<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                    gemeente
                    Haarlemmermeer
                    Nota van B&W
         onderwerp Uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
 Portefeuilehouder John Nederstigt, dr. Derk Reneman
Collegevergadering   9 mei 201 7
        inlichtingen Martijn Kipperman (+31235676103)
Registratienummer     2017.0018877
                    Samenvatting
                    Voor gebruikers van elektrisch vervoer is een dekkend netwerk van laadinfrastructuur
                    essentieel om van A naar B te komen. De gemeente Haarlemmermeer wil goede bereikbare
                    voorzieningen die bijdragen aan een toekomstbestendig mobiliteitssysteem. Het realiseren
                    van laadinfrastructuur draagt bij aan doelen als een goede lokale en regionale
                    bereikbaarheid, verbeteren van de verkeersstructuur en een goede ontsluiting van de
                    kernen. Door te werken aan een toekomstbestendig netwerk van laadinfrastructuur voor
                    inwoners, forenzen en bezoekers van Haarlemmermeer werken we niet alleen aan een goed
                    mobiliteitssysteem maar maken we ook onze duurzaamheidsambities waar.
                    De behoefte aan laadinfrastructuur in onze gemeente is groot. Op 21 juni 2016 besloten wij
                    aan de gebiedsgerichte aanpak voor laadvoorzieningen verder uitvoering te geven door
                    hiervoor een apart plan op te stellen (2016.0021511). In de voorliggende uitvoeringstrategie
                    maken we deze gebiedsgerichte aanpak concreet. Met deze aanpak sturen we op de
                    beleidsdoelen, het speelveld van elektrisch vervoer en laadinfrastructuur en de kwaliteit van
                    laadinfrastructuur. Daarnaast sturen we met een actieprogramma op de implementatie,
                    uitvoering, communicatie en samenwerking met (innovatie)partners. Deze elementen zijn
                    noodzakelijk om effectief te werken aan laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer.
                    De gemeente Haarlemmermeer heeft in de afgelopen jaren het voortouw genomen om de
                    markt voor elektrisch rijden op gang te helpen door openbare oplaadpalen voor bewoners en
                    werknemers in Haarlemmermeer te realiseren. Uit cijfers van de Klimaatmonitor van
                    Rijkswaterstaat blijkt dat de gemeente Haarlemmermeer landelijk gezien - naar verhouding
                    van het aantal inwoners - het sterkst ontwikkelde laadnetwerk heeft. Dit netwerk moet in de
                    toekomst blijven meegroeien om de toename van het aantal elektrische voertuigen te
                    accommoderen. Door transparant te zijn in hoe wij de komende tijd op een gebiedsgerichte
                    wijze in een innovatief laadnetwerk investeren laten wij onze betrokkenheid zien. Hiermee
                    kunnen de elektrische rijders en de markt op ons blijven bouwen.
                    Aanleiding en context
                    Elektrisch vervoer (EV) neemt een grote vlucht, ook in Haarlemmermeer. In 2016 reden er
                    bijna 100.000 elektrische auto's op de weg in Nederland. Dit aantal is ten opzichte van 2014
                    meer dan verdubbeld. De doelstelling van het Rijk is om in 2020 meer dan 200.000
                    elektrische voertuigen op de weg te hebben. Deze groei is dus mede door de overheid
                    mogelijk gemaakt. Voor 2025 wordt gedacht aan een volwassen markt van circa 1 miljoen
                    elektrische auto's. De groei van het aantal elektrische auto's zorgt voor een toenemende
                    behoefte aan laadinfrastructuur in de openbare ruimte.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Onderwerp Uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
  Volgvel 2
          Op de weg naar 2025 zijn er voor deze uitvoeringstrategie twee grote bewegingen zichtbaar,
          namelijk de verdere opkomst van elektrisch vervoer en de ontwikkeling naar slimmere en
          steeds autonomere mobiliteit. De ontwikkeling naar autonoom en elektrisch vervoer biedt
          kansen voor onze ambities op het gebied van mobiliteit, economie, klimaat en milieu. Door
          de toename van elektrisch vervoer is er behoefte aan publieke laadvoorzieningen, in het
          bijzonder voor auto's die niet thuis of op het werk kunnen laden. De schaalvergroting zal
          bovendien een uitdaging zijn voor het energienetwerk dat zowel met een energietransitie als
          met een mobiliteitstransitie te maken krijgt.
          Probleemstelling
          Om de basis te leggen voor een gedegen beleidskeuze over elektrisch rijden en openbare
          laadinfrastructuur is inzicht nodig in de toekomstige vraag. Waar in de gemeente
          Haarlemmermeer kan de grootste vraag naar openbaar laden worden verwacht? Hoeveel
          elektrische rijders zijn er in 2020 aangewezen op openbaar laden? Waar ligt überhaupt de
          ruimte om innovatieve of slimme laadinfrastructuur te realiseren? Dit zijn vragen waar een
          uitvoeringsstrategie voor een toekomstbestendig laadnetwerk antwoord op moet geven.
          De uitvoeringstrategie moet dienen als een perspectief voor bewoners en de markt, in die zin
          dat de gemeente nadrukkelijk een openbaar laadnetwerk mogelijk wil maken. Dit maakt
          elektrisch rijden voor bewoners laagdrempeliger. Daarnaast willen we het voor onze
          partners, investeerders en exploitanten interessant maken om gezamenlijk te komen tot
          voorstellen voor innovatieve en slimme openbare laadinfrastructuur.
          Doelstellingen
          Optimaal accommoderen van slim elektrisch vervoer in Haarlemmermeer
          Haarlemmermeer beschikt over een sterk ontwikkeld laadnetwerk. Dit netwerk moet blijven
          meegroeien om de toename van het aantal elektrische voertuigen te accommoderen. Dit
          betekent dat er voldoende laadinfrastructuur is, zodat de toename van het aantal elektrische
          voertuigen niet wordt belemmerd.
          De opgave voor openbare laadinfrastructuur is dat er circa 300 openbare laadpalen in 2020
          zijn geplaatst.
          Slimme, flexibele laadinfrastructuur in een steeds duurzamer energiesysteem
          Om voor te sorteren op de situatie in 2025 zetten we in op een actieprogramma dat rekening
          houdt met trends en ontwikkelingen op het gebied van elektrisch rijden zoals; de explosieve
          groei aan elektrische auto's, zero-emissie openbaar vervoer, grotere batterijen in elektrische
          auto's of draadloos laden (wat leidt tot veranderend laadgedrag), toepassingen voor een
          efficiënter gebruik van het laadnetwerk en tot slot de transitie naar een duurzaam
          energienet.
          Het uitgangspunt bij werken aan laadinfrastructuur is dat alle inspanningen die gedaan
          worden op de lange termijn toekomstbestendig zijn.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Onderwerp  Uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
   Volgvel 3
           Op weg naar een toekomstbestendig laadnetwerk
           Om een toekomstbestendig openbaar laadnetwerk te kunnen realiseren is er ten eerste een
           kwaliteitskader nodig. Zo kunnen wij gedurende het plaatsingsproces sturen op specifieke
           kwaliteitsaspecten. Daarnaast is het tijd voor het hernieuwen van de aanpak in
           Haarlemmermeer. We richten ons op een gebiedsgerichte aanpak om in gezamenlijkheid
           met samenwerkingspartners de juiste locaties te voorzien van een openbaar laadpunt.
           Waar de uitvoeringsstrategie de achtergronden en strategische keuzes inzichtelijk maakt,
           dient tot slot een actieprogramma te sturen op implementatie, uitvoering, communicatie en
           samenwerking met (innovatie)partners. Alleen dan kan slagvaardig gewerkt worden aan het
           stimuleren van een toekomstbestendig laadnetwerk in de gemeenten.
           De bovenstaande oplossingen worden hieronder kort toegelicht.
           Het kwaliteitskader voor het openbare laadnetwerk
           Met het kwaliteitskader kunnen wij gedurende het plaatsingsproces van laadinfrastructuur de
           markt aansturen op specifieke kwaliteitsaspecten. Tevens is tussentijdse monitoring mogelijk
           waar de effectiviteit van het laadnetwerk vanuit de e-rijder beredeneerd wordt. Ook kunnen
           wij ons verantwoorden of op de juiste plek de juiste laadpunten zijn gerealiseerd en hoe het
           netwerk beter kan presteren.
           Het kwaliteitskader is in onderstaand overzicht inzichtelijk gemaakt. Het bestaat uit drie
           hoofdonderdelen: locatie, gebruik en techniek. Elk onderdeel bevat kwaliteitsfactoren en zo
           ontstaat er een graadmeter voor de kwaliteitsbeleving van de laadinfrastructuur in de
           gemeente.
             Locatie (^4§           Gebruik j j j »     Techniek
                    Plaats
                                          Gemak            Vermogen
                (loopafstand)
                   (digitale)
                                      Bezettingsgraad
                Vindbaarheid
                                                      J
                                                        ] Duurzaamheid
               Toegankelijkheid          Delen met
                  van locatie             anderen       s              I
                Zichtbaarheid            Laadtarief         Veiligheid
            Figuur: Kwaliteitskader laadinfrastructuur
           Dit kwaliteitskader dient als kapstok in de implementatie van onze uitvoeringsstrategie,
           bijvoorbeeld naar een (technisch) Programma van Eisen bij aanbesteding of als handreiking
           bij de monitoring van het gebruik als verantwoording en in de afweging om een laadpaal
           wel/niet bij te plaatsen.
           Gebiedsgericht werken aan laadinfrastructuur
           Wij richten ons op een gebiedsgerichte aanpak om samen met de markt de juiste locaties te
           voorzien van een openbaar laadpunt. Dat houdt op hoofdlijnen het volgende in:
           • er wordt planmatig een toekomstbestendig openbaar laadnetwerk bepaald, dat wordt
                gebaseerd op de (toekomstige) vraag per buurt;
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>onderwerp  Uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
   Volgvel 4
           •   dit plankader wordt in de vorm van een strategische plankaart in gezamenlijkheid met
               gebiedsmanagers van de gemeente gebruikt als communicatie- en consultatiemiddel
               met de buurt en uiteindelijk vastgesteld;
           •   doordat vooraf per gebied de benodigde laadvoorzieningen zijn bepaald en
               gepositioneerd op straatniveau kunnen meerdere verkeersbesluiten in één keer worden
               genomen;
           •   laadvoorzieningen in de openbare ruimte worden geplaatst op basis van een
               onderbouwing van de actuele behoefte en toekomstige vraagverwachting in die buurt;
           •   gebruik van laadvoorzieningen wordt met regelmaat gemonitord en gebruikt voor
               communicatie over en optimalisatie van het netwerk.
           Als onderlegger voor het gebiedsgericht werken maken wij gebruik van geo-informatie om te
           komen tot analyses en toekomstprognoses voor elektrisch vervoer en openbare
           laadinfrastructuur. In welke buurten verwachten wij in 2020 nu de meeste elektrische
           voertuigen en in welke mate dient het opladen in de openbare ruimte te worden
           gefaciliteerd? Door de vraagkant (met behulp van indicatoren zoals inkomen per huishouden
           en autobezit) te confronteren met een analyse van het parkeerareaal kunnen we in kaart
           brengen welke oplossing per gebied het meest wenselijk is.
           Deze aanpak moet leiden tot de volgende resultaten:
           •   beter (dubbel)gebruik van openbare laadpalen;
           •   bij het afwegen van laadlocaties wordt beter rekening gehouden met parkeerdruk en het
               beschikbare parkeerareaal;
           •   efficiëntere inzet van middelen (publiek/privaat);
           •   in één keer meerdere verkeersbesluiten (vooraf) te nemen waardoor de doorlooptijd van
               het plaatsingsproces kan worden verkort, minimaal met 6 weken;
           •   strategisch openbare laadpalen plaatsen, zoals op bijvoorbeeld grote openbare
               parkeerterreinen;
           •   communicatie naar en participatie van bewoners, ondernemers en andere betrokkenen
               om draagvlak te genereren;
           • een perspectief voor marktpartijen en exploitanten om te investeren in innovatie of
               slimme openbare laadinfrastructuur.
           Actieprogramma toekomstbestendig laadnetwerk
           Het actieprogramma dient om te sturen op implementatie, uitvoering, communicatie en
           samenwerking met (innovatie)partners. Daarnaast is het van belang om dit programma te
           monitoren in het kader van verantwoording en optimalisatie van de werkwijze. Het
           perspectief voor dit actieprogramma is 2020.
           Wij werken met een actieprogramma dat uiteenvalt in vier thema's:
               1. Gebiedsgericht werkproces; Wij vertalen de aanpak - zoals opgenomen in de
                     uitvoeringstrategie - naar een werkproces wat zal worden geïmplementeerd met alle
                     interne betrokkenen.
               2.    Interne én externe participatie; Wij laten geen kansen onbenut om alle interne en
                     externe betrokkenen te informeren en betrekken bij de uitvoeringstrategie en
                     aanpak.
               3. Verantwoording en monitoring; Wij gaan tussentijds de gekozen aanpak monitoren.
                     Dit draagt bij aan de legitimatie van de gekozen aanpak en het onderbouwen van de
                     effectiviteit daarvan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>   onderwerp   Uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
       Volgvel 5
                     4.   Innovatie en samenwerking; Wij gaan de mogelijkheden benutten die er op korte
                          termijn liggen met betrekking tot innovatie en samenwerking. Daarbij ligt de focus op
                          de onderwerpen: snelladen, elektrische deelauto's, slimmer omgaan met energie en
                          ons elektriciteitsnetwerk, innovatieprojecten met de Vervoerregio Amsterdam (via
                          het projectbureau Metropoolregio Amsterdam-Elektrisch) en een gezamenlijke
                          agenda met Schiphol.
               Tabel 1: Actieprogramma toekomstig laadnetwerk
                    Gebiedsgericht         Participatie & perspectief     Verantwoording &       Innovatie & samenwerking
                      werkproces                                             monitoring
Doelstellingen • Werkproces inregelen    • Betrokkenen kennen           • Legitimatie beleid  • Doorontwikkeling
               • Instrumenten               actieprogramma              • Monitoren             gebiedsgerichte aanpak
                  beschikbaar            • Perspectief voor               kwaliteitsbeleving  • Experimenteren met 'slim laden'
                                            marktpartijen en gebruikers • Optimalisatie       • Samenwerking regionale
                                                                                                partners (aanbestedingen)
                                                                                              • Zero-emmissie openbaar
                                                                                                vervoer
                                                                                              • Visie snelladen
                                                                                              • Visie elektrische deelmobiliteit
                                                                                              • Laadinfrastructuur wordt
                                                                                                onderdeel van 'smart grid' (slim
                                                                                                elektriciteitsnet)
Aanpak         • Workshops met            • Website voorbereiden        • Laadpaalmonitor     • Aanpak snelladen vormgeven
                  gebiedsmanagers         • Bijeenkomsten met wijk- en  • Dashboard kwaliteit • Aanpak met Schiphol verkennen
               • Maken strategische         ondernemers verenigingen                          • Verkenning met OV-vervoerder
                  plankaart openbare      • Informatieve bijeenkomst                            voor opportunity charging
                  laadinfrastructuur        college & raad                                    • Samenwerking vanuit
                  (SPOL)                                                                        Vervoerregio A'dam verstevigen
                                                                                              • Aanpak elektrische deelauto's
                                                                                              • Aanpak 'smart grids' (slim
                                                                                                elektriciteitsnet) met Liander en
                                                                                                TKI Urban Energy
                In hoofdstuk 6 van de uitvoeringsstrategie worden de projecten en activiteiten uit het
               actieprogramma nader toegelicht.
                Evaluatie
                In de Vervoerregio Amsterdam is afgesproken om in verband met de dynamiek van het
               vraagstuk te komen tot een jaarlijkse evaluatie van het elektrisch rijden. Zodra er invloedrijke
               technologische, beleidsmatige of marktontwikkelingen zijn wordt indien noodzakelijk de
                uitvoeringsstrategie herzien en opnieuw vastgesteld. Op deze manier zullen we flexibel
                inspelen op veranderingen.
                Middelen
                Op 30 april 2015 is het Programma Haarlemmermeer Duurzaam 2015-2018 (2015.0008286)
                unaniem vastgesteld door de gemeenteraad van Haarlemmermeer. Voor de realisatie van
                laadinfrastructuur hebben wij reeds op 21 juni 2016 € 140.000,- (2016.0021511) aan
                middelen beschikbaar gesteld vanuit het Programma Haarlemmermeer Duurzaam 2015-
                2018. De middelen die benodigd zijn voor de uitwerking en realisatie van de
                uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur elektrisch vervoer worden gedekt vanuit dit
                programma.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Onderwerp  Uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
   Volgvel 6
           Duurzaamheidseffecten
           Elektrisch vervoer draagt bij aan een duurzamere samenleving. Recent heeft TNO een
           onderzoek gepresenteerd naar de milieu-impact van een elektrische auto over de hele
           levenscyclus. Hierin wordt duidelijk dat, inclusief productie en recycling van de batterijen,
           elektrische auto's over hun levensduur tot 70% minder C02-belastend zijn dan traditionele
           auto's. Daarbij stoten volledig elektrische voertuigen tijdens het rijden geen stikstof en
           fijnstof motoremissies uit. Deze voertuigen leveren daarmee een positieve bijdrage aan de
           luchtkwaliteit, vooral belangrijk in stedelijk gebied.
           De verwachting is dat de energie-efficiency van elektrische voertuigen in de toekomst verder
           verbetert. Voor elektriciteit is de verwachting dat dit steeds meer uit duurzame bronnen
           wordt geproduceerd. Tot slot is de verwachting dat in de toekomst accu's van elektrische
           auto's hergebruikt worden. Bijvoorbeeld voor tijdelijke opslag van lokale wind- of zonne-
           energie. Voor dit doel gelden lagere kwaliteitseisen, dus krijgen afgeschreven accu's een
           tweede leven.
           Participatie en Communicatie
           Door het vastleggen van de behoefte en het hanteren van een gebiedsgerichte aanpak,
           gebruiken wij input vanuit onder andere dorps- en wijkraden om een gedegen en breed
           gedragen afweging te maken in locatiebepalingen voor laadinfrastructuur.
           Externe publicatie van de uitvoeringstrategie vindt op de gebruikelijke wijze plaats in de
           InforMeer, onze website en Twitter.
            Gevolgen voor herindeling Haarlemmermeer - Haarlemmerliede en Spaarnwoude
           De beslispunten van deze nota vallen niet onder het preventief toezicht in het kader van de
           samenvoeging, omdat met de financiële gevolgen rekening is gehouden in de vastgestelde
           en goedgekeurde programmabegroting.
           Besluit
           Op grond van het voorgaande hebben wij besloten om:
            1. voor de realisatie van een dekkend netwerk aan laadinfrastructuur over te gaan naar
                 een gebiedsgerichte aanpak en hiervoor de Uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur voor
                 elektrisch vervoer vast te stellen;
           2. deze nota ter informatie te zenden aan de raad.
           Bijlage(rg
            Uitvoeringstrategie laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>   Rapportage
   Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Colofon
Status:          Definitief
Datum:           19 april 2017
Aantal pagina’s: 26
Aantal bijlagen: 0
 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Samenvatting.................................................................................................................................. 5
1        Inleiding................................................................................................................................. 6
1.1      Naar een toekomstbestendig laadnetwerk......................................................................... 6
1.2      Waarom een uitvoeringstrategie laadinfrastructuur?........................................................ 7
2        Doelstellingen laadinfrastructuur........................................................................................ 8
2.1      Waarom elektrisch vervoer en laadinfrastructuur in Haarlemmermeer?......................... 8
2.2      De ladder van laden.............................................................................................................. 8
2.3      Laadinfrastructuurdoelen voor 2020................................................................................... 9
2.4      Een doorkijk naar 2025....................................................................................................... 10
3        Het speelveld....................................................................................................................... 12
3.1      Het domein van elektrisch vervoer.................................................................................... 12
3.2      Het domein van laadinfrastructuur.................................................................................... 14
4        Op naar een toekomstbestendig laadnetwerk................................................................. 19
4.1      Het kwaliteitskader voor het openbare laadnetwerk........................................................ 19
4.2      Gebiedsgericht werken aan laadinfrastructuur................................................................ 19
5        Van visie naar realisatie...................................................................................................... 21
5.1      Het huidige plaatsingsproces............................................................................................. 21
5.2      Het gebiedsgerichte plaatsingsproces.............................................................................. 22
5.3      Van visie naar realisatie...................................................................................................... 23
6        Actieprogramma toekomstbestendig laadnetwerk ......................................................... 24
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                                                 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>4</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Voor gebruikers van elektrisch vervoer is een dekkend                De aanpak moet leiden tot de volgende resultaten:
netwerk van laadinfrastructuur essentieel om van A naar              • Beter (dubbel)gebruik van openbare laadpalen;
B te komen. De gemeente Haarlemmermeer wil goede                     • Efficiëntere inzet van middelen (publiek/privaat);
bereikbare voorzieningen die bijdragen aan een toekomst-             • In één keer meerdere verkeersbesluiten (vooraf) te
bestendig mobiliteitssysteem. Het realiseren van laadin-                   nemen waardoor de doorlooptijd vanaf moment van
frastructuur draagt bij aan doelen als een goede lokale en                 aanvraag kan worden verkort, minimaal met 6 weken;
regionale bereikbaarheid, verbeteren van de verkeersstruc-           • Strategisch openbare laadpalen plaatsen op basis van
tuur en goede ontsluiting van de kernen. Door te werken                    een aanvraag of zonder aanvraag;
aan een toekomstbestendig netwerk van laadinfrastructuur             • Communicatie naar en consultatie van bewoners,
voor inwoners, forenzen en bezoekers van Haarlemmer-                       ondernemers en andere betrokkenen om draagvlak te
meer werken we niet alleen aan een goed mobiliteitssys-                    genereren;
teem maar maken we dus ook onze duurzaamheidsambi-                   • Een perspectief voor marktpartijen/exploitanten om te
ties waar.                                                                 investeren in openbare laadinfrastructuur
In de deze Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur maken
we onze gebiedsgerichte aanpak concreet. Met deze                    De laadinfrastructuurdoelen voor 2020 zijn gebaseerd op
aanpak sturen we op de beleidsdoelen, het speelveld van              een GIS-prognose elektrisch vervoer. Op basis van geo-
elektrisch vervoer en laadinfrastructuur en de kwaliteit van         grafische informatie en data over het huidige en toekom-
laadinfrastructuur. Deze elementen zijn noodzakelijk om              stige potentieel aan elektrische rijders is een prognose
effectief te werken aan laadinfrastructuur voor elektrisch           ontwikkeld zodat de hoeveelheid en locatie van laadpalen
vervoer in de gemeente Haarlemmermeer. We richten ons                op gefundeerde wijze kan plaatsvinden. De prognose is de
op een gebiedsgerichte aanpak in gezamenlijkheid met                 (toekomstige) behoefte aan laadinfrastructuur. De opgave
samenwerkingspartners om de juiste locaties te voorzien              openbare laadinfrastructuur is dat er in 2020 302 openbare
van een openbaar laadpunt. Dat houdt op hoofdlijnen het              laadpalen zijn geplaatst.
volgende in:
• Er wordt planmatig een toekomstbestendig openbaar                  Het benodigde budget om aan de eerder genoemde doel-
     laadnetwerk bepaald, die wordt gebaseerd op de                  stellingen laadinfrastructuur te kunnen voldoen komt uit
     (toekomstige) vraag per buurt;                                  op € 220.000,- (ca. 220 laadpalen). Om invulling te kunnen
• Dit plankader wordt in gezamenlijkheid met gebieds-                geven aan de gebiedsgerichte aanpak voor plaatsing is
     managers van de gemeente gebruikt als communica-                tevens budget nodig voor communicatie & marketing (mid-
     tie- en consultatiemiddel met de buurt en uiteindelijk          delen), procesmanagement en monitoring. Dit is gemid-
     vastgesteld;                                                    deld ca. € 20.000,- per jaar. In totaal gaat het tot en met
• Laadvoorzieningen in de openbare ruimte worden                     2020 (4 jaar) om een benodigd budget van € 300.000,-.
     geplaatst:
      o op basis van de een toegekende aanvraag van
           een inwoner of forens;
      o zonder aanvraag, op basis van een onderbouwing
           van de actuele behoefte en toekomstige vraag-
           verwachting in die buurt;
• Gebruik van laadvoorzieningen wordt met regelmaat
     gemonitord en gebruikt voor communicatie over en
     optimalisatie van het netwerk
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                             5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
1.1     Naar een toekomstbestendig laadnetwerk
Elektrisch vervoer (EV) neemt een grote vlucht, ook in Haarlemmermeer. In 2016 rijden er bijna 100.000 elektrische
auto’s op de weg in Nederland. Dit aantal is ten opzichte van 2014 meer dan verdubbeld. De doelstelling vanuit het Rijk
is om in 2020 meer dan 200.000 elektrische voertuigen op de weg te hebben. Deze groei is dus mede door de overheid
mogelijk gemaakt. Voor 2025 wordt gedacht aan een volwassen markt van circa 1 miljoen elektrische auto’s. De groei
van het aantal elektrische auto’s zorgt voor een toenemende behoefte aan laadinfrastructuur in de openbare ruimte.
Elektrische rijders die niet op eigen terrein kunnen parkeren zijn voor het laden van de elektrische auto aangewezen op
een laadvoorziening in de openbare ruimte. De gemeente is hierbij als eigenaar en beheerder van de openbare ruimte
direct betrokken.
De gemeente heeft het afgelopen jaar het voortouw genomen om de markt voor elektrisch rijden op gang te helpen door
openbare oplaadpalen voor bewoners en werknemers in Haarlemmermeer te realiseren. Eerst via stichting e-laad en
later vanuit de Vervoerregio Amsterdam via het project MRA-E. Daarbij worden beleidsregels gehanteerd voor inwoners
of forenzen die een aanvraag voor laadinfrastructuur indienen.1 Het huidige plaatsingsbeleid wordt daarbij gevormd door
het zogenaamde ‘paal volgt aanvraag’ principe. Dit kan nog slimmer en doelmatiger indien er vooraf meer planmatiger
gekeken wordt naar de totale opgave. Vanuit een inzicht in de toekomstige vraag kan een uitvoeringsstrategie worden
opgesteld waaraan nieuwe aanvragen worden getoetst.
Tegelijkertijd biedt het de gemeente de onderbouwing om laadpalen ook zonder aanvraag te faciliteren, bijvoorbeeld
voor bezoekers (die formeel geen aanvraag kunnen indienen). Dit maakt het bijvoorbeeld mogelijk om meerdere
verkeersbesluiten in één keer te nemen nog zonder dat er een aanvraag ligt. Ook voorkomt het dat er op ‘slechte
locaties’ wordt geïnvesteerd waar nauwelijks een toekomstige vraag is.
De uitvoeringsstrategie dient dan tegelijkertijd als een perspectief voor bewoners en ondernemers in de gemeente,
in die zin dat de gemeente nadrukkelijk een openbaar laadnetwerk mogelijk wil maken. Dit maakt elektrisch rijden
laagdrempeliger. Tevens is deze zekerheid interessant voor investeerders/exploitanten van openbare laadinfrastructuur.
Het is tijd voor het hernieuwen van de aanpak in de Haarlemmermeer. We richten ons op een gebiedsgerichte aanpak in
1
   https://haarlemmermeergemeente.nl/taak/laadpalen-voor-elektrische-autos
  6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>gezamenlijkheid met samenwerkingspartners om de juiste locaties te voorzien van een openbaar laadpunt. Dat houdt op
hoofdlijnen het volgende in:
• Er wordt planmatig een toekomstbestendig openbaar laadnetwerk bepaald, die wordt gebaseerd op de
      (toekomstige) vraag per buurt;
• Dit plankader wordt in gezamenlijkheid met gebiedsmanagers van de gemeente gebruikt als communicatie- en
      consultatiemiddel met de buurt en uiteindelijk vastgesteld;
• Meerdere verkeersbesluiten kunnen zodoende in één keer worden genomen;
• Laadvoorzieningen in de openbare ruimte worden geplaatst:
       o op basis van de een toegekende aanvraag van
           een inwoner of forens;
       o zonder aanvraag, op basis van een onderbouwing
           van de actuele behoefte en toekomstige vraag-
           verwachting in die buurt;
• Gebruik van laadvoorzieningen wordt met regelmaat gemonitord en gebruikt voor communicatie over en
      optimalisatie van het netwerk.
1.2      Waarom een uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur?
Een visie laadinfrastructuur maakt inzichtelijk wat de ambities van de gemeente zijn. Het zet de toon en laat zien hoe
de gemeente haar rol, taak en verantwoordelijkheid invult op het gebied van laadinfrastructuur. Door transparant te
zijn in hoe wij de komende tijd in laadinfrastructuur investeren willen wij onze betrokkenheid laten zien. Hiermee kan
de e-rijder en de markt op ons bouwen. Zo kan de e-rijder, de markt en wij als lokale overheid samen werken aan een
klimaatneutraal Haarlemmermeer.
In deze visie maken we onze gebiedsgerichte aanpak concreet. Deze visie is een beleidskader waarin de beleidsdoelen,
het speelveld van EV en laadinfrastructuur, de kwaliteit van laadinfrastructuur en de concrete aanpak staan. Deze
elementen zijn noodzakelijk om effectief te werken aan laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer in de Haarlemmermeer.
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>2. Doelstellingen laadinfrastructuur
2.1       Waarom elektrisch vervoer en laad infrastructuur in Haarlemmermeer?
De gemeente Haarlemmermeer wil het bewoners en bezoekers makkelijker maken om elektrisch te rijden. Elektrisch
rijden is schoner, stiller en zuiniger en beter voor de luchtkwaliteit in de gemeente. De Metropoolregio Amsterdam
(MRA) waar de Haarlemmermeer onderdeel van uit maakt heeft als ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Elektrisch
rijden maakt onderdeel uit van de transitie naar een energieneutrale regio.
Elektrisch vervoer is voor ondernemers een duurzame oplossing om nu en in de toekomst zaken te kunnen doen.
De markt van elektrisch voertuigen staat met 95.000 nog in de beginfase maar is echter sterk groeiende.2 Ook in de
Haarlemmermeer is er een groeiende vraag naar elektrisch vervoer gezien het aantal aanvragen voor laadpalen. Het past
bij Haarlemmermeer, een ondernemende gemeente waar van oudsher veel ruimte is om te pionieren, om te investeren
in elektrisch vervoer
  Hoe duurzaam zijn elektrische auto’s eigenlijk?
  Recent heeft TNO een onderzoek gepresenteerd naar de milieu-impact van een elektrische auto over de hele
  levenscyclus. Hierin wordt duidelijk dat, inclusief productie en recycling van de batterijen, elektrische auto`s over
  hun levensduur minder CO2-belastend zijn dan traditionele auto`s. Over de gehele levenscyclus stoot een elektrische
  auto, bij gebruik van overwegend grijze stroom, 30% minder CO2 uit ten opzicht van een benzineauto. Bij gebruik van
  overwegend groene stroom is de CO2-reductie zelfs 70%.
  Hetzelfde TNO-onderzoek laat zien dat de directe verontreinigende emissies (PM (fijnstof) en NOx) van elektrische
  voertuigen veel lager liggen dan die van benzine- of dieselvoertuigen. Motoremmissies van EV zijn nul en
  rememissies van EV liggen 25% lager dan voor conventionele voertuigen. Elektrische auto’s dragen dus zeker bij aan
  een duurzaam Haarlemmermeer.
Voor gebruikers van elektrisch vervoer is een dekkend netwerk van laadinfrastructuur essentieel om van A naar B
te komen. In Haarlemmermeer wordt gewerkt aan een duurzame mobiliteitsmix door samen met de markt een
dekkend en hoogwaardig laadnetwerk voor elektrisch rijden te ontwikkelen. De Haarlemmermeer wil goede bereikbare
voorzieningen die bijdragen aan een toekomstvast mobiliteitssysteem.3 Het realiseren van laadinfrastructuur draagt bij
aan doelen als een goede lokale en regionale bereikbaarheid, verbeteren van de verkeersstructuur en goede ontsluiting
van de kernen. Door te werken aan een toekomstbestendig netwerk van laadinfrastructuur voor inwoners, forenzen en
bezoekers van Haarlemmermeer werken we niet alleen aan een goed mobiliteitssysteem maar maken we dus ook onze
duurzaamheidsambities waar.
2.2       De ladder van laden
De elektrisch rijder kan voor het opladen van de elektrische auto terecht in drie ruimtelijke domeinen met verschillende
laadinfrastructuur. In de Ladder van Laden wordt dit overzichtelijk in beeld gebracht. Dit biedt een houvast voor
beleidsvorming door gemeenten voor openbaar laden. In eerste instantie wordt een e-rijder geacht op eigen terrein te
laden. Een tweede mogelijkheid is semiopenbaar laden. Bijvoorbeeld in de parkeergarage om de hoek of bij de Van der
Valk op het parkeerterrein. Wanneer deze opties niet mogelijk of onvoldoende toereikend zijn om de vraag naar laden
voldoende te faciliteren dan is er de mogelijkheid om in het publieke domein te laden. Pas op dit moment komt de
gemeente in beeld om dit op adequate wijze te faciliteren als hoeder van de kwaliteit van de openbare ruimte. Deze
visie laadinfrastructuur heeft daarom met name betrekking op het laden in de openbare ruimte en de wijze waarop de
gemeente hierin haar doelen en rol bepaalt.
2
   http://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/energie-en-milieu-innovaties/elektrisch-rijden/stand-van-zaken/cijfers
3
  Programmabegroting Haarlemmermeer 2016-2019
  8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Figuur 2-1: de ladder van laden
2.3      Laadinfrastructuurdoelen voor 2020
De laadinfrastructuurdoelen voor 2020 zijn gebaseerd op een GIS-prognose elektrisch vervoer. Op basis van geografische
informatie en data over het huidige en toekomstige potentieel aan elektrische rijders is een prognose ontwikkeld zodat
de hoeveelheid en locatie van laadpalen op gefundeerde wijze kan plaatsvinden. De prognose is de (toekomstige)
behoefte aan laadinfrastructuur. De uitkomsten van de prognose zijn als volgt4:
Figuur 2-2: Prognose voor 2020 voor Haarlemmermeer
De opgave openbare laadinfrastructuur is dat er in 2020 302 openbare laadpalen zijn geplaatst. De aanpak om deze
opgave te realiseren wordt in hoofdstuk 4 en 5 uiteengezet.
  Waar is de prognose elektrisch vervoer op gebaseerd?
  Het huidige en toekomstige potentieel aan elektrische rijders is door adviesbureau Over Morgen in beeld gebracht
  met de Elektrisch Vervoer prognose. Op basis van diverse datasets (BAG, CBS, RDW, Geodan, Open Street Map,
  ESRI) en een continu verbeterd en gevalideerd rekenmodel (in samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam)
  wordt het verwachte aantal elektrische auto’s in 2020 geprognosticeerd van inwoners, forenzen en bezoekers. Deze
  verwachte vraag wordt geconfronteerd met het bestaande parkeerareaal per buurt (mate van publiek en of privaat
  parkeren). Hieruit ontstaat de vraag per gebruikersgroep die ook daadwerkelijk openbaar dient te laden. Op basis
  hiervan wordt de benodigde hoeveelheid openbare laadpalen bepaalt, waarbij zoveel mogelijk dubbelgebruik tussen
  de gebruikers wordt nagestreefd. Deze prognose is uitgevoerd op postcode 5-niveau (de vier cijfers en eerste letter
  van de postcode), wat te vergelijken is met de gehanteerde gemiddelde loopafstand voor EV.
4
   De GIS-prognose omvat het gebied van Haarlemmermeer, exclusief Schiphol. Daar zal een aparte strategie/aanpak in gezamenlijkheid
   voor worden ontwikkeld om te komen tot een laadnetwerk dat past bij de eigenheid van Schiphol.
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>2.4     Een doorkijk naar 2025
Het perspectief voor deze uitvoeringsstrategie is 2020. Het uitgangspunt bij werken aan laadinfrastructuur is dat alle
inspanningen die gedaan worden op deze termijn ook op de lange termijn toekomstbestendig zijn. Om gevoel te krijgen
bij de situatie van 2025 op het gebied van elektrisch rijden en laadinfrastructuur is het interessant om de trends en
ontwikkelingen op een rij te zetten zonder nadrukkelijk uitputtend te willen zijn.
2.4.1 Explosieve groei aan elektrische auto’s en zero-emissie openbaar vervoer
Het elektrisch rijden groeit en blijft naar verwachting groeien. Zowel de adoptie in de landen om ons heen als de
aangekondigde nieuwe productiefaciliteiten van de auto-industrie en accuproducenten laten zien dat elektrische motoren
de toekomst hebben. Ook grotere voertuigen als bussen en vrachtwagens gaan de overstap naar zero-emissie maken al
gaat waterstof in dit segment nog een belangrijke rol spelen is de verwachting. Er rijden in 2025 naar de doelstelling van
de Rijksoverheid één miljoen elektrische voertuigen rond en ook dient vanaf 2025 al het busvervoer zero-emissie te zijn
conform het overeengekomen convenant tussen alle betrokken partijen. Elektrische voertuigen zullen dus een aanzienlijk
deel van het Nederlandse wagenpark vertegenwoordigen.
2.4.2 Grotere batterijen, veranderend laadgedrag
Een van de belangrijkste technologische drijfveren op dit moment is de capaciteit en de laadsnelheid van de batterij.
De batterijtechnologie zit al sinds de opkomst van de smartphone in het begin van deze eeuw in een enorme groei
en voorlopig lijkt daar geen einde in te komen door de toenemende vraag naar kleinere batterijen met een grotere
batterijcapaciteit in allerhande producten. De batterijcapaciteit en dus ook actieradius van een elektrisch voertuig heeft
effect op het laadgedrag van de berijders. Elektrische rijders die nu in een Tesla Model S rijden laden veel minder vaak
dan hun evenknieën in een plug-in hybride voertuig (PHEV). Dit om de simpele reden dat ze veel verder kunnen rijden
op één acculading en dus niet na elke rit aan de stekker hoeven. Dit betekent dat er dus relatief meer e-rijders gebruik
kunnen maken van het bestaande laadnetwerk (en laadvermogens) en dat er per transactie meer stroom verkocht
wordt. Door de grotere accu’s en gewijzigde fiscale stimulering zal de rol van PHEV-voertuigen in het Nederlands
wagenpark steeds kleiner worden, waardoor het laadgedrag dat we nu zien ook gaat veranderen. Wij verwachten dat er
steeds minder openbare laadpalen bij geplaatst hoeven te worden om in de pas te blijven met de groei van het aantal
elektrische auto’s. Hierdoor zal de efficiëntie van gebruik en de business case van de laadinfrastructuur groeien.
2.4.3 Een stabiel, lokaal én duurzaam energienet
Door grotere accu’s en grotere adaptatie van elektrisch vervoer zal de rol van elektrische auto’s in de energietransitie
ook zichtbaarder worden. Behalve de groei van elektrisch vervoer, groeit ook de duurzame opwekking van stroom
wereldwijd. De opwekking gebeurt in toenemende mate decentraal in plaats van centraal en het aanbod van zonne-
en windenergie is minder te sturen dan in de huidige situatie met conventionele en grootschalige opwek (kolen- en
gascentrales). Gezien het feit dat vraag naar energie traditioneel in de ochtend en avondpiek plaatsvindt, dient de
energievoorziening slimmer te worden ingericht dan wel vraag en aanbod meer met elkaar in balans te worden gebracht.
De tijdelijke opslag van energie (buffering) vormt daarmee één van de belangrijkste uitdagingen voor de wereldwijde
energievoorziening van de toekomst. Accu’s in elektrische auto’s, thuisbatterijen en collectieve opslag op buurtniveau
zorgen voor de gewenste stabiliteit van de energievoorziening. Voor deze stabiliteit is het tevens nodig dat de pieken van
de maatschappelijke vraag naar energie op slimme wijze worden verkleind (peak shaving). Bijvoorbeeld door het opladen
van elektrische auto’s op het moment dat er een overschot is aan duurzame energie of een lage vraag naar energie
(tijdens de nacht).
 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2.4.4 Stekkerloos laden als mogelijk alternatief
Op dit moment laden alle elektrische voertuigen met een stekker aan een laadpaal en lijkt de pantograaf de standaard
te gaan worden in het elektrisch busvervoer. Er wordt op dit moment ook geëxperimenteerd met inductieladen. Hierbij
wordt de stroom niet overgedragen via (kabel)contact, maar met behulp van elektromagnetisme. Hoewel de eerste
praktijkproeven aan de gang zijn (Rotterdam), verwachten wij dat het nog even duurt voordat dit commercieel wordt
toegepast. Er zijn ook nog geen indicaties dat autofabrikanten al bezig zijn om inductieladen als standaard/ of optie in
hun elektrische auto te verwerken. De majeure focus ligt namelijk op kostenreductie van de huidige laadstandaarden
die nodig is voor marktopschaling. Ergens tussen 2020 en 2025 zal - na de benodigde standaardisaties - inductieladen
voorzichtig zijn intrede gaan doen in de commerciële markt. Wij verwachten dat het in eerste instantie mogelijk een luxe
product is voor de elektrische rijder die op privé terrein laadt.
2.4.5 Efficiënter gebruik van wegen- en laadnetwerk
In 2025 zal autonoom rijden ook een gebruikelijke optie vormen op snelwegen en andere wegen waar het autoverkeer
vrijwel niet in aanraking komt met langzaam verkeer (fietsers en voetgangers). De techniek is al beschikbaar in
verschillende auto’s (bijv. Tesla, Mercedes, BMW, Volvo) en zal naar verwachting vanaf 2020 standaard worden geleverd
in nieuwe auto’s in het midden- en hoge segment van de markt. Ook de connectiviteit van de auto’s, de mate waarin
informatie wordt gedeeld en ontvangen door auto’s en infrastructuur, zal een enorme vlucht hebben genomen. Real-time
verkeersinformatie, auto’s die met elkaar in verbinding staan en zich op elkaar aanpassen, real time snelheidsadviezen
in files, etc. zullen ervoor zorgen dat er efficiënter gebruik gemaakt kan worden van de huidige wegcapaciteit en beter
inzicht geven in de beschikbaarheid van parkeerplekken en laadinfrastructuur.
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>      3       Het speelveld
3. Het                 speelveld
              Naast de doelstellingen op het gebied van laadinfrastructuur is het van belang om het speelveld in
              beeld te hebben, voordat de aanpak naar gebiedsgericht en vraaggericht werken kan worden uitgezet.
              Het speelveld maakt inzichtelijk welke ontwikkelingen, krachten en potentie er is binnen het domein
              van elektrisch
Naast de doelstellingen           vervoer
                             op het   gebiedenvanbinnen      het domeinislaadinfrastructuur.
                                                    laadinfrastructuur        het van belang om het speelveld in beeld te hebben, voor-
dat de aanpak naar gebiedsgericht en vraaggericht werken kan worden uitgezet. Het speelveld maakt inzichtelijk welke
ontwikkelingen, krachten en potentie er is binnen het domein van elektrisch vervoer en binnen het domein laadinfra-
structuur.
              Het speelveld bestaat uit twee domeinen, die van elektrisch vervoer en die van laadinfrastructuur.
              Binnen elk domein is er sprake van 3 clusters: een vraag, een aanbod en de overheid die effect op
              elkaar hebben. Daarnaast hebben beide domeinen ook weer een effect op elkaar. Zo maakt een
Het speelveld groeiend
                bestaat uitaantal
                               tweeelektrische
                                      domeinen, die auto`s     het noodzakelijk
                                                         van elektrisch    vervoer en omdieook
                                                                                             vande    oplaadvoorzieningen
                                                                                                   laadinfrastructuur.     Binnen voor    elektrische
                                                                                                                                   elk domein
              voertuigen
is er sprake van  3 clusters: uiteen
                                  te breiden.
                                      vraag, een Enaanbod
                                                      vice versa
                                                               en degeldt:
                                                                      overheidmeerdie laadmogelijkheden
                                                                                       effect op elkaar hebben.  leiden    tot eenhebben
                                                                                                                      Daarnaast      lagerebeide
                                                                                                                                              drempel
              voor  consumenten         om   over    te  stappen     op  elektrisch     vervoer.
domeinen ook weer een effect op elkaar. Zo maakt een groeiend aantal elektrische auto`s het noodzakelijk om ook de
oplaadvoorzieningen voor elektrische voertuigen uit te breiden. En vice versa geldt: meer laadmogelijkheden leiden tot
      3.1 Het domein van elektrisch vervoer
een lagere drempel voor consumenten om over te stappen op elektrisch vervoer.
              Het domein van elektrisch vervoer is onder te verdelen in de
3.1     Het domein         van elektrisch
              clusters: e-rijder     (vraag), de  vervoer
                                                     markt (aanbod) en overheid. Er
Het domein bestaat
              van elektrisch    vervoer is onder
                         een wederzijdse             te verdelen intussen
                                                afhankelijkheid        de clusters:
                                                                                 dezee-rijder
                                                                                         drie (vraag),
de markt (aanbod)    en aan
              clusters    overheid.   Er bestaat
                                actoren.   Zo moet  eener wederzijdse
                                                             bijvoorbeeldafhankelijkheid
                                                                              wel aanbodtussenzijn
deze drie clusters  aan   actoren.    Zo moet   er  bijvoorbeeld     wel
              voor elektrische auto’s zodat een consument een elektrische aanbod    zijn voor elektri-                              E‐rijder
                                                                                                                    Overheid
sche auto’s zodat   een consument
              auto kan     aanschaffen.  eenDeelektrische
                                                  overheidauto      kan aanschaffen.
                                                                speelt   een bijzondere   De overheid
                                                                                              rol in                                (vraag)
speelt een bijzondere
              de driehoek.rol inZij
                                 dekan
                                     driehoek.   Zij kan detussen
                                          de interactie        interactie  tussen
                                                                       vraag         vraag en aanbod
                                                                                en aanbod
beïnvloedenbeïnvloeden
               met subsidiesmet  of accijnzen
                                      subsidies omofeen     bepaalt gedrag
                                                        accijnzen     om een   van  markt en
                                                                                  bepaalt       e-rijder
                                                                                            gedrag
te versterken.van markt en e-rijder te versterken.                                                                            Markt
                                                                                                                            (aanbod)
    3.1.1     De e-rijder in beeld
3.1.1 De e-rijder in beeld
De visie laadinfrastructuur     is nu gericht opishet
              De visie laadinfrastructuur              nusegment
                                                           gericht van    elektrische
                                                                     op het    segment   auto’s.
                                                                                            van Dit
segment heeft    op  dit moment      de  meeste    impact    op  de  vraag
              elektrische auto’s. Dit segment heeft op dit moment de meeste  naar  openbare    laadinfrastructuur.
                                                                                                       impact op de    Uiteraard  is hetopenbare
                                                                                                                          vraag naar      mo-
gelijk om in de  toekomst de visieUiteraard
              laadinfrastructuur.       laadinfrastructuur      uit te bouwen
                                                      is het mogelijk      om innaar    de andere elektrische
                                                                                    de toekomst                      vervoersmiddelen uit
                                                                                                      de visie laadinfrastructuur         alste
                                                                                                                                              ditbouwen
opportuun blijkt.
              naarDedehuidige
                         anderegroep     gebruikers
                                    elektrische         van ca. 95.000 elektrische
                                                    vervoersmiddelen                      auto’s op dit
                                                                              als dit opportuun           moment
                                                                                                      blijkt.         zijn onder
                                                                                                              De huidige         te verdelen
                                                                                                                              groep    gebruikers van
in particuliere en95.000
              ca.  overwegend       zakelijke
                              elektrische      rijdersop
                                             auto’s      (lease  / eigendom)
                                                            dit moment      zijn met
                                                                                  ondereentegemiddeld
                                                                                             verdelen hoger        inkomen. en
                                                                                                           in particuliere     Daarnaast   is er
                                                                                                                                  overwegend
een functionele   verdeling
              zakelijke        te maken
                           rijders  (leasein/ bewoners,
                                              eigendom)forenzen met een engemiddeld
                                                                             bezoekers als    het gaat
                                                                                           hoger          om hetDaarnaast
                                                                                                    inkomen.        soort bestemming
                                                                                                                                is er een  van de
elektrische auto.  De potentiele
              functionele             groep
                              verdeling    tee-rijders
                                              maken zijn      voornamelijkforenzen
                                                          in bewoners,         alle automobilisten
                                                                                          en bezoekers  die opals
                                                                                                                dithet
                                                                                                                    moment     eenhet
                                                                                                                         gaat om    autosoort
                                                                                                                                          bezitten
of leasen, dan wel privé of zakelijk.
De zakelijke en particuliere e-rijder van dit moment leggen beiden een focus op de (nog beperkte) actieradius van de
auto als de beperkende factor. De zakelijke e-rijder kan vanwege overheidsstimulering in de vorm van een lagere bijtelling
(lease) of extra fiscale aftrek (ondernemer/zzp) relatief betaalbaar de elektrische auto leasen of bezitten. Het elektrische
    RUIMTELIJKE ONTWIKKELING | ZICHTBARE OPLOSSINGEN                                                                                                  13
autowagenpark in Nederland wordt dan ook hoofdzakelijk zakelijk gebruikt op dit moment. De particuliere e-rijder loopt
aan tegen de relatief hoge aanschafprijs van een elektrische auto en koopt op dit moment daarom vooral tweedehands
in.
 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Onderstaande grafiek laat de groeicurve van elektrische voertuigen zien. De afgelopen drie jaar is het elektrische wagen-
park in Nederland enorm gegroeid. De plug in-hybride auto (PHEV) vormt het grootste aandeel van deze groei (90%). De
groeicurve van het aantal volledige elektrische auto’s (BEV) is gestaag.
3.1.2 De markt in beeld
De beleidsfocus op het stimuleren van emissieloos personenvervoer wordt hoofdzakelijk gedreven door de auto- en
accu-industrie die zich in rap tempo ontwikkelt. Het aanbod van het aantal en type elektrische voertuigen neemt fors toe
de komende jaren. Bijna elke autofabrikant heeft ondertussen wel minimaal één plug-in hybride (PHEV) of een volledig
elektrische auto (BEV) in het aanbod. Dit zijn kleinere personenauto`s tot middelgrote gezinsauto`s, luxe sedans en sport-
wagens.
De grote automerken die elektrisch rijden hoog in het vaandel hebben staan (BMW, Renault, Tesla, Nissan, Chevrolet/
Opel en KIA) verwachten allen binnen 1,5 jaar een compacte middenklasse Battery Electric Vehicle (BEV) met 200 tot
250 km werkelijke actieradius op de markt te brengen. Dit wordt ook wel gezien als de tweede generatie BEV’s. Een
nieuwe versie van de BMW i3, Renault ZOE en Volkswagen e-Golf zijn al officieel aangekondigd en leverbaar per eind
2016/begin 2017. Een actieradius van 200 km in de praktijk wordt daarbij de nieuwe standaard. De Tesla Model 3 en de
Opel Ampera-e zijn tevens officieel aangekondigd voor 2017/2018 en zullen circa € 30.000 tot € 40.000 gaan kosten en
beschikken over ca. 300 km werkelijke actieradius. De grote accuproducenten LG Chem, Tesla en Samsung bevestigen
als leveranciers voor deze autofabrikanten deze aankondiging van meer betaalbare (middenklasse) modellen met een
grotere actieradius. De grootste uitdaging voor de automarkt en accuproducenten wordt gevormd door het verlagen van
de kostprijs van de accu (kostprijs per kWh) en het verhogen van de energiedichtheid van de accu (zelfde volume/ge-
wicht, meer energie). De kostprijs per kWh van een batterij is van € 1.000,- in 2007 naar € 300,- per kWh in 2015 gegaan;
een daling van ca. 14% per jaar. Een kostprijs van ca. € 200,- per kWh wordt verwacht in 2020 en dat wordt gezien als
het kantelpunt waarop een batterij-auto goedkoper qua aanschaf wordt dan een conventionele brandstofauto.
Naast de introductie van nieuwe modellen komt de tweedehands markt voor de eerste generatie volledig elektrische
auto’s nu ook langzaam op gang die bijzonder interessant is voor particulier gebruik, vanwege de gunstige verkoopprijzen
(weinig vraag) en zeer beperkte onderhoudskosten na aanschaf.
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>           2015 gegaan; een daling van ca. 14% per jaar. Een kostprijs van ca. € 200,- per kWh wordt verwacht
           in 2020 en dat wordt gezien als het kantelpunt waarop een batterij-auto goedkoper qua aanschaf
           wordt dan een conventionele brandstofauto.
                                                                                                                                   Visie Laadinfrastructuur
           Naast de introductie van nieuwe modellen komt de tweedehands markt voor de eerste generatie
           volledig elektrische auto’s nu ook langzaam op gang die bijzonder interessant is voor particulier
   3.1.3 gebruik,
            De rol van      de overheid
                      vanwege       de gunstige verkoopprijzen (weinig vraag) en zeer beperkte onderhoudskosten na
   De Rijksoverheid moedigt de groei van het aantal elektrische voertuigen in Nederland aan vanwege de positieve effec-
           aanschaf.
   ten voor het Nederlandse bedrijfsleven en op het gebied van duurzaamheid. De doelstelling van het Rijk is om in 2020
3.1.3
   200.000 Deelektrische
                rol van devoertuigen
                              overheidop de weg te hebben en in 2025 1 miljoen. Tot nu toe heeft de Rijksoverheid de aanschaf
   en vooral de lease van elektrische voertuigen aantrekkelijk gemaakt door minimale of geen wegenbelasting, bpm en lage
           De BOVAG,
   bijtelling.  Rijksoverheid
                         ANWB en    moedigt
                                      Natuur &   deMilieu
                                                     groei   van het aantal elektrische voertuigen in Nederland aan vanwege
                                                          5 hebben het Rijk wel opgeroepen om ook voor particulieren elektrisch rijden
                  ruim 90.000
           de positieve     effectenEV`svoor
                                           op de hetweg    . We lopenbedrijfsleven
                                                      Nederlandse           dus voor op de         prognose.
                                                                                               enheeft
                                                                                                   op het          Dit kan
                                                                                                              gebied       van  betekenen
                                                                                                                                 duurzaamheid. dat weDe   al voor
   aantrekkelijker   te maken    met een     aanschafsubsidie.       De huidige rijkssteun              geleid    tot een     grote   groei in het aantal
                  2020
           doelstelling   de
                           van200.000
                                 hetDeRijk elektrische
                                             is om in van  voertuigen
                                                         2020              halen.
   elektrische   voertuigen   (EV).      doelstelling         het200.000
                                                                    Rijk ging elektrische
                                                                                uit van 15.000voertuigen          op de wegvoertuigen
                                                                                                   tot 20.000 elektrische            te hebben      en in 2025
                                                                                                                                                 in 2015.
           1  miljoen.
   Op de peildatum       Tot  nu
                        vanjuni    toe
                             31 juni    heeft
                                      2016       de  Rijksoverheid
                                             (zie 3.1.1) rijden            de
                                                                  er inmiddels  aanschaf
                                                                                   ruim        en
                                                                                          90.000 2. vooral
                                                                                                    EV`s      de
                                                                                                          op de    lease
                                                                                                                   weg    5 van elektrische voertuigen
                                                                                                                           . We lopen dus      voor   op de
                  Op 19
           aantrekkelijk         2015
                             gemaakt    presenteerde
                                          door minimale      minister
                                                                of geen  Wiebes       Autobrief
                                                                             wegenbelasting,           Deze
                                                                                                       bpm     enblijft
                                                                                                                    lageemissieloos
                                                                                                                             bijtelling. rijden
                                                                                                                                          BOVAG,   fiscaal
                                                                                                                                                        ANWB
   prognose. Ditstimuleren;
                    kan betekenen      dat  we   al voor  2020    de  200.000    elektrische     voertuigen     halen.
                                  volledig elektrische auto’s (BEV) behouden het bijtellingspercentage van 4% en de
           en Natuur & Milieu hebben het Rijk wel opgeroepen om ook voor particulieren elektrisch rijden
                  vrijstellingte
           aantrekkelijker      van   belastingen
                                    maken      met een  deaanschafsubsidie.
                                                             komende jaren. Plug        Dein-hybride       auto’s (PHEV)
                                                                                              huidige rijkssteun          heeft worden
                                                                                                                                   geleid tot in een
                                                                                                                                                  de bijtelling
                                                                                                                                                        grote en
   Op 19groei     de
            juni 2015 belastingen
                      presenteerde     steeds
                                        minister  meer
                                                    Wiebesals  een   reguliere
                                                              Autobrief    2. Deze auto    behandeld.
                                                                                      blijft emissieloos    In  2016
                                                                                                             rijden
                  in het aantal elektrische voertuigen (EV). De doelstelling van het Rijk ging uit van 15.000 tot        is
                                                                                                                      fiscaalde  bijtelling
                                                                                                                                stimuleren;   voor   PHEV’s
                                                                                                                                               volledig
   elektrische
           20.000 15%
                 auto’s   en deze
                         (BEV)
                     elektrische     zal
                                behouden  in 2017    oplopen
                                                      in 2015. naar
                                              het bijtellingspercentage
                                     voertuigen                    Op de  22%. vanAlle
                                                                                    4%auto´s
                                                                             peildatum    envan    met   directe
                                                                                               de vrijstelling
                                                                                                    31 juni      vanemissie
                                                                                                                2016   belastingen(CO2
                                                                                                                         (zie 3.1.1)      uitstoot
                                                                                                                                       derijden
                                                                                                                                           komendeer >0)   hebben
                                                                                                                                                        jaren.
                                                                                                                                                      inmiddels
   Plug in-hybrideookauto’s
                        een (PHEV)
                              bijtelling  van 22%.
                                       worden     in de bijtelling en de belastingen steeds meer als een reguliere auto behandeld.
   In 2016 is de bijtelling voor PHEV’s 15% en deze zal in 2017 oplopen naar 22%. Alle auto´s met directe emissie (CO2
                  Tevensook
   uitstoot >0) hebben       is het
                                 eenMinisterie
                                      bijtelling vanvan   Economische Zaken op dit moment (op basis van de Motie Groot (30
                                                       22%.
                  september 2015)) de ingrediënten van een nationale aanschafsubsidie aan het verkennen voor
   Tevens is hetnieuwe      en van
                    Ministerie   tweedehands
                                      Economische    volledig
                                                        Zaken op elektrische
                                                                     dit moment   auto’s     voorvan
                                                                                     (op basis     particulieren
                                                                                                       de Motie Groot   om tegemoet
                                                                                                                              (30 september te komen
                                                                                                                                                  2015)) aan
                                                                                                                                                          de de
   ingrediëntenrelatief
                   van eenhogere
                             nationale aanschafprijs
                                         aanschafsubsidie  van aan
                                                                 de elektrische
                                                                      het verkennen   autovoor opnieuwe
                                                                                                   dit moment.
                                                                                                          en tweedehands volledig elektrische
   auto’s voor particulieren om tegemoet te komen aan de relatief hogere aanschafprijs van de elektrische auto op dit mo-
          3.2 Het domein van laadinfrastructuur
   ment.
RUIMTELIJKE       HetONTWIKKELING             | ZICHTBAREkent
                        domein van laadinfrastructuur               OPLOSSINGEN
                                                                          dezelfde clusters als                                                                15
   3.2 Het domein             van laadinfrastructuur
                  die van elektrisch       vervoer. De e-rijder heeft een bepaald
   Het domein van      laadinfrastructuur
                  laadgedrag       en verwachtkent dezelfde     clusterskwaliteit
                                                     een bepaalde          als die vanvan elektrisch
                                                                                              de       ver-
                  laadinfrastructuur.
   voer. De e-rijder   heeft een bepaaldDe        markt voorziet
                                               laadgedrag              de e-rijder
                                                             en verwacht              in zijn kwaliteit
                                                                               een bepaalde                                                 E‐rijder
                                                                                                                          Overheid
                  laadbehoefte
   van de laadinfrastructuur.     Demet    bepaalde
                                       markt    voorziet laadmogelijkheden            die moeten
                                                          de e-rijder in zijn laadbehoefte        met                                       (vraag)
                  voldoen aan dedie
   bepaalde laadmogelijkheden           kwaliteitsbeleving
                                           moeten voldoen aan      vandede    e-rijder. Echtervan
                                                                           kwaliteitsbeleving       is er
                                                                                                        de
                  nog   geen    volwassen        markt  van    laadinfrastructuur
   e-rijder. Echter is er nog geen volwassen markt van laadinfrastructuur waarbij vraag   waarbij
   en aanbod qua  vraag
                     kostenen in
                               aanbod
                                  balans isquaduskosten    in balans
                                                   dat vraagt            is dus dat
                                                                 om stimulering      vanvraagt     om
                                                                                           de overheid.                              Markt
                  stimulering van de overheid.                                                                                     (aanbod)
   5
     RVO brengt deze gegevens in kaart op http://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-
        3.2.1     De vraag van de e-rijder in beeld
     ondernemen/energie-en-milieu-innovaties/elektrisch-rijden/stand-van-zaken/cijfers
                  De EV-rijder gaat net als bij een conventionele brandstofauto van A naar B en wil ook het liefst voor
                  de deur parkeren. Het grootste verschil is echter de actieradius op één laadsessie en de wijze van
    14            ‘laden’. Op dit moment heeft de gemiddelde volledig elektrische auto een actieradius van ca. 100 tot
                  150 km op een volle accu. Op basis van de gemiddelde dagelijkse reisafstand van een particuliere
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>3.2.1 De vraag van de e-rijder in beeld
De EV-rijder gaat net als bij een conventionele brandstofauto van A naar B en wil ook het liefst voor de deur parkeren.
Het grootste verschil is echter de actieradius op één laadsessie en de wijze van ‘laden’. Op dit moment heeft de gemid-
delde volledig elektrische auto een actieradius van ca. 100 tot 150 km op een volle accu. Op basis van de gemiddelde
dagelijkse reisafstand van een particuliere gebruiker van 35 km en zakelijk gebruiker van 70 km zou het merendeel van
Nederland hier ruimschoots mee uit de voeten kunnen. Belangrijker voor de EV-rijder is de zekerheid van de beschikking
over een laadpunt bij zijn bestemming, zodat hij zijn volgende bestemming ook kan bereiken.
Het komt tevens voor in de praktijk dat, ondanks dat er laadmogelijkheden zijn op de bestemming, deze niet aansluiten
bij de vraag van de e-rijder op dat moment. Vanwege het maximale laadvermogen van de auto of de laadpaal kan dan
gedurende de parkeertijd in dit geval onvoldoende worden bijgeladen om de vervolgreis volledig te kunnen maken. In
die gevallen bieden snelladers bij verzorgingsplaatsen en tankstations (bijvoorbeeld FastNed, The New Motion en Allego)
een oplossing. Deze kunnen een volledig elektrische auto met een gemiddelde accucapaciteit in ca. 20 minuten weer tot
ca. 80% vermogen opladen. Het laden bij snelladers is echter duurder voor de e-rijder, dus ze worden vooral gebruikt om
eindbestemmingen met een regulier laadpunt te bereiken (met een vrijwel lege accu). Alleen volledig elektrische auto’s
(BEV) – met uitzondering van de Mitsubishi Outlander PHEV – beschikken over de techniek om te kunnen snelladen op
dit moment.
3.2.2 Het aanbod van de markt in beeld
Het groeiend aantal elektrische auto`s maakt het noodzakelijk om ook de (semi)openbare laadvoorzieningen voor elektri-
sche voertuigen uit te breiden voor de inwoners, forenzen en of bezoekers die voor het opladen aangewezen zijn op de
openbare ruimte.
Een aantal jaar geleden is de stichting E-laad opgericht door de netbeheerders. Deze heeft tot en met begin 2014 in sa-
menwerking met de gemeenten kosteloos 3.000 publieke laadpalen voor elektrische auto’s geplaatst. Vanuit de regionale
samenwerking in het project MRA-E worden binnen het projectgebied van provincie Noord-Holland, Utrecht en Flevoland
gezamenlijk laadpalen aanbesteed en gerealiseerd. Zo ook in de gemeente Haarlemmermeer.
Onderstaande afbeelding toont de ontwikkeling van het aantal publieke en semipublieke laadpunten over de afgelopen
jaren6. Nederland kent op dit moment ca. 6.000 openbare laadpunten, ca. 17.000 semiopenbare laadpalen en 498 snella-
ders.
Het aantal openbare en semiopenbare elektrische laadpalen in Haarlemmermeer gestegen van 13 in 2010 naar 36 in
2011, 62 in 2012 en maar liefst 193 in 2013. Hieronder vallen ook de laadpalen op privaat terrein die (binnen bepaalde
tijden) open zijn gesteld voor gebruik door het publiek. Parkeergarages zijn hiervan het beste voorbeeld. De meeste
laadpalen bevinden zich rond de A4 en in de omgeving van Schiphol. Tot aan aan het voorjaar van 2016 zijn er in Haarlem-
mermeer 79 openbare laadpalen geplaatst. 25 stuks vanuit de samenwerking met Stichting e-laad (EVnetNL), 47stuks
door de combinatie NUON/Heijmans en 7 stuks door Allego.
6
   RVO brengt deze gegevens in kaart op http://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/energie-en-milieu-innovaties/
   elektrisch-rijden/stand-van-zaken/cijfers
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>  Welke typen laadinfrastructuur zijn er?
  Hieronder een algemeen overzicht weergegeven van het soort laadinfrastructuur dat op dit moment beschikbaar
  is in Nederland. Tevens zijn daarbij de vermogens en de gemiddelde laadprijs aangegeven zoals deze in de huidige
  markt worden gehanteerd. Over de hele linie geldt tevens dat de investering toeneemt naar mate het vermogen van
  de laadoplossing stijgt. Een thuislader kost gemiddeld ca. 1.500 euro (incl. netaansluiting), terwijl een snellader een
  gemiddelde prijs heeft van ca. € 40.000,-, exclusief de benodigde aansluitingen.
De laadpalenmarkt is op dit moment nog geen volwassen markt. Een belangrijke reden hiervoor is dat de businesscase
voor het terugverdienen van een investering in een openbare laadpaal over het algemeen nog niet aantrekkelijk is. In die
zin dat dit marktconforme rendementen oplevert binnen een voor de markt acceptabele exploitatieperiode en de huidige
risico’s. We bevinden ons nu echter aan de vooravond van het kantelpunt in de markt. Dit door een toenemend gebruik
van de laadpalen en een verlaging van de energiebelasting per begin volgend jaar op laadpalen met een eigen netaanslui-
ting in de openbare ruimte. Vanaf 2017 gaan hierdoor meer (nieuwe) partijen toetreden in de markt is de verwachting. De
eerste signalen voor meer concurrentie en marktwerking zijn al herkenbaar in recente aanbestedingen (concessies) voor
plaatsing en exploitatie van laadpalen.
 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>       herkenbaar in recente aanbestedingen (concessies) voor plaatsing en exploitatie van laadpalen.
         Wat is nu de terugverdientijd van een openbare laadpaal?
         De terugverdientijd van een openbare laadpaal is afhankelijk van de kosten en baten die een
      Wat is nu de terugverdientijd van een openbare laadpaal?
         laadpaal met zich meebrengt. De kosten zijn opgebouwd uit: de investering aan de voorkant, de
      De terugverdientijd van een openbare laadpaal is afhankelijk van de kosten en baten die een laadpaal met zich
         netaansluiting, de jaarlijkse kosten en de stroomkosten. De opbrengsten zijn gebaseerd op het
      meebrengt. De kosten zijn opgebouwd uit: de investering aan de voorkant, de netaansluiting, de jaarlijkse kosten en
         gebruik (transacties en afname).
      de stroomkosten. De opbrengsten zijn gebaseerd op het gebruik (transacties en afname).
         Onderstaande
      Onderstaande       figuur figuur
                                   maaktmaakt     versimpeld
                                           versimpeld             inzichtelijk
                                                          inzichtelijk  de kosten deenkosten
                                                                                          baten en
                                                                                                 vanbaten
                                                                                                      een opvan     een op dit
                                                                                                               dit moment       goedmoment
                                                                                                                                       gebruiktegoed
         gebruikte
      openbare          openbare
                   laadpaal           laadpaal
                              (vermogen      van 11 (vermogen       van 11 kW). is
                                                       kW). Het rekenoverzicht        Het    rekenoverzicht
                                                                                         gebaseerd               is gebaseerd
                                                                                                       op een investering       aan deop voorkant
                                                                                                                                          een       die
         investering
      bepaalde            aan de voorkant
                  vrije kasstromen       genereert dieinbepaalde
                                                          de jaren dievrije  kasstromen
                                                                         daarop    volgen. Ergenereert
                                                                                                 wordt bij dein de  jaren
                                                                                                                start        die daarop
                                                                                                                       uitgegaan     van een  volgen.
                                                                                                                                               gemiddeld
         Er wordt
      verbruik        bij de start
                per laadpaal      van uitgegaan
                                      300 kWh per     van    een gemiddeld
                                                         maand.                   verbruik
                                                                   Op basis daarvan       is deper  laadpaal vanca.
                                                                                                 terugverdientijd      300   kWh
                                                                                                                          8 jaar     per
                                                                                                                                  (zie    maand. Op
                                                                                                                                       onderstaande
         basis    daarvan
      grafiek) op dit moment.  is  de terugverdientijd        ca.  8 jaar   (zie  onderstaande        grafiek)    op  dit  moment.
           € 3.000,00
           € 2.000,00
           € 1.000,00
                    €‐
                              Jaar 0      Jaar 1      Jaar 2     Jaar 3      Jaar 4      Jaar 5     Jaar 6     Jaar 7      Jaar 8      Jaar 9    Jaar 10
          € ‐1.000,00
          € ‐2.000,00
          € ‐3.000,00
                                                 Investering (laadpaal + netaansluiting 3x25A)
                                                 Jaarlijkse kosten: aansluiting (€200), vastrecht (€70), onderhoud (€150)
                                                 Stroom (inkoop + service, €0,18/kWh, ex. BTW)
                                                 Stroom (verkoop, €0,30/kWh, ex. BTW, ingroei 50 kWh per jaar)
                                                 Cumulatief Resultaat
         De terugverdientijd kan verkort worden door beter gebruik van een laadpaal (meer transacties of
         meer afname). De verwachting is dat de investeringskosten op termijn nog wel wat dalen, maar dat
    3.2.3 De rol van de overheid
         de grote reductie er wel uit is.
    Gezien de onvolwassen markt op het gebied van laadinfrastructuur is er zeker een rol voor de overheid weggelegd de
         Recentelijk
    komende     jaren. De is staatssecretaris
                             gemeente kan invloed    Wiebes      met het
                                                            uitoefenen    opvoorstel      gekomen
                                                                              de businesscase          om de energiebelasting
                                                                                                    bijvoorbeeld    te sturen op (eenop     kortere) looptijd
    dan openbare        laadpalen met een eigen netaansluiting tijdelijk met € 0,06 per kWh te verlagen. Deze
         wel op laadtarieven.        Ook   kan  de  gemeente      duidelijke   spelregels     formuleren,    beleid  op  orde   brengen     en een per-
         verlaging
    spectief   schetsenzal voor
                            gelden     van 2017 tot en met 2020. Deze verlaging levert een bijdrage aan het verbeteren
                                   marktpartijen.
         van de businesscase van een openbare laadpaal. Wanneer deze volledig toekomt aan de
    Metlaadpaalleverancier/exploitant,
          behulp van het afwegingskader ‘ladder        wordtvandeladen’
                                                                    terugverdientijd       verkort naar
                                                                           brengt de gemeente                ongeveer aan
                                                                                                      een prioritering     5 / 6in jaar  bij verder
                                                                                                                                    de wijze   waarop
         vergelijkbarewordt
    laadinfrastructuur      uitgangspunten.
                                    gerealiseerd in  Datdegaat    een kantelpunt
                                                             gemeente.                  vormen
                                                                           Het initiatief   voor eninhet
                                                                                                       deplaatsen
                                                                                                            markt. De vanEuropese        commissie
                                                                                                                           de laadinfrastructuur      wordt
         dient   het   voorstel     nog  goed     te keuren,     maar    de   verwachting       is dat   dit niet op
    zoveel mogelijk bij de markt gelaten waar dat kan. Maar de gemeente zal voor openbare laadinfrastructuur een keuze weerstand        zal  stuiten.
    moeten maken hoe zij dit faciliteert als hoeder van de kwaliteit van dit domein. Hiervoor kan de gemeente kiezen uit een
    aantal samenwerkingsmodellen die hoofdzakelijk uit de volgende drie bestaan:
    • Vergunningenmodel: weinig regie en invloed, geen eigen bijdrage aan marktpartij
    • Concessiemodel: gemiddelde regie en invloed, beperkte eigen bijdrage aan marktpartij
    • Opdrachtmodel: veel regie en invloed, zelf investeren / inkopen
RUIMTELIJKE ONTWIKKELING | ZICHTBARE OPLOSSINGEN                                                                                                      19
    Het kader op de volgende pagina schetst deze modellen in meer detail. De gemeente Haarlemmermeer werkt nu in het
    project MRA-E samen, waarin het concessiemodel is verkozen voor de realisatie van laadpalen door een marktpartij.
    Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                                                  17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre> Op welke wijze kan de gemeente openbare laadpunten realiseren?
 Er zijn drie samenwerkingsmodellen met de markt waaruit een gemeente kan kiezen om openbare laadpunten
 te realiseren. Afhankelijk van ambities, urgentie, beschikbare budgetten en de gewenste invloed op tarief,
 contractperiode en kwaliteit, wordt een passend model verkozen. Onderstaande opsomming is generiek (hybride
 smaken zijn mogelijk) en vanuit het perspectief van de gemeente.
18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4. Op naar een toekomstbestendig
           laadnetwerk
4.1      Het kwaliteitskader voor het openbare laadnetwerk
Om een toekomstbestendig openbaar laadnetwerk te realiseren in de gemeente is er een kwaliteitskader nodig. Zo
kan aan de voorkant van een proces de markt in een uitvraag worden aangestuurd op specifieke kwaliteitsaspecten.
Tevens is tussentijdse monitoring mogelijk waar vanuit de eindgebruiker beredeneerd wordt en kan de gemeente zich
verantwoorden of op de juiste plek de juiste laadpunten zijn gerealiseerd en hoe het netwerk beter kan presteren. Het
kwaliteitskader is in onderstaand dashboard inzichtelijk gemaakt. Het bestaat uit drie hoofdonderdelen: locatie, gebruik
en techniek. Elk onderdeel bevat kwaliteitsfactoren en zo ontstaat er een graadmeter voor de kwaliteitsbeleving van de
laadinfrastructuur in de gemeente.
Dit kwaliteitskader dient als kapstok in de verdere uitwerking van de beleidsvorming, bijvoorbeeld naar beleidsregels
voor het plaatsingsproces, naar een (technisch) Programma van Eisen bij aanbesteding of het dient als handreiking bij de
monitoring van het gebruik als verantwoording en in de afweging om een laadpaal wel/niet bij te plaatsen.
4.2      Gebiedsgericht werken aan laadinfrastructuur
Met het gebiedsgerichte plaatsingsproces wordt er op basis van de prognoses, een plankaart en het bovengenoemde
kwaliteitskader gebiedsgericht gewerkt aan het realiseren van de gestelde laadinfrastructuurdoelen. Met deze aanpak
dienen er ca. 302 openbare laadpalen tot 2020 gerealiseerd worden. Om deze doelstellingen te realiseren werkt Haar-
lemmermeer samen in het project MRA-E om in regionaal verband op grote schaal openbare laadinfrastructuur aan te
besteden. Recentelijk is er door MRA-E een nieuwe aanbesteding georganiseerd en succesvol gegund aan marktpartij
Pitpoint. De verwachting is dat er ca. 1.200 laadpalen bijgeplaatst kunnen gaan worden de komende periode via de sa-
menwerking in en onder regie van het project MRA-E.
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Pitpoint plaatst, beheer, onderhoud en exploiteert nieuwe laadpalen op basis een eenmalige gemeentelijke bijdrage van
€ 500,- per laadpaal. Dit is exclusief de gemeentelijke kosten voor uitvoering (bebording, inrichting parkeervakken) van
ca. € 300,- tot 500,- per laadpaal. Interne proceskosten (communicatie, verkeerbesluit) zijn hierbij buiten beschouwing
gelaten. Het gaat dus in totaal om een kleine € 1.000 per laadpaal.
Het benodigde budget om aan de eerder genoemde doelstellingen laadinfrastructuur te kunnen voldoen komt uit op
€ 220.000,- (ca. 220 laadpalen). Om invulling te kunnen geven aan de gebiedsgerichte aanpak voor plaatsing is tevens
budget nodig voor communicatie & marketing (middelen), procesmanagement en monitoring. Dit is gemiddeld ca. €
20.000,- per jaar. In totaal gaat het tot en met 2020 (4 jaar) om een benodigd budget van € 300.000,-.
De aanpak voor het gebiedsgericht plaatsen houdt op hoofdlijnen het volgende in:
• Er wordt planmatig een toekomstbestendig openbaar laadnetwerk bepaald voor 2020, die wordt gebaseerd op de
    (toekomstige) vraag per buurt;
• De kwaliteitsbeleving van de laadvoorzieningen wordt met regelmaat gemonitord conform het kader in 4.1 en dat
    wordt gebruikt voor communicatie over en optimalisatie van het netwerk.
• Dit plankader wordt in gezamenlijkheid met gebiedsmanagers van de gemeente gebruikt als communicatie- en
    consultatiemiddel met de buurt en uiteindelijk vastgesteld;
• Laadpalen in de openbare ruimte worden vanuit dit plankader geplaatst:
    o     op basis van de een toegekende aanvraag van een inwoner of forens;
    o     zonder aanvraag op basis van een onderbouwing van de actuele behoefte en toekomstige vraagverwachting in
		        die buurt of bij die voorziening.
De aanpak moet leiden tot de volgende resultaten:
• Beter (dubbel)gebruik van openbare laadpalen;
• Efficiëntere inzet van middelen (publiek/privaat);
• In één keer meerdere verkeersbesluiten (vooraf) te nemen waardoor de doorlooptijd vanaf moment van aanvraag kan
    worden verkort, minimaal met 6 weken;
• Strategisch openbare laadpalen plaatsen op basis van een aanvraag of zonder aanvraag;
• Communicatie naar en consultatie van bewoners, ondernemers en andere betrokkenen om draagvlak te genereren;
• Een perspectief voor marktpartijen / exploitanten om te investeren in openbare laadinfrastructuur
 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>5. Van uitvoeringsstrategie naar realisatie
5.1      Het huidige plaatsingsproces
Het huidige plaatsingsproces van ‘paal volgt aanvraag’ is in onderstaand proces gevisualiseerd. In dit proces is te zien dat
een individuele aanvraag leidend is en er niet beredeneerd wordt vanuit toekomstige vraag op gebiedsniveau waardoor
er wellicht op voorhand andere afwegingen gemaakt hadden kunnen worden. Op dit moment is er een wachtlijst met 50
aanvragen.7
Figuur 5 1 Het huidige plaatsingsproces per laadpaal
7
  Nota van B&W: 2016.0021511: Randvoorwaarden voor laadinfrastructuur elektrische auto’s
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                     21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>5.2     Het gebiedsgerichte plaatsingsproces
Het hernieuwde gebiedsgerichte plaatsingsproces voor Haarlemmermeer omarmt het bestaande proces van het plaat-
sen op basis van een aanvraag, maar combineert dit ook met het strategisch plaatsen indien de (huidige en toekomstige)
vraag kan worden onderbouwd door de gemeente. Het proces dat hoort bij deze aanpak is hieronder in het schema
weergegeven.
Figuur 5 2 Het gebiedsgerichte plaatsingsproces
 22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>De gemeente plaatst op basis van een strategische plankaart laadinfrastructuur die vooraf is vormgegeven en de totale
opgave in samenhang beschouwd. Per gebied zijn de benodigde laadvoorzieningen bepaald en gepositioneerd op straat-
niveau. Waar mogelijk zijn reeds verkeersbesluiten genomen voor de laadpalen.
Plaatsing in twee varianten
Voor de plaatsing op basis van een aanvraag neemt de gemeente Haarlemmermeer deel aan de regionale samenwerking
in het project Metropoolregio Amsterdam Elektrisch. Middels een concessieovereenkomst worden voor de deelnemen-
de gemeenten tegen voorwaarden laadpalen ingekocht en gerealiseerd door een marktpartij. De gemeente wordt hierbij
hierin ontzorgd door de projectorganisatie MRA-E. Als er een aanvraag komt van een bewoner of forens wordt de moge-
lijke laadlocatie die reeds voorzien was en getoetst is (incl. verkeersbesluit) in de directe omgeving, aangemeld bij de (via
MRA-E gecontracteerde) marktpartij om het realisatieproces te starten.
Voor de realisatie zonder aanvraag, maar op basis van een (huidige en toekomstige) vraag die wordt onderbouwd, heeft
de gemeente nog geen contractpartner. Indien de gemeente dit wenst, dient zij dit bij MRA-E kenbaar te maken. Zo-
doende kan men gezamenlijk de voorwaarden verkennen waarop dat kan plaatsvinden in de gemeente via bestaande of
nieuwe contracten die MRA-E met de markt aangaat namens hen.
5.3      Van uitvoeringsstrategie naar realisatie
De uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur wordt als uitgangsdocument gebruikt bij de realisatie van het toekomstbesten-
dige laadnetwerk. Binnen de gemeentelijke organisatie wordt met een concrete aanpak gewerkt om de interne en
externe belanghebbenden te betrekken. Zo wordt deze visie gerealiseerd. Via de reguliere P&C cyclus zal er verantwoor-
ding worden afgelegd over de stand van zaken omtrent de realisatie van het toekomstbestendige laadnetwerk.
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                      23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>6. Actieprogramma toekomstbesteding
          laadnetwerk
Waar de uitvoeringsstrategie de achtergronden en strategische keuzes inzichtelijk maakt, dient het actieprogramma
vooral te sturen op implementatie, uitvoering, communicatie en samenwerking met (innovatie)partners. Alleen dan kan
slagvaardig gewerkt worden aan het stimuleren van een toekomstbestendig laadnetwerk in de gemeenten. Daarnaast is
het van belang om dit programma te monitoren in het kader van verantwoording en optimalisatie van de werkwijze.
Wij zien een uit te werken actieprogramma Laadinfrastructuur voor ons dat uiteenvalt in vier thema’s:
• gebiedsgericht werkproces
• interne én externe communicatie
• verantwoording en monitoring
• innovatie en samenwerking
                        Gebiedsgericht        Communicatie en         Verantwoording en                Innovatie en
                          werkproces              perspectief             monitoring                samenwerking
  Doelstellingen    • Werkproces in-       • Stakeholders kennen • Legitimatie beleid       • Doorontwikkeling aanpak
                       regelen                actieprogramma         • Monitoren            • Experimenteren met
                    • Instrumenten         • Perspectief voor          kwaliteitsbeleving     ‘smart charging’
                       beschikbaar            marktpartijen en       • Optimalisatie        • Samenwerking regionale
                                              gebruikers                                      partners (aanbestedingen)
                                                                                            • Zero-emmissie OV
                                                                                            • Visie snelladen
                                                                                            • Visie elektrische deelmo-
                                                                                              biliteit
                                                                                            • Laadinfrastructuur wordt
                                                                                              onderdeel van ‘smart grid’
  Aanpak            • Workshops met        • Website voor-           • Laadpaalmonitor      • Aanpak snelladen vorm-
                       gebiedsmanagers        bereiden               • Dashboard kwaliteit    geven
                    • Maken strate-        • Bijeenkomsten met                              • Aanpak met Schiphol
                       gische plankaart       wijk- en onder-                                 verkennen
                       openbare laad-         nemers verenigingen                           • MRA-E samenwerking
                       infrastructuur      • Informatiesessie                                 verstevigen
                       (SPOL)                 college en raad                               • Aanpak elektrische deel-
                                                                                              auto’s
                                                                                            • Aanpak ‘smart grids’ met
                                                                                              Liander en TKI Urban
                                                                                              Energy
1. Gebiedsgericht werkproces
Om de aanpak – zoals opgenomen in de uitvoeringsstrategie laadinfrastructuur – te vertalen naar een werkproces is im-
plementatie bij alle interne stakeholders. In de vorm van workshops ligt de focus daarbij op: het ‘waarom’ een gebieds-
gerichte aanpak, kennismaking met instrumenten, inventarisatie van eisen & wensen van gebiedsmanagement, eerste
opzet van het proces. Tot slot ligt de bedoeling op het volledig verankeren van de gemaakte keuzes, (zelfstandig) gebruik
van de instrumenten, omgevingscommunicatie en monitoring.
2. Communicatie en perspectief
De pijler communicatie & perspectief valt onder de regie en uitvoering van de gemeente. De gemeente is de spil die
interne en externe stakeholders kan informeren en betrekken bij de visie en aanpak. Inzet ligt op het maken van com-
municatieproducten en het organiseren van een of meerdere bijeenkomsten met een buurt- of wijkverenging om toelich-
ting te geven over de aanpak.
 24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>3. Verantwoording en monitoring
De pijler verantwoording & monitoring draagt bij aan de legitimatie van de gekozen aanpak en helpt bij het onderbouwen
van de effectiviteit daarvan. De gemeente zal daarvoor het kwaliteitskader uit visie benutten. Het kwantitatief gebruik
van de laadpalen is te volgen via de laadpaalmonitor.
4. Innovatie en samenwerking
Op het gebied van innovatie en samenwerking liggen op korte termijn mogelijkheden op het gebied van snelladen, elek-
trische deelauto’s, innovatieprojecten met MRA-E en een gezamenlijke agenda met Schiphol. Daarbij ligt de focus op:
• Het vormgeven van een visie en aanpak voor snelladers. Allereerst worden de kansrijke/ geschikte / gewenste loca-
     ties bepaald (en verwerkt in de bestaande GIS omgeving). Tevens beogen we inzicht in kenmerken van snelladen,
     marktontwikkelingen, aanbieders, businesscase, samenwerkingsmodel met de markt (wat is er nodig?) en lessen
     uit de praktijk.
• Het uitrusten van alle nieuwe openbare oplaadpalen in de gemeente Haarlemmermeer met de mogelijkheid voor
     Smart Charging. Dit is een verzamelterm voor slimme, innovatieve technieken die het opladen van elektrische auto’s
     op optimale wijze mogelijk maken door slim gebruik te maken van vraag en aanbod van elektriciteit.
• Een ambtelijke verkenning met Connexxion om opportunity charging voor het opladen van elektrische bussen te
     verkennen. Dit als onderdeel van de afgelopen OV-concessie waarin is afgesproken om op een termijn van 10 jaar
     tot zero-emmissie openbaar vervoer te komen. Bij opportunity charging gaat het laden tijdens of tussen de rit met
     behulp van een inductie systeem of met een pantograaf. De techniek wordt nu uitgeprobeerd, het Nederlandse
     bedrijf Heliox biedt hier oplossingen voor.
• Een visie en aanpak waarin laadinfrastructuur onderdeel wordt van een ‘smart grid’. Door toepassing van ICT wordt
     de energie- infrastructuur in zijn geheel slimmer. Haarlemmermeer kan als circulaire proeftuin deelnemen aan ex-
     perimenten binnen het Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN). Inmiddels zijn in Nederland 250 partijen bezig
     met smart grids en slimme energiesystemen. We verkennen samen met Liander en het TKI Urban Energy van de
     Topsector Energie welke projecten actief in Haarlemmermeer kunnen worden opgezet. Het TKI zet zich in voor de
     investering en opschaling van smart grids en slimme energiesystemen.
• Een aanpak om elektrische deelmobiliteit te stimuleren in de gemeente. Dat begint met het in beeld brengen van
     het speelveld, het duiden mogelijke rollen en instrumenten en het visualiseren van kansrijke wijken voor elektrische
     buurtauto’s.
• Het uitwerken van een voorstel voor twee zichtbare innovatieprojecten met MRA-E om laten zien dat
     Haarlemmermeer met partners vooruitstrevend acteert op het gebied van elektrisch rijden. We denken daarbij aan
     twee pilots in de combinatie van slim laden, lokale duurzame opwek (zon) en elektrische deelauto’s. Hiervoor is
     afstemming nodig met MRA-E, ElaadNL en betrokkenheid van mogelijk derden voor nadere uitwerking.
• Een ambtelijke verkenning met Schiphol (SADC) naar een gezamenlijke agenda op het gebied van elektrisch rijden
     (waar zitten raakvlakken, synergie, hoe, etc.). Daarbij zoeken we uiteindelijk naar kansrijke onderwerpen voor samen-
     werking op dit onderwerp.
Uitvoeringsstrategie Laadinfrastructuur 2017 Gemeente Haarlemmermeer                                                    25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>   Gemeente Haarlemmermeer
26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>