<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>







































 

  

 

 

 

Basis voor beleid 

houtrookoverlast en 

luchtkwaliteit 

2019 - 2030 



  

2 
 

Rapport 

Basis voor beleid houtrookoverlast en 

luchtkwaliteit. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De Stichting Nederlandse Haarden en Kachelbranche 

De Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK) is een organisatie waar voortdurend de kwaliteit en 

de installatie van hout-, pellet- en (groen)gasgestookte haarden en kachels wordt bevorderd. Ook worden  

innovaties en kwaliteit gerichte samenwerkings- en overlegvormen gestimuleerd. De activiteiten van de Stichting 

NHK worden door zowel fabrikanten (NHK fabrikanten-importeurs) als detaillisten (NHK verkoop-installatie) 

ondersteund. De NHK is in haar rol onder anderen gespreks- en kennispartner voor diverse stakeholders, 

waaronder de overheid. Ook is de NHK een actieve deelnemer in het Platform Houtrook en Gezondheid. Binnen 

het Platform wordt actief meegedacht in praktische en haalbare oplossingsrichtingen om overlast en klachten te 

voorkomen of te verminderen. Voor dit alles vormt de geaccrediteerde Vakopleiding Installateur Haarden, 

Kachels en Rookkanalen een belangrijke basis, gekoppeld aan de Duurzame Energie erkenning en certificering. 

De NHK heeft 130 leden met gezamenlijk 2.500 medewerkers en een jaaromzet van circa € 500 miljoen. 

https://stichting-nhk.nl/ 

 

Dit rapport is in opdracht van de NHK (Nederlandse Haarden- en Kachelbranche) samengesteld op 

basis van recent feitenmateriaal uit diverse bronnen en speciaal bedoeld voor beleidmakers. De 

bronvermeldingen vindt u op de laatste pagina.  

© Mei 2019 NHK 

 



  

3 
 

Inhoudsopgave                                                                                             Pagina 

 

1. Inleiding……………………………………………………………………………………4 

 

2. Samenvatting……………………………………………………………………………5 

 

3. Conclusies………………………………………………………………………..……….7 

 

4. Feiten hout- en pelletkachelmarkt huishoudens………….……………8 

 

5. Haardhout en pellets………………………………………………………….…..13 

 

 

6. Houtrookoverlast en het voorkomen daarvan…………..…………….15 

 

 

7. Wat doet de haarden- en kachelbranche…………………….…………..19 

 

 

Bronvermelding, copyrights en disclaimer……….…………….………..20 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



  

4 
 

1. Inleiding 

Over biomassa gestookte haarden en kachels en houtrookoverlast wordt de laatste jaren veel 

geschreven. Veel mensen hebben hierover een mening en overal hoor je van maatregelen die 

genomen moeten worden om overlast tegen te gaan. Daarentegen is biomassa gestookt in haarden 

en kachels door consumenten binnenshuis zeer belangrijk voor ons aandeel hernieuwbare energie. 

Het verbruik van hernieuwbare energie was volgens het CBS in 2017 138 PJ. 16 PJ daarvan komt van 

haarden en kachels op hout en pellets. Dat is 11,6%. Als je ook de biomassa ketels daarbij optelt kom 

je op 27 PJ oftewel bijna 20% van onze totale hernieuwbare energie. Dat is dus een heel significante 

bijdrage in de energiedoelstelling die je niet graag verliest. Als je het gebruik van de industrie en 

energiebedrijven er nog aan toevoegt is biomassa momenteel 61% van onze hernieuwbare energie. 

 

Bron: CBS 2017 

Helaas worden bij de discussies rond biomassa de feiten niet altijd erg serieus genomen. Door een 

beter inzicht in de ontwikkelingen op dit gebied zijn beleidsmakers beter in staat om zich een mening 

te vormen over de voors en tegens van biomassa gebruik door huishoudens. Zo zijn er grote verschillen 

in gebruik van biomassa en de toepassing. De NHK houdt zich alleen bezig met CE-typegekeurde 

haarden en kachels voor gebruik door huishoudens binnenshuis die door circa 100 DE-gecertificeerde 

installateurs worden verkocht en zoveel mogelijk ook geïnstalleerd. Uit diverse onderzoeken blijkt dat 

de overlast van buiten stoken (vuurkorven, tuinhaarden) 2 keer zo groot is als die van binnen stoken. 

Ook komt de brandstof van kachels en haarden niet uit de Amazone of Noord Amerika maar voor 95% 

uit ons eigen land en verzamelt de stoker het stookhout veelal zelf uit de directe omgeving. Slechts 5% 

wordt uit EU-landen geïmporteerd. De NHK heeft uiteraard ook part nog deel aan het verbranden van 

biomassa in energiecentrales.   

In dit rapport zetten wij de feiten op een rijtje voor wat ons aandeel in de discussie betreft. De NHK 

wil net zoals iedereen veel hernieuwbare en duurzame energie zonder overlast.  



  

5 
 

2. Samenvatting 

Bij houtrookoverlast wordt direct gedacht aan de openhaard, kachel of haard in de woonkamer.  Echte 

klachtengegevens over overlast zijn er niet, omdat iedere gemeente of instantie weer een eigen 

systeem hanteert van vastlegging. Een uniform systeem is er niet. Derhalve bestrijkt houtrookoverlast 

een heel breed gebied: van de barbecue bij de buren tot het vreugdevuur in Scheveningen en ook een 

stinkende kachel in de buurt. Uit recent onderzoek (Motivaction 2018) blijkt dat circa 2/3 van alle 

klachten te maken hebben met buiten stoken en 1/3 met binnen stoken. De NHK wordt hier nu vaak 

op aangesproken, terwijl deze brancheorganisatie zich uitsluitend bezig houdt met het verkopen en 

installeren van CE-typegekeurde hout- en pelletkachels binnenshuis. De producten voor buiten stoken 

zijn het domein van de bouwmarkt, het tuincentrum en online aanbieders. Voor minder dan € 10,- heb 

je al een vuurkorf of tuinhaard. Aan enige technische eisen of normen hoeven deze producten niet te 

voldoen. Dit in tegenstelling tot haarden en kachels die al sinds 2003 een CE-typekeuring moeten 

ondergaan om toegelaten te worden op de Europese markt.  

Ten tweede is de totale hoeveelheid aan in gebruik zijnde openhaarden, kachels en haarden in de 

Nederlandse woonkamers de laatste 12 jaar met 35% gedaald. Van bijna 1,3 miljoen naar 840.000 

toestellen. Door de dalende aantallen en het dalende houtverbruik gaat ook de uitstoot omlaag. De 

laatste berekeningen tonen aan dat 8,5% van de fijnstof (PM 2,5) in Nederland afkomstig is van 

openhaarden, kachels en haarden binnenshuis. Dit is een daling van 25% ten opzichte van de laatste 

berekeningen zoals opgenomen in het RVO Kennisdocument Houtstook in Nederland (2018). Wat de 

bijdrage is van het buiten stoken is niet bekend. Het zou goed zijn om daar ook meer inzicht in te 

krijgen. 

De derde discussie gaat over de hernieuwbaarheid en duurzaamheid van het haardhout. Wat 

beschouwen wij als duurzaam? Een veel gebezigde definitie is de volgende; “Duurzame energie is 

energie opgewekt uit duurzame energiebronnen”. Deze energiebronnen raken nooit op, zoals zon, 

wind en biomassa. Duurzame energie wordt ook wel groene energie genoemd”. Dat geldt ook voor 

hout en pellets tenminste als je ervoor zorgt dat de CO2 balans blijft en je dus oudere bomen vervangt 

door nieuwe met groeipotentieel. 2% van alle biomassa die in Nederland wordt verwerkt bestaat uit 

haardhout en pellets voor huishoudens. Door daling van het aantal kachels en haarden en meer 

efficiënte toestellen is het houtverbruik gedaald van 1,3 miljoen naar 800.000 ton. Uit onderzoek (TNO 

en NHK) blijkt verder dat 95% van ons haardhout uit Nederland zelf komt. Meestal lokaal door de 

gebruiker verzameld uit zijn/haar directe omgeving, of aangeboden door de natuur en 

landschapsbeheerders. 5% wordt geïmporteerd uit voornamelijk de Baltische Staten, Duitsland en 

Oostenrijk. 

Aan zowel de overlast van het buiten stoken als het binnen stoken kan veel worden gedaan. Buiten 

stoken in vuurkorven, tuinhaarden en paasvuren draagt niets bij aan de vermijding van CO2 of het 

aandeel duurzame energie. Door de slechte verbranding, op lage temperaturen zonder enige techniek 

en met vervuilt hout, zijn de emissies hiervan enorm. Het buitenstoken zou derhalve aan banden 

moeten worden gelegd. Het stoken binnenshuis draagt wèl bij aan de hernieuwbare 

energiedoelstellingen en reducering van fossiele brandstoffen. Bovendien zijn de emissies veel en veel 

lager, omdat de beperkte hoeveelheid brandstof op hoge temperatuur wordt verbrand in een daarvoor 

speciaal ontworpen en gekeurde verbrandingstoestel. Dit geeft een hoog rendement en veel lagere 

emissies.  

De branche heeft in het dit jaar gesloten Groen Convenant afgesproken die uitstoot de komende 10 

jaar te halveren. Aandachtsgebieden zijn vooral de vervanging van oude inzethaarden en kachels en 



  

6 
 

door verdere sanering van het aantal openhaarden en certificering van het haardhout en de pellets. 

Op Europees gebied komt er 1 Europees kwaliteitslabel. 

  



  

7 
 

3. Conclusies 

 
▪ Er is veel spraakverwarring rondom ‘houtstook’ omdat er vele definities door elkaar worden 

gebruikt. Dit vertroebelt de discussie enorm en maakt de aanpak naar de consument onduidelijk 

en ineffectief.  

 

▪ De overheid geeft zelf het verkeerde signaal af door grootschalige verbranding van afvalhout (o.a. 

Scheveningen en Paasvuren) toe te staan en door nauwelijks lokaal te handhaven op het 

Bouwbesluit, waardoor veel onnodige overlast ontstaat door illegale uitmondingen van 

rookgasafvoerkanalen. 

 

▪ Er wordt weliswaar gesproken over klachten van houtrook maar een eenduidige 

klachtenrapportage is er nog steeds niet, terwijl de NHK daar al 5 jaar om vraagt. Iedere gemeente 

en instantie verzamelt klachten op zijn of haar manier waardoor er geen duidelijk beeld is over de 

oorzaak. Met al gevolg data  er dus ook geen prioriteit in de oplossing kan worden gevonden. Dat 

belemmert een goede aanpak. Uit een recent rapport van Motivaction blijkt nu dat het aantal 

klachten over buiten stoken veel hoger is dan dat van binnen stoken. In de communicatie naar de 

consument zou de boodschap daarop moeten worden aangepast. 

 

▪ Het aantal openhaarden, kachels en haarden binnenshuis is de laatste 12 jaar sterk teruggelopen 

(RIGHT 2018). Inmiddels worden er 35% minder gebruikt dan in 2006. Vooral veel openhaarden 

werden gesaneerd. Alleen het aantal pelletkachels nam toe (ISDE subsidie). Het volume in 

hernieuwbare energie daalde van 19PJ naar 16PJ. De emissie van fijnstof (PM 2,5) daalde met 25%. 

Biomassa levert momenteel met 61% de belangrijkste bijdrage aan de hernieuwbare 

energiedoelstellingen in Nederland. Ongeveer 20% daarvan komt van hout- en pelletgestookte 

kachels en haarden voor woningverwarming.  

 

▪ Landen in Europa met het hoogste aandeel hernieuwbare energie zoals Zweden, Oostenrijk en de 

Baltische Staten (Eurostat 2017) danken deze leidende positie aan het grote aandeel biomassa. 

Voor deze landen is energie uit houtige biomassa een vanzelfsprekendheid. Dat gaat ook niet ten 

koste van het milieu of de bossen, integendeel, want door zorgvuldig bosbeheer groeit de voorraad 

aan biomassa daar voortdurend. Sinds 1990 is het Europese bos met 17 miljoen hectare (4 keer 

Nederland) toegenomen (EEA 2016). Nederland is een van de uitzonderingen waar er een daling 

is en geen toename. 

 

▪ Het haardhout en de pellets die in Nederland gebruikt worden in de kachels en haarden voor 

woningverwarming komt voor 95% uit ons eigen land (TNO 2012 / NHK 2018). Het merendeel 

daarvan verzamelt de stoker in zijn directe omgeving. Slechts 5% wordt uit het buitenland 

geïmporteerd (Baltische Staten, Duitsland en Oostenrijk).  

 

▪ De NHK wil zich inzetten voor een gezonder leefklimaat en neemt haar verantwoordelijkheid. 

Doelstelling is halvering van de emissies de komende 10 jaar ten opzichte van het RVO 

Kennisdocument 2018. Door vervanging van oude toestellen, sanering van openhaarden, 

certificering van haardhout en pellets en de invoering van het Europese kwaliteitslabel. Ook 

moeten toestellen worden geïnstalleerd door een DE-gecertificeerde installateur. De NHK werkt al 

samen met veel gemeentes op het gebied van informatie en voorlichting en wil deze activiteiten 

verder uitbreiden ook in het SLA (Schone Lucht Akkoord).   



  

8 
 

4. Feiten hout- en pelletkachelmarkt huishoudens 

4.1 Biomassa en huishoudens. 

Het is goed om in kaart te brengen hoe die biomassa stroom eruit ziet. Ten eerste heb je de totale 

biomassa markt. Die markt is enorm groot, want veel biomassa wordt naast de opwekking van 

elektriciteit ook gebruikt in allerlei industriële processen. Dat is niet alleen de zogenaamde houtige 

biomassa maar ook bijvoorbeeld natte biomassa zoals palmolie, dierlijke mest, GFT-afval, etc. Volgens 

een recent rapport van Royal HaskoningDHV (Biomassa potentieel in Nederland 2017) wordt in 

Nederland circa 40 miljoen ton biomassa ingezet in diverse sectoren. In 2017 kwam 61% van onze 

hernieuwbare energie van enige vorm van biomassa (CBS 2017). Uit het RIGHT marktonderzoek weten 

wij dat 800.000 ton hout en pellets per jaar wordt verstookt in alle hout- en pelletgestookte kachels 

en haarden door huishoudens in Nederland per jaar binnenshuis. Dat is dus 2% van de totale biomassa 

stroom in Nederland. 

 

 

 

 

 

 

 

Bron: NHK 2019 

In deze rapportage beperken wij ons tot de markt van hout- en pelletkachels voor huishoudens en dus 

niet voor industriële toepassingen of energieproductie. 

 

     4.2 Houtstook en de NHK? 

Er wordt veel gesproken over houtstook. Maar houtstook kent vele facetten. Het is belangrijk goed te 

definiëren wat daarmee bedoeld wordt. Ten eerste is er het onderscheid tussen buiten en binnen 

stoken.  Er is daarbij een groot verschil in uitstoot en bijdrage aan de hernieuwbare energie 

doelstelling. Het moge duidelijk zijn dat een vreugdevuur in Scheveningen of een vuurkorf in de 

achtertuin niets bijdraagt aan de hernieuwbare energie doelstelling van Nederland maar wel heel veel 

aan overlast en emissies. Als je dat afzet tegen een CE-typegekeurde pellet- of houtkachel (CE-keuring 

is verplicht in de EU) in een woning die bijdraagt aan de woning verwarming en een lage uitstoot heeft, 

is het verschil direct duidelijk. Ten tweede is daar het onderscheid tussen wat bedrijven doen en 

huishoudens. Bedrijven zoals de tuinbouw willen ook steeds duurzamer worden en doen dat steeds 

vaker door verwarmingsinstallaties op houtsnippers of pellets. En dan zijn er natuurlijk ook nog de 

energiecentrales die bijstoken met pellets om het aandeel hernieuwbare energie te vergroten.  In het 

hierna volgende schema is een en ander visueel weergegeven. Het werkgebied van de NHK is het 

gedeelte binnen de rode cirkel.  

 

 

 



  

9 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bron: NHK 2017 

 

      4.3 Haarden en kachels. 

De NHK houdt zich dus bezig met de markt voor haarden en kachels ten behoeve van consumenten. 

Het gaat hier om CE-typegekeurde toestellen die binnenshuis worden gebruikt en geplaatst moeten 

worden volgens het Bouwbesluit en conform vele NEN-normen, met als doel woningverwarming en 

vaak ook met een sfeer verhogend element. Vuur is een van de 4 basis elementen en blijft de mens 

fascineren (geborgenheid, warmte). Voor de goede orde; een -openhaard- is dus geen kachel of haard, 

maar veelal een gemetselde stookplaats zonder techniek en zonder normen, die vooral in de 2e helft 

van de vorige eeuw werd toegepast. Openhaarden worden al vele jaren niet meer door onze leden 

geplaatst. Als wij het hebben over echte ‘toestellen’ dan kunnen wij de volgende 3 basis apparaten 

definiëren: 

Houtkachel 

Vrijstaand toestel ten behoeve van het verbranden van 

houtblokken. Toestel bevat technieken voor het optimaal 

verbranden van hout op hoge temperaturen voor het hoogste 

rendement en de laagste emissies. Veelal wordt de 

verbrandingslucht direct van buiten aangevoerd (dus niet uit de 

woonruimte). Hervullen van het toestel is maar 1 x per 45 minuten 

nodig. De fabrikant specifieert de brandstof naar maatvoering en 

hoeveelheid. Een houtkachel moet voldoen aan de NEN-EN 13240. 



  

10 
 

 

Inbouw- en inzethaard 

Ingebouwd toestel ten behoeve van het verbranden van 

houtblokken. Toestel bevat technieken voor het optimaal 

verbranden van hout op hoge temperaturen voor het hoogste 

rendement en de laagste emissies. Veelal wordt de 

verbrandingslucht direct van buiten aangevoerd (dus niet uit de 

woonruimte). Hervullen van het toestel is maar 1 x per 45 minuten 

nodig.  De fabrikant specifieert de brandstof naar maatvoering en 

hoeveelheid. Deze haarden moeten voldoen aan de NEN-EN 13229. 

 

Pelletkachel 

Vrijstaand toestel ten behoeve van het verbranden van houtpellets. 

Houtpellet zijn kleine samengeperste brokjes houtzaagsel zonder 

enige toevoegingen. Toestel bevat technieken voor het optimaal 

verbranden van pellets op hoge temperaturen voor een hoog 

rendement en lage emissies. Een pelletkachel bevat veel elektronica 

ondermeer voor de toevoer van de pellets en afvoer van 

rookgassen. Uitsluitend geschikt voor ENplus A1 gecertificeerde 

pellets. Bijvullen is 1 x per 2 á 3 dagen nodig (afhankelijk van grootte 

pellet reservoir). Deze toestellen moeten voldoen aan de NEN-EN 

14785. 

 

4.4   Europese normen en Ecodesign 

Alle hout- en pelletkachels en haarden moeten sinds 2003 voldoen aan Europese normen. Dat zijn 

normen op het gebied van rendement, emissies en veiligheid. Deze EN-normen zijn door NEN vertaald 

naar de bekende NEN-EN normen. Ieder toestel wat nieuw op de markt wordt gebracht moet een 

verplichte typekeuring ondergaan door een Notified Body om te checken of het toestel ook werkelijk 

aan de gestelde EU-normen voldoet. Bij gebleken geschiktheid krijgt de fabrikant een 

keuringscertificaat. Daarmee mag hij in alle landen van de EU zijn producten aanbieden. In Nederland 

is de enige Notified Body SGS te Arnhem. Uiteraard mag je ook in het buitenland laten typekeuren bij 

een Notified Body.  

De ECODESIGN Directive (2005/32/EC) vormt een kaderrichtlijn voor het opstellen van ECODESIGN 
eisen (via Europese wetgeving) voor alle energie gerelateerde apparatuur (ERP). Als onderdeel hiervan 
zijn onder Lot 15 en Lot 20 producteisen opgesteld voor nieuwe hout- en pelletkachels en biomassa 
gestookte ketels. Vanaf 2022 voert de EU de verzwaarde Ecodesign eisen in en binnenkort worden ook 
de herziene EU-normen (EN 16510) voor alle hout- en pelletkachels verwacht.  
 
De meeste Nederlandse fabrikanten en importeurs hebben reeds een assortiment wat vrijwel geheel 

aan deze veel hogere eisen voldoet. Helaas geldt dat uiteraard niet voor alle geïmporteerde en 

verkochte toestellen. Als een van de maatregelen om de emissies van houtstook terug te brengen en 

overlast te beperken heeft de staatsecretaris van I en W aangekondigd om per 01-01-2020 de 

Ecodesign norm vervroegd verplicht te stellen in Nederland voor nieuwe toestellen. De NHK pleit hier 

al heel lang voor en niet alleen voor nieuwe maar voor alle verkochte toestellen (dus ook gebruikte).  



  

11 
 

Op de volgende pagina laten wij middels een tekening zien hoe een houtkachel en pelletkachel werkt 

en welke componenten daar zoal inzitten. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Werking van een moderne houtkachel                                        Werking van een moderne pelletkachel 

        

4.5  Marktontwikkeling in Nederland 

De markt voor houtgestookte openhaarden, inzethaarden en kachels daalt al vele jaren. Alleen de 

markt voor pelletkachels stijgt door de ISDE-subsidie maar dit blijft een zeer klein aandeel van het 

totaal. Uit cijfers van het CBS (Woononderzoek) en het RIGHT onderzoek (Installed base van kachels 

en (open) haarden en hun gebruiksintensiteit in Nederland 2018) blijken de volgende marktcijfers van 

de aantallen houtgestookte openhaarden en toestellen in Nederland.   

 

 

 

 

 

 

 

 



  

12 
 

 

 Bron: CBS en RIGHT Marktonderzoek 2018 * 

Volgens het RIGHT onderzoek zijn er in Nederland circa 841.000 openhaarden, hout- en pelletkachels 

in gebruik in de woning. Dat betekent dat de markt in 12 jaar is gedaald van 1,3 miljoen (CBS 2006) 

naar circa 841.000 toestellen. Een daling van circa 35%. Met name openhaarden werden massaal 

gesaneerd maar ook de vrijstaande houtkachels gingen in aantallen hard terug. De enige groeier is de 

pelletkachel welke door de ISDE-subsidie van het Ministerie van Economische Zaken (minimaal € 500 

per toestel) in 5 jaar gegroeid is naar 48.000 stuks. Gemiddeld werden er de laatste 5 jaar circa 8.000 

pellettoestellen per jaar verkocht.  

 

* Bij de CBS cijfers is het niet altijd duidelijk of het over ‘aanwezig zijnde’ of ‘in gebruik zijnde’ openhaarden, 

haarden en kachels gaat. Bij het RIGHT onderzoek bleek dat 20% van de openhaarden, haarden en kachels niet 

meer in gebruik te zijn maar nog wel aanwezig in de woning. De hier getoonde cijfers van RIGHT zijn de ‘in gebruik 

zijnde’ openhaarden, haarden en kachels. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  



  

13 
 

5. Haardhout en pellets 

      5.1  Verbruik van haardhout en pellets. 

Door daling van het aantal in gebruik zijnde openhaarden, haarden en kachels nam ook het verbruik 

van haardhout sterk af. Ook daalde het verbruik doordat oudere haarden werden vervangen door 

moderne, efficiëntere nieuwe toestellen. Het CBS calculeerde het houtverbruik in 2012 op 1,3 miljoen 

ton (CBS Woononderzoek 2012). Volgens recent onderzoek (RIGHT 2018) is dit inmiddels gedaald naar 

800.000 ton (hout en pellets). De verwachting is dat deze daling zich verder zal voortzetten naarmate 

er meer oude haarden en kachels verdwijnen en/of vervangen worden door modernere en efficiëntere 

toestellen.  

Uit het RIGHT onderzoek weten wij dat van het totale houtverbruik 55% zelf wordt verzameld of 

gekregen van anderen. Dit cijfer komt ook overeen met het Houtverbruik Woononderzoek 2012 (CBS 

2012). Dat is dus hout wat uit Nederland komt, veelal uit de directe omgeving van de gebruiker. Of dat 

allemaal duurzaam is, is moeilijk te zeggen. Niet voor iedere boom die wordt gerooid zal er eentje 

terugkomen. Bronnen waar mensen lokaal hout halen zijn van het rooien van bomen in eigen of 

andermans tuinen in de directe omgeving. Ook kan het soms afgehaald worden bij gemeentes of 

tuinbedrijven. 

Dan blijft het aangekochte hout. Dat vertegenwoordigt 45% van het totaal. Dan gaat het dus om circa 

360.000 ton aan haardhout. De NHK is bezig om een vakgroep “brandstof biomassa” op te zetten 

teneinde de herkomst van dit hout beter in kaart te brengen. Pratende met de diverse marktpartijen 

blijkt dat circa 95% hiervan eveneens afkomstig is uit eigen land. Dit hout is onder andere afkomstig 

van: Staatsbosbeheer (Jaarlijkse Haardhoutdagen op circa 20 locaties in het land), Natuurmonumenten 

(verkoopt lokaal hout), van kleine boseigenaren en landgoederen die jaarlijks hout verkopen, 

gemeentes die lokaal hout verkopen etc. Van de totale haardhout en pellet stroom van 800.000 ton 

komt dus circa 750.000 ton uit eigen land (95%). Naar onze berekening komt 35.000 ton haardhout en 

15.000 ton pellets uit het buitenland. Dat is voor wat het hout betreft voornamelijk de Baltische staten 

en voor wat pellets betreft vooral Duitsland en Oostenrijk.  

 

     5.2 Duurzaamheid 

Wat beschouwen wij als duurzaam? Een veel gebezigde definitie is de volgende; “Duurzame energie 

(groene energie) is energie opgewekt uit duurzame energiebronnen. Deze energiebronnen raken nooit 

op, zoals zon, wind, water en biomassa. Vormen van duurzame energie zijn bijvoorbeeld zonne-energie 

en windenergie. Duurzame energie wordt ook wel groene energie genoemd”. Dat geldt zeker ook voor 

hout en pellets tenminste als je ervoor zorgt dat de CO2 balans blijft en je dus oudere bomen vervangt 

door nieuwe jongere met groeipotentieel. In Nederland zijn wij daar al vele jaren slordig mee 

omgegaan. Heel veel bos is verdwenen door de massale nieuwbouwwijken die overal verrezen zijn. 

Nederland als distributieland bouwt overal in het landschap enorme distributiecentra en de land- en 

tuinbouw slokt ook flink wat aan de natuur op. Daarbij komt dat Nederland biomassa oftewel bos nooit 

als belangrijke energiefactor heeft gezien. Dit in tegenstelling tot landen als Zweden, Oostenrijk en de 

Baltische staten die koplopers in Europa zijn op het gebied van hernieuwbare energie, met name door 

het grote aandeel biomassa met daarbij almaar uitdijende bossen en natuurgebieden. Dat is volkomen 

langs Nederland heen gegaan. Als je dit op Europese schaal bekijkt dan neemt het aandeel bos alleen 

maar toe sinds 1990 al met 17 miljoen hectare.   

 



  

14 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2016: European Environment Agency 

 
Concluderend kunnen wij zeggen dat het houtverbruik in (open) haarden en kachels voor huishoudelijk 
gebruik binnenshuis daalt. De verwachting is dat dit verder gaat dalen omdat de overheid in 2020 komt 
met strengere regels voor haarden en kachels (Ecodesign) en de branche versneld oude (open) 
haarden en kachels wil vervangen door moderne, veel efficiëntere toestellen. Daarbij komt dat steeds 
meer bestaande woningen minder energie voor verwarming nodig hebben en dat 
nieuwbouwwoningen vrijwel geen energie voor verwarming meer gebruiken.  
  



  

15 
 

6. Houtrookoverlast…en het voorkomen daarvan 

       6.1 Emissies en klachten van houtstook buiten- en binnenshuis. 

Over buiten stoken is weinig bekend. Het Motivaction onderzoek “Houtstook in Nederland” geeft enige 

cijfers over het buiten stoken versus binnen stoken. Daaruit blijkt ondermeer dat er veel meer 

buitenstokers zijn dan binnenstokers. 

  

Rokende tuinhaard                                                                       Vreugdevuur Scheveningen en BBQ Vondelpark 

Recente doorrekeningen van Procedé Biomass laten zien dat het stoken van vaste brandstoffen door 

huishoudens in openhaarden, hout- en pelletkachels binnenshuis 8,5% bijdraagt aan de totale fijnstof-

emissie in Nederland (PM 2,5).  Dat is een daling van 25% ten opzichte van 2012. Wat het buiten stoken 

bijdraagt aan de fijnstofemissie is niet bekend en daar is voor zover ons bekend nooit onderzoek naar 

gedaan. In de emissieregistratie van het RIVM worden buitenvuren en het buiten stoken niet 

meegenomen. Allereerst moet geconstateerd worden dat volgens het Motivaction onderzoek 68% 

helemaal geen overlast van welke vorm van houtstook dan ook ervaart. 32% ervaart wel overlast en 

wel het meest van buitenstokers (2/3) en veel minder van kachels en haarden die binnen worden 

gestookt (1/3). 

 

       6.2 Hoe overlast te voorkomen; de 4 pijlers.   

Ook hier dient weer het onderscheid gemaakt te worden tussen buiten en binnen stoken. Helaas 

concentreert de discussie zich voornamelijk op openhaarden, houtkachels en pelletkachels die binnen 

worden gestookt terwijl uit zowel gemeentelijke klachtenregistraties (ondermeer in Amersfoort, 

Utrecht en Rotterdam) als het recente Motivaction onderzoek blijkt dat buiten stoken veel meer 

klachten veroorzaakt dan binnen stoken. De reden hiervan is dat een aanpak van de barbecue, 

vuurkorf, tuinhaard of vreugdevuur nog veel ingewikkelder is als dat van een kachel of haard 

binnenshuis. Bovendien gelden voor deze producten geen EU-normen op het gebied van uitstoot en/of 

rendement en ook geen Nederlandse installatienormen, zoals bijvoorbeeld het Bouwbesluit en NEN-

normen. Vuurkorven, tuinhaarden en vreugdevuren dragen niet bij aan de reductie van CO2 of aan de 

hernieuwbare energie doelstelling van de overheid. Derhalve zou het gebruik van deze producten aan 

banden moeten worden gelegd. Voor barbecues kan je nog zeggen dat daardoor minder gekookt wordt 

op aardgas en dat ze dus bijdragen aan een lager aardgas verbruik. 



  

16 
 

Wat het stoken binnenshuis betreft verwijst de branche altijd naar de 4 belangrijke pijlers, namelijk: 

goed toestel, vakkundige installatie, goede brandstof en juist stoken. Hieronder kort opgesomd 

waarom dit zo belangrijk is. 

Goed toestel: Een toestel wat aan de Ecodesign 2022 norm voldoet kan worden aangemerkt als een 

goed toestel. Hier is een minimum rendement vastgesteld en zijn er aanvullende eisen voor de uitstoot 

van o.a. fijnstof (PM 2,5), OGC’s en CO. Sinds 2018 zijn alle toestellen reeds verplicht voorzien van het 

zogenaamde Ecolabel waarop de consument de energieklasse kan aflezen. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het Europese Energielabel                        

Vakkundige installatie: Je hebt weinig aan een goed toestel als de installatie ervan slecht is. Een goed 

geïsoleerd rookgasafvoerkanaal met de juiste trek en de juiste uitmonding is essentieel om de 

keuringswaardes van het toestel te halen en overlast in de buurt te voorkomen. In het kader van de 

Europese RES (Renewable Energy Sources directive) verplichting kennen wij ook in Nederland de 

zogenaamde DE opgeleide en gecertificeerde installateur. Deze hebben allemaal een vakopleiding 

gevolgd en weten precies hoe juist geïnstalleerd dient te worden. Ze staan geregistreerd in het QBIS 

register (https://www.qbisnl.nl/). Helaas geldt er in Nederland geen verplichting voor een vakkundige 

installatie en wordt er door gemeentes weinig toezicht gehouden op onjuiste installatie. Hierdoor 

ontstaan veel onnodige problemen.  

 

 

 

 

 

 

 

 

Illegale rookgasafvoeren niet volgens Bouwbesluit. 

https://www.qbisnl.nl/


  

17 
 

Goede brandstof: Bij iedere CE-typegekeurde kachel of haard maakt de gebruikershandleiding 

onderdeel uit van de keuring. Daarin staat exact vermeld wat voor hout, in welke hoeveelheid, van 

welke vochtigheidsgraad en van welke maat in het toestel mag worden gestookt voor een optimaal 

rendement en de laagste emissie. In pelletkachels mogen uitsluitend EN-plus A1 gekeurde pellets 

gestookt worden. Dit wordt ook door de fabrikant zo vermeld in de handleiding. Dit zijn pellets die aan 

de Europese norm EN-plus voldoen en gemaakt zijn van geperst hout zonder enige toevoegingen. Dit 

staat op de verpakking van de pellets duidelijk aangegeven. 

 

                           

 

 

 

 

 

 

 

  EN plus label voor pellets                                                                                   Juiste hoeveelheid, maat en soort hout. 

Juist stoken: Als je een goed toestel hebt dat   is aangesloten door de DE-gecertificeerde vakman en je 

houd je aan de instructies in de handleiding dan stook je goed. Ieder jaar organiseert de NHK op talloze 

plaatsten in het land stooktrainingen bij de vakinstallateurs die  veelal gratis zijn. Ze worden 

aangekondigd op de sociale media en in de lokale huis- aan-huis bladen.  

Als je de 4 pijlers in acht neemt komt er geen rook uit de schoorsteen, ruik je weinig en zal er geen 

overlast zijn. 

 

       6.3 Wat kunnen gemeentes zelf doen. 

Om overlast van houtstook te voorkomen kunnen gemeentes zelf al veel doen. Wij maken opnieuw 

het onderscheid tussen buiten/binnen stoken. Wij beperken ons tot de 3 meest effectieve middelen. 

Buitenshuis 

1. Geef voorlichting in bijvoorbeeld de lokale bladen en op de website van de gemeente dat het 

buiten stoken van vuurkorven, tuinhaarden, opstoken van afval en het barbecueën op 

houtskool een enorme fijnstofuitstoot heeft en derhalve slecht is voor de gezondheid en veel 

overlast geeft bij de directe buren. Vermijd het gebruik van deze producten. Gezellig 

barbecueën kan ook op een gas- of elektrische barbecue. 

 

2. Bespreek met de lokale bouwmarkten, tuincentra etc. om de verkoop van dit soort 

buitenstookproducten te staken en mensen te adviseren om een elektrische- of gas barbecue 

te nemen. 

 



  

18 
 

3. Zorg samen met andere stakeholders voor een uniform klachtensysteem waarbij direct 

duidelijk wordt om wat voor type klacht het gaat. Zorg voor een uniforme webpagina waar de 

bevolking deze klachten kan melden. Treed bij een klacht direct op door de locatie te bezoeken 

en daar ter plekke informatie te geven over de mogelijke oplossingen. 

 

Binnenshuis 

1. Stel een meldplicht in vòòr het plaatsen van een nieuwe hout- of pelletkachel. Dat kan 

bijvoorbeeld door daar een App voor te maken of een online vragenformulier te laten invullen. 

De consument meldt daar de noodzakelijke punten ter controle van het Bouwbesluit, het 

toestel en de installatie (type kachel, schets aanleg rookkanaal, uitmondingsgebied, naam 

installateur). Dan kan er vooraf een controle plaatsvinden op een installatie conform 

Bouwbesluit en toestel (Ecodesign). 

 

2. Ga actief in de gemeente controleren op onjuiste installaties die niet volgens het Bouwbesluit 

zijn aangelegd. Wijs bewoners hierop en informeer hen over de verbeteringen die moeten 

worden aangebracht. De NHK is bereid haar leden hiervoor in te zetten. Deze leden zijn 

allemaal gecertificeerde DE-installateurs en kunnen een deskundig advies geven en ook een 

offerte voor de wijziging maken. 

 

3. Zorg samen met andere stakeholders voor een uniform klachtensysteem waarbij direct 

duidelijk wordt om wat voor type klacht het gaat. Zorg voor een uniforme webpagina waar de 

bevolking deze klachten kan melden. Treed bij een klacht direct op door de locatie te 

bezoeken en daar ter plekke informatie te geven over de mogelijke oplossingen. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  



  

19 
 

7. Wat doet de haarden- en kachelbranche? 

 

7.1  Actief deelnemen.  

De NHK is actief deelnemer in het Platform Houtrook en Gezondheid wat al vanaf 2015 adviezen geeft 

aan het Ministerie van I en W. De NHK zit ook in de stuurgroep van het Platform. Daarnaast is de NHK 

actief in talloze andere overlegorganen zoals Brandweer Nederland, NVDE (Nederlandse Vereniging 

van Duurzame Energie), Schone Lucht Akkoord, RVO, etc. Ook maakt de NHK deel uit van de 

Internationale brancheorganisatie CEFACD te Frankfurt en Brussel. Daarnaast geeft de NHK adviezen 

aan gemeentes over de thema’s rond het stoken van vaste brandstoffen door particulieren. 

In 2018 heeft het Platform Houtrook en Gezondheid een door alle deelnemers getekende brief 

gestuurd naar de Staatsecretaris van I en W Stientje van Veldhoven over de oplossingsrichtingen ten 

aanzien van houtrookoverlast. Een link naar deze brief vindt u in de bronvermelding. Een aantal van 

de voorgestelde maatregelen worden momenteel door de staatsecretaris uitgevoerd, zoals de 

invoering van de Ecodesign-norm voor deze toestellen per 01-01-2020, een meetmethode voor 

overlast (wordt door TNO/RIVM ontwikkeld) en een informatiecampagne om gemeentes te 

ondersteunen (uitgevoerd door Milieu Centraal).  

 

       7.2  Branche Convenant Groen Stoken en Europees kwaliteitslabel. 

De NHK heeft als leden een 30-tal fabrikanten en importeurs van haarden, kachels, 

rookgasafvoerkanalen en houtige brandstoffen. Daarnaast zijn onze leden ruim 100 

installatiebedrijven die deze producten vakkundig kunnen installeren en onderhouden. Op 18 maart 

2019 heeft de branche een groen stoken convenant ondertekend. De belangrijkste doelstellingen 

staan hieronder vermeld. 

• Een reductie van 50% van de emissies zoals genoemd in het RVO Kennisdocument Houtstook 

in Nederland (september 2018). 

• Samen met de overheid (landelijk en regionaal) een actieve inzet om overlast tegen te gaan, 

zowel binnen het SLA als met individuele gemeentes. 

• Samen met de overheid ernaar streven dat haardhout en pellets, gebruikt in onze toestellen 

in 2022 gegarandeerd duurzaam zijn. 

 

Voor ieder van de 3 doelstellingen zijn werkgroepen bezig met de uitvoering hiervan. Zo hebben de 

leden zich verplicht om geen toestellen meer te verkopen die niet voldoen aan Ecodesign en geen 

producten te verkopen die niet conform het Bouwbesluit kunnen worden geïnstalleerd. Momenteel 

wordt een grootschalig inruilprogramma voorbereid wat vanaf september 2019 gaat starten. Dit is een 

vervolg op de inruilprogramma’s die in 2017 en 2018 zijn uitgevoerd. In de komende 10 jaar wil de 

branche daarmee 50.000 toestellen van minimaal 20 jaar oud vervangen door moderne nieuwe 

toestellen. Daarnaast werkt de branche aan technische oplossingen om toestellen nog schoner te 

krijgen. In het najaar starten ook weer door het hele land stooktrainingen om de consument op te 

voeden in het schoner en efficiënter stoken. Met houtleveranciers wordt gesproken over 

duurzaamheid en de kwaliteit van stookhout en pellets. Naast dit alles wordt in 2020 een nieuw EU-

kwaliteitslabel ingevoerd waar op een begrijpelijke manier te zien is hoe efficiënt en emissiearm een 

toestel is.    



  

20 
 

Bronvermelding 

▪ RVO Kennisdocument Houtstook in Nederland 2018 (Bureau Blauw/Procedé Biomass) 

▪ Energieverbruik hernieuwbare bronnen CBS 2017 https://www.cbs.nl/nl-

nl/nieuws/2018/22/aandeel-hernieuwbare-energie-naar-6-6-procent 

▪ Biomassa potentieel in Nederland 2017 (DNVGL) 

▪ Installed Base kachels en (open) haarden en hun gebruiksintensiteit in Nederland 2018 (RIGHT 

Marktonderzoek) 

▪ Houtstook in Nederland. Onderzoek naar maatschappelijke discussie in Nederland 2018. 

(Motivaction) 

▪ Woononderzoek 2012 (CBS) 

▪ Houtverbruik huishoudens woononderzoek 2012 (CBS) 

▪ Platform Houtrook en gezondheid http://www.platformhoutrook.nl/ 

▪ Brief met oplossingsrichtingen Platform. http://www.platformhoutrook.nl/wp-

content/uploads/2019/01/20180308-Brief-houtrook-en-gezondheid-aan-Staatssecretaris-

IW.pdf. 

 

 

Disclaimer 
De NHK heeft zich ten doel gesteld voor een zo betrouwbaar mogelijke uitgave te zorgen. Niettemin 
is de NHK niet aansprakelijk voor onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen. 
 
Copyright 
© 2019 Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche, Veenendaal (NHK).  
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, 
fotokopie, microfilm, elektronisch op geluidsband of op welke andere wijze dan ook, zonder 
voorafgaande schriftelijke toestemming van de NHK. 
 

Voor nadere toelichting kunt u contact opnemen met: 

 

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche 

 

Yvette van Minderhout  - Secretariaat  info@stichting-nhk.nl 

      0318 - 551260 

Benno de Groot  - Voorzitter  bdegroot@stichting-nhk.nl 

Gert Kooij  - Vice Voorzitter gkooij@stichting-nhk.nl 

Rein Gelten   - Bestuurslid  rgelten@stichting-nhk.nl 

 

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/22/aandeel-hernieuwbare-energie-naar-6-6-procent
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/22/aandeel-hernieuwbare-energie-naar-6-6-procent
http://www.platformhoutrook.nl/
http://www.platformhoutrook.nl/wp-content/uploads/2019/01/20180308-Brief-houtrook-en-gezondheid-aan-Staatssecretaris-IW.pdf
http://www.platformhoutrook.nl/wp-content/uploads/2019/01/20180308-Brief-houtrook-en-gezondheid-aan-Staatssecretaris-IW.pdf
http://www.platformhoutrook.nl/wp-content/uploads/2019/01/20180308-Brief-houtrook-en-gezondheid-aan-Staatssecretaris-IW.pdf
mailto:info@stichting-nhk.nl

</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>