<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>RES 1.0 Noord-Holland Zuid
      30 maart 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Voorwoord
De energietransitie zorgt voor grote uitdagingen in Nederland. Als we de
jeugd een duurzame toekomst willen geven, dan kunnen we niet wachten en
moeten we nu echt aan de slag. Dat begint bij onszelf en onze omgeving. Die
gaat de komende jaren veranderen, dat is niet altijd makkelijk maar
verandering biedt ook kansen.

Twee jaar geleden hebben we landelijk heldere afspraken gemaakt in het
Klimaatakkoord. In Noord-Holland Zuid zijn we daarmee verder gegaan. Onze
voorstellen liggen nu voor u, in de eerste Regionale Energiestrategie (RES
1.0) Noord-Holland Zuid. Het is de uitkomst van een intensief, meerjarig
samenwerkingstraject tussen gemeenten, waterschappen, provincie en
netbeheerders. Van begin af aan is samengewerkt met inwoners,
energiecoöperaties, experts en maatschappelijke organisaties. En samen
doen we als RES-regio een ambitieus bod om 2,7 TWh hernieuwbare energie
op te wekken in 2030.

De afgelopen tweeënhalf jaar hebben flink wat discussies opgeleverd. Dat is
logisch. De energietransitie heeft immers grote impact op onze leefomgeving.
Zij raakt ons allemaal. Het gesprek daarover aangaan maakt de plannen
alleen maar sterker. Naast al die gesprekken over windturbines en
zonneparken hebben we gekeken naar de vraag of het past op het
elektriciteitsnet. En of het landschappelijk in te passen is, met oog voor
leefbaarheid en onze natuur. We zochten en vonden een balans in 32
zoekgebieden, die we in deze RES 1.0 beschrijven.

Als regio zijn we trots op onze ambitie. Waarbij we beseffen dat het nog niet
klaar is. De RES 1.0 is een denk- en zoekrichting, er kunnen nog steeds
zoekgebieden afvallen of bij komen. De uitwerking is dan ook maatwerk. Eén
waar we de komende dertig jaar hard aan zullen werken.

Graag danken we iedereen die heeft meegewerkt aan de RES 1.0.

De eerste stap is gezet. We hopen van harte dat wij de goede samenwerking
in onze regio kunnen voortzetten.

Namens de stuurgroep Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid,

Thijs Kroese (voorzitter stuurgroep)
Floor Gordon (namens de deelregio Amstelland)
Marieke van Doorninck (namens de deelregio Amsterdam)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Bart Heller (namens de deelregio Gooi en Vechtstreek)
Jurgen Nobel (namens de deelregio Haarlemmermeer)
Floor Bal (namens de deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland)
Annette Baerveldt (namens de deelregio Zaanstreek/Waterland)
Edward Stigter (namens de provincie Noord-Holland)
Thea Fierens (namens de waterschappen)
Jocelyn Schaap (namens Liander)
Sijas Akkerman (namens de natuur- en milieuorganisaties)
Aernoud Olde (namens de energiecoöperaties)
Olof van der Gaag (namens de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie)




                                                                        I
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

Samenvatting RES Noord-Holland Zuid ................................. i

1.   Inleiding op de RES 1.0 ............................................... 1
     1.1     Wat is de Regionale Energiestrategie? ................................. 1
     1.2     Aanpak in Noord-Holland Zuid ............................................ 2
     1.3     Wat gebeurt er naast de RES? ............................................. 3
2.   Van ambitie naar realisatie .......................................... 6
     2.1     Ambitie (aanbod) en zoekgebieden ..................................... 6
     2.2     Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak .......................... 12

     2.3     Ruimtelijke afwegingen ..................................................... 15
     2.4     Energie-infrastructuur ...................................................... 21
     2.5     Effecten............................................................................ 29
3.   Regionale Structuur Warmte ...................................... 34
     3.1     Warmtebronnen ............................................................... 37
     3.2     Warmtevraag .................................................................... 52

     3.3     Warmte-infrastructuur ...................................................... 54
     3.4     Regionale samenwerking .................................................. 56
     3.5     Amstelland, Amsterdam en Haarlemmermeer................... 61
     3.6     Gooi en Vechtstreek ......................................................... 65
     3.7     IJmond & Zuid-Kennemerland .......................................... 66
     3.8     Zaanstreek/Waterland ...................................................... 68
4.   Vervolgstappen na de RES 1.0 ................................... 71
5.   Amstelland ............................................................... 77
     5.1     Samenvatting ................................................................... 77
     5.2     Kenmerken en ambities Amstelland .................................. 80
     5.3     Elektriciteit en warmte...................................................... 82
     5.4     Energie-infrastructuur ...................................................... 84
     5.5     Participatie en draagvlak .................................................. 88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>6.   Amsterdam ............................................................... 89
     6.1     Samenvatting ................................................................... 89
     6.2     Ambities en beleidscontext deelregio Amsterdam ............. 92
     6.3     Elektriciteit....................................................................... 94
     6.4     Warmte .......................................................................... 121
     6.5     Elektriciteitsinfrastructuur .............................................. 127
     6.6     Leefomgeving en ruimte ................................................. 130

     6.7     Participatie en maatschappelijke acceptatie ................... 133
7.   Gooi en Vechtstreek ................................................ 136
     7.1     Samenvatting ................................................................. 136
     7.2     Kenmerken en ambities Gooi en Vechtstreek................... 138
     7.3     Energiebesparing Gooi en Vechtstreek ............................ 140
     7.4     Elektriciteit en warmte.................................................... 149
     7.5     Energie-infrastructuur .................................................... 151
     7.6     Participatie en draagvlak ................................................ 153
8.   Haarlemmermeer .................................................... 155
     8.1     Samenvatting ................................................................. 155
     8.2     Kenmerken en ambities deelregio Haarlemmermeer ....... 158
     8.3     Elektriciteit en warmte.................................................... 164
     8.4     Energie-infrastructuur .................................................... 167
     8.5     Participatie en draagvlak ................................................ 168
9.   IJmond & Zuid-Kennemerland .................................. 172
     9.1     Samenvatting ................................................................. 172
     9.2     Kenmerken en ambities IJmond & Zuid-Kennemerland ... 174
     9.3     Elektriciteit en warmte.................................................... 176

     9.4     Energie-infrastructuur .................................................... 178
     9.5     Lokaal eigendom en draagvlak ........................................ 180
10. Zaanstreek/Waterland ............................................. 181
     10.1    Samenvatting ................................................................. 181
     10.2    Kenmerken en ambities Zaanstreek/Waterland ............... 183
     10.3    Elektriciteit en warmte.................................................... 185
     10.4    Energie-infrastructuur .................................................... 186
     10.5    Participatie en draagvlak ................................................ 190




                                                                                                       I
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>11. Relaties met andere opgaven ................................... 192
      11.1     Klimaattafels .................................................................. 192

      11.2     Economie, ruimte en maatschappij ................................. 201


Bijlage 1. Begrippenlijst .................................................. 215
Bijlage 2. Verantwoording en bronnen ............................. 221
Bijlage 3. Bijlagen RSW ................................................... 224
Bijlage 4. Netimpactanalyse ............................................ 239
Bijlage 5. Moties en amendementen ................................ 240

Colofon .......................................................................... 241




                                                                                                      II
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Samenvatting Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid

Samen aan de slag
In het Klimaatakkoord uit 2019 is afgesproken dat dertig energieregio’s de
mogelijkheden in hun gebied onderzoeken voor grootschalige opwek van
zonne- en windenergie op land. In de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0
staan de plannen die overheden, netbeheerders, maatschappelijke
organisaties, ondernemers en inwoners hiervoor hebben gemaakt. Daarnaast
worden in de RES 1.0 de mogelijkheden verkend om met behulp van
duurzame warmtebronnen en -technieken gebouwen te verwarmen in plaats
van met aardgas. De RES 1.0 is een vervolg op de concept-RES van april
2020.


Energieregio Noord-Holland Zuid
Noord-Holland Zuid (NHZ) is een van de dertig
energieregio’s in Nederland die een RES
opstellen. Doel van de RES’en is dat de
energieregio’s samen in 2030 35 terawattuur
(TWh) aan grootschalige hernieuwbare
elektriciteit op land opwekken. De regio Noord-
Holland Zuid is onderverdeeld in zes
deelregio’s: Amstelland, Amsterdam, Gooi en
Vechtstreek, Haarlemmermeer, IJmond &
Zuid-Kennemerland en Zaanstreek/Waterland.


Mogelijkheden verkennen en plannen concreter maken
Het opstellen van de RES is geen studeerkamerproject. Het is het resultaat
van een intensief samenwerkingstraject van gemeenten, provincie en
waterschappen met netbeheerders, energiecoöperaties, maatschappelijke
organisaties, natuur- en milieuorganisaties, ondernemers en inwoners.
Samen verkennen zij de mogelijkheden om duurzame energie op te wekken
in de regio en maken zij stap voor stap de plannen concreter.

Elektriciteit (zonne- en windenergie)
Ambitie, potentie en zoekgebieden
In het RES-proces in Noord-Holland Zuid zijn 32 zoekgebieden aangemerkt
voor de opwek van zonne- en windenergie. De regio heeft de ambitie om in
deze gebieden 2,7 TWh aan hernieuwbare energie op te wekken in 2030.
Bovenop deze ambitie is nog meer mogelijk: de ‘theoretische potentie’ in




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         i
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Noord-Holland Zuid is in totaal 3,0 TWh. Dit biedt ruimte om in de verdere
uitwerking van de plannen op zoek te gaan naar de best passende
oplossingen. Daarbij kijken we naar draagvlak, ruimtelijke inpassing en een
efficiënte inzet van de energie-infrastructuur.




Een zoekgebied is een gebied waar de mogelijkheden voor zonne- en/of
windenergie verder worden onderzocht. Het staat dus nog niet vast dat
binnen de aangewezen 32 zoekgebieden wind- en zonne-energie zullen
worden opgewekt. Of en hoe dat gebeurt, is onderwerp van verdere
overleggen met inwoners en andere belanghebbenden.

In de RES 1.0 staan verschillende soorten zoekgebieden met elk hun eigen
kansen en uitdagingen. Algemene zoekgebieden voor zonne-energie zijn grote
daken, parkeerplaatsen en geluidsschermen. Daarnaast zijn er
plaatsgebonden zoekgebieden voor zonne- of windenergie, zoals grond langs
wegen of kanalen en grond op of rond bedrijventerreinen. Deze
plaatsgebonden zoekgebieden staan op de kaarten van de deelregio’s in de
RES. Daarbij is aangegeven of het gaat om een zoekgebied voor
zonnepanelen (geel) of windturbines (blauw) of een combinatie van beide
(groen). De zoekgebieden zijn nu nog ruim genomen. In het vervolgproces
gaan we samen met de omgeving en belanghebbenden bepalen wat de meest
geschikte plek is voor de zonnepanelen of windturbines.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Uitgangspunten RES Noord-Holland Zuid
Het RES-proces heeft veel mensen op de been gebracht. Er zijn bijeenkomsten
georganiseerd in de deelregio’s en de gemeenten, er is kennis gedeeld en er
zijn discussies zijn gevoerd.. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten voor de
vervolgstappen geformuleerd:
1.   Zorgvuldige participatie: bij planvorming kunnen inwoners en andere
     belanghebbenden meedenken en faciliteert de gemeente
     inwonersinitiatieven.
2.   Eerlijke verdeling van lusten en lasten: er wordt gestreefd naar minimaal
     50 procent lokaal eigendom per project.
3.   Bij ieder project wordt gestreefd naar toegevoegde waarde voor landschap
     en natuur en worden maatregelen genomen om negatieve effecten te
     voorkomen of te verminderen.
4.   Per project wordt verkend hoe kansen gekoppeld kunnen worden, ofwel
     waar opwek gecombineerd kan worden met andere functies.
5.   De wettelijke kaders voor afstand en (geluids)overlast blijven het
     uitgangspunt. Lokale overheden kunnen besluiten tot strengere normen.
6.   Snel realiseerbare projecten zoals zon op grote daken, parkeerplaatsen en
     geluidsschermen worden actief gestimuleerd.
7.   Er is en blijft ruimte voor nieuwe initiatieven en zoekgebieden.
8.   Ruimtelijke samenhang is belangrijk. De provincie neemt het voortouw om
     deze te bewaken.


Belangen zorgvuldig afwegen
Bij de keuzes in de RES spelen verschillende belangen een rol. Die belangen
wegen we zorgvuldig tegen elkaar af. Een afwegingskader helpt om de voors
en tegens naast elkaar te zetten: op welke plekken levert opwek het meeste
op (kwantiteit)? Waar passen de ideeën voor zonne- en windenergie
ruimtelijk het beste? Is er al energie-infrastructuur of zijn er efficiënte
aansluitmogelijkheden (netefficiëntie)? Is er draagvlak voor de plannen bij
inwoners en politiek? Bij deze afwegingen is inzicht in de effecten van de
keuzes nodig. Deze worden daarom onderzocht.

Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak is voorwaarde
Op weg naar deze RES 1.0 hebben vele partijen samen nagedacht over waar
in de regio ruimte zou zijn voor de opwek van zonne- en windenergie. De
zoekgebieden op de kaart zijn de uitkomst van dit uitgebreide
participatieproces. Alle betrokkenen zijn ervan overtuigd dat samenwerking
en zorgvuldige participatie cruciaal zijn voor het realiseren van de doelen. Bij
de vervolgstappen wordt deze werkwijze dan ook voortgezet. Daarnaast
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>zetten overheden en andere partijen in Noord-Holland Zuid zich in om per
energieproject te streven naar minimaal 50 procent lokaal eigendom.

Speciale aandacht voor landschap en leefomgeving
In de RES 1.0 is ook de ruimtelijke opgave die de opwek van hernieuwbare
energie met zich meebrengt verkend. Windturbines en zonnepanelen zijn
zichtbaar en vragen om zorgvuldige inpassing in het landschap. Hierbij is
aandacht nodig voor ruimtelijke samenhang, een gedegen ruimtelijk ontwerp
en koppeling met andere (ruimtelijke) opgaven. Ook moet rekening worden
gehouden met voldoende ruimte voor de energie-infrastructuur. In de
afgelopen periode is daarvoor een aantal ontwerpstudies gedaan en een
handreiking opgesteld (Handreiking zoekgebieden Zon en Wind in relatie tot
landschap, natuur en leefbaarheid). Voor de ruimtelijke samenhang is het
van belang dat de (boven)regionale samenwerking en afstemming ook na
vaststelling van de RES 1.0 worden voortgezet, in het bijzonder over het
IJsselmeer en het Groene Hart.

Energie-infrastructuur uitbreiden
In Noord-Holland Zuid ligt een robuust elektriciteitsnetwerk. Op dit moment
kan het echter niet meer overal aan de energievraag voldoen. En het verbruik
van elektriciteit zal de komende jaren ook nog eens fors stijgen in de
stedelijke regio Noord-Holland Zuid. Daardoor raakt de vraagkant steeds
meer overbelast. Het gevolg is dat op 41 stations de maximale capaciteit in
2030 zal worden bereikt.

Er is op de meeste stations momenteel wel voldoende netcapaciteit
beschikbaar voor de opwek van duurzame energie. Uit de netimpactanalyse
van de netbeheerder blijkt dat op 6 van de 57 stations een knelpunt zal
ontstaan door duurzame opwek. Daar zijn uitbreidingen en nieuwe stations
nodig om duurzame opwek aan te sluiten. Dit betekent een grote opgave.
Afstemming en samenwerking met de netbeheerder zijn essentieel om dit te
gaan realiseren.

Effecten in beeld brengen
Gelijk met de uitwerking van de zoekgebieden uit de RES 1.0 en de borging
daarvan in het omgevingsbeleid, worden de maatschappelijke en financiële
effecten van energieprojecten en de effecten op de energie-infrastructuur
verder in beeld gebracht. Daardoor wordt het mogelijk om alternatieven of
varianten te vergelijken en onderbouwde keuzes te maken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>De RES gaat ook over warmte
Naast de opwek van duurzame elektriciteit is de warmteopgave een
belangrijk onderdeel van de RES. Doel van deze opgave is gebouwen te
verwarmen zonder aardgas. Voor de RES 1.0 is op regionaal niveau
afgesproken de mogelijke duurzame warmtebronnen in kaart te brengen en
samenwerking op te zetten. Dit gebeurt in de Regionale Structuur Warmte
(RSW). Gemeenten zijn daarnaast druk bezig met hun Transitievisies Warmte
over de warmtevraag en -aanbod binnen hun gemeente. Voor beide
documenten is van belang vast te stellen welke bovengemeentelijke bronnen
in Noord-Holland Zuid een effectieve en betaalbare bijdrage kunnen leveren
aan de warmtetransitie.

Ook wordt verkend welke infrastructuur nodig is voor de warmtetransitie en
hoe gemeenten hierin samen kunnen optrekken. Een vraag die nog
beantwoord moet worden is in hoeverre geothermie beschikbaar en
toepasbaar is in de gebouwde omgeving. Het gebruik van aquathermie heeft
potentie, maar vergt nader onderzoek voordat het grootschalig kan worden
toegepast. Om die reden is een gezamenlijke werkagenda opgesteld om
ontwikkelingen en innovaties op de voet te volgen, toe te passen en aan te
jagen.

De RES 1.0 is een stap in een traject van dertig jaar
De energietransitie is een enorme opgave. Daarom is de RES een meerjarig
traject. Het RES-proces staat continu open voor nieuwe gesprekspartners,
nieuwe technologie, nieuwe omstandigheden en voortschrijdend inzicht. De
plannen worden steeds concreter. In de RES 1.0 staan zoekgebieden op de
kaart die verder uitgewerkt worden. In het traject naar de RES 2.0 gaan we
van zoekgebieden naar locaties en vervolgens naar projecten. Inwoners
kunnen in dit hele proces meepraten over de energieplannen.

De RES 1.0 is tot stand gekomen na een intensief samenwerkingstraject van
overheden, netwerkbeheerders, maatschappelijke organisaties, bedrijven en
inwoners. Deze samenwerking wordt door alle partijen gewaardeerd en als
waardevol beschouwd. Om de ambities en afspraken in de RES verder te
brengen is het van belang deze samenwerking voort te zetten. Daarom wordt
voor en na de zomer van 2021 een regionaal uitvoeringsprogramma
uitgewerkt met daarin regionale samenwerkingsafspraken over zon, wind en
warmte.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Vervolgstappen en vraag aan het Rijk
Na vaststelling van de RES 1.0 door de gemeenteraden werken gemeenten,
initiatiefnemers en andere belanghebbenden de zoekgebieden verder uit. Zij
werken hiervoor samen met provincie, waterschappen en de netbeheerder.
De uitkomsten van de RES worden vastgelegd in het omgevingsbeleid.

Daarnaast dragen de overheden bij aan de uitvoering van de RES, door
innovaties en initiatieven aan te jagen en samenwerking en (financiële)
participatie te stimuleren. Aan het Rijk wordt gevraagd wet- en regelgeving zo
aan te passen dat duurzame energieprojecten daadwerkelijk gerealiseerd
kunnen worden en dat er passende (fiscale) maatregelen zijn.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Leeswijzer
Deze RES 1.0 voor Noord-Holland Zuid bestaat uit 1) het hoofddocument met
bijlagen en 2) zes katernen met achtergrondinformatie.

Hoofdstuk 1 beschrijft wat de RES is en wat niet, het waarom van de RES
maken en de regionale ambitie.

Hoofdstuk 2 gaat in op het aanbod van de energieregio Noord-Holland Zuid
in termen van grootschalige wind- en zonne-energieopwekking, en welke
globale zoekgebieden in gezamenlijkheid zijn bepaald om deze grootschalige
opwekking van duurzame energie te realiseren. In dit hoofdstuk wordt tevens
ingegaan op draagvlak, ruimtelijke samenhang, infrastructuur en effecten.

Hoofdstuk 3 gaat over de Regionale Structuur Warmte. In dit hoofdstuk
worden onder meer de warmtevraag, het warmteaanbod en de warmte-
infrastructuur in de regio in beeld gebracht, wordt een aanzet gemaakt voor
een afwegingskader en wordt door middel van een werkagenda beschreven
hoe de partijen in de energieregio de komende periode gezamenlijk tot
concretere stappen komen. In dit hoofdstuk wordt ook de samenhang
geschetst tussen de Regionale Structuur Warmte, de Transitievisies Warmte
en de Wijk Uitvoeringsplannen.

Hoofdstuk 4 beschrijft de vervolgstappen na de RES 1.0, welke stappen gaan
gezet worden, wie is aan zet, wat gaat uitgezocht worden, hoe komt de
participatie tot stand?

In de hoofdstukken 5 tot en met 10 wordt het aanbod per deelregio verder
beschreven, onderbouwd en uitgewerkt. Achtereenvolgens komen aan de
orde: Amstelland, Amsterdam, Gooi en Vechtstreek, Haarlemmermeer,
IJmond & Zuid-Kennemerland, Zaanstreek/Waterland.

De opgaven van de RES, elektriciteit en gebouwde omgeving, raken aan de
andere sectortafels uit het Klimaatakkoord: industrie, mobiliteit en landbouw.
Ook zijn er raakvlakken met thema’s op het gebied van economie,
arbeidsmarkt en maatschappij. Deze onderwerpen komen in hoofdstuk 11
aan bod.

In de bijlagen vindt u meer informatie over de netimpactanalyse en zijn de
begrippenlijst, verantwoording / bronnen en het colofon opgenomen.
Daarnaast treft u de bijlage ‘moties/amendementen’ aan. Deze wordt na de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>besluitvorming gevuld met de inbreng die gemeenteraden en Provinciale
Staten op de RES 1.0 hebben.

In aparte achtergrond-katernen wordt aandacht besteed aan de ambities,
rollen en beleidsinspanningen van gemeenten, provincie en de
waterschappen (katern Rollen, beleidskaders en instrumenten), aan de
milieueffectrapportage (katern RES 1.0 - MER en milieueffecten), proces,
innovatie, energie-infrastructuur en de thematafels die zijn georganiseerd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>1. Inleiding op de RES 1.0
1.1         Wat is de Regionale Energiestrategie?
Om invulling te geven aan de gemaakte afspraken in het Klimaatakkoord
werken overheden, netbeheerders, maatschappelijke organisaties,
ondernemers en inwoners uit de ‘energieregio’ Noord-Holland Zuid samen
aan de Regionale Energiestrategie (RES, zie ook onderstaand kader). Deze
partijen zoeken met elkaar naar de meest geschikte gebieden voor
grootschalige opwek van hernieuwbare energie (wind op land en zon).
Daarnaast verkennen zij de mogelijkheden voor het inzetten van duurzame
warmtebronnen en -technieken in plaats van fossiele brandstoffen.


Noord-Holland Zuid is een van de dertig energieregio’s
In het Klimaatakkoord uit 2019 is afgesproken dat dertig ‘energieregio’s’ in Nederland een
Regionale Energiestrategie (RES) opstellen.
De focus van de RES ligt op de opgaven van
de sectortafels Gebouwde omgeving en
Elektriciteit 1. Het doel is dat de energieregio’s
in 2030 samen 35 terawattuur (TWh) aan
grootschalige hernieuwbare elektriciteit op
land opwekken. Noord-Holland Zuid (NHZ) is
een van die dertig energieregio’s. De regio
Noord-Holland Zuid is onderverdeeld in zes
deelregio’s: Amstelland, Amsterdam, Gooi en
Vechtstreek, Haarlemmermeer, IJmond &
Zuid-Kennemerland en Zaanstreek/Waterland.


Rol provincie en waterschappen
De provincie brengt gedurende het proces kennis en middelen in, denkt mee
en inspireert. Daarnaast heeft de provincie de regie als het gaat om het
borgen van de kwaliteit en samenhang van het Noord-Hollandse landschap
en de Noord-Hollandse economie. De waterschappen hebben als eigenaar en
beheerder van grote water- en landoppervlakten de wettelijk toetsende rol als
het gaat om energieopwek op of aan keringen en oppervlaktewater.
Daarnaast werken zij aan kaders voor het gebruik van warmte uit het
oppervlakte- en afvalwater.


1
    Andere sectortafels zijn Klimaatberaad, Industrie, Mobiliteit en Landbouw en landgebruik.
    Zie ook: Tafels klimaatakkoord met organisatie.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                           1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>1.2 Aanpak in Noord-Holland Zuid
De regio Noord-Holland Zuid heeft gekozen voor een intensief bottom up-
proces. Met deze aanpak zijn de vele belangen en opgaven in beeld gebracht,
is samenwerking ontstaan tussen betrokken partijen en is een solide basis
gelegd voor de energietransitie van de regio. In dit gezamenlijke proces zijn
32 zoekgebieden aangemerkt voor de opwek van zonne- en windenergie.

RES helpt om eigen doelen te verwezenlijken
De energietransitie waar Nederland voor staat, is urgent en wordt breed
gevoeld. De gemeenten, de provincie en de waterschappen hebben elk hun
eigen doelstellingen voor klimaatneutraliteit. Zo werkt de provincie toe naar
‘Noord-Holland in 2050 klimaatneutraal en circulair’. En gemeenten en
waterschappen hebben hun eigen ambities en prioriteiten. De RES helpt om
deze doelstellingen te verwezenlijken. Gelijktijdig levert de RES Noord-
Holland Zuid met haar ambitie een belangrijke bijdrage aan de landelijke
opgave.


“Ik denk dat je uiteindelijk nooit ambitieus
genoeg bent. Als er meer kan, moet je meer
duurzame energie neerzetten.”
Alissa Valent, deelnemer Jongerentafel


Inspelen op nieuwe inzichten en veranderende omstandigheden
De RES 1.0 is een momentopname, een eerste stap in een
langetermijnproces van dertig jaar waarin alle betrokkenen in Energieregio
Noord-Holland Zuid zorgvuldig vormgeven aan de energie- en
warmtetransitie. Het is een flexibel proces dat zich stap voor stap ontwikkelt
en waarbij samenwerken en leren centraal staan. Tijdens het proces van de
RES 1.0 tot vergunningverlening kunnen zoekgebieden afvallen en kunnen er,
ook buiten de zoekgebieden, nieuwe ideeën en initiatieven ontstaan.
Daarnaast kunnen nieuwe technieken of innovaties een rol gaan spelen.
Daarom wordt de RES elke twee jaar geactualiseerd. In de online RES-viewer
wordt de stand van zaken van de zoekgebieden bijgehouden, waarmee er
steeds een actueel overzicht beschikbaar is.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                            2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>De RES 1.0 is meer dan een kaart met zoekgebieden en een regionale
warmtestructuur. Het proces van de RES heeft geleid tot een groeiend besef
van urgentie, tot nauwe samenwerking tussen overheden, netbeheerders en
belanghebbenden, tot nieuwe samenwerkingen tussen partijen, tot nieuwe
kennis over een breed spectrum aan onderwerpen maar vooral ook tot de
overtuiging dat binnen de regio ruim voldoende kansen liggen om de
energietransitie gezamenlijk en verantwoord vorm te geven. Alle partijen
onderschrijven dat de energietransitie alleen kan slagen als er breder wordt
gekeken dan de eigen opgave: de verduurzaming van het bedrijfsleven en de
industrie, de agrarische sector en de mobiliteit zijn verbonden aan de RES.
Het vraagt een brede blik op onder meer de infrastructuur en om verbinding
met het onderwijs, de arbeidsmarkt en het stimuleren van veelbelovende
innovaties.


1.3 Wat gebeurt er naast de RES?
De focus van de RES ligt op grootschalige opwek van zonne- en windenergie
op land en op het duurzaam omgaan met warmte. De energietransitie is
echter veel breder dan dat. Zo wordt er op het gebied van opwek van zonne-
en windenergie landelijk gewerkt aan de opschaling van wind op zee naar 49
TWh. Daarnaast is er een autonome groei van kleinschalige opwekking van
hernieuwbare energie (installaties kleiner dan 15 kW, dit zijn ongeveer 45
zonnepanelen). De prognoses laten zien dat deze kleinschalige opwekking zal
optellen tot zeker 7 TWh in 2030. Een forse en belangrijke bijdrage aan de
landelijke energiebehoefte.

Andere vormen van energieopwekking worden in het bod van de RES 1.0 niet
meegenomen. Deze zijn (nog) niet grootschalig toepasbaar, worden
toegerekend aan andere opgaven of hebben een dusdanig lange realisatietijd
dat ze in 2030 nog niet actief kunnen bijdragen aan de doelstelling van het
Klimaatakkoord.

Ook op het gebied van mobiliteit, in de industrie, bij het bedrijfsleven en in
de landbouw zijn in het Klimaatakkoord ambitieuze doelstellingen
vastgesteld om de CO2-uitstoot te reduceren. De samenwerking en de
volgende stappen die voor deze opgaven worden gezet, worden niet
meegenomen in de RES. Regelmatig komt de terechte vraag naar voren
waarom dit niet gebeurt. Deze opgaven worden vanwege hun eigen omvang
en complexiteit tegelijkertijd met de RES, maar in andere trajecten opgepakt.
Uiteraard zijn er wel de nodige raakvlakken. Daarom besteden we ook aan
deze thema’s aandacht om de verbinding met de RES te maken en te




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                             3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>behouden. In hoofdstuk 11 schetsen we de raakvlakken en actuele
ontwikkelingen van de aanpalende thema’s.

Hoewel energiebesparing geen onderdeel van de RES is en energiebesparing
van de gebouwde omgeving een plek krijgt in de Transitievisies Warmte
(TVW), wordt aan dit onderwerp wel aandacht besteed in het katern Rollen,
beleidskaders en instrumenten. Ook energiebesparing door het bedrijfsleven
is geen onderdeel van de RES 1.0.

Ruimte voor innovatie
De RES 1.0 gaat uit van bewezen technieken voor grootschalige opwek, te
weten zonne- en windenergie. Dit betekent echter niet dat in de (nabije)
toekomst geen ruimte is voor nieuwe manieren van opwek. Binnen de regio,
in Nederland en in de rest van de wereld wordt veel onderzoek gedaan naar
alternatieve manieren om energie op te wekken en op te slaan. Elke twee jaar
wordt de RES geactualiseerd. Als er nieuwe technieken zijn die een serieuze
bijdrage kunnen leveren aan de grootschalige opwekking, krijgen deze ook
een plek in de RES. Nu al zijn er in de regio gebouwen die verwarmd worden
met warmte uit het oppervlaktewater, en zijn gevels bekleed met
zonnepanelen. In samenwerking met What Design Can Do (WDCD) en de
Metropoolregio Amsterdam (MRA) wordt ruimte gecreëerd voor experimenten
en innovatie. In het aparte katern Innovatie leest u hier meer over.


“Elke gemeente zou een iconisch
energieproject moeten hebben”.
Sanne van Dorp, deelnemer Jongerentafel


Klimaatakkoord en ‘Parijs’
Het mondiale doel is de uitstoot van broeikasgassen zodanig terug te dringen dat de
wereldwijde temperatuurstijging ruim beneden de 2°C blijft. Het streven is om onder
de 1,5°C te blijven. Dat is in 2015 afgesproken tijdens de VN-klimaattop in Parijs. In
Nederland krijgt de energietransitie gestalte via het Nederlandse Klimaatakkoord en
de afspraken die daaruit voortvloeien. De ambitie van Nederland is om de
Nederlandse broeikasgasuitstoot in 2050 met 80 tot 95 procent te verminderen ten
opzichte van 1990. De Europese Unie wil de doelen aanscherpen van 49 procent naar
55 procent in 2030. Hoe Nederland hiermee omgaat en of dit tot een hogere
doelstelling voor elektriciteitsopwekking zal leiden, zal vermoedelijk duidelijk worden
als er een nieuw regeerakkoord is.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Advies jongeren: “Wees ambitieus waar het kan”
Op locaties waar natuur en leefbaarheid niet in het geding zijn en die technisch
geschikt zijn voor duurzame opwek, moet zo veel mogelijk opgewekt worden, aldus de
jongeren. Als er voldoende van dit soort locaties zijn, kan de totale ambitie van Noord-
Holland Zuid nog best omhoog.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>2. Van ambitie naar realisatie
Het is de ambitie van de regio Noord-Holland Zuid om zich in te zetten voor
de realisatie van 2,7 TWh zonne- en windenergie in 2030. De potentie in de
regio is groter. Dit geeft ruimte om in de verdere uitwerking op zoek te gaan
naar de best passende oplossingen. Samen zetten we een volgende stap, op
weg naar een duurzame toekomst.

Vier leidende afwegingscriteria
Om van zoekgebied tot vergunningverlening en realisatie te komen, moeten
nog veel stappen gezet worden. Dit is een complex proces, waarmee
uiteenlopende belangen zijn gemoeid. Een locatie zal waarschijnlijk nooit
voor alle belangen groen licht krijgen. Bij de afweging tussen de belangen
zijn vier criteria leidend. Naast de 1) kwantitatieve vraag hoeveel TWh een
zoekgebied voor wind of zon, dan wel een warmtebron oplevert, gaat het om
2) draagvlak, zowel politiek als onder de omwonenden, 3) ruimtelijke
afwegingen en 4) systeemefficiëntie. Na de RES volgen nog meerdere
besluiten. Daarbij is het wenselijk om de effecten van de keuzemogelijkheden
te kennen. Tijdens het RES-proces is een eerste aanzet daarvoor gedaan. Dit
hoofdstuk bevat de opbrengst van het RES-proces, de inzet en de aanpak van
de regio Noord-Holland Zuid.


2.1 Ambitie (aanbod) en zoekgebieden
De ambitie van Energieregio Noord-Holland-Zuid is om vast
te houden aan het aanbod van 2,7 TWh opwek van
hernieuwbare energie op land zoals deze is vastgelegd in de
concept-RES. Dit is het startpunt en de rode draad in de
strategie. Omdat de theoretische potentie binnen de
zoekgebieden groter is (die telt op tot 3,0 TWh), geeft dit
ruimte om in de verdere uitwerking van de plannen op zoek te
gaan naar de optimale oplossing bezien vanuit draagvlak,
ruimtelijke inpassing en net-efficiëntie.

De RES gaat ook over warmte
De regio heeft tot nu toe vooral stappen gezet op het onderdeel duurzame
opwek van elektriciteit met zonne- en windenergie. De warmteopgave is
echter een even prominent en urgent onderdeel van de RES. Voor de RES 1.0
is op regionaal niveau alleen een procesdoel afgesproken over deze opgave,
waarbij gemeenten al wel druk bezig zijn met hun Transitievisies Warmte. In




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                            6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>wisselwerking daarmee wordt gezocht naar bovengemeentelijke bronnen in
Noord-Holland Zuid die een effectieve en zo betaalbaar mogelijke bijdrage
kunnen leveren aan de warmteambitie.

Daarnaast wordt verkend welke infrastructuur nodig is en hoe gemeenten
effectief samen kunnen optrekken. Een vraag die bijvoorbeeld nog
beantwoord moet worden is in hoeverre geothermie beschikbaar en
toepasbaar is in de gebouwde omgeving. Het gebruik van aquathermie heeft
potentie, maar ook dit vraagt nog om nader onderzoek voordat het
grootschalig kan worden toegepast. Om die reden is gekozen voor het
gezamenlijk opstellen van een werkagenda om ontwikkelingen en innovaties
op de voet te volgen, toe te passen en aan te jagen.


“We zetten in op een gelijke verdeling van
de lasten en de lusten. Waarbij zoveel
mogelijk mensen in de omgeving van een
windpark of zonneweide hiervan kunnen
profiteren. Voor wat hoort wat.”
Edward Stigter, gedeputeerde provincie Noord-Holland


Uitgangpunten voor de realisatie van de ambitie
Het RES-proces heeft veel mensen op de been gebracht. Er zijn
bijeenkomsten georganiseerd in de deelregio’s en de gemeenten, er is kennis
gedeeld, er zijn discussies gevoerd en er zijn aandachtspunten meegegeven.
Dit proces heeft geresulteerd in de volgende uitgangspunten voor de
vervolgstappen:
1. Zorgvuldige participatie: bij planvorming kunnen inwoners en andere
    belanghebbenden meedenken en faciliteert de gemeente
    inwonersinitiatieven.
2. Eerlijke verdeling van de lusten en lasten: er wordt gestreefd naar
    minimaal 50 procent lokaal eigendom per project.
3. Op projectniveau wordt gestreefd naar toegevoegde waarde voor
    landschap en natuur en worden maatregelen genomen om negatieve
    effecten op natuur en omgeving te voorkomen of te verminderen.
4. Koppelkansen worden per project verkend en waar mogelijk benut, denk
    daarbij bijvoorbeeld aan het combineren van opwek met andere functies.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>5. De wettelijke afstandscriteria en normen voor (geluids)overlast dienen
    als uitgangspunt. Lokale overheden kunnen besluiten tot strengere
    normen.
6. Zon op grote daken, parkeerplaatsen en geluidsschermen wordt actief
   gestimuleerd om de realisatie te versnellen.
7. Er is en blijft ruimte voor nieuwe initiatieven en zoekgebieden.
8. Ruimtelijke samenhang is belangrijk. De provincie neemt het voortouw
   om deze te bewaken.




Nieuwe rekenmethodiek theoretische potentie
Voor het bepalen van de theoretische potentie van de opwek binnen de zoekgebieden wordt
gebruikgemaakt van de nieuwe, landelijke rekenmethodiek (december 2020). In de RES 1.0 van
Noord-Holland Zuid zijn minder zoekgebieden opgenomen dan in de concept-RES. Dit komt
doordat er zoekgebieden zijn afgevallen in het proces van reacties en wensen en bedenkingen of
door later aangenomen moties. De nieuwe rekenmethodiek zorgt toch voor een hogere potentie
(TWh) van de zoekgebieden in de RES 1.0, ten opzichte van de concept-RES. Dit verschil wordt
veroorzaakt doordat in de nieuwe methodiek wordt gerekend met een hoger aantal zonne-uren




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>en een toegenomen potentiële opwek per zonnepaneel. Kortom, dezelfde zonne-energieopstelling
brengt meer op.


Hiermee bewijst de systematiek van de RES haar waarde: gedurende het proces kunnen nieuwe
ontwikkelingen en inzichten meegenomen worden. Hierdoor worden ambities kansrijker en
kunnen keuzes bijgesteld worden. Door de landelijke rekenmethodiek aan te houden, zijn de
RES’en in Nederland uniform en vergelijkbaar. De rekenmethodiek is theoretisch. De praktijk zal
uitwijzen wat haalbaar is. Daarom wordt in de RES uitgegaan van een gedeeltelijke benutting van
de potentie van zoekgebieden. De precieze haalbaarheid, wenselijkheid en invulling worden
verder onderzocht. Zoekgebieden kunnen nog worden aangepast of zelfs afvallen.


Ruimte voor nieuwe ideeën en initiatieven
Naast de zoekgebieden in de RES 1.0, kunnen er bottom up nieuwe ideeën en initiatieven
ontstaan om op land en binnenwateren energie op te wekken. Juist omdat ze van onderop
ontstaan, is het belangrijk om dergelijke initiatieven te onderzoeken en de mogelijkheden en
onmogelijkheden te verkennen. Initiatiefnemers doen daarvoor een eerste verkenning naar de
haalbaarheid (onder andere draagvlak, netinfrastructuur, ecologie en goede ruimtelijke
inpassing). Nieuwe initiatieven kunnen (apart van besluitvorming over de RES) voor
besluitvorming worden voorgelegd aan de gemeenteraad en/of Provinciale Staten. Uiteindelijk
worden ze meegenomen in de RES 2.0, de RES 3.0 en verder.


Wat is een zoekgebied?
Een zoekgebied in de RES geeft aan waar de mogelijkheden voor de opwek van zonne- en/of
windenergie verder worden onderzocht. Deze verkenning gebeurt in gesprek met inwoners en
belanghebbenden. De uitkomsten van de RES worden verwerkt in het omgevingsbeleid van de
gemeente en provincie. In de RES 1.0 worden geen concrete locaties vastgelegd. Voordat
zoekgebieden vertaald worden naar concrete projecten en vergunningen, wordt voor plannen en
projecten een zorgvuldig participatieproces doorlopen.


Online RES-viewer
De kaart met zoekgebieden in de RES 1.0 is een momentopname. Naast de RES 1.0 is een
openbare online RES-viewer ingericht waarop de actuele situatie van de zoekgebieden kan
worden bekeken. Dit betekent dat als een gemeente of de provincie besluit om een zoekgebied
toe te voegen, te wijzigen of te schrappen, dit zichtbaar wordt in de RES-viewer.


Gebiedspaspoort
Elk zoekgebied in de RES-viewer krijgt een ‘gebiedspaspoort’. Het gebiedspaspoort biedt
informatie en een technische beschrijving van het zoekgebied, zoals de status van het
zoekgebied, een beschrijving van de locatie(s), het (potentieel) opwekkingsvermogen, de stappen
van participatie, uitgangspunten voor lokaal eigendom, de technische mogelijkheden van de
bestaande energie-infrastructuur en een beschrijving van geldende beperkingen en
beleidskaders.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                           9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Hoe is het aanbod tot stand gekomen?
Het aanbod en de zoekgebieden zijn de opbrengst van een intensief en
zorgvuldig proces van de afgelopen tweeënhalf jaar. Een uitgebreide
beschrijving van het proces vindt u in het katern RES-proces.

Concept-RES, reactienota en thematafels
De concept-RES is het resultaat van onderzoeken, gesprekken en
participatiebijeenkomsten. Betrokkenen konden een reactie geven op de
concept-RES en volksvertegenwoordigers hebben vervolgens hun wensen en
bedenkingen geuit. In de reactienota is vastgelegd hoe de reacties en wensen
en bedenkingen op de concept-RES verwerkt zouden worden. Over sommige
reacties op de concept-RES kon nog geen besluit worden genomen, omdat
nog niet alle kennis of informatie beschikbaar was. Voor deze reacties zijn
rondom specifieke onderwerpen acht thematafels georganiseerd, met als
doel om samen met belanghebbenden en experts dilemma’s op te lossen,
kansen te benutten en inspiratie op te doen waarmee de RES verrijkt kan
worden. De belangrijkste conclusies en uitkomsten zijn verwerkt in het
hoofddocument van de RES. In het katern thematafels leest u alle
achtergrondinformatie.

Concretisering zoekgebieden
In deelregio’s en gemeenten is en wordt gewerkt aan de concretisering van
een aantal zoekgebieden. De concretisering is altijd maatwerk, om goed te
kunnen aansluiten op de lokale situatie en context. Voor een aantal
zoekgebieden zijn (lokale) participatiebijeenkomsten georganiseerd. De
verantwoordelijkheid voor het organiseren van participatie ligt bij de
gemeenten, samen met initiatiefnemers, en loopt ook door na de vaststelling
van de RES 1.0.

Elk zoekgebied heeft zijn specifieke kansen en uitdagingen
Op de kaart staan generieke zoekgebieden, zoals zon op grote daken,
parkeerplaatsen en geluidsweringen. Daarnaast zijn er locatie-specifieke
zoekgebieden aangemerkt op de kaart zoals zon of wind langs infrastructuur,
op of rond bedrijven- en industrieterreinen of op of langs binnenwater. Deze
specifieke zoekgebieden hebben een eigen nummer op de kaarten van de
deelregio. Ieder zoekgebied kent zijn eigen kansen en uitdagingen.

Zon op dak
Zonnepanelen op grote daken kunnen rekenen op veel draagvlak. Dit wordt
gezien als kansrijk. Hierbij kan tegelijkertijd de kanttekening worden
geplaatst dat de realisatie veel verschillende uitdagingen kent. Niet alle




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>daken zijn geschikt voor zon, vanwege de draagconstructie of de ligging, en
de realisatie is afhankelijk van de eigenaar. Daarnaast zijn stimulering en
sturing vanuit het Rijk wenselijk met wet- en regelgeving en financiële
maatregelen om het potentieel van zon op dak te kunnen benutten.

Zon op parkeerplaatsen
Het plaatsen van zonnepanelen boven parkeerplaatsen is kansrijk en heeft
draagvlak vanuit alle ateliers. Het is een goed voorbeeld van dubbel
ruimtegebruik. De realisatie is niet altijd eenvoudig. De kosten voor realisatie
liggen bijvoorbeeld (nog) hoger dan voor traditionele zonopstellingen en
parkeerplaatsen kunnen afgelegen liggen waardoor het aansluiten van de
opstellingen op het elektriciteitsnet een uitdaging kan zijn. Ook de inpassing
in de omgeving is nog een aandachtspunt bij dit type zoekgebied. Voor zon
op parkeerplaatsen kan de regio een faciliterende rol spelen om de realisatie
te versnellen. Vooral ook omdat de gronden vaak in overheidshanden zijn.

Zoekgebieden langs infrastructurele lijnen
Spoorinfrastructuur en (vaar)wegen lenen zich om meerdere redenen voor
een combinatie met hernieuwbare energie. Enerzijds omdat dit
structurerende lijnen in het landschap zijn, anderzijds vanwege de
mogelijkheden van dubbel ruimtegebruik. Door heel Noord-Holland Zuid
bevinden zich infrastructurele lijnen. In de regio staan zoekgebieden langs
infrastructurele lijnen ook veelvuldig ingetekend: onder meer langs de A7, A8
en A10 in Zaanstreek/Waterland, langs de A9 in IJmond en Zuid-
Kennemerland en de A1 in Gooi en Vechtstreek. Vanuit landschappelijk
oogpunt kunnen deze lijnen worden versterkt, mits de opwek van zonne-
en/of windenergie op de juiste manier wordt ingepast, rekening wordt
gehouden met de ruimtelijke samenhang en met geldende
beschermingsregimes.

Zoekgebieden bij industrie en bedrijventerreinen
Hernieuwbare energieopwekking op en rond industriële gebieden zoals Tata
Steel in IJmuiden en bedrijventerreinen is mogelijk kansrijk. Dit is ook
interessant vanuit het perspectief om zo veel mogelijk grote hoeveelheden
energie op te wekken op de plek waar de vraag ook groot is. Ook bij deze
zoekgebieden dient bij de verdere concretisering integraal gekeken te worden
naar leefbaarheid, landschap, natuurwaarden en economische belangen. Wat
betreft Tata Steel moet dit echter inpasbaar zijn in de duurzame toekomst
van het concern en afgestemd worden met de omgeving.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                          11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Zoekgebieden op en nabij water
Tot slot zien we in Energieregio Noord-Holland Zuid een aantal zoekgebieden
op of nabij water. Deze zoekgebieden lenen zich voor pilots om te leren en te
ervaren hoe technische oplossingen voor wind- en zonne-energie
gecombineerd kunnen worden met andere opgaven.

En waar niet?
In de RES 1.0 zijn voor een aantal zoekgebieden zorgvuldige afwegingen
tussen verschillende belangen en belanghebbenden gemaakt. Hierbij bekeek
de regio onder andere hoe de hernieuwbare energie past in het landschap, of
vraag en aanbod bij elkaar gerealiseerd kunnen worden en of de opgave voor
hernieuwbare energie gecombineerd kan worden met andere opgaven in de
regio. De cultuurhistorische landschappen, natuurgebieden, de duinen en het
open landschap in de regio worden zonder uitzondering gekoesterd. Dit
vertaalt zich op de kaart naar zoekgebieden die voornamelijk tegen het
stedelijk gebied aanliggen.

Advies jongeren: “We gaan het later nodig hebben”
Het bod van 2,7 TWh is volgens de jongeren realistisch als je het afzet tegen de
beschikbare oppervlakte in de regio. Als je het bod afzet tegen het aantal inwoners,
dan zou het ambitieuzer mogen. Als duurzame opwek binnen de omgeving past, moet
het er komen. Dit kan ook door bijvoorbeeld opwek te verplichten bij nieuwe
ontwikkelingen. Overigens kan het bod van 2,7 TWh als minimum gezien worden en
niet als einddoel. Want: “We gaan het later nodig hebben.”




2.2 Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak
Op weg naar de RES 1.0 is bottom-up opgehaald waar
betrokkenen in de regio ruimte zien voor zon/wind. De
zoekgebieden op de kaart zijn daarmee de uitkomst van
een uitgebreid participatieproces. Bij de vervolgstappen
wordt deze werkwijze voortgezet. Onder de deelnemers
aan het proces leeft de overtuiging dat samenwerking,
zorgvuldige participatie en lokaal eigendom cruciaal
zijn voor het realiseren van de doelen.

Lokaal eigendom, stimulerend beleid voor lokale initiatieven
Lokaal eigendom in energieprojecten draagt bij aan een eerlijke verdeling van
de lusten en de lasten van de energietransitie. In Noord-Holland Zuid zetten




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>overheden en partijen zich in om per project te streven naar minimaal 50
procent lokaal eigendom2. Daarnaast streven overheden ernaar hun grond en
(de daken van hun) vastgoed die niet (volledig) ingezet hoeven te worden voor
de opwekking van energie voor de eigen bedrijfsprocessen of andere
opgaven, beschikbaar te stellen voor lokale initiatieven.

Er kan een groter maatschappelijk (en bestuurlijk) draagvlak ontstaan als
lokaal wordt meegeprofiteerd. De behoefte aan goede voorbeelden en een
leidraad voor overheden is groot. Daarom is er door de Participatie Coalitie
Noord-Holland (zie kader) een menukaart opgesteld als wegwijzer voor
gemeenten3. De menukaart geeft op hoofdlijnen de belangrijkste
mogelijkheden om aan de slag te gaan met lokaal eigendom. In de
bijbehorende Leidraad Lokaal eigendom in de praktijk zijn deze verder
uitgewerkt en aangevuld met praktische voorbeelden. In de leidraad wordt
enerzijds de beleidsmatige kant belicht: hoe kan lokaal eigendom worden
geborgd in beleidskaders? Welke keuzes heeft een overheid en binnen welke
kaders kunnen deze keuzes worden gemaakt? Anderzijds wordt uitgewerkt
waarop een lokale overheid nog meer kan inzetten om lokaal eigendom te
stimuleren.

Aan de slag met lokaal eigendom met behulp van een leidraad
Om de overheden in hun aanpak te inspireren en ondersteunen, heeft de Participatie
Coalitie Noord-Holland de Leidraad Lokaal Eigendom opgesteld. Deze leidraad licht
onder andere toe op welke wijze overheden lokaal eigendom kunnen borgen in
beleidskaders. Daarnaast zijn voorbeelden van instrumenten opgenomen om tot
uitvoering van lokale initiatieven te komen. Ook gaat de leidraad in op rollen die
gemeenten, waterschappen en provincies hierbij kunnen innemen. Bijvoorbeeld
faciliteren, stimuleren of meer proactief door te ondernemen. Tot slot beschrijft de
leidraad verschillende manieren om lokale initiatieven te stimuleren en staan er
verwijzingen in naar praktische voorbeelden en documenten. De leidraad kan worden
gebruikt om tot een plan van aanpak te komen (per overheid, regio, gemeente, gebied
of project).



2   Lokaal eigendom gaat over financieel eigendom en zeggenschap over het project en
over de besteding van baten. Dit kan via verschillende vormen van financiële participatie
worden gerealiseerd. In de leidraad wordt dit nader toegelicht.
3
    De Participatie Coalitie Noord-Holland is een samenwerkingsverband tussen de Vereniging van
Energie Coöperaties en Initiatieven in Noord-Holland, de Natuur en Milieufederatie Noord-
Holland en Energie Samen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Participatie bij planvorming
Op projectniveau is de gemeente samen met de initiatiefnemer
verantwoordelijk voor zorgvuldige participatie. Hierbij gaat het om samen
met betrokkenen en inwoners te komen tot een ontwerp en ruimtelijke
inpassing. De gemeente bepaalt in haar beleid hoe participatie bij
planvorming in de gemeente wordt ingevuld. Participatie is een belangrijke
pijler onder de nieuwe Omgevingswet die naar verwachting op 1 januari 2022
van kracht wordt. Onder de nieuwe Omgevingswet bepalen overheden zelf
hoe ze hun participatiebeleid vormgeven. De participatieladder helpt bij de
invulling van de participatie op projectniveau. De participatieladder
onderscheidt van laag naar hoog de volgende treden: informeren,
raadplegen, adviseren, coproduceren en zelf laten organiseren. Bij de
hoogste trede nemen inwoners (of ondernemers) zelf het initiatief, de
gemeente haakt aan en faciliteert het inwonersinitiatief.


“Participatie kun je niet forceren, maar wel
faciliteren.”
Juliane Kürschner, coördinator van de Regionale Energiestrategie Amsterdam
Samenwerking in de regio
De uitwerking van, en besluitvorming over zoekgebieden krijgen een plek
binnen de uitvoeringsinstrumenten voor omgevingsbeleid. Gemeenten en
provincie zijn hiervoor aan zet. Zij zorgen daarbij steeds voor regionale
afstemming en bijsturing. De deelregio’s doen dat ieder op eigen wijze. In
hoofdstuk 5 t/m 10 geven de regio’s Amstelland, Amsterdam, Gooi en
Vechtstreek, Haarlemmermeer, IJmond & Zuid Kennemerland en
Zaanstreek/Waterland aan welke afwegingen en keuzes zij maken. Daarnaast
ziet de provincie een rol om de samenhang tussen de deelregio’s, de RES-
regio’s, het IJsselmeergebied, het Groene Hart en de aangrenzende
provincies te bewaken.

De samenwerking op de schaal van Noord-Holland Zuid heeft haar waarde
bewezen. Er is de wens om deze samenwerking voort te zetten, ook samen
met de regio Noord-Holland Noord. In het vervolgproces is de samenwerking
met de netwerkbedrijven, energiecoöperaties, natuurorganisaties, het
bedrijfsleven, agrariërs en onderwijsinstellingen van groot belang. De
regionale samenwerkingsafspraken die nodig zijn voor de uitwerking en
uitvoering van de RES worden uitgewerkt in een regionaal
uitvoeringsprogramma, dat naar verwachting eind 2021 gereed is.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Het doel van de samenwerking is om als betrokken overheden in
samenspraak met inwoners en belanghebbenden tot afgewogen en gedragen
keuzes te komen voor de energie- en warmtestrategie.




2.3 Ruimtelijke afwegingen
Het inpassen van de opwek van hernieuwbare energie is
bij uitstek een ruimtelijke opgave. Windturbines en
zonnepanelen zijn zichtbaar en vragen om zorgvuldige
inpassing in het landschap, aandacht voor ruimtelijke
samenhang, een gedegen ruimtelijk ontwerp en
koppeling met andere (ruimtelijke) opgaven. Ook moet
rekening worden gehouden met voldoende ruimte voor
de energie-infrastructuur.

Ruimtelijke samenhang in de RES
Bij ruimtelijke samenhang gaat het om het maken van ontwerpkeuzes op
(boven)regionaal niveau, rekening houdend met de lokale omstandigheden en
andere ruimtelijke aspecten. Relevante vragen daarbij zijn hoe individuele
RES-zoekgebieden zich tot elkaar verhouden en hoe de verhouding tussen
een enkel (of meerdere) zoekgebied(en) en haar omgeving is.

Voor de ruimtelijke samenhang is het van belang dat de (boven)regionale
samenwerking en afstemming ook na vaststelling van de RES 1.0 worden
voortgezet. De provincie heeft in de bovenregionale clusters van
zoekgebieden een regierol. Ook voor de overige zoekgebieden is het zaak dat
de ruimtelijke samenhang wordt bewaakt. Naast de energietransitie is er de
komende jaren een grote opgave voor woningbouw en natuurontwikkeling. Na
de vaststelling van de RES 1.0 blijft de regio hieraan in het netwerk van
samenwerkende overheden en belangenorganisaties aandacht besteden.

Het maken van ruimtelijke afwegingen en keuzes
Om gemeenten ook na de RES 1.0 te ondersteunen bij het maken van
ruimtelijke keuzes, zijn in aanloop naar de RES 1.0 twee thematafels
georganiseerd4: Ruimtelijke samenhang en Ruimtelijke ontwikkelprincipes



4   ‘Thematafels’ is een verzamelnaam voor bijeenkomsten die zijn georganiseerd in
aanloop naar de RES 1.0 om een aantal specifieke thema’s uit te diepen, zie ook de
website van de energieregio NHZ voor een nadere uitleg.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>zonne- en windenergie5. De thematafels hadden als doel om dilemma’s op te
lossen, kansen te benutten en inspiratie op te doen om de Regionale
Energiestrategie te verrijken. De uitkomsten worden door gemeenten ingezet
bij het verder concretiseren van de zoekgebieden en de borging in
omgevingsbeleid en -vergunningen.

Ontwerpstudies en gebiedsgerichte aanpak
Tijdens de thematafel Ruimtelijke samenhang is een inventarisatie gemaakt
van (RES-)regio-overstijgende structuren zoals snelwegen of (clusters van)
zoekgebieden, die gebaat zouden zijn bij een gebiedsgerichte aanpak. Dit zijn
gebieden of structuren met een (deel)regio-overstijgend karakter en waar
meerdere (clusters van) zoekgebieden zijn. Voor een aantal van deze
gebieden zijn in de aanloop naar de RES 1.0 ontwerpstudies gedaan, met als
doel het belang van de ruimtelijke samenhang en ruimtelijke kwaliteit mee te
nemen in de verdere concretisering en integrale planvorming van deze
zoekgebieden. Voor Noord-Holland Zuid zijn in samenwerking met Noord-
Holland Noord onder andere ontwerpstudies voor de zoekgebieden langs de
A7 en de A9 gedaan. Het kader Gebiedsaanpak A9-zone bevat een beknopte
uitwerking van de ontwerpstudie. Een uitgebreide rapportage van de
ontwerpstudies vindt u in het Katern thematafels.


“Energievoorziening is altijd centralistisch
geweest en nu wordt die langzaam
decentraal. Dat is niet vanzelfsprekend
voor veel overheden.”
Manuel den Hollander, lid van de VEINH (Vereniging Energiecoöperaties en -initiatieven Noord-
Holland) en van de stuurgroep RES Noord-Holland Zuid


Handreiking voor onderzoeken zoekgebieden en initiatieven
Naast een aantal ontwerpstudies is in de afgelopen periode een handreiking
opgesteld getiteld Handreiking zoekgebieden Zon en Wind in relatie tot
landschap, natuur en leefbaarheid. Deze handreiking is het eindproduct van
de thematafel Ruimtelijke ontwikkelprincipes zonne- en windenergie. De
handreiking geeft gemeenten en initiatiefnemers van energieprojecten een
kapstok voor het verder onderzoeken en uitwerken van zoekgebieden voor
zonne- en/of windenergie. Zij geeft inzicht in harde kaders vanuit wet- en
regelgeving op het gebied van natuur, landschap, leefbaarheid en participatie


5   Zie ook het Katern Thematafels.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                           16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>(onder andere Natura 2000, Natuurnetwerk Nederland (NNN) en
veiligheidsnormen) ter toetsing van zoekgebieden en ruimtelijke principes die
inspiratie bieden voor de inpassing. De handreiking wordt samen gebruikt
met de RES-viewer, en geeft met behulp van een stroomschema aan welke
afwegingen doorlopen worden en welke ruimtelijke principes hierbij van
toepassing kunnen zijn.

Gebiedsaanpak A9-zone
Opwekking van hernieuwbare energie langs of in de buurt van infrastructuur is een
veel voorkomende keuze in de deelregio’s. Hiervoor bestaat echter geen generieke
aanpak. Een one size fits all-aanpak doet geen recht aan de landschappelijke context
van de infrastructuur. Het is dus van belang om rekening te houden met de
karakteristieken van zowel het landschap als van de infrastructuur. De A9-zone van
Haarlem tot Alkmaar doorsnijdt een groot deel van de provincie. In deze zone hebben
verschillende gemeenten zoekgebieden ingetekend direct gekoppeld aan, of in de
directe omgeving van de snelweg. In een ontwerptraject zijn de (on)mogelijkheden van
duurzame energieopwekking langs de A9 verkend. Het Katern Thematafels geeft een
toelichting op het proces en de volledige uitwerking van het traject




Principes
Door gebruik te maken van overkoepelende ruimtelijke principes bij de concretisering,
kunnen de landschappelijke kwaliteiten worden behouden en/of bevorderd. Wanneer
de inpassing van zonne- en/of windenergie op een consistente en eenduidige manier
gebeurt, kunnen de identiteit en samenhang van de A9-zone worden versterkt. Uit de
verschillende werksessies is een aantal kansrijke principes naar voren gekomen:
1.   Benutten van restruimtes: knooppunten en verzorgingsplaatsen. Op en rondom knooppunten
     zijn veel kleinere en grotere restruimtes te vinden die met zonne- en/of windenergie kunnen
     worden gecombineerd. Naast de ruimte binnen de knoop kan het voor een aantal
     knooppunten, vanuit het principe van ‘clustering’ interessant zijn om ook naar de ruimte




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                            17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>     direct rond het knooppunt te kijken voor energie-opweklocaties. Bij verzorgingsplaatsen zijn
     ook veel restruimtes te benutten en bestaat tevens de mogelijkheid om parkeren te
     overkappen met zonnepanelen.
2.   Benutten van geluidsschermen en -wallen. Langs de A9 ligt een aantal geluidsschermen en -
     wallen. Deze zijn goed te combineren met het opwekken van zonne-energie. Op deze
     locaties kan eventueel ook de berm van de A9 worden benut.
3.   Multifunctionele stedelijke randen. Ook bij de stedelijke randen langs de A9 liggen kansen om
     zonne-energie in te passen, bijvoorbeeld gecombineerd met het verbeteren van natuur- of
     recreatiewaarden.


Van ruimtelijke samenhang naar inpassing en ruimtelijke kwaliteit
Naast ruimtegebruik en samenhang op (boven)regionaal niveau, is ook de
ruimtelijke kwaliteit op projectniveau van belang. Voor alle zoekgebieden
geldt dat na de vaststelling van de RES 1.0 moet worden bekeken hoe een
duurzame opwek zo optimaal mogelijk in de omgeving kan worden ingepast.
Daarbij gaat het ook om het zuinig gebruik van ruimte door meervoudig
ruimtegebruik, en combinaties van hernieuwbare opwek met andere opgaven
zoals biodiversiteit, waterhuishouding, recreatiewerken of
natuurontwikkeling. Bij nieuwe ontwikkelingen van hernieuwbare energie
wordt ernaar gestreefd dat:
• Nieuwe projecten de landschappelijke waarde en natuurwaarde van het
    gebied verbeteren.
• Maatregelen worden getroffen om negatieve effecten op natuur en
    omgeving te compenseren of te verminderen, bijvoorbeeld door middel
    van een gebiedsfonds.

Advies jongeren: “Creatief naar een nieuw normaal”
We moeten niet in het verleden blijven hangen, maar een balans zoeken tussen ‘polderen’ en het
halen van de klimaatdoelstellingen. De inpassing van duurzame energie kan creatiever om
draagvlak te vergroten, zonder dat hierbij de doelgerichtheid uit het oog moet worden verloren.
Jongeren kijken vooral naar meervoudig ruimtegebruik en het combineren van functies.

Voor de inpassing van zonne-energie in het landschap moet op een planmatige
manier gewerkt worden aan versterken van de biodiversiteit. Daarnaast moet er
ruimte zijn voor innovatieve manieren van inpassing, zoals drijvende zonnevelden. Om
de inpasbaarheid van windenergie te vergroten moet zoveel mogelijk gebruik worden
gemaakt van locaties waar al sprake is van geluidshinder en ‘horizonvervuiling’. Je
moet duurzame opwek overal tegenkomen. Ook op onverwachte plekken en in
verrassende vormen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                             18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Samenhang met omliggende RES-regio’s
De energietransitie vraagt om een integrale benadering en om een passende
weging van belangen. Dat is nog van groter belang in gebieden die qua
ruimtelijke kwaliteit uniek en kwetsbaar zijn. Zonder passende afstemming
kan dit tot onsamenhangende keuzes leiden. Dit geldt ook voor gebieden die
RES-regio-overstijgend zijn, zoals het IJsselmeergebied en het Groene Hart.
Als RES-regio’s hebben we een verantwoordelijkheid om keuzes die regio-
overstijgende effecten kunnen hebben, af te stemmen met omliggende RES-
regio’s. Deze afstemming is gericht op een goede kwaliteit van de
leefomgeving en op het voorkomen van afwenteling. Zowel in provinciaal
beleid als in rijksbeleid (de Nationale Omgevingsvisie) wordt het belang van
dit soort gebieden benadrukt. Voor dit soort regio-overstijgende gebieden
wordt in samenwerking met de relevante overheidspartijen zoals het
ministerie van Buitenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Rijkswaterstaat
gewerkt aan gedeelde uitgangspunten voor hernieuwbare energieopwekking.

Aansluiting bij het Groene Hart
Het Groene Hart ligt deels in de RES-regio Noord-Holland Zuid en neemt een
uitzonderlijke positie in. Het is een internationaal uniek gebied, bestaande uit veel
verschillende landschappen met bijzondere kwaliteiten. Het Groene Hart strekt zich
uit over twee landsdelen, drie provincies en zeven RES-regio’s. De aanwezigheid van
deze groene ruimte is belangrijk voor de leefbaarheid en het vestigingsklimaat van de
gehele Randstad. Zowel in het provinciale beleid als in het rijksbeleid wordt het
belang van dit gebied benadrukt. Het Groene Hart beslaat een deel van het zuidelijke
deel van het RES NHZ-gebied: Aetsveldsepolder, Haarlemmermeer en Gooi en
Vechtstreek.


Het Bestuurlijk Platform Groene Hart heeft de drie PARK’s (Provinciaal Adviseurs
Ruimtelijke Kwaliteit) gevraagd aan te geven hoe de zoekgebieden zich verhouden tot
de kwaliteiten van het gebied en waar kansen liggen om de verschillende RES-plannen
op elkaar af te stemmen, zodat deze elkaar versterken. Het advies bevat vijf
hoofdpunten, die gebruikt kunnen worden in het concretiseringsproces van de
zoekgebieden:
1.   Kijk over grenzen (zie het Groene Hart als een geheel).
2.   Respecteer de verscheidenheid; investeer in ruimtelijke kwaliteit.
3.   Verbind de energie-opgave aan andere grote opgaven en kom zo tot integrale
     gebiedsperspectieven.
4.   Een goed georganiseerd energienetwerk helpt heldere ruimtelijke ontwikkeling – en
     omgekeerd.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                     19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>5.   Op naar het vervolg: gebruik de keuzeruimte in de zoekgebieden. Gebruikmakend van de
     RES-documenten is een poging gedaan zoekgebieden te vinden in de vorm van een serie van
     testbeelden en afwegingsprincipes. De testbeelden zijn bedoeld om grip te krijgen op de
     opgave op bovenregionale schaal, en om te laten zien dat een samenhangend beeld kán
     ontstaan en er dus iets te kiezen valt.


Dit advies geeft aanleiding om voor het verder concretiseren en uitwerken van de zoekgebieden
de samenwerking met de andere omliggende energieregio’s en het Groene Hart vast te houden.


Energietransitie en het IJsselmeer
Het IJsselmeer is in veel opzichten een waardevol gebied waarin veel
maatschappelijke belangen samenkomen. Diverse RES-regio’s overlappen het
IJsselmeergebied. Het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied (BPIJ) vormt in feite het
bestuurlijke overlegorgaan voor het hele gebied. Het BPIJ heeft in een brief aan de
RES-regio’s een aantal aanbevelingen gedaan.


Deze aanbevelingen hebben de RES-regio's ter harte genomen. Zo is er structureel
overleg en afstemming tussen de RES-regio's ontstaan en is het thema
energietransitie door prominenter op de bestuurlijke agenda van het
IJsselmeergebied gekomen. Tegelijkertijd is het belang van integrale afweging tussen
de verschillende maatschappelijke opgaven en belangen verder toegenomen, evenals
het benutten van koppelkansen.


Relevante thema’s
De gebiedsagenda IJsselmeergebied heeft een samenhangend geheel van ambities,
principes en een toekomstperspectief neergelegd. De claims op het IJsselmeergebied
nemen toe vanuit de verschillende gebruiksfuncties en ontwikkelingen:
•    Duurzame energieopwekking: vanuit de verschillende RES’en wordt naar het
     IJsselmeergebied gekeken voor de opwek van duurzame energie (met name zon).
     Dit betreft in de RES 1.0 zowel Noord-Holland Noord (combinatie van
     natuurontwikkeling en zonne-energie in het project Wieringerhoek) als Noord-
     Holland Zuid (zoekgebieden van Amsterdam in het IJmeer). In de toekomst
     kunnen er vanuit de RES-trajecten (richting de RES 2.0) nieuwe energieprojecten
     in het IJsselmeergebied worden geïnitieerd of geschrapt.
•    Klimaatadaptatie: zoetwatervoorziening en waterveiligheid. De noodzakelijke
     maatregelen voor de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening hebben direct en
     indirect gevolgen voor de gebruiksmogelijkheden en voor de ruimtelijke kwaliteit
     van het IJsselmeergebied (Deltaprogramma).
•    Natuur- en waterkwaliteit: met de PAGW-projecten wordt toegewerkt naar een
     ecologisch gezond en toekomstbestendig watersysteem. De natuurmaatregelen




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                           20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>    raken soms recreatie en toerisme, scheepvaart, visserij, zoetwatervoorziening en
    de landschappelijke kwaliteiten.
•   Visserij: het streven is een duurzame visserij die in balans is met de productiviteit
    van het ecosysteem. Op termijn is het wenselijk duidelijkheid te creëren over het
    toekomstige areaal dat beschikbaar is voor de visserijsector.
•   Zandwinning: naar verwachting neemt in de toekomst de vraag naar zandwinning
    in het IJsselmeergebied toe. Beoogd wordt zandwinning optimaal te laten
    bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit van het gebied en de realisatie van diverse
    doelen in het IJsselmeergebied, zoals natuur en medegebruik.
•   Overige opgaven: verstedelijking (grootschalig Oostflank MRA/Amsterdam Bay
    Area, kleinschalig elders, krimp), scheepvaart (vaargeulen), recreatie en toerisme.


Deze belangen kunnen elkaar ook in de weg zitten. Dit geeft een spanningsveld. Alle
functies en ontwikkelingen volledig faciliteren en tegelijkertijd het door de Agenda
IJsselmeergebied neergezette toekomstperspectief realiseren, is in de praktijk niet
mogelijk (niet alles kan overal).


Benutten koppelkansen
Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid om zorgvuldig met het IJsselmeer om te
gaan. De opgave voor het IJsselmeergebied is om de energietransitie,
klimaatverandering, ruimtelijke opgaven, economische ontwikkelingen en
veranderende maatschappelijke wensen te verbinden. Het toekomstperspectief zoals
geschetst in de Agenda IJsselmeergebied 2050 en de Energieverkenning
IJsselmeergebied (2019) zijn hiervoor de leidraad. De RES’en gaan primair over het
opwekken van duurzame energie, maar ook in RES-kader staat het belang centraal
van de integrale afweging en het benutten van koppelkansen die in ecologisch,
ruimtelijk en/of economisch opzicht meerwaarde kunnen opleveren.




2.4 Energie-infrastructuur
In Noord-Holland Zuid ligt een robuust netwerk van energie-
infrastructuur, dat op dit moment echter niet meer in alle
gebieden aan de huidige energievraag kan voldoen. Er is op
de meeste stations wel netcapaciteit beschikbaar voor de
opwekking van duurzame energie, maar het verbruik van
elektriciteit stijgt de komende jaren fors in de sterk
stedelijke regio die Noord-Holland Zuid is. Daardoor raakt
de vraagkant steeds meer overbelast.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Uit de netimpactanalyse (bijlage 4) blijkt dat op 5 van de 57 stations een
knelpunt ontstaat door duurzame opwek. Daar zijn uitbreidingen nodig om
duurzame opwek aan te sluiten. Verder verwacht de netbeheerder in de regio
Noord-Holland Zuid een zeer sterke groei in de energievraag. Het gevolg van
deze toekomstige groei aan de vraagkant heeft als resultaat dat op 41
stations de maximale capaciteit in 2030 zal worden bereikt. Dit betekent een
grote opgave, met veel nieuwe stations en uitbreidingen de komende jaren.
Afstemming en samenwerking met de netbeheerder zijn essentieel om dit te
realiseren.

Wat is een netimpactanalyse?
Een robuuste energie-infrastructuur is randvoorwaardelijk voor het realiseren van de
ambities in de RES en het Klimaatakkoord. De netbeheerder bekijkt in hoeverre de
ambitie voor duurzame opwek past bij de huidige energie-infrastructuur en doet
aanbevelingen voor manieren waarop de ambitie van de regio voor 2030 daarop
aangesloten kan worden. In deze paragraaf staan de belangrijkste uitgangspunten,
stand van zaken en bevindingen van de netimpactanalyse van de netbeheerder voor
Energieregio Noord-Holland Zuid (zie bijlage 4 Netimpactanalyse voor de hele
analyse).


Ontwerpprincipes om het bestaande elektriciteitsnet zo slim en efficiënt mogelijk
gebruiken
De transitie van fossiele brandstoffen naar duurzame energie betekent dat
het elektriciteitsnetwerk moet worden verzwaard en uitgebreid. Dat is een
gigantische operatie met een grote maatschappelijke impact. Een operatie
die bovendien veel tijd, geld en mankracht kost. Het is onmogelijk om alle
aanpassingen tegelijkertijd te doen. Om de doelstellingen voor 2030 te
kunnen halen, is het belangrijk om zo efficiënt mogelijk te werk te gaan. Door
het bestaande elektriciteitsnet slim te gebruiken, zijn er minder uitbreidingen
en nieuwe transformatorstations nodig. Dit scheelt tijd, hectares aan
schaarse ruimte en miljoenen aan (maatschappelijke) kosten die we anders
terugzien op onze energierekening. Zo blijft de energietransitie haalbaar,
betaalbaar en toekomstbestendig.



“Naast uitbreiding moet we kijken naar slimme
oplossingen, zoals zonnevelden en windparken
combineren. Als de zon hard schijnt, waait het



RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>meestal niet hard en andersom. Wanneer we
zonnevelden bij windmolens plaatsen, kunnen we
daar gebruik maken van dezelfde kabel. Om hierin
slim te kunnen opereren hebben we iedereen
nodig”
Jocelyn Schaap, strategisch omgevingsmanager Liander op
www.energieregionhz.nl


Om tot een efficiënte energietransitie te komen, gelden de volgende vijf
ontwerpprincipes voor de energie-infrastructuur:
1. Benut de bestaande energie-infrastructuur optimaal. Sluit nieuwe projecten
     voor het opwekken van energie aan op plekken waar nu ruimte op het net
     is.
2.   Combineer opwek en verbruik. Plaats projecten voor het opwekken van
     energie in de buurt van plekken waar veel energie nodig is. Zo
     minimaliseren we het energietransport over lange afstanden.
3.   Zorg voor een constante productie van energie. Combineer zon en wind in
     een 50/50-vermogensverdeling, omdat zon en wind verschillende
     opwekpieken hebben.
4.   Cluster projecten voor duurzame opwek. Zet in op grootschalige projecten.
     Het is makkelijker om eenmalig aanpassingen te doen in een groot
     gebied, dan meerdere aanpassingen in kleinere gebieden.
5.   Gebruik slimme technische oplossingen: cable pooling (zon- en wind
     combineren op één aansluiting), curtailment (beperken van de
     opwekpiek), redundantie loslaten (door gebruik te maken van de
     reservecapaciteit op stations) .


Combineren van zon en wind
Vanuit het oogpunt van systeemefficiëntie is het slim om de vraag zo dicht mogelijk
bij het aanbod te realiseren. Ook zorgt een goede verdeling van zon en wind voor een
efficiëntie benutting van het elektriciteitsnetwerk. Wind en zon kennen beiden een
ander profiel. Omdat het elektriciteitsnet op vermogenspieken wordt aangelegd, is het
terugleverprofiel van belang. Opwek via zon en wind komt zelden tegelijkertijd voor
(zeer geringe momenten per jaar). De opwek van zon en wind sluiten dus goed op
elkaar aan. De combinatie leidt daarmee tot lagere maatschappelijke kosten dan
wanneer er alleen ingezet wordt op wind of zon, want door de combinatie hoeft de
netbeheerder het elektriciteitsnet op minder plekken te verzwaren.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                  23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Wat is de huidige situatie van het elektriciteitsnet?
In Noord-Holland Zuid groeit de vraag naar energie sterk: vanuit datacenters,
elektrisch vervoer, industrie en de gebouwde omgeving. Bovendien worden in
een deel van Noord-Holland Zuid veel nieuwe woningen gebouwd. Het
elektriciteitsnet raakt hierdoor op steeds meer plekken vol. Ook wordt veel
zonne-energie opgewekt, zowel groot- als kleinschalig, waardoor er soms
knelpunten in dit elektriciteitsnet ontstaan.

Op dit moment is er in Noord-Holland Zuid niet overal voldoende ruimte op
het elektriciteitsnet (zie afbeelding Beschikbare capaciteit).




Dat geldt voor de vraag naar en op enkele locaties voor het terugleveren van
elektriciteit. Wanneer er geen transportcapaciteit beschikbaar is voor het
afnemen van stroom, betekent dit dat niet alle aanvragen hiervoor kunnen
worden gerealiseerd. Hetzelfde geldt voor het terugleveren van stroom. De
netbeheerders werken daarom hard aan het versterken van de energie-
infrastructuur. Maar het tempo waarin nu zonneweides en zonnepanelen
worden gerealiseerd, kan de netbeheerder niet bijhouden.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                          24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                            Een veranderend energiesysteem

                                                            Van eenrichtingsverkeer (van grote

                                                            elektriciteitscentrales naar gebruikers) naar

                                                            tweerichtingsverkeer, waarbij op

                                                            verschillende netvlakken duurzame energie

                                                            wordt ingevoed. Het elektriciteitsnet is hier

                                                            nog onvoldoende op aangepast, waardoor

                                                            knelpunten ontstaan. Zo kan het voorkomen

                                                            dat de kabel in de straat onvoldoende

                                                            capaciteit heeft voor teruglevering door zon

                                                            op dak terwijl een windpark in dezelfde

                                                            gemeente wel kan worden aangesloten

                                                            omdat er beschikbare capaciteit op het

                                                            station is.

In 2019 is in opdracht van onder andere de provincie Noord-Holland en
Liander een systeemstudie uitgevoerd. Deze studie had als doel een beeld te
geven van de (energie)ontwikkelingen in de toekomst (voor 2020, 2030 en
2050) en de impact hiervan op de noodzakelijke infrastructuur. Een van de
voornaamste conclusies is dat er twee tot vier keer zoveel capaciteit nodig is
op het elektriciteitsnetwerk. En dat er naast elektriciteit ook duurzame
gassen en warmte als energiedragers nodig zijn. Dit betekent dat er voor de
netwerkbeheerders de komende jaren een grote opgave ligt voor de
uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk.

Daarnaast zijn in 2019 door Liander verdiepende scenariostudies uitgevoerd
om een beeld te krijgen van de belasting van de elektra-infrastructuur. De
studies zijn gemaakt in samenwerking met de meeste gemeenten uit de regio
Noord-Holland Zuid. De belangrijkste conclusie van deze studies is dat
binnen tien jaar het grootste gedeelte van de 57 stations in het
elektriciteitsnet in de regio overbelast raken. Het gaat vooral om knelpunten
in de afname van elektriciteit vanwege de snel toenemende vraag naar meer
energie in de regio. De RES 1.0 heeft vooral impact op de teruglevering van
energie op het net.

Om de energietransitie te faciliteren en aan de toenemende vraag naar
capaciteit te kunnen voldoen, is het noodzakelijk om het elektriciteitsnet uit
te breiden. De komende jaren moeten enkele nieuwe onderstations worden
gebouwd, onder andere in Haarlem, Oostzaan, Weesp en nabij Schiphol.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Wat is de impact van de Regionale Energiestrategie 1.0?
Liander heeft, in samenwerking met Stedin en TenneT, een analyse gemaakt
van de impact van de RES 1.0 van Noord-Holland Zuid op het
elektriciteitsnet. In onderstaande figuur is de netimpact gevisualiseerd voor
de regio Noord-Holland Zuid voor het jaar 2030 op de huidige bestaande
elektriciteitsinfrastructuur. Het totale vermogen zon en wind uit het RES-bod
bedraagt 2070 MW en de totale capaciteit van de onderstations bedraagt
2830 MW. Hieruit blijkt dat wanneer de duurzame projecten goed worden
verdeeld, dit op stationsniveau past. Niet alles is evenredig verdeeld
waardoor op vijf stations een knelpunt ontstaat door duurzame opwek
(Uithoorn, Beverwijk, Uitgeest, Velsen en Edam).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                            26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Impact op elektriciteitsstations op basis van het RES 1.0-bod




Verder wordt in de regio Noord-Holland Zuid een zeer sterke groei in
energievraag verwacht. Deze is weergegeven in de rechter figuur. Het gevolg
van deze toekomstige groei is dat op 41 stations in 2030 de maximale
capaciteit zal worden bereikt (zie bijlage 4 Netimpactanalyse voor de hele
analyse).

De belangrijkste bevindingen uit de netimpactanalyse zijn:
• Op 52 van de 57 stations in Noord-Holland Zuid is netcapaciteit
   beschikbaar voor het opwekken van duurzame energie. Bij vijf stations
   zijn extra uitbreidingen nodig om de duurzame opwek aan te kunnen
   sluiten.
• In een aantal gebieden, zoals bijvoorbeeld rondom het Noordzeekanaal-
   gebied en rondom Amstelveen (zonneweides) kan nog systeemefficiëntie
   worden toegepast, zodat er minder ruimte en kosten nodig zijn om de
   projecten te realiseren.
• Bij 41 stations zal de maximale capaciteit in 2030 worden bereikt door
   een sterke groei in de energievraag.
• Ontwikkelingen in de vraag naar energie bepalen op de lange termijn
   grotendeels het toekomstige ontwerp van het netwerk. In de jaren tot en
   met 2030 zijn er 27 nieuwe stations en 29 verzwaringen van bestaande
   stations nodig.


“Wind en zon zijn zo complementair, idealiter
voeg je dat samen.”
Deelnemer lokale bijeenkomst Amstelveen




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>De netwerkbeheerders voorzien de meeste benodigde uitbreidingen al in hun
netplannen; de uitbreidingen en nieuwe transformatorstations die nodig zijn
tot 2030 staan hierin en worden verkend of voorbereid. Nauwe samenwerking
met de gemeenten en provincie bij het bouwen of uitbreiden van stations is
cruciaal om de doelstellingen te halen. Het is belangrijk dat de gemeente
meedenkt bij nieuwe locaties, bestemmingsplannen hierop aanpast, en de
grond beschikbaar stelt. Ook het ontwerpen van de stations vereist
gezamenlijke inspanning. Dit zijn de eerste stappen die met elkaar gezet
moeten worden.

Wat gaat de energieregio doen?
De omvangrijke investeringen in de infrastructuur van het elektriciteitsnet
worden uiteindelijk door de inwoners en bedrijven betaald. Bovendien heeft
infrastructuur zowel boven- als ondergronds een aanzienlijke ruimtelijke
impact en kent de aanleg ervan lange doorlooptijden. Daarom zet de regio,
naast de noodzakelijke uitbreidingen in het energienet, in op slim gebruik van
het elektriciteitsnet. Op deze wijze zijn er minder kabels, uitbreidingen en
nieuwe transformatorstations nodig, en draagt systeemefficiëntie bij aan een
haalbare, betaalbare en toekomstbestendige RES. Dit betekent:
1. Er worden systeemefficiënte keuzes gemaakt. Dat scheelt tijd, geld en
    ruimte, zonder dat concessies in de ambitie nodig zijn. Bijvoorbeeld door
    het opwekpotentieel minimaal te verlagen in een aantal zoekgebieden,
    waardoor deze zoekgebieden wel binnen de huidig beschikbare
    transportcapaciteit vallen. Of door zon en wind te combineren op één
    aansluiting. Zo kan er meer opwek worden aangesloten op hetzelfde
    station dan met alleen zon. Op deze manier kan de ambitie gehaald
    worden zonder een groot aantal stations uit te breiden of nieuw te
    bouwen. De tijd- en ruimtewinst die hiermee worden behaald, helpen te
    versnellen op andere (opwek)locaties.
2. Het zon-op-dakpotentieel wordt gecoördineerd. Voor zon op dak is veel
    draagvlak, maar dit potentieel brengt enorme uitdagingen voor het
    elektriciteitsnet met zich mee. Begin eerst op daken die geclusterd liggen
    of waar een hoog constant verbruik van energie is. Dit zorgt voor minder
    kabels en minder transport van energie, doordat de opgewekte energie
    tegelijkertijd verbruikt wordt op deze locaties. Bedrijventerreinen zijn
    hiervoor, vanuit slim gebruik van het elektriciteitsnet, in de regel een
   goed startpunt.
3. De energievraag rond mobiliteit, industrie en de gebouwde omgeving
   wordt scherper in kaart gebracht. Door dit te doen, kunnen er met meer




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>       zekerheid en concreetheid investeringen gedaan worden in het
   toekomstige netontwerp.
4. Zoekgebieden worden gezamenlijk verder geconcretiseerd in een
       regionaal uitvoeringsprogramma. Zo kan per
       zoekgebied worden vastgesteld wanneer de grootschalige opwek in het
       gebied kan worden aangesloten en wat de tijdslijnen daaraan vooraf
       zijn. Dit vergroot de haalbaarheid van de RES-doelstellingen.




2.5 Effecten
Door de verschillende maatschappelijke en financiële effecten van
energieprojecten in beeld te brengen, wordt het makkelijker om alternatieven
of varianten te vergelijken. Het in beeld brengen van de effecten is geen doel
op zich, maar kan helpen bij de verdere besluitvorming over de
zoekgebieden.

Effectbepaling tot de RES 1.0
In het traject tot de RES 1.0 heeft Noord-Holland Zuid al op verschillende
manieren aandacht besteed aan de effecten6 . Er is een onderzoek gedaan
naar de effecten en de beoordeling van de effecten (directe economische
effecten, indirecte economische effecten, kosten en exploitatie, effecten op
natuur, landschap, ruimtegebruik en hinder en energieopwekking en
-gebruik)7. Dit was een algemeen onderzoek, niet gericht op specifieke
locaties. Vervolgens zijn de effecten op natuur, landschap, ruimtegebruik,
kosten en opbrengsten van verschillende scenario’s in beeld gebracht. Dit
hielp bij het vergelijken van de scenario’s en het komen tot de zoekgebieden.
Daarnaast is in de concept-RES een beoordeling op hoofdlijnen van de
effecten op natuur en landschap gemaakt op de schaal van de RES-regio.
Voor de kosten en opbrengsten zijn in de concept-RES de aandachtspunten
in beeld gebracht op het niveau van de RES-regio.


“Bedrijven moeten gehoord en gesteund
worden in de participatie voor concrete
projecten. Alleen dan kunnen we de


6   Zie voor meer details het katern RES 1.0 - MER en milieueffecten..
7   Het document van de expertsessies vindt u op de website van de energieregio.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                              29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>economische kansen die de energietransitie
biedt benutten.”
Olof van der Gaag, directeur van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) en lid van de
stuurgroep RES Noord-Holland Zuid


Deze effectbeoordelingen sluiten aan bij het abstractieniveau van de concept-
RES en de RES 1.0. Detailonderzoeken naar leefbaarheidseffecten zoals
geluid, zicht, slagschaduw en ecologische veldonderzoeken, zijn nog geen
onderdeel van de RES 1.0. Dergelijke onderzoeken zijn pas zinvol op lokale
schaal, omdat deze afhangen van de precieze locatie en van de concrete
scope van het project (zoals omvang, type windturbine, wijze van aanleg
enz.). Deze onderzoeken zullen dan ook pas plaatsvinden in het kader van
bijvoorbeeld het nader uitwerken van het zoekgebied, het opstellen van het
omgevingsplan of in het kader van de omgevingsvergunning.

Ook naar de effecten op de netinfrastructuur zijn al onderzoeken gedaan.
Liander heeft zowel voor de concept-RES als voor de RES 1.0 een
netimpactanalyse uitgevoerd (bijlage 4). Daarnaast hebben de provincies
Noord-Holland en Flevoland onderzoek laten uitvoeren naar de
werkgelegenheidseffecten in Noord-Holland.

In aanloop naar de RES 1.0 is een aantal zoekgebieden verder onderzocht.
Daarbij zijn voor enkele zoekgebieden ‘nulmetingen natuur en landschap’
gedaan, ‘effectenmatrices’ en ‘ruimtelijke impactstudies’ natuur en
landschap uitgevoerd. Waar relevant zijn de uitkomsten verwerkt in de
gebiedspaspoorten, zie hiervoor de RES-viewer. In onderstaand kader staat
wat de wijzigingen ten opzichte van de concept-RES betekenen voor de
effecten op het gebied van natuur, landschap, kosten en opbrengsten.

Verschil tussen de concept-RES en de RES 1.0: wat valt op voor de effecten natuur
en landschap, en kosten en opbrengsten?
Natuur en landschap
Op het schaalniveau van de regio is iets te zeggen over de gewijzigde effecten op
natuur en landschap. Ten opzichte van de concept-RES zijn in Noord-Holland Zuid
enkele zoeklocaties voor wind- en zonne-energie afgevallen, zoals de
Aetsveldsepolder, de Bloemendalerpolder, de Diemer Vijfhoek en het Gooimeer. Het
afvallen van de zoeklocatie Gooimeer voorkomt negatieve effecten van windturbines
op natuur, zoals voor de hierdoorheen lopende migratieroutes van vogels en
vleermuizen. Het afvallen van de zoeklocatie voor windenergie Aetsveldsepolder is om




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                               30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>het open zicht te handhaven. Het afvallen van de windlocaties Bloemendalerpolder
behoudt open zicht op polders en zichtlijnen..

Kosten en opbrengsten
De kosten en opbrengsten zijn sterk afhankelijk van de locatie en exacte uitwerking.
Op het schaalniveau van de regio is het nog niet mogelijk iets te zeggen over de
gewijzigde effecten op de kosten. Uit de netimpactanalyse is af te leiden dat de
combinatie van opwek van wind- en zonne-energie een gunstig effect heeft op de
kosten voor energie-infrastructuur. Dit komt met name door het efficiënt gebruik van
de beschikbare ruimte in het elektriciteitsnetwerk.

In het algemeen zullen voor de zoekgebieden de kosten en opbrengsten richting de
RES 2.0 en verder nog in beeld gebracht moeten worden. Zoekgebieden met relatief
hoge kosten worden niet op voorhand uitgesloten, hoewel dit de uitvoerbaarheid zal
verkleinen. De keuzes hierin moeten op basis van een brede belangenafweging
worden gemaakt. De netbeheerder heeft in de netimpactanalyse aanbevelingen
gedaan om kosten en tijd te besparen.


Effectbepaling na de RES 1.0
Met de verdere concretisering van de zoekgebieden in de komende jaren
richting de RES 2.0 en verder en de borging in omgevingsbeleid, zullen de
maatschappelijk en financiële effecten en de effecten op de energie-
infrastructuur, voor zover mogelijk en nodig, verder in beeld worden
gebracht. Gemeenten kunnen voor deze beleidsafwegingen gebruikmaken van
verschillende afwegingsmethoden. Belangrijke vragen daarbij zijn hoe en
wanneer belanghebbenden worden betrokken en welke effecten van belang
zijn. Zo zet de effectenmatrix de effecten alleen op een rij, worden in een
multicriteria-analyse effecten ten opzichte van elkaar gewogen (gescoord),
geeft een businesscase inzicht in de financiële gegevens en leidt een
maatschappelijke kosten-batenanalyse tot inzicht in maatschappelijk
rendement. Om de besluitvorming zo zorgvuldig mogelijk te laten
plaatsvinden, zullen gemeenten moeten bepalen of en zo ja, welke
afwegingsmethode ze het best kunnen toepassen tijdens de verschillende
momenten van besluitvorming.

Gezondheidsaspecten en de RES
De RES is de uitwerking van een deel van de in het nationaal Klimaatakkoord
gemaakte afspraken met als doelstelling de uitstoot van broeikasgassen
substantieel te verlagen. De energietransitie, het stap voor stap overgaan van
fossiele brandstoffen naar duurzame opwek van energie, zorgt hiermee ook
voor een schonere en duurzamere leefomgeving. Zo wordt met het vervangen




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>van bijvoorbeeld kolencentrales niet alleen CO2-uitstoot gereduceerd, maar
ook de hoeveelheid stikstofdioxine, zwaveloxide en kwik.

Het middel mag niet erger zijn dan de kwaal. Het opwekken van duurzame
energie met zonneweides en windturbines, het verwarmen en koelen van
gebouwen door het gebruik van warmte en koude uit oppervlaktewater,
afvalwater of drinkwater, mogen ons niet voor nieuwe gezondheidsrisico’s
stellen. Daarom is hier bij het opstellen van de RES rekening mee gehouden
(zie ook het Katern thematafels).

Dit geldt in het bijzonder voor de hinder en geluidsoverlast van windturbines.
De hoeveelheid geluid die een windturbine produceert is afhankelijk van de
windsnelheid, het bouwjaar en de hoogte van de turbine. Nieuwe
windturbines produceren minder geluid. Hogere turbines draaien langzamer
en maken daardoor minder geluid. In de wet staat dat het geluid van een
windturbine gemiddeld per jaar niet meer dan 47 decibel mag zijn, gemeten
op de gevel van een woonhuis. ’s Nachts mag dit niet meer dan gemiddeld
41 decibel zijn. Ter vergelijking: het geluidsniveau van een gesprek is 60
decibel, dat van een drukke verkeersweg op 100 meter afstand is 80 decibel
en van een opstijgend vliegtuig op 200 meter hoogte 100 decibel (zie
informatieblad van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). Voordat een
vergunning voor een windturbine kan worden afgegeven, is het verplicht een
onderzoek uit te voeren naar de geluidscontouren. In een vergunning kunnen
voorwaarden worden gesteld aan de mate van hinder en kunnen maatregelen
opgenomen worden om de hinder binnen bepaalde normen te houden.
Hierbij mag het bevoegd gezag zoals de gemeente of provincie strengere
normen hanteren dan wettelijk vastgesteld.

Veel mensen maken zich hierbij zorgen over het zogeheten laagfrequent
geluid (lage tonen) van windturbines. Bij het opstellen van de RES wordt
steeds weer gebruikgemaakt van de meest actuele inzichten. Op dit moment
zijn dit vooral de studies uitgevoerd door het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

In Nederland leven we met relatief veel inwoners op een beperkte oppervlakte
en accepteren we een bepaalde mate van hinder. Dat geldt voor bijna alles
wat in de openbare ruimte wordt gedaan. Denk bijvoorbeeld aan de bouw van
wegen en het bijkomende lawaai van wegverkeer. Via milieuwetgeving zijn
normen gesteld aan de hoeveelheid geluid die windturbines mogen
veroorzaken. Hiervoor wordt voor windturbines gebruikgemaakt van de in de
Activiteitenregeling milieubeheer beschreven reken- en meetvoorschriften.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Advies jongeren: De wortel en de stok
De energietransitie moet zichtbaarder zijn: “We moeten er bij wijze van spreken
constant tegenaan lopen.” Wil de RES enige kans van slagen hebben, dan is het van
groot belang dat de kosten en baten van de energietransitie duidelijk zijn voor
burgers, bedrijven en andere stakeholders. Bovendien moet het lonen om nu in te
stappen. De overheid moet burgers subsidiëren naar financiële draagkracht om te
voorkomen dat burgers met meer financiële middelen ook meer profiteren van de
energietransitie.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>3. Regionale Structuur Warmte
Dit hoofdstuk bevat de Regionale Structuur Warmte (RSW) van Noord-Holland
Zuid. Eerst wordt de RSW geïntroduceerd. Vervolgens komen de bovengemeente-
lijke warmtebronnen, de warmtevraag en mogelijke warmte-infrastructuur aan de
orde (3.1 tot en met 3.3). Daarbij wordt aandacht besteed aan de onderwerpen die
samen de werkagenda vormen. Ook wordt ingegaan op de regionale
samenwerking, de werkagenda en de wijze waarop gemeenten afstemmen over
een mogelijke verdeling van bovengemeentelijke warmtebronnen (3.4). Tot slot
worden de specifieke situaties in de deelregio’s toegelicht (3.5 tot en met 3.8).

Wat is de RSW?
In het Nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat in de RES ook aandacht
wordt besteed aan warmte voor de gebouwde omgeving. Het deel van de RES
dat over warmte gaat, heet de Regionale Structuur Warmte (RSW). De RSW
beschrijft hoe de warmtevraag in de gebouwde omgeving en het potentiële
aanbod van warmtebronnen die relevant zijn voor meerdere gemeenten in de
regio, mogelijk aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Dit zijn de zogenoemde
bovengemeentelijke warmtebronnen (zie onderstaand kader voor een
toelichting). Meer specifiek gaat de RSW over bovengemeentelijke
samenwerking en kennisuitwisseling op het gebied van warmtebronnen,
warmtevraag en warmte-infrastructuur met als doel te voorkomen dat een
warmtebron dubbel wordt geclaimd of juist onbenut blijft8.


“Warmtetransitie is de meest complexe
opgave – we moeten zo snel mogelijk
beginnen.”
Arie-Willem Bijl, warmteregisseur MRA Warmte- & Koudeprogramma


Wanneer is een warmtebron een potentiële bovengemeentelijke warmtebron?
Een warmtebron kan als bovengemeentelijk worden aangemerkt als de
warmte over afstand getransporteerd kan worden. Over het algemeen wordt
gesteld dat dit het geval is bij warmtebronnen met temperaturen boven de
70 ⁰C. Dit is bijvoorbeeld het geval bij geothermie en restwarmte uit de
industrie. De afstanden tussen bron en afnemer kunnen niet te groot zijn
vanwege de warmteverliezen die optreden tijdens het transport. Daarnaast is


8
    De RSW gaat niet in op koude. Dit komt mogelijk wel in gemeentelijke TVW’s aan bod.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                     34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>mogelijk sprake van bovengemeentelijke potentie bij een bron met
temperaturen tussen 40-70 ⁰C met overcapaciteit die lokaal niet benut kan
worden. Bronnen met temperaturen onder de 40 ⁰C (zoals aquathermie en de
buitenlucht), of bronnen die lokaal aanwezig zijn of lokaal kunnen worden
gerealiseerd (zoals zonthermie of biowarmte), zijn minder geschikt voor
regionaal transport. Toch wordt een aantal van deze bronnen (zoals
aquathermie en restwarmte van datacenters) in de RSW 1.0 behandeld,
omdat ze met de tijd wel bovengemeentelijk relevant kunnen worden.


RSW 1.0 is een tussenstap
De RSW geeft een eerste inzicht in de warmtevraag per gemeente, het warmteaanbod
in de regio van bovengemeentelijke warmtebronnen en de (regionale) warmte-
infrastructuur. Op het moment van schrijven (maart 2021) zijn onderzoeken naar
beschikbaarheid en potentie van duurzame bronnen zoals geothermie of
aquathermie, of de bijdrage van restwarmte vanuit de industrie, nog niet afgerond.
Ook zitten veel gemeenten nog midden in het proces om tot een Transitievisie
Warmte (TVW) te komen; in vier gemeenten is de TVW vastgesteld door de
gemeenteraad9. (De status van, en de gemeentelijke visie op de TVW’s is opgenomen
in bijlage 3.)


Naast het in kaart brengen van de warmtevraag, warmtebronnen en warmte-
infrastructuur, gaat de RSW 1.0 in op de volgende twee onderdelen:

Gespreksleidraad
De gespreksleidraad geeft een overzicht van onderwerpen waarop
gemeenten, waterschappen en provincie afstemming kunnen organiseren bij
bovengemeentelijke verdelingsvraagstukken in de warmtetransitie. Het doel
hiervan is om gemeenten, waterschappen en provincie te helpen bij het
maken van toekomstige afspraken over warmtebronnen. Door vroegtijdige
afstemming op regionaal niveau kunnen partijen sturen op optimale
benutting van een bovengemeentelijke warmtebron. De gespreksleidraad
wordt in paragraaf 3.4 behandeld.

Werkagenda
Er is behoefte in de regio om op concrete onderwerpen stappen te zetten.
Daarom hebben de deelregio’s gezamenlijk een werkagenda opgesteld om de


9
    Amsterdam (30-09-2020), Edam-Volendam (17-09-2020), Amstelveen (16-12-2020),
Wormerland (02-02-2021). De status van de TVW’s en de gemeentelijke visie op de TVW’s zijn
opgenomen in bijlage 3.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                        35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>regionale samenwerking te zoeken. De gemeenten hebben de regie, maar
samenwerking tussen veel verschillende partijen is nodig om de complexe
warmtetransitie te realiseren. De stappen in de werkagenda gaan in op
samenwerking, kennisdeling, onderzoeken en studies op specifieke thema’s
en op het gesprek met marktpartijen. Dit biedt een handelingsperspectief
voor de gemeenten in de energieregio Noord-Holland Zuid op weg naar de
RSW 2.0. De werkagenda wordt in paragraaf 3.4 verder toegelicht.

Relatie RES en wisselwerking met de TVW en WUP
De RSW maakt geen keuze in welk type warmtevoorziening waar wordt
toegepast, dat doen gemeenten in hun transitievisies warmte (TVW’s). De
gemeenten stellen de TVW volgens planning uiterlijk eind 2021 vast10.
Daarna gaan gemeenten aan de slag met het opstellen van
(wijk)uitvoeringsplannen (WUP’s). In de WUP ontwikkelen gemeenten, samen
met de partijen en inwoners die een rol spelen in de warmteketen in die wijk,
een aanpak voor de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving op
wijkniveau.

De RSW, TVW en WUP beïnvloeden elkaar, dit is de interactie die plaatsvindt
tussen de lokale en regionale schaalniveaus11. Onderstaande figuur bevat een
schematische weergave van de interactie die plaatsvindt tussen de diverse
schaalniveaus. Het katern RES-proces bevat een overzicht van de
stakeholders die zijn betrokken in het proces om te komen tot de RSW 1.0.


Deze afbeelding toont de samenhang tussen de verschillende niveaus binnen de warmtetransitie




10
     Conform afspraken in het Klimaatakkoord.
11
     De TVW’s worden binnen vijf jaar herijkt, de RSW zal tegelijk met de RES elke twee jaar
herijkt worden. De volgende stap op regionaal niveau ligt in 2023 met de RES/RSW 2.0.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                         36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Draagvlak en participatie zijn een aandachtspunt
Voorwaarde voor een succesvolle warmtetransitie zijn maatschappelijk en
bestuurlijk draagvlak en lokale participatie. Elke gemeente vult dit
participatieproces op haar eigen manier in, om zo het draagvlak naar een
aardgasvrije samenleving te kunnen vergroten en het gebruik van aardgas
naar 2050 toe te kunnen uitfaseren.

Besluitvorming RSW in de RES 1.0
De RSW wordt als onderdeel van de RES 1.0 vastgesteld door alle
gemeenteraden, algemeen besturen van waterschappen en Provinciale
Staten. Met deze vaststelling leggen de betrokkenen voor het thema Warmte
vast over welke onderwerpen zij onderling het gesprek aangaan bij de
verdeling van warmtebronnen met bovengemeentelijke potentie om
gezamenlijk tot de meest optimale inzet te komen. Het inzicht dat daarmee
ontstaat, helpt om zo optimaal mogelijk gebruik te maken van de
warmtebronnen in de regio. Gedurende de gehele warmtetransitie kunnen
inzichten steeds verder aangescherpt worden door het verder ontwikkelen
van technieken, meer kennis en inzicht over warmtebronnen en verdere
vorming van de warmtetransitie binnen gemeenten.




3.1 Warmtebronnen
Om te bepalen of er mogelijkheden liggen voor regionaal warmtetransport is
inzicht nodig in de aanwezige warmtebronnen, het mogelijke overschot aan
warmte in een gebied en de warmtevraag die bediend kan worden door het




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>aanwezige warmteaanbod. In deze paragraaf worden de beschikbare
bovengemeentelijke warmtebronnen beschreven. Onder elke (potentiële)
bovengemeentelijke warmtebron wordt aangegeven hoe gemeenten in Noord-
Holland Zuid de samenwerking rond deze warmtebron de komende periode
vormgeven. Dit zijn de onderdelen van de werkagenda.

Warmtebronnen
De concept-RSW, opgenomen in de concept-RES, heeft laten zien dat er in de
regio Noord-Holland Zuid een grote verscheidenheid aan warmtebronnen
aanwezig is. In de meeste gevallen zullen warmtebronnen zo lokaal mogelijk
worden ingezet om – vanwege de afstand tot de bron – onnodig transport en
hoge kosten te voorkomen. In sommige gevallen is echter meer vermogen
beschikbaar dan nodig is in de gemeente, is de temperatuur niet geschikt
voor de lokale warmtevraag, of ligt de bron nabij vastgoed in een andere
gemeente. In deze gevallen kan het de meest optimale keuze zijn om de
warmte naar één of meerdere nabijgelegen gemeenten te transporteren.

Bij de beschrijving van de bovengemeentelijke warmtebronnen in de regio
Noord-Holland Zuid, maakt de RSW onderscheid tussen potentieel generieke
warmtebronnen en specifieke warmtebronnen. Generieke warmtebronnen zijn
relevant voor grote delen van de regio Noord-Holland Zuid. Dit zijn de
volgende – potentiële – bronnen: geothermie, restwarmte uit industrie,
verbranding van vaste biogrondstoffen, restwarmte uit datacenters,
aquathermie en hernieuwbaar gas (groen gas, waterstofgas).

Specifieke bovengemeentelijke warmtebronnen zijn bronnen die voor een
aantal gemeenten of zelfs deelregio’s relevant zijn. Dit betreffen: Afval
Energie Bedrijf (AEB), de Diemercentrale en de leidingen van de
Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland (WRK-leidingen). De
specifieke bovengemeentelijke warmtebronnen worden in tekstkaders nader
toegelicht.

Geothermie
Wat is geothermie en is het beschikbaar?
Geothermie (aardwarmte) maakt gebruik van warmte uit de (diepe)
ondergrond. Of warmte uit de diepe ondergrond winbaar is, is afhankelijk van
de lokale eigenschappen van de aardlagen. Het is op dit moment in grote
delen van de regio nog niet bekend of en zo ja, hoeveel warmte uit
geothermie beschikbaar is in de regio Noord-Holland Zuid (zie ook
onderstaand figuur). Om dit vast te stellen wordt momenteel onderzoek




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>gedaan naar de aanwezigheid van geschikte aardlagen12. De resultaten
hiervan zijn naar verwachting eind 2021/begin 2022 bekend. Meer
technische informatie over geothermie staat in bijlage 3.


De technische potentie van geothermie in de regio Noord-Holland Zuid
In de regio zijn nog weinig data over de ondergrond beschikbaar. Met onderzoeken als SCAN
wordt de potentie verder in kaart gebracht.




Om de geschiktheid van de ondergrond definitief vast te stellen zijn naast
aanvullend onderzoek ook kostbare proefboringen vereist. Aan de hand van
die onderzoeken is definitief vast te stellen welke bovengrondse locaties ook
ondergronds geschikt zijn voor aardwarmte. Dit is van belang omdat een
geothermiebron aan de oppervlakte relatief weinig ruimte vraagt, maar in de
ondergrond wel een groot gebied beslaat dat zich kan uitstrekken over
(onder) gemeentegrenzen13. Daarnaast is niet ieder gebied geschikt of
wettelijk toegankelijk voor proefboringen en winning van aardwarmte. Er
moet aan zeer strenge eisen worden voldaan. Zo zijn bijvoorbeeld

12
     Dit wordt onderzocht vanuit de landelijke Seismische Campagne Aardwarmte Nederland
(SCAN) van EBN/TNO, met extra financiering vanuit de provincies Noord-Holland en Flevoland.
Een deel van de activiteiten heeft plaatsgevonden in het najaar van 2020, het tweede en laatste
deel is gepland voor april tot en met september 2021.
13
     Adviezen Commissie MER, 17 september 2020, 20200917-Advies-Commissie-MER-NHZ.pdf
(energieregionhz.nl).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                            39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>natuurgebieden of drinkwaterbeschermingsgebieden uitgesloten. Geothermie
vraagt daarom al snel om bovengemeentelijke samenwerking. Daarnaast
hechten de gemeenten in de regio aan veiligheid en zorgvuldig
omgevingsmanagement.

De businesscase van een geothermieproject heeft zo’n 4.000 tot soms wel
8.000 woningequivalenten op een warmtenet nodig voordat het financieel
haalbaar is14. De financiële haalbaarheid van een geothermiebron is daardoor
afhankelijk van een georganiseerde warmtevraag en de ontwikkeling en
groeistrategie van het warmtenet. Een concentreerde warmtevraag in de
nabijheid van een geschikte productielocatie biedt de beste uitgangspunten.

Geothermie in Noord-Holland Zuid
De regio kent een gerealiseerd geothermieproject bij Floricultura in
Heemskerk dat al enige tijd warmte produceert. Deze warmte wordt ingezet
in de glastuinbouw15. In sommige gebieden is geothermie zelfs de enige
mogelijke grootschalige, duurzame bron, bijvoorbeeld bij Greenport
Aalsmeer.

De provincies Noord-Holland en Flevoland zijn samen met de gemeenten
Amsterdam en Haarlem, Energiebeheer Nederland (EBN) en zes
marktpartijen (Vattenfall, Eneco, Engie, HVC, Shell en Eavor) een
samenwerkingsovereenkomst aangegaan voor het benutten van geothermie
in de regio. Ook andere gemeenten en warmtebedrijven kunnen zich bij deze
lopende overeenkomst aansluiten. Met deze overeenkomst willen de partijen
bijdragen aan de ontwikkeling van transparantie, vertrouwen en draagvlak
voor aardwarmte in de MRA.

In de regio Noord-Holland Zuid lopen aanvragen voor
opsporingsvergunningen bij het ministerie van Economische Zaken en
Klimaat. Een opsporingsvergunning dient als een soort marktordening voor
een bepaald gebied voor een bepaalde tijd. Zolang een (rechts)persoon een
opsporingsvergunning is toegekend en zolang deze geldig is, kan alleen
iemand anders opsporingsactiviteiten uitvoeren in het gebied waar de
opsporingsvergunning voor geldt. D4 en Shell hebben een aanvraag
ingediend voor een project in Zuid-Holland-Noord, waar ook een deel van de

14
     Woningequivalenten zijn een methode om de warmtevraag van kantoren en ander vastgoed
(utiliteit) op te kunnen tellen bij die van woningen. Een woningequivalent is gelijk aan één
woning of 130 m2 utiliteit.
15
     www.floricultura.com.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                         40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre> gemeente Haarlemmermeer binnen het opsporingsgebied valt. Ook is door
 HVC, Vattenfall en de gemeente Almere een opsporingsvergunning
 aangevraagd om een deel van het warmtenet Amsterdam Zuidoost/Almere
 mee te verduurzamen. HVC heeft een opsporingsvergunning toegekend
 gekregen om de potentie in de IJmond-gemeenten in kaart te brengen.
 Voordat tot winning overgegaan kan worden zal onder andere ook een
 winningsvergunning toegekend moeten zijn.

 Werkagenda
 • Actie: mogelijkheid tot aansluiten bij bestaande
    samenwerkingsovereenkomst.
 • Toelichting: gemeenten met een ambitie op het gebied van geothermie
    kunnen zich aansluiten bij de samenwerkingsovereenkomst. De provincie
    Noord-Holland faciliteert deze samenwerking en faciliteert
    kennisuitwisseling.

 Restwarmte uit industrie
 Wat is restwarmte en is het beschikbaar?
 Restwarmte is warmte uit bedrijfs- en industrieprocessen die nu als afval
 naar de lucht of in het water wordt geloosd. Hoewel de oorsprong van die
 warmte op dit moment nog vaak uit fossiele verbranding komt, blijft het een
 restproduct dat nuttig kan worden ingezet. Een (gedeeltelijke) overstap naar
 het gebruik van duurzame bronnen zoals groene waterstof, (ultradiepe)
 geothermie, duurzame biomassa en elektrificatie, maakt de oorsprong van
 restwarmte steeds duurzamer. Naarmate de bron van de restwarmte
 verduurzaamt, wordt ook het gebruik van de restwarmte wenselijker.

 Voordelen van restwarmte uit de industrie zijn dat de ruimtelijke impact
 ervan klein is en dat bij temperaturen boven de 70⁰C een negatieve impact
 op het elektriciteitsnetwerk wordt vermeden (omdat noodzaak tot
 elektrificatie van verwarming vermeden wordt).

Potentiële (rest)warmtebronnen in de regio Noord-Holland Zuid. Het merendeel van deze
bronnen heeft vooral lokale potentie. De (rest)warmtebronnen zijn gecategoriseerd naar
drie temperatuurniveaus, te weten: hoge temperatuur, middentemperatuur en lage
temperatuur. Bij de grote industrie en biowarmte-installaties zullen hoge temperaturen
vrijkomen, datacenters leveren juist een lage temperatuur aan restwarmte.




 RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                   41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Restwarmte uit industrie in Noord-Holland Zuid
De industriële sector in Noord-Holland Zuid onderzoekt met zijn Cluster
Energie Strategie (CES) of (op lokale schaal) restwarmte beschikbaar
gemaakt kan worden voor de gebouwde omgeving . De industrie stuurt
volgens het principe van de trias energetica eerst op het besparen van
energieverbruik, daarna op de efficiëntie van het eigen energieverbruik en ten
slotte op intern hergebruik van de eigen restwarmte. Enkel de warmte die
hierna nog over is, kan eventueel ingezet worden voor de gebouwde
omgeving. Hierdoor kan niet bij voorbaat gerekend worden op een grote
regionale impact op de warmtevoorziening.

In de regio Noord-Holland Zuid zijn twee bronnen aanwezig die mogelijk een
rol gaan spelen bij het vraagstuk over bovenregionale warmte. Dit zijn Afval
Energie Bedrijf Amsterdam (AEB) en de Diemercentrale. Deze bronnen
worden onder de werkagenda bij dit onderdeel nader toegelicht.

Het leidende principe voor gemeenten ten aanzien van het benutten van
restwarmte uit industrie is ‘beter benut dan onbenut’. Een onderliggende
veronderstelling (te toetsen in de tijd) is dat de energie-intensieve industrie in
de regio altijd zal blijven zorgen voor benutbare restwarmte.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                           42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Werkagenda
•      Actie: gemeenten willen met bestuursplatform Noordzeekanaalgebied
       (NZKG) in gesprek.
•      Toelichting: met het bestuursplatform NZKG wordt het gesprek
       aangegaan om een concreet bod en de voorwaarden (zoals
       leveringszekerheid) voor het benutten van restwarmte op te nemen in de
       CES en de gemeenten daarover gedurende de totstandkoming van de
       CES te informeren. Zo kunnen gemeenten in de vaststelling en uitwerking
       van de TVW’s en de voorbereiding van de RSW 2.0 anticiperen op de
       reële potentie van het benutten van de restwarmte uit de industrie.

Specifieke bovengemeentelijke warmtebron: AEB Amsterdam/Warmtenet
Amsterdam West Noord16
Bij Afval Energie Bedrijf Amsterdam (AEB) ontstaat restwarmte als bijproduct
van de verbranding van afval. Het AEB is een van de bronnen die de basislast
van het warmtenet Amsterdam West Noord levert. De capaciteit voor het
leveren van warmte van het AEB wordt nog niet volledig benut en de
onbenutte capaciteit kan van betekenis zijn voor de deelregio’s Amsterdam,
Haarlemmermeer en Zaanstreek/Waterland. Het AEB is daarom een
specifieke bovengemeentelijke warmtebron.

Vanwege de hoge temperatuur is deze bron bij uitstek geschikt voor
bestaande bouw. Realisatie van de bovengemeentelijke potentie krijgt vorm
via de uitbreiding van het bestaande warmtenet.

Het streven is om de emissies van CO2 sterk te reduceren met de beoogde
start van CO2-afvang in 2026. Gemeenten vinden het
verduurzamingsperspectief van deze bron op lange termijn langs twee lijnen
belangrijk: steeds betere benutting van herbruikbare afvalfracties en
ontwikkeling van nieuwe duurzame warmtebronnen.



16
     De basislast warmte van het warmtenet Amsterdam West Noord wordt geleverd door het
Afval Energie Bedrijf in Amsterdam West. Het betreft een Afval Verbrandings Installatie (AVI).
Daarnaast levert het AEB hernieuwbare warmte van twee biomassa-installaties (BEN en BEC).
Naast het AEB levert ook Orgaworld warmte, zij maakt met behulp van vergisting biogas en
maakt hiermee warmte en elektriciteit in een WKK. Daarnaast voedt de Hemwegcentrale ook
warmte in (uit aardgas). De warmte wordt door middel van een primair leidingnet
getransporteerd naar de verschillende warmtegebieden. De warmte wordt geleverd aan
Amsterdam Nieuw-West, industriegebied Westpoort, woonwijk Houthavens en via een
transportleiding onder het Noordzeekanaal aan Amsterdam-Noord.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                           43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Werkagenda
•      Actie: warmtenet Amsterdam West Noord biedt mogelijk potentie voor
       TVW Haarlemmermeer en Zaanstad.
•      Toelichting: mocht uit de TVW’s van Haarlemmermeer en Zaanstad
       blijken dat er, naast lokale warmtebronnen, ook gekeken moet worden
       naar bovengemeentelijke warmtebronnen, dan zou het warmtenet
       Amsterdam West Noord hiervoor een optie kunnen zijn. Met name voor
       de gemeenten Amsterdam, Haarlemmermeer en Zaanstad kan het om die
       reden nuttig zijn om met het AEB in gesprek te gaan over de
       verduurzamingsstrategie en de gevolgen daarvan voor de
       warmteleveringspotentie. Bij het gesprek over het gebruik van de warmte
       is de betaalbaarheid van de businesscase en de snelheid waarmee een
       warmteproject uitgevoerd kan worden belangrijker dan de
       gemeentegrens.

Specifieke bovengemeentelijke warmtebron: Diemercentrale/Warmtenet
Amsterdam Zuidoost/Almere17
De gasgestookte elektriciteitscentrale van de Diemercentrale produceert ook
warmte. De capaciteit van de Diemercentrale wordt nog niet volledig benut
en de nog onbenutte warmte kan van betekenis zijn voor de deelregio’s
Amsterdam, Amstelland en Gooi en Vechtstreek (en buiten deze RES-regio
ook Almere). De Diemercentrale is daarom een specifieke
bovengemeentelijke warmtebron.
De restwarmte van de Diemercentrale wordt niet door iedereen als duurzaam
gezien vanwege de fossiele bron die de centrale voedt, maar ook voor deze
restwarmtebron geldt: ‘beter benut dan onbenut’. De Diemercentrale kan
worden gezien als een transitiebron die de aanleg van warmtenetten mogelijk
maakt en waarbij in de toekomst duurzame bronnen aangesloten kunnen
worden.

Vanwege de hoge temperatuur is deze bron bij uitstek geschikt voor
bestaande bouw. Realisatie van de bovengemeentelijke potentie krijgt vorm
via de uitbreiding van het bestaande warmtenet.




17
     De basislastwarmte bestaat uit restwarmte van twee warmtekrachtcentrales op de
productielocatie te Diemen. De warmte wordt door middel van een primair leidingnet
getransporteerd naar de verschillende warmtegebieden in Amsterdam Zuidoost en Almere. Voor
back-up en pieklevering zijn op verschillende locaties in het net gasgestookte
hulpwarmtecentrales geplaatst.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                       44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Werkagenda
•      Actie: de Diemercentrale biedt mogelijk potentie voor Amsterdam,
       Almere, Diemen en Ouder-Amstel.
•      Toelichting: de gemeenten Amsterdam, Almere, Diemen, Ouder-Amstel
       en Amstelveen gaan met Eneco en Vattenfall in gesprek over de
       warmteleveringspotentie en de transitiestrategie naar duurzame bronnen.
       Bij het gesprek over het gebruik van die warmte is de haalbaarheid van
       de businesscase en de snelheid waarmee een warmteproject uitgevoerd
       kan worden belangrijker dan de gemeentegrens.

Restwarmte uit datacenters
Wat is restwarmte en is het beschikbaar?
Restwarmte uit datacenters is warmte die overblijft bij (industriële)
processen. In met name de deelregio’s Amsterdam, Haarlemmermeer en
Amstelland zijn datacenters een kansrijke en mogelijke bovengemeentelijke
warmtebron18. De locaties van datacenters voor restwarmte staan in de
afbeelding op pagina 45.

Op lagere temperatuur (rond de 40°C) kunnen datacenters (op lokale schaal)
nieuwbouw uitstekend verwarmen. Bij lagere temperaturen restwarmte is
opwaardering middels industriële warmtepompen nodig. Deze opwaardering
vraagt om elektriciteit en wordt daarom idealiter gerealiseerd nabij een
onderstation met beschikbare capaciteit. De ontwikkeling van een datacenter
als warmtebron vraagt om een goede samenwerking tussen ontwikkelaar,
warmtebedrijf en het datacenter.

Restwarmte uit datacenters in Noord-Holland Zuid
De realistische en economische potentie van deze bronnen is in de praktijk
kleiner dan de theoretische potentie, maar in de regio Noord-Holland Zuid
zijn praktijkvoorbeelden te vinden. Zo wordt gewerkt aan de warmtelevering
van een datacenter in de Haarlemmermeer aan een woonwijk in Haarlem, en
is er in Aalsmeer een datacenter aangesloten op een Integraal Kind Centrum
(brede school), bedrijven, een zwembad en sportcentrum19. Meer technische
informatie over restwarmte uit datacenters vindt u in bijlage 3.

Werkagenda
• Actie: de betreffende overheden gaan gezamenlijk beleid uitwerken voor
       gebruik van restwarmte van datacenters.

18
     Zie: https://www.dutchdatacenters.nl/map/ voor alle datacenterlocaties.
19
     www.energyhubaalsmeer.nl.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID       - CONCEPT 30 MAART 2021                       45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>•   Toelichting: de gemeenten Amsterdam, Amstelveen, Aalsmeer, Almere,
    Haarlem en Haarlemmermeer werken aan een (gemeenschappelijk)
    beleid ten aanzien van de vestiging en het gebruik van restwarmte uit
    datacenters. Dit beleid is in Haarlemmermeer vastgesteld. Ook in de
    brede context van de MRA wordt gewerkt aan een MRA-strategie voor
    datacenters. Dat kan een opmaat zijn voor een gelijk speelveld in de regio
    voor de benutting van restwarmte uit datacenters. Omdat deze
    warmtebron relatief nieuw is en de reële potentie nog onvoldoende in
    beeld, kan veel geleerd worden uit de lokale beleidsontwikkeling en de
    dialoog die nu plaatsvindt met de markt in bijvoorbeeld Amsterdam en
    Haarlemmermeer.

Aquathermie
Wat is aquathermie en is het beschikbaar?
Aquathermie gaat over het gebruik van warmte uit water. Dat kan
oppervlaktewater zijn, zoals kanalen, rivieren en meren, maar ook warmte uit
drinkwater of afvalwater uit het riool. Aquathermiebronnen hebben een lage
brontemperatuur, ongeveer 20⁰C in de zomer. Deze bronnen worden veelal
gecombineerd met seizoensopslag van warmte en koude (WKO) in de bodem.
Hierdoor kan de zomerse warmte in de winter benut worden. Het voordeel
van aquathermie is dat er ook koude geleverd wordt. Voor warmtelevering
verhogen warmtepompen de brontemperatuur naar gebruikstemperatuur.
Om onnodig warmteverlies te voorkomen kan dat het best zo dicht mogelijk
bij de woning gebeuren. Afhankelijk van de mate van isolatie van de afnemer,
dient de bronwarmte opgewaardeerd te worden naar 45⁰C (voor goed
geïsoleerde woningen) of naar 70⁰C (voor matig geïsoleerde woningen). Meer
technische informatie over aquathermie vindt u in bijlage 3.


“De waterschappen zitten zelf ook in transitie.
Vroeger ging het alleen om droge voeten en
schoon water. Intussen zitten we bovenop de
ontwikkeling van aquathermie.
Thea Fierens, bestuurder van het Hoogheemraadschap van Rijnland


Het onttrekken van warmte verlaagt de watertemperatuur. Eerste resultaten
van onderzoek van Waternet laten zien dat deze effecten bij thermische
energie uit oppervlaktewater (TEO) op grotere wateren (bijvoorbeeld de
Amstel) verwaarloosbaar zijn indien de in- en uitlaatpunten meer dan enkele
honderden meters uit elkaar liggen. In het geval dat warmte onttrokken wordt




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>uit leidingen, zoals de WRK-leidingen, is meer interferentie te verwachten.
Ook hier wordt door Waternet onderzoek naar gedaan.

Het is mogelijk om de lage temperaturen van aquathermie met een
industriële warmtepomp naar een hogere temperatuur op te waarderen. Dit
kan het best zo dicht mogelijk bij de eindgebruiker plaatsvinden om
warmteverlies zo veel mogelijk te voorkomen. De impact van deze
opwaardering op het elektranet zal groot zijn en vraagt dus om tijdige
afstemming en samenwerking met de netbeheerder20. Gemeenten willen
hiervoor in gesprek met waterbeheerders, zeker op die plekken waar
schaarste wordt voorzien.

Aquathermie in Noord-Holland Zuid
Aquathermie heeft theoretisch een hoge potentie in waterrijk Noord-Holland
Zuid . Maar om de reële potentie te bepalen is nader onderzoek nodig.
Daarbij is ook aandacht nodig voor de ecologische impact (positief en
negatief) van het onttrekken van warmte uit water21. Waterschappen en
gemeenten hechten veel waarde aan het voorkomen van negatieve
ecologische effecten en de CO2-emissiereductie bij de inzet van aquathermie.

De omgevingswarmtebronnen zoals aquathermie en geothermie in de regio Noord-
Holland Zuid




20
     Dit wordt veroorzaakt door de benodigde inzet van warmtepompen om de warmte naar het
juiste temperatuurniveau te brengen.
21
     Adviezen Commissie MER, 17 september 2020, 20200917-Advies-Commissie-MER-NHZ.pdf
(energieregionhz.nl).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                      47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Werkagenda
• Actie: overheden willen gezamenlijk de potentie van aquathermie (laten)
   onderzoeken.
• Toelichting: waterschappen, provincie en gemeenten nemen gezamenlijk
   het initiatief om het reële en economische potentieel van
   (bovengemeentelijke) aquathermie te onderzoeken, met name TEO. De
   waterschappen hebben samen met Stowa inzicht gegeven in het
   technisch potentieel van het watersysteem22. Het economisch potentieel
   is sterk afhankelijk van lokale factoren en zal per project verschillen.

Specifieke bovengemeentelijke warmtebron: WRK-leidingen
De grootschalige Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland-leidingen
(WRK-leidingen) zijn proces- en drinkwaterleidingen. Deze vorm van
aquathermie is alleen beschikbaar in de deelregio’s waar de leidingen lopen
en is daarom een specifieke bovengemeentelijke warmtebron. De WRK-
leidingen zijn in beperkte mate warmtebronnen, maar vooral interessant als
mogelijke transporteurs van warmte: warmte kan via deze leidingen worden
getransporteerd.

Over de benutbaarheid van deze mogelijkheid is nog veel onduidelijk. De
benutbaarheid van de leidingen wordt bepaald door de ecologische impact


22   STOWA | Het kenniscentrum voor de waterschappen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>van het gebruik van de warmte (de injectietemperatuur in de
waterwingebieden mag geen negatieve ecologische effecten hebben) en de
fysieke beperkingen van de leidingen. Ook kan de afstand tussen vastgoed en
de WRK-leiding een knelpunt opleveren voor de businesscase indien deze te
groot is. Net als bij andere vormen van aquathermie zal de impact op het
elektriciteitsnet bij gebruik van warmte uit de WRK-leidingen groot zijn door
de benodigde inzet van warmtepompen om de warmte naar het juiste
temperatuurniveau te brengen.

De gemeente Heemstede, Waternet en de WRK hebben een intentieverklaring
getekend voor het benutten van de WRK-leidingen.

Werkagenda
• Actie: gemeenten vragen WRK-directie werkconferentie voor te bereiden.
• Toelichting: gemeenten vragen de WRK-directie, met als deelnemers
   Waternet en PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland (PWN), als de
   beheerders van de WRK-leidingen in de regio Noord-Holland Zuid, om een
   werkconferentie voor te bereiden. Hierbij worden alle gemeenten langs de
   WRK-leidingen uitgenodigd. In die conferentie worden de
   randvoorwaarden voor het gebruik van de WRK-leidingen aangegeven en
   worden gemeenten uitgenodigd om initiatieven in te brengen. Bij het
   gesprek over het gebruik van de benutbare ruimte in de WRK-leidingen
   zullen ook spelregels opgesteld moeten worden over het gelijke speelveld,
   de betaalbaarheid van de businesscase en de snelheid van de uitvoering.

Hernieuwbaar gas
Wat is hernieuwbaar gas en is het beschikbaar?
Hernieuwbaar gas wordt onderverdeeld in de categorieën groen gas en
waterstofgas. Waterstofgas kan op verschillende manieren worden
geproduceerd. Deze gassen hebben een belangrijke rol in het energiesysteem
omdat ze goed opgeslagen en over een lange afstand getransporteerd
kunnen worden en een hoge energiedichtheid hebben. Deze gassen zijn
echter schaars. Het is dan ook belangrijk om deze gassen daar in te zetten
waar zij de meeste (toegevoegde) waarde hebben.

Groen gas
Wat is groen gas en is het beschikbaar?
Groen gas is biogas dat is opgewaardeerd naar aardgaskwaliteit en daarom
in het landelijk aardgasnet kan worden ingezet. Van groen gas wordt niet
voldoende volume verwacht om in de verwachte warmtevraag te kunnen
voorzien. De schaarste zal in de toekomst naar verwachting de inzet van




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>groen gas steeds meer gaan sturen en beperken. De verwachting is dat groen
gas voor de gebouwde omgeving alleen daar ingezet zal worden waar geen
alternatieven mogelijk zijn (bijvoorbeeld in historische binnensteden met
weinig ruimte in de ondergrond en lastig te isoleren vastgoed). Om die reden
is het aan te bevelen om in te zetten op alternatieve warmtebron(nen) ten
opzichte van groen gas. Meer informatie over de productie van groen gas
vindt u in bijlage 3.

Gemeenten hechten aan een zo duurzaam mogelijke verwerking van
biogrondstoffen. Groen gas uit vergisting van GFT, mest en slib is op dit
moment een wenselijke warmtebron voor afnemers die geen alternatief
hebben voor verwarming. Groen gas wordt verhandeld middels certificaten in
een landelijke markt en de beschikbaarheid van certificaten is klein.

Werkagenda
• Actie: gemeenten willen de potentie van groen gas binnen de regio
   gezamenlijk (laten) onderzoeken.
• Toelichting: naast de kansrijke startgebieden waar gemeenten willen
   beginnen met de warmtetransitie, wordt in de TVW’s ook duidelijk welke
   wijken (voorlopig) niet anders dan door (duurzaam) gas verwarmd
   kunnen worden. Gemeenten willen gezamenlijk onderzoeken wat
   verwacht kan worden van de productie van groen gas in de regio. Dit
   geeft inzicht in mogelijkheden voor het vergroten van de productie en of
   dit aansluit bij de regionale vraag naar hernieuwbaar gas die resteert.
   Een onderzoeksvraag daarbij kan zijn of groengascertificaten uit de
   landelijke markt regionaal gereserveerd en ingezet mogen worden. In het
   bijzonder onderzoeken gemeenten of zij de groengascertificaten van
   slibvergisting door waterschappen zouden willen verwerven ten behoeve
   van verwarming van de gebouwde omgeving.

Groene waterstof
Wat is groene waterstof en is het beschikbaar?
Groene waterstof is schaars omdat nog onvoldoende groene stroom
beschikbaar is om groene waterstof te produceren en het elektrolyseproces
(het productieproces van groene waterstof) is nog bijzonder kostbaar. Pas na
2030, wanneer er veel groene stroom beschikbaar is, kan deze in voldoende
mate worden ingezet voor de productie van groene waterstof. Het toepassen
van waterstof ten behoeve van het verwarmen of elektrificeren van woningen
is inefficiënt. Het toepassen van groene waterstof in de gebouwde omgeving
kan in de toekomst dan ook alleen een reële optie zijn in die gevallen waarbij
er geen alternatief is of waar huizen alleen tegen zeer hoge kosten van het




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>aardgas af kunnen. Te denken valt aan historische binnensteden zonder
warmtenetten en zonder warmtebronnen. Om deze beperkte toepassing wel
te kunnen realiseren zijn er pilots nodig om waterstof hier in de toekomst
veilig te kunnen inzetten. Hierom vinden er tot 2030 enkele pilotprojecten
plaats. In Graft-De Rijp vindt momenteel een haalbaarheidsanalyse plaats en
op Texel worden de mogelijkheden voor de inzet van waterstof onderzocht.

Ook voor de periode na 2030 zal de schaarste sturend zijn voor de inzet van
groene waterstof, met name in sectoren waar geen alternatief bestaat voor
deze inzet. In de RSW wordt waterstof daarom verder niet behandeld. Meer
informatie over waterstof is te vinden in bijlage 3 en het katern energie-
infrastructuur.

Warmte uit verbranding van vaste biogrondstoffen
Over aanvullende installaties voor de verbranding van met name
geïmporteerde houtige biobrandstoffen is een overgrote meerderheid van de
gemeenten van mening dat hier geen draagvlak voor is. Voor het gebruik van
lokaal snoei- en resthout in bestaande installaties is daarentegen wel
draagvlak. Er wordt geen potentieel gezien voor een grote biomassa-
installatie met bovengemeentelijke capaciteit. Gemeenten maken uiteindelijk
op lokaal niveau de beleidskeuzes. Door de lokale beleidskeuzes en het
waarschijnlijk beperkte bovenregionale potentieel van deze warmtebron,
worden voor vaste biogrondstoffen geen bovengemeentelijke afspraken
gemaakt in de werkagenda.

Omdat het vraagstuk rond biogrondstoffen wel leeft in de maatschappij,
bevat onderstaand tekstkader een beknopte toelichting over verbranding van
vaste biogrondstoffen.


Wat is verbranding van vaste biogrondstoffen en is het beschikbaar?
Houtige biogrondstoffen zijn bijvoorbeeld houtpellets of afvalhout. Deze houtige
biogrondstoffen kunnen worden verbrand voor de productie van warmte. Een
belangrijke eigenschap van verbranding van houtige biogrondstoffen is dat er hoge
temperaturen mee bereikt kunnen worden. Bovendien kan de grondstof goed
opgeslagen worden. Hierdoor kan de bron het gehele jaar door beschikbaar zijn.
Houtige reststromen voor verbranding zijn echter schaars, ook in de regio Noord-
Holland Zuid. Daarnaast bestaan er landelijk en binnen de regio twijfels over de




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>duurzaamheid van met name (buitenlandse) import van vaste houtige biogrondstoffen
voor verbranding en werkt het kabinet aan het afbouwen van het gebruik hiervan23.


In Purmerend en Amsterdam draaien installaties die gevoed worden met houtige
reststromen en in Zaanstad staat de biomassacentrale van Bioforte, die 3,4 MWth
warmte levert uit gecertificeerd snoeihout en twee gasgestookte hulpwarmtecentrales
voor ongeveer 2200 woningen.




3.2 Warmtevraag
Naast warmtebronnen is inzicht nodig in het mogelijke overschot aan warmte in
een gebied en de warmtevraag die bediend kan worden door het aanwezige
warmteaanbod. In deze paragraaf wordt de warmtevraag beschreven.

Warmtevraag gebouwde omgeving
Voor de warmtevraag van de gebouwde omgeving (woningen en utiliteit) in de
regio Noord-Holland Zuid wordt door de inzet van energiebesparende
maatregelen tot 2030 een daling verwacht24. Deze verwachting is gebaseerd
op data van het Nationaal Programma RES (NP RES), en inschattingen vanuit
de TVW’s25.

Veel gemeenten in de regio bevinden zich nog midden in het proces om te
komen tot een TVW waarin wordt beschreven welke voorkeursoplossing (all
electric, hernieuwbaar gas, collectieve warmte) voor welke wijk wordt
voorzien. Daarom is een inschatting gemaakt van de lokale warmtevraag die
mogelijk geschikt is voor collectieve oplossingen door warmtevraagclusters in
beeld te brengen. Dit zijn gebieden waar voldoende warmtevraag en
dichtheid van vastgoed aanwezig zijn (zie ook onderstaand kader). Inzicht in
de concentratie van de warmtevraag is van belang omdat investeringen in
collectieve warmteoplossingen hoog zijn en de terugverdientijd relatief lang.
Collectieve warmteoplossingen zullen daarom meestal daar gerealiseerd



23
     Conform het medio 2020 uitgebrachte SER-advies en de daarin opgenomen
afwegingskaders.
24
     Zie ook bijlage 3.
25
     Het Nationaal Programma RES heeft voor alle gemeenten een inschatting gemaakt van de
warmtevraag van woningen en dienstverlening voor 2017 en 2030. De warmtevraag van 2017 is
gebaseerd op data uit de Klimaatmonitor. De warmtevraag voor verwarming en de bereiding van
warm tapwater wordt uitgedrukt in Terajoule (TJ) per jaar.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                        52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>worden waar een geconcentreerde warmtevraag bestaat, om het risico van de
investeringen af te kunnen dekken. Daarbij kan ook een combinatie tussen
warmtevraag uit gebouwde omgeving en glastuinbouw ontstaan (bijvoorbeeld
bij Greenport Aalsmeer).


Warmtevraagclusters
Warmtevraagclusters zijn gebieden waar mogelijk voldoende warmtevraag en
dichtheid van vastgoed aanwezig zijn om een collectieve warmtevoorziening haalbaar
te maken. Deze gebieden kenmerken zich door een geconcentreerde bebouwing. De
hoogte en concentratie van de warmtevraag helpen om een voorlopig inzicht te krijgen
in warmtevraagclusters waar met name kansen liggen voor de inzet van lokale
warmtebronnen of waar ook naar inzet van een bovengemeentelijke warmtebron
gekeken kan worden. Dit beeld zal steeds verder aangescherpt en aangepast worden
met de inzichten vanuit de TVW's, eventuele lokale haalbaarheidsstudies en de
wijkuitvoeringsplannen wanneer deze worden opgesteld.


De concentratie van de warmtevraag in de regio Noord-Holland Zuid




Het is van belang dat de omvang van een warmtebron en de benodigde
investering passen bij het aantal afnemers voor de betreffende warmtebron.
Zo zal een geothermiebron meer afnemers nodig hebben dan een lokale
warmtebron als aquathermie. In gebieden waar de warmtevraag lager ligt,
zoals in de buitengebieden in de regio, zal gekeken moeten worden naar
andere duurzame warmteoplossingen. Op deze plekken liggen individuele




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                             53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>elektrische warmteoplossingen of warmteoplossingen die gebruikmaken van
hernieuwbaar gas meer voor de hand. Kansen voor warmtenetten die gevoed
kunnen worden door bovengemeentelijke warmtebronnen, zullen daarom
vooral in de stedelijke gebieden liggen, of waar een hoge
warmtevraagconcentratie mogelijk is door koppeling met een andere grote
vrager, zoals de glastuinbouw.

Warmtevraag overige warmteclusters
Naast de gebouwde omgeving spelen de volgende warmtevraagclusters ook
een (beperkte) rol in Noord-Holland Zuid:
• Landbouw: de warmtevraag van de landbouw is in de regio zeer beperkt.
   Voor zover relevant zal de benodigde warmte met lokale bronnen worden
   opgewekt26. Er is daarom vooralsnog geen regionale afstemming nodig
   om de landbouw te voorzien van (duurzame) bovengemeentelijke warmte.
• Industrie: de industriële sector in de regio werkt aan zijn eigen
   energiestrategie (CES, Cluster Energie Strategie). Deze is nog in
   ontwikkeling en stuurt, volgens de trias energetica, eerst op besparing,
   de interne verduurzaming en het interne hergebruik van restwarmte.
• Glastuinbouw: de glastuinbouw is een zeer energie-intensieve sector met
   een enorme ambitie. Driekwart van het energieverbruik in de
   glastuinbouw bestaat uit warmte. Greenport Aalsmeer maakt een
   inventarisatie van de ambities en stemt deze af met gemeenten en
   bedrijven27. Tot nu toe lag de aandacht bij de inventarisatie op het maken
   van een nulmeting. Volgend jaar verschuift de focus naar het opstellen
   van een toekomstvisie voor het gebied met het uiteindelijke doel om tot
   een gebiedsakkoord te komen waarbij er een duidelijke rol voor bedrijven
   ligt. De warmtevraag en het handelingsperspectief voor de glastuinbouw
   vindt u terug in paragraaf 3.5 (deelregio Amstelland, Amsterdam en
   Haarlemmermeer).


3.3 Warmte-infrastructuur
In de regio Noord-Holland Zuid zijn al enkele (bovengemeentelijke)
warmtenetten aanwezig, bijvoorbeeld in de regio Amsterdam. Daarnaast zijn
er lokale warmtenetten in Purmerend, Zaanstad en Zandvoort. Ook zijn er
projecten in ontwikkeling rondom (de uitbreiding van) collectieve warmte.

De bestaande warmtenetten in de regio Noord-Holland Zuid

26   Dit is de conclusie uit overleg met het regionale LTO-bestuur.
27   De resultaten zijn verwerkt in de RSW.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                      54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Elektriciteitsvraag voor verwarming
Elektriciteit zal voor de verwarming van gebouwen een grotere rol gaan
spelen in de toekomst28. Bij lokale keuze voor aardgasvrije
verwarmingsoplossingen (bijvoorbeeld individuele/collectieve
warmtepompen) is extra elektriciteit nodig29. In het elektriciteitsdeel van de
RES wordt ingegaan op de duurzame opwek van elektriciteit met zon en
wind. In relatie tot de warmtevraag is het van belang te weten dat het
moment van elektriciteitsopwekking bij windenergie het best past bij het
jaarlijkse verloop van de warmtevraag.

De verwachte toename van de elektriciteitsvraag op basis van de
warmtetransitie is op dit moment lastig in te schatten. Deze hangt samen
met de keuze in de technieken die zullen worden toegepast en de mate van
isolatie van het te verwarmen object.


28
     De berekende verwachte elektriciteitsvraag voor 2030 houdt geen rekening met de warmtevraag
die door elektriciteit wordt ingevuld (warmtepompen), aangezien momenteel onduidelijk is aan welk
aandeel van de warmtevraag voldaan zal worden door deze warmtepompen. Indien een deel van
deze warmtevraag door elektriciteit wordt ingevuld, zal dat moeten worden opgeteld bij de
elektriciteitsvraag voor 2030; pagina 16 en 28 CE Delft Bijsluiter Verantwoording bronnen
methoden, handlerdownloadfiles.ashx (regionale-energiestrategie.nl).
29
     Adviezen Commissie MER, 17 september 2020, 20200917-Advies-Commissie-MER-NHZ.pdf
(energieregionhz.nl), in de verwachte vraag naar 2030 is hier rekening mee gehouden.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                              55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Werkagenda
• Actie: overheden blijven in gesprek met netbeheerders over netcapaciteit
       in relatie tot warmtetransitie.
•      Toelichting: duurzame warmtebronnen zijn veelal van lage temperatuur30.
       Om de warmte op te waarderen en/of de gebouwde omgeving all electric
       te kunnen verwarmen, is verzwaring van het elektriciteitsnet nodig. De
       komende jaren werkt de regio in RES-verband aan een strategie met de
       netbeheerders over de verzwaring van het net en realisatie daarvan31.
       Deze strategie dient integraal te zijn, gericht op elektriciteitsvraag en
       elektriciteitsopwekking. Niet alleen de warmtetransitie in de gebouwde
       omgeving heeft impact op het elektriciteitsnet. Ook het elektrificeren van
       mobiliteit, de industrie en de glastuinbouw beïnvloeden het
       elektriciteitsnet. Dit alles vraagt om transport van elektriciteit (zie ook
       katern Energie-infrastructuur).




3.4 Regionale samenwerking
Deze paragraaf beschrijft hoe de regio de regionale samenwerking vormgeeft.
De samenwerking bestaat uit de werkagenda en de gespreksleidraad.

Werkagenda
Er is op dit moment nog veel onduidelijk over warmtebronnen, warmtevraag
en benodigde energie-infrastructuur. Onderzoeken naar de potentie van
bovengemeentelijke warmtebronnen zijn nog niet afgerond en veel TVW’s
moeten nog worden vastgesteld. Om toch voortgang te kunnen boeken
spreekt de regio in de RSW af om gezamenlijk concrete stappen te zetten.
Daarom heeft de regio een werkagenda opgesteld voor de regionale
samenwerking waar, binnen RES-verband, aan gewerkt zal worden. De
werkagenda gaat in op verdere samenwerking, kennisdeling, onderzoeken en
studies op specifieke thema’s en op het gesprek met marktpartijen.

Tot nu toe bevindt de warmtetransitie zich regionaal en lokaal nog
overwegend in de fase van beleidsvorming (RES, RSW en TVW). De komende
jaren zal het accent verschuiven naar uitvoering. Niet alle gemeenten zullen
op alle onderwerpen gaan samenwerken. Deelregiogrenzen zullen daarbij

30
     Met uitzondering van restwarmte uit industrie, diepe geothermie, groen gas en waterstof. Voor
al deze bronnen geldt dat de potentie en beschikbaarheid nog onbekend zijn.
31
     Zie ook Warmte & Koude Programma MRA, Inspiratiepaper Groeistrategie (2020).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID      - CONCEPT 30 MAART 2021                                              56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>worden losgelaten. Vooralsnog is uitgesproken dat gemeenten geen nieuwe
organisatiestructuur vormen, maar de samenwerking binnen de al bestaande
structuur van de RES behouden. In de komende periode zullen gemeenten,
de provincie en de waterschappen bespreken hoe en via welke gremia hier op
ingespeeld kan worden.

Komende jaren wordt ook de relatie met andere RES-regio’s verder
uitgewerkt en ingevuld. Dit gebeurt zodanig dat de RSW 2.0 naadloos
aansluit op de naastgelegen regio’s (voor zover dat nu niet al het geval is) .

In de RSW is voor een aantal onderwerpen beschreven hoe gemeenten
regionaal willen samenwerken in de aanloop naar de RSW 2.0. Hiernaast wil
de regio samenwerken op het gebied van kennisuitwisseling, ondersteuning
en bij het realiseren van energiebesparing. Dit zijn warmtethema’s waarop
regionale samenwerking van meerwaarde zal zijn. Zie kader voor een
toelichting op deze onderwerpen.


Kennisuitwisseling
Gemeenten in de regio hebben behoefte aan kennisuitwisseling. Om deze te
faciliteren kan een lerend netwerk voor het delen van kennis en het uitwisselen van
informatie op de volgende onderwerpen worden opgezet:
•   Kennisuitwisseling over de inzet van warmtebronnen zoals aquathermie,
    geothermie en hernieuwbare gassen.
•   Delen van plannen en aanvragen voor opsporingsvergunningen;
•   Delen van succesvolle praktijkvoorbeelden bij het creëren van draagvlak voor
    duurzame warmteoplossingen.
•   Opzetten van gezamenlijke pilots en het opdoen van kennis rond het ontwikkelen
    van businesscases.
•   Kennisdeling over drukte in de ondergrond en de ecologische impact bij de inzet
    van warmtebronnen.
•   Uitwisselen van kennis over het maken van afspraken met de markt of het
    opzetten van een gemeentelijk of regionaal warmtebedrijf. Daarbij is meer inzicht
    gewenst in de veranderende rol van gemeenten en de provincie in het kader van
    de Wet collectieve warmtevoorziening, waarvan de inwerkingtreding wordt
    voorzien in 2022.


Ondersteuning
De warmtetransitie vraagt veel van gemeenten op het gebied van kennis, tijd en
competenties. Vooral voor kleinere gemeenten kan het een uitdaging zijn hier invulling
aan te geven. De provincie Noord-Holland beheert het warmtebronnenregister en




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                  57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>denkt na over een ‘expertpool’ van mensen die de gemeenten daarbij kunnen
ondersteunen. Op specifieke onderwerpen biedt het provinciale Servicepunt
Duurzame Energie een ondersteunende rol, en kan het publiek-private netwerk binnen
het Warmte & Koude Programma MRA benut worden. Daarnaast kunnen grotere
gemeenten wellicht een nader te verkennen rol spelen in de ondersteuning van
kleinere gemeenten. In de aanloop naar de RSW 2.0 is het van belang te investeren in
het zodanig toerusten van (met name) kleine gemeenten, dat zij hun regierol in de
warmtetransitie waar kunnen maken. Daarbij wordt ook naar financiële ondersteuning
vanuit het Rijk gekeken.
Voor de eerstvolgende periode, in de aanloop naar de RSW 2.0 (2023) is de
belangrijkste opgave om de dan vastgestelde TVW’s in alle gemeenten te vertalen
naar de bovengemeentelijk relevante onderwerpen.


Besparing
Gemeenten hebben uitgesproken graag informatie en ervaringen uit te wisselen over
energiebesparing, het ontzorgen van inwoners hierin en het verstrekken van heldere
informatie over dit onderwerp.


Gespreksleidraad
Een set van gespreksonderwerpen als aanzet tot een afwegingskader.
De verwachting is dat voor bepaalde temperatuurniveaus lokaal schaarste zal
optreden. Waar deze zal zijn en hoe dit ontwikkelt, is nog niet precies
bekend. Wel is zeker dat dit vraagstuk gaat komen en dat daarbij een groot
aantal belangen van verschillende partijen een rol spelen. Daarom willen
betrokken gemeenten nu al met elkaar de kaders bepalen hoe het gesprek
over de verdeling van mogelijk schaarse warmtebronnen gevoerd zal worden.
Om dit goed te kunnen doen is inzicht in elkaars belangen, kansen en
beperkingen een belangrijk uitgangspunt.

Als onderdeel van de RSW hebben de betrokken gemeenten, waterschappen
en provincie met elkaar gespreksonderwerpen bepaald om afstemming te
organiseren over de toekomstige inzet van een bovengemeentelijke
warmtebron. Deze gespreksonderwerpen zijn een eerste aanzet om in een
volgende fase te komen tot een afwegingskader over de meest optimale inzet
van een warmtebron.

Waarom een aanzet tot een afwegingskader?
Door vroegtijdige afstemming op regionaal niveau kunnen partijen sturen op
een zo optimaal mogelijke benutting van het potentieel bovengemeentelijke
warmtebronnen. Dit is van belang om de maatschappelijke kosten van de




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>warmtetransitie zo laag mogelijk te houden. Gedurende de gehele
warmtetransitie kunnen inzichten steeds verder aangescherpt worden door
het verder ontwikkelen van technieken, meer kennis en inzicht over
warmtebronnen (onder andere in het warmtebronnenregister) en verdere
vorming van de warmtetransitie en warmteprojecten binnen gemeenten. Vaak
zijn het niet de gemeenten die warmteprojecten realiseren, maar wordt dit
door marktpartijen gedaan, of wordt een samenwerkingsvorm gezocht.

Inhoud van de gespreksleidraad
Alle benoemde belangen en aspecten zijn gecategoriseerd in een set van vier
principes: betaalbaarheid, beschikbaarheid, duurzaamheid en
uitvoerbaarheid. Het is een leidraad met gespreksonderwerpen die niet
limitatief of voorschrijvend zijn. Ze dienen als toets voor het maken van een
afweging bij het verdelingsvraagstuk. Gemeenten geven zelf en in onderling
overleg invulling aan de gesprekken. Per bron kunnen gemeenten onderling
verschillende belangen hechten aan bepaalde principes. De partijen
bespreken samen welke van de onderwerpen uit de gespreksleidraad voor
hen het belangrijkst zijn en waar zij bij benutting van een potentiële
bovengemeentelijke warmtebron op willen sturen. Dat schept helderheid
tussen de gemeenten onderling en tussen markt en overheid in de
warmtetransitie.

De volledige set van gespreksonderwerpen vindt u in onderstaand kader.


Set van gespreksonderwerpen
Betaalbaarheid
Gemeenten kiezen voor een kosteneffectieve inzet van warmtebronnen en sturen op
de laagst maatschappelijke kosten. Dat betekent dat elk marktinitiatief wordt
afgewogen tegen mogelijke alternatieven, om vast te stellen of er (door de
marktpartij) gestuurd wordt op de laagst maatschappelijke kosten. Voor alle partijen
moet een overstap naar een duurzamere warmtebron financieel aantrekkelijk zijn en
er is in ieder geval aandacht voor de kosten voor inwoners. Een grote factor hierin is
de afstand tussen bron en afzet. Bij elke warmtebron horen warmteleidingen en deze
zijn kostbaar. Een grotere afstand tussen warmtebron en afzet zal daarom alleen
haalbaar zijn bij een grote potentie van de warmtebron en een grote geconcentreerde
warmtevraag (schaal). Daarbij spelen ook de (on)mogelijkheden ten aanzien van
netimpact op elektriciteit en de kosten die daarbij horen een rol. Ook de match in
temperatuurniveau tussen de bron en afzet heeft een effect op de betaalbaarheid. Het
temperatuurniveau aan de kant van de warmtevraag is daarom leidend.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Duurzaamheid
Bij de inzet van warmtebronnen volgen we het hoofddoel van het Klimaatakkoord en
streven we naar warmtebronnen met een zo hoog mogelijke CO2-reductie. Dit hangt
mede samen met de schaal waarvoor een bron ingezet kan worden. Hierbij wordt naar
de gehele keten gekeken. Dus waar aanvullende elektriciteit nodig is om een bron met
een lage temperatuur naar een hogere temperatuur op te werken, wordt ook de
duurzaamheid van de elektriciteit meegewogen. Daarbij wordt een match gezocht in
temperatuurniveau tussen afzet en bron.
Een ander belangrijk aspect zijn milieueffecten van warmtebronnen. Er wordt gekeken
naar de duurzaamheid van de alternatieven die er zijn en de mogelijke
transitiebronnen die ingezet moeten worden om tot de definitieve
warmtemiddelenmix te komen, wat het doel is bij een project. De Wet collectieve
warmtevoorziening die in ontwikkeling is, zal duurzaamheidseisen stellen aan
warmtenetten.


Beschikbaarheid
Met het oog op financiële aantrekkelijkheid moet de afstand tussen warmtevraag en
warmtebron zo klein mogelijk zijn. Alleen indien er schaarste is en er geen lokale
alternatieven zijn, wordt gebruikgemaakt van een bovengemeentelijke warmtebron.
Warmtebronnen moeten zorgen voor een langetermijnleveringszekerheid. Vanwege de
mogelijke ontwikkeltermijn (tijd/tempo en realisme) is daarbij aandacht voor
transitiebronnen die ingezet moeten worden tot de capaciteit van een bron (volledig)
benut kan worden. Bij bestaande warmte-infrastructuur zal dit sneller kunnen
gebeuren. Ook volume en schaalgrootte (dekking warmtevraag) die met een
bovengemeentelijke bron gehaald kan worden, worden van belang geacht.


Uitvoerbaarheid
Kan een project ook echt uitgevoerd worden? De manier waarop partijen in de markt
en overheid met elkaar omgaan, de governance, is bepalend voor het succes van de
samenwerking. De rol van de gemeente moet helder zijn, maar de ambitie van de
markt is misschien nog wel sturender. Als er geen ambitie van de markt is, komt er
ook geen project. Concretere plannen en een verdere fase in besluitvorming verdienen
voorrang indien een verdelingsvraagstuk rond de inzet van een bovengemeentelijke
warmtebron speelt ten opzichte van nog onzekere plannen. Dan helpt het als er een
bron met een eigenaar en ambitie en een bestaande infrastructuur of ruimte voor
nieuwe warmte-infrastructuur zijn. We zijn ons ervan bewust dat
lagetemperatuurbronnen een groter effect op het elektriciteitsnet hebben omdat de
warmte nog naar het juiste temperatuurniveau gebracht moet worden.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>3.5 Amstelland, Amsterdam en Haarlemmermeer
De belangrijkste bovengemeentelijke warmtebronnen voor de deelregio’s
Amstelland (Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn),
Amsterdam en Haarlemmermeer komen uit industrie, datacenters en
geothermie. Deelregio’s Amstelland en Haarlemmermeer kenmerken zich
door een aantal grote glastuinbouwarealen met een hoge energievraag.
Amsterdam heeft een grootstedelijk karakter en havens met industrie.
Haarlemmermeer vormt een belangrijke vestigingsplaats voor datacenters. In
de regio zijn al bestaande grootschalige en bovengemeentelijke
warmtenetten, en is er mede daarom een bestaande samenwerking tussen de
deelregio’s.

Warmtevraag, warmtebronnen en warmte-infrastructuur
Warmtevraag per gemeente
Voor de meeste gemeenten in de deelregio’s Amstelland, Amsterdam en
Haarlemmermeer wordt een daling in de warmtevraag richting 2030
verwacht32. In Diemen wordt verwacht dat de warmtevraag nagenoeg gelijk
zal blijven. Voor Ouder-Amstel wordt door een forse nieuwbouwopgave een
flinke stijging in de warmtevraag van 2030 voorzien.

Glastuinbouw
Het combineren van de warmtevraag uit de glastuinbouw met de gebouwde
omgeving is interessant, omdat het de mogelijkheid van grotere
warmtevraagclusters creëert. Hierdoor wordt een bron als geothermie
mogelijk ook een optie voor de gebouwde omgeving. De glastuinbouw in de
gemeenten Aalsmeer, Amstelveen, Uithoorn en Haarlemmermeer heeft een
huidige warmtevraag van respectievelijk: 324.530 GJ, 395.000 GJ,
1.584.470 GJ en 747.000 GJ33. Greenport Aalsmeer verwacht voor alle
gebieden een energiebesparing van de glastuinbouw van 21 procent in 2030
ten opzichte van 2015 uitgaande van het huidige oppervlakte kassen. In het
glastuinbouwgebied De Kwakel-Kudelstaart, dat deels in de gemeente
Uithoorn en deels in de gemeente Aalsmeer ligt, verwachten we ondanks de
groei van 15 hectare dat de absolute warmtevraag zal dalen.
Voor Aalsmeer geldt dat ondanks de groei van 15 ha de absolute
warmtevraag in het gebied zal dalen. Ook in Amstelveen zal het absolute
energieverbruik richting 2030 dalen doordat er geen groei van glastuinbouw
voorzien is in de Noorder Legmeerpolder. Of het absolute energieverbruik in


32   Zie bijlage 3.
33   Bron: schatting uit concept-gebiedsinventarisatie energie Greenport Aalsmeer.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>de gemeente Haarlemmermeer gaat dalen is de vraag, gezien de groeikansen
van PrimA4a.

Potentiële bovengemeentelijke warmtebronnen
In de regio bestaat een grote verscheidenheid aan (potentiële)
warmtebronnen zoals geothermie, restwarmte uit datacenters en thermische
energie uit oppervlaktewater. Het beschikbare vermogen, de temperatuur en
de locatie bepalen waar deze warmtebronnen ingezet kunnen worden. In de
meeste gevallen zal dat in de gemeente zijn waar de bron ligt, om onnodig
transport en hoge kosten te voorkomen. De TVW beschrijft hoe deze lokale
bronnen ingezet kunnen worden. In sommige gevallen is er lokaal meer
vermogen beschikbaar dan er lokaal nodig is en kan de warmte naar één of
meerdere nabijgelegen gemeenten getransporteerd worden. Bijvoorbeeld
wanneer de temperatuur van een bron niet geschikt is voor de vraag vanuit
het nabijgelegen vastgoed, wanneer de bron dichter bij vastgoed in een
andere gemeente ligt, of wanneer er een zodanig tekort aan lokale bronnen is
dat er grotere afstanden overbrugd moeten worden.

Naast de generieke warmtebronnen zoals geothermie, thermische warmte uit
oppervlaktewater en groen gas, is er ook een aantal specifieke
warmtebronnen per gemeente te identificeren. De WRK-leidingen zijn een
potentiële warmtebron én kunnen dienen als warmtetransportleidingen voor
Aalsmeer, Amstelveen, Uithoorn Haarlemmermeer en Ouder-Amstel. Ook
buiten deze regio zijn er gemeenten die warmte (en koude) kunnen
onttrekken uit de WRK-leidingen.

Deze regio kenmerkt zich daarnaast door de potentie om restwarmte van
datacenters te benutten als warmtebron. Het datacentercluster aan de
oostkant van Haarlemmermeer is een potentiële bron voor Haarlemmermeer,
Aalsmeer, Uithoorn en buiten de deelregio voor Haarlem. Het
datacentercluster in Amsterdam is een potentiële warmtebron voor
Amsterdam, Diemen en Ouder-Amstel.

Buiten deze deelregio, wordt in Haarlem gewerkt aan de mogelijke benutting
van een geothermiebron. Dit is mogelijk ook interessant voor
Haarlemmermeer.

Ook de Diemercentrale is een bovengemeentelijke warmtebron voor
Amsterdam, Amstelveen, Diemen en Ouder-Amstel34. Zo blijkt uit de TVW van

34   Ook relevant buiten de deelregio’s: Diemercentrale voor Almere.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                     62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Amstelveen dat de nu bekende warmtebronnen onvoldoende warmte kunnen
leveren om de hele stad te voorzien van warmtenetten. Mede hierdoor – en
het al aanwezige warmtenet in Amstelveen – is de uitbreiding van het huidige
warmtenet vanuit de Diemercentrale voor Amstelveen wenselijk als
bovengemeentelijke warmtebron.

AEB Amsterdam/Warmtenet Amsterdam West Noord is in deze deelregio
mogelijk interessant als potentiële bovengemeentelijke warmtebron voor
Zaanstad.

Bovengemeentelijke warmte-infrastructuur
Momenteel is er een (samengesteld) bovenregionaal warmtenet aanwezig in
de deelregio’s Amsterdam en Amstelland: het warmtenet Amsterdam
Zuidoost/Almere levert warmte aan wijken in de gemeenten Amsterdam,
Diemen, Amstelveen, Ouder-Amstel en Almere. Het warmtenet in Amstelveen
is in eigendom van Eneco. Uitbreiding van dit bovenregionale warmtenet is
mogelijk (TVW Amstelveen) en biedt kansen om lokale warmtebronnen zoals
de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in Amstelveen hierop aan te sluiten.
Het warmtenet in het westen en noorden van Amsterdam wordt gevoed door
AEB Amsterdam en kent nog een behoorlijke overcapaciteit. De twee grote
warmtenetten in Amsterdam zijn of worden op korte termijn aan elkaar
verbonden ten behoeve van de robuustheid van beide netten.

Naast de bovengemeentelijke warmte-infrastructuur zijn er in de deelregio’s
meerdere lokale warmtenetten aanwezig (in Amsterdam, Uithoorn, Aalsmeer,
Haarlemmermeer en Amstelveen). Met de uitbreiding van deze lokale netten
ontstaan naar de toekomst wellicht mogelijkheden voor koppelingen.
Voorheen zijn er tussen verschillende gemeenten verkenningen gedaan naar
de benutting van warmtebronnen tussen gemeenten; er was sprake van een
samenwerking op (bovengemeentelijke) warmtenetten. Deze samenwerking
kent nog geen structurele vorm.

Werkagenda
Voor deze regio is er een aantal specifieke punten die de komende jaren op
de werkagenda staan:
• Glastuinbouw
   In de regio bevinden zich meerdere glastuinbouwclusters die een hoge
    energievraag hebben. Dit zorgt voor extra druk op de beschikbaarheid
    van (bovengemeentelijke) duurzame warmtebronnen. Aan de andere kant
    biedt dit ook kansen om bronnen zoals geothermie sneller aan te sluiten,
    wat voor de gebouwde omgeving de uitrol kan versnellen. Mogelijk zijn in




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>    dit kader geothermieprojecten uit de RES-regio Holland Rijnland
    interessant voor glastuinbouw in Amstelland. De komende jaren zal
    besproken moeten worden hoe de glastuinbouw overstapt op duurzame
    warmte en hoe dit in verhouding staat met de duurzame verwarming van
    de gebouwde omgeving. Om de glastuinbouw te voorzien van externe en
    duurzame warmte zullen ook andere randvoorwaarden gerealiseerd moet
    worden. Zo zal er externe CO2 en duurzame elektriciteit beschikbaar
    moeten komen voor de glastuinbouw. Het is dus belangrijk dat er CO2
    beschikbaar komt, via bijvoorbeeld de OCAP-leidingen, en daarnaast
    voldoende netcapaciteit beschikbaar is om de komst van duurzame
    warmte mogelijk te maken. De aanleg van het OCAP-netwerk naar de
    Haarlemmermeer is sinds 2021 in uitvoering. Uitbreiding van het netwerk
    naar een aantal van de grote clusters in Uithoorn (en Nieuwkoop, buiten
    deze RES-regio) is in voorbereiding. De netcapaciteit zal moeten
    toenemen als tuinders overschakelen op externe warmte. De
    verduurzaming van de glastuinbouw in deze regio is hoofdzakelijk
    relevant voor de gemeenten Haarlemmermeer, Amstelveen, Aalsmeer en
    Uithoorn. In dit kader gaat Greenport Aalsmeer aan de slag met:
        o de gebiedsgerichte aanpak en gebiedsvisie voor de
            concentratiegebieden glastuinbouw (zoals Kudelstaart/De
            Kwakel);
        o ondernemerssupport (onder andere herstructurering,
            bedrijfsverplaatsing, modernisering en innovatie);
        o het bij elkaar brengen van stakeholders (OCAP voor CO2-net,
            geothermie, netbeheerders en duurzame elektriciteitsopwekking).
•   Warmtenet Amsterdam Zuidoost/Almere/Diemercentrale
    Voor een aantal gemeenten is de aansluiting op de Diemercentrale of het
    warmtenet van Amsterdam Zuidoost/Almere cruciaal voor de
    verduurzaming van de gebouwde omgeving. In paragraaf 3.1.1 is de
    werkagenda voor de Diemercentrale beschreven.
•   Restwarmte uit datacenters
    In Amsterdam, Aalsmeer en Haarlemmermeer (Schiphol-Rijk) zijn diverse
    (kleinschaligere) warmtenetten op basis van de restwarmte uit een
    datacenter in voorbereiding of operationeel. Een goed voorbeeld daarvan
    is het Energy Hub Aalsmeer. In de regio staan nog veel meer datacenters
    met een leveringspotentieel. Via beleidsontwikkeling van gemeenten aan
    de ene kant en onderzoeken naar concrete projecten aan de andere kant ,
    wordt steeds verder toegewerkt naar meer benutting van deze




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>        warmtebron35. In paragraaf 3.1.1 is de werkagenda voor warmte van
        datacenters beschreven.
•       WRK-leidingen
        Een aantal gemeenten in deze regio ziet kansen voor het benutten van de
        WRK-leidingen voor het onttrekken van zowel warmte als koude. De WRK-
        leidingen zijn relevant voor meerdere gemeenten in de gehele regio
        Noord-Holland Zuid (en daarbuiten). Daarom is de werkagenda of het
        handelingsperspectief beschreven in paragraaf 3.1.1.




3.6 Gooi en Vechtstreek
De deelregio Gooi en Vechtstreek bestaat uit de gemeenten Blaricum, Gooise
Meren, Hilversum, Huizen, Laren, Weesp en Wijdemeren. Uit het
bronnenregister blijkt dat er op dit moment niet veel zicht is op bestaande
specifieke bovengemeentelijke warmtebronnen in de regio. De gemeenten
zullen voornamelijk lokale warmtebronnen benutten. Dit komt mede door de
verspreide clusters van woningbouw. Uit de TVW’s zal blijken welke bronnen
een bovengemeentelijke potentie hebben en regionale afstemming behoeven.
Mogelijk komen er in de toekomst bovengemeentelijke bronnen bij die op dit
moment nog niet in beeld zijn.

Warmtevraag, warmtebronnen en warmte-infrastructuur
Warmtevraag per gemeente
De gemeente Weesp ziet een grote opgave in de uitbreiding van woningbouw
tegemoet en om die reden wordt een toename in de warmtevraag naar 2030
voorzien. In alle andere gemeenten zal de warmtevraag afnemen36.

Bovengemeentelijke warmtebronnen
Alle gemeenten in deelregio Gooi en Vechtstreek hebben groen gas,
geothermie en aquathermie in beeld als potentiële generieke
bovengemeentelijke warmtebronnen voor de toekomst. De mate van
zekerheid van de potentiële warmtebronnen varieert. Zo is het nog onbekend
hoeveel groen gas beschikbaar komt in de regio en wordt momenteel
onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van geothermie. De resultaten van
de potentie van geothermie worden aan het einde van 2021 verwacht. De
verwachting is dat over drie jaar duidelijk is of deze bron haalbaar is. Er is

35
     Bijvoorbeeld het onderzoek naar warmtelevering vanaf Schiphol-Rijk naar Greenport in
2019/2020.
36
     Zie bijlage 3.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID      - CONCEPT 30 MAART 2021                                     65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>ook door een initiatief een onderzoek gestart naar de potentie van
geothermie in de regio.

Bovengemeentelijke warmte-infrastructuur
Momenteel is er geen bovenregionaal warmtenet aanwezig. In de gemeente
Hilversum zijn wel drie kleine lokale warmtenetten aanwezig.

Werkagenda
Momenteel kan er nog niet veel worden vastgelegd over de inzet van
aquathermie, groen gas en geothermie in deze regio. De werkagenda voor
Noord-Holland Zuid beschrijft wat er de komende jaren besproken moet
worden over deze bovengemeentelijke warmtebronnen. Naast de algemene
werkagenda die voor de gehele regio is opgesteld, is er voor deze regio een
specifiek punt dat de komende jaren besproken moet worden, namelijk:
•   Impact op het elektriciteitsnet. Het gebrek aan zicht op de inzet van
    bovengemeentelijke warmtebronnen vraagt lokale oplossingen. Met
    uitzondering van geothermie en groen gas – waarvan de potentie en
    beschikbaarheid nog onbekend zijn – zijn de lokale en
    bovengemeentelijke warmtebronnen veelal van lage temperatuur. Om de
    warmte op te waarderen en/of de gebouwde omgeving all electric te
    kunnen verwarmen is er verzwaring van het elektriciteitsnet nodig. De
    komende jaren moet er een strategie gemaakt worden met de
    netbeheerders over welke verzwaring nodig is en hoe deze gerealiseerd
    kan worden.




3.7 IJmond & Zuid-Kennemerland
De deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland bestaat uit de gemeenten
Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Heemskerk, Heemstede, Velsen en
Zandvoort. De belangrijkste bovengemeentelijk warmtebronnen zijn naar
verwachting industrie en geothermie. Het geothermische potentieel wordt
momenteel onderzocht door SCAN.

Warmtevraag, warmtebronnen en warmte-infrastructuur
Warmtevraag per gemeente
Richting 2030 wordt er een afname in de warmtevraag in de deelregio
IJmond & Zuid-Kennemerland voorzien .




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Bovengemeentelijke warmtebronnen
Alle gemeenten in de deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland hebben
geothermie en aquathermie in beeld als potentiële bovengemeentelijke
warmtebron. Restwarmte uit lokale industrie is voor een aantal gemeenten
ook een potentiële warmtebron.

In de gemeente Haarlem wordt ingezet op geothermie als bron voor een
nieuw te ontwikkelen warmtenet in Meerwijk. Geothermie vraagt om een
gerealiseerde afzetmarkt voordat de hoge investeringen voor geothermie
gedaan worden. De eerste uitdagingen bij geothermie liggen bij het
organiseren van de warmtevraag en de inzet van een tijdelijke warmtebron.

Voor Heemskerk, Velsen en Beverwijk is, naast geothermie, restwarmte uit
industrie een potentiële bron. De industrie in dit gebied kijkt nog vooral naar
interne verduurzaming en naar de milieueffecten op de omgeving. Er is nog
weinig informatie beschikbaar over de beschikbare restwarmte voor de
gebouwde omgeving. De provincie Noord-Holland heeft daarom opdracht
gegeven aan Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) om dit
potentieel nader te onderzoeken. Daarnaast inventariseert Omgevingsdienst
IJmond waar bedrijven energie besparen en waar potentieel restwarmte uit
zou kunnen ontstaan.

In het verleden is veel onderzoek gedaan naar de potentie voor
warmtelevering door Tata Steel aan de omliggende gemeenten. Dat project is
stilgevallen omdat warmtelevering volgens het huidige ontwerp zou leiden tot
meer stikstofdepositie naar natuurgebieden in de omgeving. Nieuwe
inzichten over restwarmtelevering door Tata Steel worden verwacht in het
kader van de CES.

Aquathermie heeft, gezien de ligging aan de kust, theoretisch een hoge
potentie in deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland. Maar om de reële
potentie te bepalen is nader onderzoek nodig.

De WRK-leidingen zijn een potentiële bovengemeentelijke warmtebron voor
Zandvoort, Bloemendaal, Heemstede en Velsen. Gemeenten zien
gesprekspartners in: Waternet, PWN, gemeenten langs WRK-leidingen,
warmtebronnen langs WRK-leidingen en vragers van koude.

Daarnaast kan restwarmte van datacenters in Haarlemmermeer ingezet
worden als potentiële warmtebron in Haarlem. Er is in Haarlem één




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>datacenter gevestigd. De restwarmte hiervan is momenteel te gering om ook
naar andere gemeenten te transporteren.

Bovengemeentelijke warmte-infrastructuur
Er bestaat op dit moment geen bovengemeentelijke warmte-infrastructuur in
deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland. Wel is er op een aantal plaatsen
sprake van een lokaal warmtenet. Zandvoort heeft een klein warmtenet, met
een WKK op aardgas. Ook in Zeewijk (IJmuiden) is een lokaal warmtenet
aanwezig. In de gemeente Haarlem wordt gewerkt aan de voorbereidingen
van een warmtenet in Meerwijk, waarvoor geothermie als bron wordt
voorzien. In de IJmond-gemeenten wordt onderzocht welke mogelijkheden er
zijn voor collectieve warmte uit de bestaande geothermiebron en een
mogelijke tweede geothermiebron.

Werkagenda
Voor deze regio zijn er een paar specifieke punten die de komende jaren
besproken moeten worden:

•   Restwarmte uit industrie
    In deze regio is de industrie aan het onderzoeken hoe energie zo
    optimaal mogelijk benut wordt (en restwarmte in de eigen processen kan
    worden hergebruikt). Hierdoor is op dit moment weinig zicht op het
    beschikbare vermogen voor de gebouwde omgeving. Een ander belangrijk
    punt van aandacht is de duurzame-energie-input van de industrie om de
    vrij te komen restwarmte verder te verduurzamen.
•   Aquathermie
    Gemeenten willen in gesprek met alle kustgemeenten en Rijkswaterstaat
    om reële potentie uit zeewater nader te (laten) onderzoeken.
•   WRK-leidingen
    Gemeenten hechten belang aan het benutten van de potentie van de
    WRK-leidingen en vragen de directie van WRK randvoorwaarden mee te
    geven voor het gebruik van de leidingen.




3.8 Zaanstreek/Waterland
De deelregio Zaanstreek/Waterland bestaat uit de gemeenten Beemster,
Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend, Waterland, Wormerland
en Zaanstad. Het zuiden van de deelregio kenmerkt zich hoofdzakelijk door
de aanwezigheid van industrie nabij Amsterdam en woonkernen op korte
afstand. In het noorden daarentegen zijn de woonkernen meer verspreid,




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>zonder de aanwezigheid van industrie. Hier is de openheid van het landschap
kenmerkend en vinden vele weidevogels een thuis in de veeweidegebieden of
in de polders.

Warmtevraag, warmtebronnen en warmte-infrastructuur
Warmtevraag per gemeente
Naar verwachting wordt alleen in de gemeente Zaanstad een stijging in de
warmtevraag naar 2030 voorzien. In de andere gemeenten zal de
warmtevraag gaan dalen37.

Bovengemeentelijke warmtebronnen
Alle gemeenten in de deelregio Zaanstreek/Waterland hebben geothermie,
aquathermie en groen gas in beeld als potentiële bovengemeentelijke
warmtebronnen voor de toekomst. Voor de gemeenten Zaanstad, Oostzaan
en Landsmeer kan op termijn aansluiten op het warmtenet van Amsterdam
mogelijk nieuwe oplossingen in beeld brengen. Ten slotte kan de restwarmte
uit industrie in Zaanstad mogelijk ingezet gaan worden als een
bovengemeentelijke warmtebron.

In de fase waar de gemeentelijke TVW’s nu naar kijken is er echter geen
duidelijk beeld over de inzet van deze bronnen en wordt er vooral gekeken
naar lokale warmtebronnen.

Biowarmtecentrale De Purmer gaat ook warmte leveren aan bebouwing in de
gemeente Beemster die nabij het bestaande warmtenet van Purmerend ligt.
Het warmtenet van Purmerend kan mogelijk nog uitgebreid worden om meer
warmte te leveren. In de toekomst zou het ook mogelijk zijn om het
warmtenet uit te breiden naar Neck in Wormerland. Hier is een kleinschalig
warmtenet gerealiseerd, welke momenteel een individuele warmtebron heeft.

Bovengemeentelijke warmte-infrastructuur
Driekwart van de gebouwde omgeving in Purmerend is aangesloten op het
warmtenet van Stadsverwarming Purmerend. Er wordt gewerkt aan
uitbreiding van dit warmtenet, onder andere naar enkele nieuwbouwprojecten
in de gemeente Beemster. In de gemeente Zaanstad zijn meerdere lokale
warmtenetten aanwezig.




37
     Zie bijlage 3.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Werkagenda
Voor de regio Zaanstreek/Waterland is er een aantal specifieke punten dat de
komende jaren besproken moet worden:
•   Verduurzaming warmtenet Purmerend
    Stadsverwarming Purmerend zoekt, samen met de gemeente naar
    (aanvullende) duurzame warmtebronnen. Het zoeken naar deze
    warmtebronnen zal, indien aan de orde, in samenwerking zijn met
    buurgemeenten waar mogelijk (ook) alternatieve warmtebronnen ingezet
    kunnen worden (zoals geothermie).
•   AEB/Warmtenet Amsterdam
    Voor een aantal gemeenten (Zaanstad, Oostzaan en Landsmeer) is de
    aansluiting op het warmtenet van Amsterdam een optie om te overwegen
    voor de toekomstige verduurzaming van de gebouwde omgeving.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>4. Vervolgstappen na de RES 1.0
Na vaststelling van de RES 1.0 werken gemeenten door om de zoekgebieden
verder uit te werken, worden de uitkomsten van de RES 1.0 verwerkt in de
uitvoeringsinstrumenten van het omgevingsbeleid en wordt een regionaal
uitvoeringsprogramma opgesteld.

De RES is een continu proces. Elke twee jaar doorlopen de betrokken
overheden in de regio de RES opnieuw. Verloopt de uitvoering volgens
planning, moet er worden bijgestuurd of moeten er nieuwe projecten worden
opgenomen? Ook kunnen op deze manier nieuwe (technologische)
ontwikkelingen worden meegenomen. Op basis van dit gezamenlijke proces
wordt een nieuwe RES gemaakt (RES 2.0 en verder). In dit proces is opnieuw
ruimte voor inwoners en belanghebbenden om hun stem te laten horen.


“Draagvlak creëer je niet, het ontstaat als je
mensen eigendom en zeggenschap geeft. En
daarin is nog veel werk te doen.”
Aernoud Olde, lid van de VEINH (Vereniging Energiecoöperaties en -initiatieven Noord-Holland) en van
de stuurgroep RES Noord-Holland Zuid


Voortzetten van samenwerking
De RES 1.0 is tot stand gekomen na een intensief samenwerkingstraject van
overheden, netwerkbeheerders en maatschappelijke organisaties. Deze
samenwerking wordt door alle partijen gewaardeerd en als waardevol
beschouwd. Om de opgenomen ambities en afspraken in de RES verder te
brengen is het van belang deze samenwerking te continueren.
Naast samenwerking met lokale en regionale partijen, wordt ook de
samenwerking met het Rijk verder gebracht. Dit gebeurt zowel via het
Nationaal Programma RES als via het programma Opwekking van Energie op
Rijksvastgoed (OER) (zie kader hierna).

Programma OER
Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf en Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) werken sinds eind 2018 in opdracht van het ministerie van
Economische Zaken en Klimaat samen met de regio in het pilotprogramma
Hernieuwbare energie op rijksgrond. In dit programma onderzoekt en leert




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                             71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>het Rijk hoe rijksgrond zo optimaal mogelijk en met maatschappelijk
draagvlak kan worden ingezet voor het opwekken van hernieuwbare energie.
Als onderdeel van het programma worden door Rijkswaterstaat de in de RES
opgenomen zoekgebieden langs de hoofd- en vaarwegen waar hernieuwbare
energieopwekking realistisch en kansrijk worden geacht, in kaart gebracht.
Hierbij wordt rekening gehouden met de uitgangspunten van de Nationale
Omgevingsvisie (NOVI). Deze locaties worden binnen de kaders van de RES
afgestemd met gemeenten en/of provincie. Als er gezamenlijk met de
partijen binnen de RES voor wordt gekozen om deze locaties te ontwikkelen,
worden deze met gebruikmaking van een tendersystematiek opengesteld
voor geïnteresseerde marktpartijen.

Concretisering zoekgebieden
De concretisering van de zoekgebieden loopt door na de vaststelling van de
RES 1.0. Het is aan gemeenten om hier uitvoering aan te geven en dit samen
met initiatiefnemers en belanghebbenden op te pakken. Ook na de RES 1.0
blijft er ruimte voor nieuwe initiatieven. Als een gemeente besluit om een
zoekgebied toe te voegen, te wijzigen of te schrappen, wordt dat zichtbaar in
de RES-viewer. Deze viewer bevat de meest actuele situatie van de
zoekgebieden. Voor het borgen van de ruimtelijke samenhang in de regio
heeft de provincie, gezamenlijk met het Rijk, een regierol.

Verwerken in omgevingsbeleid
De in de RES 1.0 gemaakte afspraken krijgen juridische status als deze
worden uitgewerkt en vastgesteld in omgevingsrechtelijke instrumenten. Het
Klimaatakkoord wijst in dit verband op de gemeentelijke omgevingsvisies,
programma’s en omgevingsplannen. Ook de provinciale omgevingsvisie,
omgevingsverordening en projectbesluiten zijn instrumenten om de RES
juridisch te borgen. Het bevoegd gezag bepaalt hoe de RES vertaald wordt
naar het omgevingsbeleid. Het gaat daarbij zowel om de inpassing van
grootschalige energieopwek, als om benodigde ruimte voor de aanpassing
van energie-infrastructuur. Doelstelling is om in 2021 de keuzes in de RES
geborgd te hebben in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie.

Regionaal uitvoeringsprogramma
De programmaorganisatie RES Noord-Holland Zuid heeft het proces tot aan
de vaststelling van de RES 1.0 gefaciliteerd en ondersteund, in de periode
2019, 2020 en de eerste helft van 2021. Door de betrokken overheden en
stakeholders is de wens geuit om na de vaststelling van de RES 1.0, de
regionale ondersteuning vanuit een programmaorganisatie te continueren.
Daarnaast is het voorstelbaar dat regionale samenwerkingsafspraken nodig




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>zijn voor de uitwerking en uitvoering van de RES. Ook is het wenselijk om
afspraken, kaders en een aanpak vast te leggen voor het proces naar de RES
2.0. Hiervoor wordt een regionaal uitvoeringsprogramma opgesteld, waarin
worden uitgewerkt:
• Regionale samenwerkingsafspraken met betrekking tot de uitwerking van
    de zoekgebieden voor zon en wind en de Regionale Structuur Warmte.
•   Afspraken, kaders en aanpak voor het proces naar de RES 2.0.
•   Afspraken met betrekking tot data en monitoring van de voortgang van de
    uitvoering.
•   Afspraken over inzet en verdeling van capaciteit en uitvoeringsbudget.

Ook zal in het uitvoeringsprogramma aandacht besteed worden aan:
• De rollen van en afspraken met samenwerkingspartners (Participatie
   Coalitie Noord-Holland, Coalitie Duurzame Energie, agrariërs, PWN,
   Rijksvastgoed enz.).
• Welke mogelijkheden er zijn om lokale initiatieven te ondersteunen en te
   financieren.
• Hoe en in welke mate gemeenten ondersteund kunnen worden bij de
   procesparticipatie en verdere uitwerking van de zoekgebieden.
• Hoe en in welke mate betrokken overheden ondersteund kunnen worden
   om het streven naar minimaal 50 procent lokaal eigendom te borgen;
• Aanpak voor transparante informatievoorziening.

Voor en na de zomer van 2021 wordt input opgehaald voor dit regionaal
uitvoeringsprogramma bij de betrokken overheden, bestuurders,
volksvertegenwoordigers en samenwerkingspartners. De invulling van het
regionaal uitvoeringsprogramma is mede afhankelijk van een rijksbijdrage
voor het vervolgproces. Het nieuwe kabinet zal hierover besluiten.
Besluitvorming over het regionaal uitvoeringsprogramma volgt om deze
reden naar verwachting eind 2021.


Advies jongeren: Geen ver-van-hun-bedshow
Jongeren moeten blijvend bij het RES-proces betrokken zijn. Zij krijgen de rest van
hun leven te maken met de gevolgen van klimaatverandering. Neem daarom lokale
influencers mee in de communicatie, betrek scholen, installeer een jongerenraad, en
zet gericht sociale media in.
Jongeren willen zich gehoord voelen. Hun input moet serieus worden gewogen bij
besluitvorming. En biedt jongeren ook perspectief en verantwoordelijkheid om zelf bij
te dragen aan de energietransitie en verbetering van de biodiversiteit. Laat jongeren
niet alleen meedenken, maar ook meedoen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                    73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Monitoring en data
Om de energietransitie vorm te kunnen geven en uit te kunnen voeren, is het
noodzakelijk om het monitoren, leren en bijsturen consequent onderdeel te
maken van de RES. De toegang tot actuele, betrouwbare data speelt hierin
een belangrijke rol, bijvoorbeeld bij de elektriciteitsproductie met behulp van
wind en zon en de ontwikkeling van vraag en aanbod van warmte.

De provincie draagt in nauwe samenwerking met de gemeenten en de
netbeheerders zorg voor eenduidigheid, toegankelijkheid, vergelijkbaarheid
en optelbaarheid van cijfers op de verschillende (bestuurlijke) niveaus.
Daarbij wordt aangesloten op de landelijke monitoringssystematiek. De
provincie ondersteunt hiermee de implementatie en actualisatie van de
RES’en en neemt hierin een regierol. Samenwerkingsafspraken met
betrekking tot data en monitoring worden vastgelegd in het regionaal
uitvoeringsprogramma.

Participatie
Participatie is een doorlopend proces en stopt niet bij de RES 1.0. Participatie
vindt plaats richting de RES 2.0 én op projectniveau (tot aan de
omgevingsvergunning). Voor participatie in de concretisering van de
zoekgebieden en op projectniveau is de gemeente, samen met de eventuele
initiatiefnemer, aan zet. Voor het proces naar de RES 2.0 wordt een regionaal
uitvoeringsprogramma opgesteld. De afspraken met betrekking tot
participatie, voor regionale samenwerking, ondersteuning aan gemeenten en
aanpak richting de RES 2.0 worden hierin uitgewerkt. De Participatiecoalitie
Noord-Holland en de energiecoöperaties in de regio kunnen helpen in
participatietrajecten.


In het Klimaatakkoord 38 is afgesproken in te zetten op een grote mate van participatie van de
lokale omgeving bij duurzame energie. Daarbij is onderscheid te maken in participatie
gedurende de beleidsfase, in aanloop naar een energieproject, en projectparticipatie zodra het
project vorm begint te krijgen.



“We willen zoveel mogelijk duurzame
energieopwek, maar we hebben ook de rol

38   Meer informatie over participatie van de lokale omgeving bij duurzame energie vindt u
op de website van het Klimaatakkoord.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                            74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>van bewaker van de kwaliteit van natuur en
landschap. Toch staan de belangen niet
haaks op elkaar.”
Sijas Akkerman, directeur Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland


Wat wordt van het Rijk gevraagd?
Om te komen tot een effectieve en tijdige uitvoering van de RES is meer
nodig dan alleen de inzet vanuit de energieregio’s. Tijdens het RES-proces is
aandacht gevraagd voor het ontwikkelen van rijksbeleid voor:
• Mogelijkheden voor het combineren van agrarische activiteiten met
   opwekking van hernieuwbare energie. Hiervoor kent met name het
    huidige belastingstelsel belemmeringen. Het Rijk wordt gevraagd deze
    belemmeringen in kaart te brengen en waar mogelijk aanpassingen te
    doen.
•   De wet- en regelgeving rond het Bouwbesluit. Deze kent nog geen
    verplichtend karakter om initiatiefnemers duurzaamheidsmaatregelen op
    te leggen, zoals het toepassen van zonnepanelen op grote bedrijfsdaken
    en isolerende maatregelen bij nieuwbouw. Ook het energieneutraal
    bouwen is hierin nog onvoldoende geïntegreerd. Het Rijk wordt gevraagd
    te onderzoeken welke wet- en regelgeving, naast de huidige
    aanpassingsagenda, aangepast kan worden om de energietransitie aan te
    jagen en gemeenten en provincies hierin meer mogelijkheden te bieden.
•   Het oplossen van knelpunten in de SDE-systematiek om de RES-
    doelstellingen te bereiken (o.a. zon op dak stimuleren, opgaven
    combineren, maatschappelijke kosten, slimme energieoplossingen)
•   Ook is er vanuit de regio behoefte aan een standpunt van het Rijk over de
    inzet van kernenergie.

Daarnaast is door netbeheerder aandacht gevraagd voor het aanbieden van
de juiste landelijke gereedschappen voor de ontwikkeling van de benodigde
netinfrastructuur. Het gaat daarbij om:
• Nieuwe spelregels om het bestaande elektriciteitsnet slimmer en beter
    uit te nutten, denk aan:
         o aanpassing van wet- en regelgeving om snellere en efficiëntere
            aansluiting van duurzame energieprojecten en transport van
            duurzame energie mogelijk te maken.
         o financiële prikkels om opgewekte energie zoveel als mogelijk
            lokaal in balans te brengen en te zorgen dat het tarief voor
            kleinverbruikers en grootverbruikers het gebruik van energie op




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>             het moment dat er veel aanbod is, stimuleert. Maatregelen, om
             een betere afstemming van vraag en aanbod mogelijk te maken,
             zoals smart charging maken hier ook onderdeel van uit.
•   Meer regie via een Nationaal Programma Energiesysteem (NPES) voor
    regie en integraliteit: Willen we de klimaatdoelen halen dan vraagt dit
    om echte regie, via een langjarige programmatische samenwerking
    tussen overheden en netbeheerders, gericht op uitvoering. Dit vraagt op
    landelijk en regionaal niveau integrale afstemming over de sectoren heen,
    zodat met behulp van heldere prioritering én een duidelijke (ruimtelijke
    en systeemtechnische) meerjarenplanning de transitie efficiënt
    gerealiseerd kan worden. Hierbinnen is er aandacht voor ruimte voor
    infrastructuur en snellere besluitvormingsprocedures inclusief
    escalatiemechanismen.
•   Maatregelen die ertoe leiden dat er meer technici worden opgeleid voor
    de energietransitie.
•   Gemeenten realiseren de warmtetransitie lokaal en moeten voldoende
    flexibiliteit hebben om tot maatwerkoplossingen te komen. Zij moeten
    de mogelijkheid hebben om bedrijven in publiek eigendom, waaronder de
    netwerkbedrijven, aan te kunnen wijzen als warmtebedrijf. Wetgeving
    moet niet gericht zijn op het reguleren van één type voorziening, maar de
    diversiteit aan netten ondersteunen, ruimte bieden voor toekomstige
    innovaties en een gelijk speelveld creëren voor alle partijen die actief
    kunnen zijn in warmte, zowel privaat als publiek. Open, onafhankelijke
    warmtenetten moeten daarbij blijven worden toegestaan.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>5. Amstelland
5.1 Samenvatting
Potentie van Amstelland
De theoretische potentie voor de opwekking van duurzame energie in de
zoekgebieden van regio Amstelland is 404 GWh (0,40 TWh). Deze potentie
bestaat uit de huidige opwek (60 GWh39) en de potentie uit zoekgebieden
(344 GWh). In onderstaande kaart zijn de zoekgebieden globaal ingetekend.




De zoekgebieden zijn gebaseerd op een technische analyse van de
mogelijkheden en randvoorwaarden in de regio, de uitkomst van meerdere
(lokale) ateliers met stakeholders en belanghebbenden, en uiteindelijk een


39   Nationaal Programma RES. Analysekaarten (oktober 2019).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>politieke keuze. In de RES 1.0 zijn gemeenten en stakeholders gestart met
het verder verkennen van de haalbaarheid, wenselijkheid en invulling van
zoekgebieden. De RES 1.0 is een momentopname en geeft de inspanning
weer waar de deelnemers zich in de komende jaren voor zullen inzetten.
Nieuwe initiatieven buiten de zoekgebieden worden niet uitgesloten en
worden ook onderzocht op haalbaarheid. Ook de huidige zoekgebieden
kunnen nog veranderen of afvallen.


Amstelland kenmerkt zich als een stedelijke regio met daartussen waardevolle
natuurlandschappen. De regio kent een grote druk op de ruimte. Dit vraagt om een
goede ruimtelijke afstemming en afweging van verschillende functies. Het gebrek aan
vrije ruimte gecombineerd met de grote woningbouwopgave, maakt het realiseren van
hernieuwbare energie in Amstelland een uitdaging. Dit geldt temeer door de
ruimtelijke (hoogte)beperkingen die voor een groot deel van de regio gelden door de
aanwezigheid van Schiphol, waardoor de mogelijkheden voor windenergie beperkt
zijn. Duurzaamheidsambities en -doelstellingen zijn lokaal bepaald in Amstelland. Wel
wordt er vanuit de regio incidenteel en op specifieke onderwerpen samengewerkt op
het gebied van duurzaamheid en energie.


In aanvulling op de zoekgebieden (zie kader hierna), ziet men kansen voor
duurzame opwek op de volgende plekken in de deelregio:
• De regio wil de potentie voor zon op daken, parkeerplaatsen,
    geluidsweringen en infrastructuur langs spoorlijnen en snelwegen, zo veel
    mogelijk benutten.
•   Reserveringen voor bedrijven en glastuinbouw: gekeken kan worden hoe
    gebieden die gereserveerd zijn voor bedrijven en transformatie- en/of
    maatwerkbieden glastuinbouw, tijdelijk gebruikt kunnen worden voor de
    opwek van zonne-energie tussen bedrijven. Bedrijventerrein Greenport
    Aalsmeer of transformatiegebieden glastuinbouw lenen zich hiervoor. Er
    zijn geen mogelijkheden voor grondgebonden opwek in het
    kernglastuinbouwgebied in Kudelstaart (in alle gevallen rekening houdend
    met ‘Kaders Zonne-Energie Aalsmeer). Ook in het
    kernglastuinbouwgebied in de Kwakel zijn geen mogelijkheden. Alle
    beschikbare gronden daar zijn bedoeld voor glastuinbouw.


De potentie binnen de regio Amstelland is opgebouwd uit de volgende zoekgebieden:
•   01 Diemerscheg-Diemen. Dit is een groot en complex zoekgebied rondom het
    Amsterdam-Rijnkanaal, de A1 en de A9. Hier ziet de gemeente Diemen
    mogelijkheden voor wind- en zonne-energie. Het voornemen is om dit, samen met
    de gemeenten Amsterdam, Gooise Meren, Weesp en de provincie Noord-Holland




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                  78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>    verder uit te werken. Voor de opwek van windenergie wordt vooral gezocht langs
    zware infrastructuur.
•   02 A2-Ouderkerkerplas. Het gebied rondom het wegenknooppunt Holendrecht
    (A2/A9) leent zich mogelijk voor de opwek van windenergie langs infrastructuur.
    De binnenruimte van het knooppunt leent zich mogelijk voor de opwek van zonne-
    energie, mits dit vanaf de gemeentewegen niet te zien is en geen verslechtering
    oplevert voor de kwaliteit van bodem of water. Dit is een gecombineerd
    zoekgebied van de gemeente Ouder-Amstel en Amsterdam.
•   03 De Krijgsman. Het deel van de A9 dat door Amstelveen loopt, biedt
    mogelijkheden om zonne-energie op het talud te realiseren, met name ter hoogte
    van het bedrijventerrein De Krijgsman.
•   04 Oosteinderpoel. Dit gebied biedt mogelijkheden voor de opwek van zonne-
    energie. Gezocht kan worden naar het inpassen van zonne-energie met als doel
    de omgeving te versterken. Uitgangspunt hierbij is dat gezocht wordt naar
    oplossingen waarbij dubbel ruimtegebruik wordt toegepast.
•   05 N201 Burgermeester Brouwerweg. In dit zoekgebied kan gezocht worden
    naar het inpassen van zonne-energie langs infrastructuur.
•   06 Zon op te realiseren bedrijventerrein. Dit gebied biedt mogelijkheden voor de
    opwek van zonne-energie op de gebouwen van het nieuw te realiseren
    bedrijventerrein.
•   07 N196-Poelweg. In het agrarisch gebied ten zuiden van de N196 kan mogelijk
    op termijn gezocht worden naar inpassing van zonne-energie. Dit gebied ligt in de
    Stelling van Amsterdam. Dat betekent dat zonneweides op dit moment niet zijn
    toegestaan in dit gebied. De gemeente Uithoorn maakt in het proces om te
    komen tot de Omgevingsvisie een integrale afweging of dit gebied als potentieel
    zoekgebied wordt opgenomen.
•   08 Zuiderlegmeerpolder Oost. In de zuidelijke punt van de regio liggen
    mogelijkheden voor de opwek van wind- en zonne-energie. Het verder verkennen
    van de mogelijkheden in dit zoekgebied vraagt om een zorgvuldig proces, omdat
    uit de lokale ateliers in de gemeenten Aalsmeer en Uithoorn bleek dat zowel
    positief als negatief werd gedacht over toepassen van wind- en zonne-energie in
    dit gebied. De gemeente Uithoorn maakt in het proces om te komen tot de
    Omgevingsvisie een integrale afweging of dit gebied als potentieel zoekgebied
    wordt opgenomen. Samen met belanghebbenden zal daarna onderzocht kunnen
    worden of er mogelijkheden zijn, al dan niet in combinatie met omliggende
    gemeenten. Voor agrarische gronden in de gemeente Aalsmeer geldt dat de
    eventuele mogelijkheden moeten passen binnen de kaders Zonne-energie
    Aalsmeer.
•   09 Gooiseweg. Dit zoekgebied voor zonne-energie strekt zich uit langs de
    stadsroute S112. Zonnevelden kunnen mogelijk worden geplaatst in de oksels van
    op- en afritten en de relatief smalle stroken parallel aan de S112.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                  79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>5.2 Kenmerken en ambities Amstelland
Algemeen
De regio Amstelland bestaat uit de gemeenten Aalsmeer, Amstelveen,
Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn. De regio telt ruim 196.000 inwoners en
is onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). De Greenport, als
logistieke mainport, vormt met circa 50.000 werkenden bij teeltbedrijven,
veiling, handelsbedrijven, exporteurs, tuinbouwleveranciers en veredelaars
een belangrijke economische motor voor de regio. Daarnaast heeft onder
andere ook de Diemercentrale een belangrijke regionale functie, als
energieleverancier van zowel warmte als elektriciteit.

Om naar de toekomst toe een goede concurrentiepositie te behouden,
werken de Greenportgemeenten Aalsmeer, Amstelveen en Uithoorn samen
met de gemeente Haarlemmermeer en andere partijen aan de opgave om het
gebied te transformeren naar een modern en duurzaam tuinbouwcluster.

De regio kent een grote druk op de ruimte. Dit vraagt om een goede
ruimtelijke afstemming en afweging van verschillende functies. Het gebrek
aan vrije ruimte, gecombineerd met de grote woningbouwopgave, maakt het
realiseren van hernieuwbare energie in Amstelland een uitdaging. Ook zijn er
door de aanwezigheid van Schiphol, ruimtelijke beperkingen die voor een
groot deel van de regio gelden. Tegen deze achtergrond wordt de regio
uitgedaagd om ruimte te vinden voor de realisatie van duurzame-energie-
initiatieven om zo toch een bijdrage te kunnen leveren aan de landelijke
klimaatdoelstellingen.


“Wind en zon zijn zo complementair, idealiter
voeg je dat samen.”
Deelnemer lokale bijeenkomst Amstelveen


Landschap
De regio kenmerkt zich als een stedelijke regio met daartussen waardevolle
natuurlandschappen. De openheid en het agrarisch gebruik in contrast met
het omliggende stedelijk gebied, vormen een kernwaarde van dit landschap
die iconisch is binnen de Metropoolregio Amsterdam. De regio ligt aan het
IJsselmeer, is onderdeel van het Groene Hart en wordt grotendeels gevormd
door de landschappelijke groene long ten zuiden van Amsterdam, bestaande
uit veenrivierenlandschap, veenpolderlandschap en
droogmakerijenlandschap. Buiten het stedelijk gebied van de deelregio




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Amstelland zijn veel natuur- en cultuurwaarden aanwezig, onder andere de
Stelling van Amsterdam, de Diemerscheg en de Amstelscheg, de Ronde
Hoep, het Amsterdamse bos, het Diemerbos, de Westeinderplassen, de
Bovenlanden en de Ouderkerkerplas.

Deze natuur- en cultuurwaarden brengen ook landschappelijke beperkingen
met zich mee, zowel vanuit Europees, nationaal en/of provinciaal beleid. Ook
wordt het landschap doorsneden door zware infrastructuur, zoals snelwegen,
spoorlijnen en het Amsterdam-Rijnkanaal.




Landschapstypen en stedelijke functies Amstelland




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>Bron: Foto Energie & Ruimte Amstelland (2019)


Regionaal beleid en bestuurlijke ambities
In de regio zijn ambities en doelstellingen lokaal bepaald. Wel wordt er vanuit
de deelregio incidenteel en op specifieke onderwerpen samengewerkt op het
gebied van duurzaamheid en energie. Bijvoorbeeld op het gebied van het
verduurzamen van particulier woningbezit, in samenwerking met het
Regionaal Energieloket.




5.3 Elektriciteit en warmte
Wind
Huidige situatie
Momenteel is er één windturbine in de regio waarmee 6 GWh aan
windenergie wordt opgewekt.

Aandachtspunten
Voor toekomstige opweklocaties geldt dat rekening moet worden gehouden
met een aantal beperkingen. Zo valt een groot deel van het gebied binnen de
hoogtebeperkingen rondom Schiphol, waardoor hier geen grote windturbines
mogelijk zijn. Naast de veiligheidsbeperkingen, gelden er ook natuur- en
landschappelijke beperkingen vanuit Europees, landelijk en provinciaal
beleid.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Mogelijkheden
Mede door bovengenoemde beperkingen zijn de mogelijkheden voor
windenergie beperkt in Amstelland. De mogelijkheden die er zijn, liggen met
name in het noorden van de regio (Diemerscheg), het zuidoosten
(wegenknooppunt Holendrecht (A2/A9) en in de zuidwestelijke punt van de
deelregio.

Zon
Huidige situatie
Momenteel wordt er 47 GWh via grootschalige zonne-energie opgewekt in de
regio Amstelland. Tot nu toe gebeurt dit voornamelijk via zonnepanelen op
daken. Ook is er een groot aantal grootschalige zonnedaken gepland. Recent
zijn verschillende grootschalige opweklocaties voor zonne-energie op een
open veld gerealiseerd: één bij Amstelveen (op het terrein van Waternet), één
bij Uithoorn (ook op het terrein van Waternet) en één bij Diemen (op het
Vattenfallterrein). Al wel gepland, maar nog niet gerealiseerd is een
grootschalige opweklocatie bij de A9 ter hoogte van Amstelveen.

Aandachtspunten
Voor toekomstige zonnevelden gelden veel beperkingen die voortkomen uit
zowel Europese als nationale en provinciale regelgeving en beleid. Zo is een
deel van de regio onderdeel van Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Natura
2000 en zijn er diverse weidevogelgebieden (onderdeel van NNN en BPL).
Ook geeft de UNESCO-status van de Stelling van Amsterdam beperkingen.

Mogelijkheden
Met name zon op grote daken biedt mogelijkheden. Grote daken liggen
voornamelijk op de bedrijventerreinen en, gezien het innovatieve karakter
ervan, op termijn (na 2030) ook op de kassen. Ook voor zon langs
infrastructuur (op geluidsschermen en in de berm) worden mogelijkheden
gezien. Nader onderzoek moet uitwijzen welke locaties zich hiervoor lenen.

Warmte
Voor de regio Amstelland zijn, met de Regionale Structuur Warmte (RSW), de
huidige situatie en potentie van verschillende warmtebronnen en warmte-
infrastructuur in beeld gebracht. De RSW gaat specifiek over
bovengemeentelijke samenwerking op het gebied van warmtebronnen,
warmtevraag, warmte-infrastructuur en kennis. De RSW is nu nog een proces
van verkennen, kennis delen en samenwerking zoeken. Hoofdstuk 3 beschrijft
welke stappen er in Noord-Holland Zuid worden en zijn gezet.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>De deelregio’s Amstelland, Amsterdam en Haarlemmermeer werken samen
aan het warmtevraagstuk. Reden hiervoor zijn de bestaande
bovengemeentelijke warmtenetten en potentiële bovengemeentelijke
warmtebronnen. Amstelland kenmerkt zich door een aantal grote
glastuinbouwarealen met een hoge energievraag. Amsterdam heeft een
hoogstedelijk karakter en havens met industrie. Haarlemmermeer vormt een
belangrijke vestigingsplaats voor datacenters.

Het datacentercluster aan de oostkant van Haarlemmermeer is een
potentiële bron voor Haarlemmermeer, Aalsmeer en Uithoorn. Het
datacentercluster in Amsterdam is een potentiële warmtebron voor
Amsterdam, Diemen en Ouder-Amstel. Ook de Diemercentrale is een
bovengemeentelijke warmtebron voor Amsterdam, Amstelveen, Diemen en
Ouder-Amstel. De WRK-leidingen zijn een potentiële warmtebron én kunnen
dienen als warmtetransportleidingen voor Aalsmeer, Amstelveen,
Haarlemmermeer, Uithoorn en Ouder-Amstel.

Binnen de algemene werkagenda die voor de gehele regio Noord-Holland
Zuid is opgesteld zijn er voor deze deelregio’s een aantal specifieke
aandachtspunten:
• In de regio bevinden zich meerdere glastuinbouwclusters die een hoge
   energievraag hebben. De komende jaren zal besproken worden hoe de
   glastuinbouw overstapt op duurzame warmte en hoe dit in verhouding
   staat met de duurzame verwarming van de gebouwde omgeving.
• De aansluiting van gemeenten op de Diemercentrale of het warmtenet
   van Amsterdam.
• Het benutten van de WRK-leidingen voor het onttrekken van zowel warmte
   als koude.
• De resultaten van het lopende SCAN-traject naar de potentie van
   geothermie.


5.4 Energie-infrastructuur
Amstelland is een gevarieerd gebied; het noordelijke deel ligt tegen de
gemeente Amsterdam aan en is in hoge mate verstedelijkt. Het zuidelijke
deel is meer open met kleinere kernen. Rondom Aalsmeer en Uithoorn is er
relatief veel glastuinbouw. Deze verscheidenheid in de regio vertaalt zich ook
in verschillen in vraag naar energie en teruglevering van energie.



Wat is de huidige situatie van het energienet?




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Door economische groei en ontwikkelingen rondom de energietransitie,
neemt het verwachte elektriciteitsverbruik toe. Ook de mogelijke
verduurzaming van de tuinbouw speelt hierin een grote rol. Dit leidt ertoe dat
uitbreidingen in het elektriciteitsnet noodzakelijk zijn. Dit is een gezamenlijke
opgave. De netbeheerder is daarbij verantwoordelijk voor de aanleg van de
infrastructuur. Tegelijkertijd moeten gemeenten de ruimtelijke inpassing
faciliteren. De netbeheerder werkt bijvoorbeeld samen met de gemeente
Amstelveen aan de renovatie en uitbreiding van een bestaand onderstation
en de realisatie van een nieuw onderstation in Amstelveen-Zuid. In Ouder-
Amstel wordt gewerkt aan de uitbreiding van onderstation Bijlmer-Noord
(noodzakelijk voor onder andere woningbouw Nieuwe Kern). Naast
uitbreidingen van onderstations, zijn er ook uitbreidingen nodig op het aantal
aansluitposities (stopcontacten in het onderstation). Deze zijn er op dit
moment onvoldoende. Daarnaast moet gekeken worden of de onderliggende
infrastructuur de extra belasting kan afhandelen.

Wat is de impact van de Regionale Energiestrategie 1.0?
De netimpactanalyse laat zien dat in de deelregio Amstelland het aanbod
voor grootschalige opwek vrijwel overal past binnen het huidige
elektriciteitsnet. Echter, door de toename van het energieverbruik raakt toch
een aantal stations overbelast.

Impact op elektriciteitsstations op basis van het RES 1.0-bod.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                           85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>De verwachting is dat in 2030 op vijf stations de maximale capaciteit bereikt
wordt. Het gaat om de volgende stations:
• OS Amstelveen Bolwerk lijkt een knelpunt te worden voor teruglevering.
   Daarnaast lijkt Amstelveen Bolwerk ook aan de afnemerskant een
   knelpunt te vormen. Dit wordt met name veroorzaakt door het realiseren
    van meer nieuwbouwwoningen die op dit onderstation worden
    aangesloten.
•   OS Amstelveen heeft de maximale leveringscapaciteit bereikt in 2030.
    Glastuinbouw en datacenters zorgen voor de grootste toename van
    energieverbruik.
•   OS Aalsmeer Bloemenveiling heeft de maximale afnemerscapaciteit bereikt
    in 2030.
•   OS Venserweg heeft voor 2030 de maximale afnemerscapaciteit bereikt.
    Dit wordt veroorzaakt door de verwachte groei van het aantal
    datacenters.
•   OS Bijlmer-Noord (grondgebied Ouder-Amstel) moet worden uitgebreid om
    de groei van woningbouw te kunnen faciliteren.
•   De netuitbreiding met een extra OS in Amstelveen-Zuid moet ruimte
    bieden aan zowel levering als teruglevering in het gebied. De
    netbeheerder verwacht dit station omstreeks 2025 op te kunnen leveren.

De belangrijkste oorzaken van het bereiken van de maximale capaciteit in de
deelregio Amstelland zijn de grootschalige opwek van zonne-energie en de
groeiende vraag naar energie door nieuwbouw van woningen en datacenters.
De netuitbreiding met een extra onderstation in Amstelveen-Zuid moet
ruimte bieden voor levering en teruglevering in het gebied. De verwachting is
dat dit station rond 2025 wordt opgeleverd. Gezien de tijd die nodig is voor




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>aanpassing of uitbreiding van het net, moet op korte termijn gestart worden
met uitbreidingen en nieuwbouw van stations.

Wat kan de regio doen?
De netbeheerder geeft het aandachtspunt mee om het energiesysteem zo
efficiënt mogelijk in te richten. Daarvoor worden verschillende overwegingen
meegegeven:
• Cluster en combineer vraag en aanbod. Het clusteren van opwek scheelt
     in verbindingen en stopcontacten op onderstations. Door energie-opwek
     en energievraag te combineren hoeft er minder energie teruggeleverd te
     worden aan het net.
• Onderstation Amstelveen Bolwerk lijkt een knelpunt te worden voor
     teruglevering. In Amstelveen-Zuid wordt het net uitgebreid. Dit biedt
     mogelijkheden om hier duurzame opwek op aan te sluiten. Bij voorkeur
     wordt deze duurzame opwek zo veel mogelijk geclusterd zodat er ook
     aansluitmogelijkheden overblijven voor toekomstige initiatieven.
• Voor de 150kV-installatie Amstelveen is er capaciteit beschikbaar voor
     teruglevering in de situatie waarbij wordt uitgegaan van minimale
     belasting. Vanuit netperspectief lijkt het daarom gunstig om
     grootschalige opwekprojecten in deze omgeving te plaatsen.
• Zoek samenwerking met Amsterdam (zuidwest), waar nog relatief veel
     ruimte voor teruglevering op het net is en ook duurzame opwek gepland
     staat.
• Voor de noordoostkant van het Amsterdam-Rijnkanaal geldt dat er op dit
     moment geen infrastructuur ligt van Liander. Initiatieven worden hierdoor
     erg kostbaar om aan te sluiten. Wel zouden grote initiatieven een eigen
     aansluiting op het hoogspanningsnet kunnen krijgen. Ook zou men
     gebruik kunnen maken van een aansluiting van een toekomstig
     datacenter in dit gebied.
• De Diemerscheg is een gebied waar de samenwerking met Amsterdam
     gezocht kan worden om zo initiatieven te bundelen en effectief op elkaar
     te laten aansluiten.
• Werk toe naar een gezamenlijk uitvoeringsprogramma. Hierin kan de
     netbeheerder aangeven wanneer en waar netuitbreidingen plaatsvinden.
     Zo kan per zoekgebied worden vastgesteld wanneer de grootschalige
     opwek in het gebied kan worden aangesloten.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>5.5 Participatie en draagvlak
De regio onderschrijft het belang van participatie en draagvlak. Om het
mogelijk te maken dat participatie optimaal aansluit bij de lokale situatie en
de behoefte van de betrokken partijen, is ervoor gekozen om participatie
rondom de specifieke zoekgebieden te organiseren. Binnen de regio vindt
hierover wel kennisuitwisseling plaats. Voor gemeenten waar participatie in
het kader van de RES 1.0 heeft plaatsgevonden, worden het proces en de
uitkomsten in de gemeentelijke pagina’s beschreven.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                          88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>6. Amsterdam
6.1 Samenvatting
Het Amsterdamse aanbod
Amsterdam biedt aan om in 2030 in totaal circa 0,7        De gemeente Amsterdam heeft de

TWh hernieuwbare elektriciteit op te wekken met           ambitie om de stad

tenminste 127 megawatt (MW) opgesteld vermogen            klimaatneutraal te maken.

windenergie in de windzoekgebieden (huidig vermogen       Grootschalige opwek van

in Q1 2021 is 75 MW) en 400 MW opgesteld vermogen         hernieuwbare elektriciteit speelt

zonne-energie op grote daken en via dubbelgebruik van     daarin een belangrijke rol. Het

stedelijke ruimtes. Mocht dit niet lukken in de           elektriciteitsverbruik zorgt namelijk

zoekgebieden of als er vanuit het Rijk een extra opgave   voor de grootste CO2 uitstoot in

wordt verwacht van de RES Noord-Holland Zuid, dan         Amsterdam. Amsterdam wil zo veel

heeft Amsterdam voor wind en zon ‘extra                   mogelijk hernieuwbare elektriciteit

zoekgebieden’ benoemd. Daarnaast zet Amsterdam in         opwekken op eigen grondgebied en

op 150 MW vermogen zonne-energie op kleine daken.         daarbij de hulp inschakelen van

Daardoor is in 2030 de helft van alle geschikte daken     bewoners die zich bewust zijn van

gebruikt voor zonne-energie. Dat is een tussenstap        de noodzaak van de

voor 2050. In 2050 zijn alle geschikte daken gebruikt     energietransitie en die zich hier

voor zonne-energie.                                       actief voor willen inzetten.
                                                          Daarnaast vraagt Amsterdam het

“In de strijd tegen klimaatverandering moeten        Rijk om steun voor de transitie.

we minder energie verbruiken en veel meer
schone energie opwekken. Door zonnepanelen op grote en kleine
daken, door windmolens op zee maar ook met windmolens op land.
Als stad willen we daar onze verantwoordelijkheid in nemen, door
ook binnen onze stadsgrenzen te zoeken naar de meest geschikte
plekken voor nieuwe windmolens. We hebben gekeken naar de
mogelijkheden en het draagvlak, en op basis daarvan hebben we
nieuwe zoekgebieden vastgesteld. De zorgen die bewoners in de
omgeving van de zoekgebieden hebben over geluid, zicht,
gezondheid, en de effecten op de natuur neem ik heel serieus en
worden in het verloop van het traject steeds zorgvuldig onderzocht.
Ik kan niet beloven dat niemand iets van de windmolens gaat
merken, maar ik beloof er alles aan te doen om, gegeven de ambitie,
de effecten zo beperkt mogelijk te houden.”
Marieke van Doorninck, wethouder Amsterdam




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Kaart 6.1 Zoekgebieden voor zonne- en windenergie




Toelichting bij windzoekgebieden op kaart
Betekenis kleuren
• Groen: voorkeursgebied: zo spoedig mogelijk medewerking onder
    voorwaarden verlenen aan initiatiefnemers.
•   Geel: reservegebied: dit gebied kan worden ingezet als de ambitie niet
    kan worden gerealiseerd in de groen gekleurde gebieden.
•   Rood: extra reservegebied: dit gebied kan worden ingezet als de ambitie
    niet kan worden gerealiseerd in de groen en geel gekleurde gebieden.

Zoekgebieden wind
1a)   Havengebied: beheergebied van het Havenbedrijf Amsterdam.
1b)   Havengebied Zuid: gebied van de Sloterdijken en de Bretten.
2a)   Noorder IJ-plas: gebied ten westen van de A10/A8.
2b)   Cornelis Douwes-terrein: bedrijventerrein langs het IJ en ten
      zuiden van de Cornelis Douwesweg, inclusief het Keerkringpark.
3)    Ten noorden van de ring A10 Noord: gebied tussen de ring A10
      Noord en de hoogspanningsmast.
4a)   Science Park: langs de A10 en het spooremplacement.
4b)   Zeeburgereiland: gebied aan de oostzijde van het Zeeburgereiland.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>4c)      Strandeiland/Buiteneiland: In het IJmeer op enige afstand van (de
         nieuwe eilanden van) IJburg.
4d)      IJburg Baai: in de wateren rond IJburg.
4e)      IJburg Diemerpark: in het Diemerpark.
5a)      Diemerscheg-Amsterdam: Het gebied langs het Amsterdam-
         Rijnkanaal, het knooppunt Diemen, en in het Diemerbos.
5b)      Waterleidingenterrein / Gein: op en rondom het terrein van
         Waternet ten zuiden van de Gaasperplas.
5c)      Gaasperplas: Gaasperplas en Gaasperpark.
6a)      Knooppunt Holendrecht: in de buurt van het AMC en het
         golfterrein.
6b)      Amstel III: Het bedrijventerrein in het gebied ten oosten van de A2.
7)       Kop van de Amstelscheg: Het gebied tussen A10, A2 en de Amstel.

Extra zoekgebied: in het gebied van landelijk noord en in het IJmeer.

Zoekgebieden zon
Grote daken: geen genummerd zoekgebied, want wordt verspreid over de
stad gerealiseerd.

Dubbel ruimtegebruik: geen genummerd zoekgebied, want wordt verspreid
over de stad gerealiseerd, bijvoorbeeld op parkeerterreinen, op tijdelijk
braakliggend terrein zoals Strandeiland en Buiteiland (IJburg), en/of langs
snelwegen.

Noorder IJ-plas: gebied ten westen van de A10/A8.

Aanbod Amsterdam wind, zon en warmte
Windenergie
• De ambitie is in totaal tenminste 127 MW (296 GWh) vermogen
   windenergie realiseren voor 2030 (huidig vermogen in Q1 2021 is 75
   MW). En de vergunningen hiervoor voor 2025 te verlenen. Deze ambitie is
   ongewijzigd ten opzichte van de ambitie in de concept-RES.
• In de RES 1.0 zijn de zeven zoekgebieden uit de concept-RES verkleind
   en geprioriteerd. In de voorkeursgebieden verleent de gemeente
   medewerking onder voorwaarden aan initiatiefnemers van windprojecten.
   Dit zijn de groene gebieden op de kaart (zie kaart 6.1)
•     Wanneer blijkt dat de voorkeursgebieden onvoldoende zijn om de ambitie
      te realiseren of er vanuit het Rijk een extra opgave komt, zijn er
      reservezoekgebieden aangewezen. Dit zijn de gele en rode gebieden op
      de kaart (zie kaart 6.1).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                            91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Zonne-energie
• De ambitie is om in 2030 de helft van de totale potentie op Amsterdamse
    daken te benutten voor het opwekken van zonne-energie, oftewel 550 MW
    (520 GWh) opgesteld vermogen, waarvan 400 MW (380 GWh) op grote
    daken .
•   Inzet op zon op daken, dubbel ruimtegebruik en tijdelijk gebruik
    braakliggend terrein.
•   Waterland/IJmeer (extra zoekgebied) en andere natuurgebieden en
    wateroppervlaktes dienen als aanvullend zoekgebied onder de
    voorwaarde ‘nee, tenzij’ wanneer de andere zoekgebieden niet voldoende
    zijn om de ambitie te realiseren of wanneer het Rijk met een extra opgave
    komt.
•   De Noorder IJ-plas (ten westen van de A10/A8) vormt hierop een
    uitzondering en is door de gemeenteraad wel aangewezen als zoekgebied
    voor zonne-energie.

Warmte
• Amsterdam is aardgasvrij in 2040 en nieuwbouw is altijd aardgasvrij.
• De Transitievisie Warmte (TVW, vastgesteld op 30 september 2020 door
   de gemeenteraad Amsterdam) geeft richting aan de verdere invulling van
   de Regionale Structuur Warmte (RSW).
• Amsterdam zet in op nieuwe duurzame, betaalbare en
   toekomstbestendige warmtebronnen (geothermie, restwarmte
   datacenters en aquathermie).

Amsterdam beschouwt de ambities voor windenergie als een ondergrens. Als
het participatieproces in de RES duidelijk maakt dat daar draagvlak voor is,
zal een hoger resultaat worden gerealiseerd .


6.2 Ambities en beleidscontext deelregio Amsterdam
Amsterdam heeft de ambitie om de stad klimaatneutraal te maken. In het
voorjaar van 2020 heeft de gemeenteraad de concept-Regionale
Energiestrategie Amsterdam (concept-RES Amsterdam) vastgesteld met
daarin de ambitie om voor 2030 tenminste 127 MW (296 GWh) vermogen
windenergie te realiseren in de windzoekgebieden en 400 MW (380 GWh)
vermogen zonne-energie te realiseren op grote daken en via dubbelgebruik
van stedelijke ruimtes. Op het gebied van warmte heeft de gemeenteraad de
ambitie om Amsterdam in 2040 aardgasvrij te laten zijn en nieuwbouw altijd
aardgasvrij te realiseren.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 en Transitievisie Warmte
Op 22 april 2020 heeft de gemeenteraad de Routekaart Amsterdam
Klimaatneutraal 2050 vastgesteld. In de Routekaart staan de benodigde
acties om de CO2-reductiedoelstelling in 2030 te halen. De ambities in de
concept- RES Amsterdam zijn onderdeel van de Routekaart. Het
‘transitiepad’ Duurzame elektriciteit beschrijft de potentiële bijdrage die het
opwekken van zonne- en windenergie kan leveren aan de klimaatneutrale stad
en welke acties daarvoor worden ondernomen. Ook wordt beschreven hoe de
gemeente en de netbeheerder zorgen voor een toekomstbestendige
infrastructuur en hoe de stad aardgasvrij wordt. Een jaarlijkse
klimaatrapportage maakt de voortgang van de energietransitie en de CO2-
reductie inzichtelijk. De eerstvolgende klimaatrapportage verschijnt in het
voorjaar van 2021.

Het aardgasvrij maken van de stad is beschreven in de Transitievisie Warmte
die de gemeenteraad op 30 september 2020 heeft vastgesteld. De Regionale
Structuur Warmte (RSW, zie hoofdstuk 3 van deze RES 1.0) vormt de input
voor de eerstvolgende update van de Transitievisie Warmte van Amsterdam.

Omgevingsvisie Amsterdam 2050
Tegelijk met de groeiende ruimtevraag voor duurzame hernieuwbare energie-
opwek en de daarvoor benodigde infrastructuur groeit en bloeit de stad.
Hoge ambities voor woningbouw en de benodigde ruimte voor de
energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire bedrijvigheid, groen en
bereikbaarheid zorgen voor conflicterende ruimteclaims. Daarnaast ontstaan
nieuwe inzichten rond democratisering, economie, gezondheid en circulair
denken en doen. Nu de energietransitie steeds concreter wordt, worden de
ruimtelijke gevolgen op de directe leefomgeving (op buurtniveau) duidelijker.

De Omgevingsvisie brengt al het beleid voor de fysieke leefomgeving met
elkaar in verband en geeft in een toekomstbeeld aan waar welke
ontwikkelingen mogelijk of wenselijk zijn onder welke voorwaarden.

De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 en de RES zijn producten die parallel
aan elkaar worden/zijn ontwikkeld. De in de RES vastgestelde zoekgebieden
worden in de Omgevingsvisie vertaald en in samenhang bezien met andere
waarden en ruimtelijke ontwikkelingen. Na vaststelling in de gemeenteraad is
de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 een kader voor beleid, programma’s en
projecten die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving op het
grondgebied van Amsterdam.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>6.3 Elektriciteit
Vraag
Amsterdam heeft als regio een relatief grote elektriciteits- en warmtevraag
voor de gebouwde omgeving (woningen en utiliteitsgebouwen zoals
bedrijfspanden, kantoren en winkels, maar ook scholen en ziekenhuizen).
Met een elektriciteitsvraag van 4,0 TWh zorgt de gebouwde omgeving voor
ongeveer de helft van de totale elektriciteitsvraag in de regio Noord-Holland
Zuid. De verwachting is dat de elektriciteitsvraag naar 2030 toeneemt tot 6,5
TWh. Daarbij is geen rekening gehouden met de te verwachten elektrificatie
van de warmtevraag omdat deze niet eenduidig te kwantificeren is. De
huidige warmtevraag van de gebouwde omgeving in Amsterdam komt neer
op 6,2 TWh en neemt waarschijnlijk af tot 5,7 TWh in 2030.

Voor zowel elektriciteit als warmte geldt dat er in Amsterdam bij lange na
niet genoeg opwekpotentie is om te voorzien in de eigen vraag. Zelfs niet
wanneer alle mogelijkheden voor schone energie-opwek maximaal benut
worden. Met de ambitie voor meer windenergie en zonne-energie in de RES
1.0 wordt verwacht dat in 2030 genoeg hernieuwbare elektriciteit wordt
opgewekt voor circa 80% van de Amsterdamse huishoudens. Maar
Amsterdamse huishoudens verbruiken in 2030 circa 20% van de totale
hoeveelheid elektriciteit. 80% van de totale hoeveelheid elektriciteit wordt
verbruikt door bedrijven en instellingen. Hieronder wordt de ambitie voor
windenergie en zonne-energie apart toegelicht.


Verschil in opwekking door wind en zon
1 MW opgesteld vermogen aan windenergie wekt jaarlijks ongeveer evenveel
duurzame elektriciteit op als 2,7 MW opgesteld vermogen aan zonnepanelen. Met een
windturbine van 3 MW wordt dus ongeveer evenveel duurzame elektriciteit opgewekt
als met 8 MW aan zonnepanelen.


Wind
Windenergie is voor Amsterdam geen nieuw onderwerp. Er staan al
windturbines binnen de stadsgrenzen. Door de afspraken in het
Amsterdamse coalitieakkoord “Een nieuwe lente een nieuw geluid” (2018),
het landelijk Klimaatakkoord (2019) en de door de gemeenteraad
vastgestelde concept-RES Amsterdam (2020) en de Routekaart Amsterdam
Klimaatneutraal 2050 (2020) is windenergie in een versnelling gekomen. In
de concept-RES en de Routekaart is de ambitie vastgelegd om tenminste 127
MW opgesteld vermogen windenergie te realiseren voor 2030 (huidig




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                           94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>vermogen in Q1 2021 is 75 MW). En de vergunningen hiervoor voor 2025 te
verlenen.

In de concept-RES en de Routekaart zijn zeven zoekgebieden voor
windenergie aangewezen. In de afgelopen periode is er onderzoek gedaan
naar, en zijn er gesprekken gevoerd met bewoners en belanghebbenden over
deze zoekgebieden. Een integrale belangenafweging heeft geleid tot
aanpassingen aan de zoekgebieden. Hieronder wordt de huidige situatie over
windenergie toegelicht, hoe de belangenafweging is gedaan en hoe deze de
zoekgebieden heeft veranderd.

Huidige situatie Q1 2021
Begin 2021 staan er 28 windturbines in Amsterdam met een gezamenlijk
opgesteld vermogen van 75 MW40. De ambitie van de gemeenteraad is
tenminste 127 MW vermogen realiseren voor 2030. De resterende opgave tot
2030 is daardoor tenminste 52 MW (127 MW – 75 MW) vermogen realiseren.

Huidige situatie ten opzichte van de cijfers in de concept-RES
In de concept-RES is beschreven dat er in de zomer van 2019 in Amsterdam
38 windturbines stonden met een gezamenlijk vermogen van 66 MW. De
verwachting was dat er in 2021 circa 11 MW opgesteld vermogen zou zijn
bijgeplaatst in het havengebied door 16 kleine windturbines (van 0,66 MW
per stuk) te verwijderden langs de Nieuwe Hemweg en Noordzeeweg en die te
vervangen door 10 grote windturbines (van 2,2 MW per stuk). Het totale
vermogen in Amsterdam in 2021 zou daarmee 77 MW worden. De ambitie
was om daar bovenop tenminste 50 MW extra vermogen te realiseren. Het
totale opgestelde vermogen zou daardoor voor 2030 tenminste 127 MW zijn.

Het huidige vermogen is niet 77 MW maar 75 MW. Dit komt doordat er nog 4
kleine windturbines (van 0,66 MW per stuk) in het havengebied zijn
verwijderd. In totaal zijn er dus 20 kleine windturbines verwijderd. Vlakbij de
plek waar deze 4 kleine windturbines zijn verwijderd is de
vergunningsaanvraag in gang gezet voor 4 grotere windturbines (van 2,2 à 3
MW per stuk) op de rioolwaterzuiveringsinstallatie langs de Westpoortweg
door de initiatiefnemer het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht / Waternet.
Deze nieuwe lijn zal naar verwachting 8,8 tot 12 MW extra opgesteld
vermogen opleveren bovenop de huidige 75 MW.




40   17 turbines van 3MW, 10 turbines van 2,2 MW, en 1 turbine van 2MW.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Resterende opgave tot 2030
De gemeente Amsterdam heeft daarnaast met het Havenbedrijf Amsterdam
afgesproken dat het Havenbedrijf zich gaat inspannen om 10 MW extra
opgesteld vermogen windenergie te realiseren binnen haar beheergebied. Dit
is tevens opgenomen in de Gemeentelijke Visie Haven 2020-2040.

Het bovenstaande betekent dat de gemeente buiten het beheergebied van het
Havenbedrijf en naast de 4 nieuwe windturbines langs de Westpoortweg de
zoektocht voortzet naar de inpassing van tenminste 30 of 33.2 MW opgesteld
vermogen windenergie om de ambitie voor 2030 te realiseren41. Dit kunnen
10 of 11 turbines zijn van 3MW per stuk. Of meer turbines van 2,2 MW per
stuk. Of minder turbines van 5,6 MW per stuk.

Belangenafweging zoekgebieden op basis van nationaal kader
In de concept-RES heeft de gemeenteraad voor windenergie zeven
zoekgebieden en een extra zoekgebied aangewezen waar de ambitie van
tenminste 127 MW vermogen gerealiseerd moet worden. In de RES 1.0 zijn
deze zoekgebieden op basis van een belangenafweging conform het nationaal
afwegingskader RES aangepast.


Het Nationaal Programma RES (NP RES) ondersteunt de regio’s met een landelijk
integraal afwegingskader om te komen tot concrete zoekgebieden voor het opwekken
van hernieuwbare elektriciteit42. Daarmee wordt gezorgd voor vergelijkbaarheid van
de zoekgebieden op landelijke schaal. Het afwegingskader gaat over vier aspecten:
1.          Hoeveelheid duurzame elektriciteit.
2.          Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak.
3.          Ruimtelijke inpassing en de effecten op natuur en landschap
4.          Effecten op het elektriciteitssysteem.


Amsterdam heeft als volgt invulling gegeven aan de vier punten uit het
afwegingskader.

1. Hoeveelheid duurzame elektriciteit
Amsterdam wil een eerlijke bijdrage leveren aan de strijd tegen
klimaatverandering en wil de mogelijkheden die er zijn voor windturbines


41   127 MW – 75 MW = 52 MW. 52 MW – 10 MW = 42 MW. 42 MW – (8,8 óf 12 MW) = 30
of 33.2 MW
42   https://www.regionale-
energiestrategie.nl/ondersteuning/handreiking/afwegingskaders/default.aspx




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>zoveel mogelijk benutten. Zonder daarbij onaanvaardbare schade toe te
brengen aan mens en natuur. Via technische haalbaarheidsonderzoeken van
Pondera, Antea Group, en Bosch en Van Rijn is een inschatting gemaakt van
de windpotentie per zoekgebied43. Uit de onderzoeken volgt dat de ambitie
van de gemeenteraad van tenminste 127 MW opgesteld vermogen voor 2030
uit de concept-RES te realiseren is.

2. Maatschappelijke acceptatie en draagvlak
Sinds de start van het RES-proces in 2019 heeft de gemeente Amsterdam in
dialoog met bewoners en andere belanghebbenden via lokale ateliers,
informatieavonden, participatieavonden, enquêtes, wensen en bedenkingen +
reacties op de concept-RES in beeld gebracht welke belangen er spelen. Alle
verslagen van de sessies zijn gepubliceerd op de website van de Energieregio
NHZ44. Conform de wens van de gemeenteraad zal het participatieproces en
de communicatie hierover uit de beleidsfase worden geëvalueerd om hiervan
te leren45.

Op het schaalniveau van de stad laten de enquêtes van Onderzoek Informatie
en Statistiek (OIS) zien dat de meerderheid van de Amsterdammers positief
is over de ambitie voor meer windturbines in Amsterdam . Er zijn wel
verschillen in draagvlak voor de verschillende windzoekgebieden en jongeren
zijn aanzienlijk positiever over windturbines dan ouderen. Op het
schaalniveau van de zoekgebieden wordt ook geconstateerd dat de
meerderheid van de Amsterdammers positief is over de ambitie voor meer
windturbines in Amsterdam. Het onderzoek laat echter ook zien dat het
draagvlak onder bewoners minder is voor windturbines in de directe
woonomgeving. Deze resultaten passen in het beeld dat naar voren kwam
tijdens de informatieavonden in de zomer 2020 en interactieve avonden in
het najaar 2020. En deze resultaten zijn ook in lijn met de weerstand van
verschillende groepen bewoners die zich in het afgelopen jaar tegen
windturbines hebben uitgesproken in hun woongebied. Dit beeld is overigens
niet voorbehouden aan Amsterdam. Ook elders in Nederland zijn er lokale
protestgroepen tegen windturbines in de woonomgeving.



43   De onderzoeken zijn gepubliceerd op: https://energieregionhz.nl/documenten#amsterdam
44   https://energieregionhz.nl/documenten#amsterdam
45 Dit   is conform motie #73 van het lid Kiliç inzake evaluatie en verbetering
participatieproces, en conform motie #43 van de leden Kreuger (JA21) en Boomsma
(CDA) inzake reactienota Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid: Evaluatie
informatievoorziening RES proces.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID      - CONCEPT 30 MAART 2021                                     97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>De lokale weerstand begrijpt Amsterdam heel goed. Daarover wordt open en
eerlijk het gesprek gevoerd. Amsterdam is zich ervan bewust dat
windturbines een bepaalde mate van hinder veroorzaken. Die hinder gaat
Amsterdam zoveel mogelijk proberen te voorkomen. Amsterdam verwacht
gezien onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) dat met lokale procesparticipatie, financiële participatie en lokaal
eigenaarschap de maatschappelijke acceptatie ten aanzien van windturbines
toeneemt. Daar wordt in Amsterdam aan gewerkt door samen met zoveel
mogelijk Amsterdammers en inwoners van buurgemeenten windturbines te
ontwikkelen in coöperatief verband. Coöperaties gaan hierdoor groeien (zie
ook paragraaf ‘Gemeente voert regie op het proces en de participatie’).

Draagvlak gaat dus niet alleen over wat omwonenden vinden van
windturbines. Draagvlak in brede zin is onderdeel van de beslissing die
Amsterdam maakt in het kader van het algemeen belang.

3. De ruimtelijke inpassing en de effecten op natuur en landschap
De ruimtelijke aspecten zijn in deze fase op hoofdlijnen onderzocht en komen
in het vervolgproces nadrukkelijk terug (zie ook paragraaf ‘Gemeente voert
regie op het proces en de participatie’).

Amsterdam heeft in een quickscan gekeken naar de windzoekgebieden in
relatie tot landschappelijke waarden, cultureel erfgoed en mogelijke effecten
op de natuur46. Internationaal beleid, Rijksbeleid, en provinciaal beleid zijn
naast elkaar gelegd (zie kaart 6.2) en de mogelijke effecten op vogels en
vleermuizen zijn in beeld gebracht. In deze fase van het proces zijn de
mogelijke effecten nog algemeen beschreven omdat er geen specifieke
locaties voor windturbines zijn bepaald. Als er in een gebied gedurende het
lokale participatieproces specifieke locaties in beeld komen kan er nader
ecologisch onderzoek worden gedaan. In een gebied kan een paar honderd
meter verplaatsen van een windturbine namelijk andere ecologische effecten
opleveren. Bovendien kunnen mitigerende maatregelen worden bepaald,
zoals het stilzetten van windturbines gedurende de vogeltrek of in de
schemer als vleermuizen actief zijn.




46https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9733908/1/Bijlage_Quickscan%20L


andschapswaarden%20en%20natuurwaarden%20RES%20gebieden%20Amsterdam




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                              98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Kaart 6.2: Landschap, cultuur en natuur in internationaal, Rijks- en provinciaal
beleid




Naast de quickscan heeft Amsterdam advies gevraagd aan de Technische
Adviescommissie op de Hoofdgroenstructuur Amsterdam (TAC) en is de
concept RES Noord-Holland Zuid voorgelegd aan de landelijke commissie
MER ter beoordeling47. Verder hebben onder andere de Natuur en
Milieufederatie Noord-Holland, Natuurmonumenten, Landschap Noord-
Holland en leden van de Vogelbescherming een reactie gegeven op de
concept-RES48. Tot slot hebben Milieudefensie en Greenpeace via een brief
gereageerd op de concept-RES49.

Ruimtelijk gezien geniet het de voorkeur om windturbines zoveel mogelijk te
groeperen (zie kaart 6.3). Dit om een versnipperd beeld in en rondom de
stad te beperken. Dit principe hoeft echter solitaire turbines die als
markeringspunt in het landschap kunnen dienen niet uit te sluiten. Er kan
worden ingezet op verschillende groepen windturbines rond de stad, vooral in


47 https://commissiemer.nl/adviezen/3484
48   https://energieregionhz.nl/app/uploads/2020/10/Reacties-concept-RES-NHZ-update-
20201002.pdf
49   https://milieudefensie.nl/actueel/lobbybrieven/brief_gemeenteraad_windmolens.pdf




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                    99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>het noordwesten (Havengebied) en zuidoosten (Diemerscheg-Amsterdam).
Binnen de groepen zijn er ruimtelijke aanknopingspunten voor windturbine-
opstellingen zoals de verschillende verkeersknopen die de duurzame
stadsentrees kunnen vormen (zie kader in paragraaf Leefomgeving en
ruimte). Ook bedrijventerreinen, het Noordzeekanaal, het Amsterdam-
Rijnkanaal, snel- en spoorwegen en hoogspanningsmasten kunnen
aanknopingspunten voor windturbine-opstellingen zijn.

Kaart 6.3 Ruimtelijke dragers voor inpassing in Amsterdam




4. Elektriciteitssysteem
In Amsterdam ligt er een robuust elektriciteitsnet vanwege de grote vraag
naar elektriciteit in de stad. Op het bestaande net in Amsterdam is genoeg
ruimte om opgewekte stroom terug te leveren. Netbeheerder Liander heeft de
gemeente Amsterdam inzicht gegeven in de belangen van de efficiency van
het energiesysteem (zie ook kaart 6.4). Dit doet de netbeheerder om de
maatschappelijke kosten laag te houden en met het oog op het tijdig kunnen
realiseren van de klimaatdoelen. Liander heeft in juli 2020 het aanbod van de
concept-RES Amsterdam (met minstens 50 MW wind) doorgerekend. Hieruit




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>zijn zowel voor zon als wind geen grote knelpunten gekomen50. Liander kan
het elektriciteitsnet zo efficiënt mogelijk benutten met een mix van zonne- én
windenergie. Voor het opwekken van elektriciteit via zon is ongeveer een
factor drie meer opgesteld vermogen nodig (en dus energie-infrastructuur)
dan voor het opwekken van elektriciteit via wind51.

Kaart 6.4 Liander: energiesysteemefficiëntie




Legenda (let op: het zijn dezelfde kleuren als de wind-zoekgebieden kaart,
maar de betekenis is anders)
• Groen: gebied ligt gunstig t.o.v. netinfrastructuur voor inpassing
   windopwek.
•      Geel: in het gebied zijn (beperkte) aanpassingen nodig in
       netinfrastructuur voor inpassing windopwek.
•      Rood: gebied ligt ongunstig t.o.v. netinfrastructuur voor inpassing
       windopwek.




50   https://energieregionhz.nl/app/uploads/2020/10/Aanbevelingen-voor-systeemefficientie-
NoordHollandZuid-okt2020.pdf
51   Zie pagina 10 op:
https://www.netbeheernederland.nl/_upload/RadFiles/New/Documents/Net-NL-nr32.pdf




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                         101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Aangepaste kaart windzoekgebieden: verkleind en geprioriteerd met behoud van
ambitie
Op basis van alle gesprekken en onderzoeken in de afgelopen periode heeft
Amsterdam de kaart met zoekgebieden aangepast: de gebieden zijn
verkleind en geprioriteerd. Hieraan liggen de volgende uitgangspunten,
voorwaarden en een belangenafweging ten grondslag.

Kaart 6.5 Kaart met zoekgebieden voor windenergie




Legenda
• Groen: voorkeursgebied: zo spoedig mogelijk medewerking onder
   voorwaarden verlenen aan initiatiefnemers.
• Geel: reservegebied: dit gebied kan worden ingezet als de ambitie niet
   kan worden gerealiseerd in de groen gekleurde gebieden.
• Rood: extra reservegebied: dit gebied kan worden ingezet als de ambitie
   niet kan worden gerealiseerd in de groen en geel gekleurde gebieden




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Tabel 6.1 Scenario in groene gebieden
 Zoekgebied                                   Hypothese MW            Hypothese
                                              inpasbaar               aantallen

 1a) Havengebied                              10                      4a5
 1b) Havengebied-Zuid                         15                      7a8
 2a/b) Noorder IJ-plas / Cornelis             6,6 a 9                 3
 Douwes terrein
 3) Ring A10 Noord                            6,6 a 18                3a6
 4a) Zeeburgereiland                          -                       -
 4b) Sciencepark                              ntb                     ntb
 4c) Strand/buiteneiland                      5,6 a 16,8              1a3
 4d) IJburg baai                              -                       -
 4e) Diemerpark                               -                       -
 5a) Diemerscheg-Amsterdam                    6,6 a 18                3a6
 5b) Waternetterrein/Gein                     4,4 a 6                 2
 5c) Gaasperplas                              -                       -
 6a) Knpt Holendrecht                         2,2 a 3                 1
 6b) Amstel III                               -                       -
 7) Kop Amstelscheg                           -                       -
 Totaal                                       57 – 95,8               *
* de aantallen zijn onderling niet vergelijkbaar en daarom niet optelbaar.


Ambitie van tenminste 127 MW voor 2030 blijft behouden
De ambitie is om voor 2030 tenminste 127 MW opgesteld vermogen te
realiseren (huidig vermogen in Q1 2021 is 75 MW). Een ambitie waar de
meerderheid van de Amsterdammers achter staat. Er wordt ingezet op een
substantieel hogere potentiële opbrengst in de aangepaste zoekgebieden dan
de extra 52MW die nodig is, omdat er nog vele stappen in het proces zijn van
planvorming over de RES 1.0 tot de bouw van een turbine, waardoor
gebieden en locaties nog af kunnen vallen (zie tabel 6.1). Bijvoorbeeld omdat
uit onderzoek blijkt dat de geluidshinder op een specifieke locatie te groot is,
of er te grote schade voor de natuur ontstaat.

Zoekgebieden verkleind
In kaart 6.5 zijn alle zoekgebieden verkleind door een grens te hanteren van
tenminste 350 meter afstand vanaf geluidsgevoelige bestemmingen52, zoals



52   https://www.infomil.nl/onderwerpen/geluid/regelgeving/wet-geluidhinder/wgh-
geluidsgevoelige/




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>woningen53. Dit wil niet zeggen dat windturbines in Amsterdam op 350 meter
afstand van woningen worden gebouwd. Vanwege de wettelijke
geluidsnormen zijn binnen of op die grens windturbines zo goed als
onmogelijk. Door de 350 meter grens te hanteren vallen grote delen van de
oorspronkelijke zoekgebieden in de concept-RES af als potentiële locatie. Zie
kader.


Kader: Geluid van windturbines
In Nederland wordt er gebruik gemaakt van een geluidsnorm. Het jaargemiddelde
geluidniveau Lden dat wordt veroorzaakt door een windturbine of meerdere turbines
mag niet meer zijn dan 47 dB. Voor de nacht geldt een aparte norm. Het aantal
toegestane decibel voor windturbines in de wet- en regelgeving is tot stand gekomen
op basis van een afweging tussen het te verwachten percentage mensen dat hinder
heeft van het geluid en de noodzaak om meer duurzame energie op te wekken in een
dichtbevolkt land. Deze regelgeving is erop gericht om eventuele overlast binnen
aanvaardbare grenzen te houden. Ter vergelijking: de voorkeursgrenswaarde voor
wegverkeerslawaai in Nederland is Lden = 50 dB.


Het is onmogelijk om een algemene afstand aan te geven waarmee wordt voldaan aan
de geluidsnorm in Nederland54. Het type turbine is bepalend voor de
geluidscontouren. Het geluid van een windturbine is ook afhankelijk van de
windrichting en windsnelheid. Voor iedere windturbine of windpark moet een
geluidsberekening worden gemaakt. De grens van minstens 350 meter is gebruikt
omdat de gemeente uit onderzoek van Antea Group vrij zeker weet dat een
windturbine realiseren binnen 350 meter tot een geluidsgevoelige bestemming
onmogelijk is gezien de geluidsnorm in Nederland55. Vanaf 350 meter is het een
geleidelijke schaal: hoe verder de afstand tot een geluidsgevoelige bestemming hoe
kansrijker het wordt voor de initiatiefnemer(s) om de business case rond te krijgen.
Op verdere afstand moet de turbine immers minder vaak worden stilgezet om aan de
geluidsnorm te voldoen. Hoe vaker de turbine moet worden stilgezet, hoe minder de
opbrengst voor de initiatiefnemer(s).




53   Uitgezonderd de bedrijfswoningen op het industrieterrein in het havengebied en
Sloterdijken.
54   https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzame-energie-
opwekken/windenergie-op-land/milieu-en-omgeving/geluid-en-windmolens/geluid-en-
windmolens-algemeen
55   Het onderzoek is gepubliceerd op:
https://energieregionhz.nl/documenten#amsterdam




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                 104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Inzet op ruimtelijke clustering
Voor de verdere afbakening is prioriteit gegeven aan de clustering van
turbines langs of bij infrastructuur en bedrijventerreinen. Solitaire turbines of
turbines buiten infrastructuur en bedrijventerreinen zijn echter niet op
voorhand uitgesloten. Er kan interesse zijn in de gebieden en/of er kunnen
gunstige randvoorwaarden zijn zoals een hoge elektriciteitsopbrengst of
goede aansluiting op het elektriciteitsnet. Door hier prioriteit aan te geven
blijven het havengebied, de Noorder IJ-plas en het Cornelis Douwes-terrein,
de ring A10 Noord, de Diemerscheg-Amsterdam, de Waternetlocatie en
knooppunt Holendrecht belangrijke zoekgebieden. Maar ook het gebied in het
noordoosten van Strand/ Buiteneiland, waar een hoge energieopbrengst en
goede aansluiting op het elektriciteitsnet mogelijk zijn.

Zoekgebieden geprioriteerd
Per zoekgebied is een belangenafweging gemaakt die heeft geleid tot een
prioritering van de gebieden56. Per zoekgebied is - in relatie tot alle
zoekgebieden - een afweging gemaakt tussen de natuur- en milieubelangen57,
de mogelijkheden voor een ruimtelijke inpassing, de belangen van degenen
met zorgen of die zich hebben uitgesproken voor of tegen windturbines58, de
adviezen van de stadsdelen, en de belangen van de netbeheerder - steeds in
relatie tot elkaar en de gestelde ambitie.

In de groen gekleurde gebieden op kaart 6.5 is het de bedoeling om zo
spoedig mogelijk medewerking onder voorwaarden te verlenen aan
initiatiefnemers. De geel en rood gekleurde gebieden kunnen worden ingezet
als de ambitie niet in de groene gebieden kan worden gerealiseerd. De
hypothese is dat de windambitie in de groen gekleurde gebieden te realiseren
is (zie tabel 6.1), wetende dat in deze gebieden als gevolg van nader
onderzoek in het lokale participatieproces plekken om allerlei redenen nog

56   Amsterdam geeft aan hoe de gemeente de volgorde van prioritering ziet, dit kan in de
komende jaren bij de actualisatie van de RES worden aangepast.
57   Onder andere gebaseerd op de eerder beschreven quickscan, en op de inbreng van de
Natuur en Milieufederatie Noord-Holland, Natuurmonumenten, Landschap Noord-
Holland, Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur, Milieudefensie en
Greenpeace.
58 Onder   meer ingebracht door Windalarm IJburg/Amsterdam, bewoners rond de
Noorder IJ-plas, Vogelbescherming, Stichting behoud Waterland, Coalitie Blauwe Hart
Natuurlijk, Stichting Natuurbescherming ZO, Stichting Beschermers Amstelland,
Vereniging Amsteloever, Vereniging Spaar het Gein, Gemeentes Ronde Venen, Zaanstad,
Landsmeer, Oostzaan en Weesp.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                       105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>kunnen afvallen. Er zijn immers nog veel onzekerheden. (Zie ook paragraaf
‘Gemeente voert regie op het proces en de participatie’).



Hoogtebeperkingen door Schiphol
Voor vrijwel alle zoekgebieden in Amsterdam geldt een hoogtebeperking van 146m (of
lager) vanwege de aanvliegroutes van Schiphol. De enige plek waar die
hoogtebeperking niet geldt, is in het noordoosten van het zoekgebied IJburg. In het
algemeen geldt hoe hoger een molen, hoe groter de opbrengst en beter de business
case. Voor een hoogte kleiner dan 120m is het vrijwel niet mogelijk om de business
case rond te rekenen. Op basis van de individuele omstandigheden op een locatie
wordt de uiteindelijke hoogte in de vervolgfase bepaald. Bij benadering wordt nu
uitgegaan van windturbines van 2,2 tot 3 MW in gebieden met hoogtebeperkingen.


Kaart 6.6 Hoogtebeperkingen Schiphol




Integrale afweging per zoekgebied
Onderstaand is per gebied op hoofdlijnen aangegeven welke aspecten uit het
nationaal afwegingskader doorslaggevend zijn geweest bij de
belangenafweging. Over deze belangenafweging is intensief overleg gevoerd
met de stadsdeelbestuurders. Bij de groen en geel gekleurde gebieden zijn
per gebied ook belangrijke (niet uitputtende) aandachtspunten beschreven




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>die nog van invloed kunnen zijn op de windpotentie in het gebied. Dit zijn
tevens de belangen die in deze fase van het proces minder zwaar hebben
gewogen. maar in het vervolgproces een plek krijgen in verder onderzoek
naar specifieke locaties. Dit betekent dat in het vervolgproces belangen zoals
(toekomstige) gebiedsontwikkeling, landschappelijke waarden, cultureel
erfgoed (UNESCO werelderfgoed zoals de grachtengordel en Stelling van
Amsterdam) nog een plek krijgen in verder onderzoek naar specifieke
locaties.

Zoekgebied 1a) Havengebied & 1b) Havengebied Zuid
Dit is een industriegebied waar al windturbines staan. Dit cluster van
turbines kan worden uitgebreid. In het gebied zijn ruimtelijke
aanknopingspunten voor windturbines zoals havenbekkens, (snel)wegen,
hoge objecten (kranen en schoorstenen) en het Noordzeekanaal. In de
participatiesessies met bewoners en in enquêtes van Onderzoek, Informatie
& Statistiek (OIS) is de meeste steun geuit voor nieuwe windturbines in dit
gebied59. Vanuit Liander gezien hebben delen van dit gebied een gunstige
ligging t.o.v. het elektriciteitsnet en andere delen een relatief goede ligging
t.o.v. het elektriciteitsnet, maar (beperkte) aanpassingen in de
netinfrastructuur zijn benodigd. Vanuit natuur- en milieubelangen zijn er
weinig bezwaren. Vanwege natuur- en recreatiebelangen is de afweging
gemaakt om de Brettenzone ’geel‘ te kleuren.

Aandachtspunten in Havengebied Zuid
• De nodige ruimte voor de vestiging van bedrijven in verband met de
   ontwikkeling van Haven-Stad.
• De nodige ruimte voorde woningbouwplannen in Sloterdijk Centrum.
• Er ligt een dijk op de noordgrens van de Brettenzone die de bouw van
   windturbines kan belemmeren.
• De hoogtebeperkingen van maximaal 120 meter in een groot deel van het
   gebied, waardoor het voor initiatiefnemers moeilijk is om een business
   case rond te rekenen.
• Brettenzone: de ruimtelijke inpassing van windturbines in NNN-gebied
   (Natuur Netwerk Nederland).

Zoekgebied 2a) Noorder IJ-plas & 2b) Cornelis Douwes terrein
Het cluster van turbines in het havengebied kan worden uitgebreid in dit
gebied. Het verkeersknooppunt, de hoogspanningsmasten, het

59   https://data.amsterdam.nl/artikelen/artikel/Ruime-meerderheid-is-positief-over-extra-
windturbines/cc316f8e-eddb-4d71-8f89-294f45fd6202/




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                        107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Noordzeekanaal en de al aanwezige turbine zijn ruimtelijke
aanknopingspunten voor nieuwe windturbines. Deze aanknopingspunten zijn
ook naar voren gekomen in de participatiesessies. In de enquêtes van OIS is
na het havengebied de meeste steun geuit voor nieuwe windturbines in dit
gebied. Vanuit natuur- en milieubelangen zijn er weinig bezwaren. Vanuit
Liander gezien heeft dit gebied een relatief goede ligging t.o.v. het
elektriciteitsnet, maar (beperkte) aanpassingen in de netinfrastructuur zijn
benodigd.

Aandachtspunten
• De nodige ruimte voor o.a. de gebiedsontwikkeling in Haven-Stad: de
   woningbouwplannen en de ontwikkeling van een park aan de oostzijde
   van de Noorder IJ-plas. Vooral in het gebied van het Cornelis
   Douwesterrein wordt het ingewikkeld om de verschillende ruimteclaims te
   combineren.
• De nodige ruimte voor de woningbouwplannen op het grondgebied van
   Zaanstad (Achtersluispolder) en Oostzaan (Radio 9, Zuideinde 134).
   Daarmee wordt rekening gehouden: windturbines komen op voldoende
   afstand te staan gezien de wettelijke geluidsnormen.

Zoekgebied 3) Ring A10 Noord
In dit gebied is er ruimte voor windturbines tussen de snelweg A10 Noord en
de hoogspanningsmasten. Langs deze structuren is eventueel een
lijnopstelling mogelijk. Deze aanknopingspunten zijn ook naar voren
gekomen in de participatiesessies. In beide onderzoeken van OIS, onder
bewoners van heel Amsterdam en onder de bewoners in en rond de
zoekgebieden, is het draagvlak voor dit gebied vrijwel gelijk aan het
draagvlak voor het gebied IJburg, Sciencepark een Zeeburgereiland. Het
draagvlak van bewoners over windturbines in hun eigen woongebied is lager.
Vanuit natuur- en milieubelangen zijn er aandachtspunten die te overbruggen
zijn, o.a. ingebracht door de natuur- en milieuorganisaties60. Vanuit Liander
gezien heeft dit gebied een relatief goede ligging t.o.v. het elektriciteitsnet,
maar (beperkte) aanpassingen in de netinfrastructuur zijn benodigd.




60   Zie o.a. de inbreng van de Natuur en milieufederatie Noord-Holland,
Natuurmonumenten, en Landschap Noord-Holland:
https://energieregionhz.nl/app/uploads/2020/10/Bijlage-29-Reactie-op-
zoekgebieden.pdf




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                        108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Aandachtspunten
•   De nodige ruimte voor recreatie, de volkstuinen, de golfbaan en
    sportvelden.
•   De ruimtelijke inpassing van windturbines in Bijzonder Provinciaal
    Landschap (BPL).

Zoekgebied 4a) Science Park
Op Science Park is er mogelijk één locatie voor een windturbine: in de oksel
van knooppunt A10/A1 en het spoor. Deze locatie wordt nader technisch
onderzocht in het kader van de gebiedsontwikkeling. Een windturbine in dit
gebied past bij de duurzame ambities van de campus. Vanwege de
doorlooptijd van de gebiedsontwikkeling is de verwachting dat een eventuele
vergunning niet voor 2025 kan worden verleend. Vanuit Liander gezien heeft
dit gebied een gunstige ligging t.o.v. het elektriciteitsnet

Aandachtspunt
• De nodige ruimte voor de gebiedsontwikkeling en eventuele uitbreiding
   van het spooremplacement.

Zoekgebied 4b) Zeeburgereiland & 4d) IJburg Baai & 4e) IJburg Diemerpark
Deze gebieden zijn ’rood’ gekleurd vanwege de beperkte technische potentie
en ruimtelijke mogelijkheden, in relatie tot de gebiedsontwikkeling op
Zeeburgereiland, tot de beperkte afstand over water tot de huidige
bebouwing op IJburg (Baai), en de hoogspanningsmast die een eventuele
ontwikkeling van turbines in het Diemerpark vrijwel onmogelijk maakt. Naast
de recreatieve waarde van deze gebieden.

Zoekgebied 4c) Strandeiland/ Buiteneiland
Dit gebied is het enige zoekgebied in Amsterdam zonder hoogtebeperkingen
door Schiphol. Dit betekent dat in dit gebied relatief veel potentie is voor
duurzame opwek. Er kunnen eventueel windturbines van bijvoorbeeld 5,6 MW
per stuk worden gerealiseerd. In de andere zoekgebieden is dit naar
verwachting 2,2 tot 3 MW per stuk. De strekdam is een ruimtelijk
aanknopingspunt. Eventueel kunnen een of meerdere turbines in het
verlengde van de strekdam worden gerealiseerd en/of als markeringspunt in
het water dienen. In de enquêtes van OIS is het draagvlak in dit gebied vrijwel
gelijk aan dat van de Ring A10 Noord. Het westelijk deel is “geel” gekleurd
vanwege de nabijheid van Vuurtoreneiland. Tot slot heeft dit gebied vanuit
Liander gezien een gunstige ligging t.o.v. het elektriciteitsnet. In de
uiteindelijke afweging is daarom het oostelijk deel van het gebied “groen”
gekleurd.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Aandachtspunten
•      De ruimtelijke inpassing van windturbines in NNN-gebied (Natuur
       Netwerk Nederland).
•      De ruimtelijke inpassing van windturbines nabij Natura 2000 gebied.
•      De nodige ruimte voor o.a. de scheepsvaart, visserij, recreatie en
       watersport.

Zoekgebied 5a) Diemerscheg-Amsterdam
Dit gebied is al een energielandschap vanwege de aanwezigheid van de
Diemercentrale en de hoogspanningsmasten die het gebied doorkruizen. In
het gebied zijn ruimtelijke aanknopingspunten voor windturbines als het
Amsterdam-Rijnkanaal, het verkeersknooppunt A1/A9, en het spoor. Deze
aanknopingspunten werden ook genoemd in de participatiesessies. In het
gebied is technisch gezien relatief veel potentie en er is zowel een
clusteropstelling als een lijnopstelling mogelijk. De mogelijkheden zijn en
worden besproken met de buurgemeenten en de provincie Noord-Holland, en
wellicht kan het vervolgproces in het gebied samen worden opgepakt. Vanuit
natuur- en milieubelangen zijn er aandachtspunten die te overbruggen zijn,
o.a. ingebracht door de natuur- en milieuorganisaties61. In een enquête van
OIS naar reacties op ideeën voor de Diemerscheg-Amsterdam vond een
meerderheid windmolens en zonnepanelen een neutraal tot een goed idee62.
Tot slot heeft dit gebied vanuit Liander gezien een relatief goede ligging t.o.v.
het elektriciteitsnet, maar (beperkte) aanpassingen in de netinfrastructuur
zijn benodigd.

Aandachtspunten
• De ruimtelijke inpassing van windturbines in NNN-gebied (Natuur
   Netwerk Nederland).
• De nodige ruimte voor recreatie.

Zoekgebied 5b) Waternet locatie/ Gein & 5c) Gaasperplas
Dit gebied kan samen met turbines in de Diemerscheg-Amsterdam een nieuw
cluster met windturbines vormen. Windturbines passen bij de
klimaatneutrale ambitie van de Waterschappen en ruimtelijk gezien kunnen

61   Zie o.a. de inbreng van de Natuur en milieufederatie Noord-Holland,
Natuurmonumenten, en Landschap Noord-Holland:
https://energieregionhz.nl/app/uploads/2020/10/Bijlage-29-Reactie-op-
zoekgebieden.pdf
62   https://data.amsterdam.nl/publicaties/publicatie/ontwikkeling-groen-en-recreatie-in-
diemerscheg/7176c199-4176-4e78-8e07-a80569212098/




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                       110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>de hoogspanningsmasten als aanknopingspunt dienen. Dit gebied heeft
vanuit Liander gezien een relatief goede ligging t.o.v. het elektriciteitsnet,
maar (beperkte) aanpassingen in de netinfrastructuur zijn benodigd.

Aandachtspunten
•   De ruimtelijke inpassing van windturbines in/nabij NNN-gebied (Natuur
    Netwerk Nederland).
•   De nodige ruimte voor recreatie.

Zoekgebied 6a) Knooppunt Holendrecht & 6b) Amstel III
Samen met de bestaande turbine bij de Ouderkerkerplas kan eventueel in
samenwerking met de buurgemeenten rond het verkeersknooppunt A2/A9
een klein cluster turbines worden gerealiseerd. Dit aanknopingspunt is ook
naar voren gekomen tijdens de interactieve participatiesessies in november
2020. Na het havengebied en het gebied Noorder IJ-plas is de meeste steun
geuit voor nieuwe windturbines in dit gebied in de enquêtes van OIS. Vanuit
natuur- en milieubelangen zijn er weinig bezwaren. Het bedrijventerrein
Amstel III is in de uiteindelijke afweging “geel” gekleurd in verband met de
woningbouwplannen. Dit gebied heeft vanuit Liander gezien een relatief
goede ligging t.o.v. het elektriciteitsnet, maar (beperkte) aanpassingen in de
netinfrastructuur zijn benodigd.

Aandachtspunten
• De ruimtelijke inpassing van windturbines in/nabij NNN-gebied (Natuur
   Netwerk Nederland).
• De nodige ruimte voor recreatie en de golfbaan.

Zoekgebied 7) Kop Amstelscheg
Dit gebied is ’rood’ gekleurd vanwege de beperkte technische potentie (ook
vanwege de hoogtebeperkingen) in relatie tot de recreatieve waarde van het
gebied.

Extra zoekgebied
De status is niet veranderd ten opzichte van de concept-RES. Dit gebied is
niet specifiek onderzocht.

Gemeente voert regie op het proces en de participatie
Amsterdam hecht grote waarde aan betrokkenheid van Amsterdammers en
inwoners van buurgemeenten. Na vaststelling van de RES 1.0 wordt een
tussenfase ingelast voordat de gemeente medewerking verleend aan een
initiatief. Deze tussenfase draagt eraan bij om op participatieve wijze het




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                             111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>gesprek te voeren over hoe windenergie het beste gerealiseerd kan worden in
de verschillende zoekgebieden. Het gesprek is gericht op welke andere
(ruimtelijke) opgaven tegelijkertijd onderdeel kunnen worden van de
uitwerking, hoe de maatschappelijke samenwerking vorm krijgt, en waar de
ruimte zit voor optimalisatie. De opbrengsten uit deze tussenfase kunnen
worden verwerkt in het participatieplan en eventueel in de te sluiten
intentieovereenkomst met initiatiefnemer(s). Vervolgens ontwikkelen
gemeente, initiatiefnemer(s), bewoners en belanghebbenden samen een
participatieplan voor het gebied. Na goedkeuring door het college wordt het
plan uitgevoerd en wordt er verantwoording over afgelegd.

In het participatieplan wordt voor het hele gebied beschreven hoe bewoners
en belanghebbenden worden betrokken en geïnformeerd. In elke fase van het
lokale participatieproces kunnen bewoners vragen stellen, adviseren, en
soms ook meebeslissen. In het participatieplan kan bijvoorbeeld worden
opgenomen om “bewonersberaden” te organiseren over relevante thema’s
zoals de inpassing in het landschap, geluid en slagschaduw, natuur en
ecologie, en financiële participatie en lokaal profijt. Bewoners kunnen
onderwerpen inbrengen waarover ze willen worden geïnformeerd. Er kunnen
(onafhankelijke) expertsessies worden georganiseerd en/of realistische
(geluid)visualisaties worden gemaakt om het overleg te ondersteunen. Alles
wat redelijkerwijs nodig is om aan lokale behoeften tegemoet te komen. De
gemeente helpt bij iedere stap. Daarnaast moet de initiatiefnemer verplicht
onderzoek doen naar onder andere de effecten op de ecologie, ruimtelijke
inpassing, geluid, slagschaduw en veiligheid.

Vanuit de gemeente worden de initiatiefnemers daarna begeleid door een
lokale procesmanager die erop toeziet dat het proces conform de afspraken
uit het participatieplan verloopt. De procesmanager houdt ook doorlopend
contact met de buurgemeenten, de omwonenden en andere
belanghebbenden. Afhankelijk van de fase in het proces kan de gemeente
desgewenst meer of minder op de voorgrond treden of een andere rol nemen
in het proces.

Gemeentelijke voorwaarden voor medewerking
Amsterdam stelt voorwaarden aan de medewerking aan initiatieven, mede
omdat er veel zorgen geuit zijn door diverse bewoners van Amsterdam en
omliggende gemeenten. De meeste zorgen gaan over geluid, zicht,
gezondheid en effecten op de natuur. De voorwaarden voor medewerking aan
een initiatief moeten zekerheid bieden dat aan deze zorgen tegemoet wordt




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>gekomen en bewoners en andere belanghebbenden goed worden betrokken
in het lokale participatieproces en bij de financiële participatie.

In lijn met het klimaatakkoord en zoals vastgelegd in de concept-RES wordt
gestreefd naar tenminste 50% lokaal eigendom van de productie voor de
omgeving (coöperatieve ontwikkeling van turbines). De initiatiefnemer(s)
moet(en) een participatieplan opstellen in overleg met de lokale omgeving.
Dat participatieplan is erop gericht de concrete kenmerken van een initiatief,
zoals het aantal en de plek van te plaatsen windturbines in overleg met
omgeving en belanghebbenden te bepalen. Het college moet het
participatieplan goedkeuren voordat er verdere uitwerking van een wind-
initiatief mogelijk is.


Participatie en meeprofiteren
Naast meedoen bij de ontwikkeling van de plannen wil de gemeente dat de bewoners
ook kunnen meeprofiteren van de opgewekte elektriciteit. Ook diegenen met een
kleine portemonnee. Amsterdammers en inwoners van buurgemeenten kunnen op
verschillende manieren profiteren:
1.   Via lidmaatschap. Door lid te worden van een windcoöperatie en mee te
     investeren in Amsterdamse windturbines, kunnen inwoners mede-eigenaar
     worden van het windpark en profiteren van de opgewekte windenergie.
2.   Via een omgevingsfonds. Een windpark draagt een vast bedrag per
     geproduceerde eenheid elektriciteit af aan een omgevingsfonds dat ten goede
     komt aan de directe omgeving van het project.
3.   Via een omwonendenregeling. Voor diegenen in de directe omgeving die niet
     willen of kunnen investeren kan een omwonendenregeling worden uitgewerkt.
     Voorbeelden daarvan zijn goedkope stroomafname of een eenmalige vergoeding,
     afhankelijk van de afstand tot de windturbines.


Meeprofiteren ook met een krappe beurs
Lid worden van een coöperatie is laagdrempelig. In een coöperatief financieel
participatiemodel geldt vaak het ‘one man, one vote’-principe. De stem van iemand
met een lagere financiële participatie telt even zwaar als de stem van iemand met een
hogere financiële participatie. Mensen die niet lid willen worden, niet kunnen of willen
investeren kunnen wel meebeslissen over de besteding van het omgevingsfonds of
omwonendenregeling. Het omgevingsfonds kan op een manier worden ingezet zodat
ook mensen die niet mee-investeren toch meeprofiteren. Bijvoorbeeld kan dit door uit
het fonds financieel bij te dragen aan het verduurzamen van woningen met isolatie en
zonnepanelen of door een financiële bijdrage aan de maandelijkse energienota.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>Daarnaast heeft de gemeenteraad in februari 2021 aanvullende voorwaarden
voor medewerking meegegeven:
• Bij de plaatsing van een windturbine wordt altijd een
   milieueffectrapportage (MER) aangevraagd.63
•      In de relevante stadsdelen worden expertsessies voor bewoners
       georganiseerd waar zij hun vragen kunnen stellen en zorgen kunnen
       bespreken. Bij deze sessies wordt rekening gehouden met de diverse
       groepen die in het stadsdeel wonen en de inhoud wordt op een zo
       laagdrempelig mogelijke manier gepresenteerd. Er wordt naar gestreefd
       dat zo’n breed mogelijke groep bewoners aan deze sessies kan
       deelnemen.64
•      In het participatietraject rond de plaatsing van windturbines en
       zonnepanelen ervoor te zorgen dat alle omwonenden en
       belanghebbenden worden geïnformeerd en uitgenodigd. Naast digitale
       participatie ook te zorgen voor fysieke bewonersbijeenkomsten in de
       betreffende buurten. Meer tijd uit te trekken voor het participatietraject
       wanneer coronabeperkingen het onmogelijk of ingewikkeld maken om
       fysieke bewonersbijeenkomsten te organiseren. En de raad verslag te
       doen van het participatietraject.65
•      Er wordt een heldere analyse gemaakt of en in welke mate omwonenden
       overlast kunnen verwachten na de plaatsing van windturbines. Daarbij
       worden geluidhinder, slaapverstoring en andere mogelijke effecten op de
       gezondheid in beeld gebracht voor de woonwijken die te maken krijgen
       met geluid van de turbines. Daarnaast wordt aangegeven welke opties er
       zijn om deze risico’s maximaal te verminderen en krijgt de gezondheid
       van omwonenden een zodanig prominente rol in het
       besluitvormingsproces rond de RES, dat het belang van de
       volksgezondheid altijd geborgd is bij de afweging waar windturbines
       komen te staan.66




63   Hiermee wordt voldaan aan motie #35 van het lid Kreuger (JA21) inzake reactienota
Regionale Energiestrategie Noord-Holland Zuid: Altijd een milieueffectrapportage (MER).
64   Hiermee wordt voldaan aan motie #67 van de leden Heinhuis, Groen, Timman en N.T.
Bakker inzake expertsessies voor bewoners onderdeel van participatietraject.
65   Hiermee wordt voldaan aan motie #72 van het lid N.T. Bakker inzake participatie RES.
66   Hiermee wordt voldaan aan motie #71 van de leden N.T. Bakker en Timman inzake
volksgezondheid en windturbines.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                       114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>•      De Gedragscode Acceptatie & Participatie Windenergie op Land integraal
       toe te passen in de verdere participatietrajecten van de gemeente rond
       wind op land.67
•      Te onderzoeken hoe redelijkerwijs windturbineontwikkelaars kunnen
       worden gestimuleerd en gefaciliteerd om zoveel mogelijk
       geluidshinderbeperkende maatregelen toe te passen. En daarbij te
       onderzoeken of, naar voorbeeld van Utrecht, het gebruik van ‘Best
       available technology’ op het gebied van geluid als voorwaarde kan
       worden gesteld bij het verlenen van vergunningen. En in de participatie
       en voorlichting over windturbines bewoners van Amsterdam expliciet voor
       te lichten over deze mogelijkheden.68
•      De diverse belangen genoemd in motie 83, waaronder volksgezondheid,
       natuur, biodiversiteit, recreatie, waardedaling, worden onderzocht en
       opgenomen in een helder afwegingskader dat laat zien welke belangen
       doorslaggevend zijn bij het vaststellen van een locatie van windturbines.
       En dit afwegingskader voorlegt aan de raad. Het college toont bij elke
       locatie expliciet aan waarom zij van mening is dat de locatie geen
       onaanvaardbare risico’s meebrengt voor de gezondheid.69
•      In het burgerparticipatietraject gebruik te maken van toegepaste
       audiovisuele simulatie technieken die al worden gebruikt om
       vliegtuiglawaai in kaart te brengen.70


Onderzoek van het RIVM toont aan dat lokale procesparticipatie, financiële
participatie en lokaal eigenaarschap de maatschappelijke acceptatie van
windturbines bevordert71. De verwachting is dat ondanks alle inspanningen
niet aan ieders belang tegemoet kan worden gekomen. Amsterdam verwacht
wel dat met het lokale participatieproces de maatschappelijke acceptatie ten
aanzien van windturbines toeneemt.




67   Hiermee wordt voldaan aan motie #77 van de leden Groen en Heinhuis inzake het
integraal toepassen Gedragscode Acceptatie & Participatie Windenergie op Land.
68   Hiermee wordt voldaan aan motie 78 van de leden Groen en Heinhuis inzake stimuleer
innovatieve oplossingen tegen geluidshinder windturbines.
69   Hiermee wordt voldaan aan motie 83 van de leden Timman en Heinhuis inzake helder
afwegingskader en gezondheidstoets.
70   Hiermee wordt voldaan aan motie 84 van het lid Timman inzake gebruik toegepaste
audiovisuele techniek bij burgerparticipatie om overlast goed in kaart te brengen
71   https://www.rivm.nl/publicaties/health-effects-related-to-wind-turbine-sound-update




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                      115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>Goedgekeurd participatieplan geen garantie voor vergunning
De RES 1.0, een goedgekeurd participatieplan en een zorgvuldig doorlopen
lokaal participatieproces zijn geen garantie dat vergunningen daadwerkelijk
worden verleend door het bevoegd gezag. Deze garantie kan niet worden
gegeven, omdat de locaties voor windturbines waarvoor gedurende het lokale
participatieproces onderzoeken uitgevoerd worden pas in beeld komen
gedurende ditzelfde proces.

Dit maakt de projectvoorbereidingsfase voor initiatiefnemers risicovol.
Amsterdam kan bijvoorbeeld initiatiefnemers in deze fase financieel steunen
met een subsidie vanuit de regeling “ruimte voor duurzaam initiatief” en/of
met een lening. Daarnaast gaat Amsterdam met coöperaties en in overleg
met andere overheden onderzoeken hoe initiatiefnemers structureel kunnen
worden geholpen met het ontwikkelen en behouden van de noodzakelijke
kennis om initiatieven te ontplooien. Als in lijn met het klimaatakkoord en de
wens van de gemeenteraad een grote inzet wordt verwacht van (nieuwe)
burgercoöperaties bij de ontwikkeling van windturbines, dan is het
noodzakelijk te onderzoeken hoe de (vaak vrijwillige) leden de noodzakelijke
steun krijgen.

Intensievere communicatie over windturbines
Vanwege alle geuite zorgen communiceert Amsterdam steeds intensiever
over hoe aan de zorgen tegemoet te komen en over het
besluitvormingsproces. Op onder andere de website
www.amsterdam.nl/windenergie geeft de gemeente uitvoerige en actuele
informatie over (de ontwikkeling van) windenergie in Amsterdam. Maar ook
via brieven aan bewoners, online nieuwsbrieven, de stadskrant, en sociale
media wordt uitvoering gecommuniceerd. De gemeente kan echter vooraf
niet alle zorgen wegnemen, want windturbines veroorzaken een bepaalde
mate van hinder. Een bepaalde mate van hinder wordt geaccepteerd in
Nederland. Net zoals bij de bouw van wegen en het bijkomende lawaai van
wegverkeer.

Zon
In Amsterdam is het motto ‘geen dak onbenut’ leidend. Het gebruik van
daken voor het opwekken van zonne-energie kan veel bijdragen aan de groei
van opgewekte duurzame elektriciteit. Op daken kan elektriciteit worden
opgewekt voor 400.000 tot 500.000 huishoudens. Naast daken kijkt
Amsterdam ook naar alternatieve locaties waar dubbel ruimtegebruik
mogelijk is. De aanpak voor zonne-energie staat uitvoerig beschreven in de
Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. Hieronder volgt een beknopte




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>omschrijving van de ambities en voortgang van de realisatie van zonprojecten
in Amsterdam.

Huidige situatie en geplande projecten
Het aantal zonnepanelen in Amsterdam neemt de laatste jaren fors toe. Van
2012 tot en met 2020 is het aantal zonnepanelen in Amsterdam jaarlijks met
circa 50 procent gegroeid. Eind 2020 ligt er volgens de gegevens van Liander
124 MW (118 GWh) opgesteld vermogen aan zonnepanelen in Amsterdam.

Figuur 6.1 Ontwikkeling Zonne-energie in Amsterdam




Ambitie voor 2030
Bij de start van het RES-proces is in de dialoog met bewoners en andere
belanghebbenden in de lokale ateliers gebleken dat het benutten van de
daken voor het opwekken zonne-energie als meest logische optie wordt
gezien in een stedelijk gebied als Amsterdam. De ambitie van 400 MW (380
GWh) in 2030 kan worden behaald als circa 60 procent van de capaciteit van
de grote daken (meer dan 15 kWp) wordt benut (inclusief huidig opgewekt
vermogen, bron Zonatlas eind 2018).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>Afbeelding 6.1 Zonnepanelen op Amsterdams dak




Naast de grote daken leveren ook kleinere daken in Amsterdam een
significante bijdrage aan het opwekken van duurzame energie. De
doelstelling van Amsterdam, zoals opgenomen in de Routekaart Amsterdam
Klimaatneutraal is om in 2030 de helft van de potentie voor het opwekken
van zonne-energie te benutten. Dat komt overeen met een opgesteld
vermogen van 550 MW.

De geambieerde groei voor Amsterdam voor 2030 is twee keer zo hoog als
de landelijke prognose voor de groei van het aantal zonnepanelen (inclusief
‘kleine daken’)72. Per jaar moet er in Amsterdam ongeveer 50MW extra
opgesteld vermogen worden gerealiseerd. Dit zijn per jaar 150.000-170.000
zonnepanelen. Ervan uitgaande dat de komende jaren eerst de beste daken
vol worden gelegd en dat de gemeente zelf weinig sturingsmiddelen heeft, is
het vasthouden van een dergelijke groei een grote uitdaging.

Afhankelijkheid gebouweigenaren
De gemeente realiseert zelf geen zonprojecten (behalve op daken van de
eigen gebouwen) en is afhankelijk van besluitvorming van gebouweigenaren.
Er zijn verschillende redenen waardoor de uitrol van zonnepanelen op daken


72   Opgesteld vermogen zonne-energie: in Amsterdam in 2019: 73MW. Ambitie in 2030:
550 MW. Groeifactor 2019-2030: 7,5 / in Nederland in 2019: 6,9 GW. Prognose volgens
PBL in 2030: 26 GW. Groeifactor 2019-2030: 3,8.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                  118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>niet vanzelf gaat. In Amsterdam is er sprake van verschillende belangen
tussen gebouweigenaren en gebruiker(s); zogenaamde split incentives. Ook is
er een groot aandeel VvE’s met complexe besluitvormingsprocessen, zijn niet
alle dakconstructies geschikt en zijn er eigenaren die andere plannen hebben
met hun dak zoals de aanleg van een dakterras of
luchtverversingsinstallaties.

De gemeente ondersteunt bewoners, bedrijven, VvE’s, maatschappelijke
organisaties en corporaties met het realiseren van zonnepanelen maar kan
niet direct sturen op het gebruik van daken73. De gemeente Amsterdam
steunt het idee dat gemeenten instrumenten krijgen om te sturen op het
gebruik van grote bedrijfsdaken als eigenaren zelf geen initiatief tonen terwijl
het dak kan bijdragen aan de energietransitie. Ook de rijksregelingen voor
zonprojecten (zoals de SDE++-regeling, Postcoderoosregelingen en de
salderingsregeling) zijn zeer bepalend voor de uitrol van zonnepanelen. Het is
van groot belang dat deze regelingen blijven aansluiten bij de stedelijke
omgeving in Amsterdam.

Dubbel ruimtegebruik; alternatieve locaties
Naast daken zet Amsterdam in op andere vormen van dubbel ruimtegebruik.
Zo wordt gekeken naar zonneprojecten op parkeerterreinen en worden
scenario’s uitgewerkt voor tijdelijke zonnevelden op braakliggend terrein. De
mogelijkheid voor een overkapping met zonnepanelen van de gemeentelijke
parkeerlocatie bij Sportpark Sloten is al onderzocht, uitgewerkt en de
marktuitvraag wordt voorbereid. Voor een tijdelijke zonneweide op
Strandeiland zijn vijf mogelijk geschikte locaties geïdentificeerd en is de
voorbereiding voor opname van de bestemming zonneweide in het
bestemmingsplan Strandeiland getroffen. Voor Buiteneiland is een concept
plan met tijdelijke drijvende zonneweide in de aanlegfase en permanente
zonneweide op land opgesteld.

Ook werkt Amsterdam samen met aangrenzende gemeenten aan het gebruik
van geschikte locaties langs snelwegen, zoals taluds en geluidsschermen. In
Amsterdam lijken de gronden langs de Westrandweg (A5) geschikt voor het
opwekken van duurzame energie. De infrastructuur wordt hier waarschijnlijk
niet aangepast in de komende 15 jaar en zonnepanelen zijn ruimtelijk in te
passen. De gronden zijn echter in eigendom van het rijk waardoor

73   Meer Informatie over het Amsterdamse programma voor zonnepanelen is te vinden op de
website www.amsterdam.nl/zon.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                       119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Amsterdam deze gronden niet zelf kan inzetten voor het opwekken van
energie. Amsterdam heeft het initiatief genomen om samen met Diemen,
Haarlemmermeer, Ouder-Amstel en Amstelveen de minister van
Economische Zaken en Klimaat te vragen om de rijksgronden langs
rijkswegen in de regio Noord Holland Zuid onderdeel te maken van het
Programma OER (Opwekking van Energie op Rijksvastgoed).

De kwantitatieve bijdrage van de alternatieve locaties met dubbel
ruimtegebruik en langs rijkswegen is beperkt ten opzichte van het potentieel
op daken. Uit een eerdere analyse met Rijkswaterstaat West-Nederland
Noord blijkt dat er ruimte is voor circa 11 MW aan financieel haalbare
projecten op de rijksgronden langs de snelwegen in Amsterdam. Om deze
reden wordt er geen aparte doelstelling voor alternatieve locaties
geformuleerd.

Zonneweides in landschappelijk gebied en op water
Amsterdam heeft in de ’ladder voor het landschap‘ (Nota Duurzaam
Landschap, Amsterdam, 2019) opgenomen dat het de voorkeur heeft om
zonprojecten binnen de stedelijke omgeving of op bedrijventerreinen te
realiseren. Dit sluit aan bij de geuite voorkeuren van de deelnemers van de
RES-ateliers (najaar 2019). Amsterdam heeft daarom geen zoekgebieden
bepaald voor het opwekken van zonne-energie in landschappelijk gebied of
op water en hanteert een ’nee tenzij’-benadering. Zonneweides in
landschappelijk gebied of op open water komen slechts ter sprake als
doelstellingen voor duurzame energie-opwek niet worden gehaald.

Een uitzondering is de Noorder IJ-plas74. De gemeenteraad heeft per motie
opgeroepen de Noorder IJ-plas aan te wijzen als zoekgebied voor het
opwekken van zonne-energie. Voorwaarde voor een uiteindelijk project is
uiteraard dat het ruimtelijk en ecologisch goed inpasbaar is en er voldoende
ruimte beschikbaar blijft voor andere functies. Ook voor dit zoekgebied geldt
dat de potentie voor het opwekken van zonne-energie zeer beperkt is ten
opzichte van de potentie van zon op daken.75 Er is daarom geen aparte



74   Dit is conform motie #61 van het lid Ceder inzake zonnepanelen op de Noorder
IJplas.
75   Oppervlakte van de Noorder IJplas is circa 45 ha, maximale potentie zonnepanelen is circa 1
MW per hectare, benuttingspercentage zonnepanelen op water is 50 procent (uitganspunt
berekeningen nationaal RES-programma), benutting van 10 procent van de plas geeft 2-3 MW
aan opgesteld vermogen zonnepanelen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                        120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>doelstelling opgenomen voor het opwekken van zonne-energie op deze
specifieke locatie.




6.4 Warmte
Ambitie
De gemeente Amsterdam wil in 2040 aardgasvrij zijn. De gemeente vindt het
belangrijk dat het alternatief voor aardgas duurzaam is, de overstap
betaalbaar en dat verschillende warmtebronnen de benodigde warmte
kunnen leveren. De stad wil aardgasvrij worden met de duurzame warmte die
er al is en verkent bovendien nieuwe duurzamere warmtebronnen. Het beleid
voor warmte is verder uitgewerkt in onder andere de Transitievisie Warmte,
maar ook met het aanvragen van de opsporingsvergunning aardwarmte (zie
kader) en het aanwijzen van de Warmtemotor als een van de ‘Duurzame
Herstelmotoren’ zijn er nieuwe stappen gezet. Deze ontwikkelingen lopen
parallel aan de Regionale Structuur Warmte (RSW), het deel in de RES dat
specifiek over warmte gaat (zie hoofdstuk 3) en worden hieronder verder
toegelicht. Ook de vervolgstappen voor regionale afstemming over de RSW
worden beschreven.

Transitievisie Warmte (TVW)
In september 2020 heeft de gemeenteraad de Transitievisie Warmte
vastgesteld76. De Transitievisie Warmte (TVW) geeft voor alle Amsterdamse
buurten aan op welke termijn deze op een alternatieve manier van
verwarmen overstappen. De overstap naar duurzaam verwarmen doet
Amsterdam samen met de partners, niet van vandaag op morgen, maar
stapsgewijs. Om de transitie uitvoerbaar te maken en de stad zo leefbaar
mogelijk te houden is afstemming tussen partijen nodig. De gemeente voert
hierin de regie en betrekt partners in de stad zo vroeg mogelijk in het proces
bij haar planningen. De transitievisie wordt minimaal elke vijf jaar herijkt. Op
die manier nieuwe inzichten worden verwerkt en kan waar nodig de richting
worden bijgesteld.

Volgens de TVW zal in 2040 het grootste gedeelte van de huidige gebouwen
in Amsterdam met een aardgasaansluiting aangesloten zijn op een
warmtenet (≈54 procent). Daarnaast is er een grote rol weggelegd voor
bronnetten (≈18 procent). De binnenstad zal aangesloten zijn op een gasnet
dat in de toekomst met een steeds groter aandeel groengas gevoed zal

76   200253 Transitievisie Warmte Amsterdam (raadsinformatie.nl)




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>worden (≈14 procent) en is all electric voor ≈13 procent van de gebouwen
een duurzaam alternatief voor aardgas.

Tabel 6.2 Duurzaam alternatief voor aardgas
 Duurzaam alternatief voor aardgas                            Aantal woningequivalenten77
 Warmtenet: huidige aansluitingen                             102.000
 Warmtenetten                                                 343.000
 Lokale bronnetten (inclusief opt-out78)                      152.000
 Aardgasvrij gasnet                                           113.000
 All electric (inclusief opt-out)                             110.000
 Totaal                                                       820.000


Warmtevraag
Als de Transitievisie Warmte volgens aangegeven planning verloopt geeft
onderstaande figuur 6.2 de (toekomstige) warmtevraag weer van de
gebouwde omgeving in Amsterdam. Doordat in deze figuur rekening is
gehouden met groei van de stad, is de totale warmtevraag in 2050 (≈23GJ)
iets hoger dan in 2040 (≈22 GJ). De figuur laat zien dat in 2040 en 2050 niet
langer gebruik wordt gemaakt van aardgas voor de warmtevraag. In plaats
daarvan worden warmtenetten de belangrijkste leveranciers van warmte.




77   Een woningequivalent (WEQ) is de hoeveelheid warmte energie die nodig is om een
gemiddelde woning in Amsterdam van ruimteverwarming en warm water te voorzien.
Voor utiliteitsbouw is 1 WEQ gelijkgesteld aan 80 m2 bruto vloeroppervlakte (BVO).
78   de inschatting dat een bepaald percentage van de vastgoed eigenaren in
warmtenetbuurten zal kiezen voor een all-electric oplossing, en dat een ander percentage
(voornamelijk utiliteitsgebouwen) zal kiezen voor een lokaal bronnet. Dit verschijnsel
waarbij eigenaren niet kiezen voor de overwegende warmte optie in de buurt wordt een
‘opt-out’ genoemd.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                      122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>Figuur 6.2 Invulling van de warmtevraag naar energiedrager, bestaande bouw en
nieuwbouw




Bron: CE Delft (2020) Rapport CO2-effecten van de Transitievisie Warmte. Gemeente
Amsterdam79


Warmteaanbod
Amsterdam heeft voor de ‘Themastudie Warmte en Energie’ een overzicht
opgesteld van alle beschikbare (duurzame) warmtebronnen, het zogenaamde
‘Amsterdamse Bronnenboek’80. Hierin komt naar voren dat het huidige hoge
temperatuur-warmtenet wordt gevoed door verschillende bronnen die nog
niet volledig ‘uitgenut’ worden:
• AEB (afvalverbranding) voedt het noordelijk en westelijk deel van het
    warmtenet. Momenteel is de huidige totale capaciteit 150MWth, wat
    uitgebreid kan worden tot 200 MWth (en 450MWth bij volledige
    warmteproductie en geen elektriciteit). Dit is afhankelijk van
    hoe/wanneer de maatschappij in de toekomst om wil gaan met
    afvalbrandingen (CO2) uitstoot.
• Hemwegcentrale , een elektriciteitscentrale (STEG op aardgas)
    vergelijkbaar met de Diemercentrale, waarvan op dit moment de
    restwarmte onbenut in het IJ wordt geloosd81.




79   https://www.ce.nl/publicaties/download/2947
80


https://issuu.com/gemeenteamsterdam/docs/het_amsterdamse_bronnenboek_online_ve
rsie
81   Het gaat hier om het ‘gasgestookte’ deel van de Hemwegcentrale, het ‘kolengedeelte’
is gesloten.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                      123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>Er is niet één type warmtebron/techniek dat kan voorzien in de toekomstige
warmtevraag: er is een slimme combinatie van technieken nodig om te
komen tot een optimale mix van betaalbaar, duurzaam en
leveringszekerheid. Om te voorzien in de toekomstige warmtevraag en om de
opwek hiervan te verduurzamen moeten alternatieve warmtebronnen
ontwikkeld worden. Daarom zet de gemeente Amsterdam in op aardwarmte
(geothermie, zie kader), lage temperatuur warmte uit aquathermie en
restwarmte uit datacenters.


Aardwarmte (Geothermie)
Geothermie is een belangrijke bron voor de verdere verduurzaming van het
warmtenet. Het is daarom van belang geothermie op de juiste manier te benutten. De
gemeente Amsterdam heeft in november 2020 is de Samenwerkingsovereenkomst
‘gezamenlijke uitgangspunten geothermieontwikkeling MRA’ getekend. In de
samenwerkingsovereenkomst is het stimuleren van kennisdeling en gecoördineerd
toetreding tot de geothermiemarkt opgenomen als belangrijk speerpunt.


Aanvraag opsporingsvergunning Amsterdam
Voordat geothermie gewonnen kan worden dient als eerste stap een
opsporingsvergunning aardwarmte aangevraagd te worden voor een bepaald gebied
en voor een bepaalde diepte. Wanneer een opsporingsvergunning wordt verleend door
het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, geeft dat een vergunninghouder
het recht voor onderzoek en ontwikkeling in het betreffende gebied. De gemeente
Amsterdam heeft het initiatief genomen om samen met de provincie Noord-Holland
en de warmteafnemers Vattenfall en Eneco een opsporingsvergunning geothermie
voor het gebied in en rondom Amsterdam aan te vragen.


Als mede-vergunninghouder van een opsporingsvergunning kan Amsterdam haar
regierol in de warmtetransitie maximaal uitoefenen in het belang van een duurzame
en betaalbare warmtevoorziening. De aanvraag heeft als doel dat de ontwikkeling van
geothermiebronnen in de regio Amsterdam versnelt, kennis optimaal wordt gedeeld,
en de ondergrond efficiënt benut wordt. In plaats van het geheel over te laten aan de
markt kunnen de gemeente en provincie op deze wijze samen met afnemende
warmtebedrijven sturen op hun doelstellingen,:
•   Duurzame warmte tegen een goede prijs.
•   Geschikt gebied/ beste locaties.
•   Transparante afwegingscriteria over winningslocaties.
•   Transparantie selectie operators.
•   Participatie en omgevingsmanagement.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>Programma Lage Temperatuur Warmteketen – Aquathermie (LTW-A)
Het programma LTW-A onderzoekt de optimale invulling van de
gemeentelijke rol in de lage temperatuur-warmteketen, werkt aan een
projectportfolio en brengt de potentie van lagetemperatuurwarmte voor de
stad in kaart. Sinds 2019 werkt de gemeente hierin samen met Waternet.
Begin 2021 is gestart met het uitwerken van een voorkeursvariant hoe de
organisatievorm tussen gemeente Amsterdam en Waternet er het beste uit
kan komen te zien. Inmiddels zijn er 26 lagetemperatuurwarmte-projecten in
de stad geïdentificeerd.

Datacenters
Amsterdam heeft de grootste concentratie van datacenters in Europa. Dat
betekent veel locaties, veel vermogen aan servers en dus veel restwarmte.
Deze restwarmte kan in de toekomst een belangrijke rol spelen voor de
Amsterdamse warmtevoorziening. De gemeenteraad heeft op 17 december
2020 een vestigingsbeleid voor datacenters vastgesteld82. Amsterdam stelt
daarin duurzame voorwaarden aan de vestiging van datacenters.

De randvoorwaarden voor het benutten van de restwarmte zijn nog niet
gerealiseerd, dit vraagt om maatwerk per gebied. Onderdelen moeten nog
verder uitgewerkt worden door concrete pilots in samenwerking met
betrokken datacenters, potentiële warmte-exploitanten, experts vanuit de
gemeente en de Omgevingsdienst. De gemeente heeft vooral een
faciliterende rol en voert regie op de realisatie van (lokale) warmtenetten met
inzet van het beschikbare instrumentarium.

Warmte-infrastructuur
Uit de Transitievisie Warmte (TVW) blijkt een grote rol voor collectieve
warmtenetten (meer dan 50 procent als duurzaam alternatief voor aardgas).
Momenteel is circa 13 procent van de gebouwde omgeving aangesloten op
warmtenet. De resterende opgave is urgent, omvangrijk en complex (zie
kader Uitdagingen voor de collectieve warmteopgave).




82


https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9525637/1/1544A_20_bijl1%20Vesti
gingsbeleid%20datacenters%20gemeente%20Amsterdam




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                             125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>Uitdagingen voor de collectieve warmteopgave
De collectieve warmteopgave is urgent
•   De bebouwde omgeving in 20 jaar aardgasvrij maken is een majeure opgave.
•   Diverse actuele projecten in de stad vragen handelingsperspectief voor het
    realiseren van een duurzame warmtevoorziening. Als gevolg van de forse
    woningenbouwopgave (150.000 woningen in 20 jaar) neemt deze behoefte aan
    handelingsperspectief toe.


De collectieve warmteopgave is omvangrijk
•   De inpassing van warmtenetten (inclusief verdeelstations) in de toch al drukke
    onder- en bovengrond van Amsterdam is een aanzienlijke ruimtelijke uitdaging.
    De aanleg van deze benodigde infrastructuur betekent dat veel straten in de stad
    langere tijd en vaker dan nu open liggen.
•   Een inschatting voor de totale maatschappelijke kosten van de warmtetransitie in
    Amsterdam is minimaal € 40 miljard (isolatie, warmtenetten, voorzieningen), met
    een onrendabele top (minder opbrengsten dan kosten) van ongeveer € 14 miljard.
    Vooral in de bestaande bouw is de financiële opgave groot.


De collectieve warmteopgave is complex
•   Tijdige beschikbaarheid en beheer van duurzame bronnen en de eventuele opslag
    van warmte dienen in balans te zijn op de schaal van het hele systeem.
•   Grootschalige toepassing van lage temperatuur warmtenetten vergt extra
    elektriciteitsinfrastructuur en -productiecapaciteit moet worden verhoogd
•   Warmtesystemen hebben ook een elektriciteitsvraag. Deze elektriciteit wil de
    gemeente duurzaam opwekken, maar dit vraagt afstemming en integraal denken.
    De duurzame opwek van windenergie sluit bijvoorbeeld aan bij de behoefte van
    extra elektriciteit voor warmte (omdat all electric warmtesystemen doorgaans
    meer elektriciteit verbruiken in de winter, wanneer er ook meer elektriciteit door
    wind kan worden opgewekt dan met zon).
•   De warmtetransitie gaat vele stakeholders aan met eigen en soms tegenstrijdige
    belangen en eigen tijdslijnen. Van private en corporate vastgoedeigenaren tot
    publieke diensten en woningcorporaties en van nutsbedrijven tot burgers die
    eigen initiatieven ontwikkelen. Dit vergt een hoge mate van afstemming en
    coördinatie. Tussen diverse schaalniveaus (lokaal, regionaal, nationaal), maar ook
    tussen sectoren. Want niet alleen de warmtevoorziening wordt verduurzaamd, de
    klimaatagenda leidt ook tot stevige veranderingen in andere sectoren.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Regionaal samenwerken aan de volgende stap
In het proces richting de Regionale Structuur Warmte 1.0 is de
samenwerking met de buurgemeentes opgezocht (zie paragraaf 3.5). De
warmtetransitie reikt namelijk verder dan de eigen gemeentegrenzen en
samenwerking met de regio is essentieel, voor zowel de inzet en ontwikkeling
van duurzamere bronnen als ook de efficiënte verdeling van warmte. De
gemeente verkent samen met de buurgemeenten Zaanstad, Diemen,
Amstelveen, en Haarlemmermeer hoe de warmtevraag zich naar verwachting
zal ontwikkelen, welke warmtebronnen beschikbaar zijn en hoe en waar deze
warmte efficiënt ingezet zou kunnen worden83. Amsterdam heeft veel warmte
zelf nodig voor om aardgasvrij te worden, maar heeft daarnaast ook
grootschalige warmtebronnen die potentieel door buurgemeentes gebruikt
zouden kunnen worden.




6.5 Elektriciteitsinfrastructuur
Door de groei van de stad en de energietransitie moet het
elektriciteitsnetwerk in Amsterdam de komende jaren fors worden uitgebreid.
Netuitbreidingen zijn hard nodig om de toenemende vraag naar elektriciteit
te faciliteren. Denk aan de komst van datacenters, woningbouw en
elektrificatie van mobiliteit. Liander en de gemeente Amsterdam werken
samen aan deze opgave.

Inpassen duurzame opwek op het elektriciteitsnet mogelijk
In Amsterdam wordt de piekvraag naar elektriciteit vrijwel overal hoger dan
het piekaanbod. Daarom is het inpassen van duurzame opwek op het
elektriciteitsnet over het algemeen goed mogelijk. Vanuit het oogpunt van
systeemefficiëntie is het slim om de vraag zo dicht mogelijk bij het aanbod te
realiseren. Ook zorgt een goede verdeling van zon en wind voor een efficiëntie
benutting van het elektriciteitsnetwerk. De combinatie leidt tot lagere
maatschappelijke kosten dan wanneer er alleen ingezet wordt op wind of zon,
want door de combinatie hoeft de netbeheerder het elektriciteitsnet op
minder plekken te verzwaren.




83   Warmtebronnen zijn veelal in commerciële handen dus de uiteindelijke inzet en
verdeling van warmte zal in overeenstemming met private partijen tot stand moeten
komen




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Uitbreidingen van netwerk nodig op lokaal niveau
Op lokaal niveau zorgt de inpassing van zonnepanelen en windturbines voor
uitdagingen. Deze uitdagingen zijn oplosbaar als het netwerk wordt
uitgebreid. Het is van groot belang dat de plannen voor de duurzame opwek
en de planning van uitbreiding van het netwerk goed op elkaar zijn
afgestemd. Daarnaast zorgt het slim toepassen van vraag- en aanbodsturing
voor een reductie van vermogenspieken. Dat kan een positief effect hebben
op de uitbreidingsopgave van het elektriciteitsnetwerk. Gemeente Amsterdam
en Liander werken daarom samen aan deze opgave in het programma EVA
(zie ook hieronder).

Capaciteit elektriciteitsnetwerk voor grootschalige opwek
Liander heeft in kaart gebracht hoeveel capaciteit er op de verschillende
onderstations in Amsterdam is in 2030. De kaarten laten zien dat in 2030 80
procent van de stations overbelast zijn door vraag naar elektriciteit
(verbruik). Voor opname van elektriciteit is voldoende capaciteit aanwezig
(teruglevering).

Afbeelding 6.2 Verbruik en teruglevering in 2030




Thematische studie elektriciteit Amsterdam (TSA)
De gemeente Amsterdam en de netbeheerder hebben samen een verkenning
gedaan naar de impact van de plannen en ontwikkelingen in Amsterdam op
het elektriciteitsnetwerk. In deze ‘TSA’ is niet alleen gekeken naar de effecten
van de groei van de stad, maar ook naar de ambities en ontwikkelingen op
het gebied van de energietransitie, datacenters en de veranderende
mobiliteit. De TSA wordt tweejaarlijks geactualiseerd op basis van nieuwe
inzichten. Zo wordt er samengewerkt aan een duurzaam, betrouwbaar en




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>effectief netwerk. De eerste update (TSA 2.0) is voorzien in het voorjaar
2021. De ambitie van de RES is hierin verwerkt.

In de studie zijn vier scenario’s uitgewerkt: laag, midden, hoog en
‘Amsterdam ambitie’84. Bepalende factoren hierin zijn groei van de stad,
aardgasvrij maken woningvoorraad, zon, elektrische mobiliteit en industrie,
datacenters en grootschalige elektriciteit-opwek.

Vraagontwikkeling zeer snel met grote onzekerheidsmarge
De snelheid van de ontwikkelingen is zeer hoog. In 2050 is de
vermogensvraag drie (laag scenario) tot vier keer (hoog scenario) zo hoog in
vergelijking met 2019. De elektriciteitsvraag van datacenters heeft de
grootste ‘netimpact’. De zogeheten onderstations (stedelijk schaalniveau)
zijn bepalend voor de capaciteit. Uit de TSA 2.0 (2021) blijkt dat 20 van de
25 onderstations overbelast raken in 2030 in een middenscenario, wanneer
geen uitbreidingen van het netwerk zouden plaatsvinden. Daarnaast is er op
buurtniveau ruimte nodig voor extra infrastructuur. Uit de studie is verder
gebleken dat de inpassing van duurzame opwekking met wind en zon uit het
RES-bod van Amsterdam niet voor knelpunten zorgt op de onderstations: er
is voldoende capaciteit om elektriciteit op te nemen in het netwerk. Ook is
berekend dat innovatieve toepassingen kunnen bijdragen aan een reductie
van 10-30 procent van de vermogensvraag. De inpassing van de
infrastructuur in de ondergrond vraagt extra aandacht.

Drie sporen voor een toekomstbestendig elektriciteitsnetwerk
Om in het licht van deze ontwikkelingen tot een toekomstbestendig
elektriciteitsnetwerk te komen, werken de netbeheerder en de gemeente
Amsterdam intensief samen binnen het programma Elektriciteitsvoorziening
Amsterdam (EVA) langs drie sporen:
1. Ruimtelijke planning van de benodigde uitbreidingen.
2. Het onderzoeken en testen van innovatieve toepassingen om de impact
    op en van het netwerk te reduceren.
3. Het strategisch en integraal plannen van ambities en opgaven. De
    uitkomsten van de RES zijn hier input voor.




84   In het Amsterdam-ambitie-scenario is de impact van Amsterdamse ambities en doelstellingen
     bepaald. In dit scenario is ook het RES-bod van Amsterdam 1 op 1 overgenomen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                      129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>6.6 Leefomgeving en ruimte
Impact energietransitie is aanzienlijk
De impact van de energietransitie op de fysieke leefomgeving is aanzienlijk.
Het is een van de grootste ruimtelijke opgaven in de komende decennia. Een
duurzaam energiesysteem vergt meer ruimte dan een fossiel systeem.
Bovendien zullen er tijdelijk verschillende systemen naast elkaar bestaan.
Duurzame energie is ook zichtbaarder: steden en landschappen gaan er door
de transitie anders uitzien. Dit betekent dat de transitie direct zichtbaar en
voelbaar wordt in de leefomgeving van mensen. In elke gemeente moet de
energieopgave gecombineerd worden met andere transities en grote
opgaven, zoals woningbouw en klimaatadaptatie.

Ruimtelijke integratie
In de steeds verder verdichtende stad Amsterdam is deze opgave voelbaar.
Daar waar Amsterdam binnen de stadsgrenzen voorziet in meer ruimte voor
wonen, werken en voorzieningen ligt ook de opgave om te verduurzamen. Dat
gaat niet altijd samen. Denk hierbij aan windmolens die op afstand moeten
staan van geluidsgevoelige bestemmingen.

Warmte, wind, zon en bijbehorende infrastructuur vragen om ruimte in de
bebouwde en onbebouwde omgeving. Deze opgaven worden nu voorzien op
de daken van de gebouwen, langs infrastructuur- en verkeersknopen en aan
de randen van de stad (zie kader “duurzame stadsentrees”). Windenergie
heeft de grootste visuele impact, voor zonne-energie is relatief veel
oppervlakte nodig. Het schuurt op verschillende momenten tussen
duurzaamheidsambities en ruimtelijke ontwikkelingen in de stad, maar er
zijn ook kansen voor het clusteren en combineren van functies.

De ruimtelijke integratie vraagt om een duidelijke visie op de ruimtelijke
inpassing en een rechtvaardige verdeling van lusten en lasten. In het
participatietraject wordt open het gesprek gevoerd over mogelijke gevolgen
van bepaalde maatregelen en kansen door meeprofiteren van de coöperatieve
energieopwekking.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>Duurzame stadsentrees
Amsterdam heeft in de voorkeursgebieden fictieve schetsen gemaakt van mogelijke
windturbine-opstellingen. De hypothetische molens (3 MW, circa 146 meter hoog,
schaal 1: 25.000) langs de verschillende knooppunten kunnen de duurzame
stadsentrees vormen.




Afbeelding 6.3 Knooppunt Coenplein




Afbeelding 6.4 Knooppunt Diemen




Afbeelding 6.5 Knooppunt Holendrecht
Legenda bij afbeeldingen 6.3 t/m 6.5:
Rode pijl: geeft richting van de zichtlijn aan.
Zwarte punt: mogelijke windturbine op grondgebied Amsterdam
Rode punt: mogelijke windturbine op grondgebied buurgemeente.
Blauwe punt: bestaande windturbine.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                            131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>In de vervolgfase van de RES 1.0 speelt onder regie van de gemeente de
ruimtelijke integratie een belangrijke rol. Hiervoor wordt over
gemeentegrenzen heen en met verschillende stakeholders samengewerkt. De
eerste verkenningen rond de gebiedsaanpak Diemerscheg geven aan dat een
goede samenwerking mogelijk is.

Bijzondere aandacht verdient het onderwerp biodiversiteit en natuur. In de
vervolgfase wordt er onderzoek gedaan naar de gevolgen van zonneweides en
windturbines voor de biodiversiteit in de zoekgebieden van de RES. Ook
worden de maatregelen verkend die bij de aanleg van zonneweides en
windturbines kunnen voorkomen dat de biodiversiteit achteruit gaat - of die
bevorderen dat de biodiversiteit vooruit gaat.85

Masterclass energielandschappen door gemeente Amsterdam en Academie
van Bouwkunst
Om deze opgaven en dilemma’s in de toekomst goed te kunnen aanpakken
en vanuit een integraal ruimtelijk verhaal te kunnen benaderen, hebben de
gemeente Amsterdam en de Academie van Bouwkunst de handen
ineengeslagen. Sinds 2019 werken de Academie van Bouwkunst en de
gemeente Amsterdam samen om de ruimtelijke dimensie van de
energietransitie te verkennen. Concreet doet de gemeente dit door een
Masterclass te organiseren waarin beleidsmakers, stedenbouwkundigen,
planologen, landschapsarchitecten en ontwerpers van de openbare ruimte de
energietransitie verkennen als integrale ontwerpopgave. Het doel van de
Masterclass is dat de deelnemers op de hoogte zijn van de laatste
ontwikkelingen in de energietransitie en weten hoe deze toe te passen - ook
met het oog op andere opgaven.

In 2020 is de Masterclass georganiseerd rond de RES en gingen de
deelnemers aan de slag met het energievraagstuk in de Diemerscheg-
Amsterdam. Ook buurgemeenten participeerden in de Masterclass en waren
aanwezig bij de eindpresentatie. Deze aanpak, de aansluiting bij de RES, een
concrete case en samenwerking met deelgemeenten en stakeholders, wordt
in 2021 voortgezet. Dan gaan de deelnemers zich buigen over het
energievraagstuk bij de Noorder IJ-plas.




85   Hiermee wordt voldaan aan de motie E van de leden Timman (D66), Groen (GL) en Van
Lammeren (PvdD) inzake onderzoek naar gevolgen zonneweides en windturbines voor
biodiversiteit gerelateerd aan RES-zoekgebieden van 11-3-2020.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                     132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>Afbeelding 6.6 Energielandschap ontworpen tijdens masterclass voor casus
Diemerscheg-Amsterdam (2020)




6.7 Participatie en maatschappelijke acceptatie
Het Klimaatakkoord benadrukt het belang van maatschappelijke acceptatie
om de gestelde doelen te kunnen realiseren. Participatie van de samenleving
is daarvoor een veelgenoemd instrument. Het intensiever betrekken van
burgers bij besluitvorming is een manier om tot gedragen besluiten te komen
en om (lokale) kennis te mobiliseren. Maar maatschappelijke betrokkenheid
betekent in de uitvoeringsfase van de RES dat er ook wordt gezocht naar
commitment bij bewoners om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Dat vraagt
om een intensievere benadering van en samenwerking met bewoners. De
uitvoering van de RES is een leerproces waarin de overheid samen met
bedrijven en bewoners met elkaar op zoek gaan naar manieren om de
strategie tot uitvoering te brengen.

Beleidsproces RES met intensieve betrokkenheid van Amsterdammers
Vanaf begin van het RES-proces zijn stakeholders en bewoners betrokken.
Voor en na het vaststellen van de concept-RES is er gecommuniceerd naar en
met bewoners en andere betrokkenen in met name de directe omgeving van
de zoekgebieden voor windenergie. In deze beleidsfase is ingezet op het
periodiek informeren van alle betrokkenen over het proces. Met (digitale)




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>bijeenkomsten86 waarvoor uitgenodigd is met geotargetting87 heeft
Amsterdam zoveel mogelijk bewoners betrokken bij de doelen van de
concept-RES: het bepalen in welke (zoek)gebieden meer duurzame energie
kan worden opgewekt en de argumentatie hiervoor of tegen. Over de
uitkomsten van de diverse bijeenkomsten met bewoners is verslag gedaan
aan de deelnemers en ook via onder andere nieuwsbrieven88. Ook heeft
Amsterdam een website en nieuwsbrief specifiek over windenergie89 gemaakt
waar uitvoerige en actuele informatie over (de ontwikkeling van) windenergie
in Amsterdam wordt gedeeld. Op de website is ook informatie over het
besluitvormingsprocestraject in een tijdlijn te vinden.

Dit neemt echter niet weg dat ondanks deze inspanningen vanuit de
gemeente er in de samenleving behoefte bestaat naar (nog) meer en
intensievere vorm van dialoog en participatie. De gemeente neemt deze
zorgen heel serieus en start na de RES 1.0 een nieuwe dialoog over
windenergie.

Nieuwe dialoog over windenergie na vaststelling RES 1.0
Na de vaststelling van de RES 1.0 volgt een tussenfase voordat medewerking
wordt verleend aan een initiatief. Die tussenfase wordt nog geconcretiseerd.
Deze tussenfase draagt eraan bij om op participatieve wijze het gesprek te
voeren over hoe windenergie het beste gerealiseerd kan worden in de
verschillende zoekgebieden. Het gesprek is gericht op welke andere
(ruimtelijke) opgaven tegelijkertijd onderdeel kunnen worden van de
uitwerking, hoe de maatschappelijke samenwerking vorm krijgt, en waar de
ruimte zit voor optimalisatie. De opbrengsten van deze tussenfase kunnen
worden verwerkt in het participatieplan en eventueel in de te sluiten
intentieovereenkomst met de initiatiefnemer(s).

Amsterdam stimuleert lokaal eigenaarschap
Amsterdam stimuleert mogelijkheden voor financiële participatie en lokaal
eigenaarschap (in paragraaf 6.2. is hier al op ingegaan). Zo stimuleert
Amsterdam collectieve inkoop van zonnepanelen en biedt de gemeente
ondersteuning en leningen aan maatschappelijke organisaties (scholen,
gebedshuizen) en bedrijven voor het realiseren van zonprojecten. Voor

86   Zie de bijlage voor een tijdlijn (digitale) bijeenkomsten voor zoekgebieden wind
87   Hiermee wordt voldaan aan de Motie J van het lid Marttin inzake het concreter maken van
het participatieproces bij de uitwerking van de RES.
88   Zie alle verslagen en 3D beelden op https://energieregionhz.nl/documenten#amsterdam
89   www.amsterdam.nl/windenergie




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                         134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>windenergie organiseert de gemeente gesprekken met belanghebbenden en
organisaties en is het gewenste minimum van tenminste 50% lokaal
eigendom een belangrijk aspect voor medewerking bij lokale windinitiatieven
(zie ook paragraaf ‘Gemeente voert regie op het proces en de participatie’).
In de warmtetransitie organiseert onder meer Amsterdam collectieve
inkoopacties voor isolatiematerialen en geven energiecoaches advies aan
Amsterdamse huishoudens om energiezuinig gedrag te stimuleren.
Daarnaast kunnen particulieren en organisaties eenmalig een subsidie
aanvragen om een duurzaam project of programma voor te bereiden via de
subsidieregeling Ruimte voor duurzaam initiatief .

Met de websites Duurzame Wegwijzer90 en Zon zonder Zorgen91 biedt
gemeente Amsterdam handelingsperspectief aan bewoners en organisaties
op het gebied van onder andere duurzaam wonen en zonnepanelen op je
eigen dak of via energiecoöperaties.

Samenwerking in de regio en met het Rijk
Amsterdam doet het maximale om op eigen grondgebied oplossingen te
vinden, maar is afhankelijk van de energie-import uit andere regio’s.
Nagenoeg alle zoekgebieden van Amsterdam bevinden zich aan de
gemeentegrens. Daarom is de gemeente Amsterdam continue in gesprek met
de buurgemeenten, met de andere gemeenten in Noord-Holland Zuid en met
de provincie. In dit proces wordt van elkaar geleerd en wordt gezorgd voor
samenhang.

Amsterdam dringt er bij het Rijk en de provincie op aan de benodigde
instrumenten en kaders te leveren.




90   https://www.nieuwamsterdamsklimaat.nl/duurzame-wegwijzer
91   https://zon.nieuwamsterdamsklimaat.nl/




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>7. Gooi en Vechtstreek
7.1 Samenvatting
Potentie van Gooi en Vechtstreek
De theoretische potentie voor de opwekking van duurzame energie in de
zoekgebieden in Gooi en Vechtstreek is 229 GWh (0,23 TWh). Deze potentie
bestaat uit de huidige opwek (30 GWh) en de opwek uit zoekgebieden (199
GWh). In de kaart op de volgende pagina zijn de zoekgebieden ingetekend.
De zoekgebieden zijn gebaseerd op een technische analyse van de
mogelijkheden en randvoorwaarden in de regio, de uitkomst van meerdere
(lokale) ateliers met stakeholders en belanghebbenden en toetsing aan
beschermingsregimes. Daarnaast zijn de reacties op de concept-RES en de
uitkomsten van de wensen en bedenkingen verwerkt in de zoekgebieden.


Gooi en Vechtstreek heeft weinig vrije ruimte; het landschap om de kernen is
grotendeels cultuur- of natuurlandschap en de kernen hebben veelal een beschermde
status. Dit zorgt ervoor dat er weinig plekken zijn waar grootschalige opwekking van
duurzame energie, zoals zonneweides en windturbines, inpasbaar is. Uitgangspunt
voor de energietransitie is dat de toekomstige energiemix passend dient te zijn bij de
unieke regionale landschappelijke en gebiedskwaliteiten en de economische kansen
van het gebied. Dit betreft zowel de hernieuwbare energie in de ondergrond, als op de
bovengrond en in de bebouwde omgeving. Hiermee rekening houdend staat de
ambitie om een klimaatneutrale regio in 2050 te zijn. Daarnaast zoekt de regio naar
andere mogelijkheden om bij te dragen aan de energietransitie. Zo zet Gooi en
Vechtstreek extra in op energiebesparing en vermindering van CO2-uitstoot door extra
inzet op de verduurzaming van bebouwing en de aanpak van bodemdaling in het
veenweidegebied.


De zoekgebieden zijn aangepast na de wensen en bedenkingen, daarbij is een
aantal zoekgebieden komen te vervallen maar zijn ook nieuwe kansen naar
voren gekomen. Die nieuwe kansen zijn nu terug te vinden in de potentie. De
regio blijft kijken naar mogelijke nieuwe zoekgebieden. Daarnaast blijft de
regio openstaan voor nieuwe initiatieven en zullen deze worden onderzocht
op haalbaarheid. De RES is een dynamisch document en geeft de inspanning
weer waar de deelnemers zich in de komende jaren voor zullen inzetten.
Nieuwe initiatieven buiten de zoekgebieden worden niet uitgesloten en
worden ook onderzocht op haalbaarheid.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021   137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>Uitgangspunten
De regio Gooi en Vechtstreek heeft een aantal uitgangspunten opgesteld voor
duurzame energieopwekking in de regio:
     •      De gemeenten in Gooi en Vechtstreek willen de kwaliteiten die de
            regio biedt zo veel mogelijk behouden. Daarom willen ze zorgvuldig
            omgaan met het werelderfgoed, de cultuurlandschappen en de
            natuurgebieden in de regio. Ze doen dit door rekening te houden met
            de beschermende regimes van bijvoorbeeld UNESCO Werelderfgoed,
            Natura 2000, stiltegebieden en Natuurnetwerk Nederland. Daarnaast
            houden ze rekening met de weidevogelkerngebieden, Bijzonder
            Provinciaal Landschap (BPL) en de beschermde stads- of
            dorpsgezichten.
     •      De regio wil de potentie voor zon op grote daken, langs (spoor)wegen
            en op parkeerplaatsen zo veel mogelijk benutten.


 Het aanbod van de regio Gooi en Vechtstreek is opgebouwd uit de volgende zoekgebieden:
 •       Vliegveld Hilversum. Op het vliegveldterrein Hilversum zijn de mogelijkheden en
         onmogelijkheden voor de opwek van zonne-energie op land verkend.
 •       12 Naarderwoonbos. In dit zoekgebied worden de mogelijkheden voor het plaatsen
         van een geluidswal met zonnepanelen langs het Naarderwoonbos verkend.
 •       13 Crailo. Zoekgebied voor zon. Daken van woningen en bedrijven en boven
         collectieve parkeerplaatsen worden voorzien van zo veel mogelijk zonnepanelen. In
         het energieleverend buurtschap Crailo wordt gebruikgemaakt van de zon als
         natuurlijke energiebron en warmtepompen voor de verwarming van de woningen. Er
         wordt voldoende energie opgewekt voor het gehele buurtschap inclusief de
         benodigde energie voor elektrisch vervoer.
 •       Generieke zoekgebieden. Zonnepanelen op daken, zonnepanelen boven
         parkeerplaatsen en zonnepanelen langs (spoor)wegen.




7.2 Kenmerken en ambities Gooi en Vechtstreek
Algemeen
De deelregio Gooi en Vechtstreek bestaat uit de gemeenten Blaricum, Gooise
Meren, Hilversum, Huizen, Laren, Weesp en Wijdemeren. De regio telt in
totaal ruim 250.000 inwoners. Kenmerkend voor de regio zijn de bijzondere
cultuurhistorische kwaliteiten en de vele natuur. De diversiteit van gebieden
als de Gooise stuwwal, de Vechtweiden, het Naardermeer (Nederlands eerste
natuurmonument), de voormalige Zuiderzee en de veenplassen, binnen één
regio in de Randstad is uniek. De regio wordt ook gekenmerkt door enkele




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                       138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>landschappen van (inter)nationale waarde, zoals de waterlinies en de
buitenplaatsen van ’s-Graveland.


“Hoe wordt een keuze gemaakt tussen de
hoeveelheid opwek en de negatieve effecten?
Wie bepaalt hoe de ‘schuifjes geschoven
worden’?”
Deelnemer lokale bijeenkomst Huizen


De regio heeft weinig vrije ruimte; het landschap om de kernen is grotendeels
cultuur- of natuurlandschap en de kernen hebben vaak een hoge
stedenbouwkundige, architectonische of monumentale waarde, vaak met een
beschermde status. Dit zorgt ervoor dat er weinig plekken zijn waar
grootschalige opwekking van duurzame energie, zoals zonneweides en
windturbines, inpasbaar is. Om deze reden zoekt de regio naar andere
mogelijkheden om bij te dragen aan de energietransitie. Zo zet Gooi en
Vechtstreek extra in op energiebesparing en vermindering van CO2-uitstoot
door extra inzet op verduurzaming van bebouwing en aanpak van
bodemdaling in het veenweidegebied.

Landschapstypen en stedelijke functies




Bron: Foto Energie & Ruimte Gooi en Vechtstreek (2019)




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>Regionaal beleid en bestuurlijke ambities
De ambitie van de regio is om in 2050 een klimaatneutrale regio te zijn. Om
te komen tot een gezamenlijke strategie en aanpak voor een klimaatneutrale
regio werken gemeenten, energiecoöperaties, de netbeheerder, waterschap
Amstel Gooi en Vecht, provincie Noord-Holland, bedrijfsleven en
woningcorporaties sinds november 2017 samen. Samen op Pad is het
regionale programma waarin een langjarige intensieve samenwerking met
partners voor de energietransitie is vastgelegd. De focus ligt daarbij op de
gebouwde omgeving, omdat daar de grootste energie- en warmtevraag ligt.
Voor de jaren 2019-2022 is een strategische samenwerkingsagenda
opgesteld. Een van de speerpunten is ‘een duurzaam Gooi en Vechtstreek’.
Gemeenten willen dit realiseren door:
• inwoners te ondersteunen vanuit een regionaal energiedienstenbedrijf bij
    het isoleren, ventileren en elektrificeren van de gebouwde omgeving;
• mkb-bedrijven vanuit een regionale aanpak te ondersteunen bij het
    realiseren van zonne-energie en het verduurzamen van hun vastgoed;
• met partners geschikte plekken en bronnen (zon, wind, water,
    geothermie) voor hernieuwbare energie (elektriciteit en warmte) in Gooi
    en Vechtstreek aan te wijzen in de RES en de Transitievisie Warmte;
• de slagkracht, kennis en expertise op het gebied van klimaatadaptatie,
    biodiversiteit en milieu te bundelen.
De samenwerkingsagenda is vertaald in een uitvoeringsprogramma waarin
bovenstaande aanpak is geconcretiseerd92.

Regionale uitgangspunten
De regio heeft een aantal uitgangspunten vastgesteld waarbinnen de
energietransitie plaats dient te vinden. Zo dient de toekomstige energiemix
passend te zijn bij de unieke regionale landschappelijke en
gebiedskwaliteiten en de economische kansen van het gebied. Dit betreft
zowel hernieuwbare energie in de ondergrond als op de bovengrond en in de
bebouwde omgeving. Kansen voor geothermie en aquathermie als
energiebron wegen volwaardig mee. Tot slot heeft de
energiebesparingsopgave in de gebouwde omgeving prioriteit in Gooi en
Vechtstreek.




7.3 Energiebesparing Gooi en Vechtstreek
Inleiding

92   Energietransitie Gooi en Vechtstreek: uitvoeringsprogramma 2020-2022.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>In Gooi en Vechtstreek is de gebouwde omgeving verantwoordelijk voor 58
procent van de CO2-uitstoot in de regio. Het energiebesparingspotentieel in
de regio bedraagt 43 procent ten opzichte van de uitstoot in 2016. Om deze
reden ligt de nadruk van de energietransitie in de regio op energiebesparing.
Vanuit de gedachte ‘wat je bespaart, hoef je ook niet op te wekken’, is dit de
meest effectieve manier om de CO2-uitstoot te verminderen. De regio richt
zich daarbij op alle inwoners, bedrijven en instellingen. Uitgangspunt is dat
iedere partij verantwoordelijkheid neemt om een concrete bijdrage te leveren
aan de landelijke opgave uit het Klimaatakkoord: een reductie van de uitstoot
van CO2 met 49 procent in 2030 ten opzichte van 1990.

Gemeenten faciliteren, samen met regionale partners, inwoners en bedrijven
bij het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Daarvoor werken
gemeenten en stakeholders onder andere samen in het Regionaal
Energietransitie Team (RET) en het Bestuurlijk Overleg Gooi en Vechtstreek
(BOEG).

Kenmerken gebouwde omgeving
Onder de gebouwde omgeving worden alle woningen en bedrijven in de regio
verstaan. In Gooi en Vechtstreek gaat het om circa 115.000 woningen en
30.000 bedrijven. Bijna 60 procent van de woningen is in bezit van
particulieren, een kleine 30 procent is sociale huur en de rest particuliere
huur. Circa 70 procent van de bedrijven (veel eenmansbedrijven/zzp’ers) zijn
gevestigd op zogenoemde informele werklocaties. Op bedrijventerreinen zijn
7200 en op kantoorlocaties zijn 1800 bedrijven gevestigd. Kenmerkend is dat
wonen en werken dicht bij elkaar liggen in Gooi en Vechtstreek.

Het bouwjaar van de woningen is bepalend voor de te nemen maatregelen.
Twee derde van de woningvoorraad in Gooi en Vechtstreek is gebouwd vóór
1975. De isolatiewaarde van deze relatief oudere woningen is meestal niet
goed. Daarbij is dit type woningen vaak niet geschikt voor verwarming met
lage temperatuur, zoals bij vloerverwarming. De mate van geschiktheid hangt
naast de isolatiewaarde ook af van de kwaliteit van het verwarmingssysteem.
Dat maakt dat het grootste deel van de woningvoorraad in Gooi en
Vechtstreek op dit moment onvoldoende geschikt is om over te stappen op
lagetemperatuur-warmtebronnen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>De opgave voor de gebouwde omgeving richt zich daarom in de komende
periode op het versnellen van de verduurzaming van woningen en bedrijven
door de bestaande voorraad te isoleren. Zonder deze stap is het vervangen
van de warmtebronnen geen effectieve maatregel. Gelet op de omvang van de
particuliere voorraad moet het huidige tempo sterk omhoog om de landelijke
doelstelling van 49 procent reductie in 2030 te halen. Indien alle woningen
uiterlijk in 2050 zijn verduurzaamd, betekent dit dat er de komende dertig
jaar jaarlijks bijna 3800 woningen aangepakt moeten worden.

Woningvoorraad Gooi en Vechtstreek naar bouwjaar (l) en aantal woningen met
geldig energielabel (r)




Bron: Klimaatmonitor, 2018




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                          142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>CO2-reductie van de gebouwde omgeving
De totale CO2-uitstoot van de gebouwde omgeving in de regio in 2017 is
1.384.500 ton per jaar93. Om de CO2-uitstoot met 49 procent te verminderen
in 2030, zijn er drie opties: vermindering van de energievraag,
verduurzaming van het energie-aanbod en toepassing van duurzame
oplossingen en producten. De besparing gaat de regio stimuleren bij
woningen en bedrijven en instellingen.




Energievraag verminderen
Voor het verminderen van de energievraag zijn diverse maatregelen mogelijk.
Een eerste zogenoemde no regretmaatregel in gebouwde omgeving is
isolatie, mits op de juiste wijze toegepast. Daarbij houdt de regio rekening
met verschillende typen gebouwen, bouwjaren en functionele, technische en
economische veroudering. Een tweede no-regretmaatregel is het sturen op
energiezuinig gedrag. Dit kan met energiemanagementsystemen, al dan niet
in combinatie met gedragsbeïnvloeding. Maar er moet ook gedacht worden
aan het installeren van energiezuinige apparaten en het optimaal inregelen
van bestaande installaties.

Energieaanbod verduurzamen
Gooi en Vechtstreek kijkt in deze RES naar onder andere de aanwezigheid en
potentie van duurzame warmtebronnen voor de gebouwde omgeving.
Daarvoor zijn verschillende bronnen onderzocht. Daarnaast zet Gooi en
Vechtstreek in op het stimuleren van zonnepanelen op daken van woningen
en bedrijven en zoekt de regio naar geschikte locaties voor grootschalige
opwekking van duurzame energie. Dat geldt niet alleen voor bestaande
daken, maar ook voor nieuwbouw. Een sprekend voorbeeld hiervan zijn de
plannen voor het energieleverend buurtschap Crailo. Hier wordt

93   Bron: Klimaatmonitor, 2018




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>gebruikgemaakt van de zon als natuurlijke energiebron en warmtepompen
voor de verwarming van de woningen. Er wordt voldoende energie opgewekt
voor het gehele buurtschap inclusief de benodigde energie voor elektrisch
vervoer. Daken van woningen en bedrijven en boven collectieve
parkeerplaatsen worden voorzien van zo veel mogelijk zonnepanelen. In
totaal worden er ruim 23.000 m2 zonnepanelen gerealiseerd, waarvan ruim
17.000 m2 op woningen en 6000 m2 (circa 0,2 GWh) op bedrijfsdaken en
boven collectieve parkeerplaatsen.

Toepassen duurzame installaties en producten
Technologische ontwikkelingen zijn bepalend in de energietransitie en gaan
heel snel. Denk hierbij aan ontwikkelingen op het gebied van (hybride)
warmtepompen, opslag in de vorm van een (warmte)batterij en toepassingen
van aquathermie en geothermie. Wat nu nog onhaalbaar lijkt, zal straks
wellicht dé oplossing blijken. Daarom is regelmatige herijking van de RES en
de gemeentelijke Transitievisie Warmtes noodzakelijk. Flexibiliteit en een
gefaseerde aanpak zijn nodig om nieuwe kansen te benutten en een verdere
CO2-reductie te realiseren.




Aanpak
Particuliere woningbouw
Voor inwoners kunnen er verschillende redenen zijn om geen maatregelen te
nemen om het energieverbruik terug te dringen. Gebrek aan juiste of
volledige informatie kan een argument zijn, maar ook onzekerheid over de
garanties van adviezen. Het huidige aanbod van diensten en producten in de
regio is divers en moeilijk onderling te vergelijken. Dat geldt voor
enkelvoudige maatregelen, maar nog meer voor aardgasvrij en
energieneutraal renoveren. Ook de financiële situatie kan een belemmering
vormen om te handelen, of een afwachtende houding richting de overheid.
Los van enkele maatregelen zoals spouwmuurisolatie, HR++-glas en
zonnepanelen, is er relatief weinig vraag naar aardgasvrije renovaties.
Daarnaast blijft een passend en ruim aanbod vanuit de bouwsector achter,
en wordt er ook onvoldoende ingezet op opleiding en training van personeel.

Het financieren van de verduurzamingsmaatregelen is een ander knelpunt.
Een tweede hypotheek met langjarige looptijd is een goede mogelijkheid,
maar is niet voor iedereen bereikbaar. De energiebespaarleningen via
gemeenten (SvN) en het Nationaal Warmte Fonds met een korte looptijd (10-
15 jaar) zijn geschikt voor renovaties die veelal onder de 25.000 euro blijven.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>Om de particuliere woningen te verduurzamen, kiest Gooi en Vechtstreek
voor een aanpak gericht op het ontzorgen van de particulier: duurzame
keuzes zo makkelijk en aantrekkelijk mogelijk maken. Energiebesparing is
voor de huiseigenaar slechts een van de motivaties om met de eigen woning
aan de slag te gaan. Vaak is het een combinatie van besparen met comfort,
gezond binnenklimaat, levensloopbestendig wonen en groot onderhoud.
Ontzorgen betekent niet alleen dat je de huiseigenaar zo veel mogelijk uit
handen neemt. Het gaat ook om betrouwbaarheid, transparantie,
prestatiegarantie, financiering en de mogelijkheid om te participeren in
wijkprocessen. Welk ‘pad’ de huiseigenaar ook kiest, in alle gevallen moet het
proces duidelijk zijn.

Energiedienstenbedrijf Gooi en Vechtstreek
Gooi en Vechtstreek werkt aan een aanpak voor het verduurzamen van
particuliere woningen, die op grote schaal kan worden doorgevoerd en
impact oplevert. Hiervoor is het Energiedienstenbedrijf Gooi en Vechtstreek
in 2020 opgericht om samen met partners in de keten een ‘one stop shop-
loket’ te vormen dat de huiseigenaar ontzorgt. Van voorlichting en
onafhankelijke advisering tot uitvoering door regionale bedrijven en
energieprestatiegarantie.
Belangrijke onderdelen van deze aanpak zijn:
• een goed onafhankelijk woningadvies voor woningeigenaren door een
    energieloket met intensieve samenwerking met de energiecoöperaties,
    technisch adviseurs en bedrijvencoalities uit de tweede en derde lijn;
• het opleiden van aannemers en installateurs in duurzame oplossingen en
    werkwijzen en het stimuleren van samenwerking tussen deze partijen op
    het vlak van energietransitie;
• bevordering van regionale samenwerking van de lokale
    energiecoöperaties en doorontwikkeling van hun onafhankelijke rol in het
    informeren, stimuleren en enthousiasmeren van inwoners;
• het optimaliseren van de samenwerking tussen deze vrijwilligers, het
    Energiedienstenbedrijf Gooi en Vechtstreek, de technisch adviseurs,
    communicatieadviseur en de bedrijven;
• doorontwikkeling van een speciale aanpak voor Verenigingen van
    Eigenaars (VvE’s);
• samen met het bedrijfsleven vier zogenoemde product-marktcombinaties
    (PMC’s) inclusief energieprestatiegarantie uitwerken, die het gehele
    woningwerkveld afdekken. Indeling PMC’s op basis van bouwjaren en de
    benodigde kennis, kunde en specifieke aanpak;




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>•      opleiden en trainen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt,
       maar ook begeleiding van werk naar werk.

Sociale woningbouw
De corporaties in de regio
In de zeven gemeenten van Gooi en Vechtstreek zijn in totaal veertien
woningcorporaties actief. Samen beheren zij circa 32.000 (2020)
huurwoningen. De vier grootste woningcorporaties bezitten bijna 90 procent
van alle huurwoningen.

Afspraken
De woningcorporaties zijn actief betrokken bij de RES. Sectorbreed zijn er
afspraken gemaakt om de woningvoorraad in 2050 CO2-neutraal te laten zijn.
Dit gaat niet in één keer, maar wordt stapsgewijs aangepakt. De eerste
doelstelling, gemiddeld label B eind 2020, is voor veel corporaties reeds
bereikt of ligt binnen handbereik voor de corporaties in Gooi en Vechtstreek.

In het Klimaatakkoord is een belangrijke rol voor de corporaties weggelegd.
De corporaties worden in staat geacht te fungeren als een startmotor.
Ambitie is om 100.000 woningen aardgasvrij of aardgasvrij-gereed te maken
in de periode 2019-2022. Dat kan door vergelijkbare woningen in een wijk
samen aan te sluiten op een bestaand warmtenet, door grootschalige
verduurzaming met (hybride) warmtepompen of met isolatie. Doel is om zo
snel mogelijk een stevig begin te maken met de verduurzaming van de
woningvoorraad. Zo worden nieuwe technieken ontwikkeld en dalen de kosten
voor de investeringen.

In Gooi en Vechtstreek bestaat 27 procent van de woningvoorraad uit
huurwoningen van woningcorporaties94. De woningportefeuille is zeer divers:
eengezins- en meergezinswoningen, laagbouw en hoogbouw, verspreid en
geconcentreerd en jong en oud vastgoed. Het aantal doelgroepen is daarbij
breed: starters, gezinnen, senioren, inwoners met een zorgvraag enz. De
woningportefeuille is deels gefragmenteerd bezit. Dat wil zeggen geen hele
blokken of woongebouwen in eigendom, een deel van de woningen is in
eigendom van particulieren. Veel woningen zijn monumentaal (beschermd
dorpsgezicht en gemeentelijke monumenten, enkele rijksmonumenten).

De opgave van de corporaties is niet alleen gelegen in duurzaamheid. Ook
beschikbaarheid (forse nieuwbouwopgave) en betaalbaarheid zijn belangrijke

94   Bron: CBS (2020). Samenstelling woningvoorraad.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>aandachtspunten in deze regio. Bovendien is duurzaamheid ook breder dan
alleen de warmtetransitie; zo wordt er ook gewerkt aan een betere
klimaatadaptatie en circulair bouwen. Bij iedere investering moet de
afweging gemaakt worden of de andere doelen niet te veel in het gedrang
komen. De haalbaarheid van de verduurzamingsopgave staat hierdoor onder
druk.

Oog voor de huurder
Bij het uitwerken van de energietransitie is het van belang het belang van de
huurder voor ogen te houden. Kosten voor energie, vastrecht, levering enz,
mogen niet leiden tot hoge lasten voor een toch al financieel kwetsbare
groep. Dit is ook van belang voor het te creëren draagvlak voor de transitie.

Startprojecten
• Corporaties denken mee bij onderzoeken (door lokale energiecoöperaties)
    naar mogelijke alternatieve warmtebronnen (Kerkelanden, Hilversumse
    Meent, Ankeveen).
• Corporaties werken samen met gemeenten en regio om te komen tot de
    Transitievisies Warmte.
• Verduurzaming bestaande woningvoorraad (zie kader hieronder).


 De verduurzaming van de bestaande woningvoorraad wordt onder meer op de volgende
 locaties aangepakt:
 •   St. Vitus/Faisantenstraat, Hilversum: 13 eengezinswoningen
 •   Stad en Lande, Laren: 76 eengezinswoningen
 •   Gooiergracht e.o., Laren: 42 eengezinswoningen
 •   Diverse eengezinswoningen Laren: 114 woningen (in onderzoek)
 •   +/- 5500 woningen in de periode 2020-2030 integrale aanpak naar label A/B
 •   Modulaire aanpak voor overige woningen (verduurzaming op logische
     onderhoudsmoment)
 •   Label B – Hilversum: 395 woningen
 •   Label B – Gooise Meren: 614 woningen
 •   Orchidee Hilversum: 30 woningen
 •   Van Speijklaan Hilversum: 54 woningen
 •   Verduurzamen van VvE’s (duurzaam MJOB)
 •   Aanpak zonnepanelen op daken


Utiliteitsbouw
In Gooi en Vechtstreek is nauwelijks industrie maar zijn er vooral mkb-
bedrijven. Het Mediapark in Hilversum is een van de grootste




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>energieverbruikers. Veel bedrijven voldoen nu nog niet aan de energie-eisen
uit de Wet milieubeheer. Uit actuele cijfers blijkt dat in Noord-Holland slechts
11 procent van de bedrijven volledig voldoet aan de energiebesparingsplicht
van het Activiteitenbesluit Wet milieubeheer (2 juli 2020, Directoraat-
generaal Klimaat en Energie). Hierdoor wordt het besparingspotentieel niet
benut en zijn de doelen uit het Energieakkoord van 2013 niet gehaald.

Ondernemers hebben een grote rol in de opgave om in 2050 energieneutraal
te zijn. Toch zijn energiebesparing en het opwekken van duurzame energie
meestal niet de core business van een ondernemer. In het kader van de
energietransitie ontbreekt het de ondernemer vaak aan een combinatie van
inhoudelijke kennis, kennis van projectontwikkeling, tijd,
samenwerkingspartners en/of geld. Hierdoor worden kansen onvoldoende
benut en stranden initiatieven vaak vroegtijdig.

Aanpak
Een effectieve ketenaanpak bestaat uit een combinatie van informeren &
stimuleren (wortel) en toezicht & handhaving (stok), waarbij bedrijven
versneld energie besparen, en minimaal voldoen aan de vereisten in de Wet
milieubeheer. Daar waar aanwezig, worden bedrijven gestimuleerd om platte
daken te gebruiken voor de opwekking van duurzame energie. Zonnepanelen
op grote daken is een van de bouwstenen die op veel draagvlak kon rekenen
in de lokale ateliers van de RES. De deelregio pleit voor een aanpassing van
het Bouwbesluit zodat de regelgeving voldoende ondersteuning biedt in het
versnellen van deze transitie.

Startprojecten
Stimulerend toezicht: ondersteuning van ondernemers bij het doorvoeren van
de verplichte energiebesparende maatregelen. Aanbieden van een
packagedeal waarin de besparingsopgave voor de ondernemer inzichtelijk
wordt aan de hand van onder andere de Erkende Maatregelenlijsten
energiebesparing (EML’s) en de kosten en terugverdientijden direct bekend
zijn. In een energiebesparingsplan staat beschreven waar de ondernemer bij
wordt ondersteund opdat deze binnen drie jaar voldoet aan het
Activiteitenbesluit milieubeheer en de Informatieplicht energiebesparing.
Hierbij wordt de koppeling gemaakt met de aanpak voor zonnepanelen op
grote (bedrijfs)daken.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        148
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>7.4 Elektriciteit en warmte
Zon en wind
Een beperkende factor voor de aanleg van windturbines en grootschalige
toepassingen van grondgebonden zonnesystemen is dat grote delen in de
regio zijn aangemerkt als UNESCO Werelderfgoed, Natura 2000-gebied,
stiltegebied, NNN-gebied en BPL. Er zijn momenteel geen zoekgebieden voor
wind in de regio.


“We moeten erbij stilstaan dat we kijken naar
de natuur op korte termijn, terwijl het hier
gaat om natuur op de lange termijn.”
Deelnemer lokale bijeenkomst Gooise Meren


Momenteel wordt er 21 GWh via grootschalige zonne-energie opgewekt in de
regio Gooi en Vechtstreek. Tot nu toe is er in Gooi en Vechtstreek alleen
sprake van zonnepanelen op daken en één grondgebonden opstelling.

Aandachtspunten
Voor toekomstige opweklocaties moet rekening gehouden worden met een
aantal beperkingen van het gebied. Zo liggen op het buitengebied van Gooi
en Vechtstreek bijna in zijn geheel beperkingen vanuit de ruimtelijke
verordening. De (potentiële) UNESCO-gebieden Hollandse Waterlinie, de
Stelling van Amsterdam en Geopark Gooi en Vechtstreek doorsnijden het
gebied. Een groot deel van het gebied is onderdeel van het Natuurnetwerk
Nederland en Bijzonder Provinciaal Landschap, waarbinnen onder andere
aardkundige monumenten en weidevogelkerngebieden zijn gelegen. Ook
hebben diverse gemeenten (Hilversum, Naarden, Gooise Meren, Laren,
Weesp en Muiden) één of meerdere beschermde stads- of dorpsgezichten.

Landschappelijke en stedelijke regimes en visies




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>Bron: Foto Energie & Ruimte Gooi en Vechtstreek (2019)


Mogelijkheden
Rekening houdend met bovenstaande beperkingen liggen mogelijkheden voor
zonne-energie met name rondom infrastructuur (op geluidsschermen of in
berm), parkeerplaatsen en op daken. Zon op grote daken is een belangrijk
onderdeel. Omdat het unieke landschap veelal beschermd is en er nauwelijks
zoekgebieden voor wind zijn, ligt de focus op de gebouwde omgeving. Zon op
grote daken levert in potentie de grootste bijdrage aan opwekking van
duurzame energie. Hoewel zonne-energie bezig is aan een opmars, blijven de
meeste bedrijfsdaken vooralsnog onbenut. Daarom gaat de regio Gooi en
Vechtstreek inzetten op doelgerichte ondersteuning en ontzorging. Door
gebruik te maken van het lokale netwerk van bedrijven, wordt toegewerkt
naar de realisatie van zonnesystemen op grote daken in de regio Gooi en
Vechtstreek. Ondernemers worden professioneel en onafhankelijk
geadviseerd over en ondersteund bij de realisatie van zonnepanelen op hun
dak. Hierbij wordt er een relatie gelegd met de aanpak voor energiebesparing
bij bedrijven.



Warmte
Voor de regio Gooi en Vechtstreek zijn, met de Regionale Structuur Warmte
(RSW), de huidige situatie en potentie van verschillende warmtebronnen en
warmte-infrastructuur in beeld gebracht. De RSW gaat specifiek over




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     150
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>bovengemeentelijke samenwerking op het gebied van warmtebronnen,
warmtevraag, warmte-infrastructuur en kennis. De RSW is nu nog een proces
van verkennen, kennis delen en samenwerking zoeken. Hoofdstuk 3 beschrijft
welke stappen er in Noord-Holland Zuid worden en zijn gezet om tot de RSW
te komen.

In de regio Gooi en Vechtstreek zijn de bronnen groen gas, geothermie en
aquathermie in beeld als potentiële bovengemeentelijke warmtebronnen.
Voor de gemeente Weesp geldt dat mogelijk ook gebruik kan worden
gemaakt van de restwarmte van bedrijven die geproduceerd wordt binnen de
eigen gemeentegrenzen.




7.5 Energie-infrastructuur
De regio zet vooral in op duurzame opwek met zonnepanelen op grote daken
en langs infrastructuur.

Huidige situatie
Op dit moment is er op onderstationniveau geen transportschaarste in de
regio Gooi en Vechtstreek. Qua grootschalige duurzame opwek is er nog
voldoende ruimte op de stations in de regio om dit te kunnen faciliteren. Wel
zien we hier en daar knelpunten ontstaan in de middenspanningsnetten. Dat
komt vooral door een groeiende vraag naar energie. Er wordt veel nieuwbouw
ontwikkeld en het alternatief voor aardgas zal met name all electric zijn door
het ontbreken van warmtebronnen in de regio. Daarnaast doet ook de
transitie naar elektrische mobiliteit steeds meer haar intrede.

Netimpactanalyse RES 1.0
Op basis van de concept-RES bleek dat de duurzame opwek gefaciliteerd kon
worden door de energie-infrastructuur van Liander. Het ging hierbij om
grootschalige opwek door zon op land en wind op land. De plannen in de
regio zijn veranderd, waardoor nu vooral wordt ingezet op het grootschalig
opwekken van zonne-energie op daken. Deze zonneprojecten zullen vooral
aangesloten worden op de middenspannings- en laagspanningsnetten in de
regio. Dit zorgt voor extra druk op het netwerk en kan voor knelpunten
zorgen op het gebied van capaciteit en spanningskwaliteit.

Omdat de zoekgebieden van Gooi en Vechtstreek nog niet concreet zijn, is
het lastig om te bepalen waar de knelpunten zich precies zullen voordoen. De
komende periode is het belangrijk om zeer vroeg in het proces af te stemmen




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         151
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>over de mogelijke locaties voor zonnedakprojecten. Zo kan tijdig worden
afgestemd om de impact op de energie-infrastructuur te bepalen en
investeringen te doen om de opwek te kunnen faciliteren.

Impact op elektriciteitsstations op basis van het RES 1.0-bod




Ook door de groeiende vraag naar elektriciteit worden knelpunten verwacht.
Op sommige plekken in Gooi en Vechtstreek is het netwerk verouderd en
heeft het netwerk minder capaciteit. Op basis van een regionale studie wordt
verwacht dat in 2030 op vier stations de maximale capaciteit bereikt wordt
door de groeiende vraag naar elektriciteit. Het gaat om de volgende stations:
1. OS Weesp: door de groei van woningbouw, het verduurzamen van de
   bestaande stad, de komst van elektrisch vervoer en de groei van een
   aantal zakelijke klanten, wordt de maximale capaciteit van dit station
   bereikt. Op dit moment vinden gesprekken plaats met de gemeente
   Weesp om OS Weesp uit te breiden en een nieuw station te bouwen ten
   noorden van Weesp.
2. OS Naarden: dit station bereik de maximale capaciteit na 2030.
   Daarnaast moeten er ook kwaliteitsverbeteringen worden doorgevoerd. Er
   is een plan om een nieuw station (OS Crailo, zie punt 4) te bouwen. Dit
   station kan een deel van de belasting van OS Naarden overnemen.
3. OS Huizen: dit station bereikt de maximale capaciteit na 2030.
   Daarnaast moeten er ook kwaliteitsverbeteringen worden doorgevoerd.
    Ook hier kan het nieuwe station Crailo (zie punt 4) een deel van de
    belasting opvangen.
4. OS Crailo: de komende jaren wordt een nieuw station gebouwd: OS
   Crailo. De gemeente is hier nauw bij betrokken. Dit station is begin 2024
   gereed.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      152
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>Gezien de tijd die nodig is voor het aanpassen en uitbreiden van het net,
moet op korte termijn gestart worden met uitbreidingen of nieuwbouw van
stations.

Aandachtspunten
• Breng de energievraag rond mobiliteit, industrie en de gebouwde
   omgeving scherper in kaart, zodat het netwerkontwerp
   toekomstbestendig blijft.
• Door de verschoven focus op het grootschalig opwekken van zonne-
   energie op daken, is er een grotere impact op de middenspannings- en
   laagspanningsnetten. Het is van belang om de netbeheerder tijdig te
   betrekken bij planvorming rondom zon-op-dakprojecten, om zo de
   haalbaarheid van de projecten te vergroten.




7.6 Participatie en draagvlak
In de periode na de publicatie van de concept-RES is intensief contact
gezocht met volksvertegenwoordigers, stakeholders, belanghebbenden en
inwoners. Betrokkenen konden reageren op de concept-RES, onder meer
door middel van een digitale consultatieronde. Daarnaast konden de
volksvertegenwoordigers hun inbreng over de concept-RES via de wensen en
bedenkingen meegeven aan hun bestuurders, bijvoorbeeld over aanpassing
van een zoekgebied of over een onderzoeksvraag voor een zoekgebied dat
binnen het gebied van hun gemeente valt. In de regio Gooi en Vechtstreek is
hier door alle raden gebruik van gemaakt en zijn de wensen en bedenkingen
op de concept-RES geuit. Dit leidde uiteindelijk tot het afvallen en toevoegen
van zoekgebieden in deze RES 1.0.

Voor het zoekgebied Vliegveld Hilversum zijn twee bijeenkomsten
georganiseerd in samenwerking met de Participatie Coalitie Noord-Holland.
Daarbij zijn verschillende partners uit de gemeenten, stakeholders zoals de
Stichting Vliegveld Hilversum, belanghebbenden en maatschappelijke
partners, betrokken. Hier konden betrokkenen hun zorgen en wensen
meegeven voor de verdere uitwerking van het zoekgebied. Tevens is hierover
een enquête gehouden onder de omwonenden van Hilversum en Wijdemeren
en bij omliggende bedrijven.

Zoekgebied Naarderwoonbos is een initiatief van inwoners en heeft een plek
gekregen in de RES 1.0. De wens is om ook het zoekgebied A1 Muiden zo




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        153
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>veel mogelijk door inwoners vorm te laten geven. Om dat zorgvuldig te
kunnen doen, neemt Gooise Meren voldoende tijd voor een lokaal proces,
zodat de belangen van inwoners goed worden afgewogen en
inwonersinitiatieven en de energiecoöperatie een eerlijke kans krijgen bij het
ontwikkelen van opweklocaties.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        154
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>8. Haarlemmermeer
8.1 Samenvatting
De theoretische potentie voor de opwekking van duurzame energie in de
zoekgebieden in Haarlemmermeer is 677 GWh (0,7 TWh). Deze potentie
bestaat uit de huidige opwek (120 GWh95) en de opwek uit zoekgebieden
(557 GWh). In onderstaande kaart is het zoekgebied voor zon ingetekend.
Het zoekgebied is eerder bepaald in ateliers op gemeenteniveau, na analyse
van de ruimtelijke mogelijkheden en gemeentelijke energiedoelstellingen en
is in 2020 door de gemeenteraad beperkt bijgesteld en vastgesteld. In 2020
is via ateliers het zoekgebied verder geconcretiseerd. In expertbijeenkomsten
zijn de mogelijkheden in kaart gebracht; daarna is het gesprek gevoerd met
in- en omwonenden en zijn de mogelijkheden voorgelegd in een brede
raadpleging. De RES is een dynamisch document en geeft de inspanning
weer waar de deelnemers zich in de komende jaren voor zullen inzetten.


De gemeente Haarlemmermeer heeft met de programmatische aanpak
Energietransitie als doel vastgelegd dat het energiesysteem in Haarlemmermeer in
2050 CO2-neutraal is. Dat betekent onder andere dat de duurzame energie die wordt
gebruikt ook zo veel mogelijk in Haarlemmermeer wordt opgewekt. Het is de ambitie
van Haarlemmermeer om zich hiervoor maximaal in te spannen, maar wel met een
aanpak met oog voor draagvlak en realisme. Waar mogelijk zorgt de gemeente
Haarlemmermeer ervoor dat inwoners, ondernemers en instellingen kunnen profiteren
van de economische voordelen die de transitie oplevert.


Toelichting op de potentie van de zoekgebieden van Haarlemmermeer
Haarlemmermeer richt zich nadrukkelijk op de eigen lokale opgave, te weten
de elektriciteitsbehoefte van woningen, lokale bedrijven en mobiliteit op
lokale wegen. Het energiegebruik van bijvoorbeeld datacenters is een
landelijk vraagstuk. Zonnepanelen moeten bij voorkeur op daken worden
geplaatst en alleen indien nodig op land komen. De ontwikkelingen op daken
en andere locaties in de bebouwde omgeving mogen niet achterblijven. Voor
zonopwek in de wachtlandschappen blijven in principe ook mogelijkheden
bestaan. Naast ruimte voor energieopwekking, moeten er 20.000 nieuwe
woningen gebouwd worden en er is ruimte voor kantoren en bedrijven nodig.
Nieuwe infrastructuur en ruimte voor recreatie horen ook bij deze opgaven.
De ruimte in Haarlemmermeer is dus schaars. Daarom concentreert


95   Nationaal Programma RES. Analysekaarten (oktober 2019).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               155
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>Haarlemmermeer de opwek van duurzame energie op een of enkele plekken.
Daar waar zonnepanelen op land gerealiseerd worden, gelden heldere
ontwikkelprincipes die onder andere gaan over (ruimtelijke) inpassing,
functiecombinaties, waarde voor de omgeving en milieueffecten.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     156
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>Naast de onderzoeken naar zonne-energie heeft in de afgelopen jaren een
vergelijkbaar onderzoek naar de mogelijkheden voor windenergie
plaatsgevonden. Hiervoor is een zoekgebied in Haarlemmermeer-Zuid
gehanteerd dat met een contour op de kaart is opgenomen. Na de brede
raadpleging stelt het college van B&W de raad voor om dit zoekgebied niet
aan te wijzen maar het bij de voorbereiding van de RES 2.0 eerst verder uit te
werken. Hieronder volgt een kaart en beschrijving van de onderzochte
gebieden.


Zoekgebied 01 Zonnecarré
Haarlemmermeer kiest voor concentratie van zon op land in het zonnecarré: het
zoekgebied rond het banenstelsel van Schiphol (1.000 ha bruto). Haarlemmermeer
wil beginnen met een eerste fase van circa 300 ha binnen het carré. Het gebied zal
vanuit vliegtuigen zeer goed zichtbaar zijn en is het visitekaartje van Nederland. Voor
de inpassing van een zonneakker in dit gebied wordt daarom een beeldkwaliteitsplan
opgesteld waarin begrenzingen duidelijk zijn aangegeven en waarin oog is voor de
ruimtelijke kwaliteit. Naast ruimte voor zon spelen er andere belangen in het gebied,
zoals de huidige landbouw, de aanwezige woningen, het uitloopgebied voor de
aangrenzende kernen en de (langzaamverkeer)verbindingen door het gebied. Deze
belangen gaan vóór de snelle ontwikkeling van een zonneakker.


Zoekgebied 02 Spoordriehoek
Voor het gebied Spoordriehoek, dat met een contour is aangegeven, zijn in het
afgelopen jaar de mogelijkheden voor windenergie onderzocht. Windturbines zijn in
Haarlemmermeer vanwege de hoogtebeperkingen rond Schiphol, alleen mogelijk in
het zuiden. De westzijde van Haarlemmermeer-Zuid is het gebied met veel (nieuwe)
woningen en is belangrijk als recreatief uitloopgebied. Dit gebied is daarom niet
geschikt voor windturbines.


Aanvullende ambities
Opwek op daken, boven parkeerterreinen, langs infrastructuur en in
wachtlandschappen
Voor het benutten van de agrarische daken en bedrijfsdaken denkt
Haarlemmermeer dat het haalbaar is om vóór 2030 circa 15 procent van de
dakoppervlakte voor zonne-energie in te zetten. Op bedrijventerreinen wordt
aan deze doelstelling invulling gegeven door gebiedsgericht werken. Op dit
moment worden vanuit de aanpak Toekomstbestendige werklocaties op drie
bedrijventerreinen collectief zonnepanelen ingekocht. Komend jaar wordt
deze aanpak uitgebreid naar zes bedrijventerreinen. Naast een
gebiedsgerichte aanpak onderzoekt het gemeentelijke energiebedrijf




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 157
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>Tegenstroom hoe het individuele ondernemers kan ontzorgen bij het
aanschaffen van zonnepanelen.

Voor parkeerterreinen rond onder andere Schiphol denkt de gemeente dat
het haalbaar is om voor 2030 circa 20 ha operationeel te hebben. Voor het
eerste zonnecarportproject onderzoekt de gemeente de mogelijkheden voor
haar eigen parkeerterreinen. In een vooronderzoek zijn terreinen geselecteerd
van ten minste 1 ha groot, met genoeg zoninstraling en die dicht bij een
netaansluiting liggen. Vier locaties in Haarlemmermeer voldoen aan deze
technische criteria: het westelijk parkeerterrein van de Expo
Haarlemmermeer, het parkeerterrein bij de Paviljoenlaan Hoofddorp
(Haarlemmermeerse Bos), P+R Nieuw-Vennep en het parkeerterrein bij
Sportcomplex Koning Willem Alexander (SKWA). De gemeente onderzoekt de
mogelijkheden binnen de bestaande functies van deze terreinen. De ambitie
is om in 2021 met één zonnecarportproject te starten. Hoewel het technisch
potentieel van zonnecarports in de gemeente hoog is, blijkt de inpassing
lastiger dan verwacht. Dit komt doordat parkeerterreinen meerdere functies
vervullen zoals opslag van goederen en evenementenlocatie.

De gemeente Haarlemmermeer wil de mogelijkheden onderzoeken om de
zones langs infrastructuur in te zetten. Het gaat hierbij niet om een brede
strook langs de snelwegen, maar alleen om zonnepanelen op taluds en bij
op- en afritten van snelwegen. De gemeente Haarlemmermeer denkt dat het
benutten van een oppervlakte van 25 ha daarvan haalbaar is. In de
wachtlandschappen – gebieden die op termijn bebouwd worden als
bedrijventerrein of voor glastuinbouw – houdt de gemeente in verband met de
complexiteit van de dynamiek rekening met een beperkt beschikbare
oppervlakte voor zonne-energie.




8.2 Kenmerken en ambities deelregio
    Haarlemmermeer
De deelregio Haarlemmermeer is gelijk aan de gemeente Haarlemmermeer.
Daardoor bestaat de deelregio uit één gemeente. De gemeente telt ruim 156.000
inwoners.

Lokale opgaven in relatie tot de energietransitie
Haarlemmermeer is een dynamische gemeente waar de komende jaren veel
(gebieds)ontwikkelingen plaatsvinden. Er komen 20.000 nieuwe woningen bij




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      158
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>in Haarlemmermeer. Aangrenzende gemeenten verdichten intensief,
waardoor de behoefte aan groene uitloopgebieden in Haarlemmermeer groter
wordt. Haarlemmermeer is een aantrekkelijk gebied voor kantoren, logistiek,
datacenters en andere bedrijvigheid en glastuinbouw. Onder andere de
aanwezigheid van Schiphol is aanleiding tot grote economische dynamiek.
Naast de bovengrondse ruimtelijke uitdagingen, zorgen deze ontwikkelingen
ook voor inpassingsvraagstukken in de ondergrond vanwege de benodigde
energie-infrastructuur.

De samenhang tussen de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen
De samenhang tussen de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen
wordt gekaderd in de Structuurvisie Haarlemmermeer 2030 en de
Structuurvisie Haarlemmerliede en Spaarnwoude 2035. Haarlemmermeer
heeft een uniek landschap waarin de geschiedenis van de drooglegging en
van de agrarische sector duidelijk leesbaar zijn. De openheid en de grote
mate van ruimte worden gewaardeerd. Door de ligging tussen vele steden en
dorpen is de druk op het recreatieve gebruik van het landschap groot.
Haarlemmerliede en Spaarnwoude vormen een groene buffer tussen Haarlem
en Amsterdam met zowel verstedelijkte delen als een groen gebied dat
landelijk en weids aandoet. Het groene gebied kenmerkt zich door de natuur-
en landschappelijke waarden, recreatiemogelijkheden en agrarisch gebruik.

In het veenweidegebied gaat het om natuur en landschap, gecombineerd met
veeteelt. De agrarische kerngebieden van de vruchtbare kleigronden van de
Haarlemmermeerpolder zijn belangrijk voor de voedselproductie.
Ontwikkelingen vonden en vinden plaats met respect voor de aanwezige
landschappelijke en natuurwaarden. Het is een uitdaging om de kwaliteiten
van deze landschappen in harmonie met alle maatschappelijke
ontwikkelingen te versterken en te verrijken. Ruimte zoeken voor het
opwekken van duurzame energie geeft aanvullende uitdagingen, maar biedt
ook kansen voor het ontsluiten en verder ontwikkelen van aantrekkelijke
landschappen. Landschappen waarin de groeiende behoefte aan groen,
openheid en recreatie ook invulling krijgt. De ruimtelijke, economische
dynamiek onder andere rondom Schiphol zorgt voor druk op de ruimte.
Gericht ruimtelijk beleid (onder andere Groene Hart-beleid) heeft ervoor
gezorgd dat de openheid behouden is gebleven en stedelijke gebieden niet
aaneengegroeid zijn. Dit beleid wil Haarlemmermeer handhaven. De
aanwezigheid van de luchthaven Schiphol brengt ruimtelijke beperkingen –
bijvoorbeeld voor windenergie – met zich mee. Het Bijzonder Provinciaal
Landschap (BPL) Haarlemmermeer-Noord moet de openheid van het
landschap bewaren. De Stelling van Amsterdam heeft de status van UNESCO




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>Werelderfgoed. In Spaarnwoude is een aardkundig waardevol element
aanwezig. De verkavelingsstructuren van de polder zijn zowel vanaf de weg
als vanboven goed te herkennen in het landschap.

De samenhang met het bestaande ruimtelijke beleid
In het ruimtelijke beleid zijn de ruimtelijke beperkingen van Schiphol en de
rijks- en provinciaal beschermde gebieden zoals de Stelling van Amsterdam,
NNN-gebieden en het Bijzonder Provinciaal Landschap van belang, net als de
verkavelingsstructuren van de polder die zowel vanaf de weg als vanboven
goed te herkennen zijn in het landschap. Haarlemmermeer heeft op dit
moment mogelijkheden om agrarische gronden (tijdelijk) in te zetten voor
energieopwekking. Haarlemmermeer heeft eigen beleid ontwikkeld om zijn
energievraag ook voor een aanzienlijk deel zelf op te wekken. De opgave is te
groot om ook in de vraag van andere gemeenten te voorzien, maar
Haarlemmermeer voelt een duidelijke verantwoordelijkheid voor de lokale
energievraag van woningen, lokale bedrijven en lokaal verkeer; het gaat
daarbij dus niet om de energievraag van datacenters, glastuinbouw en de
luchthaven.

Regionaal beleid en bestuurlijke ambities
Ambities
Haarlemmermeer ziet de huidige energietransitie als een veranderopgave
met een lange doorlooptijd. De veranderingen zijn groot en kosten tijd om te
realiseren, maar vragen tegelijkertijd ook directe actie. Daarom vindt
Haarlemmermeer het belangrijk om een langere termijn perspectief te
hebben om zich op te richten. In Haarlemmermeer wordt daarom
gezamenlijk gewerkt aan een energiesysteem dat in 2050 CO2-neutraal is.
Dat gebeurt met behoud van leefbaarheid, welzijn en betaalbaarheid, in
samenhang met andere gemeentedoelen en in nauwe samenwerking met de
omgeving. Dit is vastgesteld in de Programmatische Aanpak Energietransitie
Haarlemmermeer. In het programma is de ambitie uitgesproken dat de
lokale elektriciteitsproductie in 2050 ten minste genoeg moet zijn voor het
gebruik van de woningen, lokale bedrijvigheid en lokaal transport. Met de
huidige kennis en verwachtingen voor de toekomst, betekent dit een enorme
(ruimtelijke) opgave voor de bebouwde omgeving én het buitengebied. In de
Programmatische Aanpak Energietransitie Haarlemmermeer heeft ook de
RES een plek gekregen96.



96   Gemeente Haarlemmermeer (juli 2019). Programmatische Aanpak Energietransitie
Haarlemmermeer.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                160
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>•   Betrokkenheid: richt zich op de voorbeeldrol van de gemeente en het proces ‘van
    iedereen’ maken.
•   Energiegebruik en fossielvrij: richt zich op de gebruikers met als doel het
    energiegebruik te halveren.
•   Lokale productie van duurzame energie: richt zich op het formuleren van de
    bijdrage van de gemeente aan de landelijke afspraken en het vastleggen van
    zoekgebieden.
•   Energie-infrastructuur: het tijdig realiseren van de energie-infrastructuur op een
    doelmatige en toekomstbestendige manier.
Bron: Programmatische aanpak Energietransitie Haarlemmermeer


Landschappelijke kaart Haarlemmermeer




Bron: Gemeente Haarlemmermeer


Deelregionaal beleid
Coalitieakkoord
In het Coalitieakkoord 2019-2022 is uitgesproken dat Haarlemmermeer zich
op korte termijn met name richt op het ontwikkelen van beleid en




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 161
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>instrumenten om de energietransitie te realiseren97. Daarnaast wordt
ervaring opgedaan en worden initiatieven gestimuleerd. Vervolgens kan
opschaling plaatsvinden. Daarbij maakt Haarlemmermeer gebruik van kennis
en ervaring van andere gemeenten en het bedrijfsleven.

Structuurvisies binnen de gemeente Haarlemmermeer
In de structuurvisies geeft Haarlemmermeer aan dat het werkt aan
energiebesparing en -opwekking en dat alle ontwikkelgebieden
energieneutraal moeten zijn9899.

Omgevingsvisie Haarlemmermeer
De gemeente Haarlemmermeer stelt momenteel een Omgevingsvisie op. Doel
is om als gemeente een samenhangende visie te bieden op de actuele
opgaven op het gebied van energie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, wonen,
werken en mobiliteit, inclusief aandacht voor duurzaamheid en gezondheid.
De informatie vanuit het RES-proces is dan ook inbreng voor de
Omgevingsvisie Haarlemmermeer.

Zonbeleid
In het kader van de Programmatische Aanpak Energietransitie
Haarlemmermeer en de Omgevingsvisie Haarlemmermeer, heeft de
gemeente het Beleidskader Zonneakkers Haarlemmermeer ontwikkeld en
vastgesteld100. In het zonbeleid worden onder andere een zonneladder,
inpassingseisen en een zoekgebied voor grootschalige zonneakkers
beschreven. Bij de aanmerking van het zoekgebied is ervan uitgegaan dat er
minimaal 1000 ha aan zonneakkers nodig is om in 2050 aan de eigen lokale
energiebehoefte te voldoen. Deze omvang staat gelijk aan vijftig
oorspronkelijke polderkavels (vergelijkbaar met de omvang van PARK21). Bij
de 1000 ha is ervan uitgegaan dat 90 procent van de geschikte daken benut
kan worden; daarnaast is uitgegaan van de energievraag van woningen en
lokale bedrijven en wegen (zie afbeelding op de volgende pagina voor een
overzicht van de door de gemeente doorgerekende scenario’s). De gemeente
richt zich op het opwekken van de eigen opgave. De verwachting (en hoop) is



97   Gemeente Haarlemmermeer (januari 2019). Coalitieakkoord 2019-2022 ‘Samen
bouwen aan een krachtig nieuwe Haarlemmermeer
98   Gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude (2012). Structuurvisie 2035. Samen naar
een groene, duurzame en economische sterke gemeente in 2035.
99   Gemeente Haarlemmermeer (2012). Structuurvisie Haarlemmermeer 2030.
100   Gemeente Haarlemmermeer (mei 2020). Beleidskader zonneakkers Haarlemmermeer.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                   162
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>dat technologische innovatie niet stilstaat en zonnepanelen een steeds
kleiner ruimtebeslag hebben voor dezelfde hoeveelheid duurzame energie.

Het beleid zet in op clustering van de opgave om verrommeling van het
landschap van Haarlemmermeer te voorkomen. Ook wordt in de gemeente
Haarlemmermeer ingezet op het benutten van locaties waar al hinder is of
waar andere ontwikkelingen lastig zijn. Op basis van het voorgaande is een
zoekgebied vastgesteld voor grootschalige zonneakkers rond het banenstelsel
van Schiphol. Haarlemmermeer vindt het belangrijk dat deze goed worden
ingepast in de omgeving en dat de kansen voor meervoudig ruimtegebruik en
medegebruik worden benut. Hiervoor is het Beleidskader Lokaal
Eigenaarschap opgesteld. Daarnaast is het van belang dat de lokale
omgeving participeert en profiteert van de ontwikkelingen. Dit wordt verder
beschreven in een apart beleidskader over lokaal eigenaarschap.

Het Beleidskader Zonneakkers Haarlemmermeer gaat hand in hand met de
inzet van de gemeente voor de RES. Het RES-proces is benut bij het
vormgeven van een definitief zoekgebied. Tegelijkertijd ziet de gemeente het
beleidskader als leidend voor de inzet in de RES en in de omgang met
initiatieven voor zonneakkers. Zowel het zonbeleid als de RES worden
verankerd in de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan.

Windenergie
In 2007 heeft de gemeente inwoners gevraagd om een plan te ontwikkelen
voor een windpark in het zuiden van Haarlemmermeer. Ondanks draagvlak
onder een deel van de inwoners en grondeigenaren en bij de gemeente, is dit
initiatief destijds niet verder ontwikkeld als gevolg van provinciaal beleid. In
het Programma Energietransitie is de kans voor een windpark opnieuw
benoemd. Voor de RES is nu opnieuw gezocht naar de mogelijkheden voor
een zoekgebied voor wind. Hiervoor is in het afgelopen jaar een zoekgebied in
Haarlemmermeer-Zuid gehanteerd dat nu op de kaart alleen met een contour
is opgenomen. Na de raadpleging stelt het college van B&W de raad voor om
dit zoekgebied niet aan te wijzen maar het bij de voorbereiding van de RES
2.0 verder uit te werken. Haarlemmermeer ziet de huidige energietransitie
als een veranderopgave met een lange doorlooptijd. Bij de herijking van de
RES kunnen nieuwe keuzes gemaakt worden afhankelijk van nieuwe
inzichten, draagvlak en realisme.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        163
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>Bron: Beleidskader Zonneakkers Haarlemmermeer (2019)
* Onder industrie vallen in dit geval sectoren als datacenters, chemie en voedsel.
Vanwege de impact van datacenters, geeft de tabel ook de uitkomst weer als industrie
wordt meegerekend exclusief datacenters (DC’s).


Energiescenario’s voor 2050 variëren in energievraag en benutting van
dakoppervlak. In alle gevallen is dit exclusief luchtzijdig Schiphol. Een
basiswaarde voor efficiëntieverbeteringen van zonnepanelen is meegenomen.
Er werd daarnaast uitgegaan van vijftien windturbines in Haarlemmermeer.
Aannames uit de Ruimtelijke Verkenning Energietransitie (2018) zijn
overgenomen.




8.3 Elektriciteit en warmte
Voor de uitwerking van de zoekgebieden zijn denkrichtingen ontwikkeld en
mogelijkheden onderzocht. De uitwerkingen daarvan zijn in
participatietrajecten voorgelegd aan omwonenden, belanghebbenden en
inwoners van Haarlemmermeer. We gaan hierna respectievelijk in op de
zoekgebieden voor wind en zon.

Wind
Huidige situatie
In Haarlemmermeer wordt op dit moment al hernieuwbare elektriciteit door
wind opgewekt nabij knooppunt Burgerveen. In totaal wordt circa 27 GWh
met windturbines opgewekt in Haarlemmermeer.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                 164
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>Beperkingen
De veiligheidsbeperkingen gelden met name rondom Schiphol en
woonkernen. Door de ligging van Schiphol zijn de plaatsingsmogelijkheden
voor windturbines beperkt. Naast veiligheidsbeperkingen gelden er ook
beperkingen vanuit het provinciaal beleid: een deel van de deelregio ligt in
een zogenoemd BPL-gebied en is onderdeel van Natuurnetwerk Nederland.
Daarnaast loopt de Stelling van Amsterdam door Haarlemmermeer; dit is
aangemerkt als UNESCO Werelderfgoed. Tevens valt de gemeente deels
binnen het Groene Hart.

Mogelijkheden
In het proces van de RES is gekeken naar potentiegebieden voor windenergie.
Dit zijn de gebieden waar – wettelijk en technisch – ruimte is voor
windturbines (gebieden die buiten onder meer de geluids- en veiligheidseisen
vallen). Ook gezien de hierboven genoemde beperkingen bevindt de enige
mogelijkheid voor windenergie in Haarlemmermeer zich in het zuiden van de
deelregio, mits er aan de hoogtenorm van Schiphol wordt voldaan.

Denkrichtingen
Voor het onderzoek naar de mogelijkheden voor opwek van windenergie is
een zoekgebied in Haarlemmermeer-Zuid gehanteerd dat op de kaart met
een contour is vermeld. Vijf mogelijke denkrichtingen voor concretere
inrichting van het windzoekgebied zijn onderzocht op basis van ruimtelijk
beleid en haalbaarheid (op technisch, financieel en organisatorisch vlak).

Zon
Huidige situatie
In Haarlemmermeer wordt op dit moment 103 GWh door zon opgewekt. Een
groot deel hiervan wordt opgewekt op daken. Daarnaast vindt
elektriciteitsopwekking onder andere plaats in zonnepark de Groene Hoek bij
Hoofddorp, bij de A4 nabij Rijsenhout en op het water rondom het
pompstation van PWN. Daarnaast is er een wens van een tomatenkweker bij
de A4 die zonnepanelen wil plaatsen op een groot waterbassin.

Beperkingen
De beperkingen voor zonne-energie op land liggen met name in het noorden
van de deelregio vanwege het provinciaal beleid. Het Bijzonder Provinciaal
Landschap Haarlemmermeer-Noord, het Natuurnetwerk Nederland (inclusief
een weidevogelkerngebied) en de Stelling van Amsterdam beperken hier de
mogelijkheden voor zonne-energie. Ook in het westen van de deelregio zijn
beperkingen voor zon op land vanwege woningbouwontwikkelingen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                           165
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>Mogelijkheden
De potentie voor grootschalige zonneakkers bevindt zich – zoals beschreven
in het Beleidskader Zonneakkers – voor een groot deel rondom Schiphol. Dit
gebied is in het zonbeleid aangewezen als meest wenselijke locatie.
Daarnaast zijn er aanvullende mogelijkheden langs infrastructuur (in
bijvoorbeeld wegbermen), in beperkte mate in PARK21, op tijdelijke locaties
waar in de toekomst bedrijvigheid beoogd is en op meer kleinschalige
locaties (bijvoorbeeld binnen het agrarisch bouwblok). Daarnaast zijn er
mogelijkheden voor zonnepanelen boven grote parkeerterreinen en uiteraard
op grote daken. Met name in het oosten van Haarlemmermeer liggen hier
grote kansen, rondom Schiphol en aanpalende bedrijventerreinen.


Zonnepark Groene Hoek in Haarlemmermeer




Warmte
In het kader van de RES is ook een Regionale Structuur Warmte (RSW)
opgesteld. In de RSW zijn de bovengemeentelijke warmtebronnen en warmte-
infrastructuur geïnventariseerd en wordt ingegaan op de bovengemeentelijke
samenwerking op het gebied van warmtebronnen, warmtevraag, warmte-
infrastructuur en kennis.

Uit de RSW blijkt dat er geen bovengemeentelijke warmtenetten aanwezig in
de regio Haarlemmermeer, maar wel lokale warmtenetten. Uitbreiding van
deze lokale netten biedt in de toekomst wellicht mogelijkheden voor
koppelingen. Verder vormt Haarlemmermeer een belangrijke vestigingsplaats
voor datacenters. Restwarmte van datacenters (lagetemperatuurwarmte) is in




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     166
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>theorie volop aanwezig doordat er veel datacenters zijn en ook nieuwe
datacenters zich willen vestigen in Haarlemmermeer. Het datacentercluster
aan de oostkant van Haarlemmermeer vormt dan ook een potentiële
warmtebron. Ook de WKR-leidingen zijn een potentiële warmtebron en
kunnen dienen als warmtetransportleidingen in Haarlemmermeer.

Andere potentiële warmtebronnen in Haarlemmermeer zijn geothermie,
restwarmte, WKO’s, aquathermie en biogrondstoffen. Uit nog op te stellen
biomassabeleid zal blijken of en zo ja, voor welke toepassingen de gemeente
de inzet van biogrondstoffen voor energietoepassingen toe wil staan.
Vooralsnog staat ze overwegend negatief tegenover de verbranding van
biogrondstoffen voor energietoepassingen.

Meer informatie over de warmtebronnen, warmtevraag, warmte-
infrastructuur en de bovengemeentelijke samenwerking rondom warmte van
Haarlemmermeer is te vinden in de Regionale Structuur Warmte.

Besparing
Voor zowel de hybride route als voor lagetemperatuuroplossingen, is het
wenselijk om woningen tot minimaal label B te isoleren. Daar komt bij dat
ook ventilatie belangrijker wordt voor deze woningen. Naast goede isolatie en
ventilatie, zet de gemeente Haarlemmermeer ook in op andere
energiebesparing. Hieronder valt het slimmer inzetten van lokaal opgewekte
elektriciteit door zogenoemde smart grids en opslag. Het streven voor 2050
is om in de bestaande gebouwde omgeving 50 procent energie te hebben
bespaard. In 2022 is het streven om, ten opzichte van 2018, een besparing
van 2,5 procent te hebben bereikt.




8.4 Energie-infrastructuur
Netbeheerder Liander heeft doorgerekend wat inpassing van grootschalige
opwekking van elektriciteit uit zon en wind betekent voor het
elektriciteitsnetwerk. Voor zon is daarbij gekeken naar zowel
gebouwgebonden als niet-gebouwgebonden zonopwek.

Uit de analyse is naar voren gekomen dat het aanbod voor grootschalige
opwek in de deelregio Haarlemmermeer qua capaciteit alleen op de
elektriciteitsnetten past als deze verdeeld wordt over het regionale net van
Liander en het transportnet van TenneT. Waar en op welke wijze op het
elektriciteitsnet zal worden ingevoed is een uitwerking die samen met de




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                           167
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>netbeheerders is opgepakt richting de RES 2.0. Hierbij wordt rekening
gehouden met de maatschappelijke kosten. Wel is duidelijk dat inpassing
alleen mogelijk is als de initiatieven zo groot mogelijk zijn en daarmee de
hoeveelheid aansluitingen zo klein mogelijk wordt gehouden. Het is van
belang dat hier rekening mee wordt gehouden. Mogelijk ontstaat er een
knelpunt bij onderstation Vijfhuizen als gevolg van grootschalige niet-
gebouwgebonden zonopwek in het zonnecarré. Eventuele knelpunten voor het
aansluiten van de zonneakkers kunnen naar verwachting worden opgevangen
met een slimme verdeling over het netwerk.




8.5 Participatie en draagvlak
Samen zoeken
De participatie is tot nu toe verlopen in twee fasen: tot aan de concept-RES
en vanaf de concept-RES naar de RES 1.0.

Participatie tot aan concept-RES (april 2020)
In 2019 en 2020 is in totaal met een vijftal ateliers en diverse serious games
het draagvlak voor lokale elektriciteitsopwekking verkend bij een brede groep
betrokkenen. Bij deze bijeenkomsten waren onder andere raadsleden,
inwoners, energiecoöperaties, woningcorporaties,
belangenvertegenwoordigers (zoals de Land- en Tuinbouworganisatie) en
(nuts)bedrijven aanwezig. Alle betrokkenen hebben zo de gelegenheid
gekregen inbreng te leveren in de plannen en strategieën en het beleid voor
elektriciteitsopwekking in Haarlemmermeer.


“Participatie is ook mensen meenemen in de
mogelijkheden en eventuele beperkingen van
het gebied. Om op te halen wat zij belangrijk
vinden. Dat kan alleen als je eerst een goed
beeld geeft en verschillende varianten laat
zien.”
Jaap Rebel, coördinator RES en beleidsadviseur energietransitie Haarlemmermeer


In de twee regionale Energieateliers ging Haarlemmermeer aan de slag met
het voorbereiden van de verkennende scenario’s. Deelnemers benoemden
speerpunten en ambities in de deelregio om vervolgens na te denken over de




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                             168
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>plek daarvan in de energietransitie. Dit resulteerde in een lijst van leidende
principes: principes die voor de gemeente Haarlemmermeer belangrijk zijn
en als leidend in een scenario gezien konden worden. Dit vormde de input
voor de verdere uitwerking van de scenario’s. In het eerste Energieatelier is
voortgeborduurd op de opgehaalde leidende principes in de vorm van drie
mogelijke scenario’s, te weten: Synergetische energiestad, Leefomgeving als
drager en Duurzame efficiëntie.

In het tweede Energieatelier zijn de drie uitgewerkte scenario’s
gepresenteerd, met daarbij nu ook de effecten (GWh, hectares en
ruimtegebruik, kosten en baten, natuur en landschap) per scenario. Doel van
deze sessie was om bij de deelnemers op te halen of de scenario’s duidelijk
zijn, welke bouwstenen een belangrijke rol spelen in de deelregio en met
welke bouwstenen verder moet worden gegaan. Uit de ateliers kwam naar
voren welke bouwstenen interessant zijn voor de regio. In de latere ateliers
gingen gemeente en aanwezigen verder aan de slag met de bouwstenen die
naar voren kwamen in de Energieateliers.

Zoekgebieden voor opwek van elektriciteit
Voor de verdere uitwerking van de RES voor Noord-Holland Zuid zijn
zoekgebieden aangewezen voor opwekking van wind- en zonne-energie.
Tijdens meerdere lokale ateliers met stakeholders en belanghebbenden zijn
de meest geschikte zoekgebieden gedefinieerd. Voor een aantal
zoekgebieden geldt dat verdere uitwerking en afstemming nodig zijn,
vanwege verschillende standpunten van betrokken partijen.

Er is veel opgehaald tijdens het proces. Als rode draad komt naar voren dat
er veel kansen zijn voor het opwekken van elektriciteit, waarbij vooral
gekeken wordt naar goede (ruimtelijke) inpassing en het benutten van
locaties die weinig overlast geven maar bovenal naar het benutten van no-
regretlocaties. Er is vaak aangegeven dat (grote) daken en parkeerterreinen
sowieso benut moeten worden. Daarnaast worden ook veel kansen gezien
voor het benutten van wegbermen, taluds en geluidschermen. Het
concentreren van de (grootschalige) opgave wordt als positief gezien. Voor
zonnepanelen wordt vooral het gebied rondom de landingsbanen van
Schiphol genoemd en de stroken langs rijksinfrastructuur. Het gebied rond
het banenstelsel van Schiphol wordt in het Beleidskader Zonneakkers het
‘zonnecarré’ genoemd. Voor windturbines werd de zuidpunt van
Haarlemmermeer genoemd, nabij de bestaande turbines en langs spoor- en
snelweg. Meer kleinschalige ontwikkelingen – verspreid over de gemeente –
werden als minder positief gezien.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         169
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>Van concept-RES naar RES 1.0
De mogelijkheden voor opwekking van zonne- en windenergie zijn in de
periode september tot en met januari verder uitgewerkt met verschillende
(belangen)groepen. Deze participatie is in zes fasen opgebouwd:

Fase 0: Informeren en motiveren van stakeholders. Hierbij lag de nadruk op
inventarisatie van (deel)belangen en zorgen. Dorpsraden werden
geïnformeerd via verschillende routes over het proces dat de gemeente
doorloopt. De bekende belangengroepen, omwoners, grondeigenaren en
pachters ontvingen een uitleg over de procedure.

Fase 1: Voorbereidingsfase. Eerdergenoemde doelgroepen werden in deze
fase gevraagd om input. Wij hebben een inventarisatie gemaakt van
(deel)belangen, zorgen en procesmatige vragen. Hierop hebben wij de
participatie inhoudelijk aangepast én extra uitleg gegeven over de
processtappen die zij kunnen nemen om hun belangen te behartigen.

Fase 2: Eerste participatieronde. De verschillende belangen en zorgen zijn
voorgelegd aan experts. Dit zijn personen die professioneel betrokken zijn bij
de realisatie van zonneakkers en windturbines van het gebied, maar ook
personen die een rol spelen bij andere gebiedsontwikkelingen, zoals
landschap, recreatie, ecologie en infrastructuur. In een gezamenlijke sessie
leggen zij elkaar de dilemma’s voor, zodat één restrictiekaart gemaakt kon
worden.

Fase 3: Tweede participatieronde. verrijken van de ideeën. Alle stakeholders
mogen terugkoppelen op de voorgestelde schetsen, met als doel om
inzichten te krijgen in kansen en bedreigingen voor de mogelijkheden en een
eerste stap te zetten richting een gedragen beeldkwaliteitsplan. De eerste
ronde zorgde ervoor dat al rekening gehouden werd met realistische
scenario’s. Naast de georganiseerde groepen, zoals dorps- en wijkraden, is
bij beide bijeenkomsten ruimte gemaakt voor vertegenwoordiging door
inwoners die zichzelf individueel hebben aangemeld. Ook zijn alle
grondeigenaren en pachters persoonlijk uitgenodigd. Doel van de tweede
bijeenkomst is om tot een inventarisatie van de wensen te komen (en om
uitleg te geven over de uitdagingen in het gebied).

Fase 4: Raadpleging. De ideeën uit fase drie leiden tot een aantal keuzes die
voorgelegd worden aan alle inwoners van de gemeente. De huishoudens in en




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         170
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>om de zoekgebieden hebben een brief ontvangen. De inwoners worden via
(sociale) media en posters gewezen op de raadpleging.

Fase 5: Het voorstel voor de vervolgaanpak gaat het politieke proces in. Het
college doet verslag van de participatie en biedt de RES 1.0 aan de raad aan.
In het gehele proces is steeds gewezen op de raadsbevoegdheden en de wijze
waarop hier invloed op uitgeoefend kan worden.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      171
</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>9. IJmond & Zuid-Kennemerland
9.1 Samenvatting
De theoretische potentie voor de opwekking van duurzame energie in de
zoekgebieden in IJmond & Zuid-Kennemerland is 560 GWh (0,56 TWh). Deze
potentie bestaat uit de huidige opwek (160 GWh) en de opwek uit
zoekgebieden (400 GWh). In de kaart zijn hiervoor de globale zoekgebieden
ingetekend.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                  172
</pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>De zoekgebieden zijn reeds in de concept-RES opgenomen en gebaseerd op
een technische analyse van de mogelijkheden en randvoorwaarden in de
regio, de uitkomst van meerdere (lokale) ateliers met stakeholders en
belanghebbenden en uiteindelijk een politieke keuze. In de RES 1.0 is gestart
met het verder verkennen van de haalbaarheid, wenselijkheid en invulling van
de zoekgebieden. De RES 1.0 is een dynamisch document en geeft de
inspanning weer waar de deelnemers zich in de komende jaren voor zullen
inzetten. Deze zoekgebieden zijn richtinggevend voor het aanbod naar het
Rijk, maar de precieze haalbaarheid, wenselijkheid en invulling worden
(lokaal) nader onderzocht. Daarnaast sluit deze kaart met zoekgebieden
nieuwe initiatieven niet uit. Er kunnen dus zoekgebieden bij komen en ook
nog afvallen.


Uitgangspunten voor aanbod en de zoekgebieden en realisatie
•   Voldoende afstand rond de (grootschalige) woonbebouwing, zoals de gebieden
    langs de A9 (Hofgeest, Grote Buitendijk en Broekpolder).
•   De deelregio ziet kansen voor zonne-energie op grote daken en zet daar actief op
    in.
•   Ook zijn er goede kansen voor zonne-energie boven parkeerterreinen, mits
    landschappelijk ingepast.
•   Bij de verkenning van de zoekgebieden voor de RES 1.0 hebben de IJmond-
    gemeenten zich overigens eerst gericht op de benoemde zoekgebieden voor ‘zon
    en+ wind’ en nog niet gekeken naar zon op grote daken en parkeerplaatsen.
•   De gemeente Haarlem onderzoekt de mogelijkheden om meer zonnepanelen in
    het beschermd stadsgezicht inpasbaar te maken.
•   Drijvende zonnepanelen op wateren biedt mogelijkheden.
•   Zonne-energie langs infrastructuur is eveneens een goede mogelijkheid, met
    name in combinatie met geluidsschermen.
•   Er is geen draagvlak voor windturbines of zonnepanelen in natuurgebied zoals de
    duinen. Het duingebied en de binnenduinrand moeten dan ook worden ontzien
    voor grondgebonden energieopwekking.
•   Het streven naar minimaal 50 procent lokaal eigendom.
•   De regio werkt intensief aan energiebesparing en duurzame warmte.
•   Zoekgebied 7: N208. De westelijke randweg N208 is een zoekgebied voor zon
    omdat deze randweg een vrij ruim profiel heeft waar mogelijk zonnepanelen
    geplaatst kunnen worden.
•   Zoekgebieden wind. Er lijken kansen voor windenergie op en langs de grote
    industrieterreinen zoals Tata Steel, Waarderpolder, en langs de A9 en het
    Noordzeekanaal, al zijn er ook beperkingen in het gebied. In Haarlem zijn er
    kansen om de bestaande turbines te vervangen voor een grotere turbine.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               173
</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>•   Zoekgebied 8: Waarderpolder. In het gebied ten oosten van de Waarderpolder in
    Haarlem zijn kansen voor een energielandschap waar een combinatie van wind-
    en zonne-energie opwek mogelijk is. Vanwege de luchtvaart nabijheid van
    Schiphol, worden eisen gesteld aan de maximale hoogte voor windturbines in dit
    gebied. Daarnaast gelden er beperkingen op het gebied van natuur- en
    cultuurhistorisch beleid.
•   Zoekgebied 9: Schalkwijk. In Schalkwijk zijn plassen waar kansen zijn voor
    drijvende zonnepanelen. De Meerwijkplas heeft een hoge ecologische waarde,
    waardoor deze minder geschikt is. De Schouwbroekerplas en de Molenplas
    worden gezien als kansrijke locaties en zullen in de RES 2.0 nader onderzocht
    worden op haalbaarheid.
•   Het recreatiegebied Spaarnwoude is door de gemeenteraad van Velsen
    aangemerkt als aanvullend zoekgebied. De mogelijkheden binnen Spaarnwoude
    worden meegenomen bij de zoekgebieden rondom de A9, het Noordzeekanaal en
    bij de generieke zoekgebieden zon op parkeerplaatsen en zon op grote daken.




9.2 Kenmerken en ambities IJmond & Zuid-
    Kennemerland
Regionale context IJmond & Zuid-Kennemerland
De deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland is zeer divers en kan weer
onderverdeeld worden in de regio’s IJmond en Zuid-Kennemerland. IJmond
bestaat uit de gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen die samen bijna
148.000 inwoners hebben. Zuid-Kennemerland omvat de gemeenten
Haarlem, Heemstede, Bloemendaal en Zandvoort, waar samen circa 230.000
mensen wonen.

Stedelijke zone
Achter het jonge duinlandschap langs de kust van IJmond & Zuid-
Kennemerland ligt een aaneengeschakeld stedelijk gebied met Heemskerk,
Beverwijk, Velsen, Haarlem en Heemstede. Zandvoort, IJmuiden aan Zee en
Wijk aan Zee zijn bekende kustplaatsen in deze regio, terwijl Bloemendaal
deel uitmaakt van de binnenduinrand. De regio wordt doorsneden door het
Noordzeekanaal met de daaraan aangrenzende havens en de daar gevestigde
logistieke en industriële bedrijvigheid. Toonaangevend in economisch en
landschappelijk opzicht is Tata Steel.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                174
</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>Natuur en landschap
De deelregio kent naast de aanwezige bebouwing en de bedrijven veel
beschermde natuurgebieden. Het uitgestrekte duingebied en de
landgoederen in de binnenduinen behoren tot het Natuurnetwerk Nederland
n/of het Europese Natura2000 netwerk. Deze zijn ten zuiden van het
Noordzeekanaal onderdeel van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Het
resterende deel van het buitengebied kent diverse kleinere natuurgebieden,
natuurverbindingen en weidevogelleefgebieden. Daarnaast zijn er
beschermde landschappen (Bijzonder Provinciaal Landschap).

De stad Haarlem en het Bloemendaalse Park/Duin zijn beschermd
stadsgezicht. In het oostelijk deel van de deelregio IJmond & Zuid-
Kennemerland ligt de Stelling van Amsterdam met de status van UNESCO
Werelderfgoed.

Ambitie
De deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland wil een significante bijdrage
leveren aan de nationale opgave van de realisatie van 35 TWh in 2030.
Daarvoor hebben gemeenten en betrokken partijen zorgvuldig gewerkt aan de
verkenning van zoekgebieden om wind- en zonne-energie op te wekken,
rekening houdend met de technische en landschappelijke beperkingen. Deze
eerste verkenning wordt nog verder afgewogen. Denk daarbij aan
maatschappelijke belangen zoals gezondheid en leefomgeving, technische en




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     175
</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>ruimtelijke aspecten, landschappelijke inpassing en ontwikkelingen in het
gebied.


“Als we het grootschalig aanpakken, dan is het op
lange termijn misschien wel kostenefficiënter dan
nu zuinig ‘doorakkeren’.”
Deelnemer lokale bijeenkomst Beverwijk


Dit gezamenlijke proces heeft geleid tot een intensieve ambtelijke en
bestuurlijke samenwerking tussen zowel de gemeenten onderling als met de
waterschappen, provincie, inwoners, belangenorganisaties, natuur- en
milieuorganisaties, Liander, energiecoöperaties, en andere lokaal
betrokkenen. Regionaal wordt geïnvesteerd in gezamenlijke programma’s
voor lokaal eigendom, energiebesparing, kleinschalig opwekken van
duurzame energie en duurzame warmte bij particulieren, huurders en
bedrijven.




9.3 Elektriciteit en warmte
Wind: aandachtspunten en mogelijkheden
Voor windenergie gelden veel beperkingen in het gebied. Naast de natuur- en
landschappelijke waarden zijn er veiligheids- en geluidsbeperkingen rond het
geclusterde stedelijk gebied. Verder zijn ten oosten van Haarlem
hoogtebeperkingen vanwege de nabijheid van Schiphol. Rondom het
industriële cluster ten noorden van het Noordzeekanaal zijn risicozones. In
het duingebied loopt een aantal buisleidingen en langs de A9 zijn
hoogspanningslijnen aanwezig. De aanlanding van windenergie op zee in Wijk
aan Zee en Beverwijk betekent eveneens een ruimtelijke beperking. De
kernzone van de waterkering is in het noordelijke duingebied breed en kan
hier een beperking opleveren voor windenergie. Al deze beperkingen zijn per
zoekgebied in beeld gebracht.

Zon: aandachtspunten en mogelijkheden
In bijna heel de deelregio liggen beperkingen voor zonne-energie. Het hele
duingebied is onderdeel van Natuurnetwerk Nederland. Ten zuiden van het
Noordzeekanaal ligt achter de duinen een aantal gebieden die zijn
aangemerkt als NNN-gebied, Natura2000 of BPL (met daarbinnen onder
andere aardkundige monumenten). Bij Heemskerk is het gebied achter de
duinen tuinbouwconcentratiegebied; zonne-energie is daar moeilijk




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         176
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>inpasbaar. Aan de oostzijde van Haarlem en de drie IJmond-gemeenten is het
gebied onderdeel van de Stelling van Amsterdam (dat valt onder het UNESCO
Werelderfgoed) en BPL (waaronder weidevogelgebieden). Het recreatiegebied
Spaarnwoude is NNN-gebied of BPL. Haarlem en Bloemendaal kennen een
beschermd stads- of dorpsgezicht.

Rond het stedelijk gebied is een aantal plekken met mogelijkheden voor
zonnevelden op landbouwgrond, veelal tegen het bebouwde gebied aan.
Daarnaast zijn er op de bedrijventerreinen grote daken waar zonne-
energieprojecten gerealiseerd kunnen worden.

Warmte: bronnen
In het kader van de RES is ook een Regionale Structuur Warmte (RSW)
opgesteld (zie daarvoor hoofdstuk 3). In de RSW zijn de bovengemeentelijke
warmtebronnen en warmte-infrastructuur geïnventariseerd en wordt ingegaan
op de bovengemeentelijke samenwerking op het gebied van warmtebronnen,
warmtevraag, warmte-infrastructuur en kennis. Onderstaand wordt ingegaan
op generieke en specifieke warmtebronnen en de werkagenda voor de
deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland.

Bovengemeentelijke bronnen voor IJmond & Zuid-Kennemerland
De deelregio beschikt (in potentie) over bovengemeentelijke warmtebronnen.
Belangrijke bronnen zijn de industrie en geothermie.

Generieke warmtebronnen
Alle gemeenten in IJmond & Zuid-Kennemerland hebben geothermie,
aquathermie (warmte uit oppervlaktewater en uit afvalwater bij de RWZI’s
van Velsen en Beverwijk) en groen gas in beeld als potentiële
bovengemeentelijke warmtebron.

Specifieke warmtebronnen
Restwarmte uit industrie is een potentiële bron voor Heemskerk, Velsen en
Beverwijk. De WRK-leidingen zijn een potentiële bovengemeentelijke
warmtebron voor Zandvoort, Heemstede, Haarlem en Velsen. Daarnaast kan
restwarmte van datacenters in Haarlemmermeer ingezet worden als
potentiële warmtebron in Haarlem.

Werkagenda
De algemene werkagenda voor de gehele regio Noord-Holland Zuid heeft voor
deze regio een aantal specifieke aandachtspunten:




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       177
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>•   De potentie, verduurzaming en optimale inzet van de warmte uit de
    industrie voor de gebouwde omgeving.
•   Het verdelingsvraagstuk van de WRK-leidingen, aangezien deze relevant
    zijn voor meerdere gemeenten in de gehele regio Noord-Holland Zuid (en
    daarbuiten).
•   De resultaten van het lopende SCAN-traject naar de potentie van
    geothermie.




9.4 Energie-infrastructuur
Door de energietransitie en de economische groei in de regio neemt de druk
op het elektriciteitsnet toe. Om de energietransitie te kunnen faciliteren en
een toekomstbestendig elektriciteitsnet te kunnen garanderen, wordt het net
nu al op een aantal plekken uitgebreid en aangepast. Zo bouwen we op dit
moment aan station Schalkwijk in Haarlem.

In de IJmond zelf staan drie transformatorstations; in IJmuiden, Velsen en
Beverwijk. Daarnaast voedt station Uitgeest ook een deel van de IJmond. In
Zuid-Kennemerland staan er vijf, in en rondom Haarlem. Op deze stations
wordt hoogspanning omgezet in ‘stroom uit het stopcontact’, maar
grootschalige opweklocaties, zoals zonneweides en windturbines, worden
hier ook direct op aangesloten. Dit vereist niet alleen transportcapaciteit,
maar ook aansluitcapaciteit: de zogenoemde vrije velden, een soort enorme
‘stopcontacten’. In de regio IJmond zijn maar weinig vrije velden op de
stations. Ook hierdoor moet Liander uitbreidingen realiseren. Zo wordt de
infrastructuur aangepast om aan de toekomstige energievoorziening te
kunnen voldoen.

Netimpactanalyse RES 1.0
De potentie in de regio is verhoogd ten opzichte van de concept-RES. De
grootste verandering is de hogere opbrengst van zon op dak (+145 GWh). Dit
kan worden verklaard doordat er meer technisch potentieel lijkt te bestaan
voor zon op dak (onder andere door ‘betere’ zonnepanelen en het benutten
van daken op het noorden).

Impact op elektriciteitsstations op basis van het RES 1.0 bod
Aan de terugleveringszijde (door duurzame opwek) verwachten we dat de
volgende transformatorstations de maximale capaciteit bereiken voor 2030:
• Station Beverwijk: door grootschalig zon op dak.
• Station Velsen: door grootschalig zon op dak en zonneweides in de regio




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                           178
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>•   Station Uitgeest: door zonneweides in de regio Alkmaar.

Daarnaast hebben de stations in de IJmond weinig vrije "stopcontacten", de
zogenoemde velden, om grote energievragers en -opwekkers aan te sluiten.
Aan de afnemerskant (door toenemende vraag) zijn er vijf
transformatorstations waar mogelijk de maximale capaciteit bereikt wordt:
• Station Beverwijk: door de warmtetransitie en elektrisch vervoer.
• Station Uitgeest: door de warmtetransitie en elektrisch vervoer.
• Station Overveen: door de warmtetransitie en elektrisch vervoer.
• Station Waardepolder: door datacenters en overige industriële
    energievraag.
• Station Schalkwijk: door de warmtetransitie en elektrisch vervoer.

Aandachtspunten
In het bod van RES 1.0 van de deelregio ontstaan er op verschillende locaties
knelpunten door opwek van zonne-energie. Door systeemefficiëntie toe te
passen op zoekgebieden zijn er minder uitbreidingen of nieuwe
transformatorstations nodig:
• Het is interessant om te kijken of geplande grootschalige projecten
    verplaatst kunnen worden van gebieden met weinig beschikbare
    capaciteit naar gebieden met veel capaciteit. Bij voorkeur wordt er zon
    ontwikkeld op en rondom industrieterreinen waar al veel verbruik is.
• Combineer wind en zon en maak gebruik van cable-pooling: de
    combinatie van wind en zon komt terug in meerdere zoekgebieden. Door
    wind en zon op één aansluiting wordt het netwerk efficiënt ingezet.
    Bovendien kan door een goede wind en zon verdeling meer duurzame
    energie opgewekt worden binnen dezelfde netcapaciteit dan wanneer voor
    wind óf zon gekozen wordt. Met name rondom het Noordzeekanaal
    gebied liggen hier kansen.
• Realiseer één groot project in één van de zoekgebieden 2 t/m 6.
    Aansluiten in het westelijk havengebied, aangezien er in de deelregio
    Amsterdam een nieuw onderstation gebouwd wordt waar dit zoekgebied
    op kan worden aangesloten.
• Gezamenlijk een uitvoeringsprogramma opstarten geeft meer grip op de
    haalbaarheid van de realisatie van de (opwek) ambities vóór 2030.
    Netuitbreidingen kennen lange doorlooptijden, waardoor een goede en
    transparante afstemming nodig is tussen de plannen in de regio en de
    planning van de netbeheerder. Bovendien vereist niet alleen duurzame
    opwek ruimtelijke inpassing, maar ook energie-infrastructuur. Dit dient
    samen te komen in een samenwerking binnen een
    uitvoeringsprogramma. Optimale invulling en een gezamenlijk




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      179
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>    uitvoeringsprogramma van de zoekgebieden vergroot de haalbaarheid
    van de RES-doelstellingen in regio IJmond & Zuid-Kennemerland.




9.5 Lokaal eigendom en draagvlak
De regio onderschrijft het belang van lokaal eigendom en draagvlak bij
locaties om wind- en zonne-energie op te wekken. Om lokaal eigendom te
stimuleren is er op regionaal niveau samenwerking, waarbij de lokale
energiecoöperaties ondersteund worden bij de realisatie hiervan.
Ondersteuning richt zich onder meer op kennisdeling, het organiseren van
actiesessies en een community manager. Daarnaast hebben de individuele
gemeenten uit de deelregio veelvuldig contact met de lokale
energiecoöperaties.

Voor de uiteindelijke invulling van lokaal eigendom en draagvlakactiviteiten is
ervoor gekozen dit per zoekgebied en betrokken gemeente(n) te organiseren.
Dit maakt het mogelijk dat activiteiten optimaal aansluiten bij de lokale
situatie en behoeften van de betrokken partijen.

In de RES wordt gestreefd naar het realiseren van 50 procent lokaal
eigendom. De term ‘lokaal eigendom’ is niet centraal uitgewerkt en laat
daarmee ruimte voor interpretatie, zoals het onderscheid tussen eigendom
en profijt. Het is dus aan de gemeenten zelf om dit lokaal, dan wel samen
met andere gemeenten in te vullen.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        180
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>10. Zaanstreek/Waterland
10.1 Samenvatting
De theoretische potentie voor opwekking van duurzame energie in de
zoekgebieden van de regio Zaanstreek/Waterland is 320 GWh (0,32 TWh)
zonne-energie op grote daken, boven parkeerterreinen en op nog uit te geven
bedrijventerrein. Daarbovenop komt de huidige opwek (90 GWh / 0,09TWh).
De totale potentie van Zaanstreek/Waterland telt dus op tot 410 GWh (0,41
TWh).


De regio Zaanstreek/Waterland omvat acht gemeenten die samen het karakteristieke
noorden van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) vormen. Het is een streek met veel
cultuurhistorisch en industrieel erfgoed, zoals de historische lintbebouwingen,
herkenbare verkavelingsstructuur, gebouwde en archeologische monumenten, maar
ook het dagtoerisme naar het ‘oude Holland’, zoals de Zaanse Schans en
klederdrachten in Volendam en Marken. Daarnaast zijn er de polders met diverse,
waterrijke landschappen, de waardevolle veenweidenatuur en UNESCO Werelderfgoed
De Beemster en de Stelling van Amsterdam. De mogelijkheden voor zonne- en
windenergie zijn op basis van het huidige beleid beperkt vanwege vele beschermde
(natuur)gebieden. Gezien de landschappelijke kwaliteiten van Zaanstreek/Waterland
is een integrale benadering voor de grootschalige energieopwekking in het
buitengebied van belang, waarbij ook gekeken wordt naar andere (toekomstige)
opgaven.


De regionale potentie is gebaseerd op een technische analyse van het
potentieel, een analyse van beleidsmatige mogelijkheden en beperkingen en
afstemming met stakeholders en inwoners. Deze potentie bestaat uit zon op
daken, parkeerterreinen en bedrijventerreinen (boven op de bestaande opwek
en wat in de pijplijn zit). De uitgeefbare (niet in gebruik genomen) gronden
op bedrijventerreinen vallen af op grondgebieden van Zaanstad, Beemster en
Edam-Volendam. Naast deze generieke zoekgebieden staan er op de kaart
nog vier ‘specifieke’ zoekgebieden: zon op de Bukdijk (Waterland), wind bij
de Nes (Waterland), zon en wind in het Noordzeekanaalgebied (Zaanstad) en
zon langs de A7 (berm), A8 en ten noorden van de A10. De haalbaarheid,
wenselijkheid en invulling hiervan moeten nader worden verkend. De
energietransitie is een dynamisch proces, waarbij wordt gezocht naar
koppelkansen en mogelijkheden.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               181
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021   182
</pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>Uitgangspunten van de regio
De regio Zaanstreek/Waterland wil zich de komende jaren met name richten
op maximale benutting van beschikbare daken. Hierbij is rekening gehouden
met de volgende kernwaarden en opgaven:
• Het landschap als basis.
•      Andere opgaven in de regio (onder andere op het gebied van
       woningbouw, veenweide en recreatie).
•      Natuurrestricties (Natura 2000 en Natuurnetwerk Nederland) worden als
       harde belemmering beschouwd.

Tijdens de bijeenkomsten met professionele stakeholders, bestuurlijke
sessies en ateliers voor geïnteresseerden en belanghebbenden is brede steun
uitgesproken voor deze aanpak. Er is ook brede steun voor het handhaven
van reeds bestaande zon- en windprojecten in de regio. Voor nieuwe
grootschalige duurzame-energieprojecten zijn de volgende generieke
zoekgebieden gedefinieerd:
• Alle bestaande grote(re) daken (> 15 kWp = waar circa zestig panelen op
    kunnen) van bijvoorbeeld maatschappelijk, industrieel en agrarisch
    vastgoed.
• Uitgeefbare, niet in gebruik genomen gronden van bedrijventerreinen101.
• Grote parkeerplaatsen.
• Aangevraagde, maar nog niet gerealiseerde SDE-projecten.

Daarnaast worden ook particuliere woningeigenaren, Verenigingen van
Eigenaars (VvE’s) en woningstichtingen gestimuleerd om de daarvoor
geschikte daken te gebruiken voor energieopwekking. De zoekgebieden voor
zon op grote daken, parkeerterreinen en uit te geven bedrijventerreinen
leiden, inclusief de bestaande opwek en de aangevraagde SDE-projecten tot
een potentiële opbrengst van 0,41 TWh. Daarnaast verwacht de regio
Zaanstreek/Waterland de potentie te kunnen vergroten met energieopwek in
de aanvullende zoekgebieden. De haalbaarheid, wenselijkheid en exacte
invulling moeten echter nog nader onderzocht worden.


10.2 Kenmerken en ambities Zaanstreek/Waterland
De transitie naar een CO2-arme energievoorziening in 2050
Onze energievoorziening zal de komende decennia ingrijpend veranderen. In
het Klimaatakkoord van Parijs is de ambitie vastgelegd om de opwarming
van de aarde te beperken tot ruim onder de 2ºC. Deze mondiale afspraak

101   Met uitzondering van Beemster, Edam-Volendam en Zaanstad.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      183
</pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>vraagt om een reductie van het gebruik van fossiele energie, tot dicht bij nul
in 2050. Elektriciteit wordt dan duurzaam opgewekt, gebouwen worden
duurzaam verwarmd, bedrijven hebben hun productieprocessen aangepast
en het vervoer is aangepast. Ook de regio Zaanstreek/Waterland levert zijn
bijdrage aan deze transitie.

Deze internationale ambitie is met het Nationaal Klimaatakkoord vertaald
naar nationale doelen. Om deze te behalen is regionaal maatwerk nodig om
te komen tot gedragen keuzes met maatschappelijke partners, inwoners en
het bedrijfsleven. Dit geldt in het bijzonder voor de ruimtelijke inpassing van
hernieuwbare opwek, opslag en de infrastructuur voor elektriciteit en warmte.
In dit hoofdstuk staat beschreven hoe de deelregio Zaanstreek/Waterland tot
zijn bijdrage aan de RES Noord-Holland Zuid is gekomen.

De regio Zaanstreek/Waterland omvat acht gemeenten: Zaanstad, Beemster,
Edam-Volendam, Purmerend, Oostzaan, Wormerland, Landsmeer en
Waterland. Deze vormen samen het karakteristieke noorden van de
Metropoolregio Amsterdam (MRA).

Het Zaanse deel van Zaanstreek/Waterland kenmerkt zich door een van
oudsher bijzondere mix van wonen en werken. Het is een streek met veel
cultuurhistorisch en industrieel erfgoed, zoals de historische
lintbebouwingen, herkenbare verkavelingsstructuur, gebouwde en
archeologische monumenten en de Zaanse Schans. Daarnaast zijn er de
polders met diverse, waterrijke landschappen en de waardevolle
veenweidenatuur. En natuurlijk de rivier de Zaan als beeldbepalende drager.
Traditioneel zijn economische clusters zoals de voedingsmiddelenindustrie,
de logistiek, de nautische sector, de landbouw en de ambachtelijke
maakindustrie goed vertegenwoordigd in de streek. Ook het toerisme is een
belangrijke economische factor. De Zaanse Schans trekt jaarlijks 1,5 tot 2
miljoen bezoekers. De kwaliteit van het open veenweidelandschap is van
grote recreatieve waarde voor de Zaanstreek en de MRA als geheel, nu en in
de toekomst.

Het Waterlandse deel van Zaanstreek/Waterland heeft een recreatieve en
toeristische aantrekkingskracht op binnen- en buitenland, en een veelheid
aan woonmilieus. De rust en ruimte van het polderlandschap en dijken, de
vele fiets- en vaarroutes, havens en natuurlandschappen en rijkdom aan
water en weidevogels zijn karakteristieke kenmerken van dit deel van de
regio. Daartussen bevinden zich de vele historische (lint)dorpen en
monumentale stadscentra zoals Monnickendam en vestingsteden Purmerend




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        184
</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 199 ======================================================================

<pre>en Edam. En ook het ‘oude Holland’ met zijn klederdrachten in Volendam en
Marken en UNESCO Werelderfgoed De Beemster en de Stelling van
Amsterdam zijn aantrekkelijk voor dagtoeristen. Deze karakteristieke
waarden komen tot uiting in alle denkbare woonmilieus, van stads tot dorps
en landelijk wonen, een zeer intensief busnetwerk en ruimte voor
ondernemen, van agrarisch tot industrieel.

Door de hoge natuur- en landschappelijke waarden zijn grote delen van
Zaanstreek/Waterland beschermd gebied. Binnen Zaanstreek/Waterland
wordt op vele gebieden intensief samengewerkt. Grensoverschrijdende
vraagstukken zoals economie, woningbouw en klimaatadaptatie worden
regionaal afgestemd en opgepakt. Ook de energietransitie en in het bijzonder
het opstellen van een Regionale Energiestrategie zijn onderdeel van deze
duurzame samenwerking.




10.3 Elektriciteit en warmte
Mogelijkheden en beperkingen wind
De provincie Noord-Holland heeft in de Omgevingsverordening NH2020
gebieden aangegeven waar plaatsing van windturbines in principe niet is
toegestaan. Uitzondering hierop is het een-op-een vervangen of opschalen
van bestaande turbines door nieuwe turbines (eventueel met andere
dimensies) op dezelfde plek (rekening houdend met eventuele restricties).
Daarnaast geldt een uitzondering voor de herstructureringsgebieden
windturbines binnen de MRA en kan Gedeputeerde Staten op verzoek van
gemeenten binnen de MRA gebieden aanwijzen waar windturbines mogen
komen. Ofwel ‘ja, mits in de MRA’102.

Mogelijkheden en beperkingen zon
De provincie Noord-Holland heeft in de Omgevingsvisie NH2050 als
doelstelling opgenomen om ruimte te bieden aan de energietransitie. De
provincie ziet kansen voor zonne-energie in landelijk gebied mits goede
landschappelijke inpassing en aansluiting op bestaande functies worden
geborgd (aan de hand van uitgangspunten in de Leidraad Landschap en
Cultuurhistorie, 2018). De omgevingsverordening NH2020 gaat nog niet in
op definitieve keuzes. Deze worden de komende periode verder uitgewerkt.
De provincie stelt dat opstellingen voor zonne-energie in het landelijk gebied



102   Bron: Provincie Noord-Holland (2020). Omgevingsverordening NH2020.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        185
</pre>

====================================================================== Einde pagina 199 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 200 ======================================================================

<pre>niet zijn toegestaan op gronden die zijn aangemerkt als erfgoed van
uitzonderlijke universele waarden (de Stelling van Amsterdam).

Op gronden met nutsvoorzieningen of infrastructuur voor weg, spoor, water
en vliegverkeer, mogen opstellingen voor zonne-energie in het landelijk
gebied wel bij bestemmingsplan mogelijk worden gemaakt. Als infrastructuur
worden ook bijbehorende voorzieningen, zoals parkeerterreinen en bermen
van (spoor)wegen, aangemerkt. Voorwaarde voor inpassing van zonne-
energie op dit soort gronden is dat de bestaande functie op die locatie wordt
gehandhaafd. Er is dan sprake van zogenoemd meervoudig ruimtegebruik.
Naast provinciaal beleid zijn de volgende beperkingen aan de orde:
• Natura 2000-gebieden, Natuurnetwerk Nederland-gebieden en Bijzonder
   Provinciaal Landschap (waarbinnen onder andere weidevogelgebieden
   liggen).
• Conflicterende bestemmingen (recreatie- of sportterreinen, bebouwde
   kom).

Door de hoge natuur- en landschappelijke waarden zijn grote delen van
Zaanstreek/Waterland beschermd gebied.

Warmte
Voor de regio Zaanstreek/Waterland zijn, met de Regionale Structuur
Warmte (RSW), de huidige situatie en potentie van verschillende
warmtebronnen en warmte-infrastructuur in beeld gebracht. De RSW gaat
specifiek over bovengemeentelijke samenwerking en kennisdeling op het
gebied van warmtebronnen, warmtevraag en warmte-infrastructuur. De RSW
is nu nog een proces van verkennen, kennis delen en samenwerking zoeken.
Hoofdstuk 3 beschrijft welke stappen er in Noord-Holland Zuid worden gezet.

Belangrijke bovengemeentelijke infrastructuur voor de regio
Zaanstreek/Waterland is het warmtenet van Stadverwarming Purmerend.
Daarnaast zijn geothermie, aquathermie en groen gas in beeld als potentiële
bovengemeentelijke warmtebronnen voor de toekomst.




10.4 Energie-infrastructuur
Regio Zaanstreek/Waterland is een gevarieerd gebied: drukke steden,
afgewisseld door (beschermd) landelijk gebied. In de regio is van oudsher
veel industrie en bedrijvigheid, zoals de Zaanse voedingsmiddelenindustrie
en de Volendamse haven. Maar er komen ook nieuwe bedrijventerreinen bij,




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      186
</pre>

====================================================================== Einde pagina 200 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 201 ======================================================================

<pre>zoals de Baanstee in Purmerend. De vraag naar elektriciteit is daardoor
groot. En die vraag wordt alleen nog maar groter: de komende jaren moeten
veel woningen worden bijgebouwd, de industrie stapt over op groene stroom,
het vervoer wordt steeds meer elektrisch en bestaande huizen gaan van het
gas af. Ook de opwekking van duurzame energie, vooral via zonnepanelen op
daken, neemt gestaag toe. Het elektriciteitsnet in Zaanstreek/Waterland
staat door deze ontwikkelingen onder druk.

Wat is de huidige situatie van het energienet?
In Zaanstreek/Waterland wordt veel energie opgewekt via zonnepanelen op
daken. In de landelijke gebieden leidt dit vaak tot knelpunten, vanwege de
lange dunne kabels die daar liggen. Maar ook in de stedelijke gebieden kan
een forse groei van het aantal zonnepanelen op daken tot knelpunten leiden.
Waar knelpunten ontstaan, verzwaart de netbeheerder het net. De grootste
opgave is de uitbreiding van het netwerk in de stedelijke gebieden door de
groeiende behoefte aan elektriciteit. Bijvoorbeeld door binnenstedelijke
woningbouw, zoals het Hembrugterrein en Purmerend Stationsgebied, en de
ontwikkeling van industrieclusters zoals Hoogtij. Ook de industrie vraagt
steeds meer vermogen en moet daarom vaker direct op een
transformatorstation worden aangesloten. Dat gebeurt via zogenoemde vrije
velden, een soort stopcontacten op het station. Vrije velden zijn echter
schaars.

De vraag naar stroom neemt sneller toe dan de netbeheerder kan bijhouden.
Tussen 2025 en 2030 verwacht Liander dat de meeste transformatorstations
hun maximale capaciteit hebben bereikt en dat de transportcapaciteit is
verdubbeld. Dit zorgt voor veel werkzaamheden aan de energie-infrastructuur
de komende jaren. Voor verschillende nieuwe of uit te breiden stations is de
netbeheerder al begonnen met de voorbereidingen en lopen er gesprekken
met de betrokken gemeenten. Dit is essentieel, want de uitbreiding of bouw
van een transformatorstation duurt gemiddeld vijf tot acht jaar. Zeker in de
schaarse ruimte van hoogstedelijke gebieden is het een tijdrovende opgave
om locaties te vinden. Ook het doorlopen van de bijbehorende
vergunningstrajecten en inspraakprocedures kosten veel tijd.

Wat is de impact van de Regionale Energiestrategie 1.0?
In de concept-RES ging de deelregio vooral uit van het opwekken van
duurzame energie door zon op dak. In de RES 1.0 staan ook plannen voor
wind- en zonne-energie, bijvoorbeeld rondom het Noordzeekanaal en in
Waterland rondom Marken. Met direct betrokkenen moeten deze plannen
nog verder verkend worden.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      187
</pre>

====================================================================== Einde pagina 201 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 202 ======================================================================

<pre>Impact op elektriciteitsstations op basis van het RES 1.0-bod




Uit de netimpactanalyse komen de volgende bevindingen naar voren:
• Het merendeel van de transformatorstations heeft voldoende capaciteit
    om de zoekgebieden voor grootschalige opwek binnen
    Zaanstreek/Waterland aan te sluiten. Alleen transformatorstation Edam
    heeft op dit moment onvoldoende capaciteit voor de twee zoekgebieden
    in Waterland. De investeringsplannen van netbeheerder Liander gaan
    echter al uit van de bouw van een nieuw station in de omgeving van
    Purmerend. Hierdoor kunnen ook deze zoekgebieden vóór 2030 worden
    aangesloten. Voor alle transformatorstations geldt wel dat de
    stopcontacten schaars zijn.
• Zon op dak brengt grote uitdagingen met zich mee in de lokale netten.
    Zon op dak wordt niet direct op de transformatorstations aangesloten,
    maar op het middenspannings- of laagspanningsnet. De versnippering
    van zon op dak zorgt daarbij voor uitdagingen over de hele deelregio.
    Door de piekbelasting van zon op dak zal Liander veelal lagergelegen
    netdelen (transformatorstations, kabels) moeten verzwaren. Dit is een




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                   188
</pre>

====================================================================== Einde pagina 202 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 203 ======================================================================

<pre>    enorme opgave omdat daarvoor veel straten opengebroken moeten
    worden. Deze werkzaamheden kennen lange doorlooptijden en brengen
    hoge maatschappelijke kosten en overlast met zich mee.
•   Knelpunten op stations ontstaan door de toenemende vraag naar
    energie door woningbouw, industrie en elektrische mobiliteit. Dit zorgt
    voor het bereiken van de maximale capaciteit bij zeven
    transformatorstations vóór 2030. Op twee stations is voldoende
    capaciteit tot na 2030. De investeringsplannen van Liander gaan uit van
    drie nieuwe en vijf uit te breiden stations die voor 2030 in bedrijf moeten
    gaan. Met deze uitbreidingen kunnen de voorziene knelpunten worden
    opgelost. Voor de bouw en uitbreiding van stations geldt een gemiddelde
    realisatietijd van vijf tot zeven jaar. Het zoeken naar een geschikte locatie
    is daarbij het meest cruciale onderdeel. Om tijdig de toenemende vraag
    naar energie aan te kunnen sluiten, is het van belang deze zoektocht naar
    geschikte locaties samen met de regio te organiseren.

Wat kan de regio doen?
Door het energiesysteem efficiënt in te richten, zijn er minder uitbreidingen
en nieuwe transformatorstations nodig. Om hierop in te spelen geeft de
netbeheerder een aantal principes mee:
• Cluster energieopwek. Door het opwekken van energie te clusteren in
    een project, zijn minder verbindingen en stopcontacten nodig op het
    transformatorstation. Zo kunnen bijvoorbeeld windturbines langs het
    Noorzeekanaal als één project worden ontwikkeld maar ook als meerdere
    projecten waardoor je meer stopcontacten op het transformatorstation
    nodig hebt. De stopcontacten zijn schaars op de transformatorstations in
    Zaanstreek/Waterland. Door te clusteren binnen een zoekgebied kunnen
    uitbreidingen worden voorkomen.
• Combineer wind en zon en maak gebruik van cable pooling. Door wind
    en zon te combineren op één aansluiting wordt het netwerk efficiënt
    gebruikt en zijn er minder stopcontacten op het station nodig. Deze
    mogelijkheid kan verder verkend worden bij bijvoorbeeld het zoekgebied
    Noordzeekanaal.
• Combineer vraag en aanbod. Voor zon op dak is veel draagvlak, maar
    tegelijkertijd brengt dit potentieel enorme uitdagingen met zich mee voor
    het elektriciteitsnet. Dit vraagt om coördinatie vanuit de regio. Liander
    adviseert om eerst te beginnen op daken die geclusterd liggen of waar
    een hoog constant verbruik van energie is. Dit zorgt voor minder kabels
    en minder transport van energie doordat de opgewekte energie
    tegelijkertijd verbruikt wordt op de locaties. Bedrijventerreinen zijn,
    vanuit slim gebruik van het elektriciteitsnet, in de regel een goed




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         189
</pre>

====================================================================== Einde pagina 203 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 204 ======================================================================

<pre>    startpunt. Maar ook de koppeling van grote energievragers (zoals
    industrie langs het Noordzeekanaal) met grootschalige opwek (wind,
    zonneweides) kan transport van energie voorkomen. Benut zo’n
    bestaande energieaansluiting van de industrie óók voor opwek.
•   Plan opweklocaties in de buurt van transformatorstations met
    teruglevercapaciteit. Bij de zoekgebieden in Waterland is de afstand tot
    een transformatorstation groot. Dit vraagt om kabels over lange
    afstanden door gronden van meerdere eigenaren. Hierdoor is de
    realisatie niet alleen kostbaar en tijdrovend, maar gaat dit ook gepaard
    met impact op de omgeving gedurende graafwerkzaamheden. Locaties
    dicht bij een transformatorstation, zoals langs het Noorzeekanaal
    rondom Hoogtij, hebben daarom vanuit het energiesysteem de voorkeur.

Daarnaast adviseert de netbeheerder om gezamenlijk (gemeenten, provincie,
ontwikkelaars, netbeheerders enz.) een uitvoeringsprogramma op te starten.
Dit geeft meer grip op de haalbaarheid van de realisatie van de
(opwek)ambities vóór 2030. Niet alleen duurzame opwek vereist ruimtelijke
inpassing, ook energie-infrastructuur. Dit dient samen te komen in een
samenwerking binnen een uitvoeringsprogramma.




10.5 Participatie en draagvlak
Samen zoeken
In 2018 is Zaanstreek/Waterland gestart met het opstellen van zijn bijdrage
aan de Regionale Energiestrategie in de deelregio. Voor het opstellen van de
concept-RES zijn meerdere werksessies, twee regionale ateliers en twee
regioraden en diverse informatieavonden georganiseerd. Tijdens deze sessies
met professionele stakeholders, bestuurders, geïnteresseerden en
belanghebbenden, waaronder energiecoöperaties, is brede steun
uitgesproken voor het opwekken van zonne-energie door maximale benutting
van beschikbare daken (met een capaciteit voor meer dan zestig panelen) en
op grote parkeerplaatsen. In een aantal gemeenten wordt ook gekeken naar
zonne-energie op uitgeefbare of niet in gebruik genomen gronden op
bedrijventerreinen.

Tijdens de ateliers die werden georganiseerd voor de deelregio
Zaanstreek/Waterland is gezocht naar aanvullende zoekgebieden. Dit
zoekproces en de reacties van de gemeenteraden hebben geleid tot de
volgende aanvullende zoekgebieden, die terugkomen in de potentie voor
Zaanstreek/Waterland in de RES 1.0:




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      190
</pre>

====================================================================== Einde pagina 204 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 205 ======================================================================

<pre>•      Zon op de Bukdijk (Waterland).
•      Wind bij de Nes (Waterland).
•      Zon en wind in het Noordzeekanaalgebied (Zaanstad).
•      Zon langs de A7 (berm)103, A8 en ten noorden van de A10 (Polder
       Oostzaan en Landsmeerderveld).

De haalbaarheid van de specifieke zoekgebieden en het draagvlak hiervoor
worden in 2021 verder verkend tijdens diverse bijeenkomsten.




103   De verkenning omvat gronden van Rijkswaterstaat.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       191
</pre>

====================================================================== Einde pagina 205 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 206 ======================================================================

<pre>11. Relaties met andere opgaven
De Regionale Energiestrategie (RES) richt zich op de opgave om over te
stappen van fossiele brandstoffen op duurzame elektriciteit en warmte voor
de gebouwde omgeving. Daarbij ligt de focus op grootschalige opwek van
hernieuwbare energie en het inzetten van bovenregionale warmtebronnen.
Die opgave staat echter niet op zichzelf en heeft relaties met andere
opgaven, thema’s en sectoren. Hoewel deze opgaven geen deel uitmaken van
de RES 1.0, belicht dit hoofdstuk de relatie met die andere opgaven en de
kansen en aandachtspunten die de energietransitie met zich meebrengt. Dit
hoofdstuk dient als extra informatie bij de RES en heeft als focus Noord-
Holland Zuid. De teksten in dit hoofdstuk zijn in samenspraak met
verschillende partijen tot stand gekomen.




11.1 Klimaattafels
Industrie
Energietransitie in het Noordzeekanaalgebied
De industrie heeft haar ‘eigen’ Klimaattafel, waar landelijk en regionaal
afspraken worden gemaakt over terugdringing van de CO2-uitstoot en de te
zetten stappen in de energie- en warmtetransitie. Het Noordzeekanaalgebied
(NZKG) is een van de vijf nationale industrieclusters die in Nederland als
koploper worden gezien voor de energietransitie en die internationaal een
belangrijke rol spelen. De bedrijven, overheden en de zeehavens in het
Noordzeekanaalgebied hebben de koploperrol opgepakt en streven naar een
bijna volledig CO₂-neutrale en circulaire economie in 2050. Voor 2030 is het
doel om 49 procent minder CO₂ uit te stoten ten opzichte van 1990. Voor de
industrie in het NZKG komt dit neer op een reductiedoelstelling van 4 Mton.

De industrie en de Regionale Energiestrategie
De RES gaat over de gebouwde omgeving, maar heeft veel dwarsverbanden
met de industrie. Zo wordt vanuit de RES sterk gekeken naar de
bedrijventerreinen en infrastructuur in het NKZG om windturbines en
zonneparken en -panelen (op daken) te realiseren. Ook ziet de RES de
industrie als potentiële leverancier van warmte voor de gebouwde omgeving
en beschikken de industriële bedrijven en de energieproducenten over de
processen, kennis en faciliteiten om bijvoorbeeld waterstof en
biobrandstoffen te produceren. Misschien wel de belangrijkste relatie tussen
de RES en de energietransitie in de industrie zijn de energienetwerken. De




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        192
</pre>

====================================================================== Einde pagina 206 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 207 ======================================================================

<pre>energietransitie vraagt om een nieuwe, robuustere energie-infrastructuur.
Naast modernisering van de huidige elektriciteitsinfrastructuur gaat het op
termijn om het gebruikmaken van nieuwe energiedragers zoals waterstof.
Daarbij moet worden verkend of en zo ja, in welke mate integratie van de
verschillende energiedragende systemen kan bijdragen aan de nieuwe
energie-infrastructuur.

Cluster Energie Strategie (CES) Noordzeekanaalgebied
Het NZKG heeft in het voorjaar van 2020 een Regioplan opgesteld en werkt
momenteel aan een Cluster Energie Strategie (CES). De aanleiding voor de
CES is het kabinetsbesluit dat alle industrieclusters een CES moeten
opstellen als uitvloeisel van het advies van de Taskforce Infrastructuur
Klimaatakkoord Industrie (TIKI).

De CES omvat een analyse van de energievraagontwikkeling van de industrie
en geeft aan welke energie-infrastructuur daarvoor nodig is. In dit kader
wordt bij 25 grote energieverbruikers en -aanbieders in de regio Noord-
Holland Zuid geïnventariseerd welke plannen zij hebben en wat er nodig is
om deze plannen te realiseren op het gebied van infrastructuur, ruimte en
andere randvoorwaarden. Bedrijven worden gevraagd de mate van
waarschijnlijkheid van toekomstige investeringen aan te geven. De
netbeheerders brengen mede op basis van de inventarisatie in beeld welke
infrastructuur benodigd is in 2030, met een doorkijk naar 2050. Dit heeft
betrekking op alle energiedragers. Op deze manier vormt de CES
onderbouwing voor de nut en noodzaak van infrastructuurprojecten.

Het tijdig beschikbaar hebben van de benodigde energie-infrastructuur is een
aandachtspunt. Op dit moment is de infrastructuurontwikkeling reactief en
komen de beschikbaarheid (daar waar je het wilt hebben) en gelijktijdigheid
(evenwicht tussen vraag en aanbod) onder druk. Door schaarser wordende
(milieu)ruimte en de sterk groeiende energievraag, neemt de doorlooptijd van
infrastructuurontwikkeling toe. Het doel van de CES, die tweejaarlijks wordt
geactualiseerd, is om een groeiend wederzijds commitment te krijgen tussen
bedrijven, netbeheerders en overheden. Deze ketensamenwerking moet stap
voor stap tot stand komen en vergt vertrouwen en commitment van partijen.
Met de CES 1.0 wordt hiermee een begin gemaakt.

Waterstof in het NZKG (zie ook paragraaf hierna)
Een van de sporen in het Regioplan NZKG is het geleidelijk omzetten van het
aardgasnet naar een waterstofnet, inclusief aansluiting op een landelijk net.
Er is groeiende behoefte aan waterstof ter vervanging van aardgas en als




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 207 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 208 ======================================================================

<pre>energieopslag. Het NZKG is een voor de hand liggende locatie voor
waterstofproductie, vanwege het aanbod aan hernieuwbare energie
(aanlanding wind op zee) en de omvangrijke (potentiële) vraag. De opgave is
om de aardgasnetten voor waterstof geschikt te maken. De haven van
Amsterdam zet in op de ontwikkeling van regionale waterstofinfrastructuur
(Hydroport) om bedrijven in het Havengebied te faciliteren bij hun overstap
naar groene waterstof. In het kader van het H2ermes-project werkt de regio
samen met onder andere de Gasunie aan de waterstofinfrastructuur. Er
wordt naar gestreefd deze in 2024 beschikbaar te hebben.

Consortium H2ermes onderzoekt sinds 2018 de mogelijkheden voor een
waterstoffabriek op het terrein van Tata Steel




Waterstof
Onderzoek naar en de productie van waterstof vormt geen onderdeel van de
RES. Deze opgave ligt bij de Klimaattafel Industrie. Door de energietransitie
is er steeds meer aandacht voor waterstof als energiedrager en brandstof.
Een duurzame energiedrager is vereist om de klimaatdoelen te halen,
specifieke sectoren te verduurzamen en in de toekomst grootschalig energie
op te slaan. Waterstof zal naar verwachting (een deel) van deze oplossing
kunnen zijn. Waterstof is een energiedrager en geen duurzame energiebron.
Waterstof levert zelfstandig dan ook geen bijdrage aan de duurzame opwek
van elektriciteit of warmte.

Waterstof in de gebouwde omgeving
Een serieuze toepassing van waterstof in de gebouwde omgeving is niet
voorzien voor 2030. Dit komt onder meer doordat de toepassing van




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       194
</pre>

====================================================================== Einde pagina 208 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 209 ======================================================================

<pre>waterstof in de gebouwde omgeving nog niet voldoende ontwikkeld is. Het
vergt tijd en experimenteerruimte om de toepassing van waterstof in de
gebouwde omgeving te ontwikkelen. Tot 2030 vinden enkele pilotprojecten
plaats. In Graft-De Rijp vindt momenteel een haalbaarheidsanalyse plaats en
op Texel worden de mogelijkheden voor de inzet van waterstof onderzocht.
Het katern Energie-infrastructuur bevat een uitgebreide toelichting op de
uitdagingen en inzet van waterstof in de gebouwde omgeving.

Waterstof voor industrie en transport
De noodzaak voor waterstof in de industrie is groter dan in de gebouwde
omgeving. De industrie heeft hogetemperatuurwarmte nodig die nu vaak uit
aardgas komt. Deze temperaturen kunnen zeer lastig bereikt worden met
warmtepompen of boilers, zoals huishoudens die kunnen gebruiken. Met
waterstof is het opwekken van deze hogetemperatuurwarmte wel mogelijk,
wat het een belangrijke energiedrager voor de industrie maakt.

Ook in zwaar transport over lange afstanden zal waterstof naar verwachting
een rol gaan spelen. Batterijen zijn mogelijk te zwaar, te duur en te groot
voor specifieke toepassingen van transport. Toch zullen voor veel
transporttoepassingen batterijen gebruikt gaan worden. Voor de
verduurzaming van de industrie en transport wordt ingezet op de
energiebron die past bij de specifieke context. Dit kan elektrificatie
betekenen, maar ook de inzet van waterstof en andere brandstoffen. De
context bepaalt uiteindelijk de keuze.

Waterstof zal een groeiende rol gaan spelen in de industrie en transport
richting 2030. Hoe groot deze rol gaat zijn, is echter nog onzeker. De
Nederlandse overheid en Gasunie werken aan het ontwikkelen van een
zogenoemde waterstofbackbone. Deze omvat waterstofnetwerken in de vijf
industriële clusters en grote nationale leidingen die deze clusters verbinden.
Er bestaan verschillende plannen voor waterstoftankstations, gericht op
vracht- en personenvervoer. De eerste tankstations worden in 2021 in Noord-
Holland opgeleverd.

Datacenters en de energietransitie
Datacenters hebben een grote invloed op het energiesysteem vanwege hun
grote energievraag. Nederland huisvest een derde van de Europese
datacentercapaciteit en ruim 70 procent daarvan bevindt zich in de MRA. Het
aantal datacenteraanvragen neemt snel toe en wederom het grootste deel
daarvan wil zich wegens connectiviteitsredenen vestigen in de MRA. Het
elektriciteitsnetwerk van Noord-Holland Zuid zit echter aan zijn




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 209 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 210 ======================================================================

<pre>capaciteitsgrenzen (zie de netimpactanalyse en de Systeemstudie
Infrastructuur NH 2020-2050). Daarnaast hebben de datacenters een grote
ruimteclaim en is ruimte in toenemende mate schaars. Vanuit
infrastructuuroogpunt is het slim om de datacenters dicht bij
elektriciteitsaanbod te plaatsen (systeemefficiëntie).
Momenteel (eerste helft 2021) wordt uitgezocht wat de beste plek is voor een
vierde datacentercluster in de MRA. Er is een ‘principekeuze’ gemaakt voor
Almere/Zeewolde. Deze plek is geen onderdeel van de RES Noord-Holland
Zuid, maar wordt zijdelings wel meegewogen omdat die keuze wordt
gekoppeld aan het traject van de MRA-Verstedelijkingsstrategie. Ook het
tijdsbeslag overstijgt de periode tot 2030, de afweging neemt al gauw een
periode in beslag van meer dan tien jaar In de RES 2.0 zal, indien relevant
voor de regio Noord-Holland Zuid, een update van deze ontwikkeling worden
opgenomen.

Energie- en warmtetransitie in de land- en tuinbouwsector
De land- en tuinbouwsector is cruciaal in de energie- en klimaattransitie waar
Nederland voor staat. Enerzijds om op een duurzame manier met warmte- en
elektriciteitsgebruik om te gaan en om de uitstoot van CO2 en stikstof te
verminderen. Anderzijds om op verantwoorde wijze ruimte te vinden voor de
grootschalige hernieuwbare energieopwek waar de RES over gaat. In deze
paragraaf wordt deze opgave geschetst. Boodschap van de sector is dat deze
zijn verantwoordelijkheid neemt, maar dat wel gedegen rekening moet
worden gehouden met het belang van de land- en tuinbouwsector en de
andere opgaven waar deze voor staat.

Doel: vermindering emissie broeikasgassen met 3,5 Mton in 2030
In het Klimaatakkoord (juni 2019) en het Tuinbouwakkoord (maart 2019) zijn
afspraken gemaakt over vermindering van CO2-uitstoot en verduurzaming van
energieverbruik. De ambitie van de agrarische sector is om de
onvermijdelijke uitstoot van broeikasgassen en de productie en het gebruik
van hernieuwbare energie met elkaar in balans te brengen. In het
Klimaatakkoord hebben de landbouw- en landgebruiksectoren
(grondeigenaren en bos- en natuurbeheerders) een taakstellende opgave
gekregen voor een additionele afname van 3,5 Mton broeikasgasemissies in
2030. Doel hiervan is om een bijdrage te leveren aan de kabinetsdoelstelling
van 49 procent CO2-reductie voor Nederland.

Gezamenlijke opgave
Van alle betrokken partijen wordt inzet verwacht om de doelen te bereiken:
van de boeren, van gemeenten en provincie en van het Rijk.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       196
</pre>

====================================================================== Einde pagina 210 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 211 ======================================================================

<pre>Vertegenwoordigers van Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO) en
de glastuinbouw en andere partijen die de agrarische sector raken, zijn nauw
betrokken bij het RES-proces. In de RES-regio Noord-Holland Zuid zetten
deze partijen zich in om te zorgen voor optimale benutting van de
mogelijkheden op en rond het boerenerf voor de opwek van hernieuwbare
energie.

Vraagstuk verschilt per type landbouw
Afhankelijk van het type landbouw – bloembollenteelt, akkerbouw,
vollegrondsgroenteteelt, glastuinbouw, melkveehouderij en veeteelt – ligt bij
de energievraag de nadruk op warmte of elektriciteit. De agrarische sector
staat voor tal van opgaven die gekoppeld zijn aan de energietransitie. Denk
daarbij aan de verduurzaming van het energiegebruik, de uitbreiding van de
energie-infrastructuur en de levering en opwekking van elektriciteit. Naast
benodigde energiebronnen voor warmte, is er met name in de glastuinbouw
ook elektriciteit nodig voor opslag, koeling en toenemend gebruik van
ledverlichting. Daarnaast is een betrouwbare en betaalbare CO2-voorziening
(in een klimaatneutrale glastuinbouw zonder aardgas moet de CO2 die nodig
is voor de teelt uit andere bronnen komen) van groot belang voor de transitie
in de glastuinbouw.

Het buitengebied als plek voor opwek van hernieuwbare energie
Voor de opwek van duurzame energie ligt de meeste ruimte in het
buitengebied. Daarmee biedt de agrarische sector mogelijk een deel van de
oplossing en is de sector actief betrokken bij de RES. De agrarische sector
wil hieraan bijdragen door de koppeling te leggen tussen de eigen opgaven
en die van de RES. Om de ambities van de RES op een evenwichtige manier
te realiseren, en die recht doet aan alle belangen, pleit de agrarische sector
ervoor om regionale gebiedsaanpakken te ontwikkelen om energie, natuur en
landbouw in synergie te laten opereren (zie kader hieronder).

De druk op de ruimte is groot, de boeren geven er daarom sterk de voorkeur
aan om de agrarische gronden primair te gebruiken voor
productiedoeleinden. Toch zijn deze gronden niet bij voorbaat uitgesloten
voor de opwek van duurzame energie. Op landbouwgrond waar wel opwek
mogelijk is, pleit de sector ervoor dat boeren kunnen participeren, in lijn met
het streven naar 50 procent lokaal eigendom.

Boerenerf optimaal benutten




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        197
</pre>

====================================================================== Einde pagina 211 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 212 ======================================================================

<pre>Overheden en agrarische partijen zetten zich in om te zorgen voor optimale
benutting van de mogelijkheden op en rondom het boerenerf voor de opwek
van hernieuwbare energie (zie kader hieronder).




Thematafel Energietransitie: kansen voor agrariërs
Na het opleveren van de concept-RES is aan de thematafel Energietransitie: kansen voor
agrariërs, met elkaar gesproken over het toekomstbeeld van de sector en wat nodig is om samen
te werken aan de gemeenschappelijke doelstellingen. Bij LTO en de glastuinbouw bestaat grote
bereidheid om bij te dragen aan het gesprek en de uitvoering van de opgave rondom de
regionale opwek van hernieuwbare energie. Ter inspiratie hebben zij hun beeld bij het ‘erf van de
toekomst’ gepresenteerd. In deze schets ziet men door de oogharen hoe het boe renerf, de
bijbehorende agrarische gronden en de glastuinbouwgebieden in de toekomst mogelijk kunnen
worden ingezet. Daarnaast is geschetst welke mogelijkheden en innovaties er zoal (te
verwachten) zijn. Hoewel niet alle onderdelen van deze toekomstvisie passen in het bestaande
beleid van provincie en gemeenten, biedt de schets een uitstekend handvat voor het gesprek met
alle deelnemers. Aan tafel is gesproken over kansen en belemmeringen om het ‘erf van de
toekomst’ te kunnen realiseren. Naast verkennen van (toekomstige) technische oplossingen voor
opwek en opslag, ging het gesprek vooral over de manier waarop in een gebied draagvlak en een
goede balans met het elektriciteitsnet ontstaan. Het katern Thematafels bevat een inhoudelijke
samenvatting van het ‘erf van de toekomst’ (schets met toelichting), zowel vanuit de visie van
LTO als die van de glastuinbouw.


Zwaartepunt van de energieopgave ligt bij de glastuinbouw
Het energieverbruik van de glastuinbouw (9-10 PJ) domineert het verbruik in
de landbouw in de provincie (17-18 PJ)104. Het energieverbruik en de CO2-
emissie van de sector worden grotendeels bepaald door het glasareaal,
teelttype (belicht of onbelicht, koude of warme teelten) en door de soort
energievoorziening.

Maatschappelijke belangen en bedrijfseconomische overwegingen maken dat
energie een van de belangrijkste actuele thema’s is in de glastuinbouw. De
energiestromen zijn leidend. De glastuinbouw heeft als basisbehoeften
betaalbare elektriciteit voor de belichting, warmte, water en CO2. Ongeveer
30 procent van de bedrijfskosten betreft deze energiestromen.

Greenport Aalsmeer


104   Bron: Staat van de energietransitie (november 2017).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                        198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 212 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 213 ======================================================================

<pre>In 2020 zijn in Greenport Aalsmeer gebiedsinventarisaties uitgevoerd die in
2021 samen met gemeenten en ondernemers de komende jaren lokaal
worden uitgewerkt tot uitvoeringsplannen. De inventarisaties geven een
eerste beeld van de energieopgave in de tuinbouw.

Bij de verdere uitwerking naar uitvoeringsplannen, moeten de ontwikkeling
van ruimte, van economie en de energieontwikkeling met elkaar in evenwicht
worden gebracht.

Landelijke programma’s glastuinbouw
•      Vanuit het programma Kas als Energiebron 105 is een schat aan informatie en
       (teelt)technische kennis over energiebesparing en duurzame invulling van een
       glastuinbouwteelt beschikbaar. Het Nieuwe Telen (HNT) is daarbij een aanpak die ontstaan
       is vanuit het programma Kas als Energiebron om via een betere kennis van natuurkunde en
       plantfysiologie beter, preciezer te kunnen telen hetgeen automatisch blijkt te leiden tot
       energiebesparing. Veel van de mogelijkheden tot energiebesparing en duurzame energie
       zijn nog niet gerealiseerd omdat de opties onvoldoende bekend zijn, er risico’s aan kleven
       of (nog) niet economisch rendabel zijn. Verdiepend onderzoek wordt landelijk aangepakt.
       Regionaal liggen er kansen voor een intensievere uitrol van kennis die al is opgebouwd.
•      Na het Klimaatakkoord is daarnaast het transitiecollege Kas als Energiebron in het leven
       geroepen. Dit college is verantwoordelijk voor de operationalisering, uitvoering en borging
       van de afspraken die betrokken partijen (ministerie, provincies, GreenPorts Nederland en
       andere) in het Klimaatakkoord en Tuinbouwakkoord hebben gemaakt. De afspraken
       betreffen bijvoorbeeld de aanvoer van CO2, warmte en elektriciteit en hebben als doel een
       klimaatneutrale glastuinbouwsector in 2040.
•      Vanuit het plattelandsontwikkelingsprogramma POP3 wordt onderzocht of er middelen
       gereserveerd kunnen worden voor de Verplaatsingsregeling van landbouwbedrijven. Naast
       een bijdrage aan de ruimtelijke schuifpuzzel, draagt deze regeling ook bij aan de
       modernisering van de glastuinbouw. Deze regeling stimuleert clustering om opgaven op het
       gebied van verduurzaming collectiever gedragen te krijgen. Ook gelijkspanning kan daar
       bijvoorbeeld een rol in spelen, evenals warmtenetten.


Mobiliteit
Opgave, doelstellingen en aanpak
In de huidige situatie neemt de mobiliteitssector (personenvervoer,
vrachtverkeer, binnenvaart, mobiele werktuigen) ongeveer 20 procent van het


105   Kas als Energiebron is het innovatieprogramma dat energiebesparing en het gebruik
van duurzame energie in de glastuinbouw stimuleert. Glastuinbouw Nederland en het
ministerie van LNV trekken hierin samen op.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                             199
</pre>

====================================================================== Einde pagina 213 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 214 ======================================================================

<pre>energieverbruik in Noord-Holland voor zijn rekening. Uit de Nationale Markt-
en Capaciteitsanalyse (NMCA 2017106) blijkt dat de mobiliteitsbehoefte van
met name het zuidelijke deel van Noord-Holland tot 2040 fors groeit. Het
terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen en de omslag naar
een circulaire economie moeten dus gecombineerd worden met een
groeiende mobiliteitsopgave. De transitie van fossiel naar voornamelijk
elektrisch rijden zal zorgen voor een toenemende vraag naar elektriciteit voor
mobiliteit.

Om de doelstellingen uit het Klimaatakkoord
uit te werken, wordt een Regionaal
Mobiliteitsprogramma (RMP) Noord-Holland &
Flevoland opgesteld. Vanuit het RMP wordt
gestreefd naar het verminderen van de CO 2-
uitstoot naar een maximale uitstoot van 4,2
Mton voor de sector mobiliteit en transport.
Dit is voor heel Noord-Holland en Flevoland
samen in 2030. Het streven van maximaal 4,2
Mton is een reductie van 16 procent ten
opzichte van het niveau in 1990. Dit betreft de
minimale te halen doelstelling op basis van
afspraken uit het Energieakkoord. Op basis
van het Klimaatakkoord (49 procent) en de
nieuwe EU-doelstelling om te komen tot 55
procent reductie, streven we in Noord-Holland
en Flevoland nadrukkelijk naar een maximale
uitstoot van 2,2 Mton in 2030. Dit betreft dan
een reductie van 55 procent ten opzichte van
1990 conform de EU-doelstelling. Ter
referentie: als alle inwoners van Nederland één
tot twee dagen per week thuiswerken, dan
scheelt dit 1,3 Mton CO2-uitstoot per jaar.

Het RMP ontwikkelt een samenhangend pakket aan maatregelen voor de
uitvoering van het Klimaatakkoord. Dit maatregelenpakket geeft een
overzicht van wat alle individuele betrokken partijen uitvoeren, gaan
uitvoeren en kunnen gaan uitvoeren. Het uitvoeringsprogramma wordt
gebruikt om stap voor stap naar het doel in 2030 toe te werken. De

106   Het rapport Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse vindt u op de website van de
Rijksoverheid




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                   200
</pre>

====================================================================== Einde pagina 214 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 215 ======================================================================

<pre>processen voor het RMP en de RES lopen parallel aan elkaar en er vindt
intensieve afstemming plaats tussen beide programma’s. Het
maatregelenpakket dat wordt opgesteld door het RMP en de daarbij
behorende doorberekening worden half 2021 verwacht. Deze doorberekening
geeft ons meer inzicht in duurzame mobiliteitsmaatregelen die effectief zijn
in het terugdringen van de CO2-uitstoot. De verwachting is dat het stimuleren
van elektrisch vervoer hier een positieve bijdrage aan kan leveren. In nauwe
samenwerking met de RES wordt gezocht naar bijpassende
opwekmogelijkheden voor zonne- en windenergie om de toenemende
elektriciteitsvraag vanuit de mobiliteitssector te kunnen faciliteren.

Ontwikkelingen op het gebied van duurzame mobiliteit in Noord-Holland
Naast het opstellen van een RMP spelen er nog meer ontwikkelingen rondom
duurzame mobiliteit, zoals de transitie naar elektrisch personenvervoer.
Vanaf 2020 realiseert Pitpoint (in opdracht van MRA-Elektrisch) 20.000
nieuwe laadpunten in de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht. De
stroom hiervoor wordt onder andere geleverd door 134.000 nog te plaatsen
zonnepanelen. De zoekgebieden in de RES bieden de mogelijkheid om
plekken te vinden waar deze zonnepanelen geplaatst kunnen worden.
Daarnaast zijn steeds meer gemeenten bezig met het ontwikkelen van zero-
emissiezones, zero-emissiestadslogistiek en zero-emissie-ov-concessies. Al
deze ontwikkelingen vragen om laadinfrastructuur en groene stroom en
beïnvloeden daarmee de benodigde vraag naar duurzame energie in de
provincie Noord-Holland. De verwachte elektriciteitsvraag voor mobiliteit in
2030 is circa 1,3 TWh107. Alle ontwikkelingen op het gebied van duurzame
mobiliteit in Noord-Holland worden opgenomen in het RMP.




11.2 Economie, ruimte en maatschappij
Bedrijventerreinen
Kansen voor verduurzaming energiegebruik
Op bedrijventerreinen wordt veel energie verbruikt voor bedrijfsprocessen,
verwarming van gebouwen en voor transport. Waar veel wordt verbruikt, kan
ook veel worden bespaard. Daarnaast kan op bedrijventerreinen ook veel
energie worden opgewekt. Denk aan grote daken voor zonnepanelen en –
onder voorwaarden – aan windenergie. Verder liggen er mogelijkheden om
het energienetwerk te ontlasten. Het huidige systeem van centrale
energieopwekking wordt in toenemende mate omgevormd naar meer lokale

107   Meer informatie hierover lees je in het katern Energie-infrastructuur.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                         201
</pre>

====================================================================== Einde pagina 215 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 216 ======================================================================

<pre>en regionale opwekking. Op bedrijventerreinen is in het algemeen de fysieke
en milieutechnische ruimte om dit te faciliteren in de vorm van
energieopslag, transformatorstations enz.




Ontwikkeling naar energiehubs
Gezien het bovenstaande, kunnen bedrijventerreinen een ontwikkeling
doorlopen naar belangrijke energiehubs. Hiermee ontstaan bedrijventerreinen
die zelfvoorzienend (al dan niet in interactie met de omgeving), CO2-neutraal
en minimaal energieneutraal of zelfs energiepositief zijn. De potentie om een
bijdrage te leveren aan de energietransitie verschilt sterk per
bedrijventerrein. Deze hangt samen met zaken als grootte van het terrein,
ouderdom van de gebouwen, type bedrijventerrein, de ruimte op het
energienet, de nabijheid van energiestations, warmtebronnen en woningen.

Initiatieven op bedrijventerreinen in Noord-Holland Zuid
In Noord-Holland Zuid zijn 230 bedrijventerreinen. Op een groot aantal
hiervan ontplooien ondernemers, gemeenten en omgevingsdiensten
gezamenlijk initiatieven om de energietransitie op gang te brengen.
Koplopers in de energietransitie op bedrijventerreinen in Noord-Holland Zuid
zijn onder andere de initiatieven SAENZ U.A. (Zaanstad) en GreenBiz IJmond
(zie kader hieronder). Ook in andere deelregio’s en gemeenten start het
Projectbureau Herstructurering Bedrijventerreinen (PHB)108 samen met
gemeenten en ondernemers, initiatieven om op bedrijventerreinen energie te
besparen en duurzaam op te wekken, voor een belangrijk deel door
zonnepanelen op daken.

SAENZ U.A.
SAENZ U.A. (SAENZ) is een in 2016 gestarte coöperatieve vereniging van, voor en door
ondernemers. De bij SAENZ aangesloten bedrijven zijn gevestigd in Wormerveer op de
bedrijventerreinen Noorderveld en Molletjesveer. Sinds 2020 kunnen ook bedrijven op
bedrijventerreinen in Zaanstad zich aansluiten.
Doelstellingen van de vereniging zijn:
•      gezamenlijke inkoop (exploitatievoordeel te realiseren voor de aangesloten leden); en
•      ondersteuning van leden bij duurzaamheidsvraagstukken.




108   PHB is actief op het gebied van kwaliteitsverbetering en verduurzaming van
bedrijventerreinen in de MRA.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                          202
</pre>

====================================================================== Einde pagina 216 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 217 ======================================================================

<pre>De 75 aangesloten bedrijven hebben in totaal een verbruik van circa 5 MW en een gasverbruik
van 600.000 m3. Circa 20 procent hiervan is op het bedrijventerrein Noorderveld/Molletjesveer.
De afgelopen jaren zijn op het bedrijventerrein onder coördinatie van SAENZ 18.000
zonnepanelen geplaatst, verdeeld over veertig bedrijfsdaken. Op dit moment is SAENZ actief met
de volgende projecten:
•   plaatsen van elektrische laadpalen en laadpleinen bij bedrijfsverzamelgebouwen.
•   realiseren van zonnepanelenprojecten op bedrijfsdaken van aangesloten leden.
•   onderzoek naar het realiseren van een lokaal energieplatform (koppeling lokale opwek
    versus lokaal verbruik).
•   onderzoek naar opslagmogelijkheden duurzame energie.
•   onderzoek naar het delen van energie en warmte met een aangrenzend nog te realiseren
    wooncomplex. Dit gebeurt in samenwerking met de ontwikkelaar van het wooncomplex.


GreenBiz IJmond
GreenBiz IJmond is een vereniging voor en door ondernemers. Doel van de vereniging is om
ondernemers en gemeenten te helpen met het verduurzamen van hun bedrijf en het
bedrijventerrein. Het initiatief is gericht op energie besparen, duurzame energie opwekken,
educatie en circulaire economie.


GreenBiz IJmond heeft de ambitie om de bedrijventerreinen in IJmond energiepositief te maken
door de bedrijven op deze terreinen te ondersteunen bij hun eigen duurzaamheidsambities op
basis van een collectieve aanpak van ondernemers. De huidige activiteiten van GreenBiz IJmond
worden uitgevoerd in de IJmond-regio.


In de vier IJmond-gemeenten Beverwijk, Uitgeest, Velsen en Heemskerk zijn ‘GreenBiz Deals’
getekend waarbij meer dan zestig ondernemers zijn betrokken. Hieruit blijkt dat de
samenwerking tussen de overheid en het bedrijfsleven werkt en effect heeft in termen van CO 2-
reductie en verlaging van het energieverbruik. In de komende periode wordt verder uitgebreid en
opgeschaald.


Potentie in Noord-Holland verder benutten
Er gebeurt kortom al het nodige, maar er liggen veel meer kansen voor
energieverduurzaming op bedrijventerreinen in Noord-Holland. PHB en
Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord hebben daarom gezamenlijk
opdracht gegeven voor een onderzoek naar de potentie in de energietransitie
van de bedrijventerreinen in Noord-Holland Noord en de MRA. Dit onderzoek
moet de kansen voor de energietransitie op alle 380 bedrijventerreinen in
beeld brengen op basis van beschikbare databronnen. Tevens worden per
deelregio de meest kansrijke bedrijventerreinen in kaart gebracht, inclusief
de te nemen maatregelen en de in te zetten instrumenten. De uitkomsten




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                        203
</pre>

====================================================================== Einde pagina 217 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 218 ======================================================================

<pre>hiervan moeten ondernemers, gemeenten en andere betrokkenen inzicht
bieden in de kansen om aan de slag te gaan met de energietransitie op
bedrijventerreinen. Om met de uitkomsten aan de slag te gaan zijn extra
inspanningen van het Rijk, de provincie en gemeenten noodzakelijk maar nog
belangrijker is draagvlak en investeringsbereidheid bij het bedrijfsleven.

Investeren in opslag en infrastructuur
Het is duidelijk dat de energietransitie meer vraagt dan alleen het plaatsen
van ledverlichting en zonnepanelen. Het nemen van andere maatregelen en
de opslag van duurzaam opgewekte energie worden steeds belangrijker, ook
gezien de problemen met het elektriciteitsnetwerk.

Op een aantal bedrijventerreinen waar ondernemers vooroplopen in de
energietransitie is men inmiddels gestart met de eerste onderdelen om tot
een slim netwerk (zogenoemde smart grids) te komen. Dit betekent dat
onderzoek en proeven worden gedaan met energiemanagementsystemen om
de opwek en het gebruik van energie zo goed mogelijk met elkaar in balans
te brengen, zoals opslag in batterijen, omzetting naar waterstof, groen gas,
warmtenetten en warmteopslag. Deze ontwikkelingen zijn bouwstenen om tot
energieneutrale of energiepositieve bedrijventerreinen te komen.

Businesscases sluitend maken
Om dergelijke ontwikkelingen mogelijk te maken is het noodzakelijk dat er
voor deze fase van onderzoek en experimenteren voldoende financiële
middelen beschikbaar zijn. Dit geldt met name voor het inzetten van
technieken en innovaties die nog geen positieve businesscase hebben. Dit
betekent dat er subsidies of andere financieringsmogelijkheden noodzakelijk
zijn om onrendabele toppen weg te nemen. Dit is des te belangrijker omdat
met de ontwikkeling van slimme netwerken het elektriciteitsnetwerk beter
kan worden benut en congestie op het netwerk kan worden voorkomen.

Ondersteuning door PHB
PHB ondersteunt en adviseert initiatieven van ondernemers(verenigingen),
gemeenten en andere betrokken stakeholders. Het doel is om
bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken door, onder andere, in te
zetten op de energietransitie. In opdracht van de provincie en de MRA helpt
PHB ondernemers te ontzorgen om zo de eerste stappen richting
verduurzaming te maken.

Provinciale subsidieregelingen




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      204
</pre>

====================================================================== Einde pagina 218 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 219 ======================================================================

<pre>Aanvullend zijn er ook enkele provinciale subsidieregelingen beschikbaar om
plannen financieel te ondersteunen. Zo is er de subsidieregeling
Ondersteuning Toekomstbestendige Werklocaties (OTW) waarmee
financiering voor het verduurzamingsproces op bedrijventerreinen kan
worden verkregen. Hiermee kunnen plannen worden opgestart en uitgewerkt.
Tevens komt per begin april 2021 2,5 miljoen euro aan subsidie beschikbaar
voor fysieke investeringen in collectieve duurzaamheidsinitiatieven. Deze
‘HIRB Fysiek Duurzaamheid’ is onderdeel van de motie Economisch Herstel
en Duurzaamheidsfonds die in mei 2020 door Provinciale Staten is
aangenomen. Hiermee kunnen plannen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.
De subsidies zijn financieel een steun in de rug, maar investeringen van
ondernemers en ook gemeenten zijn cruciaal om de beoogde opschaling en
versnelling van de grond te krijgen.

Arbeidsmarkt en scholing
De opgave op de arbeidsmarkt
De energietransitie kan alleen gerealiseerd worden met voldoende
arbeidskrachten die over de juiste vaardigheden beschikken. Dat is niet
vanzelfsprekend. Het is nodig om meer mensen aan te trekken met
aantrekkelijk en veilig werk, goede arbeidsvoorwaarden en perspectief, maar
ook om het werk slim te organiseren. Om dit te bereiken wordt in het
Klimaatakkoord aangegeven dat gezamenlijke, langdurige en
sectoroverstijgende commitment nodig is.

Ook de monitor van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), waarin de
dertig concept-RES’en worden geanalyseerd, benoemt de beschikbaarheid
van geschikte arbeidskrachten als een knelpunt voor de uitvoering van de
RES’en. Daarbij wordt met name gewezen op de zorgen bij netbeheerders
over de beschikbaarheid van arbeidskrachten voor de benodigde
aanpassingen van het elektriciteitsnetwerk.

De arbeidsmarkt is daarmee medebepalend voor het tempo en de
betaalbaarheid van de energietransitie. Omgekeerd wordt de energietransitie
de komende jaren bepalend voor de arbeidsmarkt. Als het lukt om
gezamenlijk de energietransitie met een gerichte aanpak aantrekkelijker te
maken om aan te werken en in te investeren, biedt dat Noord-Holland volop
kansen. Allereerst op een duurzame toekomst, maar ook om voorop te lopen
in een innovatieve economie met toekomstgerichte banen, ook voor mensen
die in andere sectoren werkloos (dreigen te) raken.

De inzet op een gezamenlijke aanpak op regionaal niveau




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     205
</pre>

====================================================================== Einde pagina 219 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 220 ======================================================================

<pre>Onderwijs- en arbeidsmarktissues overstijgen het niveau van de individuele
gemeente en vragen ook op regionaal niveau om samenwerking met
werknemers- en werkgeversorganisaties. Het gaat om een landelijke opgave
die vraagt om een regionale vertaling. De noodzaak om op regionaal niveau
te komen tot samenwerking tussen werkgevers- en werknemersorganisaties
en lokale en regionale overheden, vraagt om middelen die vormgeven aan die
samenwerking. In Noord-Holland gebeurt dit onder andere via de Human
Capital Agenda Klimaatopgave (HCAK).

Human Capital Agenda Klimaatopgave
De MRA heeft samen met House of Skills, in 2018 het initiatief genomen om
met de provincies Flevoland en Noord-Holland de HCAK op te stellen. Op
basis van deze agenda werken stakeholders109 samen aan de uitvoering van
het Klimaatakkoord op het gebied van arbeidsmarkt en scholing. De ervaring
die de afgelopen jaren vanuit het programma House of Skills is opgedaan,
evenals de ervaringen vanuit de arbeidsmarktregio’s en de provincie, worden
als rode draad gebruikt bij het opstellen van de HCAK. Naast de HCAK zijn
ook de provinciale visie Arbeidsmarkt & Onderwijs, een gedragen
samenwerkingsmodel110 én een nog te ontwikkelen governancemodel,
instrumenten waarin de arbeidsmarktopgaven die voortvloeien uit de RES’en
worden meegenomen.

Stand van zaken met betrekking tot de HCAK
In het kader van en in samenhang met het HCAK-traject zijn onder andere de volgende
activiteiten opgezet:
•      Door het wetenschappelijk instituut SEO Economisch Onderzoek (SEO) is globaal in kaart
       gebracht wat de arbeidsmarkteffecten van de energietransitie voor onze regio zullen zijn.
•      De noodzaak van een regionale HCAK is in gesprekken, tijdens stakeholdermeetings en via
       een enquête getoetst bij diverse stakeholders en er is gepeild hoe zij hun rol daarbij zagen.
•      De opgeleverde visualisatie van de aanpak en talentinfrastructuur hebben, tevens via de
       actualisatie van de visie op Arbeidsmarkt & Onderwijs en de inzet van een herstel en




109   Partijen waarvan betrokkenheid wordt verwacht zijn behalve overheden (provincie,
gemeenten, UWV), ook werkgevers (netbeheerder, Techniek NL, Bouwend NL),
werknemers (FNV) en onderwijsinstellingen (mbo, hbo, wo). Gezamenlijk maken zij
nadere afspraken over de samenwerking op bestuurlijk en operationeel niveau, en
eenieders (operationele) bijdrage daaraan.
110   Dit model wordt momenteel getoetst. Hiervoor is input gevraagd vanuit het
samenwerkingsverband MRA en van de 160 stakeholders uit de gehele provincie bij de
actualisatie van de visie op Arbeidsmarkt & Onderwijs.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                           206
</pre>

====================================================================== Einde pagina 220 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 221 ======================================================================

<pre>       duurzaamheidsfonds in het kader van de gevolgen van corona op de economie, geleid tot
       een actieagenda die tot een samenwerkingsmodel wordt ontwikkeld.


Intussen is door COVID-19 de wereld veranderd en is specifieke aandacht
nodig voor de impact die de coronacrisis heeft op de arbeidsmarkt. Hoe
kunnen we mensen die door de coronacrisis hun baan zijn kwijtgeraakt of
dreigen kwijt te raken, koppelen aan banen voor de klimaatopgave? Welke
impulsen kunnen we in de regio organiseren om investeringen naar voren te
halen om werkgelegenheid te creëren (zoals met het plan Banenmotoren
Amsterdam)? En welke partijen willen hieraan bijdragen? In dit kader wordt in
de MRA verkend of via afspraken tussen regionale overheden, bedrijfsleven
en onderwijsinstellingen zowel de energietransitie kan worden versneld als
een impuls kan worden gegeven aan duurzaam en inclusief economisch
herstel. De HCAK moet faciliteren dat over meerdere jaren voldoende
vakmensen beschikbaar zijn voor dit herstel.




De arbeidsmarkteffecten van de energietransitie
Onderzoek111 laat zien dat voor de uitvoering van de afspraken in de
investeringsagenda in Noord-Holland jaarlijks tot maximaal 16.000 fte’s




111   Door SEO uitgevoerd als input voor de HCAK (zie ook kader hierboven).




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                      207
</pre>

====================================================================== Einde pagina 221 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 222 ======================================================================

<pre>nodig zijn112. Dit betreft het arbeidsvolume dat nodig is om alle plannen uit
te voeren (brutowerkgelegenheid). Dit werk wordt deels uitgevoerd door (1)
werknemers in bestaande banen in de energietransitie, (2) werknemers die
elders werkten maar nu werk gaan uitvoeren dat voortvloeit uit de
investeringen en (3) personen die tot dusver inactief waren. De bijdrage aan
de nettowerkgelegenheid kan op jaarbasis zo’n 4000 fte’s zijn, maar dit
effect is sterk afhankelijk van de omvang van de werkloosheid.

Vervolgstappen voor een gezamenlijke aanpak
Het is belangrijk dat stakeholders gezamenlijk inventariseren welke kansen
en uitdagingen er zijn bij de uitvoering van het bredere Klimaatakkoord. Het
recente onderzoek van SEO (2020) biedt daarvoor een basis. Daarnaast is
het nodig om de regionale plannen voor de energietransitie, gebaseerd op de
RES’en én de Transitievisies Warmte (TVW’s), te vertalen naar de regionale
arbeidsmarkt. Wanneer helder is welk soort werk er op een regio afkomt, kan
worden bepaald wat de spanning is tussen plannen en de beschikbare
arbeidscapaciteit. Deze gezamenlijke analyse stelt stakeholders in staat om
een actieplan op te stellen met afspraken over voldoende menskracht,
eigentijds onderwijs en een slimme, lerende uitvoering. Deze kan worden
ingepast in de regionale aanpak, voorzien van heldere afspraken over doelen
en beoogde voortgang.

Kennisontwikkeling en innovatie
Dat er bij het opstellen van de RES’en moet worden uitgegaan van bestaande
en bewezen technologieën, laat onverlet dat innovatie cruciaal is om de
ambities uit het Klimaatakkoord te realiseren. Innovatie zal namelijk leiden
tot nieuwe oplossingen voor het opwekken, opslaan en transporteren van
energie. Hierdoor kan er meer tempo gemaakt worden, of kan dit leiden tot
kostenreducties of minder ruimtebeslag. Hierdoor ontstaat ook een dilemma,
want zicht op toekomstige innovaties kan leiden tot de roep om ‘dan maar’ te
wachten op deze oplossingen om de transitie minder ingrijpend te maken.

Hoewel we ons die luxe niet kunnen permitteren, is het belangrijk om met
elkaar volop in te zetten op het ontwikkelen en delen van kennis en het
stimuleren van product- en procesinnovaties. Daarbij is het belangrijk om te
benadrukken dat het niet alleen gaat over kennis en innovaties die betrekking
hebben op technologie. Zo kan sociale innovatie helpen om werkenderwijs via

112   Link toevoegen. Daarbij moet overigens worden aangetekend dat het grootste deel van
dit investeringsvolume (en daarmee van de werkgelegenheidseffecten) gekoppeld is aan
wind op zee.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                       208
</pre>

====================================================================== Einde pagina 222 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 223 ======================================================================

<pre>nieuwe vormen van samenwerking, inwoners, buurten en bedrijven meer te
betrekken bij de energietransitie. Dit kan bijdragen aan een grotere
acceptatie van nieuwe oplossingen in de maatschappij. Zo kan design
thinking (zie katern Innovatie) helpen om duurzame oplossingen te
ontwikkelen die beter inpasbaar zijn in de ruimtelijke en maatschappelijke
context van Noord-Holland.

Nieuwe kennis en innovatieve oplossingen zullen uiteraard deels van buiten
onze regio komen. Dat neemt niet weg dat we als regio volop moeten
inzetten op het adopteren, delen en ontwikkelen van nieuwe kennis. En ook
op het ontwikkelen, toepassen en opschalen van nieuwe innovaties. Zo
kunnen deze kennis en innovaties worden benut bij het opstellen van nieuwe
versies van de RES. Via verschillende initiatieven en partijen is de basis
hiervoor inmiddels gelegd. Zo zijn de volgende activiteiten al ondernomen:
• Vanuit de MRA is het programma Warmte & Koude113 opgezet (dat onder
    andere als taak heeft om via kennisdeling en nieuw onderzoek de
    toepassing van duurzame warmtebonnen te stimuleren) en is een
    innovatieprogramma Smart Energy Systems ontwikkeld114.
• Met name de provincie Noord-Holland heeft meerdere instrumenten om
    innovatieve trajecten te ondersteunen115.
• Start-ups worden via allerlei trajecten (zoals challenges, incubator- en
    acceleratieprogramma’s)116 uitgedaagd nieuwe oplossingen te
    ontwikkelen om de energietransitie in de MRA te versnellen.
• De gemeente Amsterdam en het AMS Institute hebben de
    Innovatieagenda Amsterdam Klimaatneutraal117 laten opstellen. Deze
    moet de innovatieopgaven helder maken en focus aanbrengen in de
    inspanningen en samenwerkingen op innovatiegebied door bedrijven,
    maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen in stad en regio.

Voor de komende jaren is het de uitdaging om via samenwerking te komen
tot de ontwikkeling van een gezamenlijk portfolio en gezamenlijke
innovatieagenda, die ons helpen om de beschikbare middelen zo effectief
mogelijk in te zetten. De Regionale Ontwikkelingsmaatschappij118 (ROM) die

113   Bron: website van warmte is cool.
114   Bron: website van MRA Duurzaam.
115   Denk bijvoorbeeld aan het Innovatiefonds Noord-Holland, het versnellingsprogramma
GO!-NH en het programma Start-Up in Residence
116   Een voor de RES relevant voorbeeld is de Clean Energy Challenge
117   Link toevoegen
118   Zie de website van MRA Invest.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                     209
</pre>

====================================================================== Einde pagina 223 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 224 ======================================================================

<pre>in oprichting is, kan daarbij een nuttige rol spelen omdat deze organisatie de
financiering van nieuwe innovaties van marktpartijen of consortia op het
gebied van de energietransitie, moet gaan vereenvoudigen.

Verstedelijking en MRA Agenda
Scope: brede blik op een brede opgave
De verstedelijkingsstrategie die de MRA samen met het Rijk uitvoert, heeft
een brede inhoudelijke blik die aansluit bij de breedte van de geschetste
verstedelijkingsopgaven op het gebied van leefbaarheid, wonen, werken,
bereikbaarheid, landschap, klimaatadaptatie, circulaire economie en
energietransitie. De strategie bevat de volgende onderdelen:
• Verstedelijkingsconcept voor de MRA voor de middellange en lange
    termijn (op hoofdlijnen).
• Fasering en prioritering van te ontwikkelen gebieden met samenhang
    tussen de beleidsterreinen.
• Investeringsstrategie (bekostiging en financiering) waarin een
    innovatievere en efficiënte inzet van middelen wordt uitgewerkt.

Kijken naar korte én lange termijn
In de verstedelijkingsstrategie worden uitspraken gedaan over verschillende
systemen op MRA-niveau, zo ook het energiesysteem. Hierbij wordt in de
eerste plaats gekeken naar de korte termijn. Welke aanpassingen moeten er
worden gedaan voor 2030 om de ruimtelijke economische ontwikkelingen
(waaronder de bouw van 175.000 woningen) en het huidige energiesysteem
goed aan elkaar te verbinden? Op de korte termijn is er een aantal
knelpunten in de energiedistributie die moeten worden opgelost. Daarbij
wordt de blik gericht op no-regretmaatregelen. De ‘no regret’ wordt onder
andere afgemeten aan hoe de oplossingen aansluiten waar voor de lange
termijn aan wordt gewerkt.

Bij het opstellen van het verstedelijkingsconcept worden voor de lange
termijn (2030-2050) de ruimtelijk-economische ontwikkelingen
(industriecluster, woningbouw, datacenters), de opweklocaties voor
duurzame energie (opbrengsten uit de RES’en Noord-Holland Zuid en
Flevoland) en de aanpassingen en aanvullingen van energienetwerken in
samenhang bekeken. Dit kan ertoe leiden dat de Verstedelijkingsstrategie
gedeeltelijk richting meegeeft dan wel vraagt aan de programma’s waarin
wordt gewerkt aan de aanvulling en aanpassing van de energienetwerken op
nationaal, regionaal en lokaal schaalniveau.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         210
</pre>

====================================================================== Einde pagina 224 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 225 ======================================================================

<pre>MRA Agenda
De MRA Agenda 2.0 van april 2020 biedt de inhoudelijke basis voor de
regionale samenwerking in het gebied waarin ook de RES-regio Noord-
Holland Zuid valt. De MRA is een regio die de afgelopen jaren goed
presteerde, maar ook – voordat de coronacrisis uitbrak – stond voor urgente,
grote en complexe opgaven. De woningmarkt staat onder hoogspanning, de
arbeidsmarkt is voor veel sectoren buitengewoon krap, op diverse plekken
zette het toerisme de leefbaarheid onder druk, het mobiliteitssysteem heeft
zijn grenzen bereikt en de sociaaleconomische verschillen binnen de regio
groeien. Daarbovenop komen nog de transitieopgaven, waaronder de
energietransitie, die net zo urgent, complex en omvangrijk zijn. Vraagstukken
die vragen om samenwerking, tussen overheden in de regio en tussen
overheden en andere partijen.

Coronacrisis
De coronacrisis heeft de MRA – door zijn internationale oriëntatie en sectorstructuur – harder
geraakt dan andere regio’s in Nederland. Toch vormt deze crisis geen aanleiding om de MRA
Agenda 2.0 drastisch te herzien. De basis onder de economie van de MRA is immers nog steeds
gezond en de opgaven die er lagen voordat de coronacrisis uitbrak, blijven om aandacht vragen.


RES is input voor de verstedelijkingsstrategie
De RES is input voor de verstedelijkingsstrategie. Aandachtspunt hierbij is
het goed laten aansluiten van de opbrengsten uit het RES-traject met de
ideeën over systeemoplossingen in het verstedelijkingsconcept. Wanneer er
een mismatch zit tussen systeemuitspraken in het verstedelijkingsconcept
met de opwekplekken uit de RES, kan dat tot draagvlakproblemen voor het
verstedelijkingsconcept leiden. Aan de andere kant kan het ook leiden tot
ondersteuning en het vergroten van kansen van energieopwek en -distributie
door de kaders die voortvloeien uit het verstedelijkingsconcept.

Dwarsverbanden RES en MRA
Hoewel de RES NHZ een andere geografische scope heeft dan de MRA-samenwerking, zijn er
sterke dwarsverbanden. Zo is de MRA Agenda er mede op gericht om:
•   het thema energietransitie te verbinden met andere MRA-thema’s als ruimte, landschap,
    economie, bouwen/wonen, mobiliteit en met MRA-trajecten als verstedelijkingsstrategie en
    de MRA-datacenterstrategie;
•   via programma’s als het Warmte/Koude-programma, het programma Herstructurering
    Bedrijventerreinen en de Human Capital Agenda Klimaatopgave, concrete input en
    ondersteuning te bieden voor de RES-trajecten;




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                         211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 225 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 226 ======================================================================

<pre>•   via het gezamenlijke investeringsfonds ROM MRA (in oprichting) onder meer ruimte te
    creëren voor investeringen in innovatieprojecten op het gebied van de energietransitie.


Kernenergie
Rol van kernenergie in de RES
In de RES’en spelen kerncentrales geen rol, omdat ze – onder meer vanwege
de zeer complexe realisatieprocedures – niet voor 2030 gerealiseerd kunnen
worden en omdat niet de regio maar de rijksoverheid hierover gaat. Er
worden echter veel vragen over kernenergie gesteld en er is veel aandacht
voor in de landelijke politiek. Daarom besteden we er hier kort aandacht aan.
Van belang is om te constateren dat – mocht landelijk voor de periode na
2030 voor kernenergie worden gekozen – de RES’en daarmee niet overbodig
worden. Om aan de vraag te blijven voldoen, zijn straks alle bronnen nodig.

Landelijk is er momenteel veel aandacht voor kernenergie. Daarbij gaat het
over nut en noodzaak, de kosten en de veiligheid en inpasbaarheid (ook van
de afvalberging). Maar ook in welk tempo nieuwe typen reactoren op de
markt zouden kunnen komen, en de vraag of de overheid de ontwikkeling van
kernenergie financieel zou moeten steunen. Het kabinet is nu bezig met een
marktconsultatie over de voorwaarden waaronder marktpartijen bereid zijn te
investeren in kerncentrales in Nederland. Het kabinet onderzoekt welke
publieke ondersteuning daarvoor nodig is en welke regio's belangstelling
hebben. Het rapport van dit onderzoek wordt voor de zomer van 2021
verwacht.

Huidig aandeel kernenergie en ontwikkelingen
In Europa zijn er veertien landen met een kerncentrale. Daarmee werd in 2019 25 procent van
de totale elektriciteitsbehoefte opgewekt. Nederland heeft één kerncentrale van 480 MW in
Borssele. Deze levert 4 procent van onze elektriciteit en wordt in 2033 gesloten.
In Nederland zijn drie locaties aangewezen waar een kerncentrale mag worden gebouwd: in
Borssele, op de 1ste Maasvlakte en bij de Eemsdelta. Deze locaties liggen niet in Noord-Holland.
In Petten is wel een belangrijk nucleair onderzoekscentrum, van de Nucleair Research Group.
Hier wordt onderzoek gedaan naar de productie van medische isotopen, maar ook naar de
ontwikkeling van nieuwe typen kernreactoren.


Kerncentrales stoten geen CO2 uit bij de productie van elektriciteit. Daardoor
kunnen ze een bijdrage leveren aan het tegengaan van klimaatverandering.
Langetermijnklimaatscenario’s zoals van het Intergovernmental Panel on
Climate Change (IPCC) bevatten daarom vaak een deel kernenergie, met
name de scenario’s die de temperatuurstijging beperken tot 1,5ºC.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                                          212
</pre>

====================================================================== Einde pagina 226 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 227 ======================================================================

<pre>Wind op land versus wind op zee
Rol van wind op zee in de RES
De RES’en gaan over het aanmerken van zoekgebieden op land en/of
binnenwateren voor de grootschalige opwek van duurzame energie. In het
totstandkomingsproces van de RES’en is door verschillende betrokkenen
regelmatig gevraagd naar de mogelijkheden om de doelstelling van de
RES’en met windenergie op zee op te wekken, en daarmee ons relatief
drukbezette landoppervlak te ontzien. Daarnaast is er in de regionale en
landelijke media veel aandacht voor dit onderwerp. Daarom besteden we er
hier kort aandacht aan.

Parallel aan de opgave voor elektriciteit op land (RES) wordt door het Rijk
gewerkt aan de opgave wind op zee. De Noordzee is een intensief gebruikte
zee, waar de ruimte schaars is en waar diverse belangen spelen, zoals die
van de scheepvaart, de zandwinning, de natuur en visserij. Binnen dit
complex van belangen is er ook ruimte nodig voor wind op zee. Wind op zee
speelt in de RES’en geen rol, enerzijds omdat de opgewekte energie van wind
op zee in het Klimaatakkoord is toegerekend aan een andere, zogenoemde
Klimaattafel: Industrie, en anderzijds omdat het overgrote deel van de
opwekmogelijkheden binnen de Nederlandse (zee)grens al gerealiseerd is of
al in procedure is. Er is dan ook nauwelijks nog ruimte voor additionele
grootschalige opwek van wind op zee.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     213
</pre>

====================================================================== Einde pagina 227 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 228 ======================================================================

<pre>RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021   214
</pre>

====================================================================== Einde pagina 228 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 229 ======================================================================

<pre>Bijlage 1. Begrippenlijst
Aardgasvrij
Niet aangesloten op de fossiele brandstof aardgas. Dit betekent niet
gasloos; er kan groen gas worden toegepast.

Aardwarmte
Zie geothermie.

Aquathermie
Aquathermie gaat over het gebruik van warmte uit water. Dat kan
oppervlaktewater zijn, zoals kanalen, rivieren en meren, of afvalwater uit
het riool.

Bebouwde omgeving
Woningen en gebouwen die gebruikt worden voor dienstverlening
(kantoren, scholen, ziekenhuizen enz.).

Biogas
Biogas is gas dat verkregen wordt bij de vergisting van organisch afval en
dat voor energieopwekking gebruikt kan worden.

Biomassa
Plantaardig en dierlijk (rest)materiaal dat als grondstof wordt gebruikt
voor de energieopwekking of direct als biobrandstof.

Bouwsteen
Bouwstenen zijn een bepaalde techniek van energieopwekking (bijv. een
windturbine), op een plek (bijv. agrarische grond) en onder een bepaalde
conditie (bijv. langs de snelweg).

Circulaire economie
Producten en grondstoffen worden hergebruikt en zo min mogelijk
vernietigd.

CO2-neutraliteit
Terugdringen van de CO2-footprint door de CO2-uitstoot te minimaliseren.
Het ultieme doel is om, deels via compenserende maatregelen, de uitstoot
van broeikasgassen te neutraliseren. Bij klimaatneutraliteit worden alle
broeikasgassen meegerekend.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         215
</pre>

====================================================================== Einde pagina 229 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 230 ======================================================================

<pre>Duurzame energie, groene energie of hernieuwbare energie is energie
waarover de mensheid voor onbeperkte tijd kan beschikken en waarbij,
door het gebruik ervan, het leefmilieu en de mogelijkheden voor
toekomstige generaties niet worden benadeeld.

Draagvlak
Positieve houding of steun ten opzichte van een doel, principiële keuze of
concreet besluit.

Effluent
Gezuiverd afvalwater dat de rioolwaterzuiveringsinstallatie verlaat.

Elektrolyse
Een chemische reactie waarbij onder invloed van een elektrische stroom
samengestelde stoffen worden ontleed tot enkelvoudige stoffen en/of
andere samengestelde stoffen.

Energiecoöperatie
Een coöperatie die zich richt op het bevorderen van een duurzame
energievoorziening.

Energie-infrastructuur
Netwerk om elektriciteit te kunnen transporteren, zoals elektriciteit of
aardgas.

Energieneutraal
Wanneer in een regio het totale energiegebruik niet groter is dan de
hoeveelheid uit hernieuwbare bronnen opgewekte energie, bijvoorbeeld
zon, wind, aardwarmte en (onder voorwaarden) biomassa.

Energieregio
Nederland is voor de RES’en in dertig energieregio’s ingedeeld die
aangeven hoeveel duurzame warmte en elektriciteit op eigen grondgebied
kan worden gerealiseerd.

Energietransitie
Structurele verandering naar een duurzame energiehuishouding.

Energievraag
De hoeveelheid energie die gebruikt wordt in de regio.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         216
</pre>

====================================================================== Einde pagina 230 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 231 ======================================================================

<pre>(Diepe) geothermie
Geothermie (aardwarmte) maakt gebruik van warmte uit de grond.
Hiervoor wordt een gat geboord van gemiddeld 2 tot 4 kilometer diep.
Warm water wordt hieruit omhoog gepompt om bijvoorbeeld water in een
warmtenet te verwarmen.

GJ (gigajoule)
De energie-inhoud van aardgas wordt uitgedrukt in MJ (megajoule) of GJ
(gigajoule).

Groen gas
Duurzame variant van aardgas, die wordt gemaakt door biogas op te
waarderen tot het dezelfde kwaliteit heeft als aardgas.

GWh
Gigawattuur: hoeveelheid energie die opgewekt kan worden.

Hernieuwbare energie
Schone, duurzame en onuitputtelijke energie die het leefmilieu niet
schaadt.

Hernieuwbaar gas
Overkoepelende term voor gas dat is opgewekt uit hernieuwbare bronnen.
Naast groen gas valt een gas als waterstof hier ook onder.

Influent
Ongezuiverd afvalwater.

Infrastructuur
Zie Energie-infrastructuur.

Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie is het aanpassen aan de huidige of toekomstige effecten
van klimaatverandering.

Klimaatneutraal
Klimaatneutraal heeft betrekking op bepaalde activiteiten die geen
negatief effect hebben op het klimaat, wat betekent: geen CO2-emissie.

Klimaatmonitor




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       217
</pre>

====================================================================== Einde pagina 231 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 232 ======================================================================

<pre>Monitoringportaal van het Rijk dat gegevens voor de monitoring van lokaal
en regionaal klimaat- en energiebeleid presenteert.

Koude/warmteopslag (KWO)
Het opslaan van koude of warmte ten behoeve van respectievelijk koeling
of verwarming, bijvoorbeeld van (tap)water of een gebouw.

MW
Megawatt: eenheid voor elektrisch vermogen.

Nationaal Klimaatakkoord
De Nederlandse invulling (juni 2019) van het Klimaatakkoord van Parijs,
bestaande uit meer dan zeshonderd afspraken tussen bedrijven,
maatschappelijke organisaties en overheden om de uitstoot van
broeikasgassen in 2030 te halveren ten opzichte van 1990.

Omgevingsvisie
Rijk, provincies en gemeenten stellen ieder een omgevingsvisie op: een
strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke
leefomgeving.

Petajoule
Een joule is gelijk aan een wattseconde, een kilowattuur is dus 3,6 miljoen
joule. Eén petajoule staat gelijk aan 1 x 10^15 joule (1 miljoen miljard
joule). Ter illustratie: dat is ongeveer gelijk aan het jaarlijks
elektriciteitsverbruik van 80.000 huishoudens.

Regionale Energie Strategieën (RES’en)
De landelijke afspraken van het Nationaal Klimaatakkoord worden
uitgewerkt in dertig Regionale Energie Strategieën. Iedere regio
onderzoekt zijn vraag naar warmte en elektriciteit en geeft aan hoeveel
duurzame warmte en elektriciteit op eigen grondgebied kan worden
gerealiseerd.

Regionale Structuur Warmte (RSW)
Het deel van de RES dat over warmte gaat, heet de RSW. Die afkorting
staat voor Regionale Structuur Warmte. De RSW brengt de vraag naar, het
aanbod van en de infrastructuur van warmte in kaart.

Repoweren
Het opwaarderen van bestaande windparken of windturbines.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                          218
</pre>

====================================================================== Einde pagina 232 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 233 ======================================================================

<pre>Restwarmte
Restwarmte is warmte die overblijft bij (industriële) processen. Wanneer
deze warmte niet inzetbaar is in het proces zelf, wordt gesproken van
restwarmte.

Riothermie
Bij riothermie wordt warmte uit het afvalwater van het riool gehaald. Deze
warmte kan worden gebruikt om het water in een lagetemperatuur-
warmtenet te verwarmen.

Scenario’s
Scenario’s zijn mogelijke toekomstbeelden die bedoeld zijn om inzicht te
geven in ontwikkelrichtingen en effecten die samenhangen met die
scenario’s. De scenario’s zijn dus geen inhoudelijke
handelingsperspectieven waartussen een keuze gemaakt moet worden,
maar een hulpmiddel om het gesprek te voeren.

TEA
Thermische Energie uit Afvalwater.

TED
Thermische Energie uit Drinkwater.

TEO
Thermische Energie uit Oppervlaktewater. Uit oppervlaktewater zoals
meren en rivieren kan in de winter warmte worden gewonnen en in de
zomer koude, om daarmee bijvoorbeeld woningen respectievelijk te
verwarmen en te koelen.

TWh
Terawattuur: hoeveelheid energie die opgewekt kan worden. 1 TWh is
1000 GWh.

Transitievisie Warmte
In de Transitievisie Warmte wordt vastgelegd op welke termijn wijken
aardgasvrij worden en welke alternatieve warmtevoorziening het meest
voor de hand ligt.

Utiliteit
Dienstverlening, ofwel kantoren, scholen, ziekenhuizen enz.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                         219
</pre>

====================================================================== Einde pagina 233 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 234 ======================================================================

<pre>Warmtebron
Een bron waar warmte uit gewonnen kan worden, bijvoorbeeld warmte uit
de aarde (geothermie) of uit het water (TEO/TEA/TED).

Warmtenet
Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond waardoor
warm water stroomt. Dat warme water, afkomstig van een warmtebron in
de buurt, kan worden gebruikt om huizen of andere panden te verwarmen.

Warmte/koudeopslag (WKO)
Zie: Koude/warmteopslag (KWO).

Warmtevraag
De hoeveelheid warmte die nodig is om woningen of andere gebouwen te
verwarmen.

Werpafstand
De maximale afstand waarop een onderdeel van een windturbine bij falen
terecht kan komen.

Zoekgebied
Zoekgebieden zijn gebieden waar de mogelijkheid voor grootschalige
opwek van wind- en zonne-energie nader onderzocht gaat worden. De
zoekgebieden zijn richtinggevend voor het aanbod naar het Rijk, maar de
precieze haalbaarheid, wenselijkheid en invulling worden nader
onderzocht. Nieuwe initiatieven buiten de zoekgebieden worden niet
uitgesloten en worden ook onderzocht op haalbaarheid.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      220
</pre>

====================================================================== Einde pagina 234 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 235 ======================================================================

<pre>Bijlage 2. Verantwoording en bronnen
De RES 1.0 Noord-Holland Zuid is gebaseerd op diverse studies,
verkenningen en beleidsdocumenten. Op de website van Energieregio Noord-
Holland Zuid zijn deze achtergronddocumenten te vinden.

Een consortium van vijf adviesbureaus (APPM, CE Delft, Decisio,
Generation.Energy en Tauw) heeft het proces inhoudelijk en procesmatig
ondersteund.

Door het gehele document zijn de bronnen vermeld die zijn gebruikt. In de
analyses is gebruikgemaakt van diverse, algemeen beschikbare landelijke
databronnen.

Aan de berekeningen van de energetische potentie van de RES ligt een reeks
uitgangspunten ten grondslag die ook tijdens de concept-RES zijn
gehanteerd. De belangrijkste bron voor deze uitgangspunten zijn de
Analysekaarten van het Nationaal Programma RES (NP RES) van oktober
2019. De uitgangspunten beschrijven op welke manier de potentie berekend
kan worden voor de bouwstenen die in de RES worden gebruikt.

De NP RES Analysekaarten zijn gebaseerd op open data zoals die van het
CBS, de Klimaatmonitor, het PBL en het Kadaster. Gegevens over
gerealiseerde projecten met SDE+-subsidie komen van RVO. Voor
berekeningen van toekomstige energievragen is gebruikgemaakt van de
scenario’s van het PBL en Welvaart en Leefomgeving (WLO), Primos-
prognoses voor woningbouwgroei en de Nationale Energieverkenning. De
gegevens van de NP RES Analysekaarten zijn lokaal en regionaal door
publieke en private partijen aangevuld in de ateliers en via e-mail en
dergelijke.

In december 2020 is een nieuwe versie van de NP RES Analysekaarten
uitgebracht. Deze versie vervangt de eerdere versie van de kaarten én
achterliggende uitgangspunten. De nieuwe versie bevat herzieningen van
uitgangspunten voor de berekening van de potentie van duurzame
elektriciteitsopwekking. Deze herzieningen zijn gebaseerd op achterliggende
studies die gepubliceerd zijn nadat de concept-RES gereed was. Daarmee
geven de herziene uitgangspunten een scherper beeld van de maximale
potentie die met duurzame elektriciteitsopwekking gerealiseerd kan worden.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                        221
</pre>

====================================================================== Einde pagina 235 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 236 ======================================================================

<pre>In de regio Noord-Holland Zuid is besloten om ten aanzien van de berekening
van de potentie van wind geen veranderingen door te voeren. In veel
zoekgebieden met wind waren de deelregio’s al aan de slag gegaan met de
zoekgebieden voordat de nieuwe uitgangspunten beschikbaar waren. Dit
gebeurde met de standaard zoals die in de concept-RES werd gehanteerd:
een 3 MW-turbine.

Ten aanzien van zoekgebieden met zon is besloten om de nieuwe
uitgangspunten wel te hanteren. Voor de RES 1.0 is op basis van de nieuwe
uitgangspunten opnieuw berekend welke energetische potentie er voor deze
zoekgebieden in de deelregio’s beschikbaar is. Dat betekende dat er vier
typen zoekgebieden opnieuw bekeken moesten worden:
1. zon op dak;
2. zon op parkeerplaatsen;
3. zon op geluidsschermen; en
4. zon op land/water.

Wat veranderde er voor de uitgangspunten rondom zoekgebieden zon?
• Het rendement van zonnepanelen is bijgesteld. Dit betekent dat iedere
   vierkante meter zonnepaneel meer energie opwekt dan waar voorheen
   van uitgegaan werd.
• Het aantal vollasturen voor de verschillende toepassingen is gewijzigd.
   Voor zon op kantoordaken is dit naar beneden bijgesteld en voor zon op
   agrarische daken naar boven.
• De hoeken waarin panelen geplaatst kunnen worden zijn aangepast. Dit
   leidt tot een nauwkeuriger gemiddelde voor benutting van verschillende
   daken.
• De benutbaarheid van zowel dak- als veldopstellingen is aangepast.
   Dakvlakken zijn opnieuw beschouwd, waardoor meer potentieel dakvlak is
   geïdentificeerd. De achterliggende studies geven voor zon op veld vaak
   een hoger percentage te benutten gronden aan. Dit betekent dat er
   effectief meer oppervlakte zonnepaneel kan worden gelegd op eenzelfde
   oppervlakte119.

De bovengenoemde veranderingen moeten bij elkaar worden opgeteld.
Daardoor wordt de maximale potentie veelal naar boven bijgesteld. Met deze
nieuwe uitgangspunten wordt nog nadrukkelijker dan in de concept-RES
gerekend aan de (maximale) potentie van bouwstenen voor de deelregio’s en



119   NP RES Analysekaarten




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                    222
</pre>

====================================================================== Einde pagina 236 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 237 ======================================================================

<pre>de energieregio. Dit levert een verschil op tussen de potentie van de concept-
RES en de RES 1.0.

Zoals in het document beschreven zijn regionale en lokale bijeenkomsten
gehouden waarin met deskundigen en belanghebbenden is gediscussieerd
over de verschillende bouwstenen. De bouwstenen in de zoekgebieden van de
RES zijn medebepaald op basis van de uitkomsten van deze ateliers. Op
https://energieregionhz.nl/documenten vindt u per deelregio de uitkomsten
van de regionale en lokale bijeenkomsten.

Zoals ook in het document beschreven zijn de diverse paragrafen over de
relaties met andere thema’s in samenspraak met verschillende partijen tot
stand gekomen. De netbeheerder heeft tot slot een netimpactanalyse gedaan
van de opwek en de zoekgebieden zoals die begin februari bekend waren. De
netimpactanalyse is als bijlage bij dit document gevoegd.

April 2021




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       223
</pre>

====================================================================== Einde pagina 237 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 238 ======================================================================

<pre>Bijlage 3. Bijlagen RSW
Samenvatting werkagenda
Onderstaande biedt een samenvatting van de punten die eerder onder
werkagenda in deze RSW zijn geplaatst.


 Thema/bronnen               Handelingsperspectief                          Partijen
 Samenwerking op             Vanuit een duidelijke behoefte aan             Op vrijwillige basis en in
 kennisuitwisseling,   kennisuitwisseling en ondersteuning in         wisselende samenstelling
 competenties, tijd en competenties en tijd en bij het realiseren van
 energiebesparing            energiebesparing, zullen gemeenten, de
                             provincie en de waterschappen in de komende
                             periode bespreken hoe en via welke gremia
                             hier op ingespeeld kan worden.
 Geothermie                  In november 2020 is de                         Provincie, gemeente
                             samenwerkingsovereenkomst Gezamenlijke         Haarlem en Amsterdam
                             uitgangspunten geothermieontwikkeling MRA mede opstellers en
                             getekend door een tiental publieke en private ondertekenaar. Andere
                             partijen. Opschaling, goede                    gemeenten zoals de
                             omgevingsbetrokkenheid en kostenreductie       IJmond-gemeenten die
                             zijn gebaat bij kennisdeling en gecoördineerd bezig zijn met geothermie,
                             toetreding tot de geothermiemarkt.            kunnen zich aan sluiten
                             Gemeenten met een ambitie op het gebied van
                             geothermie kunnen zich aansluiten bij de
                             samenwerkingsovereenkomst.
 Restwarmte uit              Gemeenten vragen het bestuursplatform NZKGIJmond-gemeenten
 industrie                   om een concreet bod en de voorwaarden
                             (zoals leveringszekerheid) voor het benutten
                             van restwarmte op te nemen in de CES en de
                             gemeenten daarover gedurende de
                             totstandkoming van de CES te informeren.
 AEB/Warmtenet               Mocht uit de TVW’s van Haarlemmermeer en Amsterdam,
 Amsterdam West              Zaanstad blijken dat er naast lokale     Haarlemmermeer en
 Noord                       warmtebronnen, gekeken moet gaan worden Zaanstad
                             naar bovengemeentelijke warmtebronnen om
                             in de toekomstige warmtevraag te kunnen
                             voorzien, dan zou Warmtenet Amsterdam
                             West Noord een optie kunnen zijn. Met name
                             voor de gemeenten Amsterdam,




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                             224
</pre>

====================================================================== Einde pagina 238 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 239 ======================================================================

<pre>                             Haarlemmermeer, Oostzaan en Zaanstad kan
                             het om die reden nuttig zijn om met AEB in
                             gesprek te gaan over de
                             verduurzamingsstrategie en de
                             warmteleveringspotentie als gevolg van die
                             strategie.
 Diemercentrale/             Gesprek starten met Eneco en Vattenfall over Amsterdam, Almere,
 Warmtenet                   de warmteleveringspotentie en de             Diemen, Ouder-Amstel en
 Amsterdam                   transitiestrategie naar duurzame             Amstelveen
 Zuidoost/Almere             warmtebronnen.
 Restwarmte uit              Werken aan een (gemeenschappelijk) beleid      Amsterdam, Amstelveen,
 datacenters                 ten aanzien van de vestiging en ook het        Aalsmeer, Almere,
                             gebruik van restwarmte uit datacenters als     Haarlem en
                             opmaat naar een gelijk speelveld in de regio   Haarlemmermeer
                             voor de benutting van restwarmte uit
                             datacenters.
 Aquathermie                 Onderzoek naar het reële en economische        Waterschappen en in
                             potentieel van (bovengemeentelijke)            potentie op langere termijn
                             aquathermie, met name TEO.                     alle gemeenten
 WRK-leidingen               Gemeenten vragen de WRK-directie om een Waternet, PWN,
                             werkconferentie voor te bereiden. Hierbij  gemeenten langs de WRK-
                             worden alle gemeenten langs de WRK-        leidingen
                             leidingen uitgenodigd. In die conferentie
                             worden de randvoorwaarden voor het gebruik
                             van de WRK-leidingen aangegeven en worden
                             gemeenten uitgenodigd om projectinitiatieven
                             in te brengen.
 Hernieuwbaar gas            Onderzoek naar de verwachte                    Alle gemeenten
                             groengasproductie in de regio en of
                             bijbehorende certificaten aansluiten bij de
                             regionale vraag. Een onderzoeksvraag daarbij
                             kan zijn of deze certificaten regionaal
                             gereserveerd en ingezet mogen worden. In het
                             bijzonder onderzoeken gemeenten of zij de
                             groengascertificaten van slibvergisting door
                             waterschappen zouden willen verwerven ten
                             behoeve van verwarming van de gebouwde
                             omgeving.
 Impact                      Een integrale strategie verder ontwikkelen metAlle gemeenten en met
 elektriciteitsnet           de netbeheerders over wat, waar en wanneer name Gooi en Vechtstreek




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                            225
</pre>

====================================================================== Einde pagina 239 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 240 ======================================================================

<pre>                               netuitbreidingen nodig zijn en hoe dit efficiënt en Zaanstreek/
                               gerealiseerd kan worden.                         Waterland.
 Glastuinbouw                  De komende jaren bespreken hoe de         Haarlemmermeer,
                               glastuinbouw overstapt op duurzame warmte Amstelveen, Aalsmeer en
                               en hoe dit in verhouding staat met de     Uithoorn
                               duurzame verwarming van de gebouwde
                               omgeving.
 Verduurzaming                 Zoeken naar duurzame warmtebronnen om                       Amsterdam, Amstelveen,
 bestaande                     bestaande warmtenetten verder te kunnen                     Purmerend, Zaanstad
 warmtenetten                  uitbreiden en huidige bronnen verder te
                               kunnen verduurzamen.




Achtergrondinformatie bronnen
Technische achtergrond geothermie
Geothermie, of aardwarmte, kan een geschikte warmtebron zijn om
warmtenetten te voeden. Een rendabele geothermische bron levert
gemiddeld tussen de 10 en 20 MW aan warmtevermogen. Daarbij is
geothermie, net als veel andere warmtebronnen, veelal een bron voor de
basislast. Voor de piekvraag zijn dus aanvullende bronnen nodig. Hierbij
wordt onderscheid gemaakt tussen ondiepe, diepe en ultradiepe geothermie.
Als vuistregel geldt dat per kilometer diepte een stijging van 30⁰C
optreedt120. Ondiepe geothermie (<1500 meter) maakt dus gebruik van
ondiepe lagen met temperaturen tussen de 20 en 50⁰C121. Diepe geothermie
(1500-4000 meter) en ultradiepe geothermie (>4000 meter) benutten hogere
temperaturen, namelijk tussen de 50 en 120⁰C of meer122.

De elektriciteitsbehoefte van de bron is 5 tot 9 procent van het eigen
vermogen123. In het ideale geval worden bronnen geclusterd en, in
afstemming met de netbeheerder, in de buurt van een onderstation




120   Op maaiveld is de temperatuur gemiddeld 10⁰C.
121   Voordat deze warmte geschikt is om in te zetten bij bestaande bouw, zal de
temperatuur daarom veelal verhoogd moeten worden.
122   En kan daarom in principe direct worden ingezet bij woningen die van basisisolatie
zijn voorzien.
123   Warmtepompen en veel andere warmtebronnen vragen meer elektriciteit per
geleverde hoeveelheid warmte.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                                          226
</pre>

====================================================================== Einde pagina 240 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 241 ======================================================================

<pre>gerealiseerd, waardoor er zo goed mogelijk gebruik wordt gemaakt van de
bestaande netcapaciteit.

Restwarmte uit datacenters
Datacenters zetten elektronen om in bits en bytes. Dat gebeurt in servers die
een grote hoeveelheid laagwaardige warmte (<30°C) produceren, tot meer
dan 90 procent van de elektrische energie die de server in gaat. Deze grote
energiestromen op lage temperatuur worden nu deels afgekoeld en daarna
afgevoerd naar de lucht. Als dat afkoelen voorkomen kan worden en de afvoer
kan worden afgevangen, komt een grote hoeveelheid restwarmte op lage
temperatuur beschikbaar voor de gebouwde omgeving.

Datacenters kopen over het algemeen groene stroom in, waarmee hergebruik
van restwarmte ook groen wordt, uiteraard aangenomen dat er een
exploitabele businesscase op gebouwd kan worden.

Aquathermie
Aquathermie, ofwel warmte uit water, kent drie typen:
1. Bij thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) wordt warmte
   onttrokken uit stilstaand water zoals plassen en sloten, of stromend
   water zoals kanalen.
2. Bij thermische energie uit afvalwater (TEA) wordt warmte onttrokken uit
   ongezuiverd rioolwater of uit gezuiverd rioolwater bij
   rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s).
3. Thermische energie uit drinkwater (TED) gebruikt drinkwaterleidingen om
   warmte uit te onttrekken.

Voor warmtelevering verhogen warmtepompen de brontemperatuur naar
gebruikstemperatuur. Om onnodig warmteverlies te voorkomen kan dat het
best zo dicht mogelijk bij de woningen gebeuren. Afhankelijk van de mate van
isolatie van de afnemer dient de bronwarmte opgewaardeerd te worden naar
45⁰C (voor goed geïsoleerde woningen) of tot 70⁰C (voor matig geïsoleerde
woningen). Warmtepompen verbruiken elektriciteit. Voor goed geïsoleerde
woningen is dit ongeveer 20 procent van het totale warmteverbruik, waarbij
dus 80 procent van de warmte uit het water komt. Bij matig geïsoleerde
woningen is het aandeel elektriciteit ongeveer 35 procent en komt ongeveer
65 procent van de warmte uit water.

Om de kans op legionellabesmetting te voorkomen moet warm tapwater bij
het tappunt op ten minste 55⁰C zijn ingesteld. Wanneer de woning verwarmd




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      227
</pre>

====================================================================== Einde pagina 241 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 242 ======================================================================

<pre>wordt op een lage temperatuur (45⁰C) dient hier een boostervoorziening124
voor te worden getroffen. Deze installatie vergt een relatief hoge investering
(booster warmtepomp) of verbruikt veel stroom (opwarmen met een
weerstand). Er zijn ontwikkelingen in opkomst waardoor het niet langer nodig
is om het warme tapwater continu op 55⁰C te leveren. Bijvoorbeeld het
wekelijks doorspoelen van het leidingwerk op 60⁰C. Deze techniek moet nog
verder ontwikkeld worden.

Het elektrisch vermogen dat benodigd is voor de toepassing van
aquathermie, is ongeveer 2 kW per woning. Het elektriciteitsnet moet dit
kunnen leveren. Warmtepompen zijn echter slechts een deel van het extra
vermogen dat woningen nodig gaan hebben. Een inductiekookplaat verbruikt
al snel 5 kW, een aantal zonnepanelen levert zo’n 3 kW en elektrisch laden
gaat met 3,5-11 kW. De uitdaging is om het beschikbare vermogen slim te
benutten. Het slim sturen van apparaten staat nog in de kinderschoenen en
zal verder ontwikkeld moeten worden. Kortom, er is energiemanagement
nodig!

Groen gas
Groen gas wordt in vergistingsinstallaties, vergassers of uit superkritische
watervergassing geproduceerd uit groene reststromen (biogrondstoffen). Dit
gebeurt bijvoorbeeld bij afvalwaterzuiveringsinstallaties (ook wel AWZI’s, of
rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) genoemd), mestvergisters of uit gft-
vergisting. Hoewel vergisting last kan hebben van milieuaspecten, zoals
geurhinder, veronderstellen we dat groen gas een duurzaam gas is.
Hoogwaardigere verwerking is nog in ontwikkeling en op dit moment nog niet
marktrijp. In de loop van de tijd zullen nieuwe verwaardingsroutes voor
biogrondstoffen (denk onder andere aan bioplastics en inhoudsstoffen)
exploitabel worden, wat impact kan hebben op de beschikbare hoeveelheid
groen gas. Naast groen gas produceert zo’n installatie lokaal inzetbare
restwarmte.

Waterstof
Er bestaan drie manieren om waterstofgas te produceren:
1. Grijze waterstof: geproduceerd uit aardgas of met elektriciteit uit fossiele
    gas- en kolencentrales. Verwarming door middel van grijze waterstof is
    ontzettend inefficiënt en dus zwaar vervuilend. Directe inzet van aardgas
       is in dat geval efficiënter omdat het energieverliezen uit de tussenstappen
       voorkomt.

124   Een installatie die met behulp van elektriciteit de warmte opwaardeert.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                          228
</pre>

====================================================================== Einde pagina 242 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 243 ======================================================================

<pre>2. Blauwe waterstof: ook geproduceerd via de fossiele route, maar waarbij
       de CO2 die vrijkomt wordt afgevangen en onder de grond wordt
       opgeslagen (Carbon Capture and Storage, ook wel ‘CCS’ genoemd). Inzet
       van blauwe waterstof is voor deze regio geen reële optie binnen de
       periode waar de RES zich op richt.
3. Groene waterstof: geproduceerd door omzetting van water via elektrolyse
   waarbij de elektriciteitsbron van duurzame oorsprong is of waarvoor
   biomassa is ingezet (vergassing). Op dit moment is de productie van
   groene waterstofgas nihil125.

Ten aanzien van waterstof stellen we dat alleen de inzet van groene waterstof
relevant is voor duurzame verwarming in de regio. Er zijn verschillende opties
voor toepassing van groene waterstof in de gebouwde omgeving: bijmenging
in het bestaande gasnet, omzetten naar groen gas en invoeden in het
bestaande gasnet, het bestaande gasnet aanpassen en pure waterstof
toepassen, waterstof als back-up of piekketel bij warmtenetten enz. We weten
nog niet op welke wijze waterstofgas het best toegepast kan worden.


Huidige en toekomstige warmtevraag woningen en
     utiliteit
Voor alle Nederlandse gemeenten is in opdracht van het NP RES een
inschatting gemaakt van de warmtevraag van woningen en
utiliteitsgebouwen, voor 2017 en voor 2030126. De warmtevraag wordt
uitgedrukt in de hoeveelheid Terajoule (TJ) per jaar die nodig is om
gebouwen te verwarmen en warm tapwater te bereiden. De huidige
warmtevraag is gebaseerd op meetgegevens uit 2017, op basis van data uit
de Klimaatmonitor. De warmtevraag voor 2030 is een inschatting die met
name is bepaald door de verwachte energiebesparing vanwege het isoleren
van gebouwen127. In deze inschatting is ook een voorspelling van de groei van
woningen en utiliteitsbouw opgenomen128. Bij de meeste gemeenten is een




125   “Voor de productie van waterstof op grote schaal zijn ook wel acht keer zoveel
windmolens nodig als we nu in Nederland hebben gepland”. Sanne Akkerboom,
onderzoeker energiebeleid Universiteit Utrecht.
126   Zie ook: Analysekaarten NP RES - Regionale Energiestrategie (regionale-
energiestrategie.nl).
127   De Nationale Energie Verkenning (NEV) is hierbij als bron gebruikt.
128   Op basis van data van Primos, WLO.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID     - CONCEPT 30 MAART 2021                                 229
</pre>

====================================================================== Einde pagina 243 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 244 ======================================================================

<pre>daling te zien. In sommige gevallen wordt een forse uitbreiding in
woningbouw verwacht en zal de warmtevraag dusdanig meegroeien.


 Gemeente                    Warmtevraag 2017 Warmtevraag 2030 Verschil
                             (TJ/jaar)        (TJ/jaar)
 Aalsmeer                    955                  925          -30
 Amstelveen                  2168129              1975         -193
 Amsterdam                   23.015               22.121       -894
                                    130
 Beverwijk                   880
 Blaricum                    400                  376          -24
 Bloemendaal                 832                  758          -74
 Diemen                      509                  510          +1
 Edam-Volendam               977                  918          -59
 Gooise Meren                1828                 1648         -180
 Haarlem                     4120                 3911         -209
 Haarlemmermeer              4387                 4203         -184
 Heemskerk                   816
 Heemstede                   825                  706          -119
 Hilversum                   2593                 2262         -331
 Huizen                      1026                 887          -139
 Landsmeer                   255                  226          -29
 Laren                       499                  430          -69
 Oostzaan                    216                  187          -29
 Ouder-Amstel                389                  610          +221
 Purmerend                   1542                 1460         -82
 Uithoorn                    650                  596          -54
 Velsen                      1483
 Waterland                   435                  394          -41
 Weesp                       446                  476          +30
 Wijdemeren                  738                  686          -52
 Wormerland                  334                  310          -24
 Zaanstad                    3586                 3656         +70
 Zandvoort                   598                  525          -73
Bron: NP RES, 2020




129   In 2018 was dit 2245 TJ/jr.
130   Klimaatmonitor 2018.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID    - CONCEPT 30 MAART 2021                     230
</pre>

====================================================================== Einde pagina 244 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 245 ======================================================================

<pre> Status Transitievisie Warmte
 In de deelregio’s hebben de gemeenten verschillende rollen in de
 energietransitie. Deze rollen zijn of worden veelal verankerd in de
 Transitievisies Warmte (TVW’s) en zijn daarmee in veel gemeenten nog niet
 bekend. In onderstaande tabel is de status van de TVW per gemeente
 weergegeven. Vervolgens wordt waar mogelijk kort ingegaan op de rol en
 visie van gemeenten in het kader van de TVW.


Gemeente                                   Status TVW
Aalsmeer                                   Vaststelling voorzien Q3 2021
Amstelveen                                 Vastgesteld 16-12-2020
Amsterdam                                  Vastgesteld 30-09-2020
Beemster                                   Vaststelling voorzien Q1 2021
Beverwijk                                  Vaststelling voorzien Q2 2021
Blaricum                                   Vaststelling voorzien Q4 2021
Bloemendaal                                Vaststelling voorzien Q4 2021
Diemen                                     Vaststelling voorzien Q4 2021
Edam-Volendam                              Vastgesteld 17-09-2020
Gooise Meren                               Vaststelling voorzien Q4 2021
Haarlem                                    Vaststelling voorzien juni 2021
Haarlemmermeer                             Vaststelling voorzien Q2 2021
Heemskerk                                  Vaststelling voorzien Q2 2021
Heemstede                                  Vaststelling voorzien Q4 2021
Hilversum                                  Vaststelling voorzien Q4 2021
Huizen                                     Vaststelling voorzien Q4 2021
Landsmeer                                  Vaststelling voorzien 2e helft 2021
Laren                                      Vaststelling voorzien Q4 2021
Oostzaan                                   Vaststelling voorzien Q1 2021
Ouder-Amstel                               Vaststelling voorzien Q4 2021
Purmerend                                  Vaststelling voorzien Q1 2021
Uithoorn                                   Vaststelling voorzien Q4 2021
Velsen                                     Vaststelling voorzien Q2 2021
Waterland                                  Vaststelling voorzien Q3 2021
Weesp                                      Vaststelling voorzien Q3/Q4 2021
Wijdemeren                                 Vaststelling voorzien Q4 2021
Wormerland                                 Vastgesteld op 01-02-2021
Zaanstad                                   Vaststelling voorzien Q2 2021
Zandvoort                                  Vaststelling voorzien Q4 2021




 RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                            231
</pre>

====================================================================== Einde pagina 245 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 246 ======================================================================

<pre>Aalsmeer
De gemeente Aalsmeer ziet naast de inzet van lokale warmtebronnen ook
kansen voor bovengemeentelijke bronnen zoals geothermie, warmte uit
datacentercluster Schiphol-Zuid (in Haarlemmermeer) en de WRK-leidingen.
De rol van de gemeente Aalsmeer is nog in uitwerking.

Amstelveen
De gemeente Amstelveen heeft veel informatie verzameld voor de TVW.
Verschillende analysemodellen zijn met elkaar vergeleken om te bepalen
welke voorkeursoplossing het best bij buurten en wijken past. Een aantal
buurten in Amstelveen is aangesloten op het warmtenet van Amsterdam
Zuidoost/Almere dat met name gevoed wordt door de Diemercentrale. Dit
net is in eigendom van Eneco. Er is in kaart gebracht naar welke buurten of
wijken in Amstelveen het warmtenet uitgebreid zou kunnen worden met de
huidige capaciteit van het warmtenet. De inzet van een lokale RWZI wordt
onderzocht als aanvullende duurzame bron. Naast de inzet van lokale
warmtebronnen ziet Amstelveen ook kansen voor bovengemeentelijke
bronnen zoals de WRK-leidingen. De rol van de gemeente is door het college
vastgelegd in de procesnotitie Warmte. Om sturing te houden op de
ontwikkeling van warmtenetten, kiest Amstelveen voor de rol van
concessieverlener. Deze rol valt tussen de rollen van facilitator en
aanbesteder in. Dit houdt in dat de gemeente als concessieverlener het recht
verleent aan een partij om het warmtenetwerk aan te leggen en te beheren.
De gemeente heeft daarmee de mogelijkheid om de belangen en doelen van
de gemeente te waarborgen door het stellen van eisen. Door goede afspraken
te maken met een marktpartij, kan de gemeente eisen stellen. Deze
afspraken kunnen gaan over de uitrol van het warmtenet, maar ook over
prijsontwikkeling en transparantie. Daarnaast is er de mogelijkheid om
afspraken te maken over hoe de marktpartij omgaat met verschillende
scenario’s: wat als de investeringskosten terugverdiend zijn, wat als de
kosten niet terugverdiend worden? Ter voorbereiding op een concessie loopt
er een marktconsultatie. Hierbij vraagt de gemeente aan de marktpartijen
hoe zij delen van Amstelveen duurzaam zouden willen verwarmen met een
warmtenet. De marktconsultatie richt zich op de eerste grote ontwikkeling in
Amstelveen met een groeiperspectief op de rest van de gemeente. Er is
vooraf geen voorkeur gegeven voor een techniek (bijvoorbeeld temperatuur)
of warmtebron. De consultatie is techniekneutraal om te voorkomen dat
partijen bij voorbaat zijn uitgesloten of worden voorgetrokken. De marktpartij
maakt een voorstel hoe zij de gemeente wil verwarmen met de (bestaande)
warmtebronnen, hoe zij omgaat met bestaande warmtenetten van Eneco en




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       232
</pre>

====================================================================== Einde pagina 246 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 247 ======================================================================

<pre>DUWO (Eteck en BAM) en hoe zij de doelen van de gemeente wil waarborgen
en waarmaken.

Amsterdam
De ambitie van de gemeente Amsterdam is om in 2040 aardgasvrij te zijn. In
lijn met het door het kabinet gepresenteerde Klimaatakkoord werkt de
gemeente aan plannen op drie schaalniveaus en zorgt ze voor afstemming
tussen die plannen: via de RES en RSW (regio/provinciaal), de TVW
(gemeentelijk) en de WUP’s (buurt/wijk). Er is in de totstandkoming van de
TVW veel kennis opgedaan met een stevig participatietraject dat doorlopen is
en wat heeft bijgedragen aan het laten doorklinken van de stem van de
Amsterdammer. Amsterdam is ook al gestart met wijkuitvoeringsplannen in
vijftig buurten. Deze plannen worden samen met inwoners, ondernemers en
organisaties in de wijk, vormgegeven. In die plannen wordt een definitieve
keuze gemaakt voor het warmtealternatief voor de buurt, worden de kosten
die daarmee gepaard gaan in kaart gebracht, en wordt afgesproken hoe op
een betaalbare manier een aardgasvrije wijk of buurt wordt gerealiseerd. De
gemeente pakt een regierol op en zorgt in de eerste fase voor subsidies voor
gebouweigenaren als de overstap niet betaalbaar gemaakt kan worden. In de
Amsterdamse TVW zijn warmtenetbuurten onderscheiden: buurten die met
lokale bronnetten voorzien worden van warmte en koude, buurten waar
individuele all electric-oplossingen de voorkeursoplossing zijn en buurten
waar het gasnet voorlopig zal blijven liggen (met name de historische
binnenstad) en waar gestaag gewerkt wordt aan aardgasbesparing. Een
collectieve warmteoplossing is voor iets meer dan de helft van de stad als
alternatief met de laagste maatschappelijke kosten uit de analyses gekomen.
De netten zullen door een mix aan duurzame bronnen worden gevoed en er is
(op termijn) perspectief op voldoende duurzame warmtebronnen. Voor de
bronnetten wordt naar lokale warmtebronnen als WKO en aquathermie
gekeken. De warmtenetbuurten ontwikkelen (op termijn) naar warmtenetten
op 70°C. In het Amsterdamse bronnenboekje wordt daarvoor uitgegaan van
inzet van aquathermie, WKO, restwarmte uit datacenters, biomassa,
zonthermische warmte, geothermie en industriële restwarmte. In wijken met
nieuwbouw geeft Amsterdam de voorkeur aan warmtenetten met een
temperatuur rond de 40°C. Lokale bronnen kunnen hier in deze lage
temperaturen voorzien.

Haarlemmermeer
Om duidelijkheid in de Warmtevisie te kunnen bieden en heldere afwegingen
te kunnen maken over voorkeurstechnieken en de planning van wijken, vindt
Haarlemmermeer het van belang om eerst de kaders met elkaar vast te




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     233
</pre>

====================================================================== Einde pagina 247 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 248 ======================================================================

<pre>stellen. Deze kaders zijn door de gemeenteraad vastgelegd in Kadernota
Warmtetransitie Haarlemmermeer. Op basis van deze Kadernota wordt in het
eerste kwartaal van 2021 een concept-Warmtevisie opgesteld. Dit wordt
vervolgens voor inspraak en participatie gedeeld met inwoners, ondernemers
en andere belanghebbenden. De inbreng wordt gebruikt om de Warmtevisie,
die begin tweede kwartaal van 2021 ter besluitvorming aan de raad wordt
voorgelegd, te verrijken. Uitgangspunten in de kadernota zijn:
▪ draagvlak is een voorwaarde voor succes;
▪ de warmtetransitie is haalbaar, betaalbaar en toegankelijk;
▪ we zorgen voor samenhang in ontwikkelingen;
▪ we maken gebruik van betrouwbare, veilige en duurzame technieken;
▪ we maken doelmatig gebruik van warmtebronnen;
▪ de maatschappij participeert, de gemeente regisseert en faciliteert
Draagvlak en betrokkenheid van de inwoners zijn daarin essentieel. Om deze
te vergroten streeft Haarlemmermeer naar keuzevrijheid voor
gebouweigenaren en ondernemers binnen de oplossingen die gekozen
worden. De gemeente Haarlemmermeer verplicht daarbij niemand om van
het aardgas af te gaan. Haarlemmermeer omarmt initiatieven van individuen
en bedrijven. In de eerste jaren van de warmtetransitie ziet Haarlemmermeer
dit als een belangrijke aanleiding om in een wijk te starten. De gemeente
roept de maatschappij op om zelf aan de slag te gaan met het aardgasvrij
maken van de eigen gebouwen en initiatieven te ontplooien.

Haarlemmermeer maakt gebruik van bestaande betrouwbare, veilige en
duurzame technieken. De gemeente ziet ook ruimte voor innovatieve
oplossingen zolang dit niet ten koste gaat van leveringszekerheid en te hoge
woonlasten. Warmtebronnen moeten bijdragen aan een CO2-arme gebouwde
omgeving. In verband met schaarste aan warmtebronnen in de gemeente wil
Haarlemmermeer de bestaande bronnen doelmatig inzetten.

Het realiseren van energieprojecten en warmtenetten vindt de gemeente
Haarlemmermeer een taak voor private partijen en lokale initiatieven. Om het
maatschappelijk belang te borgen, stelt de gemeente een afwegingskader op
om te beoordelen of een initiatief bijdraagt aan de uitgangspunten van de
gemeente voor de warmtetransitie.

Om de warmtetransitie betaalbaar te houden, streeft de gemeente ernaar dat
de gekozen oplossingen voor de eindgebruiker woonlasten-neutraal zijn. Als
gemeente kan de betaalbaarheid verder vergroot worden door de
maatschappelijke kosten laag te houden, bijvoorbeeld door werk met werk te
maken. Daarom werkt de gemeente samen met maatschappelijke partners




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      234
</pre>

====================================================================== Einde pagina 248 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 249 ======================================================================

<pre>zoals netbeheerder Liander en PWN via de methode van het Stedelijk
Programmeren.

Haarlem
Haarlem kent verschillende soorten initiatieven voor de aanleg van
warmtenetten. De gemeente onderscheidt burgerinitiatieven,
marktinitiatieven en warmtenetten, waarbij de gemeente (samen met
partners) het initiatief voor de aanleg neemt. De raad neemt besluiten over
de in Haarlem te gebruiken duurzame bronnen (juni 2019), de
betaalbaarheid (december 2019) en met deze nota over de organisatie en
governance van de warmtetransitie. Om samenhang aan te brengen tussen
de verschillende (soorten) initiatieven, de energietransitie in goede banen te
leiden en marktsturing te voorkomen met betrekking tot de gemeentelijke
doelstellingen, heeft de gemeente een eigen handelingsperspectief opgesteld.
Dit perspectief legt de doelen en uitgangspunten van de gemeente vast. De
bestuurlijke doelen betreffen het realiseren van een duurzame stad, een
betaalbare energietransitie en aanvaardbare (financiële) risico’s, met
daaraan toegevoegd de ambitie om in 2040 Haarlem aardgasvrij te hebben
gemaakt. De tien geformuleerde uitgangspunten gaan over haalbaarheid,
marktordening, draagvlak, tempo en duurzame randvoorwaarden. De manier
waarop de gemeente haar uitgangspunten het best kan borgen, verschilt per
project en wordt per situatie voor besluitvorming voorgelegd. Hiervoor
onderzoekt het college welke instrumenten geschikt zijn om deze principes in
elk project te verankeren.

Beverwijk, Heemskerk en Velsen
Beverwijk, Heemskerk en Velsen doorlopen het proces om te komen tot een
TVW, parellel aan elkaar. In de IJmond-gemeenten zijn partijen in gesprek
om te onderzoeken welke kansen er zijn voor de uitrol van collectieve
warmtenetten. Daarbij is gesproken met de industrie en zijn zowel een
bestaande geothermiebron als een nieuwe in beeld. De exacte rollen van de
gemeenten moeten nog bepaald worden.

Beemster
De gemeente Beemster onderschrijft de doelstelling van het Klimaatakkoord,
en werkt toe naar een energieneutrale gebouwde omgeving in 2050. De
gemeente stelt onder andere subsidie beschikbaar voor maatregelen die het
energiegebruik reduceren. Twee nieuwbouwwijken in twee kernen worden
aangesloten op het warmtenet van Stadsverwarming Purmerend (zie
gemeente Purmerend). Dit kan ook mogelijkheden bieden voor de bestaande
bouw in deze kernen. De rol die de gemeente neemt bij de energietransitie is




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                       235
</pre>

====================================================================== Einde pagina 249 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 250 ======================================================================

<pre>afhankelijk van de rol die de gemeente Purmerend inneemt (zie gemeente
Purmerend). Beide gemeenten gaan per 1 januari 2022 fuseren.

Edam-Volendam
Edam-Volendam heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. In
september 2020 heeft de gemeenteraad van Edam-Volendam de TVW
vastgesteld, die is opgesteld in samenwerking met Woningcorporatie
Wooncompagnie, Woningcorporatie De Vooruitgang, netbeheerder Liander,
HVC en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. In
wijkuitvoeringsplannen zal met betrokken stakeholders en inwoners gestart
worden om rollen te bepalen en nader onderzoek te gaan doen naar de
haalbaarheid en betaalbaarheid.

Landsmeer
Landsmeer heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. De
gemeente Landsmeer heeft samen met Liander, Hoogheemraadschap
Hollands Noorderkwartier, Woningcorporatie Rochdale, Woningcorporatie
Eigen Haard, PWN en Adriaan Goede B.V. de eerste stappen in beeld
gebracht die gezet kunnen worden in de warmtetransitie tot 2030. Daarbij
wordt vooral gedacht aan het transitie-gereed maken van woningen en
individuele all electric-oplossingen. Gemeente Landsmeer zal de rol van
regisseur oppakken en steun bieden bij de wijkuitvoeringsplannen die zullen
volgen op de TVW.

Oostzaan
Gemeente Oostzaan werkt aan een CO2-neutrale samenleving in lijn met de
landelijke doelstellingen. Een aardgasvrije gebouwde omgeving is daar een
belangrijk onderdeel van. Samen met partners als netbeheerder Liander,
Woningcorporatie WOV Oostzaan en PWN is een Transitievisie Warmte
opgesteld voor de gemeente. Deze zal in 2021 worden aangeboden aan de
gemeenteraad en biedt een eerste inzicht in de route naar een aardgasvrije
omgeving. Daarnaast wordt er aandacht besteed aan het isoleren en het
transitie-gereed maken van woningen. Er zijn kansen voor woningen in de
nieuwere wijken om een overstap naar individuele all electric-oplossingen te
maken, omdat deze woningen al voldoende zijn geïsoleerd. In buurten met
historisch vastgoed of lintbebouwing ligt hernieuwbaar gas of een
toekomstige innovatie meer voor de hand. Deze buurten worden naar
verwachting voorlopig nog buiten beschouwing gelaten.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      236
</pre>

====================================================================== Einde pagina 250 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 251 ======================================================================

<pre>Purmerend
De gemeente Purmerend heeft de doelstellingen uit het Klimaatakkoord
onderschreven, en werkt daarmee onder andere toe naar een CO2-neutrale
omgeving in 2050. Een van de onderdelen daarvan is een aardgasloze
gebouwde omgeving. De gemeente Purmerend vindt het isoleren van
woningen zeer belangrijk: hoe minder energie gebruikt wordt voor het
verwarmen, hoe minder CO2-uitstoot. Hiervoor wordt jaarlijks een bedrag aan
subsidie beschikbaar gesteld. In de gemeente Purmerend is circa 75 procent
van de woningen aangesloten op het warmtenet van Stadsverwarming
Purmerend (SVP), en daarmee dus al grotendeels aardgasvrij. De warmte
wordt grotendeels geproduceerd door BioWarmteCentrale de Purmer uit
biomassareststromen die vrijkomen bij duurzaam beheer van het bos, natuur
en landschap (Better Biomass, NTA8080), en wordt geleverd door
Staatsbosbeheer. De biowarmtecentrale is een transitiebron die het nu
mogelijk maakt om de stad Purmerend te voorzien van duurzame warmte. In
de toekomst zou het ook mogelijk zijn om het warmtenet uit te breiden naar
Neck in Wormerland. Hier is een kleinschalig warmtenet gerealiseerd, welke
momenteel een individuele warmtebron heeft. Daarnaast worden twee
hulpwarmtecentrales en een buffer ingezet. De beide hulpcentrales zijn nu
nog aardgasgestookt, maar zullen op den duur vervangen worden door
duurzame bronnen. Op den duur zullen ook duurzamere bronnen (zoals
geothermie of riothermie) aangesloten kunnen worden op het warmtenet. De
gemeente Purmerend is bezig met het aardgasvrij maken van een wijk in
Overwhere Zuid. Dit is een van de 26 wijken die door de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn aangewezen als een proeftuin
aardgasvrije wijken. De gemeente verkent in deze proeftuin hoe zij invulling
kan geven aan de regierol. Momenteel behelst deze rol meer dan uitsluitend
regisseren. In deze fase van de energietransitie heeft de gemeente gemerkt
dat bepaalde noodzakelijke werkzaamheden (nog) niet op worden gepakt
door het bedrijfsleven.

Zaanstad
Gemeente Zaanstad heeft recent de warmteverkenning die in samenwerking
met woningcorporaties Parteon, Rochdale, ZVH, Eigen Haard en
Wormerwonen en met Liander tot stand was gekomen, geactualiseerd en
uitgebreid naar een TVW. De gebouwde omgeving in de gemeente Zaanstad
neemt op dit moment 43 procent van de energievraag voor haar rekening.
Van de 69.000 woningen heeft het merendeel nog een aardgasaansluiting.
Een groot deel van Zaanstad heeft een stedelijk karakter met een hoge
bouwdichtheid. In Zaanstad-Oost en in het noorden van Zaanstad zijn kansen
gesignaleerd om collectieve warmte uit te breiden en te ontwikkelen. In deze




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                     237
</pre>

====================================================================== Einde pagina 251 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 252 ======================================================================

<pre>gebieden staat veel vastgoed van woningcorporaties en andere grote
vastgoedeigenaren die een belangrijke rol kunnen vervullen in de realisatie
van collectieve warmteoplossingen. De gemeente Zaanstad participeert als
medeaandeelhouder in het warmtenet in Zaanstad-Oost. De bronnen zijn
lokaal en van verschillende eigenaren. De rol van de gemeente voor de
overige wijken zal nog bepaald worden. In intentieovereenkomsten met de
andere betrokken partijen zal dit worden uitgewerkt. De TVW wordt na
vaststelling eens in de vijf jaar herijkt.

Waterland
De gemeente Waterland heeft met samenwerkingspartners Woningcorporatie
Wooncompagnie, Woningcorporatie Intermaris, netbeheerder Liander, PWN
en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier stappen gezet in het
proces om toe te werken naar een TVW. De TVW wordt vastgesteld in het
derde kwartaal van 2021. De samenwerkingspartners geven in de TVW aan
om in de fase tot 2030 met name in te zetten op het reduceren van het
gemiddelde energielabel, om de eerste wijken transitie-gereed te maken.
Gemeente Waterland wil daarna lessen uit koplopergemeenten benutten. Ook
de rol van de gemeente zal dan nog bepaald worden. Voor de wijken in de
gemeente Waterland waar de bebouwingsdichtheid laag ligt, wordt veelal een
overstap naar individuele all electric-oplossingen verwacht. Toch zijn er
mogelijk ook kansen voor kleine collectieve warmteoplossingen.

Wormerland
De gemeente Wormerland heeft de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te
zijn. Met partners Wormerwonen, Liander, PWN en Cargill is een
Transitievisie Warmte opgesteld, deze is in februari 2021 vastgesteld door de
gemeenteraad. Vanuit de TVW zal verder worden gewerkt in
wijkuitvoeringsplannen waarbij verder wordt onderzocht wat de
mogelijkheden zijn. Geografisch bekeken is de gemeente Wormerland een
waterrijke gemeente. Een van de doelen is om een lokaal
haalbaarheidsonderzoek voor aquathermie uit te voeren. Dit biedt mogelijk
koppelkansen met nieuwbouwontwikkelingen. Zo zou een nieuwbouw-
/herbouwontwikkeling mogelijk een startmotor voor een lokaal warmtenet
kunnen zijn. In andere delen van de gemeente zijn verschillende woningen
reeds goed geïsoleerd en kan een overstap naar all electric-oplossingen
worden onderzocht. Voor de hele gemeente geldt dat de gemeente
Wormerland stappen wil zetten richting energiebesparing, want energie die
niet gebruikt wordt, hoeft ook niet te worden opgewekt.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                      238
</pre>

====================================================================== Einde pagina 252 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 253 ======================================================================

<pre>Bijlage 4. Netimpactanalyse




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021   239
</pre>

====================================================================== Einde pagina 253 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 254 ======================================================================

<pre>Bijlage 5. Moties en amendementen




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021   240
</pre>

====================================================================== Einde pagina 254 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 255 ======================================================================

<pre>Colofon
De RES-1.0 Noord-Holland Zuid is opgesteld onder leiding van de stuurgroep
Energieregio Noord-Holland Zuid, bestaande uit bestuurlijke
vertegenwoordigers van de zes deelregio’s, de provincie Noord-Holland, het
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Hoogheemraadschap van
Rijnland, Waterschap Amstel-, Gooi en Vecht, de netbeheerders Liander en
Stedin, en vertegenwoordigers van natuur- en milieuorganisaties,
energiecoöperaties en bedrijfsleven.

De stuurgroep is ondersteund door de programmaorganisatie Regionale
Energiestrategie Noord-Holland Zuid onder leiding van programmamanagers
Marco Berkhout en Roos Peeters.

Voor de ondersteunende analyses en onderzoeken is gebruik gemaakt van
het adviesconsortium (APPM, CE Delft, Decisio, Generation.Energy en Tauw)
en het ontwerpconsortium (Generation.Energy, Posad Maxwan,
FABRICations, van Paridon x de Groot, Bright).

Redactionele en tekstuele ondersteuning: Decisio

Vormgeving: Beautiful Minds

Meer informatie is te vinden op www.energieregionhz.nl

April 2021


Disclaimer copyright
De samenstellers van deze RES 1.0 hebben datgene gedaan wat redelijkerwijs van
hen kan worden gevergd om de rechten van de auteursrechthebbende op de beelden
te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die menen rechten te kunnen
doen gelden, kunnen zich alsnog tot de samenstellers van de RES 1.0 wenden. Graag
nemen wij dan de juiste bronvermelding op en zullen op verzoek zo snel mogelijk
informatie en beeldmateriaal verwijderen indien daarvoor gegronde redenen bestaan.


Disclaimer inhoud RES 1.0
De inhoud hiervan is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Aan de
inhoud van deze RES 1.0 kunnen geen rechten worden ontleend. De
programmaorganisatie van de Energieregio Noord-Holland Zuid kan niet aansprakelijk
worden gesteld voor schade die voortkomt uit informatie in deze RES 1.0.




RES 1.0 NOORD-HOLLAND ZUID   - CONCEPT 30 MAART 2021                               241
</pre>

====================================================================== Einde pagina 255 =================================================================

<br><br>