<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Kerkenvisie




In opdracht van: Gemeente Aalsmeer
September 2023
                                     Aalsmeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    Colofon

    Gemeente Aalsmeer                                                                 Toelichting foto’s voorpagina v.l.n.r. en van boven naar beneden


    Titel 		      Kerkenvisie Aalsmeer                                                De Doopsgezinde kerk betrekt veel vrijwilligers bij
    Datum         September 2023                                                      Open Jongerencentrum ‘De Binding’. Jaarlijks organiseert
    Adviseur      Kathedraaldenkers (overgedragen vanuit COUP)                        De Binding 7 kampen voor zo’n 280 jongeren van 11 tot 17 jaar.
    Door          Willemijn Paijmans (gemeente Aalsmeer/ COUP)
                  Heleen Agterhuis (Kathedraaldenkers)                                Achter de Oud-Katholieke Kerk ligt de Oud-Katholieke begraafplaats van
                  Henk Jan Lekkerkerk (Kathedraaldenkers / COUP)                      St. Josef van Nederland, de oudste Oud-Katholieke begraafplaats bij een
    Vormgeving    YURR studio                                                         kerk in Nederland. Ook is er een parkje dat toegankelijk is, maar weinig
    Afbeeldingen Gemeente Aalsmeer, Kathedraaldenkers / COUP, Reliwiki                mensen kennen het.


                                                                                      De Dorpskerk is de oudste kerk van Aalsmeer (1549) en staat in het
                                                                                      centrum van Aalsmeer. De kerktoren is eigendom van de gemeente
                                                                                      Aalsmeer. Naast de kerk staat het wijkcentrum Irene, met een
                                                                                      boekwinkel en zorgactiviteiten, in eigendom van de Hervormde
                                                                                      Gemeente Aalsmeer. De Dorpskerk kan gebruik maken van de
    Copyright © 2023 Kathedraaldenkers B.V.                                           moderne faciliteiten van wijkcentrum Irene.


                                                                                      De gehechtheid van dorpsbewoners aan de ‘eigen kerk’, de RK Kerk
                                                                                      Sint Jan Geboorte Kudelstaart, is groot. De kerkleden zijn allen
    De grootst mogelijke zorgvuldigheid is betracht bij het samenstellen van dit      Kudelstaarters.
    rapport. Echter voor onvolledigheden met betrekking tot deze rapportage, op
    welke grond dan ook, kunnen Kathedraaldenkers B.V en COUP B.V. en/of de
    samenstellers daarvan op geen enkele wijze verantwoordelijk worden gesteld. De    De Spil in Kudelstaart is een moderne kerkzaal en onderdeel van een
    door u verstrekte persoonlijke gegevens in verband met de opdracht zullen niet    multifunctioneel centrum uit 2001 met seniorenwoningen (van Eigen
    aan derden verstrakt worden. Op de inhoud en de presentatie van deze rapportage   Haard), Ons Tweede Thuis en (in onderhuur) kinderdagverblijf Snoopy.
    berust een intellectueel eigendomsrecht van Kathedraaldenkers B.V. en COUP B.V.
    Gebruik van inhoud en presentatie is mogelijk in overleg met Kathedraaldenkers    De drie functies versterken elkaar en maken gebruik van elkaars
    B.V. en COUP B.V.                                                                 faciliteiten. Alle drie de instanties zijn voor een deel eigenaar van het
                                                                                      complex.


                                                                                      De kerkgemeenschap van de Christelijke Gereformeerde Lijnbaankerk
                                                                                      is vitaal en ondernemend.
2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Inhoud

    Colofon                                                          2
    Inhoud                                                           3
    Voorwoord                                                        4
    1. Inleiding                                                     5
    2. Onderzoeksmethode                                             8
    3. Feiten en cijfers                                            10
    4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek            17
    5. Onderzoeksresultaten: Toekomstverwachting                    29
    6. Onderzoeksresultaten: Sterkte - zwakteanalyse                32
    7. Onderzoeksresultaten: Enquête onder bewoners                 37
    8. Onderzoeksresultaten: Maatwerkadviezen energieduurzaamheid   40
    9. Onderzoeksresultaten: Beleidskader                           41
    10. Conclusies & aanbevelingen                                  45
    Bijlage 1. Kerkenpaspoorten                                     57




3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    Voorwoord

            Beste lezer,
            Voor u ligt de Kerkenvisie Aalsmeer. Een document over de toekomst
            van de kerkgebouwen in Aalsmeer, dat tot stand is gekomen met
            input vanuit inwoners, kerkbesturen en de gemeente.

            De gemeente Aalsmeer hecht veel waarde aan het behoud van
            onze kerken. Niet voor niets hebben we het overgrote deel
            aangewezen als monument. Maar ook het gebruik van de kerken,
            en de maatschappelijke en sociale rol die de kerkelijke gemeenten
            vertegenwoordigen, is van groot belang voor de Aalsmeerse
            samenleving.

            De kerken hebben te maken met verschillende uitdagingen en
            veranderingen. Daarom willen we graag met de kerkeigenaren
            nadenken over de toekomst van de gebouwen. Ook al is de gemeente,
            op de toren van de Dorpskerk na, geen privaatrechtelijk eigenaar     Willem Kikkert
            van de kerkgebouwen. Met elkaar kunnen we samenwerken om het         Wethouder Erfgoed
            toekomstperspectief van de kerken te verlengen, door bijvoorbeeld    Gemeente Aalsmeer
            samen te zoeken naar nevenfuncties, naast het religieus gebruik.

            Samen willen we zorg dragen voor de toekomst van deze bijzondere
            gebouwen in Aalsmeer. Dat is een hele opgave en vergt een lange
            adem. Deze visie geeft hiertoe een aanzet.




4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    1.   Inleiding

                In ruim 500 jaar heeft Aalsmeer zich            Aalsmeer rijk is, de Dorpskerk. Koor, transept   Uit het inventariserende onderzoek blijkt
                ontwikkeld van een klein dorpje met             en oostelijke schipstravee dateren uit de 16e    dat de trend van ontkerkelijking en het
                80 woningen, waar de mensen leefden             eeuw. Aan en in deze kerk is in de loop van      leegkomen van kerkgebouwen ook in
                van het delven van turf, riet snijden en het    de tijd ook her en der wel iets veranderd.       Aalsmeer van start is gegaan en de komende
                houden van koeien, tot de gemeente die het      Maar in de kern heeft de Dorpskerk de            jaren nog niet ten einde is. Recent is een
                nu is. Strategisch gelegen naast Schiphol,      tijd doorstaan en herinnert zij ons aan de       eerste kerk, de Zuiderkerk, herbestemd tot
                telt Aalsmeer in 2023 ruim 33.000 inwoners.     rijke geschiedenis van Aalsmeer. Een half        zorgcomplex met appartementen.
                Dit is voor een groot deel te danken aan        millenium lang zijn Aalsmeerders er gedoopt,
                de Bloemenveiling Aalsmeer, de grootste         getrouwd en is er gerouwd. De kerk is            In 2037, over 15 jaar, geeft het overgrote deel
                bloemenveiling ter wereld, als belangrijke      doorgegeven van generatie op generatie.          van de kerkbesturen aan onzeker te zijn over
                economische pijler voor kwekers en anderen.                                                      het toekomstperspectief voor de religieuze
                In de tussenliggende tijd heeft Aalsmeer te     Echter, steeds minder Aalsmeerders gaan          functie van hun kerk. Dit geldt voor zowel
                maken gehad met ingrijpende veranderingen:      naar de kerk. Deze ontkerkelijkingstrend         monumentale als niet-monumentale
                oorlogen, economisch hoogtij tijdens de         bedreigt het overgrote deel van de               kerken. Dit antwoord heeft simpelweg te
                Gouden Eeuw, bedreigingen door het water        Aalsmeerse kerken in hun voorbestaan.            maken met een hoge gemiddelde leeftijd
                als gevolg van een overmaat aan turfsteken      Hoe kijken wij, onze generatie, aan tegen        van deze kerkgemeenschap en geen of
                en de daarop volgende droogleggingen van        het vraagstuk of en hoe we een duurzaam          nauwelijks jongeren en/of aanwas van
                de meren en het noodgedwongen stoppen           toekomstperspectief kunnen vinden voor het       jongeren, waardoor de kerkgemeenschap
                van de binnenvisserij (zie ook hoofdstuk        waardevolle Aalsmeerse religieus erfgoed?        per saldo steeds meer slinkt. Kerkbesturen
                4). De rode draad door de geschiedenis          Die vraag staat centraal bij het opstellen       (of overkoepelende besturen) zijn eigenaar
                lijkt te zijn dat de Aalsmeerders vindingrijk   van een Kerkenvisie Aalsmeer met alle            van de kerkgebouwen en verantwoordelijk
                en ondernemend zijn en kansen weten te          betrokkenen. Niet alleen voor de Dorpskerk,      voor onderhoud en het bepalen van de
                benutten. Het internationale succes van         daar stopt de religieuze functie ook niet op     toekomst van deze gebouwen. Bij de meeste
                Aalsmeer in de wereldwijde fruit-, bloemen-     korte termijn, maar voor al het religieuze       kerkbesturen is de wens om het tij te keren,
                en heestermarkt is daar het bewijs van, met     erfgoed van Aalsmeer. De vindingrijkheid en      of om nevenactiviteiten voor de bredere
                als belangrijkste producten: aardbeien en       het ondernemerschap van de Aalsmeerders          gemeenschap dan alleen de leden aan te
                snijseringen.                                   kan bij het beantwoorden van deze vraag          bieden en om deze gebouwen te behouden.
                                                                goed van pas komen.
                Een andere constante in deze woelige
                periode, is de oudste monumentale kerk die
5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1.




            Maar de inzet van vrijwilligers die hiervoor     gebouwd, van alle soorten gezindten.           • Is het onderhoud door kerkeigenaren te
Inleiding




            nodig is en de kosten voor instandhouding        Het gemeentebestuur van Aalsmeer heeft           bekostigen en kunnen kerkbesturen deze
            en verwarming worden steeds lastiger om op       het besluit genomen een kerkenvisie              taak aan?
            te brengen. Als kerken zowel onderling, als      op te stellen. Met de rijksbijdrage is een     • Hoe staat het met verduurzaming van de
            samen met de gemeente Aalsmeer,                  onafhankelijk adviesbureau ingehuurd om          gebouwen en zijn de stookkosten op te
            proactief nadenken over de toekomst,             het traject te begeleiden.                       brengen?
            vergroot dat de kans dat mooie oplossingen                                                      • Wat is de cultuurhistorische waarde van de
            worden gevonden om bijzonder                     Het doel van de kerkenvisie                      kerken, individueel en in het geheel bezien?
            religieus erfgoed een betekenisvol               Bij het maken van de kerkenvisie liggen        • Welke geschiedenis van de dorpen binnen
            toekomstperspectief te geven.                    de vragen voor:                                  de gemeente Aalsmeer wordt door de
                                                             Wat is het door kerkbesturen                     gebouwen verteld?
            Ontkerkelijking in Nederland                     verwachte toekomstperspectief voor de          • Welke sociale rol spelen de kerken in hun
            Aalsmeer staat hierin niet op zichzelf.          kerkgemeenschappen en het religieuze             omgeving?
            De trend van ontkerkelijking is in vrijwel       erfgoed in de gemeente Aalsmeer?               • Hoe kan een deels of geheel nieuwe
            heel Nederland gaande. Van de ruim               En:                                              invulling van een kerkgebouw betekenisvol
            7000 kerkgebouwen in Nederland zijn              Waar zien we kansen om voor bedreigd             bijdragen aan de toekomst van een kern of
            er nu ongeveer 1750 herbestemd (25%).            waardevol religieus erfgoed een duurzaam         de gehele gemeente Aalsmeer?
            De voorspelling is dat er tot 2030 nog zo’n      toekomstperspectief te vinden?                 • Welke maatschappelijke behoeften
            1700 kerken hun religieuze functie zullen        Om hierop een goed antwoord te kunnen            in 2040 kunnen kerken, gebouwd als
            verliezen (Colliers International, Verkoop van   geven moeten ook andere vragen worden            ontmoetingsruimten, vervullen? Kunnen
            kerken in Nederland, februari 2021).             beantwoord:                                      we sociaal-maatschappelijke functies
            Om het bijzondere religieus erfgoed              • Hoe ziet het kerkenbestand van Aalsmeer        verplaatsen naar kerkgebouwen? Krijgen we
            te behouden, tegen deze trend van                  eruit?                                         spijt als we kerken een woonfunctie geven?
            ontkerkelijking in, heeft de Minister van        • Welke rol spelen de kerken nu in hun           Met zo'n ‘onomkeerbare’ herbestemming
            Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)             omgeving?                                      zal een kerkgebouw nooit meer publiek
            middelen beschikbaar gesteld voor het            • Welke ambities hebben kerkgemeenten            ‘beleefbaar’ zijn. Weg is weg? Of is die
            opstellen van kerkenvisies op gemeentelijk         als organisatie en met hun gebouw?             afweging per kerk en situatie verschillend?
            niveau. Het gaat daarbij niet alleen om een      • Willen kerkgemeenten in hun kerk een         • Het initiatief voor het openstellen
            visie op (rijks)monumentale kerken, maar           combinatie maken met andere functies:          van kerkgebouwen voor evt. sociaal-
            op alle gebouwen die voor de eredienst zijn        bijvoorbeeld cultureel of maatschappelijk?     maatschappelijke nevenfuncties naast
 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1.




             de religieuze functie en het daarmee             overkoepelende thema’s te onderzoeken en        bewoners en zijn kerken in die zin een
Inleiding




             mogelijk verbeteren van het                      gezamenlijke acties op te pakken. Zo kan        economische drager.
             toekomstperspectief van de kerk, ligt bij        proactief actie worden ondernomen, niet       Het opstellen van een kerkenvisie draagt voor
             de kerkbesturen en hun gemeenschappen.           pas als het te laat is.                       alle partijen in dit traject bij aan het oplossen
             In een goede samenwerking, tussen              • Herbestemmen of nevenbestemmen (het           van belangrijke vraagstukken. Daarbij zijn
             kerken onderling en tussen kerken                zoeken van andere activiteiten die naast de   de rollen van de kerkeigenaren maar ook de
             en de burgerlijke gemeente kan                   religieuze functie in de kerk plaatsvinden    inwoners van en organisaties in Aalsmeer,
             krachtenbundeling plaatsvinden en                vanwege de welkome opbrengsten en/            samen met de gemeente, van groot belang.
             kan samen proactief gekeken worden               of om als kerk van betekenis te zijn voor     Aan deze Kerkenvisie is een belangrijke
             naar kansen verzilveren voor kerken en           de omgeving) kost tijd. Het is goed als       bijdrage geleverd door de eigenaren van de
             maatschappij in bredere zin.                     meerdere partijen financiële uitdagingen      Aalsmeerse kerken. Door hun bijdrage is
                                                              met betrekking tot onderhoud van              er een goed beeld van de kerkenopgave in
            Het opstellen van een kerkenvisie helpt bij       religieus erfgoed en dreigende leegstand      Aalsmeer ontstaan. Dit beeld legt de basis
            het inventariseren van de problematiek en         op tijd zien aankomen en hierop kunnen        voor een gezamenlijk actieplan, waarmee de
            kansen. En bij het daadwerkelijk in actie         anticiperen. Dan kunnen er eerder plannen     kans op een duurzaam toekomstperspectief
            komen. Immers:                                    gemaakt worden voor de volgende fase.         voor de religieuze gebouwen wordt vergroot.
            • De gemeente Aalsmeer maakt beleid               En is er genoeg tijd om te onderzoeken
              op allerlei terreinen die kerken kunnen         of er bijvoorbeeld een maatschappelijke       Gezamenlijke ambitie
              raken. Denk aan: sociaal domein (zorg           of andere publiekstoegankelijke functie       De ambitie van dit kerkenvisietraject is om
              en welzijn), ruimtelijke ordening               gevonden kan worden, in afstemming met        alle betrokkenen te inspireren en energie
              (leefbaarheid, parkeren), en economie           de betrokken omwonenden. Dit voorkomt         te geven om goed over de toekomst van de
              (recreatie en toerisme). Ook heeft de           dat langdurige leegstand tot verval en        kerkgebouwen in Aalsmeer na te denken
              gemeente een nuttig netwerk met                 onnodige kosten of zelfs sloop leidt.         en om met elkaar in actie te komen. Zo
              overheids- en kennispartijen. Het is jammer   • De aantrekkingskracht van steden, dorpen      kan de huidige generatie deze bijzondere
              als samenwerkingskansen onzichtbaar             en wijken, de economie en de waarden          gebouwen, die in belangrijke mate bijdragen
              en onbenut blijven, omdat gemeente en           van vastgoed worden allen positief            aan de identiteit en leefomgeving van
              kerken niet voldoende samenwerken.              beïnvloed door de aanwezigheid van goed       de dorpskernen en de gehele gemeente
            • Een kerkenvisie biedt de kans om het            onderhouden waardevol erfgoed. Zo dragen      Aalsmeer, desgewenst, doorgeven aan
              geheel van problemen te overzien. Hierdoor      kerken in een belangrijke mate bij aan een    volgende generaties.
              ontstaat inzicht en bewustwording om            aantrekkelijk vestigingsmilieu voor nieuwe
  7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    2.   Onderzoeksmethode

              Het opstellen van een Kerkenvisie is             Participatie met eigenaren/gebruikers
              vormvrij. Iedere gemeente is vrij om te kiezen   Er hebben eerst kennismakingsgesprekken
              voor een aanpak die past bij de plaatselijke     plaatsgevonden met de vertegenwoordigers
              context. Belangrijk bij het opstellen van        van de geloofsgemeenschappen. In
              een kerkenvisie is dat dit gebeurt in dialoog    totaal zijn 11 gesprekken gevoerd met de
              met de eigenaren van de kerkgebouwen en          eigenaren van alle 11 kerkgebouwen. In
              evt. andere gebedshuizen. Een kerkenvisie        die gesprekken is gevraagd naar feitelijke
              fungeert vaak als startpunt voor een             zaken rondom de geloofsgemeenschap
              veel langere dialoog tussen kerken en de         en hun gebouwen. Er is ook gesproken
              gemeente.                                        over de toekomstverwachting van gebouw
                                                               en gemeenschap. Deze input vormt een
              In de gemeente Aalsmeer zijn verschillende       belangrijke bouwsteen voor het opstellen
              stappen doorlopen. De eerste,                    van de kerkenvisie. Naast de individuele
              inventariserende fase, bestond uit het           gesprekken is er een afsluitende bijeenkomst
              inzichtelijk maken van welke religieuze          gehouden met alle kerkeigenaren. Hierin
              gebouwen er binnen de gemeente zijn              zijn de eerste bevindingen voorgelegd en
              en het voeren van gesprekken met de              gemeenschappelijke thema’s besproken.
              kerkeigenaren. In fase 2 is op participatieve
              wijze een kansenverkenning voor                  Analyse van de opgave
              nevengebruik of herbestemming van                Op basis van de individuele
              kerken uitgevoerd. Ook is aan alle kerken        toekomstverwachtingen van kerken en
              aangeboden om een verduurzamingsscan te          geloofsgemeenschappen is een breder
              laten uitvoeren.                                 beeld geschetst voor de gehele gemeente
                                                               Aalsmeer. Hiermee is de opgave rondom
                                                               religieus erfgoed in de gemeente Aalsmeer
                                                               in beeld gebracht. Deze toekomstverwachting
                                                               is terug te vinden in hoofdstuk 5 van          Foto’s van de eindbijeenkomst met kerkeigenaren
                                                               deze rapportage.                               in de Oud-Katholieke Kerk in Aalsmeer




8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                       Participatie: enquête onder bewoners           Participatie met maatschappelijke                    Kennisbijeenkomst en maatwerkadviezen
2. Onderzoeksmethode




                       Voor bewoners is een kort filmpje              organisaties en raadsleden                           energieduurzaamheid
                       gemaakt met achtergrondinformatie              Met wethouder, raadsleden en                         Tijdens de gesprekken met de kerkeigenaren
                       over de ontkerkelijkingstrend en het           vertegenwoordigers van maatschappelijke              is de behoefte gepeild naar een Energieadvies
                       kerkenvisieonderzoek. Bewoners zijn            organisaties (Kunst en Cultuur Amstelveen            ten behoeve van verduurzaming van het
                       vervolgens uitgenodigd om mee te praten        (KCA), Flower Art Museum, Stichting Oud              kerkgebouw. In hoofdstuk 8 wordt verslag
                       over hoe zij aankijken tegen de vraagstukken   Aalsmeer en de lokale erfgoedcommissie) is           gedaan van de interesse van kerkeigenaren
                       omtrent het zoeken naar een duurzaam           eveneens van gedachten gewisseld over de             hiervoor en de resultaten.
                       toekomstperspectief voor kerken die            opbrengsten van de inventarisatiefase van
                       bedreigd zijn in hun voortbestaan.             het kerkenvisieonderzoek. Ook deze inbreng           Paspoorten
                                                                      is verwerkt in de Sterkte-Zwakteanalyse              Voor alle 11 gebouwen is een zogenaamd
                       Participatie met ambtenaren van diverse        (hoofdstuk 6)                                        ‘kerkenpaspoort’ opgesteld en deze vormen
                       beleidsvelden                                                                                       tezamen een overzicht van de kerkencollectie
                       Door middel van een workshop zijn                                                                   van Aalsmeer. De kerkenpaspoorten zijn als
                       ambtenaren van diverse beleidsterreinen                                                             bijlage 1 aan de rapportage toegevoegd.
                       binnen de gemeentelijke organisatie
                       uitgenodigd om mee te denken over
                       de kerkenvisie. Samen is gezocht naar
                       raakvlakken en kansen tussen de betreffende
                       beleidsterreinen en uitkomsten van het
                       onderzoek. De uitkomsten zijn verwerkt in
                       de Sterkte-Zwakteanalyse (hoofdstuk 7).




                                                                      Foto van bijeenkomst met culturele organisaties en
                                                                      raadsleden ten behoeve van de kerkenvisie Aalsmeer

   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     3. Feiten en cijfers
              Functioneel gebruik
                Op het moment van onderzoek (eind 2021)                               1   10   “Bij de Roemeens- en Russisch-
                waren er van de 11 religieuze gebouwen                                         Orthodoxe vieringen in onze kerk
                binnen de gemeente Aalsmeer 10 in religieus
                                                                                               zijn wekelijks ongeveer 50 mensen
                gebruik. 1 kerk is herbestemd. Dit is, in
                vergelijking met de rest van Nederland een                                     aanwezig, waarvan ook een groot
                relatief laag percentage. Over heel Nederland                                  aantal kinderen. Bij deze vieringen
                is ongeveer 25% van de kerken herbestemd.                                      worden regelmatig kinderen
                De herbestemde kerk, de voormalige
                                                                                               gedoopt.”
                Zuiderkerk, vormt nu het hart van een
                appartementencomplex met zorgfunctie
                voor senioren. Er zijn nauwelijks kerken
                met permanente nevenfuncties naast de
                religieuze functie.

                                                                Functioneel gebruik
                                                                     Religieus
                                                                     Herbestemd




10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                       Functies van kerken
3. Feiten en cijfers




                            Religieus gebruik
                            Herbestemd
                                                                                                       9
                                                                                                   8



                                                                            1       3

                                                                       2
                                                                                        Aalsmeer

                                                                            4                  6

                                                                                5
                                                                                          7
                       1    Gereformeerde Gemeente in Nederland
                       2    Dorpskerk
                       3    Lijnbaankerk
                       4    Doopsgezinde kerk
                       5    Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel
                       6    Open Hof
                       7    Zuiderkerk
                       8    Oosterkerk
                       9    Heilige Petrus en Paulus
                       10   Heilige Johannes de Doper             Kudelstaart
                       11   De Spil
                                                                           10



                                                                      11


 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>3. Feiten en cijfers




                                                                                              Hervormde Zuiderkerk. De Spil in Kudelstaart   vóór de Reformatie, die bij een later intern
                                                                                              is ook een Samen op Weg-kerk behorend tot      conflict buiten de gemeenschap met Rome
                                                                                              de PKN. Al sinds 1992 zijn de Hervormden       kwam te staan. Ze wijst de onfeilbaarheid
                                                                                              en Gereformeerden hier gefuseerd tot één       van de paus en diens oppergezag over andere
                                                                                              gemeenschap.                                   bisschoppen af. De Oud-Katholieke kerk kent
                       De herbestemde Zuiderkerk. Getransformeerd naar zorgcentrum.                                                          gehuwde geestelijken en heeft ook vrouwen
                                                                                              Naast deze PKN kerken is de Christelijke       als diaken, priester en bisschop. Ze viert
                                              Denominaties                                    Gereformeerde Lijnbaankerk een                 een klassieke liturgie en stelt zich bij morele
                                                                                              protestantse gemeenschap die gerekend          vraagstukken inclusief op.
                                                 De kerken binnen de gemeente behoren tot     kan worden tot de Gereformeerde traditie.
                                                 verschillende denominaties. Er zijn twee     De Gereformeerde Gemeente in Nederland
                                                 Rooms-Katholieke kerken. De Onze Lieve       is een kerk die behoort tot de Bevindelijk
                                                 Vrouw van de Berg Karmel in Aalsmeer en de   Gereformeerde traditie. Hierin wordt nadruk
                                                 Sint Jan Geboorte in Kudelstaart.            gelegd op de persoonlijke beleving en
                                                 De Dorpskerk van Aalsmeer werd               doorwerking van het geloof.
                                                 oorspronkelijk ook gebouwd als Katholieke
                                                 kerk, maar is sinds 1577 in gebruik voor     De Doopsgezinde Kerk is een protestantse
                                                 protestantse diensten van de Hervormde       kerkstroming die in de 16e eeuw is
                                                 Gemeente in Aalsmeer. Ook de Oosterkerk      ontstaan. In tegenstelling tot klassieke
                                                 in Aalsmeer is van de Hervormde Gemeente.    protestantse kerkgenootschappen worden
                                                 Tot 2008 was de Hervormde Gemeente           in de doopsgezinde kerk volwassenen
                                                 ook eigenaar van de Zuiderkerk, deze kerk    gedoopt in plaats van kinderen. Ook is er
                                                 is sinds 2022 herbestemd. De Hervormde       binnen de doopsgezinde kerk geen focus op
                                                 gemeente Aalsmeer behoort tot de             vaststaande leerstellingen en belijdenissen,   De voormalige Gereformeerde kerk op de hoek van
                                                 Protestantse Kerk (PKN) in Nederland.        maar is er ruimte om geloofsbelijdenis en      de Dorpsstraat en de N196 is rond de eeuwwisseling
                                                                                                                                             gesloopt. Op de locatie is nu het kantoor van een
                                                                                              eloofsbeleving persoonlijk in te vullen.       accountantsbureau gevestigd. (Foto: J. Sonneveld;
                                                 Ook de Open Hof behoort tot de PKN en is                                                    Gereformeerdekerken.info)
                                                 een zogenaamde Samen op Weg-kerk. De         Ook is er in Aalsmeer een Oud-Katholieke
                                                 gemeenschap is ontstaan uit leden van de     parochie. Zij beschouwt zich als de
                                                 Gereformeerde Triumphatorkerk en de          voortzetting van de katholieke kerk van
12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>3. Feiten en cijfers




                                                                1   2
                       1   2    3    4
                                                    1




                                              1                                 1




                                              1                                 4
                       5   6    7    8




                                         Denominaties
                                              Rooms-Katholiek
                       9   10   11            Protestantse Kerk in Nederland
                                              Oud-Katholiek
                                              Christelijke Gereformeerde Kerk
                                              Gereformeerde Gemeente in Nederland
                                              Doopsgezinde kerk
                                              Herbestemd




13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                       Denominaties
3. Feiten en cijfers




                            Rooms-Katholiek
                            Protestantse Kerk in Nederland
                            Oud-Katholiek                                                              9
                                                                                                   8
                            Christelijke Gereformeerde Kerk
                            Gereformeerde Gemeente in Nederland
                            Doopsgezinde kerk
                                                                            1       3
                            Herbestemd
                                                                       2
                                                                                        Aalsmeer

                                                                            4                  6

                                                                                5
                                                                                          7
                       1    Gereformeerde Gemeente in Nederland
                       2    Dorpskerk
                       3    Lijnbaankerk
                       4    Doopsgezinde kerk
                       5    Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel
                       6    Open Hof
                       7    Zuiderkerk
                       8    Oosterkerk
                       9    Heilige Petrus en Paulus
                       10   Heilige Johannes de Doper             Kudelstaart
                       11   De Spil
                                                                           10



                                                                      11


14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                       Bouwperiode                                                                         Monumentenstatus
3. Feiten en cijfers




                        De kerken in Aalsmeer zijn in verschillende                                         In de gemeente Aalsmeer zijn vier
                        bouwtijden tot stand gekomen. Vaak hangt                                            kerkgebouwen aangewezen als gemeentelijk
                        de bouwstijl samen met de bouwtijd.                                                 monument, daarnaast zijn er ook twee
                                                                                                            rijksmonumenten. Op het kaartje hieronder
                        De oudste kerk de Dorpskerk, dateert uit                                            is aangegeven welke gebouwen dit betreft.
                        de 16e eeuw. Pas in 1861 wordt daarna de                               6

                        Oud-Katholieke H.H. Petrus en Paulus
                        gebouwd, als opvolger van een twee eeuwen                                                                5   2
                                                                                                   3
                        eerder gebouwde schuilkerk. Ook rond
                        die tijd, in 1870 verrees de kerk Sint Jan         0        1      0           1
                        Geboorte. Ruim 50 jaar later verschijnen
                                                                                                                                               4
                        vier nieuwe kerken: de Doopsgezinde
                        Gemeente Aalsmeer (1926/27), de O.L.V.           Bouwperiode
                        van de Berg Karmel (1931), de Oosterkerk               Voor 1500
                        (1933) en de Christelijke Gereformeerde                1500-1700
                        Lijnbaankerk (1936). In de 50-er jaren van             1700-1850
                        de 20e eeuw zien drie kerken het licht: de             1850-1940
                        Gereformeerde Gemeente in Nederland                    1940-1970
                        (1955), de Zuiderkerk (1953) en de Open Hof            Na 1970
                        Kerk (1956). Als laatste kerk tot nu toe, werd
                        in 2001 De Spil gebouwd, als onderdeel                                              Monumentstatus
                        van een multifunctioneel complex, met                                                    Rijksmonument
                        seniorenwoningen, Ons Tweede Thuis en een                                                Gemeentelijk monument
                        kinderopvangorganisatie.                                                                 Geen status




15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                       Monumentenstatus
3. Feiten en cijfers




                            Rijksmonument
                            Gemeentelijk monument
                            Geen status                                                                9
                                                                                                   8


                                                                                    3
                                                                                    3
                                                                            1
                                                                       2
                                                                                        Aalsmeer

                                                                            4                  6

                                                                                5
                                                                                          7
                       1    Gereformeerde Gemeente in Nederland
                       2    Dorpskerk
                       3    Lijnbaankerk
                       4    Doopsgezinde kerk
                       5    Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel
                       6    Open Hof
                       7    Zuiderkerk
                       8    Oosterkerk
                       9    Heilige Petrus en Paulus
                       10   Heilige Johannes de Doper             Kudelstaart
                       11   De Spil
                                                                           10



                                                                      11


16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>     4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek
             Historie van Aalsmeer

               Aalsmeer werd onder de naam 'Alsmar' voor       Ter gelegenheid van een nieuw in te voeren            De Hervorming en de Tachtigjarige Oorlog
               het eerst in 1133 genoemd, in een acte waarin   belasting moesten in 1514 alle steden en              zijn niet onopgemerkt aan Aalsmeer
               is vastgelegd dat Aalsmeer in bezit komt van    dorpen in Holland informatie geven over               voorbijgegaan. Tijdens het beleg van Haarlem
               de Abdij van Rijnsburg. Voor de naam Alsmar     hun financiële en economische situatie. Het           door de Spanjaarden tussen 1572 en 1573
               zijn enkele verklaringen. De naam Aalsmeer      dorpsbestuur van Aalsmeer verklaarde toen             probeerden de Aalsmeerders, die inmiddels
               is waarschijnlijk afgeleid van Alsmar, dat      onder ede dat hun ambacht 80 woningen                 de zijde van Willem van Oranje hadden
               'palingmeer' betekent. Maar ook Aelsmer         telde, waarvan er 25 werden bewoond door              gekozen, de Haarlemmers te bevoorraden
               - 'allesmeer' - els-er - ‘drassig land met      lieden die te arm waren om belasting te               met turf en vis. Het kwam hen duur te
               elzen’ - zijn mogelijkheden. Het toenmalige     kunnen betalen. De belangrijkste bronnen              staan. Het Spaanse opperbevel stuurde een
               gebied van Alsmar aan het Haarlemmermeer        van inkomsten waren het delven van turf, het          strafexpeditie naar Aalsmeer. Het dorp werd
               was een wildernis van lage elzen- en            snijden van riet en het houden van koeien.            geplunderd en in brand gestoken.
               wilgenbossen.
                                                                                                                     De explosieve groei van Amsterdam
               Aalsmeer is ontstaan als een nederzetting                                                             tijdens de Gouden Eeuw had een gunstige
               van ontginners. Ze begonnen in de elfde en                                                            uitwerking op de wijde omgeving. Dagelijks
               twaalfde eeuw met het ontwateren van de                                                               begaf zich vanuit Aalsmeer een sliert
               enorme veenvlakte tussen de strandwallen                                                              schuiten beladen met turf, vis, groenten en
               langs de kust (de oude duinen) en de                                                                  fruit richting Amsterdam, waar de lading
               zandgronden van het Gooi en de Utrechtse                                                              werd uitgevent of op de markt verkocht.
               Heuvelrug. Door de daling van het maaiveld                                                            Tegelijkertijd ontdekten de Aalsmeerders
               als gevolg van inklinking en oxidatie werd                                                            een gat in de markt: het kweken van bomen
               het echter steeds moeilijker gewassen te                                                              en heesters voor de riante tuinen achter
               verbouwen en moesten de Aalsmeerders                                                                  de Amsterdamse grachtenhuizen en voor
               noodgedwongen overschakelen op veeteelt.                                                              de buitenplaatsen van deze gefortuneerde
               Al vroeg begonnen de bewoners met het                                                                 grachtenbewoners langs de Amstel, de
               vervenen van hun weilanden.                                                                           Vecht en in Kennemerland. Enkele van deze
                                                                                                                     kwekers specialiseerden zich in het knippen
                                                                                                                     van buxus- en taxusstruiken in allerlei
                                                                                                                     geometrische vormen en dierengestalten.
                                                               Anna C. Brouwer. Gezicht op het dorp Aalsmeer, 1793
17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                       Hoewel veel Aalsmeerders in de 17de en        Alleen grootschalige droogleggingen konden     De droogmakerijen betekenden het einde
                                                       18de eeuw goed verdienden, werden zij         voorkomen dat nog meer buurtschappen als       van de binnenvisserij en het turfsteken. In
                                                       ondertussen in hun voortbestaan bedreigd,     Westeinde, Geilwijk, Rijshorn , Rijsdrecht     plaats daarvan begon een groot deel van
                                                       enerzijds door het Haarlemmermeer,            en de Ruigenhoek door het water zouden         de Aalsmeerders zich toe te leggen op het
                                                       anderzijds door de desastreuze gevolgen       worden verzwolgen. In 1650 al werd             kweken van bomen en heesters en het telen
                                                       van het turfsteken. In de 18de eeuw was het   het Stommeer drooggelegd, in 1674 het          van groente en fruit, vooral aardbeien, die
                                                       water van het Haarlemmermeer het dorp tot     Hornmeer, in 1858 de Schinkelpolder, in 1867   werden afgezet in Amsterdam. Een enkeling
                                                       op 150 meter genaderd. Om te voorkomen        de Oosteinderpoel en tussen 1877 en 1883 de    durfde het aan om ook bloemen te kweken.
                                                       dat Aalsmeer in het Haarlemmermeer            beide Legmeren.                                Wederom bleek dit een gat in de markt te zijn
                                                       zou verdwijnen, werd in 1767 besloten de                                                     en schakelden de Aalsmeerders nu over op
                                                       vanwege de overheersende zuidwestelijke                                                      de bloemen- en plantenteelt. Eerst gewoon
                                                       wind kwetsbare oostoever te bedijken tussen                                                  op de koude grond, vervolgens in kassen en
                                                       Oude Wetering en Rietwijkeroord.                                                             ten slotte in verwarmde kassen. Honderden
                                                                                                                                                    schoorstenen domineerden de horizon van
                                                       Behalve door het Haarlemmermeer werd                                                         Aalsmeer.
                                                       Aalsmeer ook bedreigd door talrijke andere
                                                       meren en poelen, die ontstonden als gevolg
                                                       van het ongebreideld turfsteken tot wel
                                                       een diepte van vijf meter. De uitgeveende
                                                       gronden vulden zich met water en door
                                                       het voortdurend kabbelen, klotsen en
                                                       beuken van het water tegen de grotendeels
                                                       onbeschermde oevers ging veel land
                                                       verloren. Er ontstonden grote meren als
                                                       de Westeinderplassen, het Stommeer,
                                                       het Hornmeer, de Oosteinderpoel en het
                                                       Noorder- en Zuiderlegmeer.                                                                   Kassenlandschap Schinkeldijk, 1960.




                                                                                                     Kuyper. Plattegrond gemeente Aalsmeer, 1867.
18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                       Sinds 1885 vindt seringenteelt plaats in
                                                       Aalsmeer en sindsdien is Aalsmeer het
                                                       wereldproductiegebied voor de snijseringen.
                                                       Seringen zijn van oudsher gebonden aan
                                                       het Aalsmeerse bovenland: de veenakkers
                                                       in de Westeinderplassen. De grond is hier zo
                                                       rijk aan mineralen en organisch materiaal,
                                                       dat seringen hier optimaal kunnen groeien.
                                                       Bovendien wordt de grond elke twee
                                                       jaar aangevuld met verse bagger uit de
                                                       Westeinderplassen. Deze succesformule          Bloemenveiling aan de Marktstraat, 1912.
                                                       maakt dat maar liefst 95% van de wereld-
                                                       productie van snijseringen afkomstig is van    Het succes van Aalsmeer vertaalde zich
                                                       de Aalsmeerse akkers op het bovenland.         in een groeiend inwonertal. In 1815 telde
                                                                                                      de gemeente – inmiddels verenigd met
                                                       Begin 20ste eeuw werden twee                   Kudelstaart en Kalslagen – 1760 inwoners,
                                                       bloemenveilingen opgericht: De Centrale        in 1900 bijna 5000 en in 1950 12.500.
                                                       Aalsmeerse Veiling aan de Marktstraat (1912)   Tegenwoordig telt de gemeente meer
                                                       en Bloemenlust aan de Oosteinderweg. De        dan 30.000 inwoners. Het water zijn de
                                                       veiling aan de Marktstraat bleek na diverse    Aalsmeerders echter nog niet kwijt, want
                                                       verbouwingen en uitbreidingen definitief       bijna een derde van de ruim 34 vierkante
                                                       te klein en verhuisde in 1926 naar de Van      kilometer die de gemeente beslaat, bestaat
                                                       Cleeffkade. de aan de Van Cleefkade en         uit water.
                                                       Bloemlust aan de Oosteinderweg. In 1968
                                                       fuseerden beide veilingen tot de Verenigde
                                                       Bloemenveilingen Aalsmeer. Mede
                                                       dankzij het snelgroeiende en nabijgelegen
                                                       Schiphol, ontwikkelde Aalsmeer zich tot het
                                                       epicentrum van de bloemenhandel.

19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                       Ontwikkeling van religie in Aalsmeer
                                                         Katholieken                                     Haarlemse belofte
4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                         De eerste kerk van Aalsmeer was niet meer       In een acte die zes jaar later door Dirck
                                                         dan een houten hut. Deze stond mogelijk al      Volkertsz Coortnher wordt getekend, wordt
                                                         in 1238 op of nabij de plek van de huidige      Aalsmeer bedankt voor zijn inzet. In de acte
                                                         Dorpskerk, over de exacte locatie bestaan       wordt ook gerefereerd aan de belofte die
                                                         verschillende theorieën. Deze kerk zou aan      Haarlem tijdens de hulp van de Aalsmeerders
                                                         de apostelen Petrus en Paulus zijn toegewijd.   had gedaan. Bij gunstig verloop van de oorlog
                                                         Dit gold ook voor de latere middeleeuwse        was het dorp Aalsmeer belastingvrijheid op
                                                         parochie, op dezelfde locatie. De oude, nu      de handel in turf in het vooruitzicht gesteld.
                                                         Nederlandse Hervormde, Dorpskerk was de         Aalsmeerders waren niet alleen strijders voor
                                                         parochiekerk. Tijdens de Reformatie (die        een goede zaak, maar ook goede kooplieden.
                                                         begon in 1517) werd deze kerk toegewezen
                                                         aan de protestanten en werd de katholieke       Spaanse wraakactie                               Jan Abrahamz Beerstraten. Dorpskerk met raadhuis, 1650.
                                                         eredienst verboden. Vanaf 1556 kwamen de        Om vervolg te voorkomen en oproerlingen te
                                                         Nederlanden in Spaanse handen en dit zou        demotiveren, werd een contingent Spaanse         Van kruis- naar halkerk
                                                         tot 1713 duren.                                 soldaten op strafexpeditie naar Aalsmeer         Het zal niet verwonderlijk zijn dat de
                                                                                                         gestuurd. Alles was toegestaan, als het maar     dorpelingen zich al vrij snel ‘bekeerden’. De
                                                         De Reformatie                                   afschrikwekkend was. Er werd geplunderd,         eerste predikant van de gereformeerde religie
                                                         Voor de Reformatie was de Aalsmeerse            verkracht, gemoord en brand gesticht. Ook        betrok in 1586 de pastorie van Aalsmeer.
                                                         parochie een tamelijk grote parochie. In 1572   de kerk moest het ontgelden. Daar bleef het      Het na de brand weg willen wissen van
                                                         deden de Geuzen Aalsmeer aan om vanuit          niet bij, jarenlang mocht er niet meer op de     roomse sentimenten zou wel eens een
                                                         daar naar Amsterdam te kunnen doorstoten.       Haarlemmermeer gevist worden en tijdens          aanleiding hebben kunnen zijn om de in
                                                         De strijd tussen de Spanjaarden en de           de vaart konden Aalsmeerse turfschippers         oorsprong op het koor gerichte kruiskerk te
                                                         Geuzen ging aan Aalsmeer niet geruisloos        gedwongen worden om het Spaanse leger van        transformeren naar een halkerk gericht op
                                                         voorbij. Toen op 26 mei 1573 de slag op het     dienst te zijn.                                  het centrum met als middelpunt de Bijbel.
                                                         Haarlemmermeer plaats vond, deden daar                                                           Aan de Rooms-Katholieke zijde is het
                                                         ook Aalsmeerders aan mee. De Hollandse                                                           stil tot aan het einde van de 17de eeuw.
                                                         vloot werd op het meer verslagen, twee                                                           Het verbieden van de Roomse religie en
                                                         maanden later gaf Haarlem zich over.                                                             eredienst, betekende echter niet dat de
                                                                                                                                                          inwoners van priesters verstoken bleven.
20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                       Aan het Oostereind kwamen katholieken          Progressieve opvattingen over de inzegening    Achter de kerk is het Oud-Katholieke kerkhof
                                                       vanaf het begin van de 17e eeuw bijeen in      van gelijkgeslachtelijke huwelijken en         van St. Joseph gelegen. Het is het oudste en
                                                       een schuur, die later als schuilkerk werd      de priesterwijding van de vrouw zijn           enige Oud-Katholieke kerkhof in Nederland
                                                       ingericht. Pas twee eeuwen later, rond 1860,   wijdverbreid. De liturgische viering is nog    dat zich direct in de buurt van de kerk
                                                       werd deze kerk vervangen door de huidige       altijd traditioneel.                           bevindt. Er bevindt zich ook een parkje bij,
                                                       Oud-Katholieke kerk van de HH. Petrus                                                         om te ‘brevieren’ (al lezend (uit religieus
                                                       en Paulus. Van reformatorische zijde werd      Door de scheuring tussen de                    werk) wandelen).
                                                       heftig geageerd tegen de schuilkerk aan het    Oud-Katholieken en de katholieken
                                                       Oostereind en haar pastoor. Het patronaat      ging de statie Aalsmeer verloren voor de
                                                       leeft nog altijd voort in de Oud-Katholieke    Rooms-Katholieke kerk. De statie Aalsmeer
                                                       Parochie aan de Oosteinderweg.                 werd de parochie van de Oud-Katholieke
                                                                                                      kerk van de Oud Bisschoppelijke Cleresie. Na
                                                       Oud-Katholieke kerk                            1723 waren het de pastoors van Bovenkerk
                                                       Sinds de Reformatie ontstond niet              en Kudelstaart, die de rooms gebleven
                                                       alleen spanning tussen katholieken en          Aalsmeerders verzorgden, nu er geen
                                                       gereformeerden in de Republiek, maar           Rooms-Katholieke kerk meer was in het dorp
                                                       tevens tussen katholieken onderling.           Aalsmeer. De Oud-Katholieke schuilkerk
                                                       In 1723 vond een scheuring plaats              kennen we uit een beschrijving uit 1653
                                                       tussen de Oud-Katholieke kerk en de            en leek op een houten boerderij met een
                                                       Rooms-Katholieke kerk. ‘Oud-Katholiek’         hoog rieten dak. Hoog opgaande iepen
                                                       werd de benaming voor die autocefale kerken    onttrokken het gebouw en de paden vanaf de
                                                       die hun ontstaan danken aan de afwijzing       Poel aan het zicht. Of dit gebouw de directe
                                                       van het Romeinse kerkcentralisme en in         voorganger van het huidige kerkgebouw aan
                                                       een later tijdperk – vanaf 1870 – van het      de Oosteinderweg is, is niet met zekerheid
                                                       dogma van de pauselijke onfeilbaarheid.        te zeggen. In 1860 begon de bouw van een
                                                       In de 20e eeuw hebben de Oud-Katholieke        nieuwe kerk en pastorie, welke in 1861
                                                       kerkgenootschappen zich ontwikkeld in          werd gewijd. De kerk kreeg de H.H. Petrus
                                                       de richting van een sterk oecumenisch          en Paulus tot patroonheiligen, net zoals de
                                                       engagement.                                    eerdere Dorpskerk en later de schuilkerk.

21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                       Sint Jan Geboorte in Kudelstaart                Onze Lieve Vrouwe van de Berg Karmel             Opkomst humanisme en
4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                       In 1858 werd de statie van de Heilige           In 1917 werd er in Aalsmeer toestemming          hervormingsbewegingen.
                                                       Johannes de Doper Geboorte te Kudelstaart       gegeven voor de bouw van een klooster door       Al in de Middeleeuwen broeide er van alles
                                                       tot parochie verheven. De aftandse              de bisschop aan de orde van de Karmelieten.      op religieus gebied om de kerk van binnenuit
                                                       gebouwen aan het Robend werden afgestoten       In 1921 werd het klooster ingezegend. Het        te hervormen. Het was de opkomst van het
                                                       en plannen werden gemaakt voor een nieuwe       plan om een kerk bij het klooster te bouwen,     humanisme dat aanzette tot het uiten van
                                                       kerk en pastorie in Kudelstaart, in 1870 werd   was te duur. Daarom werd besloten om een         kritiek op het geloof. Tegenover de praktijk
                                                       het nieuwe kerkgebouw gewijd. Deze kerk         kerkgelegenheid in het klooster in te richten,   van de Rooms-Katholieke kerk waar alles op
                                                       werd nu de parochiekerk voor een groot          die als bijkerk van de parochie Kudelstaart      hiërarchie en het collectief is gericht, legde
                                                       gedeelte van de bevolking van Aalsmeer.         dienst zou doen. Pas in 1930, na een hoop        het humanisme het accent op de individuele
                                                       Aalsmeer-oost bleef op Bovenkerk gericht.       gesteggel over de grens tussen de parochies      mens. Daarnaast toonde het belangstelling
                                                                                                       Aalsmeer en Kudelstaart, werd uiteindelijk       voor klassieke teksten waaronder de
                                                                                                       besloten een katholieke parochie in Aalsmeer     Griekse bijbel. Het was Erasmus die in
                                                                                                       op te richten. In 1931 werd het kerkgebouw       1516 het Nieuwe Testament van de vroege
                                                                                                       ‘Onze Lieve Vrouw van de berg Karmel’ aan        kerkvaders in het Grieks uitgaf met een
                                                                                                       de Stommeerweg ingewijd.                         nieuwe Latijnse vertaling. Het was Luther
                                                                                                                                                        die deze Bijbel in het Duits vertaalde. Dankzij
                                                                                                                                                        de boekdrukkunst die Gutenberg rond 1445
                                                                                                                                                        introduceerde, kon deze in Europa worden
                                                                                                                                                        verspreid; in twee maanden tijd was de eerste
                                                                                                                                                        oplage van 3000 stuks uitverkocht.

                                                                                                                                                        Het waren hervormingsgezinden als Luther
                                                                                                                                                        (95 stellingen 1517), Calvijn (de Institutie
                                                                                                                                                        1536) en tussen hen in Huldrich Zwingli,
                                                                                                                                                        die met de bijbel in de hand, niet alleen een
                                                                                                                                                        wapen hadden om de misstanden van de
                                                                                                                                                        kerk, maar ook die van de staat aan de kaak te
                                                       Historische foto van de Sint Jan Geboorte       Historische foto van de Onze Lieve Vrouw van     stellen.
                                                                                                       de Berg Karmel

22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                       De militante voorgeschiedenis van
4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                                                                      In mei 1535 volgde nog een aanval op het          een volledige samenwerking tot stand. De
                                                       de doopsgezinden                               stadhuis van Amsterdam. Burgemeester              schuurkerk aan de Uiterweg werd afgestoten.
                                                       In het begin van de 16e eeuw ontstond          Colijn sneuvelde, maar de aanslag mislukte.       De gemeenschap bestond nu uit 400 leden
                                                       in Europa een ander geestelijk klimaat.        Münster, waar een gemeenschap van                 en was te groot voor het bestaande gebouw.
                                                       Misstanden in de katholieke kerk werden aan    goederen en polygamie was ingevoerd, werd         In 1928 wordt de kerk aan de Zijdstraat naar
                                                       de kaak gesteld. De hervormingsbeweging        in de nacht van 24 juni 1535 ontzet. In de stad   ontwerp van architect Staal in de stijl van de
                                                       die Zwingli op gang bracht, was vooral         werd een bloedbad aangericht.                     Amsterdamse school, in gebruik genomen.
                                                       in zijn beginjaren een nogal militante,
                                                       apocalyptische en eschatologische beweging     Ook in Aalsmeer vielen in de 16de eeuw            Van militant naar vredelievend
                                                       van anabaptisten (reformatorische beweging     slachtoffers onder de wederdopers.                Na de gebeurtenissen in Münster zette
                                                       die stelt dat alleen gelovigen gedoopt mogen   Wederdopers hielden diensten in zogeheten         Menno Simons, voormalig pastoor uit
                                                       worden).                                       ‘vermaningen’. Kinderen werden niet               het Friese Witmarsum, de man die de
                                                                                                      gedoopt, maar volwassenen laten zich dopen        ‘mennonieten’ wereldwijd beschouwen als
                                                       In 1525 ontstond het Doperdom, toen in         na het schrijven van hun eigen belijdenis. In     stamvader, de doperse beweging om in een
                                                       Zürich door het stadsbestuur de benoeming      verborgen schuren werd door de voorganger         vredelievende groepering. Politiek werd in
                                                       van predikanten werd afgewezen en de           gepreekt (‘vermaand’). In 1642 werd het           de ban gedaan. Het dragen van een wapen
                                                       herdoop van volwassenen werd aanvaard.         achterste gedeelte van een woonhuis aan de        was taboe. Ethiek werd heel belangrijk,
                                                       Dit betekende een groot gevaar voor de         Zijdstraat vermaand, de plek van de huidige       wanneer doopsgezinden ruzie hebben, dan
                                                       gevestigde katholieke orde. Hoewel deze        Doopsgezinde kerk. Tussen 1700 en 1780            gaat het om het leven. In Aalsmeer, zie je dat
                                                       wederdopers zwaar werden vervolgd, viel        bestaan er in Aalsmeer twee Doopsgezinde          aan de vele vermaningen die op een gegeven
                                                       de beweging niet meer uit te roeien en         gemeentes: de Friese op de Uiterweg en de         moment naast elkaar bestonden. In 1641
                                                       verspreidde zich snel, ook over Nederland.     Vlaams Waterlandse aan de Zijdstraat. Al          constateert Ds. Van Kuik, predikant van de
                                                       In februari 1534 werd Münster door dopers      gauw werd gesproken over de oude (Friese)         gereformeerde gemeente van Aalsmeer, dat
                                                       ingenomen en uitgeroepen tot het Nieuw         en nieuwe (Vlaams-Waterlandse) vermaning          de Vermaning van de Oude Vlamingen in de
                                                       Jeruzalem. Alle doopweigeraars werden uit      in Aalsmeer. In 1844 gaat de vermaning            Zijdstraat nu al de vijfde Vermaning wordt.
                                                       de stad verdreven. Elders werden vanaf dat     aan de Zijstraat in vlammen op. De nieuwe         Naast de bestaande Waterlanders, Jonge en
                                                       moment de Wederdopers extra in de gaten        vermaning wordt opnieuw opgebouwd in              Oude Vlamingen moeten er dus ook Oude
                                                       gehouden. In Aalsmeer werden er twee           steen, en een stuk geriefelijker ingericht.       en Jonge Friezen geweest zijn. (1534-1984
                                                       opgepakt en op 10 april 1534 door het Hof      Vanaf 1860 groeien de oude en de nieuwe           Vermaningen en Vermaners, M.J. ‘t Hart).
                                                       van Holland tot de brandstapel veroordeeld.    vermaning naar elkaar toe, en in 1866 kwam
23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                       Van Waterstaat tot Amsterdamse School
4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                                                                        In het voorjaar van 1926 wordt het ontwerp      De dominee klaagt dat er vijf vermaningen in
                                                       Na het samengaan van de Oude Friese,             van J.F Staal uit Amsterdam voor uitvoering     Aalsmeer zijn en Roomse schuilkerken, maar
                                                       Nieuwe Friese en Vlaams-Waterlandse              gekozen. Het ontwerp behelsde niet alleen       de overheid laat het oogluikend toe. Zolang
                                                       Vermaning in 1845 was het kerkgebouw             een kerk met 600 zitplaatsen, maar ook          zij wat geld onder tafel doorschuiven, grijpen
                                                       aan de Zijdstraat (1845), met slechts            een kosterswoning en twee onder één kap         schout en baljuw niet in.
                                                       132 zitplaatsen, te klein. Besloten werd om      middenstandswoningen (Noord-Hollands
                                                       het bestaande gebouw in de vorm van een          Archief).
                                                       kruiskerk uit te breiden in de toen heersende
                                                       Waterstaatstijl. In 1867 werd de eerste          De Nederlandse Hervormde gemeente
                                                       kerkdienst gehouden. Even was er nog sprake      In Aalsmeer waren al vroeg Doperse
                                                       van om op deze kerk de toren te plaatsen die     geluiden te horen. Calvinistische
                                                       eigenlijk bedoeld was voor het vervangen         geluiden daarentegen lieten vrij lang
                                                       van de kerktoren van de Dorpskerk die            op zich wachten. Het eerste bericht van
                                                       wegens bouwvalligheid was gesloopt. Rond         gereformeerden in Aalsmeer stamt uit
                                                       1920 vertoonde de kerk wegens verzakking,        1586. Terwijl de beeldenstorm losbarst
                                                       duidelijke scheuren. Architectenbureau           in 1566 en de Tachtigjarige Oorlog twee
                                                       Maarse & Pool deed onderzoek en in 1925          jaar later uitbreekt, zit in Aalsmeer de
                                                       werd hun restauratieplan goed gekeurd.           pastoor tot in 1576 op zijn post. Wanneer de
                                                       Datzelfde jaar nog kwamen de architecten         Rooms-Katholieke eredienst is vervangen
                                                       tot de conclusie dat door de slechte staat van   door de Gereformeerde dienst, is niet precies
                                                       de muren de restauratie meer zou kosten.         bekend. In 1586 komt de eerste predikant
                                                       Wegens geschonden vertrouwen deed                vanuit de Reformatie naar Aalsmeer. De
                                                       een onafhankelijke commissie nogmaals            invloed van de gereformeerde leer op
                                                       onderzoek waaruit bleek dat de toestand          het dagelijks leven werd in de 17de eeuw
                                                       nog veel erger was. Restauratie zou evenveel     steeds groter, en de zondagsheiliging nam
                                                       kosten als nieuwbouw. De kerkenraad besloot      een aanvang. Regels hiervoor werden             Historische foto van de Dorpskerk
                                                       een prijsvraag uit te schrijven. Naast Maarse    opgenomen in een verordening, opgesteld
                                                       & Pool diende de architecten J.F. Staal, J.J.    door een gereformeerde overheid. Er waren
                                                       Meurs en student J.F. Berghoef, een ontwerp      in Aalsmeer echter zoveel doopsgezinden,
                                                       in, in de stijl van de Amsterdamse School.       dat zij ook overheidsposten bekleden.
24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                                                                                                    Een ontwerp van architect J.F. Berghoef,       Bij de totstandkoming van de gereformeerde
                                                                                                                                    die tevens als commissielid had bijgedragen    kerken in 1892 gaan enkele gemeenten van
                                                                                                                                    aan het opstellen van een rapport over de      de gereformeerde kerk niet mee. Er zijn
                                                                                                                                    beginselen van de Nederlandse Hervormde        bezwaren tegen de leer over de kerk, de doop
                                                                                                                                    Kerkbouw. (Beginselen van Kerkbouw, 1954).     en het genadeverbod. Dit kleine kerkverband
                                                                                                                                                                                   wordt steeds groter, en in 1936 wordt door
                                                                                                                                    Gereformeerde kerk                             deze gemeenschap een nieuw kerkgebouw
                                                                                                                                    Na het ontstaan van de gereformeerde kerken    aan de Lijnbaan in gebruik genomen.
                                                                                                                                    in 1892 bepaalt de provinciale synode dat      Ook binnen de Gereformeerde Gemeente
                                                                                                                                    de leden uit Aalsmeer zullen behoren tot       vindt een scheuring plaats, waarbij naast
                                                                                                                                    de kerk van Haarlemmermeer-Oostzij, of         de Gereformeerde Gemeente het nieuwe
                                                       Historische foto van de Zuiderkerk                                           onder de kerk van Amstelveen. Mocht het        kerkverband ontstaat van de ‘Gereformeerde
                                                                                                                                    aantal Aalsmeerse leden sterk stijgen, dan     Gemeenten in Nederland’. Sinds 1958
                                                                                   De Hervormde Kerk in Aalsmeer bestond            kan het kerkgebouw van Haarlemmermeer-         heeft men een eigen kerkgebouw aan de
                                                                                   tot 1933 uit één kerk: de Dorpskerk. In Oost     Oostzij verplaatst worden naar de Ringdijk     Chrysantenstraat.
                                                                                   kerkte men in Veiling de Bloemenlust. Niet       bij Aalsmeer. Zo ver komt het echter niet.
                                                                                   alleen de bevolking groeit, maar ook de          Wel vinden reeds vergaderingen plaats van
                                                                                   behoefte aan kerken. Er is behoefte aan          gereformeerden in Aalsmeerse woonhuizen.
                                                                                   wijkgemeentes en de eerste ontstaat in           In 1906 wordt hiervoor een nieuw gebouw
                                                                                   Aalsmeer-Oost in 1933 aan de Oosteinderweg,      aan de Dorpsstraat in gebruik genomen.
                                                                                   de Oosterkerk. Architect J.F. Berghoef heeft     Vanuit Haarlemmermeer-Oostzij komen nog
                                                                                   in 1932 een studieontwerp gemaakt voor           eens 60 leden over naar deze Aalsmeerse
                                                                                   een nieuw te bouwen kerk en pastorie.            gemeenschap. In 1909 ontvangt men de
                                                                                   Alleen de pastorie is destijds gerealiseerd.     eerste eigen predikant. De kerk groeit en in
                                                                                   Het huidige kerkgebouw is een in oorsprong       1942 worden de diensten georganiseerd in de
                                                                                   houten noodgebouw uit Schoonhoven dat in         veilingzaal van bloemenveiling Bloemenlust,
                                                                                   1933 in gebruik is genomen. Het geld dat de      in Aalsmeer-Oost. Voor de inmiddels
                                                                                   wijkgemeente gespaard had voor een nieuwe        900 leden tellende gemeenschap werd in         Historische foto van de Open Hof
                                                                                   kerk is in de jaren '50 besteed aan een nieuwe   1956 een kerkgebouw (‘Open Hof’) aan de
                                                                                   kerk in Aalsmeer Zuid: de Zuiderkerk.            Ophelialaan in gebruik genomen.
25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                       Samen op Weg-kerken                            Gebruikte literatuur
4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                       In 1945 wordt het Algemeen Reglement           • Aalsmeer, grepen en beelden uit 750 jaar
                                                       van 1816 in de Hervormde Kerk afgeschaft         werken en leven van kerk en volk. Herman
                                                       en keert men terug naar de presbyteriaal-        van der Linde.
                                                       synode organisatie (dat betekent dat in de     • Aelsmeer. Beknopte geschiedenis van een
                                                       kerk de verantwoordelijkheden zijn verdeeld:     opmerkelijk dorp. Stichting Oud Aalsmeer.
                                                       over sommige zaken beslist de plaatselijke       1992.
                                                       kerkenraad en over andere zaken beslissen de   • Gebroken landen, geheelde gronden.
                                                       meerdere vergaderingen). Iedere gemeente         Globale Cultuurhistorische Analyse
                                                       binnen het verband weer autonoom                 gemeente Aalsmeer. Landzij en
                                                       wordt. Vanaf 1955 zijn er contacten tussen       Cultuurcompagnie. 2011.
                                                       de Nederlandse Hervormde Kerk en de            • Kerken in Kudelstaart. Acht eeuwen
                                                       Gereformeerde Kerken. Men wil tot een            middelpunt van een dorpsgemeenschap.
                                                       hereniging van beide kerken komen en             Jan Willem de Wijn. 1995.
                                                       daarvoor is een werkgroep ‘Samen op Weg’       • Kroniek van gebeurtenissen betreffen
                                                       benoemd. Vanaf 1980 zijn de Nederlandse          de de Oud-Katholieken inzonderheid
                                                       Hervormde gemeente en de Gereformeerde           in Nederland (1845-1894). C.J. Rinkel,
                                                       Kerk van Aalsmeer samen diensten gaan            Ingeleid en geannoteerd door Dick Schoon.
                                                       beleggen in Kudelstaart. Sinds 1992 is dit       Nijmegen 2006.
                                                       een zelfstandige ‘Samen op Weg’-gemeente
                                                       geworden met een eigen kerkgebouw
                                                       ‘De Spil’ aan de Spilstraat.




26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                       Kernwaarden kerken Aalsmeer
4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                         1. Creatief en ondernemend                      2. Verdwenen schuilkerken                        3. Netwerken binnen gemeenschappen
                                                         De inwoners van Aalsmeer hebben zich            De verschillende schuilkerken die                In de eerste helft van de 20ste eeuw werkte
                                                         keer op keer aangepast aan de heersende         Aalsmeer rijk is geweest (Friese vermaning       een groot gedeelte van de Aalsmeerse
                                                         omstandigheden. De belangrijkste bronnen        in de schuurkerk aan de Uiterweg, de             inwoners als kweker of teler. Dit was zwaar
                                                         van inkomsten wisselden zich in relatief        Rooms-Katholieke schuilkerk aan de               fysiek werk, waar samenwerking van groot
                                                         hoog tempo af: van het verbouwen van            Oosteinder en de Oud-Katholieke schuilkerk       belang was. De kerkelijke gemeenschap was
                                                         gewassen, visserij en veenwinning, naar         in de houten boerderij, verborgen                een belangrijk sociaal vangnet in economisch
                                                         veeteelt, en later weer naar het kweken van     achter een rij iepen), zijn inmiddels            slechte tijden en bovendien een belangrijk
                                                         bloemen, fruit, bomen en heesters, evenals      gesloopt en grotendeels vervangen                netwerk voor kwekers en telers, waar men
                                                         het knippen van buxus- en taxusstruiken         door permanente kerkgebouwen. Deze               contacten opdeed voor deze noodzakelijke
                                                         in allerlei geometrische vormen en              verdwenen tijdslaag verklaart het ‘gat’ dat      samenwerking.
                                                         dierengestalten.                                in het overzicht van bouwperioden van de
                                                         Dat een klein dorp als Aalsmeer lange tijd      Aalsmeerse kerken zichtbaar is. Tussen de        4. Doopsgezind bolwerk
                                                         het epicentrum van de wereld op gebied          16e-eeuwse Dorpskerk en de bouw van de           De sterke aanwezigheid van doopsgezinden
                                                         van de bloemenhandel was en de grootste         Oud-Katholieke kerk in 1861 lijkt de tijd stil   in geschiedenis (ruim 500 jaar) van Aalsmeer
                                                         bloemenveiling van de wereld                    te hebben gestaan op religieus gebied. Niets     is bijzonder. Er zijn weinig plekken in
                                                         heeft gehad, is bijzonder te noemen,            is echter minder waar, maar de tijdelijke        Nederland waar deze gemeenschap zo sterk
                                                         en getuigt van een zeer ondernemende            schuilkerken zijn verdwenen. Het ontbreken       vertegenwoordig is. Dit is terug te zien in de
                                                         volksaard.                                      van kerken in deze tijdslaag vertelt veel over   onder architectuur gebouwde vermaning.
                                                                                                         de tijdsgeest in Aalsmeer na de Reformatie,
                                                         Deze eigengereidheid en ondernemerszin          waarin de gelovigen trouw bleven aan
                                                         onder de Aalsmeerse samenleving blijkt          persoonlijke overtuigingen en een eigen weg
                                                         ook uit het hoge aantal verschillende           zochten buiten de regels en eisen van de
                                                         denominaties, afsplitsingen en de               gevestigde orde om.
                                                         geschiedenis van schuilkerken die hieraan
                                                         ten grondslag ligt. Dit komt tot uiting in de
                                                         sprekende architectuur van de verschillende
                                                         denominaties.



27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                       Beleid gemeente Aalsmeer

                                                                                                                                                         “De naastgelegen kloostertuin,
4. Onderzoeksresultaten: Cultuurhistorisch onderzoek




                                                         Kerkinterieurs en roerend religieus erfgoed        De volgende kerken “behoren niet tot de
                                                         Door Museum Catharijneconvent, het                 kerkelijke topensembles van Aalsmeer, maar   daar wordt momenteel niets mee
                                                         rijksmuseum en nationale kenniscentrum             verdienen vanwege hun oorspronkelijkheid
                                                                                                                                                         gedaan, en deze wordt ook niet
                                                         voor religieus erfgoed en christelijke kunst,      en uitzonderlijke stukken aandacht in de
                                                         is een waardestelling afgegeven van de             kerkenvisie:                                 onderhouden. Vroeger waren hier
                                                         kerkinterieurs en het roerend religieus                                                         weelderige groentetuinen, eerst
                                                         erfgoed in de kerken binnen de gemeente            •   Dorpskerk                                van de Karmelieten, later van
                                                         Aalsmeer. Museum Catharijneconvent                 •   Heilige Petrus en Pauluskerk
                                                                                                                                                         verschillende parochianen.”
                                                         geeft aan dat in het verleden ongeveer             •   Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel
                                                         zestig procent van de van de kerkinterieurs        •   Open Hof
                                                         en kerkelijke collecties in Aalsmeer is            •   Sint Jan Geboorte
                                                         vastgelegd. “Het is zorgelijk dat de actualiteit
                                                         van de registraties zeer te wensen overlaat.       Van de overige kerken is in de database
                                                         De registratiegegevens die er zijn, zijn in een    van Museum Catharijneconvent
                                                         flink aantal van de gevallen oud. In kerkelijk     onvoldoende informatie beschikbaar om
                                                         Nederland geldt de ongeschreven regel dat          een waardestelling te kunnen geven. Bij
                                                         het interieur de kerkelijke collecties van         kerkgebouwen die gebouwd werden na
                                                         kerken eens in de vijftien tot twintig jaar        1980 is het nog te vroeg om over
                                                         uitvoerig geïnventariseerd moet worden.            erfgoedwaarde te spreken.
                                                         Drie locaties in Aalsmeer voldoen aan die
                                                         norm. In een deel van de kerken in Aalsmeer
                                                         is echter nog nooit een interieurregistratie
                                                         uitgevoerd.”

                                                         Tot een topensemble wordt het interieur
                                                         van de Doopsgezinde Kerk gerekend “als
                                                         belangrijk en zeldzaam voorbeeld van
                                                         kerkbouw en -inrichting in de stijl van de
                                                         Amsterdamse School”.

28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>     5. Onderzoeksresultaten: Toekomstverwachting

         11                    11                11                11

                                                                         Van het huidige religieuze erfgoed is over      Dit toekomstbeeld is het resultaat van de
          1                    1                  1                1
                                                                         10-15 jaar nog slechts 20% met zekerheid in     vraagstelling: Hoelang verwacht u dat uw
                                                                         religieus gebruik                               kerk, binnen het huidige gebruik, voort zal
                               1
                                                                         Door de ontkerkelijking is de toekomst          gaan? Veel kerkbesturen stellen zich zelf
                                                                         voor veel kerken in Nederland onzeker. In       ten doel het gebruik van het gebouw te
                                                                         Aalsmeer is dat ook het geval. De snelheid      vergroten, meer jongeren aan zich te binden
                                                 4
                                                                         waarmee en de mate waarin deze trend zich       en een hernieuwde rol voor de samenleving
                                                                         manifesteert, lijkt in Aalsmeer hoger en        te gaan spelen. Deze ontwikkeling
                                                                         sterker te zijn dan gemiddeld in Nederlandse    kan een positief effect hebben op het
                                                                         gemeenten wordt verwacht. Dit wordt deels       toekomstperspectief. De in de tabel getoonde
                                                                   8
                                                                         veroorzaakt door een ‘inhaaleffect’; bij de     factor ‘onzeker’ betekent dus niet dat deze
                                                                         start van het onderzoek zijn er in Aalsmeer     kerken met zekerheid buiten religieus
         10
                                                                         juist relatief minder kerken herbestemd         gebruik zullen zijn.
                               9                                         in vergelijking met het gemiddelde van
                                                                         25% van de kerken in heel Nederland. De         Er zullen de komende 5-15 jaar mogelijk
                                                                         eerstkomende vijf jaar verwachten alle          8 kerkgebouwen leeg of te koop komen
                                                 6                       kerken, op één na, in religieus gebruik te      of getransformeerd worden (naast de
                                                                         blijven. Vanaf 2027 verandert dit beeld. Drie   kerkgebouwen die nu al in transitie zijn),
                                                                         kerkbesturen geven aan niet verder dan 5        als er niets gebeurt (zoals bijvoorbeeld tijdig
                                                                         jaar vooruit te kunnen kijken en bestempelen    nevenbestemmingen aantrekken naast de
                                                                   2     de toekomst daarna onzeker qua religieus        religieuze functie). Voor deze kerkgebouwen
                                                                         gebruik van hun kerkgebouw. Nog eens vijf       is de toekomst onzeker door een krimpende
                                                                         jaar later komen daar vijf kerkbesturen bij.    kerkgemeenschap en oplopende
        2022                  2027              2032              2037   Twee kerkbesturen verwachten over vijftien      onderhouds- en energiekosten.
                                                                         jaar met zekerheid dat hun kerk nog als kerk
     Toekomstverwachting kerkgebouwen binnen het huidig gebruik          gebruikt zal worden.
          Religieus gebruik
          Herbestemd
          In transitie
          Onzeker
29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                        Funct.    Monu.     Urgentie
                         Toekomstverwachting monumentale kerken
6. Toekomstverwachting




                         in religieus gebruik
                                                                                     ​
                         Twee kerken met de gemeentelijke
                         monumentenstatus zijn onzeker over het                      ​
                         op relatief korte termijn behouden van de
                         religieuze functie of het onderhoud van het
                         gebouw op het gewenste niveau kunnen
                         bijhouden. Voor twee rijksmonumentale                       ​
                         kerken en een derde kerk met de
                         gemeentelijke monumentenstatus geldt
                         dat kerkbesturen aangeven onzeker te zijn
                         over de toekomst op middellange termijn.
                         Slechts één kerk van de zes kerken met een                  ​
                         monumentale status heeft een groen bolletje:
                         niet bedreigd in het voortbestaan van de
                                                                                     ​
                         religieuze functie en in het onderhoud van
                                                                                     ​
                         het gebouw.




                                                                        Urgentie naar aanleiding van de
                                                                        gesprekken met kerk kerkeigenaren


                           Functie:                 Monument:            Urgentie:
                               Herbestemd              Rijks                 Instandhouding staat op korte termijn onder druk (0-5 jaar)
                               Religieus gebruik       Gemeentelijk          Instandhouding komt op termijn onder druk te staan (5-15 jaar)
                                                                             Instandhouding op de langere termijn goed (15+ jaar)



30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>     Urgentie om actie te ondernemen

       Of een kerk bedreigd wordt in het              Zo is bijvoorbeeld een initiatief van de       “Ons toekomstperspectief ?
       voortbestaan, hangt grotendeels af van de      PKN kerken “de kliederkerk”, waarbij           Daarover is ons hart met zorg
       toekomstverwachting van de gebruiker.          knutselactiviteiten voor kinderen worden
                                                                                                     vervuld.”
       Dit geldt zowel voor een bestendige            georganiseerd en jonge ouders die vaak druk
       toekomst in het huidige religieuze gebruik,    zijn, de dienst kunnen volgen of mee kunnen
       als voor ombuiging naar een combinatie-        doen. Hiermee wordt een poging gedaan
       of nevengebruik en herbestemming.              om jonge gezinnen weer meer bij de kerk te     “Op termijn is ons monumentale
       Niet alle kerken hebben een heldere            betrekken.                                     gebouw een punt van zorg. Het
       toekomstverwachting.                           Nadenken over de toekomst van kerken
                                                                                                     onderhoud is zeer kostbaar, voor
                                                      en andere gebedshuizen verdient
       Kerkgemeenschappen worstelen met het           zorgvuldigheid. De gebouwen liggen             een steeds kleiner wordende
       bepalen van beleid voor de toekomst van hun    mensen na aan het hart. Dat komt onder         gemeente.”
       kerkgebouwen in het licht van afnemende        andere omdat mensen de gebouwen vanuit
       ledenaantallen, vergrijzing en dalende         allerlei perspectieven van belang vinden:
       inkomsten. Emoties voeren de boventoon         als huis van het Woord en gebed, als plaats
       en worden verschillend ervaren. Ook zijn       van samenkomst, als baken in de buurt, als
       er de afgelopen jaren allerlei onverwachte     plek van ‘zijn’, economisch/ als vastgoed
       ontwikkelingen op de kerken en de              object en als kristallisatiepunt van cultuur
       maatschappij afgekomen, zoals corona en        (Kerkenvisies feiten en inzichten, programma
       de hoge energieprijzen, die noodgedwongen      Toekomst Religieus Erfgoed).
       al allerlei veranderingen in gang hebben
       gezet. Een daarvan is het fenomeen van         Hoe urgent het is om actie te ondernemen,
       streaming en vanuit huis de dienst volgen.     vanuit een breder maatschappij-perspectief,
       In het merendeel van de kerken is daardoor     hangt samen met de cultuurhistorische
       de krimp van de gemeenschap en de afname       en maatschappelijke waarde van het
       van het kerkbezoek op zondag versneld.         kerkgebouw. Hoe hoger deze waarden,
       In andere kerken is de discussie gestart       hoe hoger het algemeen belang om het
       over ‘anders’ kerk zijn en zijn juist nieuwe   kerkgebouw te behouden en hoe hoger de
       toekomstperspectieven bedacht.                 urgentie om langdurige leegstand tegen te
                                                      gaan.
31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>     6. Onderzoeksresultaten: Sterkte - zwakteanalyse

     Deze SWOT analyse (Sterkte-Zwakten-Kansen- Bedreigingen) komt           Sterkten                               Sterkten
     voort uit de gesprekken met gebedshuiseigenaren, de workshop met
     de ambtelijke collega’s van relevante beleidsvelden en de bijeenkomst   De meeste kerkgemeenschappen           Hoewel de meeste kerkgenoot-
     met kerkeigenaren. Aangevuld met de onderzoeksresultaten.               streamen hun diensten sinds de         schappen worstelen met vergrijzing
                                                                             coronaperiode, hiermee bereiken ze     en een krimpend ledenaantal, geldt
                                                                             meer mensen, o.a. ouderen die slecht   dat voor een enkele kerk niet. Deze
                                                                             ter been zijn.                         kerk is nog vitaal.

                                                                             Enkele kerkgenootschappen hebben,      Kerken waar nog financiële ruimte is
                                                                             ondanks dalende inkomsten uit          om personeel in dienst te hebben, zijn
                                                                             bijdragen van leden, structurele       i.h.a. actiever in het oppakken van
                                                                             inkomsten uit verhuur van vastgoed     nevenactiviteiten naast de religieuze
                                                                             en/of andere bezittingen, waardoor     functie. Denk aan ouderenzorg,
                                                                             de financiële situatie goed is en      buurtactiviteiten (bazar, koffie
                                                                             voorlopig blijft.                      drinken) en het organiseren van
                                                                                                                    kampen voor jongeren.

                                                                             Vrijwel alle monumentale               Sommige kerken zijn heel creatief
                                                                             kerken zijn lid van de                 in het bedenken van activiteiten
                                                                             Monumentenwacht en hanteren een        naast de religieuze functie:
                                                                             meerjaren-onderhoudsplan.              de jongerenkampen van de
                                                                                                                    Doopsgezinde kerk zijn sterk in trek
                                                                                                                    bij jongeren breed in de gemeente
                                                                                                                    Aalsmeer en de Dorpskerk organiseert
                                                                                                                    al enige jaren een escape-room
                                                                                                                    waarbij een thema uit de bijbel
                                                                                                                    centraal staat, en heeft hiermee een
                                                                                                                    flink aantal bezoekers ontvangen.



32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                   Sterkten                                 Sterkten
6. Onderzoeksresultaten: Sterkte - zwakteanalyse




                                                   De oudste kerk in Aalsmeer, de           De onderlinge samenwerking             Zwakten                                 Zwakten
                                                   Dorpskerk, heeft het er vlak naast       is goed, er zijn twee
                                                   gelegen wijkcentrum Irene, waar          samenwerkingsverbanden tussen          Veel kerkgemeenschappen krimpen,        De meeste kerkgebouwen en met
                                                   sociaal-maatschappelijke activiteiten    de kerkelijke gemeenten, de ene is     de gemiddelde leeftijd is hoog. Het     name de monumentale, kampen met
                                                   plaatsvinden, voor o.a. ouderen.         ‘Aalsmeer over Hoop’: de Dorpskerk,    toekomstperspectief is vervolgens       hoge onderhoudskosten bij slinkende
                                                   Tevens biedt het centrum de              de Oosterkerk, de Lijnbaankerk         onzeker op de korte of middellange      inkomsten. Dat wordt steeds
                                                   flexibiliteit van ondersteunende         en drie kerkelijke gemeenten           termijn.                                zwaarder om vol te houden.
                                                   functies zoals moderne toiletgroepen,    zonder eigen gebouw: de Levend
                                                   vergaderruimten en een keuken            Evangeliegemeente, de CAMA- en de      Door het dalende ledenaantal            De meeste kerkbesturen krijgen
                                                   etc. als aanvulling op het oude          Alfa-gemeente. De andere is die van    dalen de jaarlijkse inkomsten uit       steeds meer problemen met het
                                                   kerkgebouw, dat op zichzelf beperkt      de Spil, Open Hof, de Doopsgezinde     bijdragen gestaag bij gelijkblijvende   opvullen van vrijwilligersposities.
                                                   is qua bijruimten.                       gemeente, en de Katholieke parochies   of stijgende kosten (zoals voor         Met name vrijwilligers voor
                                                                                            aan de Stommeerweg en aan de           energie). Gaandeweg raken               de zwaardere portefeuilles als
                                                                                            Kudelstaartseweg (De Passie-ronde/     kerkgenootschappen in de rode           bestuursposities, waarvoor zowel
                                                                                            Raad van Kerken).                      cijfers als zij niet tijdig andere      know-how als commitment en een
                                                                                                                                   oplossingen bedenken (bijvoorbeeld      vrij hoge tijdsinspanning is vereist,
                                                   Kerken organiseren allerlei
                                                                                                                                   extra inkomsten uit verhuur             zijn steeds lastiger te vinden.
                                                   maatschappelijke activiteiten: van
                                                                                                                                   uit nevenactiviteiten in het
                                                   een buurtcafé, tot verhuur aan
                                                                                                                                   kerkgebouw).
                                                   de scouting, ouderenactiviteiten,
                                                   taalcursussen voor allochtonen,
                                                                                                                                   Voor het aantrekken van extra           Enkele kerkgemeenschappen zijn
                                                   peuter-stuif-in, koren, leeskring,
                                                                                                                                   nevenactiviteiten voor extra            erg kwetsbaar, hebben nog een zeer
                                                   crea-avonden, gym via
                                                                                                                                   inkomsten is een dagelijks beheerder    beperkt aantal leden en leunen
                                                   Participe (welzijnsorganisatie),
                                                                                                                                   noodzakelijk, omdat vrijwilligers dit   sterk op enkele individuen. Ook de
                                                   filmvertoningen, theater, concert,
                                                                                                                                   niet aankunnen. De extra inkomsten      financiële situatie is zorgelijk.
                                                   etentjes voor alleenstaanden, locaties
                                                                                                                                   wegen soms niet op tegen de kosten
                                                   voor corona vaccinaties en stemmen
                                                                                                                                   voor een beheerder, en eventuele
                                                   voor verkiezingen, bridgeavonden,
                                                                                                                                   stookkosten.
                                                   huisvesting van Oekraïense
                                                   vluchtelingen.
33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>6. Onderzoeksresultaten: Sterkte - zwakteanalyse




                                                   Kansen                                  Kansen                                   Kansen                                 Kansen

                                                   De meeste kerkbesturen geven aan        Er is daarbij brede interesse om het     Een klein aantal kerken verhuurt       Internationals in Aalsmeer,
                                                   interesse te hebben in een jaarlijkse   kerkgebouw breder in te zetten voor      de kerk aan internationale             waaronder arbeidsmigranten, zoeken
                                                   bijeenkomst met de andere kerken        de buurt, voor functies die passen bij   geloofsgemeenschappen. De vraag        naar faciliteiten voor o.a. taallessen
                                                   en georganiseerd door de gemeente       de doelstellingen van het geloof. Maar   van deze gemeenschappen in de
                                                   Aalsmeer, om samen te werken, af        kerkbesturen vinden het lastig hoe       omgeving is groot en velen zijn
                                                   te stemmen en kansen te spotten en      ze de verbinding met de buurt (weer)     actief op zoek naar een geschikte
                                                   benutten m.b.t. een breder gebruik      maken en hoe ze er achter komen          kerkruimte voor hun vieringen en
                                                   van de kerkgebouwen.                    waar behoefte aan is.                    overige religieuze activiteiten.

                                                   De meeste kerkgenootschappen zijn       Het centrum van Aalsmeer mist een        Bij het klooster, achter de            Achter de Oosterkerk is een
                                                   reeds gestart of hebben interesse in    bepaalde levendigheid. De Dorpskerk      Karmelkerk, liggen de oude             stuk grond met een agrarische
                                                   verduurzamen van het kerkgebouw.        is een schitterend monument en ligt      kloostertuinen, die ooit prachtig      bestemming. Er wordt georiënteerd
                                                                                           midden in het centrum. Deze kerk         waren. Hier ligt een kans voor een     op het plaatsen van tiny houses
                                                                                           staat ook open voor meer (passend)       buurtinitiatief, sociale ondernemer    voor jongeren, mensen die net
                                                                                           nevengebruik. Hier ligt een kans,        of een vrijwilligersactiviteit om de   zijn gescheiden en andere urgente
                                                                                           zowel om het centrum als de kerk een     kloostertuinen in de oude luister      situaties waarin mensen snel tijdelijk
                                                                                           impuls te geven. Denk bijvoorbeeld       te herstellen en er bijvoorbeeld       een onderkomen nodig hebben. Dit
                                                                                           aan: concerten, exposities, een          pluktuinen van te maken. Op            is een interessante gedachte voor de
                                                                                           beperkte horecafunctie wellicht.         deze manier, door de buurt te          gemeente Aalsmeer.
                                                                                                                                    betrekken, ontstaat de mogelijkheid
                                                   Aalsmeer zou meer kunnen                                                         om tegelijkertijd sociale cohesie
                                                   doen met het vergroten van                                                       te bevorderen, eenzaamheid te
                                                   recreatiemogelijkheden, mogelijk                                                 bestrijden etc.
                                                   in relatie ook tot nevengebruik van
                                                   kerkgebouwen. De watergebonden
                                                   activiteiten zijn nu slecht verbonden
                                                   aan activiteiten en voorzieningen in
                                                   het dorp.
34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>6. Onderzoeksresultaten: Sterkte - zwakteanalyse




                                                   Kansen                                   Kansen                                  Kansen                              Kansen

                                                   Achter de H.H. Petrus en Paulus ligt     Tot 2030 komen er 2000 woningen         Kerken zijn ‘third’places (naast    De vrijwilligerscentrale ‘Aalsmeer
                                                   naast de begraafplaats een parkje dat    bij in Aalsmeer. Voor extra woningen    thuis en werk of school een plek    voor Elkaar’ probeert door op
                                                   openbaar toegankelijk is, maar dat       zijn extra maatschappelijke             waar je anderen ontmoet), maar nu   vernieuwende manieren vrijwilligers
                                                   bijna niemand kent.                      voorzieningen nodig en middelen         wordt die rol meer overgenomen      te benaderen en het werk te
                                                                                            beschikbaar. Wellicht dat hiervoor      door bijvoorbeeld bibliotheken.     organiseren, het vrijwilligerstekort
                                                                                            ook gekeken kan worden naar             Wellicht kunnen die plekken weer    in Aalsmeer terug te brengen. Kerken
                                                                                            inpassing in kerkgebouwen               samenkomen als zoekrichting naar    kampen hier ook mee en kunnen zich
                                                                                                                                    betekenisvolle invullingen voor     wellicht hierbij aansluiten.
                                                   Vanuit het sociaal domein van de         Het is interessant om onder             kerken die meer ruimte krijgen en
                                                   gemeente Aalsmeer is de beleidswens      jongeren op scholen te polsen           daar voor open staan.
                                                   naar meer ontmoetingsplekken             hoe zij naar de kerken kijken.
                                                   en een betere clustering van             Er zijn allerlei jeugdhonken en         Het kerkenvisietraject op zich en
                                                   maatschappelijke voorzieningen           andere mogelijkheden wellicht om        de gevoerde gesprekken tussen       “Wanneer de activiteiten
                                                   naar multifunctionele en centraal        jongerenactiviteiten in kerken onder    kerkgemeenschappen en de            zouden toenemen in de kerk,
                                                   gelegen maatschappelijke                 te brengen. Ook zijn jongeren de        gemeente Aalsmeer is al winst.
                                                                                                                                                                        of voor groot onderhoud van
                                                   voorzieningen. Ook inventarisatie        volgende generatie aan wie de kerken    Het gesprek verder samen voeren,
                                                   van zalen en bijgebouwen in kerken       doorgegeven kunnen worden.              denken in kansen en op zoek         park en begraafplaats zijn er
                                                   naast kerkzalen voor kleinschalige                                               gaan naar mogelijkheden om het      onvoldoende vrijwilligers. De
                                                   wijkactiviteiten is van grote waarde.                                            toekomstperspectief van kerken te   vrijwilligerscentrale zou wellicht
                                                                                                                                    verlengen is heel kansrijk.
                                                                                                                                                                        interessant zijn. Ook bestaat er
                                                   Aalsmeer heeft een stijgend aantal       De stichting Kunst & Cultuur Aalsmeer
                                                   inwoners met migratieachtergrond.        zoekt inspirerende ruimtes voor                                             interesse voor stagiaires van een
                                                   Deze groep heeft behoefte aan            exposities, concerten etc.                                                  tuinbouwschool, voor
                                                   ontmoetingsruimten, waar naast de                                                                                    het park.”
                                                   sociale functie ook taalcursussen en
                                                   andere inburgeringsactiviteiten plaats
                                                   kunnen vinden.

35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                  “Het is voor de (bestuurs)leden lastig om
6. Onderzoeksresultaten: Sterkte - zwakteanalyse




                                                   Bedreigingen                           Bedreigingen
                                                                                                                                  realiteit en emotie van elkaar los te zien.
                                                   Door de ontkerkelijkingstrend          Door corona is het ritme om elke
                                                                                                                                  Binnen een periode van 5 jaar is het gebruik
                                                   kampen de meeste                       zondag naar de kerk te gaan verstoord
                                                   kerkgenootschappen met krimp en        en zijn minder mensen op zondag         als kerk nog wel te garanderen. Maar
                                                   een hoge gemiddelde leeftijd van       naar de dienst teruggekeerd, dan voor   daarna neemt de onzekerheidsfactor toe.
                                                   de leden. Jonge aanwas is er niet of   corona.                                 Wanneer we op huidige basis doorgaan
                                                   nauwelijks.
                                                                                                                                  moeten we over 10 jaar zeker de deuren
                                                   De hoge huizenprijzen drijven jonge    Er is een tekort aan predikanten,       sluiten.”
                                                   gezinnen weg uit Aalsmeer en dat       waardoor het steeds lastiger wordt
                                                   werkt ongunstig voor ‘verjonging’      om voor leden een aantrekkelijke
                                                   van de kerkgemeenschappen.             dienst te organiseren.

                                                   Niet alleen kerkgebouwen zijn
                                                   bedreigd in hun voortbestaan. Ook
                                                   andersoortig religieus erfgoed, soms
                                                   uniek, is hiermee verbonden. Zoals
                                                   bijvoorbeeld de enige – volledige -
                                                   Oud-Katholieke begraafplaats van
                                                   Nederland, uit 1855, er is nooit één
                                                   graf geruimd.




36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>     7. Onderzoeksresultaten: Enquête onder bewoners

               De enquête over de Kerkenvisie Aalsmeer
               stond open tussen 6 maart en 17 april 2023.

               In die periode hebben 133 mensen de
               enquête ingevuld.

               Opvallend was dat het grootste deel van alle           64                                             54

               deelnemers aan de enquête boven de 60 jaar
               is (48%), 34% van de deelnemers is tussen                            45                                                     36
               de 40 en 59 jaar oud, 17% van de deelnemers                                                                     28

               is tussen de 20 en de 39 jaar oud. Slechts 1                                   23
                                                                                                                                                15
               deelnemer van jonger dan 20 jaar heeft de
                                                                                                   1
               enquête ingevuld. Waarschijnlijk komt dit
               doordat jongeren minder affiniteit hebben
               met het onderwerp van de enquête, of de        Wat is uw leeftijd?                            Hoe vaak komt u in de kerk?
               oproep tot deelname aan de enquête hen in            Ouder dan 60                                  Zeer regelmatig
               mindere mate heeft bereikt.                          Tussen de 40 en 59 jaar                       Af en toe
                                                                    Tussen de 20 en 39 jaar                       Zelden
                                                                    Jonger dan 20 jaar                            Nooit




                                                              Op de vraag hoe vaak u gemiddeld in een        “Er is minder jonge aanwas dan
                                                              kerkgebouw komt, heeft de meerderheid          voorheen, jonge stellen en gezinnen
                                                              ingevuld dat dit zeer regelmatig is (41%).
                                                                                                             trekken nu weg uit Aalsmeer, als
                                                              21% geeft aan af en toe in een kerkgebouw te
                                                              komen, 27% komt zelden in een kerkgebouw.      gevolg van het niet beschikbaar zijn
                                                              Slechts 11% van de deelnemers komt nooit       van passende woningen.”
                                                              in een kerk.



37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>7. Onderzoeksresultaten: Enquête onder bewoners




                                                  Op de vraag waarvoor men in een                                84                                                       83

                                                  kerkgebouw komt, geeft 63% van de
                                                                                                                 86                                 18
                                                  deelnemers aan (onder andere, meerdere
                                                  antwoorden waren mogelijk) voor de                34                                        8
                                                  kerkdienst/het geloof in een kerkgebouw
                                                  te komen. 65% van de deelnemers geeft                     63                                 9

                                                  aan voor uitvaart, huwelijk en doop in              41                                           15
                                                  een kerkgebouw te komen. 68% van de
                                                  deelnemers komt voor cultuur(historie) en                       91                         Hoe belangrijk vindt u dat kerkgebouwen behouden
                                                  geschiedenis in een kerkgebouw, en 26%                                                     blijven, en dus niet gesloopt mogen worden?
                                                                                                           56
                                                  van de deelnemers komt voor rust, stilte                                                              Heel belangrijk
                                                  en meditatie in een kerkgebouw.             Waarvoor komt u in een kerkgebouw?                        Belangrijk
                                                                                                   Kerkdienst/geloof                                    Neutraal
                                                                                                   Uitvaart/huwelijk/doop                               Niet belangrijk
                                                  “De gemeenschap zou graag een                    Rust/stilte/meditatie                                Helemaal niet belangrijk

                                                  bredere maatschappelijke rol                     Optreden/concert
                                                                                                   Evenement
                                                  vervullen, niet alleen voor de
                                                                                                   Cultuur/geschiedenis                      Bij de open vraag ‘Wat zou u het
                                                  kerkelijke gemeente zelf. Zingeving              Anders                                    meeste missen in Aalsmeer, als er geen
                                                  aan het leven is daarbinnen een                                                            kerkgebouwen waren?’ zijn diverse en
                                                  belangrijk thema, niet alleen                                                              uiteenlopende antwoorden gegeven. Het
                                                                                              Op de vraag ‘Hoe belangrijk vindt u het dat    meest voorkomende antwoord is een plek
                                                  vanuit religieus perspectief.”
                                                                                              kerkgebouwen behouden blijven, en dus          voor samenkomst, ontmoeting, bezinning
                                                                                              niet gesloopt mogen worden?’ heeft de          en het woord van God. De religieuze, sociale
                                                                                              overgrote meerderheid (62%) geantwoord dat     en maatschappelijke functie van kerken
                                                                                              kerkgebouwen niet gesloopt mogen worden.       wordt door de meeste deelnemers als
                                                                                              14% vind dit belangrijk, en 6% staat hier      belangrijkste waarden genoemd. Daarnaast
                                                                                              neutraal in. 18% van de deelnemers vindt het   komen ook de cultuurhistorische waarde en
                                                                                              behoud van kerkgebouwen niet belangrijk.       architectonische waarde van kerkgebouwen
                                                                                                                                             in Aalsmeer hier sterk naar voren.
38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                    “10 jaar geleden moest de kerktoren
7. Onderzoeksresultaten: Enquête onder bewoners




                                                  De kerk wordt gezien als belangrijk              Het overgrote deel vindt dit heel belangrijk
                                                  oriëntatiepunt van het dorp en als onderdeel     of belangrijk (62%). 16% is over dit standpunt   gerestaureerd worden. Er is toen een
                                                  van de lokale geschiedenis en identiteit.        neutraal en 22% vindt dit niet belangrijk.
                                                                                                                                                    actie gevoerd in het dorp, en binnen
                                                  Slechts vier deelnemers hebben geantwoord
                                                  dat hij/zij niets zouden missen als er geen      Deze standpunten komen ook voort uit de          enkele maanden was het benodigde
                                                  kerkgebouwen waren in Aalsmeer.                  volgende vraag, waarin wordt gevraagd            bedrag binnen. De dorpsbewoners
                                                                                                   naar een passende herbestemming                  voelen zich zeer verbonden met
                                                  Op de vraag ‘Stel dat een kerkgebouw             van een kerkgebouw dat de religieuze
                                                                                                                                                    het gebouw en de kerkelijke
                                                  een andere functie krijgt, vindt u het dan       functie heeft verloren. Het overgrote
                                                  belangrijk dat deze toegankelijk blijft voor     deel van de deelnemers heeft voorkeur            gemeenschap, ook al bezoeken zij
                                                  publiek en als plek voor ontmoetingen?’ is als   voor een maatschappelijke bestemming,            zelf niet actief de diensten.”
                                                  volgt geantwoord:                                zoals een dorpshuis, of een cultureel
                                                                                                   gebruik voor orkesten, concerten en
                                                                                                   lezingen. Commerciële maar publiekelijk
                                                                             67                    toegankelijke bestemmingen zoals horeca en
                                                                                                   huisartsenposten, worden iets minder vaak
                                                      15
                                                                                                   genoemd. Een aanzienlijk kleiner deel van de
                                                            21                                     deelnemers pleit voor private bestemmingen,
                                                                                                   zoals woningen/appartementen of
                                                      13                                           kantoorruimte. Bij het antwoord ‘Anders’
                                                       16
                                                                                                   konden door de deelnemers suggesties
                                                                                                   worden gedaan. Voorbeelden van suggesties
                                                  Hoe belangrijk vindt u het dat een kerkgebouw    zijn: een speelparadijs, ruimte voor jongeren
                                                  toegankelijk blijft voor publiek en als          en een Bed & Breakfast. Ook de optie om
                                                  ontmoetingsplek?
                                                                                                   een klein deel van de kerkgebouwen, naast
                                                           Heel belangrijk                         de herbestemde ruimte, open te houden
                                                           Belangrijk                              als bezinningsplek wordt enkele keren
                                                           Neutraal                                geopperd.
                                                           Niet belangrijk
                                                           Helemaal niet belangrijk
39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>     8. Onderzoeksresultaten: Maatwerkadviezen energieduurzaamheid

              Tijdens de gesprekken met de kerkeigenaren      van (monumentale) kerkgebouwen,
              is de behoefte gepeild naar een Energieadvies   waar bureau OOM advies een presentatie
              ten behoeve van verduurzaming van               heeft gegeven over de uitkomsten van de
              het kerkgebouw. Acht kerken hebben              rapporten en gegeven adviezen. Ook hebben
              hiervoor interesse getoond. Uiteindelijk        een aantal kerkeigenaren verteld welke
              is voor zes kerken een Maatwerkadvies           maatregelen als gevolg van het advies zijn
              Energieduurzaamheid in opdracht van             uitgevoerd, en wat de resultaten hiervan
              de gemeente opgesteld. Bureau OOM               waren op de energierekening.
              advies heeft onderzoek naar verantwoorde
              duurzame maatregelen gedaan. Aansluitend
              is voor elke kerk een pakket samengesteld
              met maatregelen die verenigbaar zijn met de
              monumentale waarden (of karakteristieken)
              en bouwtechnische en bouwfysische
              condities. Ook sluiten de maatregelen aan bij
              het gebruik en de gebruiksintensiteit. Voorop
              staat dat de reductie van de energiekosten
              een gunstiger exploitatiemodel oplevert         Locatie voor de kennisbijeenkomst over
              zodat de kerken meer toekomstbestendig          verduurzamen: de Lijnbaankerk.

              worden.

              In navolging van de opgeleverde
              rapporten heeft de gemeente Aalsmeer,
              in samenwerking met het Servicepunt
              Energieadvies, de kerkbesturen
              uit Amstelveen (waar eerder ook                                                              Warmtebeelden van specifieke kerkonderdelen.
              maatwerkadviezen voor kerkgebouwen
              zijn opgesteld in opdracht van de gemeente
              Amstelveen) en Aalsmeer uitgenodigd voor        De kennisbijeenkomst over verduurzamen was
              een kennisbijeenkomst over verduurzaming        goed bezocht.

40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>     9. Onderzoeksresultaten: Beleidskader

               Beleid gemeente Aalsmeer                       De gemeente vraagt bij omgevings-               Instandhouding kerkgebouwen
               De gemeente Aalsmeer heeft haar                vergunningaanvragen advies aan de               In de Erfgoedwet (2016) is vastgelegd hoe
               erfgoedbeleid vastgelegd in de                 deskundige en onafhankelijke commissie          met ons erfgoed wordt omgegaan, wie welke
               Erfgoedverordening gemeente Aalsmeer           ruimtelijke kwaliteit, die zij inhuurt          verantwoordelijkheden daarbij heeft en
               (vastgesteld in 2017). Daarnaast is in 2012    bij de regionale organisatie Mooi               hoe het toezicht daarop wordt uitgeoefend.
               de cultuurhistorische analyse ‘Gebroken        Noord-Holland. Deze commissie heeft             Ook is in de wet vastgelegd dat eigenaren
               landen, geheelde gronden’, opgesteld door,     expertise op gebied van bouwhistorie,           een plicht hebben om hun monument in
               vastgesteld door de gemeenteraad. Paragraaf    architectuurgeschiedenis en restauratie.        stand te houden. Gemeenten zien hierop
               2.7.2. van deze analyse beschrijft de kerken   Wanneer plannen bestaan voor aanbouwen,         toe. Ook kan er voor de instandhouding
               door de tijd heen.                             verbouwingen, interieurwijzigingen of           van rijksmonumenten subsidie bij de
                                                              grootschalige restauraties, kan contact         rijksoverheid worden aangevraagd.
               Voor gemeentelijke monumenten bestaat          gezocht worden met de gemeente en de
               de mogelijkheid subsidie aan te vragen voor    ambtelijk secretaris van deze commissie.        Beide rijksmonumentale kerkgebouwen in
               de instandhouding van de monumentale           Het is aan te raden om voorafgaand aan          de gemeente Aalsmeer maken gebruik van
               onderdelen (onderhoud en restauratie). Deze    de formele vergunningaanvraag, een              de door het Rijk ingestelde Subsidieregeling
               regeling is vastgelegd in bij de Algemene      vrijblijvend vooroverleg in te plannen met      instandhouding monumenten (Sim).
               Subsidieverordening behorende bijlage          deze commissie om van gedachte te wisselen      Ondanks het in 2019 verhoogde
               ‘Nadere Regels subsidie voor Instandhouding    over de beoogde ontwikkeling en de kans         subsidiepercentage (van 50% naar 60%)
               gemeentelijke monumenten’. Vier kerken in      van slagen van een vergunning in te kunnen      blijft het eigen aandeel (40% + eventuele
               Aalsmeer zijn als gemeentelijk monument        schatten.                                       niet-subsidiabele kosten) een knelpunt voor
               aangewezen, en kunnen gebruik maken van                                                        de eigenaren. Voor de onderhoudskosten
               deze subsidiemogelijkheid.                     Daarnaast heeft de gemeente ook een             van rijksmonumenten zijn bij de gemeente
                                                              Lokale Erfgoedcommissie. Een commissie          Aalsmeer geen middelen aanwezig.
               Voor meer informatie over de subsidie          van inwoners met een brede kennis van de
               instandhouding gemeentelijk monumenten         lokale historie en het lokale erfgoed, die      Voor de subsidie vanuit de Rijksdienst
               vanuit de gemeente Aalsmeer, zie:              het college gevraagd en ongevraagd kan          voor het Cultureel Erfgoed voor
               Subsidie gemeentelijke monumenten              adviseren ten aanzien van het lokale erfgoed.   rijksmonumenten, zie:
               (aalsmeer.nl)                                  Voor beide adviescommissies bestaat een         Subsidie instandhouding rijksmonumenten |
                                                              Reglement van Orde.                             Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                                      Neven- en herbestemming kerkgebouwen
9. Onderzoeksresultaten: Beleidskader




                                        Indien er sprake is van een restauratie kan                                                  Er zijn twee indieningsmogelijkheden.
                                        daarvoor subsidie worden aangevraagd bij      Voor zowel rijksmonumentale kerkgebouwen       De subsidie is 30% van de projectkosten.
                                        de Provincie Noord-Holland. De provinciale    als voor cultuurhistorisch van belang          Bij indiening van 1, 2 of 3 verduurzamings-
                                        regeling kent een subsidiepercentage          zijnde kerkgebouwen kan een beroep             maatregelen zijn de minimale projectkosten
                                        van maximaal 50% van de te subsidiëren        worden gedaan op de subsidieregeling van       € 16.666. De minimale subsidiekosten
                                        restauratiekosten tot maximaal € 500.000.     het Rijk: de stimulering herbestemming         zijn in dit geval € 5.000 en maximaal
                                        Voor de provinciale subsidie voor de          monumenten. Op basis van deze regeling         € 2,5 miljoen. Bij indiening van een integraal
                                        restauratie van rijksmonumenten, zie:         kan 70% subsidie worden aangevraagd voor       verduurzamingsproject zijn de minimale
                                        Restauratie Rijksmonumenten                   een haalbaarheidsonderzoek voor de bij- en     projectkosten € 83.333. De minimale
                                        Noord-Holland, subsidie - Provincie           herbestemming van een kerkgebouw (en van       subsidiekosten zijn hierbij € 25.000 en
                                        Noord-Holland                                 andere monumenten). Deze regeling staat        maximaal € 2,5 miljoen. De regeling zal
                                                                                      ook open voor een subsidie ten behoeve van     waarschijnlijk in 2024 worden verlengd,
                                        Vanuit de provincie Noord-Holland             een duurzaamheidsonderzoek.                    maar het is nog niet duidelijk in welke vorm.
                                        bestaat er ook een subsidie in de vorm
                                        van een laagrentedragende lening uit het      Voor meer informatie over deze
                                        Noord-Hollands Fonds voor Monumenten,         herbestemmingssubsidie vanuit de
                                        ondergebracht bij het Nationaal               Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, zie:
                                        Restauratiefonds. Deze subsidie is bedoeld    Subsidie herbestemming | Rijksdienst voor
                                        ter stimulering van het behoud van            het Cultureel Erfgoed
                                        onroerend cultureel erfgoed door middel
                                        van herbestemming en/of, restauratie          Verduurzaming kerkgebouwen
                                        en/of verduurzaming van monumenten            De Subsidieregeling duurzaam
                                        Noord-Holland.                                maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) komt
                                                                                      eigenaren van bestaand maatschappelijk
                                        Voor meer informatie over deze regeling       vastgoed tegemoet in de kosten om te
                                        vanuit de Provincie Noord-Holland, zie:       verduurzamen. In 2023 (mogelijk vervroegd      Dakisolatie van een historisch gebouw. Bron: RCE
                                        Herbestemming, restauratie en                 door de grote overtekening voor de eerste
                                        verduurzaming monumenten                      ronde in november 2022) of in het voorjaar
                                        Noord-Holland, subsidie -                     van 2024 is een nieuwe ronde om hiervoor
                                        Provincie Noord-Holland                       een aanvraag in te dienen.
42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>     Woonagenda                                      op eigen perceel ruimte voor is, tijdelijke       nota in het najaar van 2023 vastgesteld door
     Huisvesting is een eerste levensbehoefte, een   woningen voor familieleden of mantelzorgers       de gemeenteraad.
     grondrecht van iedereen. De vraag overtreft     te plaatsen. Dit kan in de vorm van ‘tiny         In de nota staan een aantal constateringen en
     ruimschoots het aanbod, in Nederland, maar      houses’, aanleunwoningen of ‘kangoeroe            ambities vanuit de gemeente die in het kader
     ook in Aalsmeer. Zowel de Rijksoverheid als     woningen’.                                        van de Kerkenvisie interessant kunnen zijn.
     de lokale overheid is daardoor gedwongen        • Het is van belang om meer
     om in te grijpen en actie te ondernemen.        appartementen te realiseren in plaats van         Gebrek aan woonruimte
     Binnen de gemeente Aalsmeer zijn er ruim        eengezinswoningen. Hierbij gaat het om            • (Passende) woonruimte is schaars. Er
     13.000 woningen. Omdat er een groot             een goede mix van woningen voor jongeren,         is een gebrek aan (passende) woningen
     tekort is aan woningen zullen er in de          alleenstaanden en ouderen die hiermee             voor onder meer jongeren (starters),
     periode tot en met 2030 ongeveer 2000           een alternatief krijgen voor het wonen            éénoudergezinnen, kwetsbare ouderen,
     woningen worden toegevoegd. De realisatie       in een eengezinswoning. Dit zorgt voor            dementerenden, arbeidsmigranten, mensen
     van nieuwe woningen en het in stand             doorstroming op de woningmarkt.                   met GGZ-problematiek en statushouders.
     houden van de bestaande woningvoorraad
     wordt beleidsmatig vastgelegd via de            Nota Sociaal Domein                               Behoefte aan ontmoetingsplekken in de buurt
     omgevingsvisie en de woonagenda. De             De raad wil met de inzet op welzijn niet          of wijk
     huidige Woonagenda (2020) behoeft               alleen een goede gezondheid bereiken, maar        • Er is behoefte aan ontmoeting. Ontmoeten
     aanpassing op de inmiddels ruimere              een algemeen welbevinden van inwoners.            is de sleutel tot een sterke sociale basis.
     wettelijke mogelijkheden en opname van          Welbevinden wordt niet alleen bereikt door        Meer ontmoeting stimuleren betekent dat
     meer realistische huizenprijzen. Aan een        een goede lichamelijke gezondheid. Ook een        inwoners gezien worden, het welbevinden
     herziene woonagenda wordt momenteel             goede geestelijke gezondheid, het tegengaan       toeneemt en eerder signalen opgevangen
     hard gewerkt. Hierin worden onderstaande        van eenzaamheid en het bevorderen van             kunnen worden. Dit draagt ook bij
     punten meegenomen (volgens het                  sociale cohesie, zijn aandachtspunten.            voorkomen van eenzaamheid en betere
     Raadsprogramma 2022-2026):                      Op 18 juli 2023 is de nota Sociaal Domein         zelfredzaamheid van inwoners. Ontmoeting
     • De Woonvisie bepaalt dat er altijd een        2023-2026 met de titel ‘Omzien naar elkaar,       kan plaatsvinden in een buurthuis, maar
     percentage moet worden gebouwd in de            verbinden en versterken’ in conceptversie         ook in een kerk of bij een sportvereniging.
     lagere prijsklasse.                             vastgesteld door het college, en is uitgestuurd   De gemeente wil de ontmoeting organiseren
     • Voor alle nieuwe koopwoningen gaat            naar de maatschappelijke organisatie              dicht bij de mensen, in wijken en buurten.
     tijdelijk een zelfbewoningsplicht gelden.       voor de consultatieronde, waaronder de            Ook willen ze inzetten op samenwerking
     • Het moet mogelijk zijn, wanneer daar          kerkbesturen. Volgens planning wordt deze         tussen verschillende initiatieven en
43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>     ontmoetingslocaties, zodat er ingespeeld kan      landelijke trend die door corona is versterkt.    “Sommige vrijwilligersfuncties zijn
     worden op tekort aan vrijwilligers. Een betere    • ‘Aalsmeer voor Elkaar’ is de                    lastig op te vullen. Mensen staan
     spreiding van ontmoetingslocaties over de         vrijwilligerscentrale van Aalsmeer en helpt
                                                                                                         niet meer in de rij voor dergelijke
     gemeente is van belang. De mogelijkheden          namens de gemeente om het potentieel
     van multifunctionele accommodaties                aan vrijwilligers (aanbod) en de behoefte         functies, en de gemiddelde leeftijd
     worden onderzocht.                                bij inwoners, verenigingen en organisaties        van de gemeenschap is relatief
     • Divers vastgoed dat wordt ingezet voor          (vraag) bij elkaar te brengen. De wens is om      hoog.”
     maatschappelijke doelen is verouderd (denk        de komende periode een pilot te starten met
     aan buurthuizen, ontmoetingsplaatsen              inwoners die zich niet structureel willen
     en plekken voor welzijnswerk). De staat           inzetten als vrijwilliger, maar het leuk en
     van het onderhoud van de verschillende            haalbaar vinden op lossere basis informele
     voorzieningen wordt betrokken bij de              ondersteuning te bieden. Ook wordt, in
     inventarisatie.                                   samenwerking met de welzijnsstichting en
                                                       vrijwilligerscentrale onderzocht of vrijwillige
     • Het aandeel van inwoners met een                inzet meer binnen de eigen wijk kan worden
     migratieachtergrond stijgt in Aalsmeer. De        georganiseerd.
     zoektocht naar ontmoetingsruimte richt zich
     ook op voldoende ontmoetingsplekken voor
     de nieuwe inwoners zoals statushouders en
     de ‘blijvende’ arbeidsmigranten, zodat zij
     zich welkom voelen in Aalsmeer.

     Tekorten aan vrijwilligers
     • Er zijn te weinig vrijwilligers structureel
     beschikbaar. Waar voorheen inwoners
     zich verbonden aan een organisatie,
     instelling of vereniging als vrijwilliger,
     zien we dat inwoners steeds meer anders
     om gaan met ‘anderen willen helpen’. Het
     aantal vrijwilligers daalt al jaren. Dit is een
44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>     10. Conclusies & aanbevelingen
              1. Religieus erfgoed Aalsmeer ernstig bedreigd
                1a) Over 15 jaar 20% van het religieus erfgoed nog met zekerheid in     Aanbeveling 1. Onderzoek kansen voor kerken in relatie tot
                religieus gebruik                                                       de toekomst en leefbaarheid van kernen
                De eerstkomende vijf jaar verwachten alle kerken, op één na, in         Een duurzaam toekomstperspectief voor leegkomende kerken kan
                religieus gebruik te blijven. Vanaf 2027 verandert dit beeld. Drie      het beste gevonden worden als het kerkgebouw een oplossing kan
                kerkbesturen geven aan niet verder dan 5 jaar vooruit te kunnen         bieden voor een duurzame behoefte van de buurt of kern waar de kerk
                kijken en bestempelen de toekomst daarna onzeker qua religieus          staat. Tegelijkertijd is het belangrijk dat de nieuwe (neven)functie als
                gebruik van hun kerkgebouw. Nog eens vijf jaar later komen daar         passend wordt ervaren door de betreffende kerkgemeenschap. Bij een
                vier kerkbesturen bij. Twee kerkbesturen verwachten over                verkoop en herbestemming speelt dit in mindere mate.
                vijftien jaar met zekerheid dat hun kerk nog als kerk gebruikt          De mogelijkheden om kerkgebouwen van nevenbestemmingen
                zal worden.                                                             (naast de religieuze functie) te voorzien of om kerkgebouwen te
                                                                                        herbestemmen, hangen ook nauw samen met de denominatie van
                Deze toekomstverwachting betekent in het worst case scenario            een kerk. Zo is voor de katholieken het kerkgebouw een ‘gewijde’
                bijna een omkering van de huidige situatie. Nu is 1 van de elf kerken   ruimte, met als functie: de viering van het geloof. Andere functies zijn
                herbestemd en de rest in religieus gebruik. Over 15 jaar zouden dat     hier niet toegestaan, behalve bijvoorbeeld een concert van passende
                nog 2 kerken in religieus gebruik kunnen zijn en 9 herbestemd als er    muziek of het kerkkoor dat oefent. In de protestantse kerken zijn
                niks gebeurt.                                                           nevenbestemmingen, mits niet strijdig met de waarden van de kerk,
                                                                                        wel toegestaan. Denk hierbij aan: koffieochtenden voor ouderen,
                Veel kerkbesturen stellen zich zelf ten doel het gebruik van            taallessen voor vluchtelingen, filmavonden. De Katholieke Kerk is
                het gebouw te vergroten, meer jongeren aan zich te binden               geneigd om, als de religieuze functie voortzetten niet meer haalbaar
                en een hernieuwde rol voor de samenleving te gaan spelen.               is, het kerkgebouw te verkopen. Middels een kettingbeding wordt
                Deze ontwikkeling kan een positief effect hebben op het                 er meestal over gewaakt dat het kerkgebouw geen functie krijgt die
                toekomstperspectief.                                                    echt als niet-passend wordt ervaren, zoals bijvoorbeeld een gokhal.
                                                                                        Bij andere geloofsgemeenschappen, waaronder de Protestantse
                1b) Monumentale kerken in religieus gebruik zijn bedreigd               Kerk Nederland (PKN) vindt ook geregeld verkoop plaats. Maar
                Ook monumentale kerkgebouwen, op 1 na, zijn op de kortere en            steeds vaker wordt eerst gekeken naar nevenbestemming en een
                middellange termijn bedreigd in het voortbestaan van de religieuze      uiteindelijke herbestemming die van maatschappelijke betekenis is
                functie. Dit betreft drie gemeentelijke monumenten en twee              voor het dorp, de stad of wijk.
                rijksmonumenten.



45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>10. Conclusies & aanbevelingen




                                 Denken in 'kerken als kansen’! De gemeente Aalsmeer kan integraal        Soms is dit lastiger te overzien, als er een (nieuw) dorpshuis of
                                 kijken of er vanuit het sociaal of cultureel domein ruimtevragen zijn,   andere voorziening staat, of als het het bestaande buurthuis ook
                                 die wellicht een nieuwe invulling kunnen geven aan kerkgebouwen.         een monumentaal pand is. Ook kan deze denkwijze gevoelsmatig
                                 Zo kunnen gezondheids- en/of welzijnsfuncties een mooie passende         voor kerkleden/gebruikers een grote stap zijn. Maar zelfs dan is het
                                 functie zijn voor een kerkgebouw, terwijl de kerk wellicht ook nog       belangrijk de vraag te stellen of een dorp zonder toegankelijke kerk
                                 op zondag voor de religieuze functie beschikbaar kan blijven. De         ook voor volgende generaties wenselijk is.
                                 sociaal-maatschappelijke functies worden al gesubsidieerd door de
                                 gemeente Aalsmeer, inclusief een huisvestingscomponent. Door             Aanbeveling 2. Onderzoek op provinciaal of regionaal niveau
                                 deze functies te verplaatsen naar een monumentale kerk, kunnen           kansen voor kerken in relatie tot de toekomst en leefbaarheid van de
                                 deze budgetten, die al opgenomen zijn in de gemeentelijke begroting,     provincie of regio.
                                 dubbel renderen. Letterlijk voor hetzelfde geld, kan het religieuze      Op provinciaal of regionaal niveau kunnen zich eveneens kansen
                                 erfgoed beleefbaar blijven, een duurzame toekomst krijgen en             voordoen voor subsidiemogelijkheden of neven- of herbestemming
                                 doorgegeven worden aan volgende generaties. De oorspronkelijke           van kerkgebouwen. Zo is het orgel van de H.H. Paulus en Petruskerk
                                 ontmoetingsfunctie van het kerkgebouw keert terug en krijgt een          recent gerestaureerd met subsidie van de Stichting Leefomgeving
                                 nieuwe invulling. De gemeente Aalsmeer wil het versnipperde              Schiphol. Maar ook voor bijvoorbeeld recreatieve of toeristische
                                 maatschappelijk vastgoed meer concentreren. Kerkgebouwen                 plannen met betrekking tot wandel- en fiets paden, culturele/
                                 liggen centraal in buurten en dorpen en hebben van oudsher een           archeologische voorzieningen op provinciaal niveau kunnen
                                 ontmoetingsfunctie.                                                      aantrekkelijk zijn om bij aan te sluiten. Zo is in Katwijk een museum
                                                                                                          over de Romeinse limes ondergebracht in een kerktoren.
                                 Uiteraard vergt zo’n soort ‘gebouwenschuif’ in het sociale domein
                                 nadere studie. In het geval sprake is van een gedateerd en niet heel     Aanbeveling 3. Koester de kerken en stap niet snel af van de
                                 bijzonder buurthuis bijvoorbeeld, dan kan door het verschuiven           maatschappelijke bestemming
                                 van de maatschappelijke functie, op de plek van het oude buurthuis       (Monumentale) kerkgebouwen zorgen voor bezieling van dorpen
                                 wellicht woningbouw worden gerealiseerd. Dit is ook een belangrijke      en wijken. Mensen genieten in een steeds sneller veranderende
                                 opgave voor Aalsmeer. Tegelijk is er sprake van een toename met          wereld van de schoonheid van deze gebouwen en van het gevoel van
                                 2000 woningen tot 2030. Meer inwoners betekent ook een toename           verbinding met een bijzondere ontstaansgeschiedenis. Dit vertaalt
                                 van de behoefte aan maatschappelijke functies. De ruimtebehoefte         zich niet alleen in emotionele, maar ook in financiële waarde.
                                 voor deze toename kan, naast de gebouwenschuif, wellicht een plek        Woningen en andere gebouwen in een dorp of wijk worden
                                 krijgen in gunstig gelegen kerkgebouwen.                                 aantrekkelijker gevonden, rondom dit monumentale erfgoed, en
                                                                                                          worden hoger gewaardeerd. Voor de aantrekkelijkheid van Aalsmeer
46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                         2. K
                                                                                                             erkgebouwen met een hoge cultuurhistorische
                                                                                                            waarde zijn beschermd, maar er is meer aandacht
                                                                                                            gewenst voor de kerkinterieurs en roerend religieus
                                                                                                            erfgoed
                                                                                                          Aanbeveling 4. Onderzoek samen met kerkbesturen en wellicht
10. Conclusies & aanbevelingen




                                 in brede zin is het goed om kerkgebouwen te koesteren. Kerken zijn
                                 belangrijk cultureel erfgoed van Aalsmeer. Met hun beeldbepalende        Museum Catharijneconvent of en hoe kerkinterieurs en roerend
                                 en karakteristieke aanwezigheid zijn het sterke identiteitsdragers en    religieus erfgoed beter beschreven en beschermd kunnen worden
                                 (buurt)bakens.                                                           Door aanpassingen in de tijd en interne verbouwingen kunnen
                                                                                                          kerkinterieurs ongemerkt zodanig aangetast worden dat
                                 Het religieus erfgoed is van generatie op generatie doorgegeven.         cultuurhistorische waarden verloren gaan. Om dit te voorkomen
                                 Kerken zijn altijd ontmoetingsplaatsen geweest. Waar eenzaamheid         kan als vervolgactie op het kerkenvisietraject gezamenlijk gekeken
                                 nu een groot maatschappelijk probleem is door voortschrijdende           worden met kerkbesturen en de gemeente Aalsmeer of het updaten
                                 welvaart en individualisatie, en sociale cohesie in een tijd van         en het laten uitvoeren van goede interieurbeschrijvingen zoals
                                 polarisatie belangrijk is om te stimuleren en vast te houden, wordt      Museum Catharijneconvent heeft geadviseerd wenselijk en mogelijk
                                 gezocht naar het terugbrengen van zogenaamde ‘third places’. Als         is.
                                 mensen hebben wij als first place ons huis waar we wonen. Onze
                                 second place is onze school of ons werk, waar we een belangrijk
                                 deel van onze dag doorbrengen. De kerk is/was vanouds een third          “Omdat het kerkgebouw relatief nieuw is en modern is
                                 place. Een sociale ontmoetingsplek, waar mensen zich ook thuis           ingericht, is het onderhoud op orde en geen punt van
                                 voelden en een sociaal netwerk en vangnet hebben. Juridisch gezien
                                                                                                          zorg.”
                                 is de maatschappelijke functie vastgelegd in een maatschappelijke
                                 bestemming in het bestemmingsplan. Door in principe vast te houden
                                 aan deze bestemming bij het vinden van een nieuwe functie voor
                                 kerkgebouwen, als de religieuze functie stopt, wordt gestimuleerd dat
                                 deze ontmoetingsplekken dat ook blijven. Eenmaal onomkeerbaar
                                 herbestemd naar bijvoorbeeld woningen, komt de kans om deze
                                 ontmoetingsplaatsen opnieuw te creëren in de toekomst nooit meer
                                 terug, in onze volgebouwde dorpen en buurten. Weg is weg.

                                 Betrek bij het nadenken over gewenste toekomstperspectieven voor
                                 kerken alle relevante stakeholders.




47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                 3. Krimpende gemeenschappen zijn zoekende
                                                                                                           Aanbeveling 5. Stimuleer kerken om proactief neven- of
10. Conclusies & aanbevelingen




                                   Voor krimpende kerkgemeenschappen is nadenken over de
                                   toekomst vooral een zoekproces, met voor de meeste leden van de         herbestemmingsmogelijkheden te onderzoeken en ondersteun deze
                                   kerkgemeenschappen een emotionele lading. Zeker als het einde van       onderzoeken actief als gemeente
                                   de religieuze functie in zicht begint te komen. Immers, zij en hun      Het is goed om proactief, tijdig een onderzoek te starten naar
                                   (groot)ouders en kinderen, zijn veelal in de kerk gedoopt, getrouwd     scenario's voor invullingen van (deels) leegkomende kerken en
                                   en hebben er afscheid genomen van geliefden.                            bijbehorende financiële onderleggers. Op die manier kan het
                                                                                                           kerkgebouw zo lang mogelijk worden gebruikt in de functie waarvoor
                                   Krimpende kerkgemeenschappen gaan verschillend om met de                het is gebouwd (dit is altijd de mooiste functie voor een monument).
                                   gestage afname van het aantal dienstbezoekers en activiteiten. Veelal   Ook beleven meer mensen van de huidige en toekomstige generaties,
                                   worden geleidelijke veranderingen doorgevoerd. De kerkzaal wordt        bij invulling met een sociaal-maatschappelijke of culturele functie,
                                   te groot voor een steeds kleinere groep kerkbezoekers en activiteiten   het kerkgebouw als bijzonder erfgoed. Dit is een verrijking die
                                   voor de jeugd nemen af. Een steeds kleiner wordend team van             Aalsmeer aantrekkelijker maakt om te wonen of om op vakantie te
                                   vrijwilligers moet meer doen en kan lastig opvolgers vinden. Dit        zijn. Door proactief deze kansen voor kerkgebouwen te verkennen,
                                   geldt met name voor de bestuursfuncties. Bestuurders voelen de          voorkom je ook op tijd dat bijvoorbeeld een maatschappelijke
                                   verantwoordelijkheid voor het onderhoud van een (monumentaal)           voorziening nieuw wordt gebouwd, terwijl de kerk ernaast leeg staat
                                   kerkgebouw steeds zwaarder op de schouders drukken. Voor                of komt te staan. Eveneens is het onwenselijk dat een kerkgebouw
                                   de instandhouding van de gebouwen is steeds meer behoefte               leeg komt te staan en gaat verloederen. Tenslotte kun je als er tijd
                                   aan specifieke expertise op het gebied van bouwkundige zaken,           genoeg is, alle relevante partijen betrekken en maximaal creativiteit
                                   duurzaamheid en financiën.                                              en kansen verkennen. De ervaring leert dat het hele proces om tot een
                                                                                                           goede herbestemming te komen ongeveer 5 jaar aan voorbereiding
                                   De inkomsten uit collectes worden lager en het gebouw wordt             vergt.
                                   minder gebruikt. Bij krimpende kerkgemeenschappen ontbreekt
                                   soms de energie en creativiteit om te komen tot passende                Kerkbesturen kunnen een subsidie aanvragen om ondersteuning
                                   nevenbestemmingen. De verschillende geloofsrichtingen                   in te schakelen van experts bij het onderzoeken van neven- of
                                   gaan ook anders met krimp om. Veel van de (soms gefuseerde)             herbestemmingsmogelijkheden.
                                   kerkgemeenschappen beseffen wel dat er in de nabije toekomst
                                   keuzes gemaakt moeten worden met betrekking tot het afstoten van        Daarnaast zijn er allerlei andere interessante initiatieven die
                                   gebouwen.                                                               gezamenlijk onderzocht kunnen worden en waarvan kerkbesturen
                                                                                                           aangaven er enthousiast over te zijn, die de vitaliteit van kerken
                                                                                                           ondersteunen en die het (mede-) gebruik stimuleren.
48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>10. Conclusies & aanbevelingen




                                 Hierbij is ook geput uit goede ideeën voor vervolgacties uit andere      •	Betrek scholen en pols de behoeften van jongeren in relatie tot de
                                 gemeenten:                                                                  mogelijkheden van kerkgebouwen. Zo zijn er in veel kerken speciale
                                 •	Zet een projectgroep op met gemeente Aalsmeer en kerken en               ‘jeugdhonken’ ingericht die vaak nauwelijks in gebruik zijn.
                                    doe onderzoek doen naar de mogelijkheid om maatschappelijke           •	Organiseer kennisbijeenkomsten over bijv. subsidiemogelijkheden
                                    nevenfuncties vanuit de huidige huisvesting die de gemeente              en verduurzaming
                                    huurt of bezit, naast de religieuze functie te verschuiven naar       •	Ga samen op excursie naar succesvolle voorbeeldprojecten voor
                                    kerkgebouwen d.m.v. ‘gebouwenschuif’ (zie aanbeveling 1) Tot             inspiratie en om te ervaren hoe bepaalde oplossingen in de praktijk
                                    2030 komen er 2000 woningen bij in Aalsmeer. Voor extra woningen         uitpakken
                                    zijn extra maatschappelijke voorzieningen nodig en middelen           •	Nodig de mensen achter “Dorpsklooster Utrecht of Haarlem” uit.
                                    beschikbaar. Wellicht dat hiervoor ook gekeken kan worden naar           Dit zijn samenwerkingsvormen tussen kerken, waarbij nieuwe
                                    inpassing in kerkgebouwen.                                               vormen worden aangeboden voor meditatieve en spirituele beleving
                                 • Vanuit het sociaal domein van de gemeente Aalsmeer is                    van de kerk. Zo is in Haarlem iedere ochtend een kerk open voor
                                    een beleidswens naar meer ontmoetingsplekken en een                      een uurtje en zijn mensen welkom om te mediteren. Hier wordt
                                    betere clustering van maatschappelijke voorzieningen naar                steeds meer gebruik van gemaakt. Zo komen er bijvoorbeeld ook
                                    multifunctionele en centraal gelegen maatschappelijke                    mensen met een depressie op af die structuur zoeken. Er zijn
                                    voorzieningen in elke wijk. Te denken valt bijvoorbeeld aan een          inloopzangavonden, schrijfmeditaties met groepen en allerlei
                                    gezondheidscentrum/ huisartsenpraktijk, gezien de grote urgentie         andere activiteiten.
                                    van zowel het landelijke probleem van opvolging alsook het
                                    vinden van een – geschikt te maken- en betaalbare locatie. Ook
                                    inventarisatie van zalen en bijgebouwen in kerken naast kerkzalen
                                    voor kleinschalige wijkactiviteiten is van grote waarde.
                                 •	Werk samen met de Stichting Kunst en Cultuur Aalsmeer om in
                                    kerken exposities, voorstellingen en concerten etc. te organiseren
                                 •	Werk samen met 'Aalsmeer voor Elkaar' om de inzet van vrijwilligers
                                    te optimaliseren.
                                 •	Onderzoek hoe een gezamenlijke website of een makelpunt ( à la
                                    Arnhem) opgezet kan worden om ruimtes te verhuren.




49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                 4. H
                                     oge energiekosten vragen om
                                    verduurzamingsmaatregelen
                                                                                                               Aanbeveling 6 Voer duurzaamheidsscans uit i.c.m. onderzoek
10. Conclusies & aanbevelingen




                                   Door de hoge energiekosten is het verduurzamingsvraagstuk actueler
                                   dan ooit. Kerkgebouwen worstelen met hoge stookkosten om de                 naar neven- of herbestemming
                                   kerkzalen voor vaak een relatief kleine groep leden volledig te             Om de cirkelredenering te doorbreken, wel of niet investeren in
                                   verwarmen. Er is een groot momentum om dit probleem versneld aan            duurzaamheidsmaatregelen als voorwaarde voor een intensiever
                                   te pakken.                                                                  gebruik van een kerkgebouw, zullen stappen gezet moeten
                                                                                                               worden. Inventariserende duurzaamheidsscans kunnen daarin
                                   Met name de jongere kerkgebouwen beschikken over bouwsystemen               helpen. Voor zes kerken is binnen het kerkenvisie-traject reeds
                                   die veelal makkelijker te isoleren zijn en de installatietechnische basis   een Maatwerkadvies Energieduurzaamheid uitgevoerd. Bovendien
                                   is veel geschikter voor verduurzaming. Voor oudere monumentale              heeft de gemeente Aalsmeer een Servicepunt Energieadvies,
                                   kerkgebouwen blijft het een vraagstuk wanneer welke investeringen           waar VvE’s, bewonersinitiatieven, maatschappelijke organisaties
                                   in duurzaamheidsmaatregelen gaan renderen. Wanneer de                       (waaronder kerken) en kleine particuliere verhuurders advies over
                                   intensiteit van het gebruik achter blijft, zal er geen aanleiding zijn om   het verduurzamen van gebouwen kunnen inwinnen. Daarnaast
                                   investeringen te doen voor het verlagen van de stookkosten. Dit is          bestaat ook een subsidie voor her- en nevenbestemmingsonderzoek
                                   echter een kip-ei probleem. Als het onbetaalbaar is om het gebouw te        waaronder ook verduurzamingsonderzoek valt, die jaarlijks bij de
                                   verwarmen, zal het gebruik ook niet toenemen.                               RCE aangevraagd kan worden.




                                   “We teren in op de liquide middelen. De inkomsten
                                   vanuit de kerkelijke bijdragen en van de verhuur zijn
                                   onvoldoende. Toch is de gemeenschap niet armlastig.
                                   Door een nalatenschap zijn er structurele inkomsten
                                   van de verhuur van vastgoed in het dorp.”




50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                        6. E
                                                                                                            en aantal kerken heeft rond de kerk een
                                 5. M
                                     atching van internationale kerkgemeenschappen                        begraafplaats met parkje, land of oude kloostertuinen
                                    die zoekend zijn naar passende huisvesting wellicht                    die vergaan zijn, waar kansen liggen of waar aandacht
                                    kansrijk                                                               voor gewenst is.
                                                                                                          Aanbeveling 8. Onderzoek voor de verschillende ‘groene kansen’ de
10. Conclusies & aanbevelingen




                                   In zowel de Karmel Kerk als de H.H. Paulus en Petrus maken ook
                                   andere, internationale, geloofsgemeenschappen gebruik van de           verwezenlijkingsopties
                                   kerk. In de omgeving van Aalsmeer (Amsterdam, Amstelveen) is           Zo kan de unieke begraafplaats met parkje bij de H.H. Petrus en
                                   het bekend dat tientallen internationale kerkgemeenschappen            Paulus aan de Oosteinderweg wellicht beter worden ingezet voor de
                                   zoekend zijn naar passende huisvesting. Ook is bijvoorbeeld de         buurt of voor vrijwilligersactiviteiten die tegelijkertijd eenzaamheid
                                   Poolse gemeenschap die kerkt in de Karmelkerk op zoek naar plekken     tegengaan of sociale cohesie bevorderen.
                                   om taallessen en andere gezamenlijke activiteiten te ontwikkelen.
                                   Daarnaast zijn er regelmatig andere religieuze gemeenschappen uit      Hetzelfde geldt voor de oude kloostertuinen die van oorsprong bij
                                   Nederland die geen eigen huisvesting hebben, waarvoor eveneens         de Karmelker aan de Stommeerweg lagen, waar mogelijkerwijs
                                   geldt dat ze daarnaar op zoek zijn.                                    een transformatie naar bijvoorbeeld pluk- of moestuinen kan
                                                                                                          plaatsvinden.
                                   Aanbeveling 7. Ga met kerkgemeenschappen op zoek
                                   naar matchingskansen                                                   De Oosterkerk orienteert zich op de mogelijkheden om het stuk land
                                   Het actief op zoek gaan naar deze partijen en kerkgemeenschappen       achter de kerk te bestemmen voor tiny houses. Dit is aantrekkelijk
                                   die hier interesse in hebben en matchingskansen onderzoeken kan        om te onderzoeken als (tijdelijke) oplossing voor nijpende
                                   een kansrijke onderneming zijn om het gebruik van kerkgebouwen         huisvestingstekorten voor bepaalde doelgroepen.
                                   met een passende functie te verbeteren. Ook kunnen hierdoor meer
                                   inkomsten in het laatje komen voor onderhoud van het gebouw.
                                   Een andere religieuze gebruiker van een kerk is tenslotte de beste     “Er bestaat interesse voor het bouwen van woningen
                                   oplossing, omdat het kerkgebouw hiervoor is ontworpen en deze          (tiny houses) op het terrein achter de kerk. Ofwel voor
                                   functie de minste aanpassingen vergt.
                                                                                                          starters op de woningmarkt ofwel voor noodopvang.”

                                   “Op zondagmiddag wordt de kerk verhuurd aan
                                   een Poolse Katholieke gemeenschap.”




51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                 7. Onderhoud en intensiveer het goede contact tussen
                                     burgerlijke gemeente en kerken om kansen voor
                                     bedreigde kerken te vergroten
                                                                                                            Aanbeveling 9. Stel een contactpersoon voor kerken en collega’s aan
10. Conclusies & aanbevelingen




                                   Tijdens de gesprekken en bijeenkomsten bleek dat korte lijnen
                                   tussen kerkeigenaren en de burgerlijke gemeente gewenst zijn. De         bij de gemeente Aalsmeer
                                   ervaringen met de onderlinge samenwerking is in het algemeen goed.       Het opstellen van een kerkenvisie is een eerste stap. Nu de
                                   Dit is een belangrijke voorwaarde voor het succesvol proactief met       kerkenopgave in beeld is en kerkbesturen zich gesteund voelen om
                                   elkaar optrekken om de kerkenopgave waar Aalsmeer de komende             noodzakelijke vervolgstappen te zetten, is het belangrijk om binnen
                                   jaren voor staat, effectief op te pakken.                                de gemeente Aalsmeer een contactpersoon, tevens structurele
                                                                                                            aanjager, beschikbaar te hebben. Op dit moment is hiervoor
                                   Er zijn verschillende mogelijkheden. Een mooie basis kan zijn            onvoldoende capaciteit beschikbaar. Kerkeigenaren zijn aan zet,
                                   om jaarlijks een vaste bijeenkomst te organiseren waarbij alle           maar uit voorliggend onderzoek blijkt dat het bundelen van krachten
                                   kerkbesturen worden uitgenodigd door de gemeente Aalsmeer,               tussen de gemeente Aalsmeer en kerkbesturen van bedreigde kerken,
                                   waarbij de wethouder aanwezig is. Tijdens deze bijeenkomst wordt         de kansen voor deze kerken aanzienlijk groter maakt om passende
                                   gepolst met de kerkbesturen wat er leeft en waar evt gezamenlijke        functies te vinden.
                                   interesses liggen. In het eerste jaar na de kerkenvisie kunnen dat
                                   het opvolgen van de aanbevelingen zijn uit de kerkenvisie en is
                                   een intensiever vervolgtraject gewenst. Na een jaar wordt opnieuw
                                   gekeken wat wenselijk is. Door het kerkenvisietraject is het gelukt om   “Er is in Aalsmeer geen structureel overleg tussen de
                                   in een proactieve stand te komen met elkaar. De kerkbesturen hebben      kerkbesturen en de gemeente. Dat is jammer, daar is
                                   aangegeven hoe ze naar de toekomst kijken en als gemeente hou je
                                                                                                            wel behoefte aan.”
                                   dan een beetje vinger aan de pols.

                                   In eerste instantie wordt de energie van het kerkenvisietraject
                                   vastgehouden nu iedereen elkaar heeft leren kennen en enthousiast
                                   is geworden om gezamenlijk vervolgstappen te zetten.




52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                 Aanbeveling 10. Bepaal een integrale werkwijze binnen de gemeente
10. Conclusies & aanbevelingen




                                 Aalsmeer
                                 Oplossingsrichtingen om een duurzaam toekomstperspectief te
                                 vinden voor dit waardevolle erfgoed, vragen om samen op te trekken
                                 met kerkeigenaren, gemeente, en eventuele andere partijen. Kansen
                                 kunnen liggen in ‘domeinoverstijgend denken’ met de verschillende
                                 beleidsafdelingen van de burgerlijke gemeente of in combinatie met
                                 initiatieven van partijen van buiten de gemeente.

                                 Het is hiervoor wenselijk dat de gemeente Aalsmeer de contacten
                                 met de kerkbesturen goed onderhoudt en op gewenste vragen en
                                 acties acteert. Hiervoor is een aanjager onmisbaar (zie aanbeveling
                                 8). Vervolgens is een afwegingskader (hoe om te gaan met het
                                 religieus erfgoed vanuit gemeenteperspectief) en afgestemde
                                 werkwijze binnen de gemeente Aalsmeer, tussen de verschillende
                                 betrokken afdelingen, voorwaardelijk. Daarbij is een koppeling van
                                 de kerkenvisie met de omgevingsvisie wenselijk. De ‘contactpersoon
                                 of loods kerken’ regisseert deze procesketen en zorgt dat het
                                 kerkenvraagstuk voldoende bekend is bij relevante gemeentelijke
                                 vakgebieden.

                                 Tenslotte is het raadzaam om samen met enthousiaste kerkbesturen
                                 de aanbevelingen verder uit te werken. Hiervoor is nader denk- en
                                 uitzoekwerk vereist en het met elkaar ontdekken waar realistische en
                                 wenselijke kansen liggen. Presenteer over een jaar de uitkomsten in
                                 een Uitvoeringsprogramma van de Kerkenvisie Aalsmeer, in overleg
                                 met de wethouder, aan het College van B7W en de gemeenteraad van
                                 Aalsmeer.



53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                                 Kom in actie!
10. Conclusies & aanbevelingen




                                   De kerkenvisie heeft als belangrijkste inzicht opgeleverd dat veel      Nu de toekomstverwachtingen van het Aalsmeers religieus erfgoed
                                   kerkbesturen aangeven dat hun kerkgemeenschap krimpt en dat de          in beeld zijn gebracht, biedt dit de kans om proactief te handelen.
                                   toekomst voor hun kerkgebouwen in meer of mindere mate onzeker          Uit de gesprekken en uit andere onderzoeken in Nederland blijkt dat
                                   is. Ruim 80% van het religieuze erfgoed in Aalsmeer heeft een           zowel leden van kerkgemeenschappen als inwoners het liefst zien
                                   onzeker toekomstperspectief. In de gevoerde gesprekken en in de         dat sociaal-maatschappelijke of culturele functies in leegkomende
                                   kansenverkenning voor kerkgebouwen in Aalsmeer zijn wel kansrijke       kerken worden ondergebracht. In hoofdstuk 9 is uitgewerkt hoe
                                   zoekrichtingen gedetecteerd. Het kost tijd om deze zoekrichtingen te    de betrokkenen in dit proces met elkaar in actie kunnen komen na
                                   verkennen en uit te werken.                                             vaststelling van de kerkenvisie (Aanbeveling 11).

                                   Er is urgentie om actie te ondernemen voor het te laat is en (steeds
                                   meer) religieus erfgoed verloren gaat. Ofwel omdat de kosten
                                   niet meer op te brengen zijn door religieuze gemeenschappen en
                                   verloedering en op termijn leegstand en/of sloop dreigt. Ofwel omdat
                                   voor de hand liggende matches met kerkgemeenschappen die geen
                                   eigen gebouw bezitten, maar dat wel zoeken, niet makkelijk tot stand
                                   komen. Ofwel omdat het nadenken over een maatschappelijke her- of
                                   nevenbestemming en de realisatie hiervan al gauw 5 jaar kost.

                                   Als die tijd niet wordt genomen, dan besluit een kerkgemeenschap
                                   vaak om een kerkgebouw te koop te zetten. Het risico is dan dat
                                   veel kerkgebouwen zogenaamde ‘onomkeerbare herbestemmingen’
                                   ondergaan. Er komt bijvoorbeeld een woonfunctie in. Dat kan voor
                                   sommige kerkgebouwen ook wel een geschikte oplossing zijn, maar
                                   daarmee verdwijnt de ontmoetingsfunctie die een kerk van oorsprong
                                   heeft. Die behoefte aan elkaar ontmoeten en het genieten van de rijke
                                   geschiedenis en bijzondere architectuur van het religieus erfgoed
                                   verdient een zorgvuldigere afweging. Toekomstige generaties wordt,
                                   als dat niet gebeurt, de kans ontnomen om van deze bijzondere
                                   gebouwen gebruik te kunnen maken, net zoals generaties voor hen.

54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                 11. Kerkenvisie in actie!
10. Conclusies & aanbevelingen




                                             Hoe kom je met elkaar in actie na vaststelling   De projectgroep stelt vervolgens een          Aanbevolen acties voor eigenaren van kerken
                                             van de kerkenvisie? De urgentie om proactief     uitvoeringsprogramma op en legt dit voor      en andere gebedshuizen en de gemeente
                                             in actie te komen is hoog. Het met elkaar        als volgende stap aan het college en de       Aalsmeer in de volgende fase van het
                                             nadenken over neven- of herbestemmingen          gemeenteraad. Parallel hieraan kunnen         kerkenvisietraject:
                                             van kerkgebouwen kan een uitdaging               kerkeigenaren zelf met de gemeente
                                             zijn. Door het ondernemerschap en de             Aalsmeer actie ondernemen. In hiernaast
                                             vindingrijkheid die Aalsmeer karakteriseren      staande overzicht zijn de aanbevolen acties
                                             breed in te zetten, maximaliseert de kans        in beeld gebracht.
                                                                                                                                                Kerkbesturen                      Vertegenwoordigers
                                             om het waardevolle religieuze erfgoed van                                                                                             beleidsafdelingen
                                             Aalsmeer goed door te geven aan volgende
                                             generaties.

                                             Voorstel is dat de gemeente Aalsmeer
                                             de rol pakt van initiator en inspirator en                                                       Projectleider en/of                     Projectleider
                                             alle kerkbesturen uitnodigt die actief                                                            klankbordgroep                      gemeente Aalsmeer
                                             over de toekomst van hun kerkgebouw
                                             willen nadenken. Tijdens de afsluitende
                                             bijeenkomst met de eigenaren van de kerken,                                                                             Overleg
                                             bleek hier veel enthousiasme voor te bestaan.                                                                      kerkenvisie in actie
                                             In een gezamenlijke projectgroep “Toekomst
                                             kerken Aalsmeer" of “Kerkenvisie in actie”                                                                               Acties
                                             (of een andere nader te bepalen naam) vindt
                                             een verkenning plaats naar de meest urgente
                                             en kansrijke vervolgprojecten (niet alles kan
                                             en hoeft tegelijkertijd), met als uitgangspunt
                                             de aanbevelingen uit de kerkenvisie.




55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                                    Kerkbesturen                      Vertegenwoordigers      Kerkbesturen                      Vertegenwoordigers
                                                                       beleidsafdelingen                                         beleidsafdelingen




                                  Projectleider en/of                     Projectleider     Projectleider en/of                     Projectleider
                                   klankbordgroep                      gemeente Aalsmeer     klankbordgroep                      gemeente Aalsmeer
10. Conclusies & aanbevelingen




                                                         Overleg                                                   Overleg
                                                    kerkenvisie in actie                                      kerkenvisie in actie



                                                          Acties                                                    Acties




                                 Kerkgenootschappen Aalsmeer                               Gemeente Aalsmeer
                                 • Doe mee aan het platform Toekomst kerken                • Wees initiërend en inspirerend                          • Bepaal een integrale werkwijze met
                                   Aalsmeer.                                               • Stimuleer bedreigde kerken om proactief                   betrekking tot het koesteren van religieus
                                 • Kerken met een onzeker                                    neven- of herbestemmingsmogelijkheden                     erfgoed binnen de gemeente Aalsmeer
                                   toekomstperspectief: vraag subsidie aan om                te onderzoeken in relatie tot de toekomst                 en kom tot een uitvoeringsprogramma
                                   neven- of herbestemmingsmogelijkheden                     en leefbaarheid van kernen en ondersteun                  behorend bij de Kerkenvisie Aalsmeer
                                   tijdig te onderzoeken en werk hierin samen                deze onderzoeken actief als gemeente                      (aanbeveling 10).
                                   met het platform en de gemeente Aalsmeer                  (aanbeveling 1). Betrek hierbij de gedachte
                                   (aanbeveling 5) en voer (voor zover                       van de ‘gebouwenschuif’ (het verplaatsen
                                   nog niet gedaan) duurzaamheidsscans                       van maatschappelijke functies naar
                                   uit i.c.m. onderzoek naar neven- of                       kerkgebouwen).
                                   herbestemming (aanbeveling 6)                           • Onderzoek, samen met de kerkeigenaren, of
                                 • Ga met kerkgemeenschappen op zoek naar                    er met meer aandacht gekeken kan worden
                                   matchingskansen (aanbeveling 7)                           naar de interieurs en het roerende religieus
                                 • Stap in bij gezamenlijke vervolgprojecten                 erfgoed (aanbeveling 4).
                                 • Grijp het momentum van de kerkenvisie                   • Stel een contactambtenaar aan bij de
                                   (nu is er aandacht van de gemeente                        gemeente Aalsmeer als aanspreekpunt voor
                                   Aalsmeer en andere kerken)                                kerken, geloofsgemeenschappen zonder
                                 • Gebruik de contacten die zijn opgebouwd,                  gebouw en collega’s, die als projectleider
                                   onderling en via de gemeente Aalsmeer                     fungeert vanuit de gemeente voor het
                                                                                             platform Toekomst kerken Aalsmeer
                                                                                             (aanbeveling 9) . Betrek hierbij inspiratie
                                                                                             en kennis reeds opgedaan door andere
                                                                                             gemeenten en kerkgemeenschappen.



56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                                    Kerkbesturen                      Vertegenwoordigers
                                                                       beleidsafdelingen




                                  Projectleider en/of                     Projectleider
                                   klankbordgroep                      gemeente Aalsmeer
10. Conclusies & aanbevelingen




                                                         Overleg
                                                    kerkenvisie in actie



                                                          Acties




                                 Platform Toekomst kerken Aalsmeer                         • Koester de kerken en bedenk hoe, anderen,     • Nodig de mensen achter “Dorpsklooster
                                 • Leer elkaar beter kennen en bespreek                      die hier belang bij hebben, te betrekken        Utrecht of Haarlem” uit. Dit zijn
                                   uitdagingen samen.                                        bij de toekomst van religieus erfgoed:          samenwerkingsvormen tussen kerken,
                                 • Doe inspiratie op van elkaar en anderen,                  buurtbewoners, ondernemers, historische         waarbij nieuwe vormen worden
                                   ook buiten Aalsmeer. Organiseer                           verenigingen, dorpsraden (aanbeveling 3).       aangeboden voor meditatieve en
                                   bijvoorbeeld een excursie naar succesvolle              • Kijk met elkaar naar de kerkinterieurs          spirituele beleving van de kerk. Zo is in
                                   voorbeeldprojecten voor inspiratie en om                  (aanbeveling 4).                                Haarlem iedere ochtend een kerk open
                                   te ervaren hoe bepaalde oplossingen in de               • Onderzoek losse ideeën als (aanbeveling 5):     voor een uurtje en zijn mensen welkom
                                   praktijk uitpakken                                          •S amenwerkingsmogelijkheden voor            om te mediteren. Hier wordt steeds
                                 • Bepaal welke projecten het meest kansrijk                     kerken met de SKA voor de organisatie       meer gebruik van gemaakt. Zo komen
                                   en urgent zijn om samen op te pakken in                       van concerten, exposities en dergelijke     er bijvoorbeeld ook mensen met een
                                   groepjes.                                               		•  Hoe een gezamenlijke website of een         depressie op af die structuur zoeken. Er zijn
                                 • Onderzoek kansen voor kerken in relatie                       makelpunt ( à la Arnhem) opgezet kan        inloopzangavonden, schrijfmeditaties met
                                   tot de toekomst en leefbaarheid van                           worden om ruimtes te verhuren               groepen en allerlei andere activiteiten.
                                   kernen en of de gemeente Aalsmeer                       • Betrek scholen en pols de behoeften van       • Organiseer kennisbijeenkomsten over
                                   sociaal-maatschappelijke functies kan                     jongeren in relatie tot de mogelijkheden        verduurzamings- en subsidiemogelijkheden
                                   onderbrengen in geheel of gedeeltelijk                    van kerkgebouwen. Zo zijn er in veel kerken     (o.a. aanbeveling 6).
                                   leegkomende kerkgebouwen (met vaste                       speciale ‘jeugdhonken’ ingericht die vaak     • Ga met kerkgemeenschappen op zoek naar
                                   langjarige huur) (aanbeveling 1).                         nauwelijks in gebruik zijn.                     matchingskansen (aanbeveling 7).
                                 • Onderzoek op provinciaal of regionaal                                                                   • Onderzoek voor de verschillende
                                   niveau kansen voor kerken in relatie tot de                                                               ‘groene kansen’ verwezenlijkingsopties
                                   toekomst en leefbaarheid van de provincie                                                                 (aanbeveling 8).
                                   of regio (aanbeveling 2).                                                                               • Kom tot een gezamenlijk
                                                                                                                                             uitvoeringsprogramma (aanbeveling 10).



57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>     Bijlage 2


     Kerkenpaspoorten




59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>                                 1
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Gereformeerde Gemeente in Nederland
Kerkenpaspoort




                                                 Geen monumentenstatus                                                              Adres               Chrysantenstraat 1a Aalsmeer
                                     S           93m2                                                                               Bouwjaar            1956		
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect           Architectenbureau M.E. Hartman
                                                                                                                                    Bouwstijl
                                                                                                                                    Denominatie         Gereformeerde Gemeenten in Nederland
                                                                                                                                    Gebruik             Religieus




                                                                                                                                    Historie                                    Exterieur
                 KaartViewer print                                                                                                  In 1955 wordt door de Gereformeerde         Het kerkgebouw van gering
                                                                                                                                    Gemeente Aalsmeer de aanvraag               oppervlakte bestaat uit een
                                                                                                                                    gedaan voor het oprichten van een           rechthoekige plattegrond met een
                                                                                                                                    ‘hulpkerkje’ aan de Chrysantenstraat        zadeldak. Het staat, iets terugliggend
                                                                                                                                    1a in Aalsmeer. In 1956 wordt hiervoor      in de rooilijn, aan de het einde van de
                                                                                                                                    de vergunning verleend. Het kerkje is       straat, en valt nauwelijks op. De nok
                                                                                                                                    ontworpen door architectenbureau            van het dak ligt dwars op de straat,
                                                                                                                                    M.E. Hartman uit Hilversum, en              het entreeportaal in de voorgevel
                                                                                                                                    zou voor 1956 reeds in een andere           aan de straat, steekt iets naar voren.
                                                                                                                                    gemeente hebben gestaan. Het is daar        Daarboven is een staand raam
                                                                                                                                    afgebroken en opnieuw opgebouwd             aangebracht. Het achterste gedeelte
                                                                                                                                    in Aalsmeer. De houten klokkentoren         van de kerk, is iets verlaagd ten
                                                                                                                                    boven de entree, welke nog te zien is       opzichte van de kerkzaal.
                                                                                                                                    op de bouwtekeningen en ook op oude         De van oorsprong houten kerk is enkele
                                                                                                                                    foto’s, is waarschijnlijk in de jaren ‘80   jaren geleden voorzien van witte,
                                                                                                                                    verwijderd.                                 kunststof rabatdelen. De kap is gedekt
                                                                                                                                                                                met grijze pannen. Aan beide zijden
                                                                                                                                                                                van de kerk zijn drie dakkapellen in de
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000
                                                                                                                                                                                kap aangebracht, waaronder staande
                                                                                                                                                                                vensters doorsteken in de zijgevels.
                                                                                                                                                                                Het exterieur van het, van oorsprong
                                                                                                                                                                                als hulp- of noodkerk gerealiseerde,
                                                                                                                                                                                gebouw, oogt bescheiden en ingetogen.
60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                                                                                                    1
Kerkenpaspoort




                 Interieur                                   Waarde
                 Het interieur van de kerk is, net als het   Architectonisch en stedenbouwkundig
                 exterieur, zeer eenvoudig en sober. Aan     heeft het zeer sobere en weinig
                 weerszijden van het middenpad staan         opvallende kerkgebouw weinig
                 rijen met losse stoelen. Het kansel staat   waarde. Vanwege de relatief jonge
                 tegen de oostelijke gevel, met daarop       (her)bouwtijd en kleine gemeenschap
                 een met hout betimmerde preekstoel          met een regionaal karakter heeft het
                 met luifel. Tegen de westgevel is een       gebouw ook historisch een geringe
                 trap met balkon gerealiseerd waarop         lokale cultuurhistorische betekenis.
                 de organist plaatsneemt. Hier staat een
                 eenvoudig, elektronisch orgel.
                 De houtconstructie van de kap is in het
                 zicht gelaten.




61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>                 2
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Dorpskerk
Kerkenpaspoort




                             Rijksmonument                                                                                          Adres             Dorpsstraat 11 Aalsmeer
                 L           560m2                                                                                                  Bouwjaar          1549
                 †           Christelijk gebruik                                                                                    Architect         Onbekend
                                                                                                                                    Bouwstijl         Gotisch / Neogotisch (toren)
                                                                                                                                    Denominatie       Protestantse Kerk in Nederland
                                                                                                                                    Gebruik           religieus




                                                                                                                                    Historie                                 Het betreft een centraliserende,
                                                                                                                                    De Dorpskerk is het oudste kerkgebouw    geheel in hout overwelfde laatgotische
                                                                                                                                    van Aalsmeer, en is in opdracht van      kruishallenkerk, waarvan schip en
                                                                                                                                    de Rooms-Katholieke kerk gebouwd         koor zijn voorzien van zijbeuken met
                 KaartViewer print
                                                                                                                                    als een driebeukige kerk met ca. 350     dwarstongewelven en topgevels.
                                                                                                                                    zitplaatsen, in laatgotische stijl met   Het koor, transept en oostelijke
                                                                                                                                    tongewelven. Deze kerk kreeg toen        schipstravee dateren uit de 16de
                                                                                                                                    de naam: St. Petrus en Pauluskerk. Na    eeuw, de westelijke schipstravee werd
                                                                                                                                    het vertrek van de Spaanse troepen       in 1850 in de oude vorm herbouwd
                                                                                                                                    in 1577 en een wraakactie van de         naar ontwerp van H.H. Dansdorp. De
                                                                                                                                    hervormingsgezinden, moesten de          oorspronkelijke toren werd bij die
                                                                                                                                    katholieken hun kerk afstaan. Vanaf      gelegenheid afgebroken. De huidige
                                                                                                                                    dat moment waren zij aangewezen          toren dateert uit 1868 en is ontworpen
                                                                                                                                    op een houten schuilkerk aan de          door B. de Vries.
                                                                                                                                    Oosteinderweg. De Dorpskerk kwam in      De kerk ligt op en centrale plek, in
                                                                                                                                    handen van de hervormden.                het noorden van het centrum van het
                                                                                                                                                                             dorp Aalsmeer. De kerk staat op het
                                                                                                                                    Exterieur                                kruispunt van de Dorpsstraat en de
                                                                                                                                    Het kerkgebouw is vermoedelijk           Kanaalstraat. Bijzonder is dat de kerk
                                                                                                                                    gebouwd op de plek, waar al vele         op een rond, omgracht terrein staat en
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 28-03-2022   Schaal: 1:1000




                                                                                                                                    eeuwen een kerkgebouw heeft gestaan.     via een brug is verbonden met het dorp.
                                                                                                                                    Dit kerkgebouw is in gedeelten
                                                                                                                                    gebouwd, en kwam gereed in 1549 met
                                                                                                                                    een hoge spitse toren.
62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                                                    2
Kerkenpaspoort




                 Interieur                               Waarde
                 De Dorpskerk in Aalsmeer werd voor de   Het rijksmonumentale kerkgebouw
                 Rooms-Katholieke eredienst gebouwd.     speelt zowel historisch,
                 Vanaf het eind van de zestiende eeuw    stedenbouwkundig als architect-
                 werd het interieur geschikt gemaakt     onisch een zeer belangrijke rol voor het
                 voor de hervormde eredienst. Het        dorp Aalsmeer. Het kerkgebouw wordt
                 interieur is een zogenaamd historisch   alleen voor de eredienst gebruikt, en
                 gegroeid ensemble, waarvan vooral       heeft geen andere gebruiksruimten
                 de zeventiende-eeuwse basis van         dan de kerkzaal. Ook is er geen
                 preekstoel, katheder, lezenaar,         begraafplaats, kosterswoning of
                 doopbekken en doopboog een              pastorie op het perceel van de kerk
                 aanzienlijke waarde vertegenwoordigt.   gelegen.
                 In 1868 is ook het orgel in de kerk
                 gebouwd door de firma Knip-
                 scheer. Om deze te kunnen betalen,
                 werden de negen mooie koperen
                 kaarskronen helaas verkocht en zijn
                 hoogstwaarschijnlijk in de smeltkroes
                 terecht gekomen. Deze zijn vervangen
                 door petroleumlampen en later, weer
                 door koperen kronen.




63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>                                 3
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Christelijke Gereformeerde Lijnbaankerk
Kerkenpaspoort




                                                 Gemeentelijk monument                                                              Adres             Lijnbaan 5 Aalsmeer
                                     L           661m2                                                                              Bouwjaar          1936		
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect         J.F. Berghoef
                                                                                                                                    Bouwstijl         Traditionalisme
                                                                                                                                    Denominatie       Christelijke Gereformeerde Kerken
                                                                                                                                    Gebruik           Religieus




                                                                                                                                    Historie                                 eenvoudige brug vanaf de Lijnbaan
                 KaartViewer print                                                                                                  Sobere, vroegmoderne zaalkerk zonder     en een brug aan de achterzijde.
                                                                                                                                    toren, die een eerder gereformeerde      Het complex bestaat uit meerdere
                                                                                                                                    kerkgebouw elders in Aalsmeer            gebouwen van verschillende hoogten
                                                                                                                                    verving. De Christelijke Gereformeerde   en volumes: het hoofdgebouw
                                                                                                                                    kerk aan de Lijnbaan is in 1935          (kerkzaal), de voormalige consistorie
                                                                                                                                    gebouwd door de Aalsmeerse architect     en de kosterswoning. Deze gebouwen
                                                                                                                                    Johannes Fake Berghoef (1903-1994).      zijn onderling met elkaar verbonden.
                                                                                                                                    Berghoef bouwde veel in Aalsmeer,        In de jaren zeventig is achter de
                                                                                                                                    waaronder een aantal kerkgebouwen        kerkzaal een uitbreiding gemaakt,
                                                                                                                                    (Triomphatorkerk, Zuiderkerk) en het     waarin extra zalen en een toiletgroep
                                                                                                                                    raadhuis van Aalsmeer.                   zijn ondergebracht.
                                                                                                                                    Tot ongeveer 2010 lag de Lijnbaankerk    Het hoofdgebouw staat op een
                                                                                                                                    landelijk, te midden van landerijen.     rechthoekige plattegrond, bestaat uit
                                                                                                                                    Daarna is gestart met de bouw van        één bouwlaag en is afgedekt met een
                                                                                                                                    een woonwijk, die de Lijnbaankerk        zadeldak. De gevels zijn opgetrokken in
                                                                                                                                    momenteel volledig omringt.              roodbruine bakstenen, de dakschilden
                                                                                                                                                                             zijn bedekt met zwart verglaasde
                                                                                                                                    Exterieur                                Oud-Hollandse pannen. Uiterst links
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000
                                                                                                                                    De Lijnbaankerk staat tezamen met        in de voorgevel op de begane grond
                                                                                                                                    de bijbehorende gebouwen vrijstaand      bevindt zich de entree tot de kerkzaal,
                                                                                                                                    op een terrein dat aan de voor- en       in lijn met de brug die het terrein
                                                                                                                                    rechterzijde wordt begrensd door         ontsluit.
                                                                                                                                    een sloot en bereikbaar is via een
64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                                                                                                     3
Kerkenpaspoort




                 Interieur                               Waarde
                 Ondanks ondergeschikte wijzigingen      De Christelijke Gereformeerde kerk
                 in het interieur is met name de         met consistorie en kosterswoning is
                 ruimtelijke structuur van de kerkzaal   een redelijk zeldzaam en gaaf bewaard
                 met zijn open houten kapconstructie     voorbeeld van religieuze bouwkunst
                 van belang. Deze houten constructie     uit de jaren 1930, in traditionalistische
                 en de eveneens houten lambrisering      stijl. De kerk is een vroeg voorbeeld
                 van de wanden en de kerkbanken zijn     binnen het oeuvre van de architect
                 representatief voor de ambachtelijke    J.F. Berghoef die er bekend om staat
                 wijze waarop de architect werkte.       geen standaard typen te ontwerpen
                                                         maar gebouwen in te passen in hun
                                                         omgeving. Zowel het exterieur als
                                                         het interieur van het kerkgebouw is
                                                         grotendeels oorspronkelijk.
                                                         Het kerkgebouw is in 2013 aangewezen
                                                         als gemeentelijk monument.




65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>                                 4
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Doopsgezinde Gemeente Aalsmeer
Kerkenpaspoort




                                                 Rijksmonument                                                                      Adres               Zijdstraat 53-55 Aalsmeer
                                     M           311m2                                                                              Bouwjaar            1926-1927
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect           J.F. Staal
                                                                                                                                    Bouwstijl           Amsterdamse school
                                                                                                                                    Denominatie         Doopsgezinde Kerk
                                                                                                                                    Gebruik             Religieus




                                                                                                                                    Historie                                   Exterieur
                 KaartViewer print                                                                                                  De Doopsgezinde kerk ligt in het           De kerk heeft een rechthoekige
                                                                                                                                    centrum van het dorp Aalsmeer, aan         plattegrond, afgesloten door een
                                                                                                                                    de Zijdstraat. Het kerkgebouw van de       hoog opgaand asymmetrisch
                                                                                                                                    Doopsgezinde Gemeente Aalsmeer             zadeldak met de noklijn haaks op de
                                                                                                                                    dateert uit 1927 en is gebouwd naar        weg. Aan de zuidoostzijde is de kap
                                                                                                                                    een ontwerp van J.F. Staal. De kerk is     doorgetrokken over een fietsenstalling.
                                                                                                                                    van oorsprong gebouwd als schuilkerk       In de dakschilden zijn dakkapellen
                                                                                                                                    met een schuurvorm, naar achteren          opgenomen. Het rechthoekige
                                                                                                                                    geplaatst in de rooilijn. In 2002 is het   volume met de hoofdentree aan de
                                                                                                                                    naburige pand Zijdstraat 51 bij de         noordwestzijde telt twee bouwlagen
                                                                                                                                    Doopsgezinde Gemeente betrokken.           en wordt afgesloten door een steekkap
                                                                                                                                    Hierin huist het kantoor van Stichting     met de noklijn evenwijdig aan de weg.
                                                                                                                                    de Binding (Jeugd- en Jongerenwerk         De kerk is gebouwd in de stijl van
                                                                                                                                    voor Aalsmeer) en er is ruimte voor        de Amsterdamse school. Dit uit
                                                                                                                                    Gemeenteactiviteiten. Een deel             zich in de combinatie van hout
                                                                                                                                    van de locatie heeft een woon- en          met baksteen, de rijk bewerkte
                                                                                                                                    winkelfunctie.                             bakstenen muur, het uitspringen
                                                                                                                                                                               van de gevels en de onderverdeling
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000
                                                                                                                                                                               van de vensters door middel van
                                                                                                                                                                               roeden. Ook het kleurgebruik – zie
                                                                                                                                                                               bijvoorbeeld het spreekgestoelte en de
                                                                                                                                                                               kerkenraadsbanken – van groen, grijs,
                                                                                                                                                                               geel en rood, is een duidelijk kenmerk.
66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                                                     4
Kerkenpaspoort




                 Interieur                                 Waarde
                 De kerk heeft een hoogte van 19,5         De Doopsgezinde kerk met voormalige
                 meter en bood oorspronkelijk plaats       kosterswoning is van algemeen
                 aan zeshonderd personen.                  belang vanwege architectuur- en
                 Het interieur van de vermaning in         cultuurhistorisch waarde. Het complex
                 Aalsmeer is zeker niet helemaal gaaf      is een zeldzaam en gaaf bewaard
                 behouden gebleven. Desalniettemin         gebleven voorbeeld van religieuze
                 is het gebouw met het interieur een       bouwkunst uit de eerste helft van
                 belangrijk en zeldzaam voorbeeld          de 20ste eeuw in de stijl van de
                 van kerkbouw en –inrichting in de         Amsterdamse School met elementen
                 stijl van de Amsterdamse School. De       uit de Nieuwe Zakelijkheid, en als
                 preekstoel, het stucwerk, het orgel, de   onderdeel uit het oeuvre van architect
                 bankenblokken, de hoeksculpturen en       J.F. Staal.
                 de verlichtingsarmaturen dragen alle
                 in hoge mate bij aan het belang van dit   In 1987 heeft de provincie Noord-
                 interieur.                                Holland het gehele complex, te weten
                                                           kerk, voormalige kosterswoning en
                 In 1987 is de kerkzaal opnieuw            twee woningen op de provinciale
                 geschilderd in de oorspronkelijke         monumentenlijst geplaatst. In 2002
                 kleuren. In de kerkzaal is een            heeft de Rijksdienst voor het Cultureel
                 rondgaande lambrisering met gele          Erfgoed de kerk met kosterswoning
                 broederschapsband.                        aangewezen als rijksmonument.


67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>                                 5
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Onze Lieve Vrouw van de Berg Karmel
Kerkenpaspoort




                                                 Gemeentelijk monument                                                              Adres              Stommeerweg 13 Aalsmeer
                                     M           410m2                                                                              Bouwjaar           1931
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect          J. Hendriks
                                                                                                                                    Bouwstijl          Romaans, Traditionalisme
                                                                                                                                    Denominatie        Rooms-Katholiek
                                                                                                                                    Gebruik            Religieus




                                                                                                                                    Historie                                 Exterieur
                 KaartViewer print                                                                                                  In 1920 hebben de paters van de Orde     Deze zaalkerk bestaat uit één bouwlaag
                                                                                                                                    van de Karmelieten een klooster          met een flauw zadeldak, dat bestaat
                                                                                                                                    gevestigd in Aalsmeer. Het klooster      uit zes traveeën. Tegen de oostgevel
                                                                                                                                    is 10 jaar ouder dan de naastgelegen     staat een smaller koor, bestaande
                                                                                                                                    kerk en ontworpen door de architect      uit een kelder, een bouwlaag en een
                                                                                                                                    P.J.S. Pieters uit de Watergraafsmeer.   zadeldak. De rechthoekige toren
                                                                                                                                    In de daarop volgende 10 jaar hebben     met een zadeldak staat tegen de
                                                                                                                                    zij, na de nodige weerstand vanuit       eerste travee van de noordgevel. De
                                                                                                                                    de omliggende katholieke parochies,      toegangen bevinden zich in de drie
                                                                                                                                    Bovenkerk, Hoofddorp en Kudelstaart,     rondboogpoorten. De kerk is via een
                                                                                                                                    een parochie gevestigd in Aalsmeer.      tussenlid verbonden met het klooster.
                                                                                                                                    Na de reformatie eind 16e eeuw waren
                                                                                                                                    er veel geloofsgemeenschappen in         Interieur
                                                                                                                                    Aalsmeer actief, behalve de rooms-       Deze Rooms-Katholieke kerk
                                                                                                                                    katholieken. Pas in 1930 werd de         in Aalsmeer, is een sober
                                                                                                                                    katholieke kerk ‘Onze Lieve Vrouw        interbellumgebouw. De zaalkerk is
                                                                                                                                    van de Berg Karmel’ gebouwd, naar        rechthoekig van vorm, met enerzijds
                                                                                                                                    ontwerp van de architect J.P.L.          het altaar, en anderzijds een balkon
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000
                                                                                                                                    Hendriks uit Rotterdam.                  met orgel. Het interieur is ingetogen.
                                                                                                                                    De bisschop van Haarlem vertrouwde       In het interieur is met name in de
                                                                                                                                    de Karmelorde de zorg toe van de         bouwdelen het interbellum zichtbaar:
                                                                                                                                    katholieken in een nieuwe parochie in    baksteendecoraties, vloerbekleding.
                                                                                                                                    en deels rondom Aalsmeer.
68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                                                                                                  5
Kerkenpaspoort




                 De oorspronkelijke banken zijn             Waardering
                 aanwezig, de kruiswegstaties die direct    Zowel het kerkgebouw als het
                 op het baksteen geschilderd werden         naastgelegen klooster is aangewezen
                 zijn noemenswaardig. Helaas is de          als gemeentelijk monument.
                 rest van het interieur gedurende de
                 decennia liturgisch aangepast dan wel
                 gemoderniseerd. De kruiswegstaties
                 op de muur zijn van de kunstschilder
                 J. van Geffen in 1955. De meeste
                 beelden zijn van hout en komen uit
                 Oberammergau. Het marmeren beeld
                 de H. Theresia, geplaatst in een aparte
                 kapel, is gemaakt in Lisieux. Het altaar
                 werd naar voren geplaatst in 1965
                 als gevolg van het Tweede Vaticaans
                 Concilie (1962-1965). Het schilderij van
                 Titus Brandsma werd vervaardigd door
                 mevr. Snoek-Ruiterman in 2005. Het
                 orgel is gebouwd door de Gebroeders
                 Pels te Alkmaar en ingewijd in 1949.




69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>                                 6
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Open Hof Kerk
Kerkenpaspoort




                                                 Geen monumentenstatus                                                              Adres               Ophelialaan 247 Aalsmeer
                                     L           893m2                                                                              Bouwjaar            1956		
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect           J.F. Berghoef & H. Klarenbeek
                                                                                                                                    Bouwstijl           Traditionalisme, Wederopbouw
                                                                                                                                    Denominatie         Protestantse Kerk in Nederland
                                                                                                                                    Gebruik             Religieus




                                                                                                                                    Historie                                     Exterieur
                 KaartViewer print                                                                                                  Van 15 februari 1956 tot 6 juli 2008 hield   De Open Hof Kerk betreft een zaalkerk
                                                                                                                                    de Gereformeerde Kerk van Aalsmeer           van brede afmetingen, gebouwd in 1956
                                                                                                                                    haar diensten in het kerkgebouw              naar ontwerp van architectenbureau
                                                                                                                                    aan de Ophelialaan. Aanvankelijk             Berghoef en Klarenbeek. De kerk heeft
                                                                                                                                    werd dit gebouw aangeduid met                een rechthoekige plattegrond en een
                                                                                                                                    “Gereformeerde Kerk”. Van het                zadeldak met een flauwe helling. De
                                                                                                                                    voorjaar van 1986 tot juli 2008 droeg        nok staat haaks op de Ophelialaan. De
                                                                                                                                    het de naam “Triumphatorkerk”. Sinds         entree van de kerk aan de Ophelialaan
                                                                                                                                    6 juli 2008 is de naam van het gebouw        wordt gemarkeerd door een grote luifel,
                                                                                                                                    gewijzigd in “Open Hof Kerk”, en sinds       waarboven een groot houten kruis aan
                                                                                                                                    die dag is het gebouw eigendom van de        de gevel hangt. Er zijn verder weinig
                                                                                                                                    Protestantse Gemeente te Aalsmeer.           architectonische verbijzonderingen
                                                                                                                                    Deze gemeente is ontstaan door een           aanwezig. Het geheel is sober en
                                                                                                                                    fusie tussen de Gereformeerde Kerk           ingetogen vormgegeven. In 1968
                                                                                                                                    Aalsmeer en de Zuiderkerk.                   is het wijkgebouw gebouwd bij de
                                                                                                                                    De Open Hof Kerk is fraai gelegen aan        gereformeerde kerk, tevens door
                                                                                                                                    de oostzijde van de wijk Stommeer.           Architectenbureau ir. Klarenbeek.
                                                                                                                                    Aan de Oostzijde van de kerk grenst het      In 2010 is het kerkgebouw nog eens
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000
                                                                                                                                    Seringenpark. Direct ten zuiden van het      uitgebreid.
                                                                                                                                    park, en ten zuidoosten van de kerk,
                                                                                                                                    bevindt zich de algemene begraafplaats
                                                                                                                                    Aalsmeer.

70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                                                                                                6
Kerkenpaspoort




                 Interieur                                 Waarde
                 In de Open Hofkerk in Aalsmeer            De architectonische en
                 zijn de afgelopen decennia flinke         stedenbouwkundige waarde van
                 aanpassingen gedaan. De kerkbanken        het kerkgebouw is gering, en heeft
                 werden vervangen door stoelen, het        derhalve geen monumentale status.
                 hout van de kerkenraadsbanken werd
                 hergebruikt voor een liturgische tafel,
                 zetel en lezenaar. Het interieur is
                 daarmee slechts zeer beperkt origineel.
                 De preekstoel uit het bouwjaar en
                 het orgel (ca. 1880), zijn bijzondere
                 elementen. Het oorspronkelijke orgel
                 (C. Verweys) stamde uit 1956, en is in
                 de jaren ‘90 vervangen. Het huidige
                 orgel is oorspronkelijk afkomstig uit
                 Duitsland en vermoedelijk rond 1880
                 vervaardigd, wellicht door Randebrock
                 uit Paderborn. In 1990 werd het
                 gekocht van de Gereformeerde
                 Westerkerk te Groningen die, na
                 buitengebruikstelling midden jaren
                 1980, in 1995 is gesloopt.


71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>                     7
                                                 Kerkenpaspoort


                                                 Zuiderkerk
    Kerkenpaspoort




                         Geen monumentenstatus   Adres             Hortensialaan 55 Aalsmeer		
                     M   282m2                   Bouwjaar          1953		
rtViewer print           Herbestemd              Architect         J.F. Berghoef & H. Klarenbeek
                                                 Bouwstijl         Wederopbouw, Traditionalisme
                                                 Denominatie       n.v.t.
                                                 Gebruik           Zorgcentrum en woningen




                                                 Historie                                 Exterieur
                                                 De Zuiderkerk werd in 1952 gebouwd       De Zuiderkerk is een vierkante zaalkerk
                                                 als derde Hervormde kerk in              van ongeveer 20 bij 20 meter. Het
                                                 Aalsmeer, en staat op de hoek van        robuuste gebouw is opgemetseld met
                                                 de Hortensialaan en de Eerste J.C.       een roodbruine baksteen, en gedekt
                                                 Mensinghlaan, in de wijk Stommeer.       met een tentdak voorzien van zwart
                                                 De kerk is gebouwd naar ontwerp          gesmoorde pannen. Centraal op het
                                                 van architectenbureau Berghoef en        dak staat een houten klokkenstoel met
                                                 Klarenbeek.                              waarin een bronzen klok en daarop een
                                                                                          windvaan.
                                                 Historisch gezien vormde de kerk
                                                 een onlosmakelijk geheel met de          De klok en windvaan zijn niet
                                                 naastgelegen pastorie (reeds gesloopt)   meer aanwezig. In het voor- en
                                                 en achtergelegen verenigingsgebouw       achterdakvlak zijn opvallende
                                                 De Schakel (reeds gesloopt). De kerk     ronde dakkapellen aangebracht.
                                                 was in eigendom van de Hervormde         De overige gevels hebben een vaste
                                                 Gemeente Aalsmeer en tot 2008 in         ritmiek van gevelopeningen. In de
                                                 religieus gebruik. Na de sluiting in     zijgevels zijn reeksen van 24 raampjes
                                                 2008, is de gemeenschap overgegaan       aangebracht, verdeeld in vier blokjes
                                                 naar de Open Hofkerk. In 2021/2022 is    van zes. Aan de voorgevel zijn twee,
                                                 De Schakel gesloopt, het kerkgebouw      asymmetrisch geplaatste, houten
                                                 herbestemd tot zorgcomplex en is aan     portalen aangebracht, waarvan één als
                                                 weerszijde van de kerk nieuwbouw met     hoofdentree van de kerk dienst doet.
                                                 zorgwoningen gerealiseerd.
   72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>                                                                                                    7
Kerkenpaspoort




                 Interieur                                 Waarde
                 Als gevolg van de gerealiseerde           De kerk vormt op
                 herbestemming als zorgcentrum is het      architectuurhistorisch gebied een
                 oorspronkelijke interieur verwijderd en   kwalitatief hoogstaand voorbeeld van
                 volledig opnieuw ingedeeld.               jaren vijftig wederopbouwarchitectuur
                                                           van de Aalsmeerse architect J.F.
                                                           Berghoef. Ook stedenbouwkundig
                                                           heeft de kerk een beeldbepalende
                                                           positie binnen de wijk Stommeer.
                                                           Door een onafhankelijk erfgoed-
                                                           bureau is de kerk beoordeeld als
                                                           ‘monumentwaardig’. Vanwege
                                                           de voorgenomen ontwikkeling en
                                                           herbestemming is besloten de kerk niet
                                                           aan te wijzen als monument.




73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>                                 8
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Oosterkerk
Kerkenpaspoort




                                                 Geen monumentenstatus                                                              Adres              Oosteinderweg 273a Aalsmeer
                                     L           886m2                                                                              Bouwjaar           1933
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect          J.F. Berghoef
                                                                                                                                    Bouwstijl          Traditionalisme / Delftse School
                                                                                                                                    Denominatie        Protestantse Kerk in Nederland
                                                                                                                                    Gebruik            Religieus




                                                                                                                                    Historie                                  Exterieur
                 KaartViewer print                                                                                                  De Oosterkerk is gebouwd als tweede       In 1931 is aan de Oosteinderweg de
                                                                                                                                    Hervormde Kerk in Aalsmeer, na            pastorie gebouwd naar ontwerp van
                                                                                                                                    de Dorpskerk. De voorganger van           de Aalsmeerse archi-tect J.F. Berghoef.
                                                                                                                                    deze kerk op deze plek bestond in de      Het kerkgebouw is 2 jaar later, in
                                                                                                                                    dertiger jaren uit een tijdelijk houten   1933 gebouwd. Tussen de pastorie,
                                                                                                                                    gebouwtje dat was overgenomen             gelegen aan de Oosteinderweg en
                                                                                                                                    vanuit Schoonhoven. Het huidige           het kerkgebouw, terugliggend op het
                                                                                                                                    kerkgebouw is in 1933 in gebruik          perceel, ligt een groot parkeerterrein.
                                                                                                                                    genomen als noodkerk. De definitieve      Het kerkgebouw is zowel van buiten
                                                                                                                                    Oosterkerk, waarvan wel een ontwerp       als van binnen sober vormgegeven.
                                                                                                                                    bestaat, is nooit gebouwd. De hiervoor    In het aanzicht van het kerkgebouw
                                                                                                                                    destijds gereserveerde financiële         is de grote, open klokkentoren in het
                                                                                                                                    middelen zijn later grotendeels           midden van de voorgevel, dominant.
                                                                                                                                    be-steedt aan de bouw van de derde        De entree van het kerkgebouw ligt
                                                                                                                                    Nederlandse Hervormde Kerk aan de         temidden van deze klokkentoren. De
                                                                                                                                    Ophelialaan, de Zuiderkerk. Zodoende      gemetselde kerkzaal daarachter is
                                                                                                                                    heeft de Oosterkerk met enkele            symmetrisch vormgegeven met een
                                                                                                                                    verbouwingen qua uiterlijk altijd         getrapt volume, groen geschilderde
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000
                                                                                                                                    de eenvoudige uitstraling van een         dakranden en aan weerszijde slechts
                                                                                                                                    noodkerk gehouden.                        twee kleine raampartijen.




74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                                                                                      8
Kerkenpaspoort




                 De langgerekte gesloten zijgevels van     Interieur
                 metselwerk, worden aan weerszijden        De kerkzaal is in 2012 grootschalig
                 slechts onderbroken door een reeks        gerenoveerd. Er zijn geen
                 van achthoekige ramen. In 1951 is het     oorspronkelijke interieurelementen
                 dak van de kerk verhoogd, is de entree    bewaard gebleven. De kerkzaal is
                 aangepast en zijn de kozijnen gewijzigd   functioneel en modern ingericht.
                 door architectenbureau Berghoef &
                 Klarenbeek.                               Het huidige orgel van de Oosterkerk is
                                                           begin jaren zestig in de kerk geplaatst,
                 In de jaren zestig, zeventig en           maar werd in 1905 al gebouwd. Het
                 tachtig werd het kerkgebouw aan           was het eerste orgel, de ‘Opus 1’, van
                 de achterzijde verschillende malen        de in 1903 opgerichte orgelmakerij Pels
                 uitgebreid ten behoeve van de             in Alkmaar en werd gebouwd voor de
                 realisatie van jeugdcentrum ‘t Anker.     voormalig Nederlandse Hervormde
                 In deze bijgebouwen bevinden zich         Kerk in het Noord-Hollandse Graft. Het
                 diverse kleine zalen en één grote zaal    orgel kwam in de jaren vijftig naar de
                 met podium.                               Oosterkerk. Het binnenwerk van het
                                                           orgel is nog steeds origineel, uit 1905.

                                                           Waarde
                                                           Het kerkgebouw heeft geen
                                                           beschermde status.


75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>                                 9
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    H.H. Petrus en Paulus
Kerkenpaspoort




                                                 Gemeentelijk monument                                                              Adres             Oosteinderweg 394 Aalsmeer
                                     M           275m2                                                                              Bouwjaar          1861
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect         onbekend
                                                                                                                                    Bouwstijl         Neoclassicisme
                                                                                                                                    Denominatie       Oud-Katholiek
                                                                                                                                    Gebruik           Religieus




                                                                                                                                    Historie                                Oud-Katholieke begraafplaats naast
                 KaartViewer print                                                                                                  De Oud-Katholieke kerk in Aalsmeer      een parochiekerk in Nederland.
                                                                                                                                    is momenteel qua ledental van           Tegenwoordig wordt de kerk intensief
                                                                                                                                    bescheiden omvang, maar kent wel een    gebruikt door Oud-Katholieken,
                                                                                                                                    belangrijke en bewogen geschiedenis,    Roemeens- en Russisch-orthodoxen.
                                                                                                                                    geworteld in met name Aalsmeer-         Ook wordt het gebouw verhuurd
                                                                                                                                    Oost. Nadat de hervormingsgezinden      als trouwlocatie of voor passende
                                                                                                                                    de katholieke kerk aan de Dorpsstraat   evenementen zoals concerten.
                                                                                                                                    hadden ingenomen, kwamen de
                                                                                                                                    katholieken in een houten schuilkerk    Exterieur
                                                                                                                                    aan het Oostereind bijeen, gewijd       De kerk is een neoclassistische zaalkerk
                                                                                                                                    aan de HH. Petrus en Paulus. Bij de     van zes traveeën zonder koor. De
                                                                                                                                    splitsing van de katholieken in de      voorgevel heeft een resiliet, die wordt
                                                                                                                                    18de eeuw koos deze parochie voor de    bekroond door een vierkant torentje
                                                                                                                                    Oud-Katholieke richting en bouwde       met een ingesnoerde spitsnaald. Tegen
                                                                                                                                    rond 1860 het huidige kerkgebouw.       de westgevel van de kerk staat de
                                                                                                                                    Dat behield de naam van de heiligen     pastorie. Dit is een rechthoekig gebouw
                                                                                                                                    en werd op 27 augustus 1861 door de     van twee bouwlagen en een schilddak.
                                                                                                                                    toenmalige bisschop van Haarlem,        De voorgevel wordt geleed door twee
                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000
                                                                                                                                    de Aalsmeerder Casparus Johannes        grote velden, waardoor de middenas
                                                                                                                                    Rinkel, gewijd. Vijf jaar eerder had    wordt benadrukt.
                                                                                                                                    hij dat al gedaan met het kerkhof
                                                                                                                                    achter de oude schuilkerk, de enige

76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                                                                   9
Kerkenpaspoort




                 Interieur                                Waarde
                 De Oud-Katholieke Kerk in Aalsmeer       Het Oud-Katholieke ensemble aan
                 heeft een interessant samengesteld       de Oosteinderweg bestaat uit het
                 interieur met zeventiende-eeuwse         kerkgebouw, pastorie en begraafplaats.
                 communiebanken langs weerszijden         Het ensemble is zowel historisch als
                 van de kerkzaal, en losse stoelen        architectonisch van grote waarde voor
                 in het middeldeel. Waardevol zijn        Aalsmeer. De pastorie is momenteel
                 het tabernakel, de achttiende-           verhuurd als woonruimte aan
                 eeuwse preekstoel en uit de bouwtijd     internationale studenten.
                 stammende, vroeg-neogotische             De kerk wordt maandelijks gebruikt
                 beelden en de oorspronkelijke            voor de Oud-Katholieke eredienst en
                 kerkbanken. Al met al heerst de          wordt wekelijks verhuurd aan een
                 herinnering aan de periode van           Roemeense- en Russisch-orthodoxe
                 de schuurkerk, de voorganger             gemeenschap. Omdat er weinig
                 van dit kerkgebouw. Omdat de e           activiteiten worden georganiseerd
                 Kerk in Nederland geen golf van          buiten het religieus gebruik is de
                 vernieuwingsdrang heeft gekend, is       kerk en het achtergelegen park en
                 veelal het oude liturgische materiaal    begraafplaats voor veel inwoners van
                 bewaard gebleven; in Aalsmeer geldt      Aalsmeer onbekend.
                 dat ook voor enkele stukken liturgisch
                 textiel en vaatwerk. De kerk bezit een
                 bescheiden Knipscheerorgel uit 1864,
                 dat onlangs nog gerestaureerd werd.

77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>                                 10
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    Heilige Johannes de Doper /
                                                                                                                                    Kerk Sint Jan Geboorte
Kerkenpaspoort




                                                 Gemeentelijk monument                                                              Adres             Kudelstaartseweg 245, Kudelstaart
                                     L           612m2                                                                              Bouwjaar          1870
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect         Th. Asseler
                                                                                                                                    Bouwstijl         Neoclassicistisch/Romaans
                                                                                                                                    Denominatie       Rooms-Katholiek
                                                                                                                                    Gebruik           Religieus




                                                                                                                                    Historie                                Exterieur
                 KaartViewer print                                                                                                  De statie Kudelstaart is opgericht      R.K. kerk St. Jan Geboorte met
                                                                                                                                    in 1661. Men kerkte in een houten       neoromaanse elementen. Het is een
                                                                                                                                    loods aan het Robend. In 1822 werd      zaalkerk van vijf traveeën met een
                                                                                                                                    een driebeukig neoclassicistisch        smaller driezijdig koor. Ter weerszijden
                                                                                                                                    kerkje gebouwd, dat in 1837 na een      van het koor staan oorspronkelijke
                                                                                                                                    overstroming werd hersteld. In 1868-    rechthoekige aanbouwen van een
                                                                                                                                    1870 werd de westzijde voorzien van     bouwlaag en plat dak. Aan de westzijde
                                                                                                                                    een neoromaanse voorgevel met           staat een vierkante toren, die half
                                                                                                                                    ingebouwde toren door Th. Asseler.      in de kerk en half voor de kerk staat.
                                                                                                                                    De kerk staat in het centrum van het    De bovenste geleding van de toren is
                                                                                                                                    dorp Kudelstaart, aan de doorgaande     achtzijdig en wordt beëindigd met een
                                                                                                                                    Kudelstaartseweg. Ten zuidwesten        achtzijdig tentdak. De toren is in 2011
                                                                                                                                    van de kerk staat de pastorie, welke    gerestaureerd. Onderin de kerktoren
                                                                                                                                    middels een eenlaags tussenlid is       bevindt zich de entree van de kerk.
                                                                                                                                    verbonden met de kerk. Achter de kerk   In deze voorgevel zijn drie staande,
                                                                                                                                    bevindt zich de begraafplaats.          getoogde ramen met kleurrijk glas-in-
                                                                                                                                                                            lood aangebracht.


                 Copyright 2022 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 14-06-2022   Schaal: 1:1000




78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>                                                                                              10
Kerkenpaspoort




                 Interieur                                 Waarde
                 De Johan de Doperkerk in Kudelstaart      De kerk is aangewezen als
                 werd aan het eind van de negentiende      gemeentelijk monument, vanwege
                 eeuw ingericht met meubilair van          de stedenbouwkundige en
                 vermaarde firma’s als Stracké en Maas.    architectuurhistorische waarden.
                 Helaas zijn de bepalingen van het
                 Tweede Vaticaans Concilie in deze
                 kerk zeer nauwgezet doorgevoerd.
                 In 1968-1969 vond een ingrijpende
                 modernisering van het interieur plaats.
                 De complete historische inventaris
                 verdween daarbij. Noemenswaardig
                 zijn in dit gebouw wel de acht
                 glas-in-loodramen uit 1905 met
                 heiligenfiguren.




79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>                                 11
                                                                                                                                    Kerkenpaspoort


                                                                                                                                    De Spil
Kerkenpaspoort




                                                 Geen monumentenstatus                                                              Adres              Spilstraat 5, Kudelstaart			
                                     M           458m2                                                                              Bouwjaar           2001
                                     †           Christelijk gebruik                                                                Architect          A. Oosterhuis
                                                                                                                                    Bouwstijl          Eigentijds
                                                                                                                                    Denominatie        Protestantse Kerk in Nederland		
                                                                                                                                    Gebruik            Religieus




                                                                                                                                    Historie                                  Exterieur
                 KaartViewer print                                                                                                  De Samen op weg-gemeente heeft de         De drie organisaties gaven destijds
                                                                                                                                    beschikking over een eigen gebouw         de Hoofddorpse architect André
                                                                                                                                    ‘De Spil’ met een grote kerkzaal met      Oosterhuis de opdracht om een
                                                                                                                                    daarnaast ruimtes van verschillende       ontwerp te maken. Zijn bureau heeft
                                                                                                                                    afmetingen. De Spil is onderdeel van      als motto dat schoonheid de adem van
                                                                                                                                    het combinatiegebouw in de Spilstraat     de ziel is, dat schoonheid stilte is en
                                                                                                                                    en is in gebruik sinds september          dat stilte ruimte geeft. Hoe toepasselijk
                                                                                                                                    2001. De protestantse gemeente,           voor een gebouw waar ook een kerk
                                                                                                                                    woonzorgorganisatie Ons Tweede            plaats in moest krijgen.
                                                                                                                                    Thuis en woningbouwvereniging             Het kerkgebouw ligt in het zuiden van
                                                                                                                                    Eigen Haard stonden samen aan de          het dorp Kudelstaart, en heeft een
                                                                                                                                    wieg van dit combinatiegebouw. In het     ronde vorm, waaraan aan de noordwest
                                                                                                                                    gebouw wordt nu gewoond, gezorgd          zijde twee gemetselde vleugels van
                                                                                                                                    en geloofd. De gemeente is ruim           drie en vier bouwlagen hoog met
                                                                                                                                    veertig jaar geleden ontstaan uit een     zorgwoningen en appartementen
                                                                                                                                    samenwerking tussen de Nederlandse        zijn aangetakt. Aan de zuidwestelijke
                                                                                                                                    Hervormde Kerk en de Gereformeerde        zijde grenst het complex direct aan
                                                                                                                                    Kerken. In 1992 is uit die samenwerking   het water. Aan deze zijde ligt de
                 Copyright 2023 - Aan deze print kunnen geen rechten worden ontleend -   Afdrukdatum: 02-05-2023   Schaal: 1:1500
                                                                                                                                    een zelfstandige gemeente ontstaan,       kerkzaal. Deze is opgetrokken uit
                                                                                                                                    de Samen op Weg-gemeente van              lichte gele baksteen, een omlopende
                                                                                                                                    Kudelstaart.                              witte dakrand en een plat dak. In
                                                                                                                                                                              daglichttoetreding wordt voorzien

80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                                                                                                    11
Kerkenpaspoort




                 door verticale banen langs de volledige     Aan de wand hangen twee levensgrote
                 ronde gevel van de kerkzaal. De entree      abstracte kleurrijke schilderijen
                 van de kerk ligt enigszins verscholen       van Aalsmeers beroemdste corso-
                 aan de Spilstraat, in de oksel tussen       ontwerper Frits Vogel en een groot
                 de woonvleugel en het geïntegreerde         werk van Karin Borgman waarin het
                 gebouw van kinderdagverblijf Snoopy.        laatste avondmaal gezien kan worden.

                 Interieur                                   Waarde
                 De kerkzaal is een moderne, lichte          Het complex, evenals het kerkgebouw,
                 ruimte in een waaiervorm. Het               heeft geen beschermde status
                 liturgisch centrum ligt in het smalste      en geen cultuurhistorische of
                 deel van de waaier. Opvallend is de         architectuurhistorische waarde.
                 blankhouten balkenconstructie, die
                 het dak draagt. Op de blauwe stoelen
                 na, zijn de overige interieurelementen
                 (kansel, altaar, tafel, vleugel en kruis)
                 ook uitgevoerd in blank hout. Boven
                 de ingang van de kerk hangt een
                 smeedwerk dat van meet af aan het
                 symbool voor de SOW gemeente is.




81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Kerkenvisie



Aalsmeer
In opdracht van: Gemeente Aalsmeer
september 2023
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>