<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Bijlage gemeente Houten: IS17.01166
                 Gemeente Houten
                 September 2017
                 Beleidsnota bomen 2017 – 2020
                 ‘Zorg voor bomen’
                 De kaders
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                                                                                                                                                                     Bomenbeleid
Samenvatting
    Kerndoel
                                                                                     Waarborgen en versterken van het huidige groene karakter
                          De huidige bomenstructuur zowel wat betreft ecologie,        Verkleinen van het risico op grootschalige uitval door ziek-   Proactieve communicatie over het belang van bomen voor de stad en hoe de gemeente omgaat
   Subdoel
                          cultuurhistorie als ruimtelijke opzet te versterken door     ten en plagen.                                                 met haar bomen.
                          de groeiomstandigheden voor bomen te optimaliseren
                          en ze zo de mogelijkheid geven tot volwassen bomen
                          uit te groeien.
                          Bomen gedijen het beste als zij zowel bovengronds als        De laatste decennia verandert het klimaat wereldwijd. Zo       •   De gemeente heeft te maken met zeer verschillende sentimenten rondom bomen.
   Huidige problematiek
                          ondergronds volledig vrij uit kunnen groeien. In een         ook in Nederland. Hoewel de relatie tussen toenemende          •   Voorkomen van precedentwerking om het groene karakter van Houten te waarborgen.
                          stedelijke omgeving is dat, zonder extra maatregelen,        ziekten en plagen en de klimaatverandering niet bewezen        •   Discussies over het ontwerp van Houten en de boomkeuze van destijds.
                          echter niet altijd mogelijk. De levensverwachting van        is, is een verband zeker niet uit te sluiten.                  •   Onbegrip over het niet ingrijpen bij overlast door natuurlijke aspecten van bomen zoals scha-
                          bomen is daardoor kleiner en er ontstaat overlast, zo-       In Houten zijn we de afgelopen jaren diverse malen gecon-          duw, bladval, bloesem e.d.
                          als:                                                         fronteerd met ziekten en plagen aan bomen, waaronder de        •   Onenigheid onder buren over de noodzaak tot het treffen van maatregelen.
                          • Wortelopdruk                                               kastanjebloedingsziekte, essentaksterfte en de iepziekte.      •   Zowel bomen als zonnepanelen leveren een duurzame bijdrage aan het klimaat. Soms komen
                          • Schade aan riool                                                                                                              deze twee belangen met elkaar in conflict, bv. door de schaduw van bomen.
                          • Schade aan kabels en leidingen                                                                                            •   Soms zien bewoners om meer of minder valide redenen bomen graag verdwijnen. Het algeme-
                                                                                                                                                          ne belang van bomen voor de stedelijke omgeving botst daar met het individuele belang om
                                                                                                                                                          bomen te kappen.
                          •   Kwaliteit belangrijker dan kwantiteit.                   •   Zorg voor voldoende variëteit in soort, geslacht en        •   De gemeente neemt bij bomen die onveilige situaties veroorzaken, altijd maatregelen.
                              Niet zozeer de hoeveelheid bomen, als wel de                 familie van de bomen.                                      •   Bomen die om cultuurhistorische redenen belangrijk zijn voor het bomenbestand in Houten,
                              kwaliteit van de bomen is van belang voor een                Een grote variatie aan soorten komt de biodiversiteit          worden in principe niet gekapt.
                              volwaardige bomenstructuur.                                  ten goede en maakt het bomenbestand minder kwets-          •   Als bomen aantoonbare, onvermijdelijke materiële schade veroorzaken, neemt de gemeente
                          •   Intensievere zorg voor bomen.                                baar voor ziekten en plagen.                                   maatregelen. Maatregelen kunnen bestaan uit snoeien, wortels wegsteken, wortelscherm
                          •   Ruimtelijke en historische kwaliteiten bewaken.          •   Bij reconstructies worden bomen alleen nog geplant             plaatsen, kappen, het verwijderen van verharding, etc. In het geval van overlast voor particulie-
                              Bomen zijn vaak met een reden aangeplant en                  volgens de in het BIOR opgenomen richtlijnen.                  ren dienen bewoners zelf aan te tonen dat de materiële schade onvermijdelijk is en wordt ver-
                              vormen om die reden in meer of mindere mate een              Betere groeiomstandigheden zorgen niet alleen voor             oorzaakt door de boom.
                              onderdeel van de historie en van de ruimtelijke              een langere levensverwachting van bomen, maar ook              Bij kap geldt een herplantplicht onder de volgende voorwaarden:
                              kwaliteit van hun omgeving. Het is van belang om             een betere natuurlijke weerstand tegen ziekten en pla-         - op termijn ontstaat er een minimaal gelijk en bij voorkeur een groter groenvolume als in de
                              deze aspecten te bewaken bij het beheer van het              gen.                                                                oorspronkelijke situatie.
                              bomenbestand.                                            •   Bij voorkeur toepassing van inheemse soorten, zowel            - bomen worden op dezelfde locatie (binnen een straal van 10 meter van de oorspronkelijke
  Beleidsuitgangspunten
                          •   Bij boomreconstructies vormen de richtlijnen uit het         binnen de bebouwde kom als in het buitengebied.                     locatie) herplant volgens de BIOR richtlijnen. Is dit om technische redenen niet mogelijk,
                              BIOR het uitgangspunt.                                       Inheemse soorten zijn het best afgestemd op onze                    dan wordt er naar een alternatieve locatie (bij voorkeur in de directe nabijheid) gezocht. Bij
                          •   Financiële investeringen beperken: aanpassingen              flora en fauna en bieden zo het meest kans op verster-              herplant wordt het draagvlak onder belanghebbenden als belangrijke bijdrage meegewo-
                              boomstructuur alleen doorvoeren als er redenen               king van ecologische relaties.                                      gen in het uiteindelijk oordeel.
                              (bv. veiligheid) of kansen (meeliften met ander pro-     •   Inspelen op klimaatverandering                             •   Als er sprake is van dunning met als expliciet doel de blijvende bomen betere groeiomstandig-
                              ject) zijn.                                                  Sommige bomen lijken beter op de klimaatverandering            heden te geven, vervalt de herplantplicht.
                                                                                           te kunnen inspelen, dan andere soorten. In goed over-      •   Bij alle andere vormen van overlast (dus ook verminderde opbrengst van zonnepanelen door
                                                                                           leg met kwekers en deskundigen moet de juiste keuze            schaduw van bomen; zie voor verdere toelichting en motivering bijlage C) neemt de gemeente
                                                                                           worden gemaakt. De gemeente stelt een groslijst met            geen maatregelen, tenzij:
                                                                                           klimaatbestendige soorten op te stellen.                       a. de bomen naar oordeel van de boomdeskundige van de gemeente in slechte conditie zijn
                                                                                       •   De gemeente verwijdert zieke bomen pas wanneer                      (door bijvoorbeeld slechte groeiomstandigheden) of
                                                                                           sprake is van een veiligheidsrisico.                           b. er een problematische beheersituatie is (bv. bomen op kabels en leidingen of het riool) of
                                                                                           Wanneer een boomziekte aan het licht komt, monitort            c. er sprake is van het blijver-wijker principe en het nog mogelijk is de wijkers te verwijderen.
                                                                                           de gemeente deze ziekte. De gemeente verwijdert zie-           In geval van kap geldt er een herplantplicht onder voorwaarden (zie voorwaarden onder derde
                                                                                           ke bomen pas wanneer sprake is van een veiligheids-            bullet).
                                                                                           risico. Uitzondering hierop is wanneer het handhaven       •   De gemeente betaalt de herplant zolang er binnen de bestaande budgetten ruimte voor is. Is er
                                                                                           van een zieke boom met zich meebrengt dat de ziekte            geen geld binnen de budgetten beschikbaar dan kunnen bewoners de kosten zelf betalen of
                                                                                           zich hierdoor sneller verspreid.                               worden de maatregelen een jaar doorgeschoven.
                                                                                                                                                      •   Bij meerdere aanvragen tot kap, krijgen de meest urgente zaken voorrang. Dit ter beoordeling
                                                                                                                                                          aan het college.
                                                                                                                                                                                                                                                                1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                                                           Bomenbeleid
Inhoudsopgave
Samenvatting
1     Inleiding .........................................................................................................................................3
      1.1 Aanleiding ........................................................................................................................... 3
      1.2 Doel ..................................................................................................................................... 3
      1.3 Participatie .......................................................................................................................... 3
      1.4 Afbakening .......................................................................................................................... 4
      1.5 Leeswijzer ........................................................................................................................... 4
      1.6 Evaluatie ............................................................................................................................. 4
2     Het belang van bomen .................................................................................................................5
3     De stedelijke bomenstructuur .....................................................................................................7
      3.1 Ruimtelijke basis ................................................................................................................. 7
      3.2 Cultuurhistorie ..................................................................................................................... 7
      3.3 Ecologie .............................................................................................................................. 8
      3.4 Boomstructuur ..................................................................................................................... 9
      3.5 Bomenbestand: soorten en keuzes .................................................................................. 10
      3.6 Plant strategieën ............................................................................................................... 11
      3.7 SWOT-analyse .................................................................................................................. 11
4     Cijfers en kentallen ................................................................................................................... 14
      4.1 Bomenbestand .................................................................................................................. 14
      4.2 Kosten ............................................................................................................................... 15
5     Huidige beheer .......................................................................................................................... 16
      5.1 Wijkers – blijvers systeem ................................................................................................. 16
      5.2 Bomen bijzondere waarde ................................................................................................ 16
      5.3 Huidige proces bewonerswensen ..................................................................................... 17
6     Uitwerking doelstellingen ......................................................................................................... 19
7     Versterken bomenstructuur ..................................................................................................... 20
      7.1 Huidige problematiek ........................................................................................................ 20
      7.2 Beleidsuitgangspunten ...................................................................................................... 21
      7.3 Doorkijkje naar maatregelen ............................................................................................. 21
8     Vermindering risico op grootschalige uitval .......................................................................... 23
      8.1 Huidige problematiek ........................................................................................................ 23
      8.2 Beleidsuitgangspunten ...................................................................................................... 23
      8.3 Doorkijkje naar maatregelen ............................................................................................. 24
9     Hoe gaat de gemeente om met bomen ................................................................................... 25
      9.1 Huidige problematiek ........................................................................................................ 25
      9.2 Beleidsuitgangspunten ...................................................................................................... 25
      9.3 Doorkijkje naar maatregelen ............................................................................................. 26
10    Algemene maatregelen ............................................................................................................. 27
Bijlage A Boomziekten
Bijlage B Bomenparagraaf
Bijlage C Bomen en zonnepanelen
Bijlage D Impressie bijeenkomsten bomenbeleid
Bijlage E Verdeling bomenbestand naar soort – geslacht – familiev
Bijlage F Belanghebbenden
                                                                                                                                                         2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                                  Bomenbeleid
1 Inleiding
1.1     Aanleiding
Bomen zijn in de stad erg belangrijk. Ze zijn een belangrijk onderdeel van het zo kenmerkende groene
karakter van Houten. Ze zorgen voor een aantrekkelijke leefomgeving en zijn beeldbepalend voor de
openbare ruimte. Ze zijn van levensbelang voor diverse dieren zoals vogels, vleermuizen en insecten.
Daarnaast verbeteren ze ook de kwaliteit van het milieu en leveren door hun schaduwwerking en
vochtregulering een positieve bijdrage aan het stedelijke klimaat.
Naast het belang van bomen, worden in de loop van de tijd ook sommige problemen steeds meer
zichtbaar. Bewoners vragen vaker of de gemeente bomen wil verwijderen vanwege fysieke overlast
(afval blad en vruchten, bladluis, schaduw, wortelopdruk, etc.). Maar ook de toename van ziekten en
plagen, de klimaatverandering, de uitvoering van het beleid voor ‘wijkers en blijvers’, slechte groeiom-
standigheden door ondergrondse infrastructuur en de aanleg van wegen en woningen, dwingen de
gemeente om bomen te rooien.
Het verwijderen van bomen leidt steeds vaker tot maatschappelijke onrust omdat mensen het daar
niet altijd mee eens zijn (boomexperts, burgers, politiek, actiegroepen, etc.) en bovendien zijn er hoge
kosten mee gemoeid (kapitaalvernietiging, verwijderingskosten en herplanten). De gemeente (zowel
medewerkers als de bestuurders) en burgers hebben daarom behoefte aan helder beleid dat rust cre-
eert en aangeeft hoe het bomenbestand voor de toekomst gewaarborgd kan blijven.
1.2     Doel
Het beleidsplan bomen is een geactualiseerde overkoepelende visie van de gemeente op haar bo-
menbestand. Het hoofddoel is:
  Het huidige groene karakter te waarborgen en daar waar mogelijk te versterken.
Daarmee geeft deze beleidsnota concreet invulling aan de in de Toekomstvisie en het beleidsakkoord
benoemde ambitie om het groene karakter van Houten te waarborgen en de openbare ruimte zo
groen mogelijk in te richten. Het hoofddoel is verder uitgesplitst in drie subdoelen:
  1. De huidige bomenstructuur zowel wat betreft ecologie, cultuurhistorie als ruimtelijke opzet te
      versterken door de groeiomstandigheden voor bomen te optimaliseren en ze zo de mogelijkheid
      geven tot volwassen bomen uit te groeien.
  2. Verkleinen van het risico op grootschalige uitval door ziekten en plagen.
  3. Proactieve communicatie over het belang van bomen voor de stad en hoe de gemeente omgaat
      met haar bomen.
1.3     Participatie
Als start van het bomenbeleid heeft er op 19 oktober 2016 een bijeenkomst plaatsgevonden. Daarbij
waren, naast ambtenaren van de gemeente Houten, ook een groot aantal externen betrokken, zoals:
de Milieu Werkgroep Houten, bewoners, Monumentencommissie, Boomtotaalzorg, tlu landschapsar-
chitecten en een beleidsmedewerker groen van de gemeente Utrecht. Tijdens deze bijeenkomst heb-
ben de aanwezigen nagedacht over stellingen. Ook is met behulp van input van alle aanwezigen na-
gedacht over belangrijke thema’s en doelstellingen van het beleid.
                                                                                                                        1
Op 23 januari 2017 is deze groep, aangevuld met leden van de Klankbordgroep Openbare Ruimte
opnieuw bij elkaar geweest. Tijdens die bijeenkomst zijn de doelstellingen verder aangescherpt en
hebben de aanwezigen concrete uitwerkingsvoorstellen gedaan om de doelstellingen te realiseren.
Zie ook bijlage D.
1
  Om het maatschappelijk effect van de ombuigingen in de openbare ruimte te monitoren is destijds een klankbordgroep van
bewoners ingesteld. Inmiddels heeft de klankbordgroep een wat bredere rol en wordt zij ook betrokken bij andere vraagstukken
die de openbare ruimte aangaan. Via een oproep in de krant zijn leden geworven. De samenstelling van de groep is in de loop
van de jaren regelmatig gewijzigd.
                                                                                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                              Bomenbeleid
1.4      Afbakening
Onder bomenbeleid verstaan we het beleid voor bomen in de openbare ruimte. Particuliere bomen
vallen hier dus niet onder. Het betreft zowel bomen in bosplantsoenen en bospercelen als solitaire
bomen en bomen in een laanstructuur. De voorgestelde beleidsuitgangspunten hebben over het al-
gemeen betrekking op alle bomen.
Daar waar in de nota aantallen worden genoemd betreft dit solitaire bomen en bomen in een laan-
structuur. Deze bomen zijn namelijk opgenomen in het beheersysteem. De locatie en de aantallen van
deze bomen zijn exact bekend. Dat geldt echter niet voor de bosplantsoenen en bospercelen. De aan-
tallen bomen hierin zijn niet exact bekend.
Voor bomen bijzondere waarde is geen nieuw beleid geformuleerd, omdat in 2012 hier al een beleids-
notitie voor is opgesteld. Het beleid bomen bijzondere waarde gaat met vaststelling van deze nota
onderdeel uit maken van het bomenbeleid.
Vervolg
Deze nota omvat het kader waarbinnen de uitwerking van het beleid gestalte kan krijgen. In de loop
van 2017 zal er op basis van dit kader een uitwerkingsplan worden opgesteld. Hierin wordt verder
ingegaan op het beheer van bomen en worden de concrete maatregelen om de doelstellingen te reali-
seren uitgewerkt. Dit plan wordt ter goedkeuring voorgelegd aan het college.
1.5      Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft het belang van bomen voor Houten. Hoofdstuk 3 gaat in op achtergronden en
ontwerpuitgangspunten voor het bomenbestand in Houten en hoe deze keuzes zijn verbonden met de
ideeën voor de inrichting van de openbare ruimte in het algemeen. Het gaat daarbij niet alleen om
ruimtelijke keuzes maar ook om ecologische, verkeerskundige en cultuurhistorische argumenten.
Hieruit wordt duidelijk hoe in het groenontwerp de ecologie en cultuurhistorie een plek hebben gekre-
gen. Dit hoofdstuk eindigt met een SWOT-analyse van de totale bomenstructuur. Deze analyse be-
noemt de sterke, maar ook zwakke kanten van de bomenstructuur van Houten en ook de kansen en
bedreigingen die hier uit voortkomen.
Hoofdstuk 4 toont het bomenbestand in cijfers, percentages en kosten.
Hoofdstuk 5 beschrijft het beleid van het bomenbeheer, zoals dat tot nu toe is gehanteerd.
In hoofdstuk 7, 8 en 9 wordt verder ingegaan op de drie doelstellingen, zoals die zijn verwoord in pa-
ragraaf 1.2). Per doelstelling worden eerst de praktische problemen in kaart gebracht, vervolgens een
aantal gewenste beleidsuitgangspunten en tenslotte een serie maatregelen om de doelstelling in prak-
tijk te kunnen realiseren.
De nota sluit af met een doorkijkje naar wat algemene maatregelen (hoofdstuk 10).
1.6      Evaluatie
Voorgesteld wordt om het beleid eens in de vier jaar te evalueren. Dat biedt de gemeente de moge-
lijkheid nieuwe inzichten in het beleid op te nemen en de raad te informeren over de tot dan toe be-
reikte resultaten van het beleid. Waar nodig kan de gemeente dan bijsturen om de gestelde doelen te
halen.
Voorstel is te evalueren op de mate van realisatie van de doelstellingen uit deze nota.
                                                                                                       4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                               Bomenbeleid
2 Het belang van bomen
Bomen waar we nu van genieten zijn soms al vele jaren geleden geplant en beheerd door vorige ge-
neraties. Ze zijn de meest duurzame elementen van de openbare ruimte. Daardoor hebben ze zowel
een grote emotionele waarde als een belangrijke waarde in inrichting en herkenbaarheid van de stad.
Het beheer moet daarom ook gericht zijn op een duurzame ontwikkeling van de bomen op de lange
termijn. De bomen die nu geplant worden zullen vele jaren nodig hebben om tot volle wasdom te ko-
men en om hun functies optimaal te kunnen vervullen. Daarom is een lange termijn visie en een regis-
serende rol van de gemeente noodzakelijk. De gemeente dient als geen ander de ontwikkelingen nu
en op de lange termijn te bewaken.
Dit hoofdstuk beschrijft de visie op bomen en waarom ze zo belangrijk zijn voor Houten. Naast het
belang van bomen, zorgen ze soms ook voor overlast. Er zijn dus conflicterende belangen. Een duide-
lijke gemeentelijke visie en een actieve communicatie hierover is dus van groot belang.
Tijdens een startbijeenkomst hebben de deelnemers met elkaar nagedacht over het nut van bomen.
De inhoud van dit hoofdstuk is mede ontleend aan de input die er vanuit die bijeenkomst over dit on-
derdeel is gegeven.
Inrichting
De bomenstructuur ondersteunt de stedenbouwkundige inrichting van Houten. Zo vervullen bomen
een functie bij de begeleiding van de wegenstructuur en geven ze schaduw op verblijfsplaatsen, zoals
een speelplek. Bomen kunnen ook fungeren als markerings- en oriëntatiepunt.
Bomen hebben een verzachtend effect op de ‘harde’ stenen omgeving en geven betekenis en ka-
rakter aan pleinen en andere belangrijke plekken.
Gezondheid
Bomen hebben een positief effect op de luchtkwaliteit door de opname van koolstofdioxide en de pro-
ductie van zuurstof. Steeds belangrijker wordt de rol van bomen bij de binding/absorptie van schadelijk
fijnstof uit de lucht. Tot slot hebben bomen en groen in het algemeen een positief effect op het welbe-
vinden en daarmee de gezondheid van de mens.
Beleving
Bomen dragen bij aan een prettig leefklimaat doordat ze het straatbeeld bepalen, de wijk aankleden,
het landschap verfraaien en sfeer brengen. Bomen versterken de seizoensbeleving in de stad, geven
schaduw op warme dagen en brengen de natuur dichtbij. Dit werkt ook rustgevend. De groene uitstra-
ling van Houten wordt door een groot deel van de inwoners zeer gewaardeerd.
Historie
Bomen dragen bij aan het karakter van Houten. Oude bomen maken zichtbaar dat het dorp, het land-
schap een lange geschiedenis kent. Zij bieden de passant een moment van historisch besef. Soms
houden bomen op die manier de geschiedenis levend. Heel duidelijk is deze relatie in het Oude Dorp
waar een grote concentratie van oude bomen te vinden is. Op deze plaats is Houten ooit geworteld,
dat laten de oude bomen prachtig zien. Andere voorbeelden zijn het Eikenlaantje, kasteel Heemste-
de, Wickenburg, etc. Bomen kunnen ook bijzonder zijn omdat ze zijn geplant ter herinnering aan een
persoon of gebeurtenis.
Economie
De aanwezigheid van groen en water heeft een positieve invloed op de waarde van de woningen en
zorgt voor een representatief karakter van bedrijventerreinen. Groen in de woonomgeving wordt
meestal hoog gewaardeerd. Dit betekent indirect een positieve bijdrage aan de grondwaarde van Hou-
ten en dus ook aan de inkomsten van de gemeente.
Natuur
Met name de volwassen/oudere bomen vervullen door hun kroonomvang een belangrijke rol voor de
natuur van de stad. Vooral voor vogels, insecten en kleine zoogdieren bieden bomen voedsel-, nest-
en schuilgelegenheden. Op oude leeftijd zijn bomen van belang als foerageergebied van vleermuizen
en uilen. Dood hout kan, zonder dat de veiligheid in het geding komt, de basis bieden voor veel insec-
ten (en dierenleven). Daarnaast zorgen bomen voor de beleving van seizoenen en jaren. Elke boom-
soort trekt weer andere diersoorten aan door bloei, dichtheid van bladerdak, houtsoort etc. sommige
bomen, die uit andere klimaten komen, hebben soms nauwelijks betekenis voor de fauna.
Afgevallen blad zorgt in de winter voor een beschermende laag en voorziet de bodem van nieuwe
voedingstoffen. Minder zichtbaar, maar niet minder belangrijk is het belang van bomen voor de kwali-
                                                                                                        5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                           Bomenbeleid
teit van het bodemecosysteem. Ondergronds zorgen boomwortels voor een gezonde ondergrond met
evenwichtige hoeveelheden voedingsstoffen, bacteriën, schimmels en insecten. En vice versa halen
bomen hun voedsel uit bladafval, regenwater en mineralen in een gezonde bodem.
Klimaat
Bomen hebben invloed op het stadsklimaat. Door hun schaduwwerking verminderen ze de tempera-
tuurextremen. Ze zuiveren de lucht, produceren zuurstof en reguleren de vochthuishouding. Ook bie-
den ze bescherming tegen regen en wind.
                                                                                                    6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                               Bomenbeleid
3 De stedelijke bomenstructuur
3.1     Ruimtelijke basis
Het oorspronkelijk dorpje Houten is in 2 ‘groeigolven’ ontwikkeld, op aanwijzing van het Rijk. De eerste
groeitaak n.a.v. het nationale Groeikernenbeleid uit de tweede Rijksnota vond ongeveer plaats tussen
1978 en 1995. In deze periode ontstond Houten Noord. De tweede groeigolf vond grotendeels plaats
tussen 1998 en 2015, n.a.v. het nationale beleid uit de Vierde Nota Extra (VINEX). In deze periode
ontstond Houten Zuid.
Groenstructuur
Voor Houten Noord is, in samenhang met de stedenbouwkundige
en verkeerskundige opzet, een groenstructuur ontwikkeld die
vooral tot uitdrukking komt in de autovrije, centrale groenzone.
Door dit gebied lopen duidelijke fiets- en wandelroutes, de zgn.
dragers. Zij lopen dwars op de groenzone, als ook over de hele
lengte. De fietser heeft in de opzet van Houten een belangrijke rol
gekregen. In Houten Zuid zijn dezelfde verkeerskundige principes
toegepast als in Houten Noord. De dragers doorkruisen Houten
Noord en Zuid, via het centrum, naar sportgebieden en wijken.
Ook waterwegen vallen onder de lineaire elementen van de               Figuur 1 Hoofdgroen-
groenstructuur. In Houten Zuid is de groenstructuur vooral ge-         structuur
comprimeerd in de Vijfwal (met bastions) en de daaraan ge-
koppelde grotere speelvelden, Park Schooneveld en de Riet-
plas, Oosterlaakplas en Loerikse park.
Herkenbaar verkeerssysteem
In Houten zijn standaard profielen ontwikkeld voor de bege-
leiding van verschillende soorten verkeersroutes. Hierin spe-
len bomen een belangrijke rol. Er is onderscheid gemaakt
tussen bijvoorbeeld de Rondweg met inprikkers (alleen au-
to’s), buurtstraat en woonstraat (gemengd verkeer) en de
dragers (fietsers en voetgangers). Deze profielen zijn zowel in
Houten Noord als in Zuid heel consequent toegepast. Vooral
als fietser vind je in Houten gemakkelijk je weg, omdat je je
oriënteert op een vaststaand wegbeeld.
                                                                    Figuur 2 Fietspaden-
Herkenbaar speelsysteem                                             structuur
De (zelfstandige) ontwikkeling van het kind stond centraal bij
de ontwikkeling van een speelplekkensysteem
voor Houten. Afgezien van het realiseren van
een opeenvolging van kleine speelplekjes
dicht bij huis naar steeds grotere speelvelden
verder van huis (1,2,3 systeem), werden deze
plekken ook gekoppeld aan het langzaam-
verkeerssysteem, evenals scholen en (win-
kel)voorzieningen. Op die manier zouden de
kinderen gemakkelijk en veilig hun wereld
steeds groter kunnen maken. Bovendien
kwam de groenstructuur daarmee vooral aan
de ‘voorkant’ van de wijk te liggen, zichtbaar
vanaf de doorgaande routes. Ook dit is een
belangrijk aspect voor het veilig en sociaal                        Figuur 3 Speelvelden
kunnen spelen (zien en gezien worden).
3.2     Cultuurhistorie
Zowel in de jaren ’70 als later in de jaren ’90 besloot men dat, ondanks de grote hoeveelheid nieuw-
bouw, Houten in principe een dorps karakter zou behouden. Dat idee werd onder meer bekrachtigd
door het inpassen van bestaande landschappelijke structuren (delen van oude waterlopen of routes)
en het behoud van verspreid staande boerderijen en woningen langs deze routes. Vooral vanuit het
Oude Dorp lopen oude wegen het voormalig landschap in. Met de boomkeuzes werd gezocht naar
passende soorten, zoals de essen langs de Lobbendijk, die echter wel geknot dienden te worden
                                                                                                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                              Bomenbeleid
vanwege de verhouding tussen de grote bomen en de kleine woningen. Maar het zijn vooral ook de
oude bomen die op de particuliere erven van oorspronkelijke boerderijen en andere woningen staan,
die beeldbepalend zijn langs deze oude linten. In Houten Zuid werd daarnaast ook kasteel Schonau-
wen landschappelijk ingepast en kreeg een passende stedelijke context.
In Houten Zuid kregen landschappelijke linten een authentieke uitstraling tussen alle nieuwbouw,
waardoor er toch sprake blijft van een soort landelijkheid. Voorbeeld is de Houtense wetering die in
zijn verlengde een groot deel van Houten Vinex doorsnijdt, zonder dat je je erg bewust van de stede-
lijke omgeving bent. Ook landschapsrichtingen (zoals de oude polderontginningen of de stroomruggen
van de Rijn die hier vroeger stroomde) werden onderdeel van de verkavelingsplannen. Op die manier
is een deel van de cultuurhistorie van het landelijk gebied rond het dorpje Houten op een natuurlijke
wijze deel gaan uitmaken van het nieuwe Houten.
Houten staat van oudsher bekend om zijn fruitteelt. Binnen de Rondweg zijn alle oorspronkelijke
boomgaarden verdwenen. Op enkele plekken zijn echter nieuwe (onbespoten) boomgaarden geplant
om de herinnering levend te houden. Elders zijn her en der verspreid fruit- en notenbomen geplant.
      Figuur 4 Inpassing historisch
      landschappelijke elementen
3.3      Ecologie
In het verlengde van de cultuurhistorie zijn ook ecologische waarden op een aantal plaatsen behou-
den. Juist door oude structuren ongemoeid te laten. Niettemin is er nog veel meer op de schop ge-
gaan, maar de voormalige landbouwgebieden waren ecologisch gezien meestal ook niet zo interes-
sant. Nieuwe waarden zijn er voor in de plaats gekomen (Rietplas, Oosterlaakplas, park Schonauwen
en de groenzone, Kooikersplas en het Imkerspark in Houten Noord bijvoorbeeld). Even belangrijk zijn
de relaties tussen robuuste structuren binnen en buiten de bebouwde kom. Ook hier is, ondanks de
Rondweg, wel in voorzien. Sommige waterlopen lopen onder tunneltjes door naar het buitengebied.
Net buiten de Rondweg zijn belangrijke nieuwe gebieden ontstaan met veel ecologische potentie: de
biezenvelden in Houten Noord en Zuid, het Vlinderbos achter Het Rondeel, het bosgebied bij Over-
                                                                                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                 Bomenbeleid
dam en natuurlijk het nog jonge recreatiebos Nieuw Wulven. Het consequent toepassen van inheem-
se boomsoorten en hun vele cultivars is ook een direct streven naar ecologische stabiliteit. Vele soor-
ten zijn interessant voor bijvoorbeeld bijen en vogels i.v.m. hun bloei, vruchten, e.d. Bomen die volle-
dig kunnen uitgroeien en niet in verhardingen staan zijn ecologisch gezien het meest waardevol, ook
voor het bodemleven.
  Figuur 5 Relaties met het landschap. De gete-
  kende loop van de Kromme Rijn (historisch
  gezien de Rijn) symboliseert het afzettingsgebied
  van de oude niet meer aanwezige rivier.
3.4     Boomstructuur
De boomstructuur van Houten is dus opgehangen aan de lineaire verkeerselementen (wegen, fietspa-
den) en aan puntelementen (speelvoorzieningen). Deze lineaire elementen en puntelementen onder-
steunen elkaar wat functie betreft en vormen zodoende een samenhangende structuur. De puntele-
menten kunnen niet zonder de lineaire elementen en andersom.
De groene plekken zijn zodanig ontworpen dat flexibel gebruik in de loop van de jaren mogelijk is.
Men kan niet voorspellen wat voor ‘spel’ er in de toekomst populair is. Grotere groenplekken zijn daar-
om minder specifiek ingericht dan kleine speelveldjes dicht bij huis. Naarmate de terreinen groter zijn,
kunnen activiteiten meer divers zijn en naast elkaar bestaan. Juist bij de middelgrote en grotere speel-
velden vormen vooral de bomen de ruimte. Deze blijven dus, ook op lange termijn, belangrijk voor de
identiteit van de plek.
Andere motivaties voor de inrichting van groengebieden en de plaatsing van bomen is het streven
naar een formeel, stedelijk karakter (zoals bijvoorbeeld in Castellum) of juist een informeel, land-
schappelijk karakter, zoals in de centrale groenzone. Structuurbomen (bomen die medebepalend zijn
voor de ruimtelijke structuur) staan dus niet altijd in rijen of langs wegen. Het kunnen ook los geplante
groepen zijn.
Een markant kenmerk van de openbare ruimte Houten is dat het maaiveld sterk geaccidenteerd is. De
ontwerpers hebben ingespeeld op en gespeeld met verhogingen en verlagingen, heuvels, plateaus,
taluds, wallen, etc. Mooie voorbeelden van waar de bomen de hoogteverschillen volgen zijn de rond-
wegwal met de dubbele bomenrij en de Vijfwal met daarop 4 rijen lindebomen.
                                                                                                          9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                Bomenbeleid
  Figuur 6 Spelen met hoogteverschillen
3.5     Bomenbestand: soorten en keuzes
Niet alle bomen zijn overal geschikt om te planten. Bodemopbouw, diepte van het grondwater, nabij-
heid van bebouwing, type gebruik van de openbare ruimte of de gewenste sfeer zijn enkele redenen
waarom sommige soorten wel en andere niet geschikt zijn om ergens aan te planten. In Houten is
over het algemeen gekozen voor inheemse soorten, mede met het oog op het dorps karakter. Dit zijn
soorten die op de hier voorkomende klei-, zand- en veengronden in principe thuishoren. In Houten
Zuid was het duidelijke verschil in natte, venige gronden in het zuid-westen en de (rivier-) zandgron-
den in het noord-oosten een reden om bijvoorbeeld ook de dragers met verschillende soorten te bege-
leiden. In Houten Noord was de es de hoofdsoort van de dragers door de groenzone. In Houten Noord
werd de overgang naar de buurten, gezien vanuit de centrale groenzone geleidelijk begeleid door
meer stedelijke soorten, zoals esdoorn. Binnen de inheemse soorten werden ook veel cultivars toege-
past om de variatie ( en sierwaarde) te verhogen. In de tijd dat Houten Noord werd ontwikkeld, speel-
den ziekten en plagen nog nauwelijks een rol. Alleen iepziekte was toen bekend. Daarom werden
iepen vaak als losse, solitairen aangeplant en niet als structuurbepalende soort, zodat uitval niet direct
een probleem zou zijn. Ook tijdens de ontwikkeling van Houten Zuid waren ziekten en plagen, zoals
later bij de kastanjes en recent bij de essen aan de hand bleek, nog weinig bekend. Toch werd toen
ook rekening gehouden met de risico’s van monoculturen, bijvoorbeeld door het aanplanten van
(groepsgewijs) andere soorten op de Vijfwal, waar de Amerikaanse linde de hoofdsoort vormt. In Hou-
ten Zuid is de stedenbouwkundige structuur per wijk veel hiërarchischer dan in Houten Noord. Ook
komt herhaling van een reeks ‘hofjes’ bijna in elke buurt voor. Hier is veel gevarieerd met boomsoort-
keuzes, ook om de identiteit van deze buurten te versterken.
 Figuur 7 Boomsoorten in Houten Zuid langs de dragers
Voor het buitengebied geldt dat hier geen ontwerp aan ten grondslag ligt. De structuren zijn daar meer
historisch zo gegroeid. Er kan wel globaal een indeling gemaakt worden van de boomsoorten in het
buitengebied als we naar de grotere wegen kijken. In onderstaande tabel is dit weergegeven.
                                                                                                        10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                 Bomenbeleid
Straat                      Boomsoorten
Beusichemseweg              Essen
Lange uitweg                Iepen en eiken
Overeind                    Eiken, 2 wilgen en 4 beuken
Achterdijk                  Eiken en een paar beuken
Waalseweg                   Essen
Trip                        Esdoorns
Lekdijk                     In de gemeentelijke berm staan geen bomen
Rondweg                     Eiken, lindes, esdoorns, beuken, elzen, kersen, amberbomen, honig-
                            bomen, vleugelnoot
Kruisweg                    Essen (eigendom Provincie)
Kanaaldijk (Zuid)           Essen, lindes en eiken (eigendom RWS)
Over het algemeen zijn de standplaatsen van de bomen in het buitengebied goed. Maar er zijn ook
plekken waar de bermstroken eigenlijk te smal zijn. Dat is historisch zo gegroeid. Met het breder wor-
den van de wegen en de zwaardere voertuigen, zijn de omstandigheden voor de bomen er niet op
vooruit gegaan. Ook het leggen van kabels en leidingen (zoals glasvezel e.d.) heeft een negatief ef-
fect op de conditie van de bomen.
3.6    Plant strategieën
Bij de aanleg van de centrale groenzone in Houten Noord is bewust een overmaat aan bomen aange-
plant, om de eerste 10 jaar snel een groen (goed gevuld) beeld te realiseren. Daarbij was het de be-
doeling dat de gemeente deze ‘overmaat’ vervolgens weer zou verwijderen, om de langzame groeiers
verder tot wasdom te laten komen. Dit heette het zgn. wijkers-blijvers systeem.
3.7    SWOT-analyse

Sterke kanten van de bomenstructuur
       Houten kenmerkt zich door het groene karakter. De groenstructuur is sterk ontwikkeld. Een

       goed doordacht ontwerpplan ligt hier aan ten grondslag.
       De groene omgeving wordt ook zeer gewaardeerd door de bewoners, zo is meermaals uit ver-

       schillende peilingen gebleken.
       Houten heeft sterke groenverbindingen die veelal duidelijk zijn gerelateerd aan de ruimtelijke
       structuur. Met name de groenzones in Houten Noord, langs het Kooikerspad en Imkerspad, zijn

       daar een voorbeeld van.
       Deze groenzones vormen belangrijke ecologische verbindingen. Het groen is ruim opgezet en

       duidelijk ondersteunend aan de functie.
       Doorgaande routes zijn langs een continue bomenstructuur gemakkelijk te volgen.

Zwakke punten bomenstructuur
       Groen in een stedelijke omgeving zorgt altijd voor een compromis. Parkeerdruk, toenemende
       ondergrondse leidingen, extra verhardingen, nieuwe functies of inbreidingen met woningen of
       bedrijven zijn vaak ‘concurrent’ van bomen, Daardoor hebben bomen soms geen goede stand-
       plaats. Ten gevolge daarvan kwijnen de bomen weg en/of drukken de wortels de bestrating op.

       De oorzaak ligt vaak in de beperkte ondergrondse groeiruimte.
       In de centrumgebieden is de ruimte voor groen door hoge dichtheid aan woningen en andere
       functies beperkt. Deze gebieden hebben dan ook een stenige uitstraling en zijn de weinige

       aanwezige bomen extra belangrijk.
       Door de toepassing, op sommige locaties, van veelal dezelfde boomsoorten, is het risico op
       grootschalige uitval door ziekten en plagen aanwezig. Een goed voorbeeld hiervan is de massa-
       le uitbraak van de kastanjebloedingsziekte onder de kastanjes langs de Rondweg. De uitbraak
       van deze ziekte heeft uiteindelijk geleid tot de kap van alle kastanjes. Overigens is, door de
       herplant van een veel gevarieerder bomenbestand langs de Rondweg, de kans op nieuwe pla-

       gen nu aanzienlijk verbeterd.
       Het komt voor dat bomen te dicht tegen de huizen staan. Er zijn ook bomen in de woonomge-
       ving aangeplant die eigenlijk te zwaar groot zijn/worden. Als de verkeerde boom op de verkeer-
       de plaats is gezet, zal dat altijd een probleem blijven.
                                                                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                             Bomenbeleid

Kansen bomenstructuur
      Nieuw beleid geeft de mogelijkheid om een goede balans te vinden tussen enerzijds maatrege-
      len om de bomenstructuur te versterken en anderzijds tegemoet te komen aan de wensen van

      bewoners tot de kap van bomen in geval van overlast.
      Een goede boomstructuur biedt kansen om op lange termijn de ruimtelijke samenhang en het

      karakter van Houten te behouden en volwassen te laten worden.
      Een stevige bomenstructuur kan tegen een stootje: af en toe een ingreep of verandering leidt

      niet meteen tot een kaalslag.
      De bomenstructuur is onlosmakelijk verbonden met de gehele groenstructuur. Deze is robuust
      en ruim opgezet (Groenzone, Vijfwal, fietsroutes, parken in Houten Zuid). Dit biedt kansen voor

      een ecologisch netwerk binnen Houten, waarin de bomen een belangrijke rol spelen.
      Er kan alsnog uitvoering gegeven worden aan het uitvoeren van het blijver - wijker principe.
      Door de wijkers (snelgroeiende soorten) te verwijderen, zullen de blijvers (duurzame soorten)
      betere kansen krijgen om uit te groeien tot volwassen bomen. Hierdoor wordt de bomenstruc-

      tuur duurzamer.
      Veel bomenrijen staan langs wegen die zowel binnen als buiten de bebouwde kom liggen. Dit
      biedt kansen voor uitvoering van het Landschapsbeleidsplan 2002: versterken van ruimtelijke

      en ecologische relaties tussen stad en buitengebied.
      Het sterke en gewaardeerde groene karakter maakt het moeilijk om in te grijpen. Het vergt dui-

      delijke communicatie over de redenen van ingrijpen. Hier ligt dus een kans.
      Met name de laatste jaren zijn de gevolgen van de klimaatverandering steeds meer merkbaar.
      Ook de bomen ondervinden hiervan de gevolgen. Mogelijk kunnen in de toekomst bomen die
      normaliter in zuidelijke streken voorkomen, ook in Houten worden neergezet.
                                                                                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                   Bomenbeleid
Bedreigingen bomenstructuur
     Er zijn allerlei oorzaken waardoor bomen vatbaar kunnen worden voor ziekten en plagen. Dit
      kan te maken hebben met een slechte gezondheid (vitaliteit) door een slechte standplaats
      waardoor onvoldoende lucht, water en voedingsstoffen aanwezig zijn. Soms staat ‘de verkeer-
      de boom op de verkeerde plaats’, soms is er nooit grondverbetering toegepast waardoor bomen
      een slechte start krijgen die ze niet meer kunnen inhalen. Maar ook slecht plantgoed of ver-
      gaande veredeling van de aangeplante soorten kunnen tot niet of slecht groeiende exemplaren
      leiden. Tenslotte zijn er soms ook andere schadelijke invloeden van buitenaf, zoals klimaatver-
      andering (te droog of te nat) of landelijke ziekten en plagen, zoals de kastanje bloedingsziekte,

      essentaksterfte of iepziekte.
      Er kunnen vele redenen zijn waarom bomen een bron van ergernis voor bewoners kunnen zijn.
      Dit betreft bijvoorbeeld (de afscheiding van ) luizen, het vallen van vruchten of noten in tuinen of
      op auto’s, schaduw van een bladerdak op een (deel van) de woning, het opdrukken van verhar-
      dingen door boomwortels. Veel klachten vraagt binnen de gemeente om handelen. Als dit (te)
      vaak tot het kappen van bomen leidt wordt het een bedreiging voor de boomstructuur, zeker als

      er geen duidelijk beleid achter zit (bijvoorbeeld herplant, of selectief verbeteren, etc.).
      Veel routes en elementen zijn indertijd met dezelfde soorten aangeplant om samenhang in
      beeld en structuur te behouden. Door ziekten die het op één bepaalde soort hebben gemunt,
      moeten deze structuren soms geheel op de schop en worden dan vervangen door een grote
      mate aan diversiteit. Dit hoeft niet overal een probleem te zijn, maar kan krachtige ‘beelden’ ver-
      loren doen gaan, omdat je uiteindelijk ‘door de bomen het bos niet meer ziet’.
                                                                                                          13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                Bomenbeleid
4 Cijfers en kentallen
4.1     Bomenbestand
De bomenstructuur van Houten bestaat uit circa 30.000 bomen. Dit zijn gemeentelijke, veelal solitaire
bomen of bomen aan de randen van bosplantsoenen. Het totale bomenbestand van Houten is echter
vele malen groter. Bomen in bosplantsoenen, bij particulieren en in bospercelen zijn hier niet in mee-
gerekend. Omdat de aantallen hiervan niet exact bekend zijn, wordt bij de berekeningen in deze nota
altijd uitgegaan van 30.000 bomen.
In Houten zijn in de loop van de jaren tientallen verschillende soorten bomen aangeplant. In de grafiek
hieronder zijn de aantallen van de belangrijkste soorten als percentage van het totale bomenbestand
weergegeven. De grafiek ernaast geeft de leeftijdscategorieën van de bomen aan.
Duidelijk is dat het bomenbestand in Houten nog relatief jong is. Dat is ook niet verwonderlijk, omdat
de bomen veelal geplant zijn bij de bouw van Houten. 80% van de bomen vallen in de leeftijdscatego-
rie 0 – 40 jaar. Daarvan zijn de bomen in de categorie 20 – 39 jaar veelal geplant ten tijde van de aan-
leg van Houten Noord. De bomen in de categorie 0 – 19 jaar zijn veelal geplant bij de aanleg van Hou-
ten Zuid.
                                                                                                       14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                                 Bomenbeleid
4.2      Kosten
Regulier beheer
In de begroting zijn er diverse posten opgenomen voor het onderhoud aan bomen. Het gaat hier om
het reguliere beheer aan bomen. Hieronder vallen onder meer:
      - het rooien van bomen (wel/niet ten gevolge van schade door bv. aanrijding)
      - inboet (vervangen van dode of sterk beschadigde bomen door jonge aanplant)
      - versnipperen van takken
      - inhuur derden voor snoei boven 18 meter
      - watergeven jonge bomen
Voor deze werkzaamheden is in de begroting een bedrag van € 110.000 opgenomen. Dit budget is
toereikend om alle werkzaamheden te kunnen uitvoeren.
De buitendienstmedewerkers verrichten de volgende onderhoudswerkzaamheden aan bomen zelf:
      - snoeien tot 18 meter hoogte
      - planten van bomen
                            2
      - VTA controles
Bomen bijzondere waarde
De bomen uit de lijst “Bomen met een bijzondere waarde” (zie ook paragraaf 5.2) hebben door hun
bijzondere eigenschap(pen) ook een maatschappelijke waarde en bepalen mede het groene karakter
van Houten. Omdat de gemeente vindt dat zij een medeverantwoordelijkheid heeft voor het in stand
houden van particuliere “Bomen met bijzondere waarde”, betaalt zij een deel van het onderhoud en
komt daarmee de eigenaren tegemoet. Hiervoor is een budget van € 16.000 beschikbaar.
Reconstructie
Groot onderhoud aan bomen (zoals standplaatsverbetering, reconstructies, etc.) en vervanging van
bomen worden bekostigd uit de BOR-voorziening.
Binnen de begroting is er, op basis van de businesscases een bedrag van € 60.000 beschikbaar voor
reconstructies aan bomen ten gevolge van externe factoren. Bijvoorbeeld wortelopdruk, parkeerpro-
blematiek.
Moeten er bomen worden vervangen omdat zij schade aan het rioleringssysteem veroorzaken, dan is
hiervoor uit het Gemeentelijk water en rioleringsplan jaarlijks € 20.000 beschikbaar.
2
  In het kader van de wettelijke zorgplicht worden VTA controles (Visual Tree Assessment of Visuele Boomveiligheidscontroles)
gehouden. Uit de VTA controle komen werkzaamheden naar voren die genomen moeten worden om de conditie en veiligheid
van de boom te verbeteren. Wanneer een gebrek wordt geconstateerd tijdens de VTA is dit de aanleiding om maatregelen te
treffen. Om aansprakelijkheidsstelling te voorkomen is het raadzaam VTA controles uit te voeren.
                                                                                                                           15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                Bomenbeleid
5 Huidige beheer
5.1     Wijkers – blijvers systeem
Bij de aanleg van Houten Noord is bewust een overmaat aan bomen aangeplant. De overmaat be-
stond uit snel groeiende bomen, om de eerste 10 jaar snel een groen (goed gevuld) beeld in de open-
bare ruimte te realiseren. De bedoeling was dat de gemeente deze ‘overmaat’ op termijn weer zou
verwijderen, om de langzame groeiers verder tot wasdom te laten komen. Dit heette het zgn. wijkers-
blijvers systeem.
Het verwijderen van de wijkers is niet consequent doorgevoerd. Vaak lag dit in het feit dat bewoners
vaak veel weerstand hadden tegen het verwijderen van de wijkers. Op plekken waar bewoners minder
weerstand hadden, zijn de wijkers wel verwijderd. Een punt van aandacht is de communicatie over de
ontwerpprincipes en de rol van het blijver – wijker systeem daarin. Dat zou een groot deel van de
weerstand tegen het verwijderen van de wijkers kunnen wegnemen.
Op sommige locaties is het te laat om de wijkers alsnog te verwijderen. De wijkers en de blijvers zijn
‘in elkaar’ gegroeid. De overlappende delen zijn van slechte kwaliteit en bestaan veelal uit bijna dood
hout. De wijkers hier alsnog verwijderen zou een beeld opleveren van bomen die aan weerszijden
gedeeltelijk dood zijn. Dit zal op termijn ook niet meer herstellen. Ook takuitbraak door wind vormt dan
een risico.
Doordat de bomen te dicht op elkaar staan, hebben ze niet de mogelijkheid uit te groeien tot volle
bomen. Hierdoor zullen ze kleiner blijven dan ze in werkelijkheid kunnen worden. De levensverwach-
ting van deze bomen is ook korter.
Vanuit de optiek om de kwaliteit van bomen prioriteit te geven boven de kwantiteit, is het een logische
stap om de wijkers alsnog te verwijderen op locaties waar dit nog mogelijk is en waar zij de blijvers in
hun groei belemmeren.
5.2     Bomen bijzondere waarde
Lijst ‘Bomen bijzondere waarde’
Bomen doen er vele mensengeneraties over voordat ze volgroeid zijn en hun eindstadium hebben
bereikt. Alleen door goede, duurzame bescherming kunnen bomen oud worden en ons met hun ver-
schijning verbazen. Volgroeide, oude bomen zijn daarmee een kostbaar bezit in ons land.
De gemeente Houten heeft bijzondere bomen op haar grondgebied en is daar trots op. Zowel in de
openbare ruimte als op particulier terrein zijn bomen te vinden die zeldzaam, karakteristiek voor hun
omgeving of door hun vorm, dikte of leeftijd bijzonder zijn. Daarnaast zijn er ook bomen die om andere
redenen een bijzondere waarde hebben, zoals de historische binding met de standplaats of een nes-
telgelegenheid voor bepaalde diersoorten. Onder andere deze aspecten kunnen er toe leiden dat een
boom, boomstructuur of houtopstand een dusdanige waarde vertegenwoordigt dat de gemeente Hou-
ten het behoud hiervan veilig wil stellen.
Om deze bomen goed te beschermen is er in 2012 een beleid ontwikkeld voor bomen met een bijzon-
der waarde. Om objectief vast te kunnen stellen of een boom een bijzondere waarde vertegenwoor-
digt, is het opstellen van beoordelingscriteria van groot belang. Een boom, boomstructuur of houtop-
stand komt binnen de gemeente in aanmerking voor opname in de lijst “Bomen met bijzondere waar-
de” als deze voldoet aan minstens twee van de onderstaande criteria:
    de natuurwaarde van de houtopstand;
    de landschappelijke waarde van de houtopstand;
    de waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon;
    de beeldbepalende waarde van de houtopstand;
    de cultuurhistorische waarde van de houtopstand;
    de waarde voor de leefbaarheid van de houtopstand.
Naast deze criteria dient de boom, bij opname, ook te voldoen aan de voorwaarde dat volledig verval
van de boom niet binnen vijf jaar te verwachten is. Meer informatie in te vinden in het beleidsplan Bo-
men bijzondere waarde uit 2012.
De gemeente gaat zorgvuldig met deze bijzondere bomen om. Zo nodig huurt zij externe expertise in
en wordt er extra zorg besteedt aan deze bomen (beluchting, voeding, etc.). Ook wordt de gezondheid
van de bomen goed gemonitord. Toch komt het soms voor dat een bijzondere boom gekapt moet
worden. De conditie van de boom kan, ondanks de zorg die aan deze bomen wordt besteed, zo hard
achteruit gaan, dat de boom om veiligheidsredenen niet meer te behouden is.
Monumentenlijst
                                                                                                        16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                              Bomenbeleid
Bomen kunnen tweeërlei impact hebben op cultuurhistorische waarden.
1. Zij kunnen deel uitmaken van een cultuurhistorisch ensemble. Denk aan oude leilindes voor een
      monumentale boerderij, aan bomen die een oud erf omzomen of aan een oude laan met aan
      weerszijden bomen.
2. Zij kunnen invloed hebben op het archeologische bodemarchief. Dat kan doordat wortels van
      bomen doordringen in archeologische lagen, doordat bomen met kluit en al worden verwijderd
      waarbij verstoring optreedt, of doordat er in gebieden met archeologische waarden nieuwe bomen
      worden aangeplant op een diepte die verstorend is.
Bomen die deel uitmaken van cultuurhistorische ensembles staan zowel op de lijst bomen bijzondere
waarde als op de monumentenlijst. Daarnaast kunnen bomen ook in cultuurhistorische inventarisaties
zijn opgenomen die na 2012 zijn opgesteld voor alle bestemmingsplannen. Sinds 2012 is het namelijk
verplicht om aan te geven in bestemmingsplannen hoe er wordt omgegaan met cultuurhistorie, daar-
voor zijn alle cultuurhistorische waarden nog eens geïnventariseerd. Voor aantasting of verwijdering,
alsmede voor vervanging van bomen met cultuurhistorische waarde geldt dat deze wijzigingen door de
Monumentencommissie beoordeeld moeten worden. Voor wijzigingen aan bomen met een monumen-
tale status geldt dat deze daarnaast ook monumentvergunningplichtig zijn (Erfgoedwet).
5.3     Huidige proces bewonerswensen
Bewoners vragen de gemeente steeds vaker om een oplossing voor overlast die ze ervaren van de
steeds groter wordende bomen in het openbaar gebied. Overlast kan bestaan uit bladval, wortelop-
druk, overhangende takken, schaduw, luis, etc.) Deze paragraaf beschrijft hoe de gemeente tot nu toe
omgaat met bewonerswensen en -klachten over bomen.
Het proces
De gemeente (boomexpert en wijkcoördinator) en de bewoners doorlopen momenteel, na een aan-
vraag, de volgende stappen:
    de bewoner brengt het probleem zo concreet mogelijk in beeld. De rol van de gemeente is vooral
     vragen stellen om de situatie scherp te krijgen. Verder toont de bewoner aan dat het probleem bij
     meerdere buren speelt. Ook geven ze aan welke oplossing zij in gedachten hebben;
    de gemeente beoordeelt, indien nodig door middel van een locatiebezoek, of de overlast reden is
     om de boom te kappen, te snoeien of niets te doen;
    als er geen reden tot ingrijpen is, licht de gemeente dit besluit toe aan de bewoners die de aan-
     vraag hebben gedaan. Zij zijn verantwoordelijk voor de terugkoppeling aan de buurt;
    is er reden tot ingrijpen en kan met beperkte snoei het probleem voor enige tijd worden verholpen,
                                                                                                                      3
     dan voert de gemeente dat op korte termijn uit. Rigoureuze snoei zoals toppen of kandelaberen is
     geen optie, omdat het uitgangspunt is dat het karakter van de boom geen onrecht wordt aange-
     daan.
    als we vanuit het beheer van de boom of de rest van de openbare ruimte eromheen reden zien de
     boom te kappen zetten we onderstaand proces in gang;
Bij kap is het proces als volgt:
    uitgangspunt is één op één herplanten tenzij dit niet mogelijk of wenselijk is vanuit de gemeente of
     bewoners;
    de bewoners doen een kap en herplantvoorstel;
    de gemeente toetst dit plan en past het eventueel aan;
    de bewoner brengt alle meningen over het voorstel bij alle belanghebbenden in beeld en stuurt dit
     naar de gemeente;
    bij tegengestelde belangen van direct belanghebbenden overleggen de buren met elkaar om te
     komen tot een compromis en informeert de gemeente hierover;
    uiteindelijk weegt de gemeente alle belangen af en hakt een knoop door;
    als de gemeente wil overgaan tot kap stuurt zij alle belanghebbenden een brief. Daarin wordt toe-
     gelicht welke afwegingen de gemeente heeft gemaakt;
    als dit geen nieuwe reacties van belanghebbenden oplevert, voert de gemeente de kap uit.
Hoe worden afwegingen gemaakt?
De gemeente grijpt in als er beheerstechnische argumenten zijn om een boom te kappen. Dit kan zijn:
    een onveilige situatie die uit de VTA controles is gebleken. Meestal is hier geen bewoners initiatief
     voor nodig omdat de gemeente zelf het kapproces in gang zet;
3
  Snoeitechniek, waarbij de takken van een boom afgezaagd worden waardoor de boom het uiterlijk van een kandelaar, of
kandelaber krijgt.
                                                                                                                        17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                            Bomenbeleid
  kans op schade (bijv. wortelopdruk met struikelgevaar). Soms is het mogelijk de wortels deels te
   verwijderen zonder daarbij de stabiliteit van de boom aan te tasten. En soms kan de boomspiegel
   worden vergroot. Maar het komt ook voor dat kap de enige optie is. Voorkeur heeft de minst rigou-
   reuze maatregel, tenzij dit het probleem maar voor korte termijn verhelpt;
  schade door vruchtval (bv. eikels, kastanjes, noten) boven een parkeerplaats;
  een boom te dicht op de riolering waardoor boomwortels de rioleringsbuizen kunnen beschadi-
   gen;
  te veel over particulier terrein overhangende takken.
Verder is het draagvlak in de buurt van belang. Zo weegt bijvoorbeeld de stem van direct belangheb-
benden zwaarder dan van mensen die verder weg wonen.
De nieuwe beleidsregels voor bomen en overlast zijn te vinden in paragraaf 9.2.
                                                                                                   18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                               Bomenbeleid
6 Uitwerking doelstellingen
In de volgende hoofdstukken worden de drie doelstellingen uitgewerkt, verwoord in paragraaf 1.2.
Hoofdstuk 7 = Doelstelling 1
Hoofdstuk 8 = Doelstelling 2
Hoofdstuk 9 = Doelstelling 3
Per hoofdstuk wordt achtereenvolgens gekeken naar de knelpunten, de beleidsuitgangspunten en
welke maatregelen genomen moeten worden.
1.      Huidige problematiek
        Hoewel goed over de uitgangspunten van het ontwerp is nagedacht, zijn er in de loop van de
        jaren ook problemen en aandachtspunten aan het licht gekomen. Soms omdat keuzes in de
        praktijk minder goed blijken uit te pakken. Soms omdat de omstandigheden zijn veranderd, bv.
        het klimaat.
2.      Beleidsuitgangspunten
        De geformuleerde beleidsuitgangspunten fungeren als kader waarbinnen de uitvoering gestal-
        te kan krijgen. De beleidsuitgangspunten zijn algemeen van aard. In veel gevallen zijn ze ook
        algemeen toepasbaar. Maar soms is enige nuancering van de uitgangspunten wenselijk om-
        dat de lokale situatie daar om vraagt. Maatwerk dient altijd mogelijk te blijven.
3.      Doorkijkje naar maatregelen
         Dit hoofdstuk geeft een beknopt overzicht van de mogelijke maatregelen. Belangrijke input
         hiervoor is door de aanwezigen van de avond op 23 januari gegeven, zie paragraaf 1.3. Ze
         geven een doorkijkje naar een nog uit te werken uitvoeringsplan wat later in het jaar aan het
         college ter besluitvorming zal worden voorgelegd.
                                                                                                       19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                       Bomenbeleid
7 Versterken bomenstructuur
Doelstelling
  De huidige bomenstructuur zowel wat betreft ecologie, cultuurhistorie als ruimtelijke opzet te ver-
  sterken door de groeiomstandigheden voor bomen te optimaliseren en ze zo de mogelijkheid ge-
  ven tot volwassen bomen uit te groeien.
7.1    Huidige problematiek
 •     Bomen en de stedelijke omgeving
       Hoewel er een duidelijke visie is ontwikkeld voor het
       landschappelijke ontwerp voor Houten, komen er in de
       praktijk (na verloop van tijd) ook knelpunten aan het
       licht. Bomen gedijen het beste als zij zowel bovengronds
       als ondergronds volledig vrij uit kunnen groeien. In een
       stedelijke omgeving is dat, zonder extra maatregelen,
       echter niet altijd mogelijk en zal er vaak een compromis-
       oplossing nodig zijn. Bomen hebben dan ten opzichte
       van de ideale situatie onvoldoende onder- en boven-
       grondse groeiruimte. De levensverwachting is daardoor
       ook minder in vergelijking met bomen die in een onver-
       harde natuurlijke omgeving staan.
       Mits voldaan wordt aan de juiste richtlijnen zijn er ook in
       een stedelijke omgeving acceptabele groeiomstandighe-
       den te realiseren. In het oorspronkelijke ontwerp zijn ook
       keuzes gemaakt die achteraf gezien en met de kennis
       van nu niet zo gelukkig zijn geweest. Soms hebben
       krappe standplaatsen bijvoorbeeld ook te maken met
       veranderd ruimtegebruik. Er zijn bijvoorbeeld meer au-
       to’s per inwoner dan in de jaren ’70 ten tijde van de
       planvorming.
 •     Wortelopdruk
       Bomen in stedelijk gebied hebben, zonder de juiste aan- Figuur 8 Voorbeeld van een boom met een
       passingen, vaak onvoldoende ondergrondse groeiruim-           slechte conditie als gevolg van onvoldoende
       te. De norm is dat de wortels van de bomen tot een me-        ondergrondse groeiruimte.
       ter diepte vrij kunnen doorwortelen over een oppervlakte dat gelijk is aan de kroonprojectie. In
       veel gevallen is dat bij lange na niet mogelijk. Bomen staan vaak te dicht op of zelfs in de be-
       strating.
       De wortels zoeken naar plekken waar zuurstof aanwezig is. Vaak is dit alleen te vinden tussen
       de bestrating en het onderliggende verdichte zandpakket. Het resultaat is dat de bestrating door
       deze wortels omhoog wordt gedrukt. De herstelwerkzaamheden aan de bestrating hebben de
       afgelopen jaren naar schatting € 20.000 - € 30.000 per jaar gekost.
 •     Schade aan riool
       Rioleringen vormen een ideale voedingsbodem voor boomwortels. Er is voeding, vocht en zuur-
       stof. Boomwortels zullen daarom ook op zoek gaan naar kleine openingen om in het riool te ge-
       raken met schade aan het riool tot gevolg. Door de schade aan de buizen kan lekkage ont-
       staan, met vervuiling van de grond als gevolg. Zitten er teveel wortels in de buizen, dan leidt dit
       tot verstopping. Uiteraard is de kans op schade aan het riool groter naar mate de boom dichter
       bij het riool staat en de boom groter is.
       Zijn de wortels eenmaal in het riool, dan zal de schade door het groeien van de wortels steeds
       groter worden. Boomwortels groeien door de wanden van de rioolbuizen heen, op zoek naar
       water. Dit belemmert de goede werking van het riool.
       De kosten voor herstelwerkzaamheden aan het riool die het gevolg zijn van wortel ingroei liggen
       tussen de € 50.000 en - € 100.000 per jaar, exclusief de kosten voor het herstraten.
 •     Kabels en leidingen
       Veel bomen zijn geplant op kabel- en leidingstroken voor de nutsvoorzieningen zoals telecom,
       water, gas en elektra. Wortels zorgen net als bij riolering voor schade aan de kabels en leidin-
                                                                                                               20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                                Bomenbeleid
        gen. Bomen belemmeren de toegankelijkheid van de kabel en leidingen strook die gereserveerd
        is voor dit doel. Wanneer kabels of leidingen vervangen moeten worden of het ondergrondse
        net moet worden uitgebreid ontstaat er conflicterende belangen. Ook kunnen bomen moeilijker
        worden verwijderd, omdat de kans op schade aan de kabels en leidingen bij het verwijderen
        aanzienlijk is. Terug planten van een boom op diezelfde locatie is niet mogelijk.
                                      4
7.2     Beleidsuitgangspunten
  •       Kwaliteit belangrijker dan kwantiteit.
          Niet zozeer de hoeveelheid bomen, als wel de kwaliteit van de bomen is van belang voor
          een volwaardige bomenstructuur. Volwassen bomen produceren bijvoorbeeld meer zuurstof,
          filteren meer fijnstof en zijn van grotere waarde voor de ecologie. Uitgroeimogelijkheden
          voor bomen zijn belangrijker dan de hoeveelheid bomen.
  •       Intensievere zorg voor bomen.
          Om op stedelijk niveau ook in de toekomst een goed bomenstand te behouden, is zorg ver-
          eist voor de grote bomen. Deze staan vaak langs de hoofdinfrastructuur en hebben eerder te
          leiden onder stedelijke omgevingsinvloeden, zoals verkeer, verdichting, verharding rondom
          de bomen etc. Afhankelijk van de situatie dienen deze bomen extra voedingsstoffen toege-
          diend te krijgen of belucht te worden.
  •       Ruimtelijke en historische kwaliteiten bewaken.
          Bomen zijn een belangrijk onderdeel van de openbare ruimte in zowel de woonkernen als
          ook het buitengebied. Bomen zijn vaak met een reden aangeplant en vormen om die reden
          in meer of mindere mate een onderdeel van de historie en van de ruimtelijke kwaliteit van
          hun omgeving. Het is van belang om deze aspecten te bewaken bij het beheer van het bo-
          menbestand.
  •
                                                                               4
          Bij boomreconstructies vormen de richtlijnen uit het BIOR het uitgangspunt.
          Bomen kunnen alleen uitgroeien tot volwassen bomen als daarvoor de juiste groeiomstan-
          digheden zijn gecreëerd. Inzet op juiste ondergrondse en bovengrondse groeiomstandighe-
          den is daarom van belang. Bij nieuw aan te planten bomen dienen de vastgestelde richtlij-
          nen zoals opgenomen in het BIOR als uitgangspunt gehanteerd te worden.
  •       Financiële investeringen beperken: aanpassingen boomstructuur alleen doorvoeren als er
          redenen (bv. veiligheid) of kansen (meeliften met ander project) zijn.
          Bomen gaan, ook in stedelijke omgeving vaak tientallen jaren mee. Ook met slechte groei-
          omstandigheden is acuut ingrijpen (kap of rigoureuze snoei) vaak niet nodig. De financiële
          middelen om extra te investeren in de boomstructuur zijn bovendien beperkt. De gemeente
          voert aanpassingen daarom alleen door als er redenen (veiligheid) of kansen zijn (bij
          buurt/straatreconstructies) om de bomenstructuur te behouden/versterken. Dit kan gefinan-
          cierd worden binnen de projectbudgetten.
7.3     Doorkijkje naar maatregelen
    •        Het blijver – wijker principe doorzetten op locaties waar dit nog mogelijk is en de wijkers
             negatieve invloed hebben op de kwaliteit van de blijvers.
    •        Versterken van de ecologische infrastructuur.
             De Milieuwerkgroep Houten heeft in de bijeenkomst aangegeven dat de huidige hoofd-
             groenstructuur wellicht anders beheerd kan worden. Doel is om, nog meer dan nu al het
             geval is, deze hoofdgroenstructuur ten dienste van de flora en fauna te beheren. Op ter-
             mijn kunnen deze gebieden met elkaar ‘verbonden’ worden, zodat flora en fauna zich via
             deze groenstructuren vrij door Houten kunnen bewegen. Dit sluit aan bij wat er als onder-
             zoeksvraag in de dierenwelzijnsnota is geformuleerd. “Actiepunt 6 - 19: De gemeente
             brengt de ecologische infrastructuur in kaart en zorgt dat waar mogelijk ontbrekende stuk-
             ken worden ingevuld en treedt hiervoor in overleg met weg-, spoor- en waterbeheerders.”
4
  Beheereisen Inrichting Openbare Ruimte: deze eisen worden opgesteld door de gemeente zelf. Veel eisen worden ontleend
aan algemeen geldende richtlijnen en nationale wetgeving of worden opgesteld op basis van vakkennis en ervaring.
                                                                                                                        21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                           Bomenbeleid
   •      De gemeente investeert in ETW-opleidingen (European Tree Worker) voor een aantal bui-
          tendienstmedewerkers.
          De medewerkers van de buitendienst snoeien de bomen (tot een hoogte van 18 meter)
          zelf. Daarvoor hebben zij een basis opleiding groen gevolgd. Maar de verzorging van bo-
          men is specialistisch werk. Er komt heel wat bij kijken om bomen gezond en veilig te hou-
          den. Investeren in grotere kennis van de verzorging van bomen bij de medewerkers van
          de buitendienst is dan ook zinvol.
   •      Instellen van een bomenparagraaf (bijlage B).
          Een bomenparagraaf is een beschrijving van de gevolgen van gemeentelijke plannen voor
          bestaande bomen en de bomenstructuur. De bomenparagraaf biedt de mogelijkheid in-
          zicht te geven in de gevolgen van een ruimtelijk plan voor bomen. Het is de bedoeling dat
          de bomenparagraaf vanaf het allereerste begin deel uitmaakt van verkenningen, plannen,
          beleidsstukken en andere documenten. Het gaat hierbij nadrukkelijk niet alleen om bouw-
          plannen, maar om alle activiteiten die leiden tot een verandering van, of ingreep op grond
          van de gemeente of anderen.
          Momenteel is er ook aandacht voor het belang van bomen bij ruimtelijke ontwikkelingen,
          maar dit is niet geformaliseerd. Een waarborg ontbreekt daarmee.
   •      Kennis ontwerp en beheerrichtlijnen toegankelijk voor alle betrokkenen.
          De gemeente streeft ernaar om bomen die onderdeel zijn van de hoofdstructuur te behou-
          den voor de toekomst en te vervangen indien dit noodzakelijk is. Bomen die daarbuiten
          vallen worden beoordeeld op hun waarde, bijvoorbeeld als onderdeel van een boomgroep
          of juist als solitair of de waarde die de boom heeft voor andere functies. Zij kunnen soms
          ook op andere plaatsen worden herplant. Belangrijk is dat er richtlijnen zijn die de waarde
          van een boom in relatie tot het ontwerp (locatie, soort, functie) inzichtelijk maken. Minstens
          zo belangrijk is dat dit inzicht beschikbaar is voor beleidsmedewerkers en beheerders in
          de buitendienst. Ook voor communicatie met bewoners is deze kennis belangrijk en moet
          dus bruikbaar zijn.
 NB: Naast deze maatregelen loopt er een project vanuit duurzaamheid om jaarlijks ca. 30 bomen
 aan bedrijven of particulieren te schenken. Vanuit duurzaamheid wordt er € 150 per te leveren
 boom betaald.
       Figuur 9 Voorbeeld verbetering ondergrondse groeiomstandigheden met granulaat voor bomen in verharding.
                                                                                                                  22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                Bomenbeleid
8 Vermindering risico op grootschalige uitval
Doelstelling
  Verkleinen van het risico op grootschalige uitval door ziekten en plagen.
8.1    Huidige problematiek
  De laatste decennia verandert het klimaat wereldwijd. Zo ook in Nederland. De klimaatverandering
  voorspelt voor onze streken drogere zomers. Daardoor kan vochtstress bij bomen ontstaan, die
  daardoor gevoeliger worden voor secundaire ziekten en plagen. Er kan dan sterfte ontstaan door
  de aantastingen van bastkevers en prachtkevers. Hoewel de relatie tussen toenemende ziekten en
  plagen en de klimaatverandering niet bewezen is, is een verband zeker niet uit te sluiten.
  In Houten zijn we de afgelopen jaren diverse malen geconfronteerd met ziekten en plagen aan
  bomen. De kastanjes langs de Rondweg zijn door de kastanjebloedingsziekte zodanig aangetast
  dat ze massaal moesten worden gerooid. Ook de essentaksterfte en de iepziekte gaan Houten niet
  voorbij. Deze laatste veroorzaakte al in de jaren ‘80 van de vorige eeuw veel schade. In de ontwer-
  pen is daar sindsdien al rekening mee gehouden. Zie ook bijlage A.
8.2    Beleidsuitgangspunten
  •      Zorg voor voldoende variëteit in soort, geslacht en familie van de bomen.
         Bomen zijn van belang voor het behoud en de ontwikkeling van de biodiversiteit in de stad.
         Het aantal soorten organismen dat op en rondom een volwassen boom groeit, kan gemak-
         kelijk in de honderden lopen. Een divers bomenbestand van bij voorkeur inheemse soorten
         draagt bij aan de biodiversiteit van het stedelijke ecosysteem. Bij nieuwe aanplant speelt de-
         ze overweging een rol. Dit geldt zeker voor de bomen die deel uitmaken van de bomenstruc-
         tuur. Een grote variatie aan soorten komt de biodiversiteit ten goede en maakt het bomen-
         bestand minder kwetsbaar voor ziekten en plagen.
  •      Bij reconstructies worden bomen alleen nog geplant volgens de in het BIOR opgenomen
         richtlijnen.
         Dit uitgangspunt is gelijk aan die in paragraaf 7.2. De reden is dat betere groeiomstandighe-
         den niet alleen zorgen voor een langere levensverwachting van bomen, maar ook een bete-
         re natuurlijke weerstand tegen ziekten en plagen.
  •      Bij voorkeur toepassing van inheemse soorten, zowel binnen de bebouwde kom als in het
         buitengebied.
         In Houten wordt hoofdzakelijk inheems plantgoed gebruikt. Dat geldt niet alleen voor het bui-
         tengebied, maar zeker ook binnen de bebouwde kom. Inheemse soorten zijn het best afge-
         stemd op onze flora en fauna en bieden zo het meest kans op versterking van ecologische
         relaties. De inheemse soorten horen ook bij het ‘dorpse karakter’ dat in Houten, behalve in
         Castellum en ’t Rond, is nagestreefd. Echter, door de vele opgebrachte (verstoorde) grond
         en zand en de klimaatveranderingen zijn exoten soms beter aangepast (droogte, arme
         grond) om tot wasdom te komen. In de stenige centra zijn ook meer exotische soorten toe-
         gepast.
  •      Inspelen op klimaatverandering
         Omdat door klimaatverandering de extremen in droogte en natte perioden steeds groter
         worden en ook de temperatuur gemiddeld omhoog gaat, is het belangrijk om daar met de
         boomsoorten zo goed mogelijk op in te spelen. Sommige bomen lijken beter op deze veran-
         deringen te kunnen inspelen, dan andere soorten. In goed overleg met kwekers en deskun-
         digen moet de juiste keuze worden gemaakt. De gemeente stelt een groslijst op met kli-
         maatbestendige soorten.
  •      De gemeente verwijdert zieke bomen pas wanneer sprake is van een veiligheidsrisico.
         Wanneer een boomziekte aan het licht komt, monitort de gemeente deze ziekte. De ge-
         meente verwijdert zieke bomen pas wanneer sprake is van een veiligheidsrisico. Uitzonde-
         ring hierop is wanneer het handhaven van een zieke boom met zich meebrengt dat de ziekte
         zich hierdoor sneller verspreid. Hiervoor volgt de gemeente landelijke richtlijnen. Wanneer
         echter een bomenrij zodanig is uitgedund door een boomziekte dat nauwelijks meer sprake
         is van een structuur, kan dit een reden zijn om alle bomen te verwijderen en te vervangen.
                                                                                                        23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                               Bomenbeleid
8.3   Doorkijkje naar maatregelen
  •     Waarborgen van de kwaliteit van de bomen.
        Nieuwe bomen voldoen aan de kwaliteitseisen inkoop bomen.
  •     Vergroten van de diversiteit van het bomenbestand.
        Bij reconstructies en nieuwe aanplant de keuze voor de aan te planten bomen zodanig ma-
        ken dat het bomenbestand in 2027 voldoet aan de 10 - 20 - 30 regel. Op de lange termijn
        (uiterlijk 2037) streven naar realisatie van de 7 - 15 - 30 regel. Zie bijlage E.
        - Maximaal 10% (7%) van het totale bomenbestand mag van dezelfde soort zijn.
        - Maximaal 20% (15%) van het totale bomenbestand mag van dezelfde geslacht zijn.
        - Maximaal 30% (30%) van het totale bomenbestand mag van dezelfde familie zijn.
        Deze regel alleen kan nooit een reden zijn om bomen te kappen. De gemeente gebruikt
        hiervoor het natuurlijke verloop. Bij overlastgevende bomen van de soorten waar er volgens
        deze regels ‘te veel’ van zijn, is kap wel eerder een oplossing dan bij ‘zeldzamere’ soorten.
        Bij nieuwe aanplant dient uiteraard ook rekening gehouden te worden met deze verdeling.
  •     Anticiperen
        Ruim voordat er bomen vanwege onvoldoende levensverwachting moeten worden vervan-
        gen, dient er al een vervangingsplan te zijn. Zodoende kan er geanticipeerd worden op het
        wegvallen van een deel van de bomen en kunnen er vroegtijdig nieuwe bomen aangeplant
        worden. Doel is om het groene karakter te behouden en te voorkomen dat er visueel gezien
        een kaalslag plaatsvindt. Vroegtijdig maatregelen treffen waarborgt ook de continuïteit van
        de ecologie.
                                                                                                      24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                                       Bomenbeleid
9 Hoe gaat de gemeente om met bomen
Doelstelling
  Proactieve communicatie over het belang van bomen voor de stad en hoe de gemeente omgaat
  met haar bomen.
9.1     Huidige problematiek
De in hoofdstuk 7.1 geschetste problematiek leidt er steeds vaker toe dat bewoners vragen of de ge-
meente bomen wil verwijderen vanwege overlast. Daarnaast weten burgers ook bij natuurlijke over-
last van bomen steeds beter de gemeente te vinden met hun wens om deze bomen te verwijderen.
Ondanks dat veel bewonersinitiatieven tot een bevredigend resultaat leiden, zijn er ook aandachtspun-
ten:
      De gemeente heeft te maken met zeer verschillende sentimenten rondom bomen.
      Voorkomen van precedentwerking om het groene karakter van Houten te waarborgen.
      Discussies over het ontwerp van Houten en de boomkeuze van destijds. ‘Deze bomen horen in
       een bos’ is een regelmatig terugkerende uitspraak.
      Onbegrip over het niet ingrijpen bij overlast door natuurlijke aspecten van bomen zoals scha-
       duw, bladval, bloesem e.d.
      Onenigheid onder buren over de noodzaak tot het treffen van maatregelen. Mensen zoeken
       graag medestanders maar vinden soms ook tegenstand.
      Bomen leveren op vele manieren een positieve bijdrage aan de stedelijke omgeving. Zonne-
       panelen zijn een vorm van duurzame energieopwekking. Dat levert een positieve bijdrage aan
       het klimaat. Soms komen deze twee belangen met elkaar in conflict: de wens voor meer zon-
       nepanelen wordt soms belemmerd door de schaduwwerking van bomen.
      Hoewel de meeste bewoners bomen erg waarderen zijn er ook situaties waarin bewoners om
       meer of minder valide redenen bomen graag zien verdwijnen. Het algemene belang van bo-
       men voor de stedelijke omgeving botst daar met het individuele belang om bomen te kappen.
9.2     Beleidsuitgangspunten
                                     5
Er moeten heldere richtlijnen komen en duidelijke communicatie over hoe de gemeente omgaat met
overlast door bomen en verzoeken tot kap van gemeentelijke bomen. Hieronder staan de uitgangs-
punten beschreven die gelden bij bomen waar overlast door wordt ervaren.
  
                                                                 6
       De gemeente neemt bij bomen die onveilige situaties veroorzaken, altijd maatregelen.
      Bomen die om cultuurhistorische redenen belangrijk zijn voor het bomenbestand in Houten,
       worden in principe niet gekapt.
      Als bomen aantoonbare, onvermijdelijke materiële schade veroorzaken, neemt de gemeente
       maatregelen. Maatregelen kunnen bestaan uit snoeien, wortels wegsteken, wortelscherm
       plaatsen, kappen, het verwijderen van verharding, etc. In het geval van overlast voor particulie-
       ren dienen bewoners zelf aan te tonen dat de materiële schade onvermijdelijk is en wordt ver-
       oorzaakt door de boom.
       Bij kap geldt een herplantplicht onder de volgende voorwaarden:
       - op termijn ontstaat er een minimaal gelijk en bij voorkeur groter groenvolume dan in de oor-
            spronkelijke situatie.
       - bomen worden op dezelfde locatie (binnen een straal van 10 meter van de oorspronkelijke
            locatie) herplant volgens de BIOR richtlijnen. Is dit om technische redenen niet mogelijk, dan
            wordt er naar een alternatieve locatie (bij voorkeur in de directe nabijheid) gezocht. Bij her-
                                            7                                 8
            plant wordt het draagvlak onder belanghebbenden als belangrijke bijdrage meegewogen in
            het uiteindelijk oordeel.
      Als er sprake is van dunning met als expliciet doel de blijvende bomen betere groeiomstandig-
       heden te geven, vervalt de herplantplicht.
5
  Zaken die in landelijke wetgeving zijn geregeld, zijn niet opgenomen (bv. voorschriften uit de Wet Natuurbescherming).
6
  Zoals blijkt uit de boomveiligheidscontroles VTA (zie voetnoot 2) (bv. instabiliteit van de boom), dusdanige wortelopdruk dat
gevaar voor struikelen ontstaat of overhangende takken boven weg/fiets- of wandelpad
7
  Het draagvlak onder belanghebbenden binnen een straal van 25 meter vanaf de herplantlocatie weegt daarbij zwaarder dan
het draagvlak van belanghebbenden binnen een straal van 25-50 meter vanaf de herplantlocatie. Zie ook bijlage F.
8
  Bewoners die binnen een straal van 50 meter rond de boom grond in gebruik hebben waarbij er geen andere bebouwing (bv.
schuur, woning, appartement, etc.) tussen de boom en de betreffende grond ligt.
                                                                                                                                25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                                   Bomenbeleid
       Bij alle andere vormen van overlast (dus ook verminderde opbrengst van zonnepanelen door
        schaduw van bomen; zie voor verdere toelichting en motivering bijlage C) neemt de gemeente
                               9
        geen maatregelen , tenzij:
        a. de bomen naar oordeel van de boomdeskundige van de gemeente in slechte conditie zijn
           (door bijvoorbeeld slechte groeiomstandigheden) of
        b. er een problematische beheersituatie is (bv. bomen op het riool of onherstelbare schade aan
           het wegdek door wortelopdruk) of
        c. er sprake is van het blijver-wijker principe en het nog mogelijk is de wijkers te verwijderen.
        In geval van kap geldt er een herplantplicht onder voorwaarden (zie voorwaarden onder derde
        bullet.). Bij de bepaling van het groenvolume wordt bij bomen met een slechte conditie, uitge-
        gaan van het groenvolume die de bomen zouden hebben onder gemiddelde groeiomstandig-
        heden.
       De gemeente betaalt de herplant zolang er binnen de bestaande budgetten ruimte voor is. Is er
        geen geld binnen de budgetten beschikbaar dan kunnen bewoners de kosten zelf betalen of
        worden de maatregelen een jaar doorgeschoven.
       Bij meerdere aanvragen tot kap, krijgen de meest urgente zaken voorrang. Dit ter beoordeling
        aan het college.
9.3      Doorkijkje naar maatregelen
  Communicatie
  •        Voorlichting over het belang van ons bomenbestand voor de stad.
           Publicatie via Houten Actueel, gemeentelijke website (www.houten.nl/bomen) en via de
           nieuwe mediakanalen. Regie: beleidsmedewerker; ondersteuning: boomdeskundige en af-
           deling communicatie.
  •        Voorlichting over de ontwerp- en beheeruitgangspunten, met name het blijver – wijker prin-
           cipe.
           Publicatie via een artikel in Houten Actueel en de gemeentelijke website. Regie: beleidsme-
           dewerker; ondersteuning: boomdeskundige en afdeling communicatie.
  •        Proactieve communicatie richting bewoners over het beheer van bomen.
           Bewoners van Houten zijn over het algemeen nauw verbonden met de bomen in hun buurt,
           wijk en stad. Steeds vaker halen bomen het nieuws en niet zelden omdat een bewoner aan
           de bel trekt. Dit vraagt van de gemeente dat ze tijdig en helder communiceert over het be-
  •
9
  uitgezonderd kleine beheermaatregelen (bv. het uitzetten van lieveheersbeestjes tegen luis). Voorwaarde is dat er budget
voor is en het binnen de reguliere onderhoudsronden inpasbaar is.
                                                                                                                           26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                             Bomenbeleid
10 Algemene maatregelen
Om het groene karakter te kunnen waarborgen is het van belang inzicht te hebben in de bomenstruc-
tuur. Ondanks dat de gemeente veel inspanningen verricht aan het bomenbestand, is de kennis over
de ontwerpuitgangspunten in de loop der tijd wat weggezakt. Het is daarom goed om die kennis weer
boven water te krijgen en vast te leggen. De basis moet op orde zijn.
Naast de bovenstaande maatregelen, zijn de volgende zaken van belang:
-      Alle aanwezige kennis verzamelen over (ontwerp)uitgangspunten;
-      Inventariseren van de diverse groenstructuren en de specifieke waarde van deze structuren
       onderkennen en vastleggen. Uitdrukkelijk behoren de ecologische en historische betekenis ook
       tot deze waarden.
-      De kennis borgen door de gegevens vast te leggen en oude grafische bestanden te digitalise-
       ren.
-      Inventarisatie van het kwaliteitsniveau van het huidige bomenbestand met als doel te kunnen
       bepalen waar de problemen met bomen het grootste zijn. Zodoende kunnen middelen efficiën-
       ter ingezet worden en kan de gemeente anticiperen op toekomstige problemen. Concreet gaat
       het om locaties waar bomen veel wortelopdruk veroorzaken, waar rioolbeschadigingen zijn door
       wortelopdruk en waar problemen met kabels en leidingen zijn. Door op deze locaties recon-
       structies naar voren te halen, worden kosten voor herstelwerkzaamheden aan bestrating en rio-
       lering vermeden.
                                                                                                    27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                               Bomenbeleid
Bijlage A Boomziekten
Kastanjebloedingsziekte
De kastanjebloedingsziekte is een ziekte die voorkomt op paardenkastanjes. Op de bast van de boom
ontstaan roestbruine vochtige plekken die gaan bloeden met een stroperige vloeistof. Als deze vloei-
stof indroogt blijven er op de bast korstvormige roestvlekken achter. Onder deze plekken sterft het
weefsel af en ontstaan er scheuren in de bast. Delen van de bast met scheuren zijn eenvoudig te ver-
wijderen. De ziekte is mogelijk dodelijk. In Nederland werd de ziekte in 2002 voor het eerst ontdekt.
Sindsdien heeft de ziekte zich over het hele land verspreid. De ziekte is ook in Engeland, Duitsland,
België, Frankrijk en Italië aangetroffen.
De kastanjebloedingsziekte is helaas nog niet te bestrijden. Zolang er geen afdoende maatregelen
zijn, vindt nieuwe aanplant van deze soorten beperkt plaats.
Essentaksterfte
Essentaksterfte is een nieuwe ziekte (schimmel) die kan voorkomen in zowel jonge aanplant als in
oudere bomen. Jonge en verzwakte bomen lijken gevoeliger te zijn voor de ziekte. Ook natte groeiom-
standigheden, bijvoorbeeld in de onderbegroeiing van bossen, verhogen het risico op aantasting door
de schimmel.
De schimmel groeit in de houtvaten van besmette essen, waardoor de vaten verstopt raken en de
takken en bladeren verdrogen en afsterven. Aangetaste jonge twijgen vertonen verkleuring net onder
de bast. Op aangetaste plaatsen verstoppen de vaatbundels en wordt de sapstroom onderbroken met
als gevolg afsterven van bladeren en takjes boven de plaats van aantasting.
Iepziekte
De iepziekte is een agressieve schimmelziekte die door kleine zwarte kevers wordt verspreid. Als de
iep vatbaar is dan verspreidt de schimmel zich door de boom, waarna de boom afsterft en nog aan-
trekkelijker wordt voor de kevers om hun eitjes in af te zetten. Wanneer de eitjes uitkomen vliegen de
kevers uit en nemen de schimmel mee naar gezonde iepen. Bomen met iepziekte worden zo snel
mogelijk door de gemeente gekapt om verspreiding van de ziekte te voorkomen.
Zwammen
Aantasting door zwammen is een symptoom van een onderliggende aandoening. Bij aantasting door
zwammen is het van belang te onderkennen of de zwam de boom acuut bedreigt of een beperkt risico
met zich meebrengt. Bij acuut risico is kappen veelal de enige mogelijkheid. Soms kan hiermee aan-
tasting van andere bomen voorkomen worden.
Daarnaast zijn er plagen waar bomen zelf weinig last van hebben, maar die voor mensen hinderlijk
kunnen zijn (eikenprocessierups en spinselmot). Voor plagen geldt dat bestrijding zal worden afgewo-
gen tegen het belang van de gezondheid voor de mens. Als de overlast voor bewoners risico’s voor
haar gezondheid oplevert, kan bestrijding ter hand genomen worden. Als dit risico nauwelijks bestaat
en bestrijding voor de boom wel schadelijk kan zijn, wordt geen actie uitgevoerd.
                                                                                                      28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                               Bomenbeleid
Bijlage B Bomenparagraaf
De bomenparagraaf dient vanaf het allereerste begin deel uit te maken van verkenningen, plannen,
beleidsstukken en andere documenten. Het gaat hierbij nadrukkelijk niet alleen om bouwplannen,
maar om alle activiteiten die leiden tot een verandering van, of ingreep op grond van de gemeente of
anderen. Bij plannen en nota’s die betrekking hebben op onderhoudswerkzaamheden, zoals gemeen-
telijke rioleringsplannen hoort ook een bomenparagraaf. Daarin moet ook een uitspraak gedaan wor-
den over hoe er rekening wordt gehouden met het belang van de bomen. Een college- of raadsvoor-
stel dat een voorstel tot een ingreep bevat, moet een bomenparagraaf bevatten.
Oogmerk
De bomenparagraaf biedt vanaf het begin en in alle fasen van een planproces de mogelijkheid een
belangenafweging te maken over de gevolgen van een ruimtelijk plan voor bomen. Dat kan mogelijk
leiden tot een onderzoek naar alternatieven. De bomenparagraaf beschrijft de gevolgen dat een (ge-
meentelijk) plan heeft voor bestaande bomen en de bomenstructuur. Ook staat in de bomenparagraaf
welke mogelijkheden het plan biedt voor nieuwe bomen, voor behoud, herstel of completering van de
boomstructuur en voor compensatie van het verlies aan groenwaarde.
Inhoud
De bomenparagraaf geeft informatie over alle bomen die binnen de grenzen van een plangebied
voorkomen: om welke soorten het gaat, hoe oud de bomen zijn, of het bijzondere bomen zijn zoals
gedenkbomen of specifieke soorten.
De paragraaf beschrijft de ecologische waarde, de milieuwaarde, de cultuurhistorische waarde en de
ruimtelijke waarde van de bomen in het plangebied.
Toepassing
De bomenparagraaf biedt de informatie die nodig is voor een zorgvuldige afweging van de diverse
belangen. Doordat bomen vanaf het begin van het planproces expliciet de aandacht krijgen, worden
medewerkers van de gemeente, het bestuur en alle andere betrokken partijen in een vroeg stadium
gewezen op en deelgenoot gemaakt van de mogelijke consequenties van de plannen voor bomen en
voor de bomenstructuur.
Bij het betrekken van omwonenden en belanghebbenden in de fase van planontwikkeling en later in
de formele inspraakprocedures die bij alle planvorming horen, kunnen zij tijdig invloed uitoefenen en
op de voorstellen reageren. Een besluit om bomen te kappen, te verplanten of te behouden is op deze
manier geen sluitstuk van het planproces dat onder de tijdsdruk van de uitvoering van het plan geno-
men moet worden, maar de uitkomst van een weloverwogen en doelgerichte afweging vanaf het begin
van het traject.
                                                                                                      29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                             Bomenbeleid
Bijlage C Bomen en zonnepanelen
Het gebruik van zonnepanelen door particulieren heeft de laatste jaren een behoorlijke vlucht geno-
men. Dit mede onder invloed van het rijks- en gemeentelijk beleid en de inspanningen van bijvoor-
beeld lokale initiatieven als Groen zonnig Houten.
Hierdoor gaan steeds meer mensen gaan over tot plaatsing van zonnepanelen, waarbij uiteraard
wordt ingezet op een zo hoog mogelijke energieopbrengst en bijbehorend financieel rendement. Soms
zorgen bomen echter voor schaduwwerking en daarmee tot vermindering van de energieopbrengst.
De verwachting is dan ook dat de gemeente in toenemende mate geconfronteerd gaat worden met
verzoeken om om die reden bomen te snoeien of te kappen.
Om een helder kader te hebben wanneer wel of niet een verzoek tot het kappen of snoeien van bo-
men gehonoreerd kan worden is deze richtlijn gemaakt.
Belangenafweging
De gemeente dient een afweging te maken tussen 3 beleidskaders: het duurzaamheidsbeleid, het
groenbeleid en het beleid rond klimaatadaptatie. Met deze belangenafweging beoogt de gemeente
keuzes te maken die voor Houten als geheel de beste oplossing bieden, maar in individuele gevallen
niet altijd tot de voor de inwoner gewenste oplossing zal leiden.
1 Duurzaamheidsbeleid van de gemeente Houten
Houten heeft in haar duurzaamheidsbeleid de ambitie uitgesproken om in 2040 energieneutraal te
worden, met als eerste tussendoel dat 16% van het huishoudelijk energiegebruik duurzaam wordt
opgewekt binnen de gemeentegrenzen. Het opwekken van elektriciteit met zonnepanelen is hierin één
van de speerpunten. Naast zonnepanelen op bedrijfsdaken en mogelijk zonnevelden, juicht de ge-
meente het plaatsen van zonnepanelen op de daken van woningen ook toe. Het uitgangspunt is dat
zonnepanelen op woningen in de meeste gevallen een rendabele investering is en daarom geen sub-
sidie van de overheden nodig heeft. De gemeente realiseert zich dat bij de verkaveling en het ontwerp
van woningen in het verleden de kansen voor zonne-energie niet of nauwelijks zijn meegewogen,
waardoor een deel van de woningen geen of beperkt gebruik kan maken va zonnepanelen.
2 Bomen worden waardevol geacht
De gemeente Houten is een “groene” gemeente, waarbij bomen waardevol worden geacht (zie hoofd-
stuk 2). Het uitgangspunt van de gemeente is dan ook het behoud van het bomenbestand. Kap van
bomen, uitsluitend om reden dat de bomen er voor zorgen dat in individuele gevallen zonnepanelen
voor verminderde energieopbrengst zorgen, staat daar haaks op.
3 Het klimaat verandert en heeft invloed op de woonkwaliteit in Houten
Een nieuw aspect in de vormgeving van Houten is de noodzaak om te zorgen dat Houten ook bij het
veranderende klimaat een fijne plek blijft om te wonen. Als gevolgen van de verwachte klimaatveran-
dering kan gedacht worden aan heviger regenbuien, in combinatie met onweer en windstoten, maar
ook aan langdurige droogte en langdurige hitteperioden.
Het is aangetoond dat bomen, naast opper-
vlaktewater en groen in het algemeen een po-
sitieve invloed hebben op het tegengaan van
hittestress. Omgekeerd kan het verwijderen
van bomen uit de openbare ruimte leiden tot
een extra opwarming van de openbare ruimte
maar ook van de woningen. Dit kan leiden tot
een onaangenaam woonklimaat en bij kwets-
bare groepen zelfs een verhoogd sterfterisico.
Er is dus veel voor te zeggen om natuurlijke
maatregelen die hittestress beperken toe te
passen of in stand te houden.

Samengevat

     bomen creëren ruimte voor een geschikt microklimaat;
     bomen zorgen voor het matigen van temperatuurextremen en het breken van de wind;
                                                                                                    30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                 Bomenbeleid
Belangenafweging
Daar waar een afweging gemaakt moet worden, maakt Houten een onderscheid tussen:
A. nieuwbouwlocaties
B. herinrichting openbare ruimte
C. bestaande situaties
A. Nieuwbouwlocaties
Voor de projectie van (toekomstige) bomen zal de keuze voor locatie en boomcategorie (boomhoogte)
van de bomen zoveel mogelijk gericht moeten zijn op het zo min mogelijk belemmeren van het ren-
dement van zonnepanelen.
In het geval van nieuwe ontwikkelingen wordt door middel van de stedenbouwkundige inrichting en de
inrichting van de openbare ruimte het toepassen van zonnepanelen op dakvlakken optimaal gefacili-
teerd. Dit betekent dat bij de verkaveling reeds zoveel mogelijk rekening gehouden wordt met een
zongerichte situering van de woningen. Dit betekent ook dat bij nieuwe inrichting van een straat zoveel
mogelijk rekening gehouden dient te worden met onder andere het kabel- en leidingtracé en de stand-
plaats van de bomen.
B. Bestaande situaties - herinrichting van de openbare ruimte
Bij elke (grootschalige) herinrichting van de openbare ruimte wordt een onderzoek gedaan naar de
noodzaak of wenselijkheid van het verwijderen danwel handhaven van de bestaande boomstructuur.
-     Daar waar de staat van het aanwezige bomenbestand zodang is dat deze niet verwijderd of
      slechts gedeeltelijk herplant behoeft te worden op dezelfde locatie, is het potentieel voor zonne-
      energie ondergeschikt aan de groene en klimaatadaptatiebelangen.
-     Indien de bomen niet kunnen worden gehandhaafd op dezelfde locaties gelden voor de herin-
      richting dezelfde regels als bij nieuwbouwlocaties, nl dat bij de herplant rekening wordt gehouden
      met het potentieel voor zonne-energie.
-     Als de bewoners van een straat willen meedenken en bijdragen aan de reconstructie zijn er mo-
      gelijkheden de bomen voortijdig te vervangen. In dat geval kan ook het potentieel voor zonne-
      energie worden meegewogen. Voorbeeld is de Beverakker waarbij er in overleg met de bewoners
      een gezamenlijk vervangingsplan is opgesteld en uitgevoerd.
C. Bestaande situaties - individuele aanvragen
In de overige bestaande situaties geldt als algemeen uitgangspunt dat de bomen gaan voor de zon-
nepanelen.
In alle gevallen waarbij sprake is van een reeds ingerichte openbare ruimte inclusief een bestaand
bomenbestand prevaleert de boom. Met andere woorden, degene die voornemens is over te gaan tot
de plaatsing van zonnepanelen zullen rekening moeten houden met de aanwezigheid van de be-
staande bomen en het feit dat deze mogelijk nog kunnen groeien.
Als blijkt dat door de aanwezigheid van bomen het te behalen rendement onvoldoende is zal men
zelfstandig de afweging moeten maken of plaatsing van zonnepanelen als zinvol kan worden betiteld.
Verzoeken tot snoeien zullen individueel worden beoordeeld waarbij de inpasbaarheid in de reguliere
planning van het bomenonderhoud en de gewenste kroon van de boom leidend zijn. Dit betekent dat
we niet voor individuele gevallen gaan afwijken van onze onderhoudscyclus.
                                                                                                         31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                               Bomenbeleid
Bijlage D Impressie bijeenkomsten bomenbeleid
                                                      32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                        Bomenbeleid
Bijlage E Verdeling bomenbestand naar soort – geslacht – familie
                                                       Aantal te verminderen bomen bij
        Procentuele verdeling naar soort (top 10)      max. 10% tot 2027 max. 7% tot 2037
Quercus robur – Zomereik                        11,62%                  507                1445
Fraxinus excelsior – Es                         10,84%                  264                1202
Salix alba – Wilg                                8,46%                                      458
Prunus – Sierkers/pruim                          5,66%
Fraxinus excelsior 'Westhof's Glorie' – Es       4,63%
Tilia cordata - Kleinbladige Linde               4,17%
Tilia europaea – Hollandse Linde                 3,91%
Acer pseudoplatanus – Gewone Esdoorn             3,16%
Acer campestre - Veldesdoorn                     2,94%
Quercus cerris – Moseik                          2,68%
      Procentuele verdeling naar geslacht (top 10)     max. 20% tot 2027     max. 15% tot 2037
Fraxinus – Es                                   17,24%                                      700
Quercus – Eik                                   16,29%                                      403
Tilia – Linde                                   12,42%
Acer – Esdoorn                                  11,64%
Salix – Wilg                                     8,46%
Prunus – Sierkers/pruim                          5,66%
Ulmus – Iep                                      3,51%
Alnus – Els                                      3,36%
Populus – Populier                               2,81%
Pyrus – Peren                                    1,77%
       Procentuele verdeling naar familie (top 10)     max. 30% tot 2027     max. 30% tot 2037
Oleaceae – Essen                                18,15%
Fagaceae – Berk/Eik                             17,20%
Tiliaceae – Linden                              12,42%
Aceraceae – Esdoorns                            11,64%
Salicaceae – Wilgen/Populier                    11,27%
Rosaceae – Sierbloesemboom                      11,21%
Betulaceae – Berk/Elzen/Haagbeuk                 6,09%
Ulmaceae – Iepen                                 3,51%
Platanaceae – Platanen                           1,76%
Overige                                          1,76%
                                                                                               33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Gemeente Houten                                                                                          Bomenbeleid
Bijlage F Belanghebbenden
                                         25 meter
          50 meter
   Belanghebbende met perceel binnen de 25 meter grens
   Belanghebbende met perceel binnen de 50 meter grens
   Geen belanghebbende. Perceel ligt binnen de 50 meter grens, maar er is bebouwing (bv. schuur, woning,
   appartement, etc.) tussen de boom en de betreffende perceel aanwezig.
                                                                                                                 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>