recht van                                                                                            en v e r w i j d e r d .
                         koop.
                         Bij oplevering is het complex vrij beschikbaar exclusief het
                         verhuurde object ( w o n i n g en tuin) en zonder verdere
                         contractuele afspraken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                 Fort bij Honswijk | 69




Publiekrechtelijke beperkingen                                      Wet Milieubeheer
« Het verkochte is belast met publiekrechtelijke                    Op het grootste gedeelte van f o r t Honswijk rusten nog
  beperkingen in de zin van de M o n u m e n t e n w e t 1988 ten   steeds de veiligheidszones van de naast gelegen voorma¬
  behoeve van de Staat der Nederlanden.                             lige m u n i t i e o p s l a g Lunet aan de Snel, als bedoeld in
« Het verkochte is belast met een publiekrechtelijke                H o o f d s t u k 2, Titel 2.6 Defensie, van het Besluit algemene
  beperking in de zin van de Wet Bodembescherming ten               regels ruimtelijke ordening. Deze veiligheidszones zijn
  behoeve van de Provincie Utrecht ingeschreven ten                 o p g e n o m e n in het bestemmingsplan en kunnen f o r m e e l
  kantore van de Dienst v o o r het kadaster en de openbare         pas in een nieuwe b e s t e m m i n g p l a n p r o c e d u r e v o o r de
  registers op acht en t w i n t i g september tweeduizend en       Lunet w o r d e n opgeheven. Het ministerie van Defensie
  zeven in register Hypotheken 4 deel 53032 n u m m e r 193.        heeft de gemeente Houten op 4 o k t o b e r 2013 schriftelijk
                                                                    geïnformeerd dat er geen munitie of explosieven meer
                                                                    w o r d t opgeslagen op de Lunet, het militair gebruik
Stralingsonderzoek                                                  volledig is beëindigd en het complex is overgedragen aan
Op 8 november 2010 is door de Bedrijfsgroep                         het ministerie van Economische Zaken.
Gezondheidszorg C o m m a n d o Dienstencentrum Ministerie
van Defensie een onderzoek ingesteld (i.c. radiologische
uitkeuring) naar aanwezigheid van kernmateriaal en
waarschuwingssymbolen ioniserende straling. Daarbij is
onder andere gelet op aanwezigheid van toepassing
radioactief 'steenwol isolatie, ionisatierookmelders,
waarschuwingsstickers ioniserende straling, koperslak
bestrating en mogelijke restbesmetting in werkplaatsen. Er
zijn bij deze controle geen bijzonderheden geconstateerd.
Het complex w o r d t daarmee v o o r zover het de
Kernenergiewet betreft vrijgegeven v o o r overdracht, sloop
dan w e l hergebruik.


Bron:
« Uitkeuring Fort Honswijk, Ministerie van Defensie,
  SBD/10/125, 8 n o v e m b e r 2010.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>70 | Fort bij Honswijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Fort bij Honswijk | 71




                 III Vleermuizenadvies
                                                                                                                                                                                 Belang van het f o r t v o o r vleermuizen                                   g r o o t belang als zwermlocatie v o o r baardvleermuizen en
                                                    Ecologisch advies met betrekking t o t mogelijkheden v o o r                                                                 Fort Honswijk een van de belangrijkste leef­ en verblijfsge­                 g e w o n e dwergvleermuizen en in het bijzonder o o k voor
                                                    ingebruikname en activiteiten.                                                                                               bieden v o o r vleermuizen in de Nieuwe Hollandse                            franjestaarten.
                                                                                                                                                                                Waterlinie. Het f o r t w o r d t d o o r een zeer g r o o t aantal           Naast het zwermen v o r m e n het f o r t een unieke locatie
                                                    INLEIDING                                                                                                                   vleermuizen gebruikt. De verschillende g e b o u w t y p e n in de            v o o r grote aantallen o v e r w i n t e r e n d e dieren. Het betreft
                                                                                                                                                                                v o r m van de geschutstoren, grondgedekte g e b o u w e n ,                  hier met name grote aantallen water­ en baardvleermui­
                                                    Uitgangspunten                                                                                                               loodsen en andere m o d e r n e g e b o u w e n bieden een                   zen die in de geschutstoren verblijven. Op Honswijk lopen
                                                    « Een relatief snelle h e r o n t w i k k e l i n g van f o r t Honswijk is                                                 verscheidenheid aan w e g k r u i p m o g e l i j k h e d e n en gunstige     de aantallen w a a r g e n o m e n           baardvleermuizen maar
                                                        alleen mogelijk als de centrale geschutstoren (Gebouw I)                                                                 klimatologische o m s t a n d i g h e d e n . Hierdoor zijn verblijfp­       liefst op t o t 150 individuen, w a a r d o o r de locatie landelijk
                                                        zeer beperkt / niet h e r o n t w i k k e l d w o r d e n v o o r nieuwe                                                 laatsen v o o r verschillende soorten aanwezig én kan                        een belangrijke functie vervult. Voor Honswijk v o r m t de
                                                        functies;                                                                                                               w o r d e n voorzien in de behoefte o m te wisselen van                       geschutstoren o o k een belangrijke overwinteringslocatie
                                                    « De contrescarp is ­ binnen vooraf goed vast te leggen                                                                     verblijfplaats indien w e e r s o m s t a n d i g h e d e n , energiebe­      v o o r franjestaarten en g e w o n e dwergvleermuizen, in
                                                        g e b r u i k s r a n d v o o r w a a r d e n ­ grotendeels inzetbaar v o o r                                            hoefte en/of het voedselaanbod dat noodzakelijk maken.                       mindere mate o o k v o o r g e w o n e g r o o t o o r v l e e r m u i z e n .
                                                            herontwikkelingen;                                                                                                   De aanwezige begroeiing w o r d t benut o m te foerageren,                   Verder w o r d e n verspreid op het terrein van diverse
                                                    « Indien de vleermuiswaarden van de geschutstoren en/of                                                                      biedt beschutting tijdens het vliegen en heeft een                           soorten kleinere aantallen overwinterende dieren
                                                        andere bestaande objecten nog verder o n t w i k k e l d                                                                 bufferende w e r k i n g op de w i n d w a a r d o o r klimatologische       aangetroffen.
                                                        w o r d e n is het mogelijk o m een g r o o t deel van de                                                               o m s t a n d i g h e d e n in de verblijfplaatsen gunstig blijven. Het       Fort Honswijk vervult in de voorjaar/zomerperiode een
                                                        g e b o u w e n waar sprake is van beperkte aanwezigheid                                                                 hele jaar d o o r zijn op verschillende delen van het fortter­               regionale functie v o o r een kolonie watervleermuizen in de
                                                        van vleermuizen binnen redelijke t e r m i j n e n 'vrij te                                                              rein vleermuizen aanwezig.                                                   geschutstoren en een kolonie g e w o n e dwergvleermuizen
                                                        spelen' v o o r h e r o n t w i k k e l i n g e n ;                                                                      Het f o r t (met name de r i j k s m o n u m e n t a l e geschutstoren)      in de moderne loodsen van het terrein, waarbij grotere
                                                    « Zolang f o r t Honswijk nog niet is overgedragen aan                                                                      vervult in de nazomer een zeer belangrijke functie als                        aantallen met name in loods B en O zijn w a a r g e n o m e n .
                                                        een definitieve o n t w i k k e l e n d e partij kan het zinvol zijn                                                    zwermlocatie van w a t e r v l e e r m u i z e n . Bij het zwermen            Verder zijn verspreid op het terrein dagrustplaatsen en
                                                        o m al mitigerende en compenserende maatregelen te                                                                       k o m e n mannetjes, v r o u w t j e s en jonge dieren uit verschil­         vreetplekken van g e w o n e g r o o t o o r v l e e r m u i z e n aanwezig.
                                                        gaan treffen in met de centrale geschutstoren. De                                                                        lende kolonies bijeen bij bekende winterverblijfplaatsen.
                                                            benodigde maatregelen zijn vaak eenvoudig te                                                                         Deze activiteit is van cruciaal belang v o o r de genenuitwis­               Omschrijving verblijfplekken en gebruikte toegangen
                                                            realiseren.                                                                                                         seling en vervult tevens een functie van kennisoverdracht,                    Vleermuizen gebruiken tal van locaties als verblijfplaats.
                                                                                                                                                                                w a a r b i j de jonge dieren van de volwassenen leren w a a r zij            Welke locatie gebruikt w o r d t is sterk afhankelijk van de
                                                                                                                                                                                 kunnen o v e r w i n t e r e n . Op f o r t Honswijk w o r d e n aantallen   soort, de te vervullen functie en klimatologische omstan¬
                                                                                                                                                                                z w e r m e n d e watervleermuizen (gedurende de nazomer)                     digheden. Veelal zitten dieren w e g g e k r o p e n , maar
                                                                                                                                                                                geschat op 3500­4700. Deze zeer hoge aantallen maken                          s o m m i g e n hangen vrij aan het plafond of balken. Op f o r t
                                                                                                                                                                                dat de objecten v o o r de i n s t a n d h o u d i n g van de populatie       Honswijk kruipen dieren w e g in scheuren in het met¬
                                                                                                                                                                                van (inter)nationaal belang zijn. Het f o r t is eveneens van                 selwerk, in druipkokers, afgesloten luchtkanalen of


*1 Bij winter tellingen   r
                          wo den     alleen de zichtbar e     individuen   waa
                                                                           r genomen           en geteld.   Omdat    die
                                                                                                                      r en ook in door de mens niet te inspecteren                       spleten en r uimtes   wegk
                                                                                                                                                                                                                 r uipen,   r
                                                                                                                                                                                                                            wo den      niet alle

overwinterende      r
                    die en geteld.   De 'zoekfouť     of het 'aandeel      niet waar genomen      r
                                                                                                  die en' ve
                                                                                                          r schilt     pe
                                                                                                                       r w i n t e r v e r b l i j f en is a f h a n k e l i j k van de hoeveelheid   wegk
                                                                                                                                                                                                       r uipmogelijkheden      in een v e r b l i j f .
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>72 | Fort bij Honswijk




                         k r u i t d a m p k a n a l e n . Dieren w o r d e n o o k aangetroffen      Zorgplicht) en het doden of v e r w o n d e n van individuen is in            MOGELIJKHEDEN VOOR INGEBRUIKNAME EN
                         tussen een deur en het kozijn, tussen het kozijn en                          principe niet toegestaan.                                                     ACTIVITEITEN
                         metselwerk of achter het kozijn. Daarnaast w o r d e n
                         ruimtes achter balkeinden, plaatwerk of leidingen benut.                     Voor objecten die niet van zeer g r o o t belang zijn voor                    De centrale geschutstoren (Gebouw I)
                         In de zomerperiode gebruiken vleermuizen op Honswijk                         vleermuizen, is het mogelijk zonder o n t h e f f i n g te werken             De geschutstoren op Honswijk betreft een dusdanige
                         o o k het dak dat op de lichtkoker ligt en s p o u w m u r e n van           indien voorafgaand aan de ingreep werkende mitigatie is                       unieke locatie v o o r vleermuizen, dat hier binnen de
                         de loodsen. De ruimtes w o r d e n van buiten bereikt via                    gerealiseerd. Hiertoe dienen alle individuen het nieuwe                       huidige w e t g e v i n g geen mogelijkheden liggen voor
                         openstaande ramen, deuren of luiken, kapotte ramen of                        alternatief in gebruik g e n o m e n te hebben alvorens de                    i n g e b r u i k n a m e . Duizenden vleermuizen uit verschillende
                         open k r u i t d a m p k a n a l e n .                                       oorspronkelijke verblijfplaats kan w o r d e n aangetast, of is               delen van het land komen er jaarlijks naar toe o m te
                                                                                                      vastgesteld door een deskundige dat het object kan                            z w e r m e n (o.a. paren) en honderden o m te o v e r w i n t e r e n .
                         Wettelijke regelgeving                                                       functioneren v o o r de betreffende functie en aantallen van                  Het hele jaar d o o r zijn vleermuizen in een g r o o t deel van
                         Vleermuizen w o r d e n op internationaal niveau beschermd                   de populatie.                                                                 het f o r t aanwezig. Het v o o r a f realiseren van functionele
                         door de Habitatrichtlijn (bijlage IV). Deze Europese richtlijn                                                                                             mitigatie v o o r alle i n d i v i d u e n , zodat ingebruikname w e l
                         is in de Nederlandse w e t g e v i n g g e ï m p l e m e n t e e r d in de   Vleermuizen, gezondheidsaspecten en recreatieve                               mogelijk is, is in deze situatie niet reëel. Vleermuizen zijn
                         Flora- en Faunawet. De Flora- en Faunawet beschermt                          toegankelijkheid                                                              vrij conservatief, ze k o m e n al tientallen jaren naar dezelfde
                         zowel v o o r t p l a n t i n g s - of vaste rust- of verblijfplaatsen als   Vleermuizen zijn een beschermde diersoort, die vanuit die                     plek, w a a r d o o r het verplaatsen van een grote groep,
                         individuen. Verblijfplaatsen zijn het hele jaar door                         beschermde status niet aangeraakt m o g e n w o r d e n . Enkele              afhankelijk van de soort, w e l 15 t o t 25 jaar kan duren.
                         beschermd, dus o o k in de periode dat de dieren elders                      soorten kunnen echter o o k drager zijn van onder meer het                    Daarnaast geldt dat dergelijke objecten een unieke
                         binnen hun n e t w e r k verblijven. Aantasting van verblijfp-               European Bat Lyssa Virus (ESBL). Alleen de meervleermuis                      constructie kennen - met een specifiek b i n n e n k l i m a a t en
                         laatsen is alleen toegestaan met een o n t h e f f i n g . Deze kan          en de laatvlieger hebben een v o r m van rabiës bij zich                      een grote verscheidenheid aan w e g k r u i p m o g e l i j k h e d e n
                         enkel w o r d e n verleend w a n n e e r w o r d t voldaan aan de            (variërend van 50O0 - 300O0 per jaar). Dit gezondheidsaspect                  - die moeilijk na te bootsen is én dit nieuwe object m o e t
                         volgende v o o r w a a r d e n :                                             onderstreept nogmaals het nut van een goede functiesc-                        o o k nog eens in de r i j k s m o n u m e n t a l e status van het totale
                                                                                                      heiding op de f o r t e n en het feit dat t o e g a n g t o t de              f o r t passen.
                         - Er w o r d t geen afbreuk gedaan aan de gunstige staat van                 fortgedeelten w a a r vleermuizen zitten goed gereguleerd                     Voor b e h o u d van de vleermuisfuncties in de geschutstoren
                            i n s t a n d h o u d i n g van de soort (lokaal, regionaal als           w o r d e n , onder meer met behulp van een beheerplan en                     is het tevens van g r o o t belang dat de groenzone r o n d o m
                            nationaal).                                                               protocollen hoe o m te gaan met vleermuizen bij her¬                          de contrescarp en de toren grotendeels gehandhaafd blijft
                         - Er zijn geen alternatieven die minder schadelijk zijn v o o r              o n t w i k k e l i n g e n , waarbij dus o o k gewezen m o e t w o r d e n   vanwege de bufferende w e r k i n g op de w i n d . Tevens dient
                            de soort gelet op de locatie, inrichting en werkwijze.                    op deze gezondheidsaspecten.                                                  zorgvuldig te w o r d e n omgesprongen met het toepassen
                         - Er is sprake van een d w i n g e n d e reden van g r o o t                                                                                               van verlichting o m d a t dit een verstorende w e r k i n g heeft
                            openbaar belang, openbare veiligheid of bescherming                       Informatie uit contact met GGD M i d d e n Nederland,                         op vleermuizen. Als er ergens verlicht m o e t w o r d e n , kan
                            Flora en fauna (de w e r k z a a m h e d e n dienen ten gunste            augustus 2012                                                                 gedacht w o r d e n aan het gebruiken van amberkleurige en
                            van andere beschermde soorten).                                                                                                                         goed gerichte verlichting (590 +/-20 n m ; minder -niet
                         - Er dienen altijd maatregelen getroffen te w o r d e n o m                                                                                                verstorend) onder de boogstructuur tussen de t o r e n en de
                            negatieve effecten zoveel mogelijk te beperken (i.c.                                                                                                    contrescarp.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                      Fort bij Honswijk | 73




Overdag zijn er mogelijkheden o m van buitenaf het dak te                        Wanneer en hoe w e r k z a a m h e d e n uitgevoerd kunnen
betreden (dakterras), bijvoorbeeld vanaf de aangrenzende                         w o r d e n zonder vleermuizen te verstoren dient d o o r een                Wanneer één van b o v e n g e n o e m d e objecten in gebruik
Remise G over het dak van de contrescarp (met een brug).                         deskundige te w o r d e n uitgewerkt in een w e r k p r o t o c o l .        g e n o m e n w o r d t en verblijfplaatsen w o r d e n aangetast, zijn
Hiermee hoeven o o k geen voorzieningen aan de binnenzi-                                                                                                      er mogelijkheden o m in de situatie in de geschutstoren
jde van het f o r t gemaakt te w o r d e n . Rondleidingen in het                In de Remise G en de sluisgang (Poterne) zijn enkele                         v o o r vleermuizen te verbeteren zodat hier meer dieren
t o r e n f o r t zijn mogelijk in de periode half april t o t en met            w i n t e r - en zomerverblijfplaatsen aanwezig. Net als de                  kunnen verblijven. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht
half juli, mits bepaalde r u i m t e n met belangrijke vleermuis-                contrescarp zijn deze objecten v o o r het voortbestaan van                  w o r d e n aan het v o o r k o m e n van lichtinval d o o r luiken te
verblijven w o r d e n ontzien. Een concrete u i t w e r k i n g                 de populaties niet van essentieel belang en zijn er                          sluiten (mits toegang in stand blijft) en het verder
hiervan dient d o o r een deskundige te w o r d e n uitgewerkt                   mogelijkheden v o o r o n t w i k k e l i n g . Ingebruikname zal            toegankelijk maken van de waterkelder.
in een beheerplan.                                                               echter snel leiden t o t aantasting van verblijfplaatsen en
                                                                                 deze dienen elders te w o r d e n gecompenseerd. Die                         Overige g e b o u w e n
De contrescarp K, Remise G en sluisgang (Poterne)                                compensatie, bijvoorbeeld door verbeteringen en                              In g e b o u w e n C, E1, E2, F, M, N, en Y zijn geen vleermuis-
In de contrescarp K is een aantal winterverblijfplaatsen en                      optimalisatie van de geschutstoren, dient d o o r een                        functies a a n g e t r o f f e n , deze kunnen dan o o k direct in
zwermlocaties aanwezig van meerdere s o o r t e n . Dit betreft                  deskundige te w o r d e n uitgewerkt. Fasering van gebruik                   gebruik g e n o m e n w o r d e n . Voor de overige g e b o u w e n
met name de laatste 3 ruimtes aan de zuidkant van de                             kan de aantasting beperken (mits de constructie en het                       geldt dat één of meerdere functies v o o r vleermuizen zijn
contrescarp en de centrale t r a p . De contrescarp vervult                      klimaat in tact blijven) - bijvoorbeeld door alleen in het                   a a n g e t r o f f e n . Mogelijkheden v o o r ingebruikname zijn
gezien de aantallen een minder grote functie dan de toren                        voorjaar en zomer bezoekers toe te laten. Hiervoor kan de                    aanwezig mits in een v r o e g stadium alternatieve verblijfp-
en hierdoor zijn er onder bepaalde v o o r w a a r d e n m o g e l i -           sluisgang geschikt gemaakt w o r d e n d o o r het weer                      laatsen w o r d e n aangeboden én rekening w o r d t gehouden
jkheden v o o r ingebruikname of activiteiten. Het een-                          terugbrengen van de b u i t e n p o o r t in het talud ( w a n d e l m o -   met cumulatieve effecten. Aandacht v o o r cumulatieve
voudigst kan dit gerealiseerd w o r d e n door het deel van de                   gelijkheid vanaf Liniepont d o o r sluisgang naar Remise G                   effecten dient m e t name uit te gaan naar gewone
contrescarp dat nu niet d o o r vleermuizen in gebruik is van                    en verder het f o r t in).                                                   dwergvleermuizen en g e w o n e g r o o t o o r v l e e r m u i z e n die
de laatste 3 kamers aan de zuidkant af te sluiten. Deze                                                                                                       buiten de geschutstoren/contrescarp/remise een netwerk
laatste ruimtes m o g e n in de nazomer en w i n t e r p e r i o d e             Een aandachtpunt bij o n t w i k k e l i n g van de contrescarp K /          aan verblijfplaatsen in de overige g e b o u w e n hebben.
niet w o r d e n blootgesteld aan o p w a r m i n g (ook niet door               remise G / sluisgang zijn de door vleermuizen gebruikte                      Aantasting van meerdere verblijfplaatsen tegelijkertijd kan
aangrenzende kamers), hard geluid of licht w a n n e e r het                     toegangswegen. Wanneer één of meerdere objecten in                           grote gevolgen hebben v o o r de aanwezige populatie, met
donker is. Bij ingebruikname of activiteiten dient o o k                         gebruik w o r d e n g e n o m e n kunnen toegangswegen naar                  name w a n n e e r deze verblijfplaatsen o o k nog eens
rekening gehouden te w o r d e n met de belangrijke functie                      andere objecten w o r d e n afgesneden. De sluisgang en                      dezelfde functie v o o r de vleermuizen vervullen. De
die de toren vervult. De contescarp ligt dicht tegen de                          Remise G kunnen door vleermuizen bereikt w o r d e n vanuit                  kraamgroep g e w o n e dwergvleermuizen m a a k t bijvoor-
toren aan, w a a r d o o r snel verstoring van vleermuizen kan                   de contrescarp of een o p e n i n g in de remise zelf. Ook                   beeld gebruik van Gebouw O en Gebouw B. Een van de
o p t r e d e n . Om dat te v o o r k o m e n zijn er alleen m o g e l i -       ontstaat t o c h t in de sluisgang en remise, w a n n e e r de               g e b o u w e n kan in gebruik g e n o m e n w o r d e n of gesloopt,
jkheden v o o r extensief gebruik en g e l u i d - en lichtverstor-              b u i t e n p o o r t in de sluisgang w o r d t hersteld en deze open        mits v o o r de aanwezige kraamgroep in de directe
ing w a n n e e r het donker is dient te w o r d e n v o o r k o m e n . De      staat. Door t o c h t w o r d e n verblijfplaatsen aangetast. Dit            o m g e v i n g ruim van tevoren een alternatief is gecreëerd
compacte ligging zorgt o o k v o o r beperkingen op restaura¬                    kan deels w o r d e n v o o r k o m e n d o o r de o p e n i n g in het      - welke o o k functioneel is ten tijde van ingebruikname of
t i e - of v e r b o u w i n g s m o g e l i j k h e d e n van de contrescarp.   najaar en w i n t e r af te sluiten.                                         sloop én het andere g e b o u w v o o r l o p i g blijft gehandhaafd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>74 | Fort bij Honswijk




                         Een dergelijke a f w e g i n g dient per soort en verblijffunctie                       buitenzijde, mede o o k vanwege de beschutting die bij het
                         ( k r a a m - , zomer-, paar- en winterverblijfplaats) te w o r d e n                   z w e r m e n noodzakelijk is.
                         g e m a a k t . Daarnaast geldt v o o r g e w o n e g r o o t o o r v l e e r m u i s
                         dat specifiek gelet m o e t w o r d e n op het handhaven van                            ZORGVULDIG HANDELEN
                         v o l d o e n d e vreetplekken. Dit zijn plaatsen waar individuen                       In de uiteindelijke o n t w i k k e l - en gebruikfase gewerkt m o e t
                         elke nacht of zeer regelmatig naar toe terugkeren o m hun                               w o r d e n m e t een protocol w a a r i n het zorgvuldig handelen
                         voedsel te verorberen. Dergelijke vreetplekken zijn relatief                            ten opzichte van de vleermuizen is vastgelegd.
                         e e n v o u d i g te creëren door beschutte afdakjes te maken.
                         Wanneer verblijfplaatsen van g e w o n e dwergvleermuizen                               Een dergelijk protocol dient door vleermuisdeskundigen te
                         w o r d e n aangetast kunnen alternatieven gecreëerd w o r d e n                        w o r d e n opgesteld met aandacht voor:
                         in n i e u w b o u w of bijvoorbeeld bestaande bovengrondse                             - Randvoorwaarden v o o r gebruik/activiteiten
                         b e b o u w i n g zoals de beheerderswoning. Tijdelijke                                    (beheerplan);
                         alternatieven kunnen gecreëerd w o r d e n in vleermuiskas-                             - Wijze w a a r o p w e r k z a a m h e d e n (restauratie, v e r b o u w i n g
                         ten v o o r zowel kraamverblijfplaatsen als v o o r individuele                            of n i e u w b o u w ) w o r d e n uitgevoerd zodat verstoring van
                         dieren. De grondgedekte g e b o u w e n D, E, M én de                                      vleermuizen w o r d t v o o r k o m e n (werkprotocol);
                         schietbaan bij Gebouw B bieden o n t w i k k e l m o g e l i j k h e d e n              - Wijze w a a r o p alternatieve verblijfplaatsen w o r d e n
                         v o o r g e w o n e g r o o t o o r v l e e r m u i z e n , indien bestaande               gecreëerd indien bestaande verblijfplaatsen zullen
                         verblijfplaatsen w o r d e n aangetast.                                                   w o r d e n aangetast (mitigatieplan);
                                                                                                                 - Het tijdspad van eventuele compensatie binnen het
                         Beplantingen en groenstructuur                                                             tijdspad van de o n t w i k k e l i n g (sloop of ingebruikname
                         De dichte groenstructuren op het forteiland w o r d e n d o o r                            van g e b o u w e n die een functie v o o r vleermuizen
                         diverse soorten vleermuizen benut o m te foerageren.                                       vervullen)
                         Daarnaast w o r d e n de w i n d b e s c h u t t e delen van deze                       - Het aanvragen/verkrijgen van een o n t h e f f i n g Flora- en
                         structuren gebruikt als vliegroute naar foerageergebieden                                  Faunawet.
                         en o m de winterverblijven en zwermlocaties op het f o r t te
                         bereiken. Wijzigingen in deze structuren zijn beperkt                                   Bron:
                         mogelijk. Behoud van grote b o m e n en v o l d o e n d e ruigte is                     « Advies Vleermuizenwerkgroep f o r t e n Honswijk en
                         essentieel o m omschreven functies te handhaven.                                        Everdingen, 8 n o v e m b e r 2012, Dienst Landelijk Gebied.
                         Voor het dunnen van de buitenstructuren bestaan
                         m o g e l i j k h e d e n . Voor winterverblijfplaatsen is het echter
                         essentieel dat v o l d o e n d e groen gehandhaafd blijft
                         vanwege de bufferende w e r k i n g op de w i n d . Met name bij
                         de geschutstoren dient zeer zorgvuldig o m te w o r d e n
                         gesprongen met aanwezige groenstructuren aan de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                            Fort bij Honswijk | 75




                                                                      āã                                                        B
Overzicht aangetroffen soorten en functies per gebouw
op fort Honswijk


Locaties van winterverblijfplaatsen (A) en zomerverblijfp¬
                                                                                                                                                1

laatsen (B) op f o r t Honswijk. De g r o o t t e van de stip geeft                                                                         6

een indicatie van de aantallen.                                                                                                     »

Bron: 1 Jansen E.A., H.J .G.A. Limpens b S.J . Vreugdenhil.
2010. De vleermuisfuncties van Fort Honswijk. Rapport                                                                                   O   O       f
2 0 0 9 ­ 0 4 1 . Zoogdiervereniging, A r n h e m .




                                                                                                                                                        I




                                                                           Watervleermuis


                                                                      *    Baardvleermuis


                                                                      *    Gewone g r o o t o o r v l e e r m u i s


                                                                           Gewone dwergvleermuis


                                                                      *    Franjestaart


                                                                      O    vreetplek Gewone g r o o t o o r v l e e r m u i s
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>76 | Fort bij Honswijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                             Fort bij Honswijk | 77




IV Begrippenlijst vestingwerken en waterlinies
        Acces                                                                        soms w e r d e n deze o o k n o g in een betonnen sokkel             Bedding
        Toegang die d o o r een inundatie voert, in de v o r m van een               gegoten. De aspergeversperring kan o o k snel als                    Stabiel opstellingsvlak v o o r vesting- of
        h o o g terreingedeelte, dijk, kade, l a n d - , spoor- of                   wegversperring w o r d e n aangelegd, maar is moeilijk weer          belegeringsgeschut, meestal van hout; o.a. bedoeld o m
       w a t e r w e g ; w a n n e e r enkele dicht bijeen gelegen accessen          te verwijderen, w a n n e e r de versperring geen dienst meer        herhaald richten te vergemakkelijken; o o k w e l
        de mogelijkheid bieden t o t onderlinge steunverlening                       h o e f t te doen.                                                   batterijhout.
        spreekt men w e l van een m e e r v o u d i g acces.
                                                                                     B                                                                    Bedekte w e g
        Accespost                                                                    Bastion                                                              Een d o o r een aarden w a l (glacis) of borstwering
        Klein verdedigingswerk, aangelegd met het doel het                           Vijfhoekige aarden of stenen u i t b o u w van een                   beschermende w e g langs de buitenste gracht, die de
        d o o r d r i n g e n van een aanvaller over het acces te beletten.          verdedigingswerk naar oorspronkelijk Italiaans o n t w e r p ,       vesting o m g e e f t .
                                                                                     v o o r n a m e l i j k v o o r het bestrijken van de aanliggende
        Affuit                                                                       courtines.                                                           Beer (holle beer)
                                                                                                                                                          1. (beer) Gemetselde d a m in een vestinggracht; ter
        Onderstel van een kanon                                                      Bastion-caponnière                                                   b e m o e i l i j k i n g van de overgang aan de bovenzijde in de
                                                                                     Aan de w a l van een f o r t verbonden lage bastionvormige           v o r m van een ezelsrug en al dan niet voorzien van een
        Afsnijding                                                                   u i t b o u w v o o r grachtsflankering: een der flanken voorzien    m o n n i k . Functie: Scheiding respectievelijk regulering van
        Binnen een vestingwerk gelegen verschansing, w a l of                        van een lage aarden b o r s t w e r i n g , aan vijandzijde gedekt   de w a t e r s t a n d in een gracht, eventueel d.m.v. een sluis
        muur, soms met droge gracht, met het doel een                                d o o r een remise; de andere flank voorzien van een                 (sluisbeer) 2. (holle beer) Gemetselde d a m in een
        binnengedrongen aanvaller te stoppen; w e r d soms in geval                  kazemat, aan vijandzijde gedekt d o o r een aardlichaam (zie         vestinggracht v o o r het doorlaten van personeel en
        van n o o d aangelegd; zie o o k retranchement.                              Fort 't Hemeltje bij Houten).                                        voorzien van schietgaten, v o o r grachtsflankement.
        Arsenaal
        Magazijn v o o r o o r l o g s b e h o e f t e n , veelal met bijbehorende   Batterij                                                             Beleg
       werkplaats; o o k w e l a r m e m e n t a r i u m , bushuis, tuighuis of      1. (organisatorisch), Een aantal stukken geschut van gelijke         Het insluiten van een vesting en het treffen van
        ('s) lands huis.                                                             t y p e , samengevoegd in één organisatie en o n d e r l i n g       voorbereidingen deze in bezit te krijgen.
                                                                                     v u u r v e r b a n d ; vroeger o o k w e l genaamd beukerij. 2.
        Aspergeversperring                                                           (vestingbouwkundig), Opstellingplaats, eventueel op een              Bolwerk
        Benaming v o o r een bepaald soort tankversperring. Een                      bedding, v o o r een aantal stukken geschut; soms
        aantal palen of zuiltjes, veelal puntig, w o r d t schuin naar               uitgevoerd als afzonderlijk klein verdedigingswerk; zie o o k        Nederlandse b e n a m i n g v o o r bastion.

        voren op een rij in de g r o n d gestoken en verhindert de                   nevenbatterij en tussenbatterij.
        d o o r g a n g van pantser- of andere v o e r t u i g e n . Als materiaal                                                                        Bomvrij

       w o r d e n spoorrails of profielstalen balken g e n o m e n en                                                                                    Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van
                                                                                                                                                          een verdedigingswerk tegen vernieling d o o r b o m m e n ; het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>78 | Fort bij Honswijk




begrip is relatief en afhankelijk van het v e r m o g e n van de            contrescarp gerekend.                                                             Emplacement
b e w a p e n i n g in een bepaalde periode.                                                                                                                  Voorbereide opstellingsplaats v o o r geschut; o o k w e l
Borstwering                                                                 Contrescarpgalerij                                                                platform.
Dekking van aarde (grond), steen of ander materiaal, ter                    1. In een contrescarp aangebrachte galerij, voorzien van
bescherming van erachter opgestelde schutters of geschut.                   schietgaten e n / o f r a a m o p e n i n g e n . 2. B o u w - w e r k voorzien   Escarp

                                                                            van een zware g r o n d d e k k i n g , aangebracht rond een deel                 Talud van een gracht, soms met m u u r w e r k bekleed,
Brisantgranaat                                                              van een t o r e n f o r t , met het doel dit tegen artillerievuur te              gelegen aan de zijde van het vestingwerk; o o k w e l

                                                                            dekken.                                                                           binnengrachtsboord.
Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

                                                                            Coupure                                                                           Ezelsrug
Bunker                                                                                                                                                        Bovenzijde van een beer, spits t o e l o p e n d ter bemoeilijking
Algemene, aan het Duits ontleende b e n a m i n g voor                      Doorsnijding van of d o o r g a n g in een w a l of muur.                         van de overgang.
gevechtsopstellingen, o n d e r k o m e n s e.d. doorgaans van
g e w a p e n d b e t o n ; zie o o k kazemat (betekenis 2).                Courtine                                                                          F
Burgwal (Burchtwal)                                                         Deel van een v e s t i n g w a l - of muur, gelegen tussen twee                   Face
Wal o m versterkte stad of burcht aan de buitenzijde                        ronddelen of bastions; o o k w e l gordijn.                                       Naar buiten gerichte schuine zijde van een bastion,
doorgaans voorzien van een gracht.                                          D                                                                                 ravelijn, flèche, redan of lunet.
                                                                            Diamantgracht
C                                                                           Plaatselijke uitdieping van een gracht in de v o r m van een                      Flank
Caponnière                                                                  d i a m a n t , gelegen v o o r een schietgat of toegang van een                  (van een bastion) zijde van een bastion die een hoek m a a k t
1. In het gebastioneerde stelsel: Een in een droge gracht                   verdedigingswerk, dienende v o o r het opvangen van                               met de aangrenzende courtine.
aangelegde gedekte d o o r g a n g naar een voorgelegen w e r k ,           neerstortend puin of g r o n d , ter v o o r k o m i n g van het
veelal tevens ingericht ter flankering van de gracht; indien                blokkeren van het schietgat e n / o f als hindernis. Bij f o r t aan              Flankbatterij
overdekt o o k w e l grachtgalerij g e n o e m d . 2. In het                den Hoek van Holland v o o r o p v a n g van regenwater en                        Batterij die een deel van een vestingwerk of tussengelegen
polygonale stelsel: Een aan de voet van de h o o f d w a l                  w a t e r uit waterreservoirs.                                                    t e r r e i n s t r o o k flankeert; o o k w e l batterij geplaatst op de
gelegen u i t b o u w ter flankering van de gracht; in het geval                                                                                              flank van een vestingwerk.
van enkelzijdige flankering w o r d t deze w e l enkele of halve            Dekpantser
caponnière en bij tweezijdige grachtflankering w e l dubbele                Bovendek van een pantserkoepel, meestal b o l v o r m i g .                       Flankement
caponnière g e n o e m d .                                                                                                                                    Vuur dat vanuit verdedigingswerken zijdelings kan w o r d e n
                                                                            E                                                                                 uitgebracht.
Contrescarp                                                                 Eenheidsfort
Tegenover de escarp gelegen en soms bekleed t a l u d ; o o k               Fort w a a r i n de functies van artillerie, infanterie enz. w a r e n            Flankeren
w e l b u i t e n g r a c h t s b o o r d ; de buitenwaarts ervan gelegen   samengebracht; in tegenstelling t o t van grotere                                 Het van terzijde onder vuur nemen van een deel van het
bedekte w e g en het glacis w o r d e n soms o o k t o t de                 verdedigingswerken met afzonderlijke functies.                                    eigen vestingwerk, van een terreingedeelte of van een
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                     Fort bij Honswijk | 79




vijandelijk doel.                                                    van de vesting, stelling of positie w a a r t o e het behoorde       een buis.
                                                                     dat deze w e r d gevrijwaard tegen vijandelijk artillerievuur.
Flèche                                                                                                                                    H

Klein in de keel open verdedigingswerk, soms uitgevoerd              Gedetacheerd w e r k                                                 Halfbastion

als veldwerk, bestaande uit twee rechte, aaneensluitende             Verdedigingswerk, behorende bij een vesting, aangelegd               Vierhoekige u i t b o u w van de w a l van een

en een enigszins scherpe hoek v o r m e n d e wallen (facen).        op een vooruitgelegen d o m i n e r e n d punt. De afstand t o t     verdedigingswerk, in de v o r m van een linker of rechter
                                                                     het vestingwerk is veelal groter dan bij een v o o r w e r k , een   helft van een heel bastion.
Fort                                                                 w a t ouder begrip.                                                  Hefkoepel
Zelfstandig, gesloten en naar alle zijden verdedigbaar                                                                                    Pantserkoepel die snel geheven en weer ingetrokken kan
w e r k ; heeft als regel geen burgerbevolking. Onderscheiden        Geschut                                                              w o r d e n en in normale verzonken toestand onzichtbaar en
kunnen w o r d e n : Eenheidsfort, gebastioneerd f o r t ,           Verzamelnaam v o o r v u u r m o n d e n , samengesteld uit          moeilijk trefbaar is.
gedetacheerd f o r t , kustfort, pantserfort, polygonaal f o r t ,   schietbuis, onderstel en r i c h t m i d d e l e n .
positiefort, sperfort en t o r e n f o r t .                                                                                              Hoofdgracht
                                                                     Gesloten w e r k
Fortificatie                                                                                                                              Gracht r o n d o m de h o o f d w a l ; o o k w e l kapitale gracht.

1. Verzamelnaam v o o r (permanente) verdedigingswerken.             Geheel o m w a l d en r o n d o m verdedigingbaar vestingwerk.

2. Het aanleggen van (permanente) verdedigingswerken. 3.                                                                                  Hoofdwal

Kennis en kunde v o o r de b o u w van verdedigingswerken.           Getrokken geschut                                                    Doorlopende w a l rond een vesting, zonder de voor- of
                                                                     Geschut met een l o o p , w a a r v a n de profilering               b u i t e n w e r k e n ; o o k w e l stadswal of kapitale w a l .
G                                                                    spiraalvormig is.                                                    I
Galerij                                                              Glacis                                                               Inundatie
Overdekte gang in een verdedigingswerk, soms aan één of              Flauw aflopend t a l u d , gelegen buiten de contrescarp van         Doorgaans defensieve o n d e r w a t e r z e t t i n g van een
t w e e zijden voorzien van openingen zoals schietgaten; zie         een vestingwerk, dat vanaf de w a l of de gedekte w e g met          terreingedeelte v o o r militaire doeleinden; is zo mogelijk
o o k poterne                                                        vuur kan w o r d e n bestreken.                                      zowel onbegaanbaar als onbevaarbaar; w o r d t o o k w e l
                                                                                                                                          offensief gebruikt o m een vijand te verdrijven.
Gebastioneerd f o r t                                                Gracht
                                                                     Gegraven d o o r l o p e n d e hindernis rond een vestingwerk; in    Inundatiekom
Fort g e b o u w d volgens het gebastioneerd stelsel                 laag terrein doorgaans breed, ondiep en met w a t e r gevuld;        Afzonderlijk deel van een inundatie, ingericht ten behoeve
                                                                     in h o o g terrein als regel vrij smal, diep en d r o o g .          van het overbruggen van hoogteverschillen en o m s l o t e n
Gebastioneerd stelsel                                                                                                                     d o o r waterkeringen in de v o r m van hoger terrein en dijken
V e s t i n g b o u w k u n d i g stelsel, gekenmerkt d o o r de     Granaat                                                              of (steun)kaden, m e t daarin sluizen, duikers e.d. v o o r het
toepassing van bastions.                                             Langwerpig en spits, vroeger o o k w e l b o l v o r m i g           i n - en uitlaten van water; zie o o k komkering.
Gedetacheerd f o r t                                                 geschutprojectiel van ijzer of staal, gevuld met springstof
Fort, zodanig ver vooruitgeschoven gelegen ten opzichte              of andere strijdmiddelen en ontstoken d o o r middel van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>80 | Fort bij Honswijk




Inundatiesluis                                                        Kringenwet (verboden kring)                                           Lunet
Sluiswerk dat speciaal is aangelegd v o o r het stellen en            Wet uit 1853. De w e t had t o t doel het vrijhouden van het          Klein verdedigingswerk m e t twee facen en veelal korte
o n d e r h o u d e n van inundaties.                                 schootsveld rond de vestingwerken van de Nieuwe                       flanken;   doorgaans in de keel o p e n ; soms ravelijn of halve
                                                                      Hollandse Waterlinie. Het slopen, b o u w e n , rooien en             maan g e n o e m d ; o o k w e l brilschans (Zuid-Nederland).
J                                                                     beplanten binnen de 'Verboden Kringen' was in deze w e t
K                                                                     geregeld. Afhankelijk van het strategisch belang w a r e n alle       M
Kaliber                                                               Nederlandse vestingwerken onder deze w e t verdeeld in                Mijn
Inwendige diameter van de schietbuis (loop) van een                   drie klassen. De klasse van het vestingwerk bepaalde                  1. Explosieve lading, ondergronds aangebracht o m
vuurwapen.                                                            binnen de kringen de beperkingen v o o r het b o u w e n en het       daarmee bovengrondse of ondergrondse vijandelijke
                                                                      planten van houtgewassen.                                             werken te vernielen 2. Korte b e n a m i n g v o o r l a n d m i j n .
Kanon                                                                 Op grond van de Kringenwet waren o m elk vestingwerk
V u u r m o n d (stuk geschut) met een lange loop van ongeveer        drie verboden kringen g e t r o k k e n . Op een afstand van 300      Monnik
15 of meer maal het kaliber en een hoge aanvangssnelheid,             m, de kleine kring, op een afstand van 600 m, de                      Opstaande hindernis van metselwerk of natuursteen,
v o o r het verschieten van projectielen met nagenoeg                 middelbare kring en op een afstand van 1000 m, de grote               aangebracht op een beer.
gestrekte baan over relatief grote afstand.                           kring.
                                                                                                                                            Mortier
Kazemat                                                               Kustfort                                                              Type geschut w a a r m e e men projectielen onder een steile
1. (in een vestingwerk), tegen vijandelijk vuur gedekte en            Fort dat speciaal is ingericht voor, en deel u i t m a a k t van de   baan kan verschieten.
van een schietgat voorziene ruimte v o o r de opstelling van          kustverdediging.
een v u u r w a p e n ; aanvankelijk deel u i t m a k e n d van een                                                                         N
vestingwerk, later vrijstaand; soms een gedekte r u i m t e           L                                                                     Nationaal reduit
v o o r legering of materieelopslag; o o k w e l geschutkelder,       Linie                                                                 Kringstelling, bedoeld als laatste wijkplaats v o o r
kanonkelder of gekazemateerde batterij. 2. (vrijstaand),              Ongeveer lineair stelsel van doorgaande,                              landsregering en krijgsmacht, van zodanige g r o o t t e dat
een meestal betonnen en t o t een verdedigingslinie                   aaneengeschakelde of anderszins samenhangende                         dezen zich er langdurig zouden kunnen handhaven.
behorende opstellingsplaats v o o r geschut of mitrailleurs;          verdedigingswerken, veelal voorzien van hindernissen
veelal bunker g e n o e m d .                                         zoals inundaties, grachten, prikkeldraadversperringen,                Nevenbatterij
                                                                      mijnenvelden en tankhindernissen; zie o o k stelling.                 Batterij gelegen in de onmiddellijke o m g e v i n g van een
Keel (zijde)                                                                                                                                verdedigingswerk en organisatorisch daartoe b e h o r e n d ;
                                                                      Loopgraaf                                                             zie o o k tussenbatterij.
Van een vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.             Diepe, uitgegraven greppel met o p g e w o r p e n borstwering,
                                                                      dienende o m zich te dekken tegen vijandelijk vuur, danwel            O
Koffer                                                                o m de vijand veilig te naderen of onder vuur te n e m e n .          Open vestingwerk
Soort kazemat doorgaans aangebracht in de contrescarp,                                                                                      Vestingwerk dat in de keel niet is voorzien van een w a l of
v o o r het flankeren van een droge gracht.                                                                                                 muur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                           Fort bij Honswijk | 81




 P                                                                                   Gedetacheerd f o r t , gekenmerkt door sterke b e w a p e n i n g                   Remise
Pantserfort                                                                          en een grote mate van s t o r m v r i j h e i d ; hier te lande
Fort waarvan de b e w a p e n i n g is opgesteld in een                              doorgaans gelegen in niet-inundeerbaar terrein.                                     Bomvrije bergplaats v o o r geschut of ander materieel

pantserkazemat of -galerij, of in een beweegbare
pantserkoepel.                                                                       Poterne                                                                             Remisekazemat

                                                                                     Ondergrondse bomvrije gang door een f o r t of vesting,
Pantserkoepel                                                                        dienende als verbinding met een (geheime) toegangs- of                              Remise voorzien van een schietgat.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling, o o k wel                                  uitvalspoort; meer in het algemeen als interne verbinding
draaikoepel of pantsertoren g e n o e m d ; zie o o k hefkoepel.                     met andere delen van het werk.                                                      Remisegeschut

                                                                                                                                                                         Geschut dat tijdens een beschieting gedekt bleef in een
Plofsluis                                                                            R                                                                                   remise en eerst in stelling w e r d gebracht w a n n e e r een
Populaire b e n a m i n g v o o r een keersluis, die voor                            Ravelijn                                                                            vijand t o t op korte afstand was genaderd.
inundatiedoeleinden op snelle wijze kan w o r d e n gesloten                         M i d d e n v o o r een vestingfront gelegen, ongeveer                              Retranchement
d o o r het, met behulp van explosieven, doen neerstorten                            driehoekig of r e d a n v o r m i g buitenwerk, ter dekking van                     Zie afsnijding; o o k w e l een zelfstandig, veelal aarden
van ballast uit een grote, boven de vaargeul aangebrachte                            courtine en t o e g a n g s p o o r t , alsmede de schouderhoeken                   verdedigingswerk zonder vaste v o r m .
bak.                                                                                 der naastliggende bastions tegen vijandelijk vuur.                                  Rivierkazemat
                                                                                                                                                                         Zware betonnen kazemat, in de jaren v o o r de Tweede
Polygonaal f o r t                                                                   Redan                                                                               W e r e l d o o r l o g speciaal aangelegd ten behoeve van het met
                                                                                     In de keel open verdedigingswerk, soms uitgevoerd als                               vuur bestrijken van een brug over een rivier of kanaal; o o k
Fort dat is aangelegd volgens het polygonale stelsel.                                veldwerk, bestaande uit twee aaneensluitende rechte                                 w e l brugkazemat.
                                                                                     wallen (facen); een aantal w e r d veelal d o o r middel van
Polygonale stelsel                                                                   courtines t o t een linie aaneengeschakled; zie o o k flèche.                       Rondeel
V e s t i n g b o u w k u n d i g stelsel waarvan het tracé w o r d t                                                                                                    Halfronde, gemetselde u i t b o u w aan een
g e k e n m e r k t d o o r het betrekkelijk eenvoudige                              Redoute                                                                             verdedigingsmuur, v o o r l o p e r van het bastion.
veelhoeksvorm met rechte zijden, die w o r d e n geflankeerd                         Algemene b e n a m i n g v o o r een eenvoudig doorgaans
vanuit caponnières en/of contrescarpkoffres; o n t w i k k e l d in                  gesloten verdedigingswerk (soms veldwerk) zonder                                    S
de 18e eeuw naar opvattingen van de franse                                           bepaalde v o r m ; soms verbasterd t o t , of ten onrechte                          Schans
v e s t i n g b o u w k u n d i g e M o n t a l e m b e r t als vervanging van het   vertaald als r o n d u i t .                                                        Algemene b e n a m i n g v o o r een eenvoudig, als regel aarden
gebastioneerde stelsel.                                                                                                                                                  verdedigingswerk.
Poort                                                                                Reduit
Meestal afsluitbare d o o r g a n g door een m u u r of w a l van                    Zelfstandig verdedigbaar w e r k binnen een f o r t , dienende                      Schietgat
een vestingwerk.                                                                     o m de verdediging na de val van de h o o f d w a l te kunnen                       Schietopening in een w a l of muur.
                                                                                     v o o r t z e t t e n ; soms verbasterd t o t r o n d u i t ; zie o o k nationaal
Positiefort                                                                          reduit.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>82 | Fort bij Honswijk




Schootsveld                                                              Torpedo                                                                     Vesting
Gedeelte van het terrein dat d o o r een w a p e n onder vuur            Vroegere b e n a m i n g v o o r een verankerde drijvende mijn,             Versterkte stad; soms o o k een groter verdedigingsgebied;
kan w o r d e n g e n o m e n .                                          zoals gebruikt v o o r versperring van zeearmen en                          zie Vestig Holland
                                                                         r i v i e r m o n d i n g e n ; niet te verwarren met het latere, van een
Sperfort                                                                 aandrijving voorziene m a r i t i e m e w a p e n .                         V e s t i n g b o u w k u n d i g stelsel
Zelfstandig f o r t v o o r de beheersing van een belangrijke                                                                                        In bepaalde periodes toegepast e n / o f aan ontwerpers
d o o r g a n g naar of t o e g a n g t o t een gebied.                  Tracé                                                                       ervan toegeschreven vaste principes en regels v o o r de
                                                                         Grondplan of plattegrond van een verdedigingswerk of                        inrichting van vestingen, met het doel zo goed mogelijk
Spietoren                                                                -stelsel.                                                                   bescherming te bieden tegen het vuur van een vijand en de
Kleine uitkijk- of w a c h t t o r e n , uitgekraagd op de hoek van                                                                                  gunstigst mogelijke beschermende opstelling te bieden
een w a l m u u r , de saillant van een bastion of versterkt huis;       Traverse                                                                    v o o r de eigen w a p e n s en personeel.
later o o k uitsluitend als versiering toegepast; o o k wel              Loodrecht op de h o o f d w a l staande aarden w a l t o t dekking
g e n a a m d arkel. peperbus of sentinel (Op de w a l van slot          tegen mogelijk zijwaarts invallende schoten of                              Vestinggeschut
Loevestein is een Spietoren te vinden).                                  scherfwerking.                                                              Geschut in gebruik bij de vestingartillerie en doorgaans
                                                                                                                                                     gekenmerkt door geringe m o b i l i t e i t .
Stelling                                                                 Tussenbatterij
M i n of meer zelfstandig stelsel van verdedigende                       Batterij (betekenis 2) gelegen in een interval tussen forten                Vesting Holland
opstellingen, al dan niet gebaseerd op permanente                        en organisatorisch onder bevel staand van een                               1. Strategisch gebied, o m s l o t e n d o o r de Zuiderzee
verdedigingswerken; o o k w e l positie; zie o o k linie.                naasthogere c o m m a n d a n t ; zie o o k nevenbatterij.                  (IJsselmeer), de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de
                                                                                                                                                     m o n d i n g e n der grote rivieren en de Noordzeekust; daarbij
T                                                                        U                                                                           niet inbegrepen de Stelling van Den Helder. 2. Militaire
Talud                                                                    Uitlegger                                                                   organisatie, in 1922 ingesteld v o o r de bevelvoering over
Hellend vlak of glooiing van een aarden w a l of glacis; te              Met geschut bewapend p l a t b o o m d vaartuig, bestemd                    linies, stellingen en t r o e p e n in het onder 1 g e n o e m d e
onderscheiden in b i n n e n - en b u i t e n t a l u d ; o o k w e l    v o o r de beweeglijke aanvulling van de verdediging van een                gebied.
dossering of docering.                                                   linie of stelling.
                                                                                                                                                     Vestingwerk
Terreplein                                                               V
Open b i n n e n r u i m t e van een vestingwerk; o o k w e l een        Veldwerk                                                                    Permanente verdedigingswerk

brede w a l g a n g .                                                    Algemene b e n a m i n g v o o r een niet-duurzaam
                                                                         verdedigingswerk, aangelegd in het terrein; vanaf begin                     Vestingwet

Torenfort                                                                Eerste W e r e l d o o r l o g veelal met g e b r u i k m a k i n g van     Wet van 18 april 1874, w a a r i n w e r d vastgesteld welke
Fort met een bomvrije t o r e n als v o o r n a a m s t e opstelplaats   voorbereide onderdelen van hout, beton e.d.                                 verdedigingslinies, respectievelijk - w e r k e n zouden deel
van geschut; de t o r e n had tevens de functie van reduit,                                                                                          uitmaken van de landsverdediging of zouden w o r d e n
legeringruimte en magazijn.                                                                                                                          opgeheven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>                                                                        Fort bij Honswijk | 83




Voorwerk
Verdedigingswerk, gelegen v o o r het glacis van een vesting,
maar binnen het bereik van het ondersteunende vuur
daarvan.


W
Wal
Dijkvormige aarden o p h o g i n g rond een verdedigingswerk,
voorzien van een borstwering.


Waterlinie
Aaneengesloten linie of stelling, bestaande uit door
inundatiën gedekte verdedigingswerken en
troepenopstellingen.


Waterpoort
Tot een o m w a l l i n g behorende p o o r t over een rivier, kanaal
of haven, voorzien van een valhek of andere
versperringsmiddelen o m de doorvaart te verhinderen.


Weergang
Door een b o r s t w e r i n g beveiligde loopgang op een
v e s t i n g m u u r of aan de binnenzijde daarvan (Pampus).


Werk

Verdedigingswerk van niet nader omschreven type.


Y
Z

bron: stichting   Menno van   Coehoorn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>D




                                                 MÍ'   :
                                                           * ^ L
ont




Deze rapportage is een uitgave van:

Dienst Landelijk Gebied

Postbus 9079 | 6800 ED Arnhem

t 026 378 12 00 (ma t/m vrij 9.00 - 17.00 uur)

februari 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>