<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>KATERN – THEMATAFELS 10 MAART 2021   1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
1. Inleiding thematafels ............................................................... 3
2. RES in uitvoering: lokaal eigendom en stimulerend beleid ....... 5
3. Ruimtelijke ontwikkelprincipes zonne- en windenergie ............. 8
4. Warmte uit water ................................................................... 10
5. Energietransitie: kansen voor agrariërs .................................. 18
6. Ruimtelijke samenhang.......................................................... 26
7. Jongeren en de RES ............................................................... 34
Bijlage .......................................................................................... 47
      B.1 A9 rapport......................................................................................... 47

      B.2 A7 rapport......................................................................................... 47

      B.3 Gebiedsaanpak Diemerscheg ............................................................. 47




Katern – thematafels
                                                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1. Inleiding thematafels
Thematafels zijn bijeenkomsten die zijn georganiseerd om de Regionale
Energiestrategie te verrijken door met elkaar ‘om de tafel’ dilemma’s op te
lossen, kansen te benutten en inspiratie op te doen. Iedere thematafel ging
over een ander vraagstuk, had een andere dynamiek en andere deelnemers.

Aanleiding en doel
Nadat de colleges in Noord-Holland Noord en Zuid de concept-RES’en
hadden vrijgegeven voor publicatie konden betrokkenen reageren.
Gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van de
waterschappen konden reageren via het instrument ‘wensen en
bedenkingen’. De deelnemers van de bijeenkomsten en andere
betrokkenen konden via een digitale consultatieronde ook reageren. De
reacties zijn verwerkt in de reactienota’s. Daarin is ook beschreven hoe de
reacties van betrokkenen een vervolg zouden krijgen. Niet voor alle
onderwerpen was het al mogelijk om een antwoord te formuleren. En bij
sommige reacties op de concept-RES werden vragen opgeworpen
waarover nog geen besluit kon worden genomen, omdat nog niet alle
kennis of informatie beschikbaar was. Daarom is besloten om rondom
deze onderwerpen zogenoemde thematafels te organiseren. De
bijeenkomsten hadden tot doel om dilemma’s in kaart te brengen en waar
mogelijk op te lossen, kansen te benutten en inspiratie op te doen
waarmee de RES verrijkt kan worden. Volksvertegenwoordigers zijn
geattendeerd op de data van de verschillende thematafels en kregen de
gelegenheid hierbij aan te schuiven. De thematafels zijn voor de
energieregio’s Noord-Holland Noor en Noord-Holland Zuid gezamenlijk
georganiseerd.

Inhoud van dit katern
In dit katern wordt verslag gedaan van de thematafels. Voor sommige
thematafels is dit een concreet resultaat, voor andere thematafels is het
een advies of een procesbeschrijving. In dit katern wordt per thematafel
ingegaan op de aanleiding en/of het doel, het proces en (indien
beschikbaar) de uitkomsten. Er zijn thematafels georganiseerd voor de
volgende onderwerpen:
• RES in uitvoering: lokaal eigendom en stimulerend beleid
• Ruimtelijke ontwikkelprincipes zonne- en windenergie




Katern – thematafels
                                                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>•   Warmte uit water
•   Energietransitie: kansen voor agrariërs
•   Ruimtelijke samenhang
•   Jongeren

Daarnaast is ook de thematafel energie-infrastructuur georganiseerd. De
resultaten van deze thematafels zijn niet opgenomen in dit katern maar
terug te vinden in het kater Energie-infrastructuur.


Het onderwerp innovatie is vaak genoemd in de reacties op de concept-
RES. In het katern ‘innovatie’ is beschreven hoe gewerkt wordt aan
energie innovaties in de regio’s Noord-Holland Noord en Zuid.




Katern – thematafels
                                                                          4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2. RES in uitvoering: lokaal
   eigendom en stimulerend beleid
Aanleiding en doel
Tijdens de provinciale, regionale en lokale ateliers in het kader van de
concept-RES is veel gesproken over het streven naar 50% lokaal
eigendom. Ook in de raads- en Statenvergaderingen en reacties van
bewoners en bedrijven is vaak de oproep gedaan om de lusten en de
lasten eerlijk te verdelen. De Participatiecoalitie Noord-Holland (een
samenwerking tussen VEI-NH en NMF-NH) heeft de gemeenten en de
provincie Noord-Holland gevraagd om samen met hen op te trekken bij de
organisatie van een thematafel over dit onderwerp. De ambitie voor de
deelnemers van deze thematafel was het opleveren van een leidraad
‘Lokaal eigendom en stimuleren lokale initiatieven’.

Hoe is de leidraad ‘Lokaal eigendom en stimuleren lokale initiatieven’
tot stand gekomen?
Er bestaat geen standaard aanpak om lokaal eigendom te borgen en
lokale initiatieven te stimuleren. In heel Nederland wordt hiermee
geëxperimenteerd. Daarom is voor de uitwerking van dit thema een
tweetal ‘thematafel-bijeenkomsten’ georganiseerd in nauwe samenwerking
met de Participatiecoalitie Noord-Holland.

Voor deze thematafels zijn medewerkers van gemeenten, waterschappen,
de provincie Noord-Holland en de Participatiecoalitie uitgenodigd. De
deelnemers waren veelal RES-coördinatoren, maar ook beleids- en
juridisch medewerkers. Tijdens de werksessie ‘Lokaal Eigendom borgen in
beleid’, stond centraal welke rollen de bevoegde overheid kan innemen en
welke juridisch/beleidsmatige instrumenten ze kan inzetten om lokaal
eigendom te bewerkstelligen. Tijdens de tweede werksessie werd belicht
welke rollen de bevoegde overheid kan innemen om lokale initiatiefnemers
te stimuleren, en wat hiervoor dan (minimaal) georganiseerd moet en kan
worden om lokaal eigendom te ondersteunen.

Tijdens deze werksessies is kennis gedeeld en zijn praktijkvoorbeelden
van lokaal eigendom en lokale initiatieven bij zonne- en
windenergieprojecten besproken. Het doel van deze werksessies was
enerzijds om de overheden te inspireren en ervaringen uit te wisselen en



Katern – thematafels
                                                                           5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>anderzijds om tot een leidraad te komen. Een concept van de leidraad is
aan de deelnemers van de thematafels voorgelegd. Zij hebben input
geleverd om zo tot een zo praktisch en behulpzaam mogelijke leidraad
voor betrokkenen te komen.

Borgen van lokaal eigendom: de rol van de overheid
Om tot ‘lokaal eigendom’ te komen is het volgende van belang:
• De wijze waarop de overheid lokaal eigendom borgt in beleid
• Hoe lokale initiatieven door de overheid worden gestimuleerd en
   ondersteund om te zorgen dat lokaal eigendom werkelijkheid wordt en
   de lokale initiatieven tot uitvoering komen

De behoefte aan goede voorbeelden en een leidraad voor overheden is
groot. Bij de leidraad is een menukaart opgenomen die is bedoeld als
wegwijzer voor gemeenten. De menukaart geeft op hoofdlijnen de
belangrijkste mogelijkheden om aan de slag te gaan met lokaal eigendom
weer. In de bijbehorende leidraad ‘Lokaal eigendom in de praktijk’ zijn
deze verder uitgewerkt en aangevuld met praktische voorbeelden. In de
leidraad wordt enerzijds de beleidsmatige kant belicht: hoe kan lokaal
eigendom worden geborgd in beleidskaders? Welke keuzes heeft een
overheid en binnen welke kaders kunnen deze keuzes worden gemaakt?
Anderzijds wordt uitgewerkt wat een lokale overheid (in het bijzonder de
gemeente) binnen de gekozen rolneming en/of het beleid nog meer
praktisch kan inzetten met inachtneming van haar financiële capaciteit en
risicobereidheid. Deze leidraad is in samenwerking met de
Participatiecoalitie tot stand gekomen.

De menukaart en leidraad ‘Lokaal eigendom in de praktijk’ vindt u hier.

Lokale initiatieven: de rol van de overheid
Lokaal eigendom in energieprojecten draagt bij aan een eerlijke verdeling
van de lusten en de lasten van de energietransitie. Er kan een groter
maatschappelijk (en bestuurlijk) draagvlak ontstaan als lokaal wordt
meegeprofiteerd. Uitdagingen hierbij zijn bijvoorbeeld dat bewoners wel
activiteiten willen of financieel willen investeren, maar geen rol willen in de
organisatie. Om een collectief van bewoners in de gelegenheid te kunnen
stellen te participeren en profiteren, is organisatie van en door bewoners
noodzakelijk. Er zijn gemeenten waar energiecoöperaties (al langere tijd)
actief zijn en die veel ervaring hebben opgedaan met collectieve




Katern – thematafels
                                                                             6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>energieprojecten en vormen van financiële participatie. Deze capaciteiten
en ervaringen kunnen goed gebruikt worden om de RES-projecten
succesvol te maken. De rol van de overheid kan dan zijn om bestaande
energiecoöperaties te ondersteunen waar dat gewenst is. Voor gemeenten
waar nog geen lokale energiecoöperatie is, kan de inzet van de overheid
erop zijn gericht het proces naar een stevige organisatie te helpen
vormgeven. En hierin bijvoorbeeld een (financieel) ondersteunende of
coördinerende rol te hebben in het bijeenbrengen van partijen, in de
professionalisering of in het laten uitvoeren van onderzoeken en opstellen
van (juridische) documenten voor energiecoöperaties.




Katern – thematafels
                                                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>3. Ruimtelijke ontwikkelprincipes
   zonne- en windenergie
Aanleiding
Tijdens de provinciale, regionale en lokale ateliers in het kader van de
concept-RES is veel gesproken over de impact van grootschalige
energieopwekking op de leefomgeving en op natuur. Uit diverse reacties
op de concept-RES en wensen en bedenkingen van de gemeenteraden,
provinciale staten (PS) en algemeen bestuur van de waterschappen (AB)
klinkt de vraag naar zorgvuldig gebruik van de ruimte. Meerdere
ontvangen reacties gingen over een minimale afstand van windturbines tot
woningen (in verband met hinder).

Daarnaast zijn reacties ontvangen over de milieueffecten van
grootschalige energieopwekking op de natuur. Er zijn zorgen geuit over
windenergie versus vogels en vleermuizen (internationale trekvogelroutes,
migratieroutes) en zonneweides in weidevogelleefgebied. Er is aandacht
gevraagd voor de milieueffecten van zon op water (onder en boven water).
Ook zijn er reacties ontvangen waarin de oproep gedaan werd de natuur
en landschappelijk waardevolle gebieden te ontzien bij de opwekking van
zonne- en windenergie. Vanuit gemeenteraden, PS en AB wordt verwezen
naar de leidraden van natuurorganisaties, waarin wordt gevraagd in te
zetten op natuurvriendelijke en landschappelijke inpassing en mogelijk
negatieve effecten te compenseren. Ook is opgeroepen om de
energietransitie waar mogelijk te koppelen aan opgaven voor
biodiversiteit.

Opgave van de thematafel
De opgave van de thematafel ‘Ruimtelijke ontwikkelprincipes zonne- en
windenergie’ was om een handreiking te ontwikkelen voor gemeenten en
initiatiefnemers, voor het onderzoeken en uitwerken van zoekgebieden
met oog voor natuur en leefbaarheid. Met de handreiking kan voor de
zoekgebieden per thema gezamenlijk bepaald worden welke
mogelijkheden er zijn voor opwek van zonne- en windenergie, welke
meekoppelkansen er zijn en welke ontwikkelprincipes hierbij horen. Het is
wenselijk dat er in de uitwerking van de zoekgebieden ruimte is voor
slimme oplossingen met draagvlak. Dit vraagt om maatwerk (op
gemeentelijk niveau). Het was daarom niet de bedoeling om in deze

KATERN – THEMATAFELS 10 MAART 2021                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>thematafel (regionaal) beleid te ontwikkelen voor de ruimtelijke inpassing
van zonne- en windenergie.

Hoe is de handreiking tot stand gekomen?
Er zijn twee online bijeenkomsten georganiseerd, waarbij onder andere
natuurorganisaties, ambtenaren (RO en RES), netwerkbeheerders,
energieontwikkelaars, energiecoöperaties, experts op het gebied van
veiligheid en hinder en vertegenwoordigers van bewonersorganisaties
aanwezig waren. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst is een
inventarisatie gemaakt van alle bestaande kaders en principes voor zonne-
en windenergie. Tijdens de eerste bijeenkomst is deze inventarisatie
besproken en aangevuld. Ook is besproken waar kaders/principes
tegenstrijdig zijn of versterkt kunnen worden. Met deze input is de
handreiking opgesteld. In de tweede bijeenkomst is de handreiking
gepresenteerd.

De handreiking ‘Onderzoek zoekgebieden en initiatieven, vanuit het
perspectief Landschap, Natuur en Leefomgeving’ vindt u hier.

De handreiking
De handreiking ‘Onderzoek zoekgebieden en initiatieven, vanuit het
perspectief Landschap, Natuur en Leefomgeving’ geeft gemeenten en
initiatiefnemers van energieprojecten een kapstok voor het verder
onderzoeken en uitwerken van zoekgebieden voor zonne- en/of
windenergie. Het geeft inzicht in harde kaders ter toetsing van
zoekgebieden en ruimtelijke principes die inspiratie bieden voor de
ruimtelijke inpassing. De handreiking wordt samen gebruikt met de RES-
viewer van Noord-Holland, waarin de ruimtelijke beleidskaders op een
kaart zijn gevisualiseerd. De handreiking geeft met behulp van een
stroomschema aan welke afwegingen doorlopen worden en welke
ruimtelijke principes hierbij van toepassing kunnen zijn.




Katern – thematafels
                                                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>4. Warmte uit water
Aanleiding en doel
De thematafel ‘warmte uit water had tot doel om dilemma’s op te lossen,
kansen te benutten en inspiratie op te doen waarmee de RES verrijkt kan
worden. De thematafel ‘warmte uit water heeft aan de hand van vijf
thema’s een actieagenda opgesteld waarin de meest prangende kwesties
rondom de verdere ontwikkeling en realisatie van aquathermie zijn
benoemd. De waterschappen hebben aangegeven de coördinatie van de
actieagenda op zich te willen nemen. De actieagenda bestaat uit de
volgende onderwerpen: potentie aquathermie, rol decentrale overheid,
innovatie, kennisuitwisseling en vergunningverlening.

Introductie aquathermie
Aquathermie, oftewel warmte uit water, kent drie typen:
• Bij thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) wordt warmte
    onttrokken uit stilstaand water, zoals plassen en sloten, of stromend
    water, zoals kanalen.
•   Bij thermische energie uit afvalwater (TEA) wordt warmte onttrokken
    uit ongezuiverd rioolwater of uit gezuiverd rioolwater bij
    rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s).
•   Thermische energie uit drinkwater (TED) gebruikt drinkwaterleidingen
    om warmte uit te onttrekken.

Aquathermiebronnen hebben een lage brontemperatuur van circa 20⁰C in
de zomer en 6 ⁰C in de winter. Alleen rioolwater heeft in de winter een
hogere temperatuur van ongeveer 12⁰C. Bij deze temperatuur kan het
lonen om zonder tussenkomst van seizoensopslag (WKO: Warmte Koude
Opslag in de bodem) de warmte te benutten. Veelal worden
aquathermiebronnen gecombineerd met seizoensopslag. Hierdoor kan de
zomerse warmte in de winter benut worden. En wat bij andere
warmtebronnen niet geldt, de winterse koude kan zomers voor verkoeling
zorgen. Zie onderstaand figuur 4.1. Warmtepomp(en) verhogen de
brontemperatuur naar gebruikstemperatuur. Afhankelijk van de mate van
isolatie van de afnemer dient de bronwarmte opgewaardeerd te worden
naar 45⁰C (voor goed geïsoleerde woningen) of naar 70⁰C (voor matig
geïsoleerde woningen). Om onnodig warmteverlies te voorkomen kan dat
het beste zo dicht mogelijk bij de woning gebeuren. Dit vergt elektriciteit.




Katern – thematafels
                                                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Voor goed geïsoleerde woningen is dit ongeveer 20% van het totaal
warmteverbruik, waarbij 80% van de warmte uit het water komt. Bij matig
geïsoleerde woningen is het aandeel elektriciteit ongeveer 35% en komt
ongeveer 65% van de warmte uit water.

Een WKO dient als accu gezien te worden. Deze wordt in de zomer
opgeladen met warmte uit de omgeving. Dit kunnen diverse bronnen zijn
zoals warmte die vrijkomt uit de koeling van woningen en ook
aquathermie. In de winter wordt de opgeslagen warmte in de WKO benut
voor het verwarmen van gebouwen. Aquathermie is dus voornamelijk een
regeneratievoorziening om tekorten op de WKO-balans aan te vullen.

In de zomer wordt warmte wel direct uit de aquathermiebron aan de
afnemers geleverd, voor de verwarming van tapwater. Bij systemen zonder
WKO (veelal TEA-systemen) wordt ook ’s winters direct uit de
aquathermiebron aan afnemers geleverd. De navolgende figuren geven dit

Figuur 4.1 Schematische weergave van het verwarmen en koelen gebouw in winter en zomer met een
WKO




schematisch weer.




Katern – thematafels
                                                                           11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Actieagenda

1.     Potentie aquathermie
De waterschappen hebben samen met STOWA (het kenniscentrum voor de
waterschappen) inzicht gegeven in het technisch potentieel van het
watersysteem. Het economisch potentieel is sterk afhankelijk van lokale
factoren en zijn per project verschillend. Daarnaast moet de economische
potentie teruggebracht worden tot wat maatschappelijk wenselijk is. Deze
maatschappelijke wenselijkheid heeft te maken met onder meer
beperkingen ten aanzien van het milieueffect en ecologie. Het heeft de
voorkeur om door middel van een gemeenschappelijke database inzicht te
verkrijgen in het economisch potentieel van aquathermie per locatie.
Maatschappelijke wenselijkheid kan slechts door onderzoek ter plaatse
bepaald worden en kan daarom niet in een generieke database of viewer
worden opgenomen.

Voorgesteld wordt om:
•     De rekenmethodiek en weergave te uniformeren. Op dit moment
       zijn er verschillende viewers die niet dezelfde informatie geven. Dit
       geeft verwarring. Provincie en waterschappen nemen hier een rol
       in .
•      Data op orde te brengen en regelmatig te actualiseren.
•      De viewer van de waterschappen, STOWA, Waternet en de
       provincie (warmtedataregister) op elkaar af te stemmen en te
       kiezen voor één viewer, inclusief:
       o Gebouwde omgeving op basis van bouwjaar, energielabel,
           functie (woning of utiliteit), woningtype, eigendom (particulier
           of corporatie), Transitievisie Warmte (TVW). Aandachtspunt is
           dat het energielabel naast isolatie ook andere
           energiemaatregelen bevat zoals zonnepanelen.
       o   Warmtevraag afnemers.
       o   Warmteaanbod van andere warmtebronnen (vanuit het
           oogpunt van combineren van warmtebronnen).
       o   Bij TEO onderscheid maken tussen potentie uit stilstaand en
           stromend water. Hierbij dient rekening gehouden te worden
           met wat technisch winbaar is.
       o   TED-potentie opnemen, rekening houdend met gevoeligheid
           van de data (veiligheid). In de Waternet-viewer staat al de




Katern – thematafels
                                                                          12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>           potentie van PWN- en Waternet-leidingen. De Vitens-data
           dienen nog te worden toegevoegd.

2.     Rol decentrale overheid
Het bevoegde gezag voor de inzet van aquathermie ligt bij verschillende
partijen. Zo zijn waterschappen verantwoordelijk voor de kwaliteit van het
oppervlaktewater en de vergunning voor het onttrekken van warmte uit
oppervlaktewater, persleidingen en effluentwater. Gemeenten zijn
verantwoordelijk voor het gemeentelijk rioolstelsel. De provincie heeft een
rol als het gaat om de inzet van een open bodemenergiesysteem (WKO),
de gemeente bij een gesloten systeem en als bevoegd gezag voor de
openbare ruimte.

Daarnaast kunnen energiecoöperaties een rol spelen bij de ambitie om bij
de opwek van duurzame energie te streven naar 50% lokaal eigendom
(vereiste vanuit het Klimaatakkoord). Bij de opwek van duurzame
elektriciteit zal dit eenvoudiger zijn dan bij de realisatie van duurzame
warmtelevering.
Gemeenten zijn in de praktijk terughoudend met aquathermie door
onduidelijkheid rondom de potentie en realisatie. Daarnaast zijn
gemeenten gevoelig voor het standpunt van woningcorporaties (in het
Klimaatakkoord benoemd als startmotor van de warmtetransitie) dat
duurzame warmtealternatieven niet duurder mogen zijn dan de huidige
gasaansluiting.

Er bestaat een behoefte bij ontwikkelende partijen aan meer zekerheid
vanuit de gemeente. Dit betekent dat de gemeente meer regievoerend en
beleidsbepalend moet optreden in de warmtetransitie.
Voorgesteld wordt om:
•     Bij gemeenten te lobbyen voor het creëren van een gelijk speelveld
       ten aanzien van het beprijzen van duurzame
       verwarmingsenergiesystemen.
•      Gemeenten te benaderen om een keuze te maken voor één van de
       regierollen, met voorkeur voor de rol van procesregisseur in plaats
       van de afwachtende, de Integrale of de sturende regisseur.
•      Gemeenten te verzoeken ruimte te bieden voor de rol van
       energiecoöperaties in de Transitievisie Warmte (TVW) en
       Wijkuitvoeringsplannen.




Katern – thematafels
                                                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>•      Naar het Rijk de zorg uit te spreken over de onzekerheid die er nu
       is voor wat betreft het uitvoeringsgeld voor gemeenten. Gemeenten
       hebben het geld nodig om aan de uitvoeringstaak van de
       Transitievisie Warmte (TVW) te kunnen voldoen.
•      Faciliterende financiering vanuit de provincie mogelijk te maken.
•      De waterschappen te vragen om gemeenten actief te ondersteunen
       met kennis ten aanzien van aquathermiepotentieel.
•      Waterschappen te vragen om decentrale overheden te
       ondersteunen met kennis over (hun rol in) de Wet Collectieve
       Warmte.
•      Te onderzoeken op welke wijze minimaal 50% lokaal eigendom te
       realiseren is bij duurzame warmtelevering.

3.      Innovatie
Er zijn verschillende wijzen waarop innovatie gestimuleerd kan worden.
Daarnaast zijn er ook verschillende vormen van innovatie te
onderscheiden.

Innovatie stimuleren kan via de aanbestedingsvorm. Hierbij laat het
programma van eisen ruimte voor de inbreng van kennis en kunde door de
aanbieder. Het programma van eisen schrijft niet voor hoe het werk, de
levering of dienst moet worden uitgevoerd.

Kleinschaligheid van warmtekavels biedt kansen voor het stimuleren van
innovatie. Het idee bestaat dat grootschaligheid nodig is, zodat niet de
hele stad vol ligt met kleine systemen waarop het lastig regie houden is.
Het is echter nodig om ervaring op te doen met kleine systemen én
groeimogelijkheden hierin ontdekken.

Wat betreft de verschillende vormen van innovatie onderscheiden we
technische, financiële en sociaal-organisatorische innovatie.

Voorgesteld wordt om innovatie te stimuleren door:
• Met een expert (inkoper) en in overleg met marktpartijen te zoeken
    naar de juiste omschrijving in aanbestedingen, waardoor innovatie
    gestimuleerd wordt. Dit kan bijvoorbeeld door extra korting te geven
    per duurzaamheidsissue.
•   Ervaring op te doen met kleine systemen en hierin groeimogelijkheden
    te ontdekken.




Katern – thematafels
                                                                            14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>•    Op te roepen om in de Wet Collectieve Warmte vast te leggen dat
     warmtekavels niet te groot worden door flexibiliteit in te bouwen om
     ook kleinere warmtekavels uit te geven. Dit is nodig om innovatie te
     stimuleren (technisch, economisch, governance) en
     groeimogelijkheden te ontdekken.
•    De wijze van uitvragen met elkaar te delen zodat men van elkaar kan
     leren.
•    Op zoek te gaan naar koppelkansen om werk met werk te maken en zo
     kosten te drukken.

Voorgesteld wordt om aandacht te schenken aan de volgende vormen van
innovatie:
•      Technisch --- Modulair Energiesysteem: er loopt een pilot in
       Nijmegen als onderdeel van Programma Aardgasvrije Wijken
       (PAW) met meerdere bronnen en meerdere systemen. Delen ervan
       zijn te gebruiken in andere wijken. Kennis over 5e generatie (5G)
       warmtenetten delen.
•      Technisch --- Ontwikkelen van TEO-warmtewisselaars die minder
        impact hebben op de waterkwaliteit (zie punt 5).
•       Ecologisch --- Water dat TEO-systemen passeert filteren op
        ongewenste stoffen, zoals nutriënten, om zo de waterkwaliteit te
        verbeteren.
•       Financieel --- Value case (in tegenstelling tot de businesscase)
        waarbij meerdere functies en waarden benoemd en gewaardeerd
        worden. Gezamenlijke waardecreatie met alle stakeholders geeft
        een zinvol perspectief op de toekomst.
•       Sociaal-organisatorisch --- innovaties die op wijk- en
        bewonersniveau worden ingezet brengen een grote transitie
        teweeg. Sociaal-organisatorische ervaringen zijn belangrijk om op
        te doen en te delen.

4.      Kennisuitwisseling
Het stakeholderveld van aquathermie is groot en complex. Gemeenten,
waterschappen, de provincie, drinkwaterbedrijven, marktpartijen (zoals
ontwikkelaars, energiebedrijven, installateurs), woningcorporaties en
energiecoöperaties zijn de voornaamste stakeholders aan de aanbodkant.
Bewoners en gebruikers zijn dat aan de vraagkant. Iedere partij bezit
kennis vanuit zijn of haar rol in de warmteketen.




Katern – thematafels
                                                                            15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Voorgesteld wordt om:
•     Actief kennis te delen op de verschillende thema’s (zoals ecologie
       en governance/organisatie) via een gezamenlijk en regionaal
       platform vanuit de provincie. Het Servicepunt Duurzame Energie
       van de provincie Noord-Holland kan hierbij als spil fungeren. Het
       landelijke platform NAT kan hierbij ook een rol spelen, alsmede
       Winnovatie,het platform voor innovatie van de waterschappen.
•      In samenwerking met Servicepunt Duurzame Energie kennis uit te
       wisselen in de vorm van, bijvoorbeeld, praktische ondersteuning.
•      Via bovengenoemde platformen de partijen onderling op de hoogte
       te houden van kennissessies.



5.     Vergunningverlening
Bij aquathermie dienen verschillende vergunningen verleend te worden.
Het retourwater waaraan de thermische energie is onttrokken wordt
gekoeld teruggebracht in het oppervlaktewater. Feitelijk betreft het een
koudwaterlozing, die in het kader van de waterwet vergund moet worden.

Waterschappen hebben de zorgplicht dat de waterkwaliteit niet
achteruitgaat. Hoe zich dat vertaalt in vergunningverlening is op dit
moment nog niet exact bekend. Meer kennis en ervaring over aquathermie
is nodig om tot een goed vergunningsbeleid te komen. Op dit moment
hanteert ieder waterschap eigen eisen. Een veel voorkomende eis is dat
dat het temperatuurverschil tussen te onttrekken water en te lozen water
niet groter mag zijn dan 5°C (Delta T van 5).

Daarnaast dient er een omgevingsvergunning afgegeven te worden voor
installaties die nodig zijn, zoals de inlaat en het filter. Ruimtebeslag in de
ondergrond is een probleem en kan leiden tot vertraging of zelfs afstel.

In de basis werkt de vergunningverlening goed. Doordat aquathermie
nieuw is voor de waterschappen kan er wel tijd overheen gaan voordat een
vergunning verleend wordt.

Voorgesteld wordt om:
•     Te onderzoeken - en door waterschappen onderling af te stemmen
      - of de eis van Delta T van 5 graden dynamischer en gericht op de
      praktijk gehanteerd kan worden.




Katern – thematafels
                                                                            16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>•      Zorg te dragen voor één aanspreekpunt binnen elk waterschap,
       waarbij ook gewerkt wordt aan een goede interne inrichting (van
       vergunningverlening tot monitoring).
•      De STOWA als trekker te blijven zien als het gaat om
       vergunningen. De handreiking over vergunningen is in
       voorbereiding.
•      Momenteel worden TEO-systemen voorzien van een
       platenwarmtewisselaar. Om deze wisselaars te beschermen tegen
       vervuiling wordt een fijnfilter gebruikt. Dit fijnfilter vangt aquatisch
       leven af. Op dit moment is nog onvoldoende bekend wat de impact
       van het afvangen van aquatisch leven is op de ecologie. Dit heeft
       de aandacht van de waterschappen. Waterschappen roepen de
       markt op om met andere typen warmtewisselaars te gaan werken
       die geen fijnfilter vergen, wat zal leiden tot minder invloed op het
       leven in het water. Mogelijk geeft dat de waterschappen de
       mogelijkheid om daaropvolgend flexibeler te worden met
       vergunningverlening. Een bijkomend voordeel van het niet
       gebruiken van fijnfilters is dat de onderhoudskosten van TEO-
       systemen lager worden.




Katern – thematafels
                                                                            17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>5. Energietransitie: kansen voor
   agrariërs
Aanleiding en proces
Het gebruik van agrarische gronden voor de opwek van zonne- en
windenergie is een veelbesproken onderwerp tijdens het RES-proces. De
meningen lopen regelmatig uiteen. Waar de één agrarische grond als kans
ziet voor opwek, is de ander tegen omdat dit ten koste gaat van de
agrarische productie.
Aan de thematafel ‘Energietransitie: kansen voor agrariërs’ is in twee
bijeenkomsten antwoord gezocht op de vraag: ‘Wat is er nodig en
mogelijk om de energieopwek op het agrarische erf te realiseren en onder
welke voorwaarden is opwek op agrarische grond bespreekbaar’. Uitgenodigd
waren ambtenaren van gemeenten, provincie en waterschappen, Liander,
vertegenwoordigers van de Greenport en glastuinbouw, de KAVB
(vereniging van bloembollencultuur), de Natuur en Milieufederatie NH,
Landschap NH, Windunie, Cono Kaasmakers en Campina.

Opbrengst van de tafel
Aan de thematafel is een schets van het ‘Erf van de Toekomst’ besproken.
De schets geeft een beeld van de bijdrage die door de agrarische sector
geleverd kan worden aan de energietransitie, door de opwekking en
levering van duurzame energie. Tijdens de bijeenkomsten is gewerkt aan
een tekst voor de RES 1.0 waarin het antwoord op de onderzoeksvraag
helder is verwoord (zie hoofdstuk Relaties met andere opgaven in de RES).

‘Erf van de Toekomst’
De schets (figuur 5.1) is opgebouwd uit twee onderdelen. Het eerste
onderdeel is van toepassing op akkerbouw- en melkveebedrijven, maar
kan ook worden gebruikt voor intensieve veehouderijbedrijven en
tuinderijen. De visie daarop is verwoord door LTO Noord. Het tweede deel
is gemaakt voor bedrijven in de glastuinbouw. De visie daarop is verwoord
door Glastuinbouw Nederland, in afstemming met Greenport Noord
Holland Noord en Greenport Aalsmeer. De schets bevat zowel een beeld
voor de korte termijn (tot 2030, met een oranje kleur) als voor de langere
termijn (>2050, met een gele kleur). In de volgende paragrafen komen de
twee onderdelen apart aan bod.




Katern – thematafels
                                                                        18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Figuur 5.1 Schets Erf van de toekomst




Visie van LTO Noord op het Erf van de Toekomst
Deze paragraaf representeert de visie van LTO Noord. Dit onderdeel is van
toepassing op akkerbouw- en melkveebedrijven, maar kan ook worden
gebruikt voor intensieve veehouderijbedrijven en tuinderijen.
Onderstaande schets bevat de uitsnede uit het totaalbeeld.




Katern – thematafels
                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Figuur 5.2 Uitsnede schets akkerbouw/veeteelt




De agrarische sectoren zijn koploper in het produceren van duurzame
energie in de ruimte die zij beschikbaar hebben. Het is belangrijk
zorgvuldig om te gaan met deze groene ruimte. Het integraal benaderen
van meerdere opgaves is noodzaak. De kostbare groene omgeving in de
Randstad biedt ruimte om te werken en recreëren, een waarde die de
burgers niet willen verliezen.

Onder de visie van het ‘Erf van de Toekomst’ liggen vanuit LTO een aantal
principes en denkwijzen. De agrarische sectoren hebben ruimte nodig om
te ontwikkelen en verduurzamen. Het sectorale belang stellen we boven
het belang van een enkele ondernemer, met respect voor het
eigendomsrecht van individuele grondeigenaren (agrariërs). De transitie in
de energievoorziening is een uitdaging voor ‘ons allemaal’ – we
organiseren dit bij voorkeur als collectief in eigen hand (autonomie niet
weggeven aan projectontwikkelaars of grote energiebedrijven). Agrarische
sectoren hebben al veel inspanning geleverd en kunnen en willen meer
betekenen (niet moeten). We verdelen de lusten (opbrengsten) eerlijk over
degenen die lasten (geluidshinder, horizonvervuiling, grondgebruik)




Katern – thematafels
                                                                       20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>ondervinden en streven naar draagvlak in de lokale gemeenschap.
Gezamenlijk werken aan oplossingen is van wezenlijk belang.

De agrarische waarde van een gebied en de waardering van de (lokale)
maatschappij worden niet aangetast. Bij wijzigingen in het grondgebruik
(in een zoekgebied) moet de resultaten zo goed mogelijk blijven
aansluiten bij de agrarische kernwaarden van het landschap en de
gemeenschap. Hoogwaardige agrarische gronden willen we behouden en
inzetten voor hoogwaardige grondgebonden functies. Niet-agrarische
gronden en natuurgebieden zijn inzetbaar voor grootschalige
energietoepassingen.

Kortetermijnmaatregelen
• Het realiseren van zonnedaken of -parken op het bouwblok van de
   boerenbedrijven voor de opwek van duurzame energie.
• Het realiseren van windmolens (maximaal 35 meter ashoogte) op het
   boerenerf, zodat elke ondernemer een extra inkomstenbron kan
   realiseren. Het is een aanvulling op de opwek van zonne-energie en
  zorgt voor een optimale benutting van het elektriciteitsnet.
• Het beperken van de onomkeerbare ontwikkeling om grondgebonden
   opwek van zonne-energie te realiseren op agrarische gronden. Deze
   grondgebonden manier van opwek is een makkelijke vorm van energie
   opwekken, die echter veel weerstand oproept bij agrarische
   ondernemers en omwonenden.

Langetermijnmaatregelen
• Warmtewinning uit boerenbedrijven – aan te sluiten op een warmtenet
  (in de nabijheid van bebouwing). Deze toepassing is voor een select
  deel van de agrarische bedrijven interessant.
• De flexibele opslag van opgewekte energie en het opvangen van net-
   onbalans leveren een nieuw verdienmodel voor ondernemers en
   verminderen de afhankelijkheid van de netcapaciteit.
• Alternatieve brandstoffen (zoals waterstof) worden ingezet om diesel te
  vervangen. Gebruik van propaan en aardgas wordt voorkomen door
   inzet van (rest)warmte en/of alternatieve brandstoffen.

Coöperatie
Het idee van de coöperatie (het samen organiseren van het collectieve
belang) heeft warme belangstelling. Vroeger was de coöperatie van




Katern – thematafels
                                                                        21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>levensbelang – om inkomen te hebben, moet je samenwerken. Nu is dat
anders – een individu kan ook zonder. Meedoen aan een coöperatie moet
aantrekkelijk genoeg zijn (voldoende voordeel opleveren, last wegnemen).
Hoe dit eruit ziet in de energietransitie is onderwerp van nader onderzoek
en experiment.

Het idee van het streven naar draagvlak in de lokale omgeving, is vertaald
in de slogan ‘Eerst sociaal implementeren, dan technisch-financieel
regelen’. De slogan staat voor het streven om alleen projecten te
realiseren waarvoor ‘in de buurt’ draagvlak is. Vaak is de aanpak
omgekeerd, waardoor een maatregel tijdens/na realisatie veel weerstand
oproept (vaak zelfs ingegeven door iemand van buiten de lokale
omgeving). Draagvlak is dan ‘het kind van de rekening’. Voor het ‘Erf van
de Toekomst’ is draagvlak juist een primair doel. Hoe dit aan te pakken en
te realiseren is onderwerp van nader onderzoek en experiment.

Proces
Het scheppen van ruimte voor onderzoek en experiment kost tijd en kan
op gespannen voet staan met de snelheid waarmee de energietransitie
vorm zou moeten krijgen. Dit is een aspect dat politiek-bestuurlijk op de
agenda moet staan, zodat experimenten een eerlijke kans krijgen.

In volgorde van realisatie ziet het ‘Erf van de Toekomst’ een driedeling:
1. Lokale maatregelen met beperkt ruimtegebruik op het boerenerf
       (zonnedaken, windmolens en energiebesparing).
2.     Maatregelen met meer ruimtegebruik op beschikbare gronden buiten
       het boerenerf en -land zien we vanuit de agrarische sector het
       liefst volgordelijk in:
          a. Coöperatieve windmolens in lijnopstelling
          b. Zonnepanelen op bouwblok en niet-agrarische gronden
          c. Zonnepanelen op gronden die bedoeld zijn voor agrarische
             productiedoeleinden.
3.     Meer complexe maatregelen waarvoor sociale1 of technische
       innovaties nodig zijn.

Visie van glastuinbouw op het ‘Erf van de Toekomst’
Deze paragraaf representeert de visie van de glastuinbouw (logo’s van de
deelnemende partijen staan in de koptekst). Vanwege de eigenschappen

1   Coöperatie-gedachte in een modern jasje.



Katern – thematafels
                                                                            22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>van de glastuinbouwsector wijkt het beeld gedeeltelijk af van het beeld
voor de boerenbedrijven. De glastuinbouwbedrijven zijn doorgaans
grootschaliger en liggen meer geclusterd. Onderstaande schets bevat de
uitsnede uit het totaalbeeld.



Figuur 5.3 Schets glastuinbouw




Onder de visie op het ‘Erf van de Toekomst’ liggen vanuit Glastuinbouw
Nederland en de Greenports Noord-Holland een aantal principes en
denkwijzen. De glastuinbouw loopt al jaren voorop en heeft ambitieuze
ambities voor de toekomst. Hierbij heeft ze wel ruimte en middelen nodig
om de ambities waar te kunnen maken. Uitgangspunt is het behouden van
oppervlak dat ingezet wordt voor glastuinbouwproductie en het
verminderen van het energieverbruik waar mogelijk. Voor de termijn tot
2030 gaat het ‘Erf van de Toekomst’ uit van een mix van bedrijfsgebonden
maatregelen en gebiedsmaatregelen, afhankelijk van het gebied.

Windenergie
Wind is een duurzame energiebron die, qua schaalgrootte en
beschikbaarheid, beter past bij de glastuinbouw dan zon. Het waait



Katern – thematafels
                                                                          23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>immers meer in het jaargetijde dat in de kas energie nodig is (najaar,
winter) en er zijn meer winduren per jaar dan goede zonuren. Wind heeft
om die reden dus de voorkeur boven zon. De glastuinbouw wil het liefst
windturbines plaatsen bij of in de nabijheid van (concentraties van)
bedrijven, waarbij de turbines een vermogen (en daarbij bijpassende
ashoogte) hebben die voldoet aan de energiebehoefte van die bedrijven.
Schaduwwerking is hierbij een punt van aandacht. Dat geldt voor de vaste
schaduw van de mast (die voor niemand in de omgeving schadelijke
effecten mag hebben) en voor de repeterende schaduw van de
turbinebladen (die niet mag leiden tot een storende werkomgeving voor
werknemers in de kas).

Zonne-energie
Er wordt ingezet op de opwek van zonne-energie op de bedrijfsgebouwen,
maar niet op de kassen zelf. Daarnaast is de opwek van zonne-energie op
gietwaterbassins kansrijk. Toepassing van zon op waterbassins
(gemiddeld 4% van de perceeloppervlakte) heeft als voordeel dat er geen
algendoek nodig is, minder verdamping optreedt en de oppervlakte
meervoudig functioneel in gebruik is. Ook liggen er kansen voor van
zonne-energie op reststroken die langdurig onbeteeld blijven, als
glastuinbouw daar niet rendabel te voeren is.

Warmte en CO₂
Voorzien is dat er diverse nieuwe warmtebronnen komen. Op langere
termijn krijgen nieuwe bronnen de overhand, bijvoorbeeld geothermie,
WKO, warmtepompen en restwarmte. Op korte termijn zullen de aardgas-
warmtekrachtkoppelingen (WKK’s) nog een belangrijke rol spelen naast de
nieuwe warmtebronnen. WKK’s blijven namelijk essentieel voor
elektraproductie. Uitfaseren van WKK’s is alleen zinvol als de stroom op
het net schoner is dan uit de WKK. De WKK’s zijn schoner en hebben een
hoger totaalrendement dan een aardgascentrales, dus inzet van aardgas-
WKK blijft voorlopig belangrijk. Bestaande WKK’s in de glastuinbouw
worden in de toekomst mogelijk belangrijker om balans in het
elektriciteitsnet te houden.

Voor wat betreft balans tussen vraag en aanbod ziet Glastuinbouw
Nederland een toenemende rol (en een verdienmodel) voor de
glastuinbouwondernemer: bij overvloed (van warmte of elektriciteit) op het
net afnemen en minder zelf opwekken – en andersom. Dit gebeurt nu al,




Katern – thematafels
                                                                         24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>maar zal nog meer toenemen. Bij overschot aan warmte in de
glastuinbouw wordt dit overschot gekoppeld/geleverd aan omliggende
gebruikers (waaronder woningen). Dit verbetert ook de business case van
warmtenetten.

Voor wat betreft opslag van energie in de glastuinbouw: dit is nu al
mogelijk en is staande praktijk met een warmtebuffer. CO₂ wordt waar
mogelijk aangeleverd via een CO₂-net.

Na 2030
Voor de lange termijn kijkt het ‘Erf van de Toekomst’ ook naar een
groeiende rol van elektrificatie, opslag van elektriciteit en toepassing van
waterstof bijvoorbeeld in WKK’s.




Katern – thematafels
                                                                           25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>6.             Ruimtelijke samenhang
Aanleiding
Ruimtelijke samenhang is een veelgenoemd thema in de gesprekken met
de overheden en partners in het RES-proces. Het gaat dan om de vraag
hoe individuele RES-zoekgebieden zich tot elkaar verhouden. En of we
kunnen komen tot samenhangende ontwerpkeuzes op een
(boven)regionaal niveau, rekening houdend met ruimtelijke aspecten
(landschap, natuur, landbouw, recreatie, netinfrastructuur). Ook de
Commissie m.e.r., de Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit (PARK)2
en de provinciale Adviescommissie Ruimtelijke Ontwikkeling (ARO) vragen
aandacht voor de samenhang en cumulatieve effecten tussen de RES-
zoekgebieden.

Gelet op bovenstaande is in aanloop naar de RES 1.0 de thematafel
‘Ruimtelijke samenhang’ georganiseerd. In deze thematafel staan de
volgende vragen centraal:

• Hoe kunnen we, met de concept-RES-kaart als vertrekpunt, verdere
  stappen zetten op het gebied van ruimtelijke samenhang en kwaliteit?
  Welke ontwerpvraagstukken zien we in de regio(‘s)?
• Voor welke (zoek)gebieden is behoefte aan gezamenlijke,
  (boven)regionale uitgangspunten voor het ontwikkelen, vormgeven en
  inpassen van energie in het landschap? En hoe zien die uitgangspunten
  eruit?



Advies Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit (PARK)
PARK Steven Slabbers heeft op 9 april 2020 advies uitgebracht over de concept-
RES’en. Hij concludeert dat er een rijke oogst aan informatie is opgehaald op het
niveau van de (deel)regio’s, maar dat nog een aantal slagen nodig is om ook te
komen tot het 'beste bod van Noord-Holland’. Hij doet een aantal aanbevelingen
die in de doorontwikkeling tot RES 1.0 kunnen worden ingepast. Het gaat om de
volgende:




2 https://www.noord-
holland.nl/Onderwerpen/Ruimtelijke_inrichting/Advies_bij_ruimtelijke_ontwikkelingen/Provinciaal_Advis
eur_Ruimtelijke_Kwaliteit_PARK/Documenten/Advies_PARK_concept_RES_april_2020.org




Katern – thematafels
                                                                                                  26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>I.        Verbinden van schalen: In hetproces tot nu toe lag de nadruk op de
lokale/ regionale schaal. In de doorwerking naar RES 1.0 moet de koppeling met
de schaal van de provincie plaatsvinden.
II.       Verbreden vraagstelling: Het is van belang de kwantitatieve
energieopgave sterker te verbinden met de andere opgaven in de provincie, zoals
behoud van ruimtelijke kwaliteit, versterken van de biodiversiteit, klimaatadaptatie
en transitie van de landbouw.
III.      Landschap als integratiekader: Gebruik energieparken als middel om
landschappelijke verschillen te versterken, landschappelijke structuren hernieuwde
kracht bij te zetten en nieuwe ruimtelijke kwaliteit aan het landschap toe te
voegen.
IV.       Koppeling met onderliggend netwerk: Situeer de toekomstige opwek
zodanig dat er zo beperkt mogelijk aanpassingen aan het onderliggend net nodig
zijn. Breng de koppeling tussen opwek en distributie sterker voor het voetlicht.
Met de ontwikkeling van de ondergrondse infrastructuur kan ook worden
voorgesorteerd op de beoogde ruimtelijke en sociaal-economische ontwikkeling
van regio’s.
V.        Minder gespreide ontwikkeling: Kies voor een aantal ‘XL
ontwikkellocaties’ aangevuld met ‘kleinere’ zonneparken die bijdragen aan andere
actuele opgaven en/of versterking van de gemeenschapszin.


Aanpak
De provincie Noord-Holland heeft de organisatie van de thematafel
‘Ruimtelijke samenhang’ op zich genomen. In opdracht van de provincie
heeft een onafhankelijk ontwerpconsortium in de zomer van 2020 een
eerste reflectie gegeven op de RES-zoekgebieden. Hoe kunnen we, met de
concept-RES-kaart als vertrekpunt, verdere stappen zetten op het gebied
van ruimtelijke kwaliteit? Die vraag stond in het onderzoek centraal.

De reflectie vormde input voor de eerste thematafel ‘Ruimtelijke
samenhang’. Deze vond plaats op 3 september 2020 in Hoofddorp. Het
ontwerpconsortium presenteerde hier zijn inzichten. Een breed
gezelschap van RES-partners was aanwezig.

Tijdens deze eerste thematafel zijn de volgende conclusies getrokken:

• Het is goed om te beschouwen hoe de lokaal opgehaalde zoekgebieden
  zich tot elkaar verhouden.
• Een zekere clustering binnen de nu nog globale zoekgebieden is zinnig.




Katern – thematafels
                                                                                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>• Te veel spreiding van de energie-opwek is een risico en dit kan vooral
  het geval zijn bij de (veel ingetekende) ‘energie langs infra’.
• Regionale afspraken zouden kunnen helpen in het versterken van de
  ruimtelijke kwaliteit. Een provinciale rol hierop wordt logisch gevonden.
  Tegelijkertijd moet goed rekening gehouden worden met de politiek-
  bestuurlijke en maatschappelijke realiteit in de zoekgebieden.

Gebiedstrajecten
Kijkend naar de bovengenoemde aandachtspunten is ervoor gekozen om
voor een aantal gebieden ontwerptrajecten te starten, voor gebieden die
voldoen aan één of meerdere van de volgende criteria:

1. Zoekgebieden (of clusters van zoekgebieden) met een deelregio-
   overstijgend karakter.
2. Potentiële voorbeelden/iconen op het gebied van meervoudig
   ruimtegebruik.
3. Potentiële locaties voor grootschalige energie-opwek.

Op basis van deze criteria zijn, in overleg met de RES-partners, de
volgende gebieden geselecteerd:

1. Zijpepolder en Noordhollandsch kanaal
2. A9-zone
3. A7-zone
4. Zon in West-Friesland
5. IJsselmeergebied
6. Noordzeekanaalgebied (NZKG)
7. Diemerscheg
8. Zonne-carré Haarlemmermeer
9. A4-A44 zone Haarlemmermeer
10. Greenports

Voor deze gebieden zijn ontwerptrajecten gestart om te komen tot
slimme, samenhangende en inspirerende ontwerpkeuzes. De
ontwerptrajecten resulteren het liefst in bestuurlijke afspraken. Naast de
bijdrage aan ruimtelijke samenhang en kwaliteit, helpt dit ontwerptraject
ook in het verder concretiseren van zoekgebieden.




Katern – thematafels
                                                                           28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>De tien gebieden verschillen flink van elkaar in complexiteit, dynamiek en
schaal. Dit maakt dat er geen uniforme aanpak en planning mogelijk is.
Het vraagt om maatwerk. Bij de vaststelling van de RES 1.0 zullen
bepaalde trajecten dan ook verder/concreter zijn dan anderen. De
diversiteit maakt ook dat voor de gebieden verschillenden partijen zich
aandienen en een trekkersrol op zich nemen (zie hieronder).

Stand van zaken

Ad. 1 Zijpepolder en Noordhollandsch kanaal
In dit gebied tussen Alkmaar en Den Helder staan diverse zoekgebieden
ingetekend, vooral langs het Noordhollandsch Kanaal. Het kanaal
doorkruist verschillende soorten landschappen met verschillende
kwaliteiten en bestrijkt twee deelregio’s. Daarom is het van belang te
komen tot een regionaal samenhangend ontwerp. Deze zoekgebieden
worden verder uitgewerkt door de regio’s Alkmaar en de Kop. Beide
regio’s erkennen het belang van ruimtelijke samenhang en samenwerking
‘over de grens’ en zullen dit meewegen in de aanpak.

Ad. 2 A9-zone
Door zowel de regio Alkmaar als de regio IJmond-Zuid-Kennemerland
wordt de omgeving A9 ingebracht voor de energietransitie. In het traject
van de Boekelermeer tot aan recreatiegebied Spaarnwoude zijn diverse
zoekgebieden ingetekend. De A9 bestrijkt twee verschillende deelregio’s.
Het is belangrijk de zoekgebieden langs de A9 met elkaar in verband te
brengen en te komen tot regionale afspraken. Een losse uitwerking van de
individuele zoekgebieden zou tot versnippering kunnen leiden. In dit
gebied is verder relevant dat er diverse beschermingsregimes spelen. Het
gaat o.a. om Unesco Stelling van Amsterdam, Bijzonder Provinciaal
Landschap en NNN. De provincie coördineert dit regionale ontwerptraject,
in nauwe samenwerking met de gemeenten, waterschappen en
Rijkswaterstaat. Het voorlopige resultaat staat in bijgevoegde rapportage.

Ad 3. A7-zone
Er zijn diverse zoekgebieden langs de A7 ingetekend van de Afsluitdijk tot
Amsterdam. Dit gebied bestrijkt daarmee drie deelregio’s en beide RES-
regio’s (NHN en NHZ). Het is van belang om met de betreffende regio’s
tot gezamenlijke uitgangspunten te komen. Bovendien kan er geleerd
worden van de pilot ‘Zonneweg A7’ in Hollands Kroon en Medemblik.




Katern – thematafels
                                                                          29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Politiek en maatschappelijk liggen de ontwikkelingen langs de A7 wel
onder een vergrootglas. Mogelijk kan goed ontwerp verleidend werken. De
provincie coördineert dit regionale ontwerptraject, in nauwe samenwerking
met de gemeenten, waterschappen en Rijkswaterstaat. Het voorlopige
resultaat staat in bijgevoegde rapportage.

Ad 4. Zon in West-Friesland (trekker: regio)
In Westfriesland blijkt er beperkt draagvlak voor windenergie. Wel waren
er in de concept-RES in totaal 18 zoekgebieden voor zonne-energie
ingetekend. De ruimtelijke kwaliteit is erbij gebaat deze met elkaar in
verband te brengen en te zoeken naar een ‘Westfries model’ waarbij vooral
de combinaties met andere opgaven interessant zijn. De regio
Westfriesland werkt samen met ontwerpbureau Tauw aan een
ontwerpaanpak hiervoor.

Ad. 5 IJsselmeergebied
Diverse zoekgebieden zijn ingetekend in het IJsselmeergebied. Eerder zijn
ontwerpprincipes opgesteld voor energieontwikkeling op het IJsselmeer.
Hieruit blijkt dat het IJsselmeer om een samenhangend verhaal vraagt.
Daarvoor is ook afstemming met de andere IJsselmeer-provincies nodig.
Daarnaast speelt het MIRT-traject Wieringerhoek. Er is een ‘IJsselmeer-
coördinator’ aangesteld om het proces van de uitwerking van de
zoekgebieden in het IJsselmeergebied verder te organiseren.

Ad 6. Noorzeekanaalgebied (NZKG)
Hier ligt ruimtelijk en energetisch een grote potentie. Echter, er spelen
ook andere grote belangen zoals economie en woningbouw. Verder speelt
de aanwijzing als NOVI-gebied. Dit vraagt om een zorgvuldig proces
tussen de belanghebbende partijen. In samenwerking tussen het
programma Noorzeekanaalgebied, de verstedelijkingsstrategie en het
RES-programma wordt gekeken hoe de opgave binnen de RES kan worden
ingepast.

Ad. 7 Diemerscheg
Hier komen drie deelregio’s samen (Amsterdam, Amstelland en Gooi- en
Vechtstreek). Op het grensgebied in de Diemerscheg is een aantal
zoekgebieden ingetekend. Het is een gebied waar diverse
beschermingsregimes spelen zoals NNN en Bijzonder Provinciaal
Landschap. Kortom, dit vraagt om een zorgvuldige, afgestemde




Katern – thematafels
                                                                            30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>uitwerking. In overleg tussen provincie en gemeenten wordt verkend op
welke wijze dit georganiseerd kan worden.

Ad. 8 Zonnecarré
Dit zoekgebied in de gemeente Haarlemmermeer biedt in zijn omvang een
grote potentie voor energieopwekking. Hier kan een grote slag geslagen
worden voor Noord-Holland Zuid. Daarnaast ligt het op een ruimtelijk zeer
geschikte plek en biedt het kansen om meer te doen dan alleen
energieopwekking. Denk aan recreatief medegebruik en/of ecologische
inrichting/beheer. De gemeente heeft het initiatief genomen om te komen
tot een beeldkwaliteitsplan voor het gehele gebied.

Ad. 9 A4-A44 zone
Ook hier ligt potentie om veel (wind)energieopwekking te realiseren op een
ruimtelijk interessante plek. Afstemming en dialoog met buurgemeenten
in Zuid-Holland (RES Holland Rijnland) is hierin wel noodzakelijk. De
gemeente Haarlemmermeer heeft het initiatief genomen en coördineert
dit.

Ad. 10 Greenports
De clusters van de Greenports (specifiek de glastuinbouwclusters) zijn nu
nog vaak witte vlekken op de kaart, terwijl hier wel kansen liggen. Het zijn
vaak dynamische gebieden, waar al veel ontwikkelingen hebben
plaatsgevonden en waar de ruimtelijke impact van nieuwe ontwikkelingen
relatief gering is. Het gaat bijvoorbeeld om Agriport A7, Greenport
Aalsmeer, Alton en het Grootslag. Hier liggen kansen om
energieopwekking te combineren met innovaties, energiebesparing en de
warmtetransitie. In afstemming tussen provincie, gemeenten en
Greenports wordt verkend hoe er goed aansluiting gevonden kan worden
met de transitievisies van de glastuinbouwclusters.

Tweede thematafel
In maart heeft de provincie in samenwerking met het RES programma een
tweede thematafel georganiseerd over “ruimtelijke samenhang en -
kwaliteit”. Tijdens deze thematafel zijn de voortgang en voorlopige
resultaten uit de gebiedstrajecten besproken en is daarop gereflecteerd.
Daarnaast is gekeken naar wat nodig is richting de RES 2.0 om het belang
ruimtelijke samenhang en –kwaliteit goed te verankeren. De belangrijkste
conclusies hieruit:




Katern – thematafels
                                                                         31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>• Op veel plekken is een goede basis gelegd voor een (boven)regionale
  samenwerking. Het is belangrijk om dit vast te houden.
• Het belang van ruimtelijke samenhang en -kwaliteit is nogmaals
  onderschreven. Daarbij wordt ook geconstateerd dat het een wezenlijke
  inspanning vraagt en zal blijven vragen om dit volwaardig in de
  concretisering van de zoekgebieden mee te blijven nemen.
• Dit zal echter ook capaciteit van alle organisaties vragen; dit is met
  name bij gemeenten een probleem. Het Rijk zal de gemeenten hierin
  (financieel) moeten ondersteunen. Ook de provincie zal een bijdrage
  blijven leveren aan regie op ruimtelijke samenhang en kwaliteit.

Genodigden voor deze thematafel waren de gemeenten, waterschappen en
provincie en belanghebbenden zoals de netbeheerders en natuur-,
landschap- en landbouworganisaties.

Aandachtspunten:
Met deze RES 1.0 is voor veel zoekgebieden een behoorlijke
concretiseringsslag geslagen, waarbij goede inpassing, ontwerp en
(boven)regionale samenhang zijn meegenomen in de afweging. Dit zal
komende jaren echter nog een doorlopend proces zijn. Dit wetende zijn
een aantal aandachtspunten van belang:

• Met het doorlopen RES-proces is een enorm netwerk van
  samenwerkende overheden en belangenorganisaties opgetuigd. Voor de
  ruimtelijke samenhang is het van groot belang dat deze
  (boven)regionale samenwerking en afstemming ook na de vaststelling
  van de RES 1.0 wordt voorgezet.
• Een goede ruimtelijke inpassing staat overal wel goed op het netvlies,
  echter zoals eerder al is aangegeven, ruimtelijke kwaliteit is meer dan
  belevingswaarde. Ook is het raadzaam de gebruikswaarde en
  toekomstwaarde bij verdere concretisering onderdeel te maken van de
  uitwerking.
• Goedkoop is duurkoop. Een focus op maximalisatie van opbrengst (in
  opgewekt vermogen en/of geld) leidt over het algemeen tot plannen
  zonder enig oog en ruimte. Deze plannen zullen op korte termijn winst
  op leveren voor ontwikkelaars en bestuurders, maar zullen op lange
  termijn juist lijden tot meer weerstand (want veel voorbeelden van
  “lelijke” opwekkingslocaties), meer vraag naar grond (want enkelvoudig
  gebruik van de ruimte), hogere grondprijzen en daarmee ook een nog




Katern – thematafels
                                                                           32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>  grotere uitdagingen om andere opgaven de ruimte te bieden. We zullen
  dus aandacht aan ruimtelijke kwaliteit en meervoudig ruimtegebruik
  moeten blijven besteden.
• Zorg dat gemaakte afspraken en beeldkwaliteitsplannen ook echt tot
  uitvoering komen. Dit betekent dat er op vergunningen en
  bestemmingsplannen niveau zaken moeten worden vastgelegd.




Katern – thematafels
                                                                       33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>7. Jongeren en de RES
Gedurende het proces van de ontwikkeling van RES is door een aantal
gemeenten, provinciale staten en deelnemers van gemeentelijke
bijeenkomsten voor de ontwikkeling van de concept-RES het belang van
jongerenparticipatie geuit. Door jongeren een stem te geven wordt
bijgedragen aan het toekomstbestendig maken van de RES. Want het
overgrote deel van de energietransitie en uitvoering van de RES zal
plaatsvinden in de werkende levens van mensen die nu jong zijn. De
programmaorganisaties van de energieregio’s Noord-Holland Noord en
Zuid hebben in samenwerking invulling gegeven aan jongerenparticipatie.
Het programma bestond uit de volgende onderdelen:


Scholenprogramma ten behoeve van de concept-RES zijn op vier
middelbare scholen gastlessen gegeven en hebben scholieren – net als
deelnemers aan de gemeentelijke werkbijeenkomsten – hun visie gegeven
op (on)mogelijkheden van grootschalige opwek van duurzame energie met
zonne- en windenergie in de energieregio.

Kwantitatief onderzoek naar de houding en mening van jongeren (19 tot
en met 30 jaar) ten opzichte van de energietransitie en de vraagstukken
van de RES. Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met de NPRES
op basis van een representatieve steekproef. Het aantal respondenten in
Noord-Holland Noord en Zuid is met meer dan 300 voor elke regio
voldoende groot om uitspraken te kunnen doen over de mening van
jongeren in deze energieregio’s.

Kwalitatief onderzoek onder jongeren (18-24 jaar) door middel van een
jongerentafel als onderdeel van het proces op weg naar de RES 1.0. Dit
onderzoek bestond uit drie online bijeenkomsten. Werving, inhoudelijke
voorbereiding en uitvoering van de jongerentafel is gedaan in
samenwerking met JongRES, de Participatiecoalitie en de provincie. In
drie bijeenkomsten spraken 55 jongeren zich uit over onder meer de
ambities van de energieregio, hun afwegingen voor het inpassen van
zonne- en windenergie en hoe van de RES een succes kan worden
gemaakt. De mening van de jongeren is onder leiding van JongRES en de
Participatiecoalitie uitgewerkt in vijf adviezen, die opgenomen zijn in de
RES 1.0.



Katern – thematafels
                                                                         34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Praktijkopdracht voor studenten van Hogeschool Inholland. Jongeren
geven ook zelf aan meer betrokken te willen worden bij de RES. Maar hoe
doe je dat? Welke thema’s, woorden en beelden spreken jongeren aan, en
met welke communicatiemiddelen en afzender breng je jongeren in
beweging. Deze vraag is neergelegd bij Hogeschool Inholland, opleiding
crossmediale communicatie in Diemen. Deze vraag is onderdeel van een
bredere opdracht van de provincie en de RES-organisatie om een content
managementplan op te stellen om inwoners van de provincie meer bij de
RES en de energietransitie te betrekken.


Adviezen jongeren Noord
Afwegingen
Wees ambitieus waar het kan
 NPRES en Planbureau voor de Leefbaarheid beoordelen de keuzes in de
RES aan de hand van vier criteria: optimaal ruimtegebruik, bestuurlijk en
maatschappelijk draagvlak, systeemefficiëntie en hoeveelheid opgewekte
energie. Ze geven aan de criteria geen weging. De jongeren doen dat wel.
Optimaal ruimtegebruik vinden ze belangrijk. Focus ligt wat hen betreft
daarbij op de kwaliteit van natuur en landschap en de leefbaarheid voor
omwonenden en recreanten. Hierbij hebben zij ook oog voor de kosten van
het inpassen van zonne- en windenergie. Systeemefficiëntie vinden zij
nagenoeg even belangrijk als optimaal ruimtegebruik.

Tijdens de jongerentafels gaven de jongeren aan dat zij het volstrekt
onlogisch vinden om wind- of zonneparken te bouwen waar deze de
biodiversiteit schaden. Wind- en zonneparken worden immers gebouwd
om ‘de planeet te redden’. Wanneer duurzame opwek de natuur schaadt,
schiet deze zijn doel voorbij. Of een locatie geschikt is voor duurzame
opwek hangt dus af van de natuurwaarde. Overigens vinden de jongeren
dat windturbines en zonneweides niet altijd ten koste hoeven gaan van de
natuur. Of dat wel of niet zo is, kan goed worden onderzocht.

Wanneer gekozen moet worden tussen zonne- of windenergie is
leefbaarheid voor jongeren belangrijk. Lokaal draagvlak (bij omwonenden)
is van groot belang om energieprojecten te kunnen uitvoeren. Draagvlak
wordt beslist steviger wanneer omwonenden financieel mee kunnen delen
in de opbrengsten van de opwek van duurzame energie.




Katern – thematafels
                                                                      35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Op locaties waar natuur en leefbaarheid niet in het geding zijn en die
technisch geschikt zijn voor duurzame opwek, moet zo veel mogelijk
opgewekt worden, aldus de jongeren. Als er voldoende van dit soort
locaties zijn, kan de totale ambitie van Noord-Holland nog best omhoog.

Het bod
We gaan het later nodig hebben
Het bod van Noord-Holland Noord van 3,6 TWh is in de ogen van de
jongeren in de regio ambitieus genoeg. De regio kan ook ambitieus zijn,
omdat er meer ruimte is voor duurzame energie dan in de grote steden.
Een hoger bod hier moet wel gepaard gaan met een hoger bod in
dichtbebouwde gebieden. Alleen dan kunnen dichtbebouwde gebieden
verwachten dat dunbevolkte gebieden ook ambitieus blijven. Noord-
Holland Noord mag niet opdraaien voor een eventueel minder ambitieus
bod van een andere regio.

Overigens vinden de jongeren dat het bod van 3,6 TWh als minimum
gezien kan worden en niet als einddoel. Want: “We gaan het later nodig
hebben.”


Quotes
“Ik denk dat je uiteindelijk nooit ambitieus genoeg bent. Als er meer kan, moet je meer
neerzetten.”


“Een hoog bod van de ene regio moet niet het excuus worden van de andere regio om
minder te doen.”


“Er zijn nog genoeg mogelijkheden het bod te verhogen, bijvoorbeeld door bij nieuwe
ontwikkelingen duurzame opwek te verplichten.”


Inspiratie
Creatief naar een nieuw normaal
Energietransitie is essentieel om de aarde leefbaar te houden. We moeten
niet in het verleden blijven hangen, maar een balans zoeken tussen
‘polderen’ en het halen van de klimaatdoelstellingen, aldus de jongeren.
Het opwekken van duurzame energie is van deze tijd en noodzakelijk. De
inpassing van duurzame energie kan creatiever om draagvlak te vergroten,
zonder dat hierbij de doelgerichtheid uit het oog moet worden verloren.




Katern – thematafels
                                                                                      36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Jongeren kijken vooral naar meervoudig ruimtegebruik en het combineren
van functies.

Zonne-energie
Benut elk dak en bestaande constructies die zich leent voor zonne-
energie, zoals geluidsschermen langs snelwegen. Dat is het uitgangspunt
van de jongeren. Bij grote daken moet nagedacht worden over wat
zonnepanelen nog meer kunnen betekenen dan alleen bijdragen aan het
opwekken van energie. Zonnepanelen op daken kunnen ook dienen als
overkapping of gecombineerd worden met voedselproductie. Dat kan ook
helpen bij het verminderen van hittestress in de zomer. Bovendien kunnen
zonnepanelen op daken van onderwijs- en sportlocaties bijdragen aan de
energiebewustwording bij jongeren

Voor de inpassing van zonne-energie in het landschap moet op een
planmatige manier gewerkt worden aan het versterken van de
biodiversiteit, bijvoorbeeld door inheemse bloemen bij zonne-weides te
planten. Daarnaast moet er ruimte zijn voor innovatieve manieren van
inpassing, zoals drijvende zonnevelden, vinden de jongeren.

Windenergie
Om de inpasbaarheid van windenergie te vergroten moet zoveel mogelijk
gebruik worden gemaakt van locaties waar al sprake is van geluidshinder
en ‘horizonvervuiling’, zoals langs snelwegen of op industrieterreinen.
Windturbines laten zich goed combineren met hoogbouw. En plaats
kleinere, bijvoorbeeld verticale Savonius-turbines, langs snelwegen. Het
helpt om windenergie ‘normaal’ te maken en draagt op kwantitatieve wijze
bij aan het bod. Je moet duurzame opwek overal tegenkomen, redeneren
de jongeren. Ook op onverwachte plekken en in verrassende vormen. Een
windturbine als kunst of hotel of een windpark naast een vakantiepark.
Buiten deze plekken op land moet vooral de ruimte op zee en op het
IJsselmeer en Markermeer gebruikt worden. Hier zijn de weerstanden met
inpassing kleiner.

Nederland als molenland moet de windturbine omarmen als nieuwe trots
en als toeristische attractie. Er zijn zoveel mogelijkheden, we staan pas
aan het begin van de verkenning. Zo kan het gebruik van virtual reality
mensen helpen te wennen aan het geluid en de aanwezigheid van
windturbines in het landschap.




Katern – thematafels
                                                                           37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Quotes
“Maak de associatie anders, bijvoorbeeld door een openluchtmuseum van windmolens
en zonnepanelen te maken, waar bezoekers kunnen ontdekken hoe de techniek werkt.”


“Verwerk replica’s van traditionele windmolens in windturbines.”


“Elke gemeente zou een iconisch energieproject moeten hebben.”


“Bij de inpassing van duurzame energie moet er - zover het kan - voor tegenstanders een
leuke draai aan worden gegeven.”


“Waterschappen moeten kijken naar de mogelijkheid om zonnepanelen op dijken te
plaatsen. Dan is er gigantisch veel oppervlakte beschikbaar!”


“Gebruik kunst om zonnepanelen aantrekkelijk te maken en ze in een bepaalde vorm bij
elkaar te zetten. Een ‘Welkom in Nederland’ in zonnepanelen bij Schiphol?”


Hoe de RES een succes wordt
De wortel en de stok
Eén van de uitdagingen van de energietransitie is het creëren van
draagvlak voor en overzicht in de maatregelen. Het moet voor burgers en
bedrijven duidelijk zijn waarom de energietransitie noodzakelijk is, welke
uitdagingen en voordelen de transitie met zich meebrengt en wat de rol
van burgers en bedrijven kan zijn. De energietransitie moet zichtbaarder
zijn, vinden de jongeren: “We moeten er bij wijze van spreken constant
tegenaan lopen.” De RES is hierbij belangrijk. Het brengt de transitie
dichtbij. De hoeveelheid en kwaliteit van voorlichting over het RES-proces
moet omhoog om de participatie te verhogen. ‘Influencers’ kunnen hierbij
een grote rol spelen – zeker voor jongeren.

Wortel
Wil de RES enige kans van slagen hebben, dan is het van groot belang dat
de kosten en baten van de energietransitie duidelijk zijn voor burgers,
bedrijven en andere stakeholders. Bovendien moet het lonen om nu in te
stappen. De overheid moet burgers subsidiëren naar financiële
draagkracht (meer subsidie voor mensen met een lager inkomen), om te
voorkomen dat burgers met meer financiële middelen ook meer profiteren
van de energietransitie. Om burgers meer financiële zekerheid te bieden




Katern – thematafels
                                                                                    38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>kan de overheid investeringsrisico’s deels wegnemen door een
garantiefonds dat lagere opbrengsten dekt. Voor de bedrijven geldt:
Beloon goed gedrag. Bedrijven die ‘groen presteren’ zouden aanspraak
moeten kunnen maken op bijvoorbeeld lagere energielasten of
belastingen.

De stok
Het opleggen van boetes is minder effectief om de slagingskans van de
RES te vergroten, vinden jongeren. Dit is een laatste redmiddel om
‘achterblijvers’ in beweging te brengen. Wanneer er toch boetes worden
opgelegd, bijvoorbeeld voor milieuovertredingen, gebruik die dan nu al als
investeringspotje voor burgers, woningcorporaties en bedrijven die wel
(willen) bijdragen aan de energietransitie.


Quotes
“Het belonen van goed gedrag is beter dan het opleggen van een boete.”


“Hopelijk neemt Nimby-isme3 af, als beter in beeld gebracht wordt dat andere
regio’s ook hun verantwoordelijkheid nemen.”


Proces en communicatie
Geen ver-van-hun-bedshow
Jongeren zijn tot dusver nog niet expliciet in het RES-proces betrokken.
Dit terwijl zij de rest van hun leven te maken krijgen met de gevolgen van
klimaatverandering. De klimaatprotesten lieten zien dat dit voor jongeren
geen ver-van-hun-bedshow is, maar een belangrijk onderdeel van hun
toekomst.

Voor jongeren is online participatie laagdrempeliger dan fysieke
bijeenkomsten. Met een Zoom-bijeenkomst of een online enquête bereik je
jongeren makkelijker dan met een bijeenkomst in een buurthuis. Via
lesprogramma’s in het hoger onderwijs kunnen jongeren in aanraking
worden gebracht met vraagstukken over energietransitie en (lokale)
energieplannen. De jongeren erkennen daarbij dat het lastig is om een
diverse groep te bereiken met de gangbare participatietrajecten: je treft al
snel hoger opgeleide jongeren die al met duurzaamheid bezig zijn. Neem
daarom lokale influencers mee in de communicatie, betrek scholen,
installeer een jongerenraad, en zet gericht sociale media in.

3   Nimby = Not in my backyard



Katern – thematafels
                                                                               39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Jongeren willen zich gehoord voelen. Hun input moet serieus worden
gewogen bij besluitvorming. Zorg daarom voor een helder en afgebakend
kader met handvatten om ideeën kwijt te kunnen in deze ingewikkelde
discussie. En biedt jongeren ook perspectief en verantwoordelijkheid om
zelf bij te dragen aan de energietransitie en verbetering van de
biodiversiteit. Laat jongeren niet alleen meedenken, maar ook meedoen.
Ze hebben zat ideeën! Zo heeft één lid van de jongerentafel al een
fotowedstrijd voor basisscholen uitgevoerd.


Quotes
“Jongeren moeten laagdrempelig kunnen participeren, informatieavonden zijn niet
interessant voor ze.’’


‘’Jammer dat jongeren pas aan het einde van het proces worden betrokken.’’


‘’Fijn dat er hiermee wordt geluisterd naar jongeren, je voelt je niet altijd gehoord.’’


‘’Het kader is nog vrij abstract, soms is het moeilijk om daarover mee te praten.’’


‘’Geef jongeren verantwoordelijkheid. Er is een probleem, hoe lossen we dat samen
op?’’




Adviezen jongeren Zuid
Afwegingen
Wees ambitieus waar het kan
 NPRES en Planbureau voor de Leefbaarheid beoordelen de keuzes in de
RES aan de hand van vier criteria: optimaal ruimtegebruik, bestuurlijk en
maatschappelijk draagvlak, systeemefficiëntie en hoeveelheid opgewekte
energie. Ze geven aan de criteria geen weging. De jongeren doen dat wel.
Optimaal ruimtegebruik vinden ze belangrijk. Focus ligt wat hen betreft
daarbij op de kwaliteit van natuur en landschap en de leefbaarheid voor
omwonenden en recreanten. Hierbij hebben zij ook oog voor de kosten van
het inpassen van zonne- en windenergie. Systeemefficiëntie vinden zij
nagenoeg even belangrijk als optimaal ruimtegebruik.




Katern – thematafels
                                                                                           40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Tijdens de jongerentafels gaven de jongeren aan dat zij het volstrekt
onlogisch vinden om wind- of zonneparken te bouwen waar deze de
biodiversiteit schaden. Wind- en zonneparken worden immers gebouwd
om ‘de planeet te redden’. Wanneer duurzame opwek de natuur schaadt,
schiet deze zijn doel voorbij. Of een locatie geschikt is voor duurzame
opwek hangt dus af van de natuurwaarde. Overigens vinden de jongeren
dat windturbines en zonneweides niet altijd ten koste hoeven gaan van de
natuur. Of dat wel of niet zo is, kan goed worden onderzocht.

Wanneer gekozen moet worden tussen zonne- of windenergie is
leefbaarheid voor jongeren belangrijk. Lokaal draagvlak (bij omwonenden)
is van groot belang om energieprojecten te kunnen uitvoeren. Draagvlak
wordt beslist steviger wanneer omwonenden financieel mee kunnen delen
in de opbrengsten van de opwek van duurzame energie.

Op locaties waar natuur en leefbaarheid niet in het geding zijn en die
technisch geschikt zijn voor duurzame opwek, moet zo veel mogelijk
opgewekt worden, aldus de jongeren. Als er voldoende van dit soort
locaties zijn, kan de totale ambitie van Noord-Holland nog best omhoog.

Het bod
We gaan het later nodig hebben
 Het bod van 2,7 TWh is volgens de jongeren realistisch als je het afzet
tegen de beschikbare oppervlakte in de regio. Als je het bod afzet tegen
het aantal inwoners, dan zou het ambitieuzer mogen. Als duurzame
opwek binnen de omgeving past, moet het er komen, vinden de jongeren
van Noord-Holland Zuid. Dit kan ook door bijvoorbeeld opwek te
verplichten bij nieuwe ontwikkelingen.

Volgens de jongeren valt er voor deze dichtbebouwde regio ook veel winst
te behalen met het besparen van energie. Als de regio hierop ook actief
inzet, zou het bod niet omhoog hoeven.

Overigens kan het bod van 2, 7 TWh als minimum gezien kan worden en
niet als einddoel. Want: “We gaan het later nodig hebben.”


Quotes
“Ik denk dat je uiteindelijk nooit ambitieus genoeg bent. Als er meer kan, moet je meer
neerzetten.”




Katern – thematafels
                                                                                      41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>“Een hoog bod van de ene regio moet niet het excuus worden van de andere regio om
minder te doen.”


“Er zijn nog genoeg mogelijkheden het bod te verhogen, bijvoorbeeld door bij nieuwe
ontwikkelingen duurzame opwek te verplichten.”




Inspiratie
Creatief naar een nieuw normaal
 Energietransitie is essentieel om de aarde leefbaar te houden. We moeten
niet in het verleden blijven hangen, maar een balans zoeken tussen
‘polderen’ en het halen van de klimaatdoelstellingen, aldus de jongeren.
Het opwekken van duurzame energie is van deze tijd en noodzakelijk. De
inpassing van duurzame energie kan creatiever om draagvlak te vergroten,
zonder dat hierbij de doelgerichtheid uit het oog moet worden verloren.
Jongeren kijken vooral naar meervoudig ruimtegebruik en het combineren
van functies.

Zonne-energie
Benut elk dak en bestaande constructies die zich leent voor zonne-
energie, zoals geluidsschermen langs snelwegen. Dat is het uitgangspunt
van de jongeren. Bij grote daken moet nagedacht worden over wat
zonnepanelen nog meer kunnen betekenen dan alleen bijdragen aan het
opwekken van energie. Zonnepanelen op daken kunnen ook dienen als
overkapping of gecombineerd worden met voedselproductie. Dat kan ook
helpen bij het verminderen van hittestress in de zomer. Bovendien kunnen
zonnepanelen op daken van onderwijs- en sportlocaties bijdragen aan de
energiebewustwording bij jongeren

Voor de inpassing van zonne-energie in het landschap moet op een
planmatige manier gewerkt worden aan het versterken van de
biodiversiteit, bijvoorbeeld door inheemse bloemen bij zonne-weides te
planten. Daarnaast moet er ruimte zijn voor innovatieve manieren van
inpassing, zoals drijvende zonnevelden, vinden de jongeren.

Windenergie




Katern – thematafels
                                                                                      42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Om de inpasbaarheid van windenergie te vergroten moet zoveel mogelijk
gebruik worden gemaakt van locaties waar al sprake is van geluidshinder
en ‘horizonvervuiling’, zoals langs snelwegen of op industrieterreinen.
Windturbines laten zich goed combineren met hoogbouw. En plaats
kleinere, bijvoorbeeld verticale Savonius-turbines, langs snelwegen. Het
helpt om windenergie ‘normaal’ te maken en draagt op kwantitatieve wijze
bij aan het bod. Je moet duurzame opwek overal tegenkomen, redeneren
de jongeren. Ook op onverwachte plekken en in verrassende vormen. Een
windturbine als kunst of hotel of een windpark naast een vakantiepark.
Buiten deze plekken op land moet vooral de ruimte op zee en op het
IJsselmeer en Markermeer gebruikt worden. Hier zijn de weerstanden met
inpassing kleiner.

Nederland als molenland moet de windturbine omarmen als nieuwe trots
en als toeristische attractie. Er zijn zoveel mogelijkheden, we staan pas
aan het begin van de verkenning. Zo kan het gebruik van virtual reality
mensen helpen te wennen aan het geluid en de aanwezigheid van
windturbines in het landschap.


Quotes
“Maak de associatie anders, bijvoorbeeld door een openluchtmuseum van windmolens
en zonnepanelen te maken, waar bezoekers kunnen ontdekken hoe de techniek werkt.”


“Verwerk replica’s van traditionele windmolens in windturbines.”


“Elke gemeente zou een iconisch energieproject moeten hebben.”


“Bij de inpassing van duurzame energie moet er - zover het kan - voor tegenstanders een
leuke draai aan worden gegeven.”


“Waterschappen moeten kijken naar de mogelijkheid om zonnepanelen op dijken te
plaatsen. Dan is er gigantisch veel oppervlakte beschikbaar!”


“Gebruik kunst om zonnepanelen aantrekkelijk te maken en ze in een bepaalde vorm bij
elkaar te zetten. Een ‘Welkom in Nederland’ in zonnepanelen bij Schiphol?”


Hoe de RES een succes wordt
De wortel en de stok




Katern – thematafels
                                                                                    43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Eén van de uitdagingen van de energietransitie is het creëren van
draagvlak voor en overzicht in de maatregelen. Het moet voor burgers en
bedrijven duidelijk zijn waarom de energietransitie noodzakelijk is, welke
uitdagingen en voordelen de transitie met zich meebrengt en wat de rol
van burgers en bedrijven kan zijn. De energietransitie moet zichtbaarder
zijn, vinden de jongeren: “We moeten er bij wijze van spreken constant
tegenaan lopen.” De RES is hierbij belangrijk. Het brengt de transitie
dichtbij. De hoeveelheid en kwaliteit van voorlichting over het RES-proces
moet omhoog om de participatie te verhogen. ‘Influencers’ kunnen hierbij
een grote rol spelen – zeker voor jongeren.

De wortel
Wil de RES enige kans van slagen hebben, dan is het van groot belang dat
de kosten en baten van de energietransitie duidelijk zijn voor burgers,
bedrijven en andere stakeholders. Bovendien moet het lonen om nu in te
stappen. De overheid moet burgers subsidiëren naar financiële
draagkracht (meer subsidie voor mensen met een lager inkomen), om te
voorkomen dat burgers met meer financiële middelen ook meer profiteren
van de energietransitie. Tegelijkertijd zou de overheid woningcorporaties –
die huisvesting bieden aan mensen met een kleiner inkomen – moeten
helpen om te verduurzamen. Voor de bedrijven geldt: Beloon goed gedrag.
Bedrijven die ‘groen presteren’ zouden aanspraak moeten kunnen maken
op bijvoorbeeld lagere energielasten of belastingen.

De stok
Het opleggen van boetes is minder effectief om de slagingskans van de
RES te vergroten, vinden jongeren. Dit is een laatste redmiddel om
‘achterblijvers’ in beweging te brengen. Wanneer er toch boetes worden
opgelegd, bijvoorbeeld voor milieuovertredingen, gebruik die dan nu al als
investeringspotje voor burgers, woningcorporaties en bedrijven die wel
(willen) bijdragen aan de energietransitie.




Quotes
“Het belonen van goed gedrag is beter dan het opleggen van een boete.”




Katern – thematafels
                                                                         44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>“Hopelijk neemt Nimby-isme4 af, als beter in beeld gebracht wordt dat andere regio’s
ook hun verantwoordelijkheid nemen.”


Proces en communicatie
Geen ver-van-hun-bedshow
Jongeren zijn tot dusver nog niet expliciet in het RES-proces betrokken.
Dit terwijl zij de rest van hun leven te maken krijgen met de gevolgen van
klimaatverandering. De klimaatprotesten lieten zien dat dit voor jongeren
geen ver-van-hun-bedshow is, maar een belangrijk onderdeel van hun
toekomst.

Voor jongeren is online participatie laagdrempeliger dan fysieke
bijeenkomsten. Met een Zoom-bijeenkomst of een online enquête bereik je
jongeren makkelijker dan met een bijeenkomst in een buurthuis. Via
lesprogramma’s in het hoger onderwijs kunnen jongeren in aanraking
worden gebracht met vraagstukken over energietransitie en (lokale)
energieplannen. De jongeren erkennen daarbij dat het lastig is om een
diverse groep te bereiken met de gangbare participatietrajecten: je treft al
snel hoger opgeleide jongeren die al met duurzaamheid bezig zijn. Neem
daarom lokale influencers mee in de communicatie, betrek scholen,
installeer een jongerenraad, en zet gericht sociale media in.

Jongeren willen zich gehoord voelen. Hun input moet serieus worden
gewogen bij besluitvorming. Zorg daarom voor een helder en afgebakend
kader met handvatten om ideeën kwijt te kunnen in deze ingewikkelde
discussie. En biedt jongeren ook perspectief en verantwoordelijkheid om
zelf bij te dragen aan de energietransitie en verbetering van de
biodiversiteit. Laat jongeren niet alleen meedenken, maar ook meedoen.
Ze hebben zat ideeën! Zo heeft één lid van de jongerentafel al een
fotowedstrijd voor basisscholen uitgevoerd.




Quotes
“Jongeren moeten laagdrempelig kunnen participeren, informatieavonden zijn niet
interessant voor ze.’’


4   Nimby = Not in my backyard



Katern – thematafels
                                                                                       45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>‘’Jammer dat jongeren pas aan het einde van het proces worden betrokken.’’


‘’Fijn dat er hiermee wordt geluisterd naar jongeren, je voelt je niet altijd gehoord.’’


‘’Het kader is nog vrij abstract, soms is het moeilijk om daarover mee te praten.’’


‘’Geef jongeren verantwoordelijkheid. Er is een probleem, hoe lossen we dat samen
op?’’




Katern – thematafels
                                                                                           46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Bijlage
B.1 A9 rapport
PM


B.2 A7 rapport
PM


B.3 Gebiedsaanpak Diemerscheg
Inleiding
Ruimtelijke samenhang en -kwaliteit zijn veelgenoemde thema’s in de
gesprekken met de overheden en partners in het RES-proces. Ook de
Provincie Noord-Holland vindt dit een belangrijk vraagstuk. Het gaat dan
bijvoorbeeld om de vraag hoe individuele zoekgebieden uit de RES zich tot
elkaar verhouden. In Noord-Holland is zorgvuldig ruimtegebruik van groot
belang om ruimte te kunnen blijven bieden aan de uiteenlopende
ruimteclaims.

Wanneer de zoekgebieden uit de RES van de verschillende deelregio’s
integraal worden bekeken, valt het op dat veel zoekgebieden worden
gekoppeld aan grootschalige infrastructuur, zoals snel- en vaarwegen, en
dat er bepaalde clusters ontstaan bij gemeente en/of deelregio grenzen.
Dit brengt het risico met zich mee dat belangrijke ruimtelijke structuren
worden opgeknipt door (deel)regio’s en dat bestuurlijke grenzen zichtbaar
worden in het landschap doordat iedere regio of gemeente op zijn/haar
eigen manier invulling geeft aan de zoekgebieden.

Het is belangrijk dat ook op een hoger schaalniveau samenhang ontstaat.
Daarom is in aanloop naar de RES 1.0 op 3 september 2020 de
thematafel “ruimtelijke samenhang” georganiseerd.
Hierbij is –door de provincie i.s.m. gemeenten, waterschappen,
netbeheerder, etc- een inventarisatie gemaakt van gebieden of structuren
waarvoor een gebiedsaanpak gestart zou moeten worden. Dit zijn
gebieden (of clusters van zoekgebieden) met een (deel) regio overstijgend
karakter. Hiervoor zijn in Noord-Holland 10 prioritaire gebieden met
elkaar gedefinieerd zoals het IJsselmeer en het Noordzeekanaalgebied. In



Katern – thematafels
                                                                        47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>vier van deze prioritaire gebieden voor ruimtelijke samenhang heeft de
provincie Noord-Holland de regie genomen om een traject op de zetten
voor ruimtelijke samenhang, namelijk A9, A7, Greenports en de
Diemerscheg.

De Diemerscheg
De Diemerscheg is één van deze prioritaire gebieden. De Diemerscheg is
een groene zone tussen het IJmeer, Amsterdam- Zuidoost en Weesp.
Hierbij kent de Diemerscheg bijzondere landschappelijke, recreatieve en
ecologische kwaliteiten. Tegelijkertijd bevindt het gebied zich in een sterk
verstedelijkte omgeving waarbij grote infrastructuren zoals de A1, A9,
spoorlijnen, elektriciteitsinfrastructuur en het Amsterdam-Rijnkanaal het
gebied doorkruisen. Voor dit gebied ligt er een herinrichtingsopgave met
nieuwe functies die een plek zoeken. Met het inbrengen van een nieuwe
duurzame energie-laag in het landschap kan verdere versnippering op de
loer liggen, tenzij daar expliciet aandacht voor is. In dat geval biedt het
ook een kans om de samenhang en kwaliteit van het gebied te versterken.




Figuur 4: A1 vanaf de Diemerzeedijk © Theo Baart

Integraal invulling geven aan de verscheidenheid aan opgaven in de
Diemerscheg- en daarbinnen het concretiseren van de RES-zoekgebieden-
wordt door de gemeenten in het gebied al opgepakt. Door de gedane




Katern – thematafels
                                                                          48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>landschappelijke analyse, het in kaart brengen van veiligheids-, milieu en
planologische restricties en het ontwikkelen van gebiedsvisies door de
diverse gemeenten is er een brede basis van inzichten om bij de
concretisering van de RES-zoekgebieden op voort te bouwen. Het is echter
van belang om deze veelheid aan informatie, belangen, projecten en
processen op een goede manier op elkaar af te stemmen, te coördineren
en met elkaar in verband te brengen. En op basis daarvan te kijken of er
regionale afspraken gemaakt kunnen worden ten aanzien van ruimtelijke
samenhang en –kwaliteit.

De werkwijze
De inzet is om bestaande processen te versterken en op elkaar aan te
sluiten. De Provincie Noord-Holland heeft hierin een coördinerende rol
opgepakt om dit te faciliteren, uiteraard in samenwerking met de
gemeenten. Hiervoor zijn in januari 2021 twee bijeenkomsten
georganiseerd. Met deze bijeenkomsten zijn de relevante partijen die
werken aan opgaven in het gebied samengebracht. Gemeenten, provincie,
waterschappen, Rijkswaterstaat, Liander en andere stakeholders op het
gebied van natuur en landschap nemen zo deel aan dit gezamenlijke
Diemerschegtraject.




Katern – thematafels
                                                                         49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Figuur 2: Inspiratie energielandschap langs grootschalige infrastructuur ©
Ontwikkelperspectief Diemerscheg

Gezamenlijk gesprek gestart
Tijdens de eerste bijeenkomsten is kennis gedeeld en een gezamenlijk
beeld geschetst van de (ruimtelijke) context en dynamiek in de
Diemerscheg. Gemeenten bevinden zich in verschillende fases rond de
concretisering van de zoekgebieden voor windenergie en zonne-energie.
Deelnemers hebben oog voor elkaars belangen en zien de noodzaak om
voor de concretisering van de zoekgebieden in de Diemerscheg
gezamenlijk op te trekken.

Een paar belangrijke bouwstenen daarbij zijn de volgende.
Voor de start van de RES is algestart met het werk aan het
Ontwikkelperspectief Diemerscheg, een samenwerking van gemeenten en
stakeholders uit de Diemerscheg. Het ontwikkelperspectief is een
ruimtelijke visie voor de Diemerscheg waarin op basis van de



Katern – thematafels
                                                                             50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>landschappelijke dragers kwaliteit en samenhang versterkt worden.
Uiteindelijk doel is om recreatiemogelijkheden in het gebied te verbeteren
en het netwerk tussen stad en landschap verder te versterken. Vanuit
landschappelijk oogpunt wordt hierin ook bekeken hoe duurzame energie
hierin kan bijdragen. Deze studie is een belangrijke bouwsteen bij de
verdere concretisering van de zoekgebieden.

Een ander belangrijk aspect in de Diemerscheg zijn de provinciale
beschermingsregimes (Natuur Netwerk Nederland, Bijzonder Provinciaal
Landschap en UNESCO-werelderfgoed) en energie infrastructuur. Vraag
voor de doorontwikkeling is hoe landschappelijke kwaliteiten en de RES
opgave samen kunnen gaan.

Inventarisatie belangrijkste inhoudelijke punten vanuit deelnemers:
• Er bestaat het risico dat er geen samenhangend beeld in de
   Diemerscheg ontstaat als er op individueel zoekgebied niveau wordt
   gekeken naar uitwerking.
• Kies niet voor de makkelijkste oplossing om tot de gewenste
  opwekkingsvermogen te komen. Kijk juist integraal
  (draagvlak/planologisch/landschappelijk etc) naar de opgave en
  probeer hierbij projecten met meerwaarde te realiseren.
• Naast het RES-vraagstuk spelen er nog andere opgaven in dit gebied.
  Waarbij de invulling van RES-opgave nu, de ontwikkelingen in de
  toekomst van andere opgave niet in de weg moet gaan zitten. En vice
  versa. Er dient integraal te worden gewerkt aan de verschillende
  opgaven in de Diemerscheg.
• Het is van belang om bottom-up en top-down RES processen bij elkaar
  te gaan brengen. Zodat er in afstemming met elkaar goede ruimtelijke
  keuzes kunnen worden gemaakt.
• Het is lastig landschappelijke wenselijkheid met de planologische
  werkelijkheid in overeenstemming te brengen.
• Veel van de zoekgebieden overlappen met provinciale
  beschermingsregimes, vooral het NNN. Mochten deze zoekgebieden
  verder uitgewerkt gaan worden dan dient dit in nauw overleg met de
  provincie te gaan. Een van de daarbij belangrijke uitgangspunten zijn de
  zgn meerwaardebepaling. Dit houdt o.a. in dat er natuurcompensatie
  plaats moeten vinden. Uitgangspunt is dat deze compensatie in de
  buurt plaats moet vinden. Echter de ruimte hiervoor lijkt beperkt.




Katern – thematafels
                                                                        51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>• De landschappelijke ambitie moet verder reiken dan enkel NNN
  compenseren. Investeer op zelfde schaal in landschap als in energie.
• Er is ruimte voor de opwekking van energie binnen de huidige energie
  infrastructuur. Mits deze wordt afgestemd met de geplande uitbreiding
  van de energie infrastructuur. Hiervoor worden nu locaties voor een
  nieuw station onderzocht. Daarnaast is het van belang wind en zon te
  combineren en bestaande installaties goed te benutten.

Doel is voor het vervolg om tot een gezamenlijke aanpak te komen voor
het gebied waarbij de diverse belangen worden afgewogen en er aandacht
is voor ruimtelijke kwaliteit en –samenhang.

De deelnemers hebben na afloop van de gesprekken met elkaar de
intentie afgesproken om gezamenlijk gesprek voort te zetten. Hiervoor is
in de toekomst een zekere coördinatie nodig. De provincie zal komende
periode met een voorstel komen om te kijken of/hoe de samenwerking in
de Diemerscheg op een meer structurele wijze vorm kan krijgen Zodat
ruimtelijke samenhang en -kwaliteit in de Diemerscheg ook na de RES 1.0
de aandacht krijgt die nodig is.




Katern – thematafels
                                                                         52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>