<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Nader onderzoek Wet natuurbescherming

Volendam, Julianaweg 95


Gemeente Edam - Volendam




Datum: 29 november 2022
Projectnummer: 210220
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>      INHOUD

1     Inleiding                                  3
1.1   Aanleiding                                  3
1.2   Plangebied                                  3
1.3   Kwaliteitsborging                           6
1.4   Definitie product                           6


2     Wettelijk kader                            7
2.1   Verboden en zorgplicht                      7
2.2   Opzetvereiste                               8
2.3   Vrijstelling, gedragscodes en ontheffing    8


3     Ecologie van soorten                       10
3.1   Gierzwaluw                                 10
3.2   Huismus                                    10
3.3   Vleermuizen                                11


4     Onderzoekmethodiek                         14
4.1   Gierzwaluw                                 14
4.2   Huismus                                    15
4.3   Vleermuizen                                16


5     Resultaten                                 19
5.1   Gierzwaluw                                 19
5.2   Huismus                                    20
5.3   Vleermuizen                                21


6     Conclusie en advies                        27
6.1   Ontheffing Wet natuurbescherming nodig?    27
6.2   Ontheffing aanvragen                       27
6.3   Mitigerende maatregelen                    27
6.4   Broedperiode en zorgplicht                 28
6.5   Vervolgstappen                             28


      Geraadpleegde literatuur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>   1    Inleiding

 1.1    Aanleiding

        Op de Julianaweg 95 te Volendam bevindt zich een complex met sport- en maat-
        schappelijke voorzieningen, ook wel de Maria Goretti-locatie genoemd. De gemeente
        Edam – Volendam is voornemens om op deze locatie nieuwbouw te realiseren. Hier-
        toe wordt de bestaande bebouwing gesloopt. Het bestemmingsplan dient gewijzigd te
        worden.

        Voor de vaststelling van een nieuw bestemmingsplan is het noodzakelijk dat de haal-
        baarheid ervan wordt aangetoond. Er dient daarom vanuit de ecologie onderzocht te
        worden of met de ruimtelijke ontwikkelingen die het plan toestaat sprake is van over-
        treding van de geldende natuurwet- en regelgeving. In dit kader heeft SAB reeds een
        quick scan natuur (SAB, 2021) uitgevoerd. Uit deze quick scan blijkt dat op voorhand
        de aanwezigheid van nest- en verblijfplaatsen van verschillende soorten vleermuizen,
        huismus en gierzwaluw niet kan worden uitgesloten. Voorliggende rapportage zet de
        bevindingen van het nader onderzoek naar deze soorten uiteen.

        Het doel van het hierna beschreven onderzoek is om de aan- of afwezigheid aan te
        tonen van voornoemde soorten en om vast te stellen wat de functies van het plange-
        bied en het omliggende terrein voor deze soorten zijn. Uiteindelijk wordt op basis van
        deze bevindingen een advies uitgebracht over de wettelijke consequenties hiervan en
        eventuele vervolgstappen die noodzakelijk zijn.


 1.2    Plangebied

1.2.1   Huidige situatie

        Het plangebied bevindt zich in de kern van Volendam (gemeente Edam – Volendam,
        provincie Noord-Holland). De omgeving van Volendam kenmerkt zich door agrarische
        gronden en de nabijheid van het Markermeer. In de nabijheid liggen natuurgebieden
        als IIlperveld, Varkensland, Oostzanerveld & Twiske en het Markermeer en IJmeer.

        De directe omgeving van het plangebied kenmerkt zich voornamelijk door de aanwe-
        zigheid van woonhuizen. Ten westen van het plangebied ligt het Burgemeester Boe-
        lenspark met zowel bomen als watergangen. Het plangebied grenst in het noorden en
        westen aan de Foksiastraat, in het oosten aan de Julianaweg en in het zuiden aan
        een watergang van het Burgemeester Boelenspark. Navolgende afbeeldingen geven
        de globale ligging van het plangebied weer.




                                                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Topografische kaart met de globale ligging van het plangebied (rood omcirkeld).Bron: PDOK.




Luchtfoto met de globale ligging van het plangebied (rood omkaderd). Bron: PDOK.


Het plangebied bestaat uit een complex met sport- en maatschappelijke voorzienin-
gen. De overige gronden zijn grotendeels verhard en in gebruik als parkeerplaats of
als speelplaats van een kinderdagverblijf. In het zuiden van het plangebied staan zich
enkele bomen. Navolgende afbeeldingen geven een impressie van het plangebied ten
tijde van het veldbezoek van de quick scan natuur op 26 mei 2021.




                                             4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>        De westzijde van het plangebied;              Speelplaatsje te midden van de bebouwing in
                                                      het plangebied;




        Bomenrij in het zuidelijke gedeelte;          Oostzijde van het plangebied.

1.2.2   Toekomstige situatie

        In de toekomstige situatie zal nieuwbouw in het plangebied zijn gerealiseerd. Dit zal
        gaan om seniorenwoningen, zorgwoningen en enkele grondgebonden woningen. In
        totaal zullen ongeveer 70 woningen in het plangebied aanwezig zijn. Voor de nieuw-
        bouw wordt de bestaande bebouwing gesloopt en worden de aanwezige bomen en
        het groen binnen het plangebied verwijderd.




                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>1.3   Kwaliteitsborging

      Kwaliteit van het ecologisch onderzoek en het geleverde product staat bij SAB hoog in
      het vaandel. Mede daarom zijn wij aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus
      (NGB); de brancheorganisatie voor groene adviesbureaus. Om te allen tijde aan onze
      standaard te voldoen, hanteren wij de volgende werkwijze:
      − Het onderzoek wordt uitgevoerd conform geldige onderzoeksprotocollen, zoals het
         vleermuisprotocol (2021), de kennisdocumenten van BIJ12 (2017) en de soortin-
         ventarisatieprotocollen van het NGB (2017).
      − Het afwijken van de protocollen vindt enkel plaats indien dit ecologisch goed te on-
         derbouwen en te rechtvaardigen is.
      − Het onderzoek wordt enkel uitgevoerd door deskundigen op het gebied van de be-
         treffende soorten. Ecologen in opleiding tot deskundige zijn tijdens veldonderzoek
         altijd onder begeleiding van een deskundige. Onder een ecologisch deskundige
         verstaan we iemand met aantoonbare ervaring en kennis op het gebied van soort-
         specifieke ecologie en die voldoet aan één of meerdere van onderstaande punten
         (www.rvo.nl):
         1 Hij/zij heeft een afgeronde hbo- of universitaire opleiding, met als zwaartepunt
              (Nederlandse) ecologie;
         2 Hij/zij heeft een afgeronde mbo-opleiding, met als zwaartepunt de Wet natuur-
              bescherming, soortenherkenning en zorgvuldig handelen ten opzichte van die
              soorten;
         3 Hij/zij is werkzaam voor een ecologisch adviesbureau, zoals een bureau dat is
              aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus;
         4 Hij/zij zet zich aantoonbaar actief in op het gebied van de soortenbescherming
              en is werkzaam of aangesloten bij de volgende Nederlandse organisaties:
              Zoogdiervereniging, RAVON, Stichting Das en Boom, Vogelbescherming Ne-
              derland, Vlinderstichting, Natuurhistorisch Genootschap, KNNV, NJN, IVN, EIS
              Nederland, FLORON, SOVON, STONE, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten,
              De Landschappen en Stichting Beheer Natuur en Landelijk gebied;
         5 Hij/zij zet zich aantoonbaar actief in op het gebied van de monitoring en/of be-
              scherming van de Nederlandse natuur.
      − Nadat het eerste conceptrapport gereed is, beoordeelt een collega het rapport op
         inhoud en vorm. De auteur verwerkt de geplaatste opmerkingen of bespreekt deze
         met de beoordelaar om zo tot een eensluidend advies te komen.


1.4   Definitie product

      Het product wat in deze rapportage geleverd wordt is een “nader onderzoek be-
      schermde soorten” conform de begrippenlijst van het Netwerk Groene Bureaus (NGB
      2020) en omvat daarmee alle eisen die het NGB aan dit product stelt.




                                                6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>   2    Wettelijk kader
        De bescherming van dier- en plantensoorten is geregeld in de Wet natuurbescherming
        (wetten.overheid.nl). De artikelen waarin in dit hoofdstuk naar wordt verwezen, komen
        allen uit deze wet.


 2.1    Verboden en zorgplicht

        Voor een aantal soorten is door middel van verboden een beschermingsregime opge-
        nomen. Er is een apart beschermingsregime voor vogelrichtlijnsoorten (artikelen 3.1
        tot en met 3.4), voor habitatrichtlijnsoorten (artikelen 3.5 tot en met 3.9) en voor ande-
        re soorten (artikelen 3.10 en 3.11).

        Naast de beschermde dier- en plantensoorten geldt op basis van artikel 1.11 van de
        Wet natuurbescherming voor al de in het wild levende soorten ook een zorgplicht. Ie-
        dereen dient voldoende zorg in acht te nemen voor deze soorten en hun directe leef-
        omgeving. Dit houdt onder meer in dat men negatieve gevolgen voor aanwezige soor-
        ten zo veel mogelijk beperkt door het nemen van alle maatregelen die redelijkerwijs
        kunnen worden verwacht.

2.1.1   Vogelrichtlijnsoorten

        Voor ruimtelijke ingrepen zijn de volgende verboden relevant, zoals vermeld in artikel
        3.1: het is verboden om van nature in Nederland in het wild levende vogels opzettelijk
        te doden of te vangen, het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van
        deze soorten te beschadigen of te vernielen of nesten van vogels weg te nemen. Ook
        is het verboden deze soorten opzettelijk te storen wanneer dit van wezenlijke invloed
        is op de staat van instandhouding van de soort.

        De verboden in de wet zorgen voor een goede bescherming van nesten van alle in het
        wild levende vogelsoorten tijdens het broedseizoen. Globaal loopt het broedseizoen
        van half maart tot half augustus, maar ook de nesten van broedende vogels buiten
        deze periode zijn beschermd. Daarnaast zijn van een aantal vogelsoorten de nesten
        jaarrond beschermd, dus ook als ze niet als broedlocatie worden gebruikt. Het betreft
        dan over het algemeen soorten die hun nest het gehele jaar als verblijfplaats gebrui-
        ken of soorten die niet of nauwelijks in staat zijn om een eigen nest te bouwen.

2.1.2   Habitatrichtlijnsoorten

        Voor ruimtelijke ingrepen zijn de volgende verboden relevant, zoals vermeld in artikel
        3.5: het is verboden om soorten van de Habitatrichtlijn en van de verdragen van Bonn
        en Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te doden, te vangen of te
        verstoren, om eieren opzettelijk te vernielen, om voortplantings- of rustplaatsen te be-
        schadigen en om planten van de Habitatrichtlijn en van het verdrag van Bern opzette-
        lijk te ontwortelen of te vernielen.




                                                    7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2.1.3   Andere soorten

        Naast de Vogelrichtlijnsoorten en de Habitatrichtlijnsoorten worden in de wet nog een
        aantal andere dier- en plantensoorten beschermd. Voor deze soorten zijn bij ruimtelij-
        ke ingrepen de volgende verboden relevant, zoals is weergegeven in artikel 3.10: het
        is verboden de beschermde diersoorten opzettelijk te doden of te vangen en om de
        vaste voortplantings- of rustplaatsen te beschadigen en het is verboden om de be-
        schermde plantensoorten opzettelijk te plukken, ontwortelen of te vernielen.


 2.2    Opzetvereiste

        Bij veel van de hierboven genoemde verboden is er sprake van een opzetvereiste. Zo
        is het verboden om vogelnesten opzettelijk te beschadigen. In de wet wordt bij deze
        opzet uitgegaan van ‘voorwaardelijke opzet’. Bij voorwaardelijke opzet is men zich bij
        het handelen bewust van de mogelijke negatieve consequenties, terwijl men de han-
        deling toch uitvoert (Europese Commissie, 2007). Een voorbeeld van voorwaardelijke
        opzet is iemand die in het voorjaar een boom omzaagt en daarbij ‘per ongeluk’ een
        vogelnest beschadigt. De persoon had niet de opzet dit nest te beschadigen. Maar in
        de broedtijd van vogels is er wel een aanzienlijke kans dat er in een boom een vogel
        nestelt. Er kan daarom toch sprake zijn van opzettelijke beschadiging van het nest;
        voorwaardelijke opzet.


 2.3    Vrijstelling, gedragscodes en ontheffing

        Provinciale Staten kunnen in een verordening een vrijstelling verlenen van de verbo-
        den van de wet. De provincie Noord-Holland heeft besloten voor een aantal algemeen
        voorkomende zoogdiersoorten en amfibieën een vrijstelling te verlenen, voor hande-
        lingen die men verricht in het kader van ruimtelijke inrichting en ontwikkeling en voor
        handelingen in het kader van bestendig beheer en onderhoud. Het betreft de soorten
        aardmuis, bosmuis, dwergmuis, dwergspitsmuis, egel, gewone bosspitsmuis, haas,
        huisspitsmuis, konijn, ondergrondse woelmuis, ree, rosse woelmuis, tweekleurige
        bosspitsmuis, veldmuis, vos, woelrat, bruine kikker, gewone pad, kleine watersala-
        mander, meerkikker en middelste groene kikker.

        Daarnaast zijn de in paragraaf 2.1.1 beschreven verboden niet van toepassing op
        handelingen die men uitvoert in het kader van ruimtelijke inrichting of ontwikkeling of
        bestendig beheer en onderhoud, wanneer men die handelingen uitvoert conform een
        goedgekeurde gedragscode (artikel 3.31). Gedragscodes kunnen daarbij zowel ge-
        bruikt worden voor de omgang met de Vogelrichtlijnsoorten, de Habitatrichtlijnsoorten
        als de andere beschermde soorten. Wel geldt voor de Vogelrichtlijnsoorten en de Ha-
        bitatrichtlijnsoorten de aanvullende eis dat de handelingen die men uitvoert een wette-
        lijk belang dienen uit de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn (artikel 3.31, lid 1 onder d).
        Het gaat dan onder meer om handelingen in het belang van de volksgezondheid,
        openbare veiligheid of ter bescherming van flora en fauna.

        Tot slot kunnen Gedeputeerde Staten, wanneer er geen andere bevredigende oplos-
        sing bestaat, onder bepaalde voorwaarde een ontheffing verlenen van de verboden
        (artikel 3.8 lid 1 en artikel 3.10 lid 2). Ook hierbij geldt voor vogelrichtlijnsoorten en ha-


                                                      8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>bitatrichtlijnsoorten dat aan de handelingen die men verricht een wettelijk belang van
de Vogelrichtlijn respectievelijk de Habitatrichtlijn ten grondslag dient te liggen (artikel
3.8 lid 5). Voor de andere beschermde soorten zijn, naast deze wettelijke belangen,
ook nog aanvullende belangen geldig (artikel 3.10 lid 2).




                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> 3    Ecologie van soorten

3.1   Gierzwaluw

      Gierzwaluwen broeden in Nederland in stedelijk gebied. Ze broeden in kolonies, onder
      daken en in gebouwen. Veel gebruikte nestlocaties zijn onder scheefliggende of ka-
      potte dakpannen, onder nokpannen, in gaten en kieren onder de dakrand en bij dak-
      kapellen, daar waar het zink overloopt van de dakkapel naar de dakpannen. Daar-
      naast worden soms kunstmatige nestkasten of nestpannen, gaten in muren, gaten
      achter regenpijpen of ventilatieschachten als broedlocatie gebruikt. Nestlocaties die-
      nen een vrije uitvliegroute op minimaal enkele meters boven de grond te hebben. Da-
      ken dienen verder minimaal een hellingshoek van 45 graden te hebben om als nestlo-
      catie geschikt te zijn (BIJ12, 2017a).

      Gierzwaluwen bevinden zich bijna hun hele leven in de lucht. Hun lichaamsbouw is
      dan ook perfect aangepast aan het vliegen in de lucht. Echter, de vleugels zijn niet
      gebouwd op het uit stilstand opvliegen. Het gevolg is dat gierzwaluwen zich te allen
      tijde naar beneden moeten kunnen laten vallen om in de vleugels te komen en weg te
      kunnen vliegen. Ook zijn de poten nog maar slecht ontwikkeld, omdat deze weinig
      worden gebruikt. Vanwege deze beperkingen zijn gierzwaluwen erg conservatief in
      het innemen van nieuwe broedplaatsen. Ze gebruiken dan ook jaren achtereen de-
      zelfde nestplaats (BIJ12, 2017a).


3.2   Huismus

      De huismus is sterk geassocieerd met mensen. De nestplaats is voornamelijk gebon-
      den aan menselijke bebouwing. Ook voor zijn voedsel is de huismus sterk afhankelijk
      van wat de mens hem aanbiedt. De huismus is geen zeldzame soort, maar is de afge-
      lopen jaren wel sterk achteruit gegaan. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in bebouwd ge-
      bied dient vanwege zijn associatie met de mens en zijn relatief algemene voorkomen
      vaak rekening gehouden te worden met aanwezigheid van de huismus.

      De huismus broedt in losse kolonies van enkele tot tientallen nesten. Grotere kolonies
      hebben vaak een beter broedresultaat dan kleinere kolonies. Kolonies groter dan 25
      broedparen hebben een positief broedsucces en zijn zelfvoorzienend. Ook gaan na-
      komelingen op zoek naar andere kolonies. Bij kolonies kleiner dan 10 broedparen is
      vaak een negatief broedsucces en zijn individuen uit andere kolonies nodig om de ver-
      liezen aan te vullen. Bij kolonies tussen de 10 en 25 broedparen wisselt het broedsuc-
      ces.

      De huismus is zeer honkvast en stelt een aantal voorwaarden aan een geschikt leef-
      gebied:
      − Nestplaats: allereerst dienen geschikte nestplaatsen voorhanden te zijn. Huismus-
         sen broeden vaak onder pannendaken met ronde dakpannen. Onder platte pannen
         is te weinig ruimte om te broeden. Andere geschikte kieren in bebouwing worden
         ook gebruikt. De nestplaatsen liggen meestal niet in de volle zon, aangezien dak-
         pannen door de zon erg heet kunnen worden;



                                               10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>        − Voedsel: binnen maximaal enkele honderden meters van de nestplaats dient
          voedsel aanwezig te zijn. Volwassen dieren eten zaden van grassen en onkruiden,
          insecten, bessen, bloemknoppen, maar ook al het voedsel wat de mens aanbiedt,
          zoals voedsel uit voedersilo’s en etensresten. De voedselvoorziening moet het ge-
          hele jaar aanwezig zijn. In de broedperiode hebben de jongen eiwitrijk voedsel no-
          dig, zoals bladluizen, muggen, vliegen en rupsen. Daarom moeten struiken, of an-
          dere vormen van groen aanwezig zijn waarin de huismussen dit voedsel voor hun
          jongen kunnen vinden;
        − Water: huismussen hebben water nodig. Dit vinden ze op allerlei plekken, zoals in
          een dakgoot of een speciale drinkbak;
        − Beschutting: huismussen zijn een makkelijke prooi voor roofdieren zoals sperwers.
          Binnen enkele meters van de voedselbronnen dient daarom beschutting aanwezig
          te zijn. Dit bestaat voornamelijk uit dichte, of groenblijvende struiken.

        De huismus gebruikt zijn nest het gehele jaar door. Voornamelijk tijdens de broedperi-
        ode (april tot en met augustus) en tijdens vorstperiodes is de huismus erg afhankelijk
        van de broedplaats. Eventuele verstoringen aan het nest mogen daarom in ieder ge-
        val niet in deze periodes plaatsvinden.


 3.3    Vleermuizen

        Elke vleermuissoort heeft een eigen specifiek scala aan eisen waaraan een leefgebied
        moet voldoen, om zich succesvol te kunnen handhaven. De verblijfplaatsen, vliegrou-
        tes en foerageergebieden nemen hierin een centrale plaats in. Deze worden hieronder
        besproken.

3.3.1   Verblijfplaats

        Net als alle zoogdieren zoeken ook vleermuizen een beschermde ruimte op om te
        slapen, hun jongen te baren en groot te brengen. Dit is de zogenaamde vaste rust- en
        verblijfplaats. Vleermuizen bezitten door het jaar heen een groot scala aan verschil-
        lende soorten verblijfplaatsen om in bovengenoemde behoefte te voorzien. Er wordt
        voor deze diergroep onderscheid gemaakt tussen kraamverblijfplaatsen, zomerver-
        blijfplaatsen, paarverblijfplaatsen en winterverblijfplaatsen. In de kraamverblijfplaats
        worden de jongen (één per vrouwtje) gebaard en gezoogd. In dergelijke verblijfplaat-
        sen scholen meerdere vrouwtjes (met jongen) bij elkaar. De omvang van een dergelij-
        ke kolonie verschilt per locatie en per soort. Van de gewone dwergvleermuis is bij-
        voorbeeld bekend dat zij groepen vormt van circa 50 tot 120 individuen (BIJ12,
        2017c). Bij de laatvlieger zijn deze groepen geregeld kleiner: 10 tot 60 vrouwtjes
        (Dietz et al., 2011).

        In zomerverblijfplaatsen bevinden zich de volwassen mannetjes en vrouwtjes die zich
        niet voortplanten. Hier zijn geen grote groepen vleermuizen aanwezig. In de paarver-
        blijfplaatsen vindt de paring plaats. Mannetjes bezetten dan een verblijfplaats met
        daaromheen zijn territorium en proberen vrouwtjes hiernaartoe te lokken om te paren.
        In de winterverblijfplaats overwinteren de vleermuizen (www.vleermuis.net). Gewone
        dwergvleermuizen kunnen zowel in kleine als in grote groepen overwinteren (BIJ12,
        2017c). De meervleermuis overwintert weer in grotten of bunkers en andere soorten
        trekken weg uit Nederland naar warmere oorden (www.vleermuis.net).


                                                  11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>        Vleermuizen zijn globaal op te delen in gebouwbewonende soorten zoals gewone
        dwergvleermuis en boombewonende soorten als rosse vleermuis en watervleermuis
        Daarnaast bestaan soorten die van beide elementen gebruikmaken. Daarbij is ook
        onderscheid te maken in zomer- en winterverblijfplaatsen van de verschillende soor-
        ten. Sommige soorten zoals de gewone dwergvleermuis verblijven het gehele jaar in
        gebouwen (spouwmuren, achter gevelbetimmeringen, etc.). Andere soorten als de
        rosse vleermuis verblijven jaarrond in bomen (in holten, holen en achter loshangend
        schors). De watervleermuis overwintert echter weer in bunkers, grotten en kelders en
        verblijft in de zomerperiode in boomholten (Dietz et al., 2011; Zoogdiervereniging en
        Probos, 2012).

        Vleermuizen leven door het jaar heen in een netwerk van verschillende verblijfplaat-
        sen, maar ook in een netwerk van verschillende verblijfplaatsen tijdens hetzelfde sei-
        zoen. Afhankelijk van soort en situatie is er sprake van een hoofdverblijfplaats met sa-
        tellietverblijfplaatsen of van meer gelijkwaardige verblijfplaatsen. Zelfs
        kraamverblijfplaatsen kunnen van de ene op de andere dag verlaten zijn, waarbij de
        vrouwtjes hun jongen hangend aan de buik met zich meedragen. Tussen winterver-
        blijfplaatsen wordt minder gewisseld (www.vleermuis.net). Bij de gewone dwergvleer-
        muis liggen alle verblijfplaatsen binnen een straal van 20 kilometer bijeen (BIJ12,
        2017c). Bij grotere vleermuissoorten als de rosse vleermuis is dit gebied vele malen
        groter (BIJ12, 2017d).

3.3.2   Vliegroutes

        Vanuit hun verblijfplaatsen moeten de vleermuizen hun weg kunnen vinden op zoek
        naar voedsel. Met behulp van hun sonar moeten ze wegwijs worden in de omgeving
        tussen verblijfplaats en foerageergebied. Bepaalde vleermuissoorten, zoals de gewo-
        ne dwergvleermuis, gebruiken hiervoor vaak een vaste route naar het foerageerge-
        bied. Lijnvormige elementen als een bomenrij of watergang met opgaande begroeiing
        zijn hierbij vaak belangrijk voor hun oriëntatie (www.vleermuizenindestad.nl, Limpens
        et al., 2004).

3.3.3   Foerageergebied

        Vleermuizen gebruiken verschillende typen gebieden om voedsel te vinden. Hiertoe
        heeft elke vleermuissoort zich op enige wijze gespecialiseerd. Een overeenkomst is
        dat ze allen beschutting van wind zoeken. Enerzijds om energie te besparen, ander-
        zijds vanwege de hoeveelheid insecten. De gewone dwergvleermuis foerageert bij-
        voorbeeld vooral in open ruimtes in bosachtig gebied of langs wind beschutte, lijnvor-
        mige elementen, zoals bomenrijen of watergangen (BIJ12, 2017c). De laatvlieger
        foerageert ten opzichte van de gewone dwergvleermuis in dezelfde soort gebieden
        maar dan hoger in de lucht en zolang de wind het toe laat boven opener terrein. De
        watervleermuis foerageert meestal boven open water (www.vleermuizenindestad.nl).

3.3.4   Jaarcyclus vleermuizen

        Vleermuizen gebruiken dus een netwerk van deelleefgebieden met verschillende func-
        ties. De in Nederland meest voorkomende soorten volgen daarbij een duidelijke sei-
        zoenscyclus: beginnend bij winterslaap, achtereenvolgens migratie, kraamperiode,



                                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>balts- of paartijd, trek en tenslotte weer winterslaap (www.vleermuizenindestad.nl). zie
onderstaand tijdschema.




Jaarcyclus van vleermuizen. Bron: Zoogdiervereniging




                                            13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre> 4    Onderzoekmethodiek

4.1   Gierzwaluw

      Het onderzoek om aan- of afwezigheid van nesten van gierzwaluwen aan te tonen is
      grotendeels uitgevoerd conform het kennisdocument Gierzwaluw (BIJ12, 2017a). Het
      voldoet aan de volgende voorwaarden:
      − minimaal drie inventarisatiemomenten met een tussenliggende periode van mini-
         maal 10 dagen;
      − in de periode van 1 juni tot en met 15 juli;
      − waarvan minimaal één inventarisatie tussen 20 juni en 7 juli;
      − tijdens goede weersomstandigheden (droog, niet te veel wind).

      Afwijkend van het kennisdocument is de onderzoekstijd van 1,5 uur voor zonsonder-
      gang tot een half uur na zonsondergang. Onze ervaring is dat gierzwaluwen nog na
      zonsondergang actief zijn. Met deze afwijkende tijden worden alle invliegende gier-
      zwaluwen nog waargenomen.

      Gezien de grootte van het plangebied is ervoor gekozen om de locatie van de nesten
      te bepalen door middel van het waarnemen van in- en uitvliegende gierzwaluwen.
      Dergelijke nestlocatietellingen leveren de beste resultaten op. Hierbij is 15 tot 30 mi-
      nuten gepost per strategisch gekozen plek, van waaruit verschillende potentiële nest-
      locaties overzien kunnen worden. Alle in- en uitvliegende gierzwaluwen zijn genoteerd
      en de locaties zijn op een kaart bijgehouden. Naast in- en uitvliegende individuen zijn
      ook laagvliegende, luid roepende vogels genoteerd. Dit gedrag duidt er namelijk op
      dat een nestlocatie in de buurt aanwezig is (BIJ12, 2017a). Daarnaast is ook bijge-
      houden hoeveel gierzwaluwen maximaal hoog boven en in de omgeving van het plan-
      gebied rondvliegen.

      De veldbezoeken zijn uitgevoerd op 1 juni, 12 juni en 22 juni. Onderzoeken zijn uitge-
      voerd door respectievelijk twee, twee, en één deskundige onderzoekers. Na elk veld-
      bezoek is beoordeeld met hoeveel onderzoekers het volgende veldbezoek uitgevoerd
      moet worden, uitgaande van het aantal verdachte plekken met nestindicerend gedrag.
      Omdat er na de bezoeken van 1 en 12 juni geen aanwijzingen waren dat er nesten
      aanwezig konden zijn, is het bezoek van 22 juni door één deskundig onderzoeker uit-
      gevoerd.

      De afwezigheid van broedende gierzwaluwen is met bovengenoemde methode vol-
      doende aannemelijk gemaakt als er geen waarnemingen zijn verricht die duiden op de
      aanwezigheid van een nest.




                                                14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>4.2   Huismus

      Het inventariseren van huismussen vindt plaats door zichtwaarnemingen. Door onge-
      veer een uur in een bepaald gebied te inventariseren wordt een goed beeld gekregen
      van de aan- of afwezigheid van huismussen in een gebied. Aanwezigheid van huis-
      musnesten kan op verschillende manieren worden aangetoond. Er mag uit worden
      gegaan van een huismusnest bij de volgende waarnemingen:
         1 Waarneming van nest of nestbouw;
         2 Bezoek van een huismus aan een potentiële nestplaats;
         3 Transport van voedsel of ontlastingspakketjes;
         4 Bedelende jongen in een nest;
         5 Van 10 maart tot 20 juni een zingend mannetje;
         6 Van 10 maart tot 20 juni aanwezigheid van een paartje;
         7 Van 10 maart tot 20 juni baltsgedrag.

      De laatste drie type waarnemingen zijn het makkelijkst te doen. Nadeel is wel dat de
      precieze nestlocatie dan nog niet geheel duidelijk is. Daarom is gewacht tot een huis-
      mus een potentiële nestplaats echt bezoekt (bijvoorbeeld in nestkast vliegen, of onder
      dakrand kruipen). De laatste drie type waarnemingen dienen onder de juiste onder-
      zoeksomstandigheden uit te worden gevoerd. Droog, weinig wind, in de ochtend vanaf
      1 à 2 uur na zonsopkomst op geluidsluwe momenten.

      Om afwezigheid van de huismus met voldoende zekerheid vast te stellen, dienen twee
      inventarisatierondes in de periode van 1 april tot en met 15 mei uitgevoerd te worden
      met een tussenperiode van minimaal tien dagen (Kennisdocument Huismus, 2017).
      De veldbezoeken zijn uitgevoerd op 20-04-2022 en 04-05-2022. Beide veldbezoeken
      zijn dus gedaan in de optimale periode.




                                               15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> 4.3    Vleermuizen

4.3.1   Onderzochte soorten, functies en onderzoeksomstandigheden

        Het vleermuisonderzoek heeft plaatsgevonden volgens de richtlijnen zoals deze zijn
        verwoord in het Vleermuisprotocol 2021 (Netwerk Groene Bureaus, 2021). Om aan
        deze richtlijnen te kunnen voldoen is allereerst beoordeeld welke vleermuissoorten
        mogelijk in het plangebied voor kunnen komen en welke functies het voor deze soor-
        ten kan vervullen. Deze beoordeling is gebaseerd op de bekende verspreiding van in
        Nederland voorkomende vleermuizen, de ecologie van de soorten en de aangetroffen
        situatie. In navolgend overzicht is deze beoordeling uiteengezet.

        Beoordeling van mogelijk aanwezige soorten en de functies die de situatie in het onderzoeks-
        gebied zou kunnen vervullen (x = functie is niet uit te sluiten, - = functie is uit te sluiten).
         Vleermuissoort                    Kraam-      Zomer-       Paar-      Winter-       Foe-          Vlieg-
                                           verblijf    verblijf    verblijf    verblijf    gebied          route
         Gewone dwergvleermuis                x           x           x           x           x              -
         Ruige dwergvleermuis                 -           x           x           x           x              -
         Laatvlieger                          x           x           x           x           x              -
         Meervleermuis                        x           x           x           -           x              -


        Voor de meervleermuis voldoet het paarverblijfonderzoek niet aan het vleermuisproto-
        col. Voor de meervleermuis geldt dat deze soort zeer honkvast is voor wat betreft hun
        verblijfplaatsen (Haarsma, 2011). Alle paarverblijfplaatsen worden daarbij ook in de
        kraamperiode gebruikt. In dit geval zijn tijdens de kraamperiode geen meervleermui-
        zen in het plangebied waargenomen. Daarom is paarverblijfonderzoek naar deze
        soort niet noodzakelijk.

        De mogelijk aanwezige vleermuissoorten en functies, zoals weergegeven in voor-
        gaand overzicht (met uitzondering van de paarverblijffunctie van de meervleermuis),
        zijn in dit onderzoek onderzocht. Om voor deze soorten te voldoen aan de onder-
        zoekseisen van het vleermuisprotocol zijn de veldbezoeken uitgevoerd zoals is weer-
        gegeven in navolgende tabel. In deze tabel zijn ook de weersomstandigheden en het
        aantal onderzoekers weergegeven. Tevens is weergegeven wanneer welke functies
        zijn onderzocht.




                                                          16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>        Data, tijden, onderzoeksomstandigheden en onderzochte functies tijdens de uitgevoerde onder-
        zoeken.
         Veldonderzoeksdata      01-06-2022    03-06-2022     03-06-2022   13-07-2022   15-08-2022     07-09-2022
         Onderzoeksronde             1A             2            1B            3            4              5
         Zon op                     05:23         05:22         05:22        05:33         06:22         07:00
         Zon onder                  21:53         21:55         21:55        21:58         21:05         20:14
         Tijd (start)               21:53         02:22         21:55        21:58         23:00         21:15
         Tijd (eind)                23:53         05:22         23:55        00:13         01:00         23:15
         Temperatuur (°C)            14           11-13          17           15            22            16
         Windkracht (Bft)             3             4             4            1            0              2
         Neerslag                   Geen          Geen          Geen         Geen          Geen          Geen
         Weersomstandigheden        Goed          Goed          Goed         Goed          Goed          Goed
         Aantal onderzoekers          3             3             2            5            2              2
         Onderzochte soorten         Alle      Alle behalve      Alle         Alle         Alle           Alle
                                                laatvlieger
         Onderzochte Functies
         Kraamverblijfplaatsen        x             x             x            x
         Zomerverblijfplaatsen        x             x             x            x
         Paarverblijfplaatsen                                                                x             x
         Massawinterverblijf                                                                 x             x
         Foerageergebied              x             x             x            x             x             x
         Vliegroutes                  x             x             x            x             x             x




4.3.2   Methode

        De onderzoekers hebben zich gedurende het veldonderzoek over het onderzoeksge-
        bied verspreid en gezocht naar vleermuizen door middel van zichtwaarnemingen en
        het gebruik van batdetectors. Navolgende waarnemingen zijn belangrijk en zijn in ie-
        der geval genoteerd:
        − Vleermuizen die in of uit een gebouw, boom, etc. vliegen. Dit wijst op de aanwe-
           zigheid van een verblijfplaats;
        − Zwermgedrag; vleermuizen die een tijdje en op een typische manier op een be-
           paalde plek rondvliegen. Vaak met meerdere vleermuizen, maar kan ook alleen.
           Dit kan duiden op een verblijfplaats.
        − Paargedrag, zoals baltsactiviteit van mannelijke vleermuizen. Dit kan bijvoorbeeld
           wijzen op de aanwezigheid van een paarterritorium en paarverblijfplaatsen.
        − Foeragerende vleermuizen. Hierbij is van belang hoeveel vleermuizen foerageren
           en of nog andere functies in de buurt aanwezig zijn. Op basis van deze waarne-
           mingen is bepaald of sprake is van essentieel foerageergebied.
        − Meerdere vleermuizen die een bepaalde route vliegen. Dan is meestal sprake van
           een vliegroute van vleermuizen. Op basis van deze waarnemingen en een inschat-
           ting van de omgeving is bepaald of sprake is van een essentiële vliegroute.




                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>4.3.3   Batdetectors

        Het onderzoek naar de aanwezigheid van vleermuizen is uitgevoerd door middel van
        zichtwaarnemingen en onderzoek met batdetectors. In dit onderzoek zijn de typen
        Petterson D240X, Petterson M500 en Batlogger M gebruikt. Een batdetector is een
        apparaat dat de onhoorbare, ultrasone geluiden van vleermuizen opvangt en vertaalt
        in voor mensen hoorbare geluiden. Door interpretaties van ritme, klank en hoogte van
        het door het apparaat uitgezonden geluid kunnen de meeste soorten vleermuizen
        worden onderscheiden en op naam worden gebracht. Met behulp van deze detectoren
        kunnen opnames worden gemaakt die eventueel achteraf geanalyseerd kunnen wor-
        den met behulp van computerprogramma’s. Met name voor de soorten van het ge-
        slacht Myotis is dit noodzakelijk om tot een zekere determinatie te komen.

4.3.4   Weersomstandigheden

        De vleermuisveldbezoeken mogen alleen bij goede weersomstandigheden uitgevoerd
        worden. Deze eisen zijn ook in het vleermuisprotocol opgenomen. Als de weersom-
        standigheden onvoldoende zijn, is de vleermuisactiviteit lager dan bij goede weersom-
        standigheden en geven de waarnemingen geen goed beeld van het vleermuisgebruik
        van het onderzoeksgebied. In dit geval zijn alle veldbezoeken bij goede weersom-
        standigheden uitgevoerd. Weergegevens zijn geraadpleegd via de websites van het
        KNMI, Weer.nl en Buienradar.nl.

4.3.5   Massawinterverblijfonderzoek

        Van de gewone dwergvleermuis is bekend dat deze gebruik maakt van massawinter-
        verblijfplaatsen. Zodra het in de herfst en winter echt koud wordt, trekken de gewone
        dwergvleermuizen van hun solitaire winterverblijfplaatsen (vaak zijn dit ook zomer-,
        kraam-, of paarverblijfplaatsen (BIJ12 2017c)) naar massawinterverblijfplaatsen. Zover
        bekend zijn dit voornamelijk grote, massieve gebouwen, waar ze diep weg kunnen
        kruipen in diepe spleetvormige ruimten zoals een spouw, dilatatievoeg of hol vloer-
        element (Brekelmans & Korsten, 2014).

        Er is geen massawinterverblijfonderzoek gedaan omdat het gebouw aan hoogte ont-
        breekt en omdat er geen plekken zijn waarin vleermuizen diep kunnen wegkruipen.
        Het gebouw is dan ook ongeschikt als massawinterverblijfplaats.




                                                 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre> 5    Resultaten

5.1   Gierzwaluw

      Op 1 juni 2022 zijn gedurende de gehele avond grote groepen van 20-50 dieren foe-
      ragerend ten noordoosten en met name ten zuidwesten van het plangebied waarge-
      nomen. De gierzwaluwen vlogen voornamelijk boven de woonwijk en waren actief tot
      ca. 22:20 uur. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van nesten
      in het plangebied.

      Op 12 juni 2022 is het tweede veldbezoek uitgevoerd. Het beeld gedurende de avond
      betreffende de activiteit van de gierzwaluwen was hetzelfde als het eerste veldbezoek.
      De groep gierzwaluwen bestond echter ditmaal uit minimaal 50 individuen. Alle gier-
      zwaluwen vertoonden geen binding met het plangebied.

      Op 22 juni 2022 is het derde en tevens laatste veldbezoek uitgevoerd. Ook hier waren
      de waarnemingen identiek aan de voorgaande twee veldbezoeken. Ook tijdens dit
      veldbezoek zijn er geen nestplaatsen waargenomen. Wel was er tijdens dit veldbe-
      zoek op het dak van het schoolgebouw een nest waargenomen van een zilvermeeuw.

      Gezien de resultaten kan gesteld worden dat in het plangebied geen nestplaatsen van
      de gierzwaluw aanwezig zijn.




                                               19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>5.2   Huismus

      Het veldbezoek heeft plaatsgevonden op 20 juni 2022 aan het eind van de ochtend bij
      gunstige weersomstandigheden. Tijdens het veldbezoek zijn er om 10:39 uur twee
      foeragerende huismussen waargenomen aan de noordoostkant van het gebouw. Om
      11:03 uur is er een zingend mannetje waargenomen in het struweel aan de noordkant
      van het gebouw. Het struweel is gecontroleerd op aanwezigheid van een nest. Er is
      echter geen nest aangetroffen.
      Het tweede veldbezoek is uitgevoerd op 4 mei 2022. Ook dit veldbezoek werd tijdens
      gunstige weersomstandigheden uitgevoerd rond het einde van de ochtend. Tijdens dit
      veldbezoek zijn er geen huismussen waargenomen.

      Gezien de resultaten kan gesteld worden dat in het plangebied geen nestplaatsen van
      de huismus in het gebouw aanwezig zijn. Zie navolgende afbeelding voor een over-
      zicht van de waarnemingen van het huismusonderzoek.




      Resultaten van het huismusonderzoek.




                                              20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>   5.3    Vleermuizen

 5.3.1    Kraam- en zomerverblijfonderzoek

5.3.1.1   1 juni 2022

          Om 22:23 uur werd de eerste vleermuisactiviteit waargenomen. Het betrof een gewo-
          ne dwergvleermuis die vanuit het westen richting het oosten over het plangebied
          vloog. Om 22:24 uur werd het eerste foeragerende dier waargenomen en dat betrof
          een gewone dwergvleermuis. De vleermuis foerageerde rond de bomen in het zuid-
          oosten van het plangebied. Om 22:31 uur kwam er een tweede individu bij om te foe-
          rageren. Om 22:33 werd er een uitvliegende gewone dwergvleermuis waargenomen.
          Het dier vloog uit boven het eerste raam van een zuidwestelijke gevel.

          Gedurende de avond werden er nog overvliegende (22:37 uur en 23:22 uur) en foera-
          gerende gewone dwergvleermuizen waargenomen (22:49 uur en 23:04 uur). Tijdens
          het veldbezoek viel op dat rond het water ten zuiden en westen van het plangebied
          veel foerageeractiviteit was van gewone dwergvleermuizen. Om 23:04 uur zijn er 8 tot
          10 foeragerende individuen waargenomen.

          Andere soorten of gedragingen zijn tijdens dit veldbezoek niet waargenomen.

5.3.1.2   3 juni 2022, ochtendbezoek
          De eerste waarneming van het veldbezoek was om 02:33 uur en betrof een aantal (2
          tot 5 individuen) foeragerende gewone dwergvleermuizen. De vleermuizen foerageer-
          den rond de watergang ten zuiden van het plangebied.

          In totaal zijn er 2 invlieglocaties tijdens dit veldbezoek vastgesteld. De eerste invlieger
          werd waargenomen om 04:27 uur en betrof een gewone dwergvleermuis. De vleer-
          muis vloog in onder een scheefliggende dakpan aan de oostzijde van het plangebied.
          De tweede invlieger vloog in om 04:43 uur onder een nokpan rond het speelplein. De
          invliegende vleermuis was een gewone dwergvleermuis. Zie navolgende afbeeldingen
          voor de (globale) invlieglocaties.




                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Invlieglocatie onder een scheefliggende dakpan aan de oostzijde van het schoolgebouw.




Tweede invlieglocatie onder een nokpan aan de zijde van het speelplein.


De laatste waarneming van het ochtendbezoek was om 05:11 uur en betrof een over-
vliegende gewone dwergvleermuis ten westen van het plangebied. Andere soorten of
gedragingen zijn tijdens dit veldbezoek niet waargenomen.




                                             22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>5.3.1.3   3 juni 2022, avondbezoek
          De eerste waarneming tijdens dit veldbezoek was een uitvliegende gewone dwerg-
          vleermuis om 22:22 uur. De vleermuis vloog uit vanaf een scheefliggende dakpan. Zie
          navolgende afbeelding voor de exacte uitvlieglocatie.




          Uitvlieglocatie van een gewone dwergvleermuis onder een scheefliggende dakpan.


          Om 22:38 uur vloog er een gewone dwergvleermuis over richting het speelplein. Om
          22:42 uur werd er een foeragerende gewone dwergvleermuis waargenomen boven
          het schoolgebouw.

          Andere soorten of gedragingen zijn tijdens dit veldbezoek niet waargenomen.

5.3.1.4   13 juli 2022
          De eerste waarneming van het veldbezoek was om 22:36 uur en betrof een uitvlie-
          gende gewone dwergvleermuis. De vleermuis vloog uit vanaf een scheefliggende
          dakpan. Deze dakpan bevindt zich op de dakrand van de gymzaal aan de zijde van
          het speelplein. Tijdens het avondbezoek van 3 juni vloog hier ook al een gewone
          dwergvleermuis uit.

          Om 22:47 uur is er een overvliegende laatvlieger waargenomen. De vleermuis kwam
          vanuit het zuidwesten en vloog richting het zuidoosten. Om 22:50 uur werd er een foe-
          ragerende laatvlieger waargenomen rond het water ten zuiden van het plangebied.
          Om 22:56 uur zijn er 3 foeragerende gewone dwergvleermuizen waargenomen rond-
          om het water ten zuiden van het plangebied. Om 23:26 uur zijn er minimaal 5 en
          maximaal 10 foeragerende gewone dwergvleermuizen waargenomen boven het water
          ten westen van het plangebied.

          Andere soorten of gedragingen zijn tijdens dit veldbezoek niet waargenomen.



                                                     23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>          Navolgende afbeelding visualiseert de waarnemingen van het kraamverblijfonderzoek.




          Visualisatie van alle waarnemingen tijdens het kraam- en zomerverblijfplaatsonderzoek.

 5.3.2    Paarverblijfonderzoek

5.3.2.1   15 augustus 2022

          Tijdens het veldbezoek werd om 23:05 uur de eerste waarneming gedaan. Het betrof
          een overvliegende laatvlieger die overvloog aan de noordzijde van het plangebied. Er
          vloog nog een laatvlieger over om 23:23 uur.
          Om 23:26 uur werd er een foeragerende gewone dwergvleermuis waargenomen rond
          de bomen aan de oostzijde van het plangebied. Daarbij bleek er ook tijdens dit veld-
          bezoek veel te worden gefoerageerd rond het water ten zuiden en westen van het
          plangebied door minimaal 5 gewone vleermuizen.
          Om 23:47 uur werden de eerste baltsroepjes waargenomen. Deze werden gehoord
          rond de gymzaal in het oosten van het plangebied. Gedurende de avond waren de
          baltsroepjes vrij continue te horen rondom de gymzaal. Om 00:05 uur werd er nog-
          maals een baltsende gewone dwergvleermuis waargenomen op de parkeerplaats ten
          noorden van het plangebied. Om 00:31 uur zijn er nogmaals baltsroepen gehoord van
          de gewone dwergvleermuis. Deze werden waargenomen in het zuiden van het plan-
          gebied rondom de parkeerplaats.
          Om 23:50 uur en 00:22 uur is er in het noorden van het plangebied nog een hoog
          overvliegende rosse vleermuis waargenomen.

          Andere soorten of gedragingen zijn tijdens dit veldbezoek niet waargenomen.




                                                       24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>5.3.2.2   7 september 2022

          Aan het begin van het veldbezoek was er veel foerageeractiviteit boven het water door
          minimaal 3 gewone dwergvleermuizen en 1 laatvlieger. Dit was waargenomen om
          21:35 uur. Om 21:39 uur werden er ook sociale roepjes gehoord tussen de foerage-
          rende gewone dwergvleermuizen. Om 21:58 uur en 22:00 uur werden er baltsroepjes
          van de gewone dwergvleermuis aan de oostzijde van de gymzaal gehoord. Om 22:59
          is de laatste waarneming gedaan van een baltsende gewone dwergvleermuis. Ook
          deze was waargenomen aan de oostzijde van de gymzaal. Omdat er tijdens het veld-
          bezoek van 15 augustus ook rondom de gymzaal regelmatig een gewone dwerg-
          vleermuis aan het baltsroepen was, lijkt er een paarterritorium aanwezig van een ge-
          wone dwergvleermuis rondom de gymzaal. Binnen dit paarterritorium heeft dit individu
          dan ook een paarverblijfplaats. Dit is zeer aannemelijk omdat er tijdens de kraamperi-
          ode drie zomerverblijfplaatsen waren vastgesteld aan de zuid- en westzijde van de
          gymzaal. We gaan er daarom vanuit dat in ieder geval één daarvan ook dienst doet
          als paarverblijfplaats.

          Tijdens een ronde door de wijk zijn er twee paarverblijven vastgesteld van de ruige
          dwergvleermuis. Beide paarverblijven bevinden zich ten zuidoosten van het plange-
          bied. Het eerste paarverblijf werd om 22:43 uur ontdekt doordat er een ruige dwerg-
          vleermuis vanuit zijn verblijfplaats baltsroepjes liet horen. De tweede verblijfplaats is
          om 22:51 uur ontdekt doordat een ruige dwergvleermuis steeds korte rondjes vloog en
          de gevel bleef aantikken. Het paarverblijf zit in de nok van het gebouw. Deze waar-
          nemingen zijn buiten het plangebied gedaan en zijn dan ook niet relevant voor het
          plangebied zelf maar wel belangrijk voor de volledigheid van het onderzoek.
          Andere soorten of gedragingen zijn tijdens dit veldbezoek niet waargenomen.

          Navolgende afbeelding visualiseert de waarnemingen van het paarverblijfonderzoek.




          Visualisatie van alle waarnemingen tijdens het paarverblijfplaatsonderzoek.


                                                        25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>5.3.3   Aanwezigheid essentiële elementen

        Voor vleermuizen zijn alle vormen van verblijfplaatsen essentiële elementen om de
        huidige staat van instandhouding niet aan te tasten. In het plangebied zijn vier zomer-
        verblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis aanwezig, waarvan één ook dienst
        doet als paarverblijfplaats.

        Ook foerageergebieden en vliegroutes kunnen essentiële elementen vormen. In dit
        geval wordt veel gefoerageerd boven de watergang ten zuiden en westen van het
        plangebied. Meestal gaat het om minimaal 5 en maximaal 10 gewone dwergvleermui-
        zen. In de omgeving wordt ook wel gefoerageerd echter gaat het dan vaak om enkele
        individuen. Gezien het aangrenzende park, is er voldoende alternatief foerageerge-
        bied in de omgeving voorhanden. Er is boven de watergang ten zuiden en westen van
        het plangebied derhalve geen sprake van een essentieel foerageergebied.

        Er is geen vliegroute aanwezig in het plangebied. Negatieve effecten door de voorge-
        nomen werkzaamheden zijn dan ook uitgesloten.

5.3.4   Overige soorten

        Naast de waargenomen vleermuizen is ook een broedende zilvermeeuw op het dak
        van het gebouw waargenomen gedurende de eerste drie veldbezoeken. Derhalve
        moet gesteld worden dat een zilvermeeuwnest op het dak aanwezig is. Dit nest is
        strikt beschermd als de zilvermeeuw aan het broeden is (globaal van half april tot en
        met eind juni).




                                                  26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre> 6    Conclusie en advies

6.1   Ontheffing Wet natuurbescherming nodig?

      In het plangebied is onderzoek verricht naar de aanwezigheid van essentiële elemen-
      ten van huismussen, vleermuizen en gierzwaluwen. Er zijn geen nesten van de gier-
      zwaluw en huismus aanwezig. Wel zijn er drie zomerverblijfplaatsen en één zo-
      mer/paarverblijfplaats van de gewone dwergvleermuis aanwezig in het gebouw. Met
      de geplande werkzaamheden gaan deze verblijfplaatsen verloren. Ook is de kans
      aanwezig op het verwonden of doden van vleermuizen bij de werkzaamheden. In bei-
      de gevallen is sprake van overtreding van de Wet natuurbescherming. Om de werk-
      zaamheden toch door te laten gaan is een ontheffing Wet natuurbescherming nodig in
      combinatie met het treffen van mitigerende maatregelen. Daarnaast dient te allen tijde
      rekening gehouden te worden met broedende vogels (in dit geval ook de zilvermeeuw
      op het dak) en de zorgplicht.


6.2   Ontheffing aanvragen

      Het uitvoeren van ruimtelijke ingrepen waarbij beschermde soorten (zoals de gewone
      dwergvleermuis) worden verstoord is wettelijk gezien mogelijk als men in het bezit is
      van een ontheffing Wet natuurbescherming. Een dergelijke ontheffing dient voor dit
      project aangevraagd te worden bij de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (OD
      NHN).

      Bij het indienen van een aanvraag ontheffing Wet natuurbescherming dient een pro-
      jectplan te worden opgesteld. In dit plan wordt onder andere de verspreiding van de
      betreffende beschermde soort in het plangebied verwoord alsmede het (wettelijk) be-
      lang van de ingreep onderbouwd. Daarnaast dient een uitgebreide alternatievenafwe-
      ging plaats te vinden over waarom de verstoring van vaste rust- en verblijfplaatsen
      niet is te voorkomen.

      Een ontheffing wordt enkel verleend als voldoende mitigerende maatregelen worden
      getroffen om zoveel mogelijk schade aan de gewone dwergvleermuis te voorkomen.
      Daarnaast dient te allen tijde rekening gehouden te worden met alle broedende vogels
      en de zorgplicht.


6.3   Mitigerende maatregelen

      Mitigerende maatregelen voor vleermuizen houden over het algemeen in dat in de
      omgeving tijdelijke kasten worden geplaatst, waarbij rekening gehouden moet worden
      met een gewenningsperiode. Hierna wordt de bebouwing ongeschikt gemaakt voor de
      vleermuizen. Als vervolgens de bebouwing vleermuisvrij is verklaard, kunnen de ge-
      plande ruimtelijke ingrepen plaatsvinden. Tenslotte worden nieuwe permanente voor-
      zieningen in de nieuwbouw gerealiseerd.




                                               27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>6.4   Broedperiode en zorgplicht

      De zorgplicht van de Wet natuurbescherming is altijd van toepassing. Iedereen moet
      voldoende zorg in acht nemen voor alle in het wild levende dieren, planten en hun
      leefomgeving. Dit kan bijvoorbeeld door de werkzaamheden te verrichten buiten
      kwetsbare periodes (het voortplantings- en winterslaapseizoen). Ook kan er gefaseerd
      worden gewerkt om dieren de kans te geven om te vluchten.

      Broedende vogels (in dit geval bijvoorbeeld de zilvermeeuw op het dak van het ge-
      bouw), vanaf het bouwen van het nest tot het uitvliegen van de jongen, zijn strikt be-
      schermd. De broedende vogels en hun jongen mogen niet verstoord, verwond en ge-
      dood worden. Daarnaast mogen in gebruik zijnde nesten ook niet beschadigd en
      vernield worden. Zonder maatregelen kan dit bij ruimtelijke ingrepen wel gebeuren. Er
      is echter voor ruimtelijke ontwikkelingen geen vrijstelling hiervoor te verkrijgen in het
      kader van de Wet natuurbescherming. Wij adviseren daarom om de werkzaamheden
      buiten de broedperiode te starten, zodat er vanwege de dan aanwezige verstoring
      geen vogels in de buurt gaan broeden. De werkzaamheden kunnen dan vervolgens
      wel in de broedperiode doorlopen.


6.5   Vervolgstappen

      − Vraag een ontheffing aan voor de zomer/paarverblijfplaatsen van de gewone
        dwergvleermuis;
      − Tref tijdig voldoende mitigerende maatregelen;
      − Houd rekening met broedende vogels (zoals de zilvermeeuw);
      − Houd rekening met de zorgplicht.




                                                 28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Geraadpleegde literatuur
BIJ12, 2017. Kennisdocument Gierzwaluw Apus apus, versie 1.0, juli 2017. BIJ12,
Utrecht.

BIJ12, 2017. Kennisdocument Gewone dwergvleermuis Pipistrellus pipistrellus, versie
1.0, juli 2017. BIJ12, Utrecht.

BIJ12. 2017. Kennisdocument Rosse vleermuis. Nyctalus noctula, versie 1.0, juli
2017. BIJ12, Utrecht.

BIJ12, 2017. Kennisdocument Huismus Passer domesticus, versie 1.0, juli 2017.
BIJ12, Utrecht.

BIJ12, 2017. Kennisdocument Ruige dwergvleermuis Pipistrellus nathusii, versie 1.0,
juli 2017. BIJ12, Utrecht.

Dietz, Ch. von Helversen, O. Nill, D. 2011. Vleermuizen. Alle soorten van Europa en
Noordwest-Afrika.

Limpens, H. J. G. A. Twisk, P. Veenbaas, G. 2004. Met vleermuizen overweg. Brochu-
re Rijkswaterstaat en Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbescherming.

Ministerie EZLI. 2012. Memorie van toelichting bij Wet natuurbescherming. Kamer-
stuk.

Ministerie EZ. 2015. Memorie van antwoord bij Wet natuurbescherming. Kamerstuk
Eerste Kamer der Staten-Generaal.

Netwerk Groene Bureaus, Definitielijst Netwerk Groene Bureaus 2020, 16 januari
2020.

SAB, 2021. Quick scan natuur. Volendam, Julianaweg 95. SAB, Arnhem.

SOVON Vogelonderzoek Nederland, 2002. Atlas van de Nederlandse broedvogels
1998-2000. Nederlandse Fauna 5: 1-584. Nationaal Natuurhistorisch Museum Natura-
lis, KNNV Uitgeverij & European Invertebrate Survey-Nederland, Leiden

Zoogdiervereniging & Probos. 2012. Laanbeheer en vleermuizen; met oog voor veilig-
heid en cultuurhistorie; met bijdragen van E. A. Jansen, M. H. A. van Benthem, C. de
Groot, P. Twisk & H. J. G. A. Limpens.



Websites:
www.bij12.nl
www.ndff.nl
www.rijksoverheid.nl
www.sovon.nl
www.vleermuizenindestad.nl


                                         29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>www.vogelbescherming.nl
www.wetten.nl
www.zoogdiervereniging.nl




                            30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>