<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Katern RES-proces: van
 startnotitie tot RES 1.0




Katern RES-proces           1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>In dit katern leest u over de processtappen die georganiseerd zijn om te komen
tot de Regionale Energiestrategie 1.0 voor Energieregio Noord-Holland Zuid.

Startnotitie
Na de presentatie van het Klimaatakkoord door het kabinet (juni 2019)
zijn de gemeenten, de provincie en de waterschappen in Noord-Holland
Zuid gestart met de voorbereidingen voor de RES. Na de ondertekening
van het Klimaatakkoord door de VNG, het IPO en de UvW, is de Startnotitie
RES NHZ1 voor besluitvorming aan alle gemeenteraden, Provinciale Staten
en de algemeen besturen van de waterschappen voorgelegd (najaar
2019). In de startnotitie zijn de kaders en de aanpak voor het RES-proces
vastgelegd. De processtappen tot aan de concept-RES zijn in de bijlage
van de startnotitie beschreven. De landelijke handreiking RES2 vormde het
vertrekpunt voor de startnotitie en het RES-proces.

Het proces, alle producten die hieruit zijn voortgekomen en de
achterliggende studies en analyses zijn gepubliceerd via de website
energieregionhz.nl. Deze website is voor iedereen toegankelijk. Gedurende
het proces tot nu toe is in de communicatie met belanghebbenden,
inwoners, volksvertegenwoordigers en de pers voortdurend naar deze
website verwezen.

Kaders voor proces: bottom-up ophalen
De VNG, het IPO en de UvW hebben gepleit om de RES te maken vanuit een bottom-
upbenadering. In Energieregio NHZ is daaraan volop gehoor gegeven. In NHZ zijn in aanloop
naar de concept-RES circa 25 regionale bijeenkomsten en circa 45 lokale bijeenkomsten in de
gemeenten georganiseerd. Deze ‘werkateliers’ zijn bedoeld om betrokkenen zonder een
beleidsmatige of wettelijke taak al direct een plek te geven in het proces om te komen tot de
RES. In totaal hebben rond de 1.500 mensen deelgenomen en meegedacht. De concept-RES is
daarmee het product van een intensieve samenwerking met energiecoöperaties, (agrarische)
ondernemers, maatschappelijke organisaties, natuur- en milieupartijen, bewoners(organisaties),
bedrijven(verenigingen), energiebedrijven, netbeheerders, experts en andere belanghebbenden.
Een groot aantal deelnemers was als vertegenwoordiger aanwezig namens een grotere
achterban. Denk hierbij aan energiecoöperaties, dorpsraden, Verenigingen van Eigenaren of
natuur- en milieuorganisaties. Het bereik van de ateliers is daarmee groter dan alleen de
aanwezigen.


Ook in de stappen van concept-RES naar de RES 1.0 is samengewerkt met belanghebbenden,
inwoners en stakeholders. Er zijn verschillende bijeenkomsten georganiseerd: thematafels,
participatiebijeenkomsten voor de verdere concretisering van de zoekgebieden, bestuurlijke
bijeenkomsten met stakeholders en informatiebijeenkomsten.



1   De startnotitie vindt u op de website van Energieregio NHZ.
2   De landelijke handreiking RES vindt u op de website van het NPRES.



Katern RES-proces                                                                            2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Stap 1: Fotodocumenten per deelregio
Het proces om te komen tot de concept-RES in Noord-Holland Zuid
bestond uit vier stappen (zie figuur). Om de korte tijd optimaal te
benutten, is Energieregio Noord-Holland Zuid al gestart met stap 1 van
het proces voordat het Klimaatakkoord was ondertekend. Voor elk van
de zes deelregio’s is een foto Energie & ruimte3 opgesteld, met daarin een
inventarisatie van de huidige energieopwekking, de energievraag (huidig
en in 2030) en ruimtelijke beperkingen voor wind- en zonne-energie
(landschap, natuur, veiligheid en geluid). Hierdoor werd het potentiële
aanbod van de regio inzichtelijk. Voor de fotodocumenten is
gebruikgemaakt van de analysekaarten4 van het Nationaal Programma
RES (NP RES), versie februari 2019. In drie of vier regionale ateliers
hebben experts, ambtenaren en regionale belanghebbenden de informatie
in de fotodocumenten aangescherpt en aangevuld5.

Stap 2: Scenario’s per deelregio
Vervolgens zijn in stap 2 per deelregio drie zogenoemde scenario’s
ontwikkeld6. Hiervoor zijn per deelregio twee regionale bijeenkomsten

3
  De documenten voor Noord-Holland Zuid vindt u op de website van Energieregio NHZ.
4
  De analysekaarten NP RES zijn op de website van het NPRES in te zien.
5
  De foto Energie & ruimte van de deelregio’s in Noord-Holland Zuid vindt u op de website van
Energieregio NHZ.
6
  Uitzondering hierop is de deelregio Zaanstreek-Waterland. Binnen deze deelregio heeft een
onderzoek plaatsgevonden naar de potentie voor zon en wind. De uitkomsten hiervan zijn in
twee deelregiobijeenkomsten besproken met inwoners en belangenverenigingen.



Katern RES-proces                                                                          3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>georganiseerd. In deze bijeenkomsten hebben uiteenlopende partners uit
de gemeenten, regionale stakeholders en maatschappelijke partners met
elkaar de scenario’s ontwikkeld. Per bijeenkomst waren er circa tien tot
zestig deelnemers. Meerdere raadsleden van verschillende gemeenten,
Statenleden en leden van de algemeen besturen van de waterschappen
zijn aanwezig geweest bij deze regionale bijeenkomsten.

Scenario’s en bouwstenen
Voor elke deelregio zijn drie scenario’s ontwikkeld. Deze scenario’s hadden als doel om aan de
hand van uitersten te verkennen welke invulling van de duurzame energieopwekking past binnen
de RES-(deel)regio en gemeenten. De scenario’s zijn geen reële toekomstbeelden, maar zijn
bedoeld om inzicht te geven in ontwikkelrichtingen en effecten die samenhangen met die
scenario’s. De scenario’s zijn dus geen inhoudelijke handelingsperspectieven waartussen een
keuze gemaakt moest worden, maar een hulpmiddel om het gesprek te voeren.


De scenario’s zijn opgebouwd uit zogenoemde bouwstenen. Een bouwsteen bestaat uit een vorm
van energieopwekking, een type locatie en eventueel aanvullende voorwaarden. Bijvoorbeeld:
zonne-energie, op land, langs infrastructuur. De bouwstenen hadden twee doelen. Enerzijds om
te verkennen onder welke voorwaarden draagvlak is voor de opwekking van wind- of zonne-
energie. Anderzijds kon met behulp van de bouwstenen worden bepaald hoeveel GWh de
scenario’s opleverden en wat de effecten waren voor onder andere ruimte, landschap en natuur.



Stap 3: Lokale ateliers per gemeente
In stap 3 zijn de scenario’s tijdens lokale bijeenkomsten voorgelegd aan
de lokale samenleving. Per gemeente zijn een of meerdere lokale
bijeenkomsten georganiseerd (in totaal circa 45). Per bijeenkomst waren
circa acht tot veertig personen aanwezig. Tijdens deze lokale
bijeenkomsten zijn de onderdelen (bouwstenen) van de scenario’s op
draagvlak getoetst en is besproken onder welke condities de opwekking
van duurzame energie in de betreffende gemeente passend is. Aanwezigen
konden met stickers aangeven welke bouwstenen passend zijn en welke
niet. Ook raadsleden, Statenleden en leden van de algemeen besturen van
de waterschappen zijn aanwezig geweest bij de lokale ateliers.

Hoofdpunten uit de lokale ateliers:
•   De noodzaak van energietransitie wordt breed onderschreven. Niet alleen de overheid is
    aan zet maar er is ook grote bereidheid om zelf iets te doen.
•   Grootschalige opwek met zonnepanelen en windturbines kan onder voorwaarden. Houd
    rekening met leefbaarheid en plaats geen windturbines binnen afzienbare afstand van
    huizen. Daarvoor werd verwezen naar de afstandsgrens uit de huidige Provinciale
    Ruimtelijke Verordening (geldend voor herstructuringsgebieden).
•   Heb oog voor landschappelijke kwaliteiten.
•   Wees voorzichtig met de onomkeerbaarheid van inpassing in het landschap, omdat over
    een aantal jaar mogelijk nieuwe technieken voorhanden zijn.



Katern RES-proces                                                                           4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>•      Kijk naar dubbel ruimtegebruik en sluit waar mogelijk aan bij bestaande infrastructuur.
•      Geef jongeren een stem in de RES.
•      Zeker doen: zonnepanelen op daken en parkeerplaatsen.
•      Geen/weinig steun: zon op agrarische gronden, zon/wind in natuurgebieden (duinen, bos)
       en zon/wind in cultuurhistorisch landschap.
•      Verdeel de lusten en de lasten: opbrengsten uit wind- en zonne-energie moeten ook ten
       goede komen aan de gemeenschap.
•      Een zorgpunt dat werd onderschreven was de energie-infrastructuur. Kan het netwerk het
       aan en hoe lossen we de benodigde opslag van energie op?



In de lokale ateliers is beperkt stilgestaan bij de
warmtevraagstukken. Binnen de regio NHZ heeft het Warmte & Koude
programma van de MRA met de gemeenten een routekaart ontwikkeld.
Het Warmte & Koude programma werkt samen met overheden en
marktpartijen in de Metropoolregio Amsterdam aan de ontwikkeling van
duurzame warmtenetten tegen zo laag mogelijke kosten. De informatie uit
dit programma is als basis gebruikt voor het RSW-deel binnen de concept-
RES. Daarnaast doorlopen gemeenten zelf participatietrajecten in het
kader van de Transitievisie Warmte.

De regionale en lokale ateliers zijn afgerond vóór de covid-maatregelen van
maart 2020.

Stap 4: Concept-RES NHZ
In stap 4 zijn de resultaten uit voorgaande stappen verwerkt in de
concept-RES7. Op kaarten is aangegeven waar globale zoekgebieden
liggen voor grootschalige opwek van wind- en zonne-energie. Deze kaarten
zijn bestuurlijk besproken en beoordeeld op haalbaarheid. Op basis
daarvan is het aanbod van de energieregio vastgesteld: de ambitie qua
opwek van duurzame elektriciteit (in TWh). Naast de globale zoekgebieden
is in de concept-RES aandacht besteed aan bestaande en potentiële
warmtebronnen, de warmtevraag, huidige projecten en plannen, effecten
voor kosten en opbrengsten, natuur, landschap en hinder. Ook de effecten
op de energie-infrastructuur zijn onderzocht door de netbeheerder.

Concept-RES-kaart met zoekgebieden
De uitkomsten van de lokale bijeenkomsten vormden de basis voor de concept-RES-kaart.
Tijdens de lokale bijeenkomsten spraken de deelnemers met groene en oranje stickers hun
voorkeur voor bouwstenen uit. De bouwstenen uit de scenario’s die meer positief dan negatief
beoordeeld zijn, zijn vertaald naar een kaart per deelregio met globale zoekgebieden: de
concept-RES-kaarten.




7
    De concept-RES vindt u op de website van Energieregio NHZ.



Katern RES-proces                                                                                5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Om te komen tot de globale zoekgebieden is eerst een selectie gemaakt van bouwstenen waarop
meer groene dan oranje stickers in de deelregio zijn geplakt. Vervolgens is deze selectie twee
keer getoetst:
•   Eerst zijn de verslagen van alle lokale ateliers in de deelregio nog een keer doorgenomen
    om te controleren of er geen stickers of opmerkingen zijn gemist.
•   Daarna is met gemeentelijke vertegenwoordigers vanuit de deelregio gecontroleerd of de
    weergave van de bouwstenen in elke gemeente juist en volledig is. Lokale ontwikkelingen,
    zoals de uitbreiding van een bedrijventerrein, zijn daardoor ook goed op de kaart gezet en
    niet ten onrechte als zoekgebied aangegeven.


Na deze controles zijn alle bouwstenen en gecontroleerde locaties ingevoerd in het
rekenprogramma waarmee de concept-RES-kaart wordt gemaakt. Met dit programma is eerst de
relatie tussen locatie en bouwsteen gelegd, waardoor ‘vlekken’ op de kaart ontstaan. Zo is de
bouwsteen Zon op bedrijventerreinen vanzelfsprekend gekoppeld aan alle bedrijventerreinen in
de deelregio. Daarna zijn de geldende veiligheids- en milieurestricties uit de vlekken gesneden.
Tot slot is op basis van lokale kennis en expertise een laatste toets gedaan op haalbaarheid naar
2030, waarmee de vlekken zijn verfijnd tot de zoekgebieden in de concept-RES.


Bij berekening van de ambitie van de concept-RES is uitgegaan van een gedeeltelijke benutting
van de beschikbare ruimte en het potentieel van de zoekgebieden. Dit is gedaan op basis van de
uitkomsten van de ateliers en de haalbaarheidstoets naar 2030. Doordat de oppervlakte van de
zoekgebieden niet volledig ingezet wordt, is er bij de verdere concretisering (richting de RES 1.0
en verder) ruimte voor maatwerk en zorgvuldige ruimtelijke inpassing.



In april 2020 hebben de colleges (gemeenten, provincie en
waterschappen) besloten om kennis te nemen van de concept-RES NHZ en
deze vrij te geven voor de online consultatie van deelnemers en
betrokkenen in het RES-proces. De betrokken stakeholders en deelnemers
van de regionale en lokale bijeenkomsten hebben de concept-RES
daarvoor toegestuurd gekregen, met de uitnodiging om een reactie in te
zenden.

De colleges hebben in de periode mei – juli 2020 besloten:
•   in te stemmen met de concept-RES NHZ als eerste resultaat uit het
    regionale proces om te komen tot de RES 1.0;
•   de concept-RES NHZ aan te bieden aan het Nationaal Programma RES
    voor doorrekening en advies;
•   de gemeenteraad, Provinciale Staten en de algemeen besturen van de
    waterschappen in de gelegenheid te stellen tot het uiten van wensen en
    bedenkingen.




Katern RES-proces                                                                            6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>De concept-RES is tevens voor advies toegestuurd aan de Commissie
m.e.r.8, in het kader van de landelijke pilot ‘MER en RES’. Het katern MER
en milieueffecten gaat hier nader op in.

Reactieperiode en wensen en bedenkingen
Van april tot en met september 2020 konden de deelnemers van de
regionale en lokale bijeenkomsten en andere betrokkenen (onder andere
bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties) en
volksvertegenwoordigers reageren op de concept-RES. Betrokkenen
konden via een digitale consultatie hun reactie geven en
volksvertegenwoordigers konden hun wensen en bedenkingen meegeven
via het democratische proces.

De   betrokkenheid bij de RES is groot:
•    Er zijn ruim 120 reacties ontvangen op de concept-RES9.
•    Een aantal partijen heeft alternatieve zoekgebieden aangedragen.
•    De natuur- en milieuorganisaties hebben vanuit hun belang aangegeven
     op kaarten waar zij zon- en windenergie mogelijk achten.
•    De Participatiecoalitie heeft aanbevelingen gedaan.
•    Staatsbosbeheer heeft de mogelijkheden en onmogelijkheden van
     grootschalige opwek met zonne- en windenergie op hun grondgebied
     aangegeven.
•    LTO heeft een aanbod gedaan vanuit de agrariërs.
•    Liander heeft aanbevelingen10 gedaan per deelregio voor het verhogen
     van de systeemefficiency.
•    NVDE11 heeft een analyse gemaakt van de haalbaarheid en
     betaalbaarheid van de concept-RES.

Daarnaast hebben in september en oktober 2020 alle gemeenteraden,
Provinciale Staten en de algemeen besturen van de waterschappen
wensen en bedenkingen meegegeven op de concept-RES12. De ruim 120
ontvangen reacties zijn toegestuurd aan de volksvertegenwoordiging, ter
voorbereiding op de wensen en bedenkingen. Daarnaast had eenieder de
gelegenheid om in te spreken in de openbare vergaderingen. Veelal zijn de
suggesties en zorgen vanuit de gemeenschap overgenomen.

In hoofdlijnen gingen de wensen en bedenkingen in op onder meer de volgende thema’s:



8
  Het advies van de Commissie m.e.r. over de concept-RES NHZ vindt u op de website van
Energieregio NHZ.
9 De ontvangen reacties vindt u op de website van Energieregio NHZ.
10 De aanbevelingen van Liander over de concept-RES vindt u op de website van Energieregio

NHZ.
11 Nederlandse Vereniging Duurzame Energie.
12 De wensen en bedenkingen vindt u op de website van Energieregio NHZ.




Katern RES-proces                                                                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>•      Het participatieproces van de RES en de wens voor lokaal eigenaarschap bij de ontwikkeling
       van zonne- en windenergie.
•      Het aanwijzen van aanvullende zoekgebieden of juist het verwijderen van zoekgebieden.
•      Het niet toestaan van windturbines of zonneweides in een gemeente.
•      Besparing opnemen als onderdeel van de RES.
•      Extra onderzoek naar de effecten op de biodiversiteit bij zonneweides en windturbines.
•      Technieken als aquathermie en geothermie meenemen als vorm van duurzame bronnen in
       de RES.
•      Kernenergie opnemen als energiebron.
•      De mogelijkheden van de inzet van de assets van de waterschappen met behoud of
       versterking van de taakuitvoering van de waterschappen.
•      Het integraal benaderen van zoekgebieden waardoor meerdere gebiedsdoelen worden
       gediend en meekoppelkansen worden benut.




Vanwege de covid-maatregelen en de invloed hiervan op (raads)vergaderingen,
is de landelijke deadline voor het aanleveren van de concept-RES verschoven
van 1 juni naar 1 oktober 2020.

Aanleveren concept-RES NHZ voor doorrekening en advies
Op 5 oktober is de concept-RES aangeboden aan het Nationaal
Programma RES en het Planbureau voor de Leefomgeving voor
doorrekening en advies. Daarbij zijn meegestuurd:
• De wensen en bedenkingen van volksvertegenwoordigers.
• De ruim 120 ontvangen reacties.
Op deze wijze wordt recht gedaan aan een open en transparant proces.
Het Nationaal Programma RES kan hiermee tot een afweging komen van
het bestuurlijke en maatschappelijke draagvlak voor de concept-RES van
Noord-Holland Zuid.

Het NP RES heeft de concept-RES op basis van het landelijke
afwegingskader13 beoordeeld. Hieruit volgt een advies voor het
vervolgproces. Tegelijkertijd heeft het Planbureau voor de Leefomgeving
(PBL) op basis van alle concept-RES’en berekend of de voorgestelde
strategieën naar verwachting voldoende bijdragen aan het realiseren van
grootschalige duurzame elektriciteitsopwekking op land (35 TWh in
2030).


Route35
In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de Regionale Energiestrategieën (RES’en) optellen tot
de landelijke doelstelling van ten minste 35 TeraWattuur (TWh) aan grootschalige hernieuwbare
elektriciteitsopwekking op land voor 2030. Daarbij is afgesproken dat de decentrale overheden


13   Op de website van het NP RES vindt u meer informatie over het afwegingskader.



Katern RES-proces                                                                               8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>een verdeelsystematiek ontwikkelen voor het geval de RES’en onverhoopt niet optellen tot de
nationale opgave. Deze verdeelsystematiek is Route35 genoemd: de route om tot 35 TWh te
komen. In maart 2021 is de verdeelsystematiek opgeleverd, waarna de systematiek is
vastgesteld. Het IPO, de VNG en de UvW zijn verantwoordelijk voor Route35, en ook het Rijk is
hierbij betrokken.


Stap 5a: Reactienota: op weg naar RES 1.0
In de volgende stap, stap 5a, is de reactienota opgesteld. De colleges
hebben de ontvangen reacties en de wensen en bedenkingen van de
raden, Provinciale Staten en de algemeen besturen van de waterschappen
hierin verwerkt14. Hiermee is een belangrijke tussenstap gezet op weg
naar een uitvoerbare en gedragen energiestrategie voor de regio.

De reactienota leidde tot:
• Veranderingen op de kaart met zoekgebieden.
• Tekstuele veranderingen in de RES 1.0 ten opzichte van de concept-RES,
    zoals het toevoegen van onderwerpen of aanvullingen en verbetering van
    bestaande teksten.
•    Additionele onderzoeksvragen (thematafels).

De colleges (gemeenten, provincie) hebben de reactienota in december
2020 vrijgegeven. De vrijgave van de reactienota is een tussenstap
richting de RES 1.0. Naast de aanpassingen die in de reactienota zijn
opgenomen, zijn nog meer aspecten van invloed geweest op de inhoud van
de RES 1.0:
• De uitkomsten van de thematafels.
• De concretisering van de zoekgebieden (nader onderzoek, participatie
   met belanghebbenden).
• De vertaling van de inzichten uit de zienswijze van Liander.
• De doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving en het advies
     van het Nationaal Programma RES (uiterlijk 1 februari 2021)15

De reactienota is na vaststelling toegestuurd aan ruim 150 personen
(onder andere de indieners van reacties en andere betrokken personen en
partijen) die deze op hun beurt verder hebben verspreid. Daarnaast is
deze verspreid via de reguliere nieuwsbrief, socialmediakanalen en is er
een persbericht uitgestuurd.

Thematafels



14De Reactienota: op weg naar RES 1.0 vindt u op de website van Energieregio NHZ.
15Op de website van Energieregio NHZ vindt u de monitor van het PBL en het advies van het
NPRES.



Katern RES-proces                                                                         9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Voor onderwerpen waarover nog geen besluit kon worden genomen in de
reactienota, omdat nog niet alle kennis of informatie vergaard is, of omdat
afstemming nog moest plaatsvinden, zijn zogenaamde thematafels
georganiseerd. In de periode oktober 2020 tot en met februari 2021 zijn
thematafels16 georganiseerd over de volgende onderwerpen:
1. Ontwikkelprincipes zonne- en windenergie.
2.     Energietransitie: kansen voor agrariërs.
3.     Ruimtelijke samenhang.
4.     RES in uitvoering (lokaal eigendom, stimulerend beleid).
5.     Jongeren.
6.     Warmte uit water (warmte, TEO, TEA, TED).
7.     Energie-infrastructuur.
8. Innovatie.

Tijdens deze thematafels zijn onderwerpen inhoudelijk verder verkend,
samen met verschillende betrokken partijen in het RES-proces. De
(tussentijdse) uitkomsten hiervan zijn verwerkt in de RES 1.0 (zie het
katern Thematafels). Daarnaast dient de uitkomst van de thematafels als
input voor de verdere concretisering van de zoekgebieden. Naast het
verwerken van de uitkomsten van de thematafels in de RES 1.0, zal een
aantal thematafels worden vervolgd. In vervolg op de thematafel Warmte
uit water wordt bijvoorbeeld door de waterschappen het gesprek met de
betrokkenen voortgezet. Zodoende wordt het gesprek met elkaar gaande
gehouden over dit onderwerp. De op deze tafel ontwikkelde werkagenda
zal hierbij leidend zijn.

Jongeren en de RES
Gedurende het proces van de ontwikkeling van de RES is door een aantal
gemeenteraden, Provinciale Staten en deelnemers van gemeentelijke
bijeenkomsten het belang van jongerenparticipatie geuit. Door jongeren
een stem te geven wordt bijgedragen aan het toekomstbestendig maken
van de RES. Het overgrote deel van de energietransitie en uitvoering van
de RES zal immers plaatsvinden ten tijde van de werkende levens van
mensen die nu jong zijn. De programmaorganisaties van de energieregio’s
Noord-Holland Noord en Noord-Holland Zuid hebben in samenwerking
invulling gegeven aan jongerenparticipatie. Het programma bestaat tot nu
toe uit de volgende onderdelen:
• Scholenprogramma ten behoeve van de concept-RES. Op vier middelbare
    scholen zijn gastlessen gegeven en hebben scholieren – net als
    deelnemers aan de gemeentelijke werkbijeenkomsten – hun visie gegeven



16   Meer informatie over de thematafels vindt u op de website van Energieregio NHZ



Katern RES-proces                                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>     op (on)mogelijkheden van grootschalige opwek van duurzame energie
     met zonne- en windenergie in de energieregio.
•    Kwantitatief onderzoek naar de houding en mening van jongeren (12 tot
     en met 30 jaar) ten opzichte van de energietransitie en de vraagstukken
     van de RES. Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met het NP
     RES op basis van een representatieve steekproef. Het aantal
     respondenten in Noord-Holland Zuid is met 38017 voldoende groot om
     uitspraken te kunnen doen over de mening van jongeren in onze
     energieregio.
•    Kwalitatief onderzoek onder jongeren (18-24 jaar) door middel van een
     jongerentafel als onderdeel van het proces op weg naar de RES 1.0. Dit
     onderzoek bestaat uit drie online bijeenkomsten. Werving, inhoudelijke
     voorbereiding en uitvoering van de jongerentafel is uitgevoerd in
     samenwerking met Jong RES, de Participatiecoalitie en de provincie.
     Resultaten van de jongerentafel worden verwerkt in de RES 1.0. In totaal
     hebben 65 jongeren zich hiervoor opgegeven.
•    Praktijkopdracht voor studenten van Hogeschool InHolland: Jongeren
     geven ook zelf aan meer betrokken te willen worden bij de RES. Maar hoe
     doe je dat? Welke thema’s, woorden en beelden spreken jongeren aan, en
     met welke communicatiemiddelen en afzender breng je jongeren in
     beweging? Deze vraag is neergelegd bij Hogeschool InHolland, opleiding
     crossmediale communicatie in Diemen.

Stap 5b: Concretisering zoekgebieden
De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het nader onderzoeken en
concretiseren van zoekgebieden voor zonneweides, grote zonnedaken
en/of windturbines. In stap 5b is dit proces gestart. De concretisering van
de zoekgebieden loopt door tot aan de borging in omgevingsbeleid en
vergunningverlening. Hierbij worden inwoners en andere belanghebbenden
betrokken. De nadere uitwerking van zoekgebieden is maatwerk en de
uitvoering en het niveau van participatie zijn daardoor verschillend. Ook is
de prioritering van de zoekgebieden verschillend. De deelregio’s
Amstelland, Amsterdam, Gooi en Vecht, Haarlemmermeer en
IJmond/Zuid-Kennemerland hebben hiervoor plannen van aanpak
gemaakt waarin zij hebben vastgelegd hoe ze te werk gaan en welke
zoekgebieden als eerste verder worden uitgewerkt. Hierbij zijn zij
ondersteund door de programmaorganisatie van de RES NHZ, door onder
andere de inzet van experts en de Participatiecoalitie Noord-Holland.

De concretisering van een aantal zoekgebieden is eind 2020 al gestart. Dit
heeft ertoe geleid dat een aantal zoekgebieden afgevallen of aangepast is,

17Op de website van Energieregio NHZ vindt u de factsheet Jongeren en energietransitie van
het NP RES.



Katern RES-proces                                                                      11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>ten opzichte van de concept-RES. Andere zoekgebieden vragen meer tijd
om nader te onderzoeken en zullen in de RES 2.0 concreter uitgewerkt
zijn. Ook worden nieuwe concrete initiatieven met draagvlak nog verder
onderzocht. Een voorbeeld daarvan is het bewonersinitiatief bij de wijk
Naarderbos in de deelregio Gooi en Vecht.

Aanbevelingen Liander
Naast de ontvangen reacties heeft Liander voor de deelregio’s in Noord-
Holland Zuid een aantal concrete aanbevelingen opgesteld om de
systeemefficiëntie (betaalbaarheid en haalbaarheid) te vergroten18. Het
gaat onder meer om:
• Het combineren van zonne- en windenergie op een locatie.
•   Gericht investeren in zon op daken: daar waar opgewekte energie zo veel
    mogelijk direct kan worden gebruikt.
• Cluster zoekgebieden in nabijheid van (onder)stations om duurzame
    opwek sneller aan te kunnen sluiten.
Deze aanbevelingen worden meegenomen en indien mogelijk meegewogen
in de nadere concretisering van de zoekgebieden. Ook worden de
aanbevelingen van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie19
meegenomen in de concretisering van de zoekgebieden.

Gebiedspaspoorten
Voor de zoekgebieden worden door de gemeenten zogenoemde
gebiedspaspoorten opgesteld. Dit gebiedspaspoort biedt informatie over
en een technische beschrijving van het zoekgebied. Hierin worden onder
andere opgenomen: de status van het zoekgebied, een beschrijving van de
locatie(s), (potentieel) opwekkingsvermogen, de stappen van participatie,
uitgangspunten voor lokaal eigendom, de technische mogelijkheden van
de bestaande energie-infrastructuur, een overzicht van geldende
beperkingen en beleidskaders met betrekking tot landschap, natuur en
milieu, het grondeigendom, en welke andere belangen eventueel in het
geding zijn. Het gebiedspaspoort helpt bij de informatievoorziening over
en monitoring van de voortgang van het zoekgebied. De
gebiedspaspoorten zijn opgenomen in de RES-viewer van de provincie
Noord-Holland20.

Stap 5c: Verrijking andere klimaattafels
Tijdens de thematafel Energie-infrastructuur is onderzocht: welke
relevante ontwikkelingen hebben invloed op de energienetwerken in

18 Op de website van Energieregio NHZ vindt u de aanbevelingen van
Liander.
19 De presentatie van de analyse van NVDE vindt u op de website van

de NVDE.
20 RES-viewer provincie Noord-Holland.




Katern RES-proces                                                         12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Noord-Holland en welke gevolgen heeft dit op de realisatie van de
doelstellingen van de RES? Naast ambtenaren van de betrokken overheden
(gemeenten, provincie, Rijk) hebben onder andere netwerkbeheerders, de
Veiligheidsregio, de Gasunie en vertegenwoordigers van de
industrieclusters deelgenomen aan deze thematafel. Aanvullend hebben
beleidsambtenaren van de provincie Noord-Holland input geleverd over de
opgaven van de andere klimaattafels in de regio. Dit is vertaald in
hoofdstuk 9, waarin de opgaven en ontwikkelingen van de andere
klimaattafels zijn beschreven. Deze input is ook meegenomen in de
doorrekening van Liander, waarin rekening is gehouden met de impact
van de andere sectoren op de energie-infrastructuur.

Regionale Structuur Warmte
De RSW 1.0 gaat over bovengemeentelijke samenwerking en
kennisuitwisseling op het gebied van warmtebronnen, warmtevraag en
warmte-infrastructuur. Hierbij zit de RES-regio tussen de gemeenten en de
provincie in.

Aan de RSW 1.0 hebben alle gemeenten in de RES-regio Noord-Holland
Zuid, waterschappen, netbeheerder(s) en provincie samengewerkt. Het
Warmte Koude-programma heeft hierbij ondersteund. De gemeenten zijn
per deelregio in vijf à zes werksessies en twee series met schrijfsessies
bijeen geweest. In de sessies is van gedachten gewisseld over
gespreksonderwerpen die van belang zijn bij een mogelijke verdeling van
bovengemeentelijke warmtebronnen, zijn de mogelijkheden voor de inzet
van bovengemeentelijke warmtebronnen besproken en is een
inventarisatie gemaakt van warmtethema’s die om regionale
samenwerking vragen.

De RSW is opgesteld met de overheden binnen Noord-Holland Zuid, maar
de warmtetransitie is geen opgave voor de gemeenten alleen. De
gemeenten hebben de regie, maar samenwerking tussen veel
verschillende partijen is nodig om deze complexe transitie - met veel
onderlinge afhankelijkheden - te realiseren. De werkagenda biedt hier
handvatten voor. Daarbij kan uitgegaan worden van verschillende
snelheden, waarbij sommige gemeenten de focus hebben op het
vaststellen van een TVW, terwijl andere gemeenten in gesprek gaan over
een specifiek verdelingsvraagstuk of de uitvoering van een concreet
project.

Provincie Noord-Holland beheert en monitort het dataregister waarin de
ontwikkeling van warmtevraag, -aanbod en -infrastructuur op een
eenduidige wijze inzichtelijk wordt gemaakt. Naar de toekomst dragen de



Katern RES-proces                                                        13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>betrokken partijen een gezamenlijke zorg voor eenduidige, vergelijkbare
en optelbare gegevens.

Doorrekening en advies NP RES en PBL
Als tussenliggende stap in het proces is door het Nationaal Programma
RES (NP RES) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een
doorrekening gemaakt van de dertig concept-RES’en. Op 1 februari heeft
het PBL de eerste Monitor van de concept-RES’en gepubliceerd. Parallel
aan deze publicatie is door het NP RES een zogenaamde ‘foto’ van de
regio’s gemaakt. Het NP RES geeft in deze ‘foto’ twee keer per jaar een
blik op de positie van de dertig RES-regio’s. Deze – niet regiospecifieke –
‘foto’ is onder andere gebaseerd op de Monitor van het PBL en op
gesprekken met vertegenwoordigers van de dertig regio’s. Ook
aanvullende onderzoeken naar bijvoorbeeld maatschappelijke kosten en
manieren waarop en mate waarin volksvertegenwoordigers en inwoners
betrokken zijn, zijn in de ‘foto’ meegenomen.

RES 1.0
De opbrengsten van bovenstaande activiteiten zijn gebundeld in het
document RES 1.0. De RES 1.0 is een actualisatie, verdieping en op
bepaalde thema’s een uitbreiding van de concept-RES. De RES 1.0 wordt
via de stuurgroep en de colleges (B&W, GS en db’s) ter besluitvorming
voorgelegd aan de gemeenteraden, Provinciale Staten en de algemeen
besturen van de waterschappen. Voorafgaand aan de besluitvorming heeft
bestuurlijke afstemming plaatsgevonden binnen de energieregio (samen
met stakeholders) en binnen de deelregio’s.

In april 2021, voorafgaand aan de besluitvorming in de gemeenteraden,
Provinciale Staten en de algemeen besturen, is een brede
informatiebijeenkomst over de RES 1.0 georganiseerd, waarvoor eenieder
zich kon aanmelden. Ook heeft eenieder de gelegenheid om in te spreken
in de openbare vergaderingen bij de behandeling van de RES 1.0.

Zoekgebieden in de RES 1.0
In de concept-RES zijn globale zoekgebieden opgenomen. In de reactienota is vastgelegd welke
aanpassingen van de zoekgebieden in de RES 1.0 worden verwerkt. De nadere concretisering
heeft geleid tot de aanpassing of het afvallen van een aantal zoekgebieden, en soms tot nieuwe
zoekgebieden. Voor elk aangepast of verder uitgewerkt zoekgebied is de potentiële opwek (TWh)
opnieuw bekeken. Net als bij de berekening van de ambitie van de concept-RES, is in de RES 1.0
uitgegaan van een gedeeltelijke benutting van de ruimte en het potentieel van de zoekgebieden
in 2030.



Kennisbijeenkomsten



Katern RES-proces                                                                        14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Gedurende het gehele proces zijn meerdere kennisbijeenkomsten
georganiseerd, over verschillende onderwerpen die de energietransitie
raken. Ambtenaren, volksvertegenwoordigers en stakeholders waren
hiervoor uitgenodigd. Enerzijds draagt de kennis bij aan de uitvoering van
de RES. Anderzijds helpt het volksvertegenwoordigers om hun eigen
afwegingen en politieke keuzes te maken. Een aantal voorbeelden van
deze bijeenkomsten:
• In de periode tot aan de concept-RES zijn zeven expertsessies
   georganiseerd. Deze sessies hadden als doel regionale kennis op te halen
   en een gezamenlijk kader voor de effectbepaling te ontwikkelen.
• Virtuele bustour (4x) voor volksvertegenwoordigers, waar werd ‘gezoomd’
   langs diverse locaties waar hernieuwbare energie wordt opgewekt. Het
    doel was inspiratie opdoen en in gesprek gaan met de initiatiefnemers en
    volksvertegenwoordigers.
•   Tot aan de concept-RES zijn er drie kennisdagen georganiseerd. Het doel
    van deze kennisdagen hing af van het moment in het proces.
    Bijvoorbeeld input ophalen, resultaten toetsen, voorbereiding op het
    participatieproces en voorbereiding op de uitvoering van de RES. Het
    belang daarbij was om alle kennis en expertise regionaal en lokaal goed
    te borgen.
•   In de periode tussen de concept-RES en de RES 1.0 zijn vijf
    kennissessies georganiseerd, vooral gericht op de uitvoering van de RES.
    De onderwerpen van de kennissessies waren meervoudig ruimtegebruik,
    RES en omgevingsinstrumenten, participatie en financiële participatie en
    energie-infra.

Communicatie in cijfers
Via verschillende mediakanalen zijn veel mensen bereikt. De toenemende
belangstelling is terug te zien in de communicatiecijfers van januari 2020
tot en met februari 2021:
•   De website energieregionhz.nl werd in deze periode door zo’n 12.500
    bezoekers bezocht om de concept-RES en andere documenten en
    verhalen te lezen. De piek was op 22 april 2020 met bijna 1.600
    bezoekers. Op deze datum werd de concept-RES openbaar gemaakt. De
    meeste bezoekers komen direct op onze pagina, gevolgd door Google,
    energieregionhn.nl, regionale-energiestrategie.nl, LinkedIn en de website
    van de provincie.
•   Ons Twitter-account heeft 200 volgers en met 184 tweets bereikten we
    bijna 80.000 mensen. De oproep voor de Jongerentafel werd op Twitter
    het meest gedeeld.
•   Op LinkedIn heeft Energieregio NHZ ruim 900 volgers. Er werden 187
    berichten gedeeld die door zo’n 75.000 mensen zijn gezien.




Katern RES-proces                                                       15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>•       In deze periode zijn elf nieuwsbrieven naar ongeveer 400 abonnees
        verstuurd. Daarnaast besteedden de journalistieke media, en dan vooral
        het Noord-Hollands Dagblad, bijna wekelijks aandacht aan de RES.

    Besluitvorming RES
    De RES kent een langjarig regionaal proces, met de volgende besluitvormingsmomenten:
    •    Startnotitie (okt 2019): in de Startnotitie Regionale Energiestrategie NHZ zijn afspraken
         gemaakt over wat er in de RES uitgewerkt moet worden, hoe het proces eruitziet en wie
         er bij betrokken zijn. De gemeenteraden, Provinciale Staten en de algemeen besturen
         van de waterschappen hebben de startnotitie vastgesteld, dan wel ter kennisgeving
         aangenomen en in een aantal gevallen aanvullende kaders meegegeven.
    •    Concept-RES (april 2020): de Colleges van B&W, Gedeputeerde Staten en de dagelijkse
         besturen hebben kennis genomen van de concept-RES en besloten deze vrij te geven
         voor de online consultatie voor deelnemers en betrokkenen in het RES-proces.
    •    Concept-RES (mei/juni 2020): de Colleges van B&W, Gedeputeerde Staten en de dagelijks
         besturen hebben ingestemd met de concept-RES en deze vrijgegeven voor:
              o    wensen en bedenkingen van de raden, Gedeputeerde Staten en de algemeen
                   besturen van de waterschappen;
              o    beoordeling door het Nationaal Programma RES (NP RES).
    •    Reactienota concept-RES (dec 2020): de wensen en bedenkingen en reacties van
         deelnemers zijn verwerkt in een reactienota. De reactienota is vrijgegeven door de
         Colleges van B&W en Gedeputeerde Staten.
    •    RES 1.0 (mei/juni 2021): in de RES 1.0 zijn de zoekgebieden verder uitgewerkt. Ook zijn
         de reactienota, de beoordeling door het NP RES en het advies van de Commissie m.e.r.
         meegenomen in de uitwerking van de RES 1.0. De definitieve besluitvorming van de RES
         gebeurt op basis van de RES 1.0. Deze wordt ter vaststelling aangeboden aan alle
         gemeenteraden, Provinciale Staten en de algemeen besturen van de waterschappen. De
         RES 1.0 wordt uiterlijk 9 juli 2021 aangeboden aan het NP RES.
    •    Uitvoering van de RES: na vaststelling van de RES 1.0 worden de ruimtelijke opgaven
         opgenomen in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie. Het streven is om dit in
         2021 afgerond te hebben.
    •    Actualisatie RES (tweejaarlijks): de RES wordt elke twee jaar geactualiseerd, gemonitord
         en opnieuw vastgesteld.


    Om bestuurders en volksvertegenwoordigers in positie te brengen voor de besluitvorming zijn
    zij op verschillende manieren bij de ontwikkeling van de RES betrokken. Zij zijn geïnformeerd
    over het proces en de resultaten via (regionale) informatiebijeenkomsten, toelichting tijdens
    (bestaande) bestuurlijke regionale overleggen, raadsbrieven en online nieuwsbrieven. Ook
    waren bestuurders en raadsleden aanwezig bij de verschillende regionale en lokale
    bijeenkomsten. Daarnaast zijn bijeenkomsten voor de gehele provincie georganiseerd, waarbij
    volksvertegenwoordigers met elkaar én met stakeholders uit de regio in gesprek konden over
    de RES. Voorbeelden zijn de inspiratiesessie Verbreed je ruimtelijke blik op de
    energietransitie, het ‘benen op tafel gesprek’ over de rol van volksvertegenwoordigers en de
    reflectiebijeenkomsten voorafgaand aan besluitvorming over de concept-RES en de RES 1.0.




Katern RES-proces                                                                                16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Vervolg na RES 1.0
De RES is een continu proces. Elke twee jaar bekijkt de regio de RES
opnieuw. Verloopt de uitvoering volgens planning, moet er worden
bijgestuurd of moeten er nieuwe projecten worden opgenomen? Ook
kunnen op deze manier nieuwe (technologische) ontwikkelingen worden
meegenomen. Vervolgens wordt de RES geactualiseerd (RES 2.0 en
verder). In dit proces is opnieuw ruimte voor inwoners en
belanghebbenden om hun stem te laten horen.
De concretisering van de zoekgebieden loopt door na de vaststelling van
de RES 1.0. Op lokaal niveau worden belanghebbenden hierbij betrokken.
Ook kunnen in de periode tussen de RES 1.0 en RES 2.0 nieuwe
zoekgebieden en initiatieven ontstaan. De RES geeft een tweejaarlijks
beeld van de ambitie en plannen in de regio.

In de RES 1.0 (hoofdstuk 4) is beschreven welke stappen nodig zijn om te
komen tot de uitvoeringsstructuur voor de uitvoering, borging en
actualisatie van de RES.

Borging in omgevingsbeleid
Het maken van keuzes in de RES gaat gepaard met het maken van
ruimtelijke keuzes. Daarom kent het RES-proces overlap met afwegingen
die thuishoren in een omgevingsvisie, zoals: combinatie met andere
opgaven en transities, maatschappelijke betrokkenheid en aansluiting op
kenmerken van een gebied.

De in de RES 1.0 gemaakte afspraken krijgen pas een juridische status als
deze worden uitgewerkt en vastgesteld worden in omgevingsrechtelijke
instrumenten. Het Klimaatakkoord wijst in dit verband op de
gemeentelijke omgevingsvisies, programma’s en omgevingsplannen. Ook
de provinciale omgevingsvisie, omgevingsverordening en projectbesluiten
zijn instrumenten om de uitkomsten uit de RES juridisch vorm te geven.
Het bevoegd gezag bepaalt hoe de RES vertaald wordt naar het
omgevingsbeleid.

Doelstelling is om in 2021 de keuzes in de RES geborgd te hebben in het
omgevingsbeleid van gemeenten en provincie. Dit met het oog op een
versnelling van de energietransitie en vergunningverlening vóór 2025.
Zodoende kan nog gebruikgemaakt worden van de landelijke SDE+-
subsidieregeling die in 2025 afloopt.

Naast de verankering in omgevingsbeleid kan het bevoegd gezag ook
kaders voor de uitvoering van de RES vastleggen in uitvoeringsgericht



Katern RES-proces                                                       17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>beleid. Denk daarbij aan kaders voor financiële participatie of
stimuleringsregelingen.




Katern RES-proces                                                 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>