<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Meedoen mogelijk maken
in Haarlemmermeer
Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>      En zullen we vandaag, hier en nu, met elkaar kiezen voor
      één zelfgekozen regel over hoe te leven?
      En mag die regel dan de volgende zijn?
      We erkennen dat wij hier met elkaar meer handen hebben.
      Dan wie dan ook alleen. Met die handen kiezen we om jou te
      vangen als het nodig is, je te bemoedigen waar kan,
      en je los te laten wanneer jij zelf weer vol voor het leven kan kiezen.
      Want als jij dat doet. Kan ik het ook.
      Peter Rombouts
      Hoofddorp, 7 november 2022
  Colofon
  Tekst, vormgeving en drukwerk
  Gemeente Haarlemmermeer
  Postbus 250
  2130 AG Hoofddorp
  Telefoon 0900 1852
  E-mail info@haarlemmermeer.nl
  Internet www.haarlemmermeer.nl
  Fotografie
  Shutterstock, Jur Engelchor (pagina 2 en 23)
  maart 2023
2 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>  Inhoudsopgave
  Voorwoord ..................................................................................................................................................................4
  Inleiding ......................................................................................................................................................................5
      Leeswijzer ...................................................................................................................................................................... 5
  1.      Trends en ontwikkelingen .................................................................................................................................6
      Opbouw van de bevolking............................................................................................................................................. 6
      Gebruik van techniek .................................................................................................................................................... 7
      Digitalisering ................................................................................................................................................................. 7
      Economie ...................................................................................................................................................................... 7
      Sociaal-cultureel ............................................................................................................................................................ 8
      Zorgkosten en bezuinigingen ........................................................................................................................................ 8
  2.      Opgaven ...........................................................................................................................................................9
      Bestaanszekerheid ........................................................................................................................................................ 9
      Kansengelijkheid ......................................................................................................................................................... 10
      Positieve gezondheid .................................................................................................................................................. 10
      Menselijke maat .......................................................................................................................................................... 11
  3.      Waar we voor staan in het sociaal domein ..................................................................................................... 12
      Algemene voorzieningen ............................................................................................................................................ 12
      Persoonlijke zorg en hulp bij werk en inkomen .......................................................................................................... 13
      Haarlemmermeers model ........................................................................................................................................... 13
  4.      Waar we voor gaan in het sociaal domein ...................................................................................................... 15
      Meedoen voor zover ze kunnen ................................................................................................................................. 15
      Minstens bestaanszekerheid hebben ......................................................................................................................... 16
      Gelijke kansen krijgen ................................................................................................................................................. 16
      Gezond leven .............................................................................................................................................................. 16
      Samenhang in wat we willen bereiken, nu en in de toekomst ................................................................................... 17
      Relatie met beleid in andere domeinen ...................................................................................................................... 17
      Werken in gebieden .................................................................................................................................................... 18
  5.      Hoe we dat willen bereiken ............................................................................................................................ 19
      Uitvoeringsagenda ...................................................................................................................................................... 19
      Meetsysteem .............................................................................................................................................................. 20
      Voortgangsbespreking van dit beleidskader ............................................................................................................... 21
      Leidende principes ...................................................................................................................................................... 22
          Luisteren ................................................................................................................................................................ 22
          Doen wat nodig is .................................................................................................................................................. 22
          Samenwerken op basis van vertrouwen ............................................................................................................... 23
          Ruimte geven aan de kracht in de samenleving .................................................................................................... 23
  Geraadpleegde bronnen ............................................................................................................................................ 24
  Bijlage 1: Toegang in het Haarlemmermeers model .................................................................................................. 25
      Jeugdzorg .................................................................................................................................................................... 25
      Maatschappelijke ondersteuning & werk en inkomen ............................................................................................... 25
      Meer-team voor ingewikkelde (gezins)problemen ..................................................................................................... 25
3 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>  Voorwoord
  In 2022 hebben we vorm en inhoud gegeven aan het algemeen beleidskader sociaal domein, ‘Meedoen
  mogelijk maken in Haarlemmermeer’ (hierna: beleidskader).
  We hebben veel inbreng opgehaald. Dat deden we door het betrekken van inwoners, gemeenteraadsleden,
  leden van de Participatieraad, eigen medewerkers en samenwerkingspartners. En door het bekijken van
  belangrijke schriftelijke informatie, van onszelf en van anderen.
  Het sociaal domein gaat over inwoners van Haarlemmermeer. Over hoe zij invulling geven aan hun eigen
  leven en het samenleven met elkaar. We zijn er voor onze inwoners met algemene voorzieningen, zoals
  kinderopvang, onderwijs, sport enzovoort. Deze voorzieningen zijn voor al onze inwoners beschikbaar. Voor
  wie dat nodig heeft, zijn we er met persoonlijke zorg en hulp bij werk en inkomen.
  Haarlemmermeer is een relatief rijke gemeente. Het gemiddeld bruto jaarinkomen is met € 30.500 per
  inwoner relatief hoog. Ook heeft 67 procent van onze inwoners een koopwoning. De gemiddelde waarde1
  hiervan stijgt de laatste jaren snel (+32 procent in de periode 2018-2022). 73,3 procent van onze inwoners
  heeft een middelbaar of hoog opleidingsniveau.2 Haarlemmermeer heeft dan ook een hoge
  sociaaleconomische statusscore; dit is een maat voor welvaart, opleidingsniveau en
  arbeidsmarktdeelname.3 We zien dat terug in een relatief klein aantal inwoners (25,9 per 1.000 inwoners
  tegenover landelijk 43,1) en huishoudens (1,3 procent tegenover landelijk 2,2 procent) met een
  bijstandsuitkering4 en huishoudens met een laag inkomen (hoofdstuk 1). Met de meeste inwoners gaat het
  dus goed. Zij hebben genoeg eigen mogelijkheden en ondersteuning uit de eigen omgeving om mee te
  kunnen doen en maken hier ook gebruik van. Inwoners zijn als eerste ook zelf verantwoordelijk voor
  deelname aan de samenleving en hun eigen leven.
  Een deel van onze inwoners lukt dit niet op eigen kracht. In de komende jaren willen we er daarom vooral
  zijn voor inwoners in een kwetsbare situatie. Dit doen we door ervoor te zorgen dat ze mee kunnen doen,
  gelijke kansen krijgen, de zekerheid te bieden dat ze te eten en te drinken, genoeg inkomen en een dak
  boven hun hoofd hebben (bestaanszekerheid) en door gezond leven makkelijker te maken.
  Hieraan gaan we werken in het sociaal domein. Daarnaast willen we in de komende jaren blijven werken
  vanuit de bedoeling – meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer – waarbij de leefwereld van inwoners
  centraal staat en de systeemwereld daar ondersteunend aan is. Leidende principes helpen ons hierbij.
  1
    Het gaat hier om de waarde op basis van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ).
  2
    Gemeente Haarlemmermeer in cijfers en grafieken (update 2022!) | AlleCijfers.nl.
  3
    Statusscore per wijk en buurt o.b.v. welvaart, opleidingsniveau en arbeid (cbs.nl).
  4
    Dashboard - Werk en inkomen - Haarlemmermeer (waarstaatjegemeente.nl).
4 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>  Inleiding
  In dit beleidskader gaan we in op waar we in het sociaal domein voor staan (waar zijn we van, wat doen
  we), waar we voor gaan (wat willen we bereiken, gericht op de samenleving) en hoe we dat willen
  bereiken. Vertrekpunt hierbij is het beeld dat de gemeenteraad van een gemeentelijke kadernota heeft:
                   ‘Gemeentelijke kadernota’s zijn bij uitstek de instrumenten waarmee de
                  gemeenteraad de lijnen uit kan zetten waarlangs het college het beleid kan
               uitwerken en bepalen welke activiteiten het gaat uitvoeren. De gemeenteraad
                   geeft zo sturing aan het beleid en gebruikt ze later als een meetlat om de
                                       uitvoering van het college langs te leggen.’5
  Dit beleidskader is een algemeen beleidskader. Met ‘algemeen’ bedoelen we dat dit beleidskader gaat over
  alle beleidsterreinen in het sociaal domein. De ‘nauwe’ definitie van het sociaal domein beperkt zich
  meestal tot taken die gemeenten uitvoeren op het gebied van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning,
  werk en inkomen en inburgering. Omdat juist ook in het leven van onze inwoners alles met elkaar te maken
  heeft, hanteren wij de ‘brede’ definitie van het sociaal domein. Naast eerdergenoemde beleidsterreinen
  vallen daar ook onder: woonbeleid, welzijn, onderwijs, preventief jeugdbeleid (opvoeden en opgroeien),
  sport, cultuur en recreatie en (publieke) gezondheid. Deze beleidsterreinen horen bij de
  begrotingsprogramma’s Maatschappelijke Ontwikkeling, Zorg en Werk en Wonen. Waar nodig leggen we
  de verbinding met beleidsterreinen in andere begrotingsprogramma’s.
  Met dit beleidskader brengen we voor heel het sociaal domein richting en focus aan. Het gaat erom dat we
  vanuit verschillende beleidsterreinen een bijdrage leveren aan het uitvoeren van dit beleidskader. Dit
  beleidskader geeft daarmee de hoofdlijn van ons beleid aan. Beleid op losse beleidsterreinen blijft leidend,
  maar ‘met de bril van dit beleidskader’ kijken we naar de verschillende beleidsterreinen.
  Leeswijzer
  Eerst gaan we in op belangrijke trends en ontwikkelingen (hoofdstuk 1) en opgaven in het sociaal domein
  (hoofdstuk 2). Daarna vertellen we waar we voor staan in het sociaal domein (hoofdstuk 3). En tot slot waar
  we voor gaan in het sociaal domein (hoofdstuk 4) en hoe we dat willen bereiken (hoofdstuk 5).
  5
    Raad van advies voor het Openbaar Bestuur (2020), pagina 12.
5 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>  1. Trends en ontwikkelingen
  Het sociaal domein is altijd in beweging. Dat is bijvoorbeeld te zien in landelijk beleid dat van invloed is
  op taken die wij uitvoeren.6 En in nieuwe taken die onze kant op komen.7 Ook is er beweging door
  gebeurtenissen waar we als gemeente geen enkele invloed op hebben, die ons overkomen. Hier moeten
  we in het sociaal domein vaak snel op reageren. Meestal op verzoek van het rijk. Denk aan de
  coronacrisis, de toeslagenaffaire, de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis. Bij alles wat we van plan zijn
  te doen is het goed dat we dit in het achterhoofd houden. Ook belangrijk om rekening mee te houden
  zijn maatschappelijke en financiële trends en ontwikkelingen. Want ze hebben invloed op ons werk.
  Opbouw van de bevolking
  Nederland ontgroent en vergrijst. Met vergrijzing bedoelen we dat er steeds meer ouderen zijn in
  verhouding tot jongeren. Dat zien we ook in Haarlemmermeer. Van de totale bevolking van 159.434
  inwoners is op 1 januari 2022 20,8 procent jonger dan 18 jaar en 17,4 procent 65 jaar of ouder. In de
  afgelopen tientallen jaren nam het aantal huishoudens toe. Door vergrijzing van de bevolking en doordat
  mensen langer leven neemt de vraag naar zorg toe. Tegelijkertijd neemt het deel van de beroepsbevolking
  dat werkt toe. En is de leeftijd waarop we met pensioen gaan verhoogd. Dit zorgt ervoor dat er minder
  mensen zijn die tijd hebben om mantelzorger te worden. De noodzaak voor de gemeente om op tijd
  ondersteuning en verlichting te bieden wordt daarmee in de toekomst groter.8
  Door in bepaalde perioden veel woningen te bouwen kent Haarlemmermeer wisselingen in de opbouw van
  de bevolking. Waar in nieuwe wijken eerst veel jongeren wonen, wonen er later vooral ouderen.
  Zorgvragen concentreren zich daarom in de tijd in bepaalde wijken. Jeugdzorg in nieuwere wijken. En
  ouderenzorg in de historische kernen en oudste nieuwbouwwijken. De plannen voor de bouw van nieuwe
  6 Denk aan de Hervormingsagenda Jeugd, het Nationaal Programma Onderwijs, de herziening van de Participatiewet,
  de toekomstverkenning van de Wet maatschappelijke ondersteuning, het toekomstscenario kind- en
  gezinsbescherming, het Integraal Zorgakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord, het Nationaal Actieplan
  Dakloosheid en de Wet aanpak meervoudige sociale problematiek sociaal domein (Wams).
  7
    Niet lang geleden bijvoorbeeld inburgering en per 1 januari 2024 beschermd wonen.
  8
    Team Onderzoek (2018), pagina 14.
6 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>  wijken en woningen in Haarlemmermeer (schaalsprong) moet een oplossing zijn voor het woningtekort. Tot
  2040 gaat het om uitbreiding met 20.000 tot 40.000 woningen. Met toevoeging van deze woningen groeit
  het aantal inwoners naar 200.000. Een gevolg daarvan is ook dat er meer jeugd bij komt. In
  gebiedsontwikkelingen vraagt de verdere groei van de bevolking om genoeg aandacht voor voorzieningen
  zoals (buiten)sport, parken, hang- en ontmoetingsplekken, scholen, huisartsenzorg enzovoort.
  Gebruik van techniek
  Het gebruik van technische middelen in huis (bijvoorbeeld alarmknoppen, videobellen, dwaaldetectie en
  observatie met camera’s) kan ondersteunend zijn in het verlenen van zorg en langer thuis wonen mogelijk
  maken. Deze middelen zijn hard nodig, omdat er een tekort aan personeel in de zorg is. Dit tekort zal in de
  toekomst verder toenemen.9 Er is nog weinig bekend over de vraag in welke mate en op welke gebieden
  technische middelen ook (op grote schaal) personeel kunnen vervangen. En ook over hoe snel die
  ontwikkelingen gaan. Zorg vraagt juist vaak ook om menselijk contact en persoonlijke aandacht.
  Digitalisering
  Het digitaal maken van informatie en dienstverlening is een andere ontwikkeling, ook bij de overheid. Niet
  iedereen is digitaal vaardig. Dit kan leiden tot een digitale kloof: inwoners die minder digitaal zijn, hebben
  lastiger toegang tot informatie en dienstverlening. Zeker als informatie en dienstverlening in fysieke vorm
  minder of minder goed beschikbaar is. Dit kan zelfs leiden tot verschillen in zorg en hulp bij werk en
  inkomen. Dit risico onderschatten we niet. Bij de inzet van digitalisering is de ‘menselijke maat’ ons
  uitgangspunt.10 Tegelijk biedt digitalisering ook kansen voor het oplossen van complexe maatschappelijke
  problemen in het sociaal domein. Zoals de opgaven (hoofdstuk 2) in dit beleidskader. Een voorbeeld is het
  op tijd signaleren van problemen, door slim gebruik van digitale informatie. Ook biedt digitalisering kansen
  door ervoor te zorgen dat onze medewerkers zo min mogelijk bezig zijn met administratie en zo veel
  mogelijk tijd hebben voor inwoners. Dit maken we onderdeel van de uitvoeringsagenda (hoofdstuk 5).
  Economie
  De vraag naar extra ondersteuning voor inwoners met een laag inkomen en de inzet die nodig is om
  inwoners weer aan het werk te helpen, hangt samen met veranderingen in de economie. De economie van
  Haarlemmermeer is gevoelig voor schommelingen. Daardoor neemt in tijden van crises de werkloosheid
  relatief snel toe. En wanneer het economisch goed gaat relatief snel af. Ook het personeelsbeleid van
  werkgevers is afhankelijk van veranderingen in de economie. Op dit moment is er een tekort aan personeel
  op de arbeidsmarkt. Ook in Haarlemmermeer zien we hiervan de gevolgen, zoals wachtlijsten in de zorg.
  De afgelopen jaren stijgt het aantal en aandeel huishoudens met een laag inkomen dat we in
  Haarlemmermeer in beeld hebben. In 2022 gaat het om 6,1 procent (4.229) van alle huishoudens. In
  gemeenten met meer dan 100.000 inwoners ligt dit percentage gemiddeld hoger. 74 procent van de
  huishoudens in Haarlemmermeer heeft langdurig een laag inkomen (3 jaar of langer). Het aantal kinderen
  dat we in beeld hebben en opgroeit in een huishouden met een laag inkomen nam toe van 2.267 in 2020
  tot 2.609 in 2022 (7,9 procent van alle kinderen in Haarlemmermeer). Kinderen uit een eenoudergezin en
  ouders met een niet-westerse migratieachtergrond hebben meer kans om op te groeien in armoede.11 Het
  aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening daalt de laatste jaren. We verwachten weer een stijging.
  9
    Op dit moment werkt in Nederland 1 op 6 werknemers in de zorg en zijn er veel vacatures. Om aan de toename in de
  vraag naar zorg te kunnen voldoen zou (bij onveranderd beleid) dit aantal moeten oplopen van 1 op de 5 in 2030 naar
  1 op de 3 in 2060. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2021), pagina 105.
  10
     De gemeenteraad heeft in de bespreking van de ‘Visie op digitalisering’ op 31 maart 2022 haar zorgen geuit over het
  verliezen van de menselijke maat bij de inzet van digitalisering.
  11
     KWIZ (mei 2022), pagina 3-5. Met inwoners met een laag inkomen bedoelen we huishoudens met een inkomen tot
  120 procent van het wettelijk sociaal minimum. Ongeveer 500 van deze huishoudens kennen we niet; zij ontvangen
  geen uitkering vanuit de Participatiewet en/of maken geen gebruik van extra inkomensondersteuning.
7 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>  Sociaal-cultureel
  De zorg voor mensen met beperkingen was lange tijd een taak voor familie en liefdadigheid. Sinds de
  introductie van de verzorgingsstaat is de verantwoordelijkheid hiervoor steeds meer verschoven naar de
  overheid. Inmiddels is er een beweging terug naar informele hulp (inzet van familie, vrienden en buren). In
  Haarlemmermeer vinden steeds meer inwoners de inzet van informele hulp normaal. In 2021 vindt 35
  procent van de inwoners dit vooral een taak van familie, vrienden en buren. Dit was 25 procent in 2016.
  Het neemt niet weg dat het grootste deel van onze inwoners (65 procent) vindt dat informele hulp vooral
  een taak van de overheid is.12 14 procent van onze inwoners geeft veel of voor lange tijd mantelzorg. In het
  land is dit niet anders. 14 procent van de mantelzorgers voelt zich zwaar belast of overbelast.13
  Lichamelijke en geestelijke gezondheid staan voor veel inwoners onder druk. Zo neemt eenzaamheid onder
  volwassenen en jongeren toe. In 2012 voelde 38 procent van de volwassenen zich eenzaam. In 2020 was
  dat 46 procent, waarvan 34 procent zich matig en 12 procent zich ernstig eenzaam voelt. De Corona
  Gezondheidsmonitor Jeugd (mei 2022) laat zien dat in Nederland 29,6 procent van de jongeren zich soms
  tot altijd eenzaam voelt. In Haarlemmermeer is dat 31,9 procent. 10,4 procent van de jongeren in
  Haarlemmermeer voelt zich vaak tot altijd eenzaam. 29 procent van onze scholieren heeft psychische
  klachten (cijfers 2021), 47 procent ervaart prestatiedruk (cijfers 2019) en 13 procent heeft overgewicht
  (cijfers 2017).14 Van onze volwassenen heeft 49 procent overgewicht, waarvan 14 procent ernstig.15
  Zorgkosten en bezuinigingen
  De kosten voor zorg in ons land stijgen en zullen in de toekomst blijven stijgen. De trend is dat steeds meer
  mensen steeds eerder in aanraking komen met zorg.16 Dit roept ook de vraag op hoe houdbaar ons
  zorgstelsel is. In de afgelopen jaren zijn ook gemeenten geconfronteerd met stijgende zorgkosten
  (jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning). Dit veroorzaakt steeds meer druk op de begroting van
  gemeenten. Dat zien we ook in Haarlemmermeer. Landelijk stegen de kosten per inwoner voor het sociaal
  domein17 van € 1.391 in 2015 naar € 1.569 in 2021 (+12,8 procent). In Haarlemmermeer stegen de kosten
  per inwoner van € 798 naar € 995 (+24,7 procent).18 Daarmee stegen de kosten bij ons dus in verhouding
  harder, maar zijn de kosten per inwoner nog steeds lager dan het landelijk gemiddelde.
  De vraag naar zorg en de daarbij behorende kosten zijn en blijven lastig te voorspellen. Ook de middelen
  die we hiervoor van het rijk ontvangen zijn en blijven lastig te voorspellen.
  In de vorige collegeperiode zijn voor het sociaal domein bezuinigingen opgenomen. Die raken met ingang
  van 2025 subsidies op het gebied van welzijn, sport en cultuur.
  12
     Bevolkingsenquête Haarlemmermeer (2016 en 2021).
  13
     GGD Kennemerland (2021).
  14
     https://gezondheidsatlaskennemerland.nl/
  15
     GGD Kennemerland (2021).
  16
     Rijksinstituut voor Gezondheid en Milieu (2020), pagina 3.
  17
     Het gaat bij deze cijfers alleen om kosten die gemeenten maken voor jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en
  werk en inkomen.
  18
     CBS-Gemeentelijke rekening (IV3), 2015-2021.
8 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>  2. Opgaven
  Investeren in bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid. Het zijn belangrijke maatschappelijke
  opgaven, omdat ze de onderliggende oorzaken van problemen aanpakken. Dat staat in het voorstel van
  gemeenten aan het Kabinet-Rutte IV.19 In het sociaal domein en breder in de samenleving loont het om
  met deze opgaven aan de slag te gaan. Deze opgaven vragen in de komende jaren de volle aandacht. Het
  zijn opgaven die wij herkennen en die sterk met elkaar te maken hebben. En ze vragen om samenwerking
  van overheid en maatschappelijke partners in en rondom het sociaal domein. Wij gaan passend bij de
  lokale situatie (hoofdstuk 4) graag samen met deze opgaven aan de slag. Iets anders is de aandacht die er
  is voor een terugkeer van de menselijke maat. Ook daar gaan we graag samen mee aan de slag.
  Bestaanszekerheid
  Bij bestaanszekerheid gaat het volgens het voorstel van gemeenten om het zorgen voor genoeg inkomen,
  een geschikte woning en een veilige (thuis)omgeving. Vanuit deze basis is meedoen mogelijk. Staat
  bestaanszekerheid onder druk, dan heeft dat ook gevolgen voor het samenleven in bredere zin, aldus de
  publicatie De Vragen van overmorgen in het sociaal domein (Verwey-Jonker Instituut, mei 2022):
                 ‘Bestaanszekerheid biedt ruimte in het hoofd. Ruimte om open te staan voor
             andere dingen. Hoe kunnen we van mensen in een buurt verwachten dat zij naar
               elkaar omkijken als zij zich steeds zorgen moeten maken over hun eigen basale
                                               levensbehoeften?’
  In onze eigen aanpak van ingewikkelde (gezins)problemen (Hestia) zien we dat schulden vaak leiden tot
  andere problemen. Dat zien we ook bij slachtoffers van de toeslagenaffaire in Haarlemmermeer.
  Omgekeerd geldt dat het oplossen van schulden vaak andere problemen kan verhelpen. Het voorkomen en
  oplossen van schulden vinden we daarom erg belangrijk.
  19
     Vereniging van Nederlandse Gemeenten (maart 2021), pagina 5.
9 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>   Kansengelijkheid
   Bij kansengelijkheid gaat het volgens het voorstel van gemeenten om het kiezen voor die inwoners die ons
   het hardst nodig hebben. Bij zijn afscheid als directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) zegt Kim
   Putters in een interview in De Volkskrant (28 mei 2022):
                ‘Nu praat iedereen over kansenongelijkheid en worden er documentaires over
                gemaakt. Hartstikke goed, maar het rapport ‘Verschil in Nederland’ toonde het
               acht jaar geleden al. We hebben het onderzoek vorig jaar herhaald en het beeld
               is onveranderd, ondanks allerlei beleid dat de kloof had moeten dichten. Of het
                     nu gaat om inkomen, opleiding, gezondheid of sociale contacten. Ze zijn
                   structureel, hardnekkig en ze lijken niet kleiner te worden. Sterker nog, op
                                            onderdelen verdiepen ze zich.’
   In een interview in Binnenlands Bestuur (1 juni 2022) voegt hij daaraan toe dat niet iedereen in Nederland
   gelijke kansen heeft. Dat blijkt uit onderzoek van het SCP.
                      ‘Zo’n 21 procent van de mensen heeft te maken met een stapeling van
                 problemen rond inkomen, werk, eenzaamheid, gezondheid en discriminatie.’
   Sociale ongelijkheid en toenemende afstand tussen inwoners (in persoonlijke relaties en in wijken en
   buurten) vormen een rode draad in veel vraagstukken in het sociaal domein. Financiële ongelijkheid
   vertaalt zich ook in een groeiende fysieke kloof. Maarten van Ham, professor Urban Geography aan de
   Technische Universiteit Delft, zegt hierover: 20
              ‘Beleid moet niet gericht zijn op het uitbannen van achterstandswijken waarbij je
                  alleen maar mensen verplaatst. Segregatie bestaat als gevolg van armoede.’
   Dat sociale vraagstukken ruimtelijk niet gelijk zijn verdeeld zien we ook in Haarlemmermeer. Jeugdzorg
   concentreert zich in nieuwere wijken (bijvoorbeeld Getsewoud) en maatschappelijke ondersteuning in
   oudere wijken (bijvoorbeeld Overbos). Een kwart van onze inwoners met langdurig een laag inkomen en 24
   procent van alle kinderen die opgroeien in een huishouden met een laag inkomen woont in Hoofddorp-
   Noord.21 Dit laatste heeft waarschijnlijk ook te maken met de aanwezigheid van veel sociale huurwoningen.
   Positieve gezondheid
   Bij gezondheid gaat het volgens het voorstel van gemeenten om het werken over alle beleidsterreinen
   heen vanuit positieve gezondheid. Positieve gezondheid is een brede kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes
   20
      Verwey-Jonker Instituut (mei 2022), pagina 8.
   21
      KWIZ (mei 2022), pagina 4-5.
10 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>   dimensies.22 Persoonsgebonden kenmerken, leefstijl en gewoonten en leef-, woon- en
   werkomstandigheden zijn van invloed op gezondheid. Investeren in gezondheid vraagt niet alleen inzet in
   het sociaal domein maar ook in andere domeinen. In ons sportbeleid werken we al vanuit positieve
   gezondheid. En met de landelijke aanpak Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG), waar we in
   Haarlemmermeer aan meedoen, dragen we al bij aan een gezonde levensstijl van kinderen en jongeren.
   Menselijke maat
   Er is steeds meer aandacht voor een terugkeer van de menselijke maat. Dit is een reactie op onder andere
   de toeslagenaffaire. En op een groeiend wantrouwen in de overheid in het algemeen. Dat vraagt om
   aandacht voor de specifieke situatie waarin inwoners zich bevinden. Van de overheid mag meer worden
   verwacht als inwoners minder in staat zijn om voor zichzelf te zorgen. De ervaring leert dat we in het
   sociaal domein, als geen ander, in staat zijn om recht te doen aan de menselijke maat. Juist ook als het gaat
   om de ondersteuning van inwoners met ingewikkelde hulpvragen. Dat gaat niet vanzelf.
   Als een inwoner of gezin verschillende problemen tegelijk heeft en de hulp vastloopt dan is er in
   Haarlemmermeer het Meer-team. In een leertraject met het Instituut voor Publieke Waarden hebben we
   een eigen maatwerkroute ontwikkeld. Deze maatwerkroute gebruiken we voor de aanpak van ingewikkelde
   (gezins)problemen. In de aanpak staan drie waarden centraal:
        -   rendement (met het geld dat we hebben moeten we verstandig omgaan);
        -   betrokkenheid (sluit het aan bij de behoefte van de inwoner);
        -   legitimiteit (mag het volgens wet- en regelgeving).
   In de praktijk blijkt: het kan goedkoper en meer betrokken, ook binnen bestaande wetten en regels.
   In het sociaal domein werken we vooral op basis van doelmatigheid (het bereiken van een doel met zo
   weinig mogelijk middelen) en rechtmatigheid (gericht op het netjes toepassen van wetten en regels). Als
   het gaat om de menselijke maat is de vraag hoe we in ons beleid en de uitvoering daarvan meer aandacht
   kunnen hebben voor rechtvaardigheid en menselijkheid. Het gaat er daarbij om dat we gelijke gevallen
   gelijk en ongelijke gevallen ongelijk behandelen (zie ook artikel 1 van de Grondwet). In de leidende
   principes voor het sociaal domein (hoofdstuk 5) krijgt menselijkheid een plek.
   Recht doen aan de verschillen die er zijn tussen inwoners, de vragen die zij stellen en de oplossingen die in
   hun situatie passen, vraagt om een mensgerichte aanpak. Door echt aan te sluiten bij de vraag die er in de
   samenleving leeft en de persoonlijke omstandigheden van inwoners, komen we sneller tot oplossingen, zijn
   oplossingen duurzamer en uiteindelijk voordeliger. In een artikel in De Volkskrant (28 mei 2022) zegt Kim
   Putters dat beleidsmakers beter naar inwoners moeten luisteren. Ook moeten ze meer inzicht krijgen in de
   leefwereld van mensen. In de publicatie Beledigende broccoli, Over de ervaringskennis van kwetsbare
   mensen (’s Jongers, 2022) zegt de auteur, die zelf opgroeide in armoede en onzekerheid:
                         ‘Ervaringen [zijn] van groot belang voor het verbinden van wat we
                          de systeemwereld noemen met de leefwereld van – met name –
                                                   kwetsbare burgers.’
   22
      Het gaat niet om wat iemand niet meer kan, maar juist om wat iemand wel kan, belangrijk vindt en mogelijk wil
   veranderen. Bovendien gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen
   zich aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving.
11 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>   3. Waar we voor staan
              in het sociaal domein
   Het sociaal domein gaat over inwoners van Haarlemmermeer. Over inwoners die, met hun
   mogelijkheden én beperkingen, invulling geven aan hun eigen leven en het samenleven met elkaar.
   We zijn er voor onze inwoners met woonbeleid en algemene voorzieningen op het gebied van welzijn,
   onderwijs, opvoeden en opgroeien, sport, cultuur en recreatie en (publieke) gezondheid. Voor inwoners
   die dat nodig hebben zijn we er met persoonlijke zorg en hulp bij werk en inkomen.
   Onze inwoners kunnen rekenen op:
   -    genoeg, toegankelijke en goede (algemene) voorzieningen.
   -    genoeg, toegankelijke en goede (persoonlijke) zorg en hulp bij werk en inkomen.
   Algemene voorzieningen
   Algemene voorzieningen vinden we belangrijk. Ze zijn voor alle inwoners van Haarlemmermeer
   toegankelijk. En bieden hun de mogelijkheid om mee te kunnen doen in de samenleving (zie hoofdstuk 4).
   Algemene voorzieningen hebben een maatschappelijk belang. Volksgezondheid en huisvesting staan zelfs in
   de Grondwet. En onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van een kind én de samenleving. Het recht op
   onderwijs wordt in ons land beschermd via de leerplicht. Met beleid op het gebied van opvoeden en
   opgroeien zorgen we dat onze jeugd gezond, veilig en kansrijk opgroeit. Cultuur zorgt voor levendigheid en
   leefbaarheid, voor samenhang, identiteit en zingeving. Cultuur is ook van groot economisch belang. Het
   zorgt voor een aantrekkelijke omgeving om in te wonen en te werken. En elke dag weer ervaren inwoners
   dat sport, bewegen en andere vrijetijdsbesteding veel opleveren. Het is goed voor lichaam en geest. Je
   krijgt er energie van. Het zorgt voor lol, levenslust en zingeving. Sport biedt ook sociale contacten. Het zorgt
   voor zelfvertrouwen en maakt dat inwoners beter met tegenslagen om kunnen gaan. En je bouwt er
   conditie en spierkracht mee op. Met onze wijk- en dorpshuizen bieden we mogelijkheden voor ontmoeting.
12 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>   Persoonlijke zorg en hulp bij werk en inkomen
   Naast algemene voorzieningen zijn we er met persoonlijke zorg en hulp bij werk en inkomen.23 Bijvoorbeeld
   voor inwoners die een scootmobiel, een aanpassing van hun woning of hulp bij het huishouden nodig
   hebben. In deze gevallen kijken we eerst wat de inwoner zelf of met hulp van buren of familie kan. Ook
   kijken we of er algemene voorzieningen zijn die de inwoner kunnen helpen. Zo niet, dan kijken we naar
   andere, meer speciale oplossingen.24 Ook zijn we er met jeugdzorg, bijvoorbeeld voor jongeren die door
   prestatiedruk en een wereld die steeds ingewikkelder wordt het even niet meer zien zitten. Of voor
   jongeren die in overleg met de gemandateerde professional extra ondersteuning nodig hebben. De ene
   keer komt die ondersteuning vanuit de jeugdzorg. De andere keer vanuit Passend Onderwijs. En soms een
   combinatie daarvan. Soms hebben inwoners niet genoeg inkomen. Als ze geen recht hebben op een andere
   regeling, kunnen ze een bijstandsuitkering krijgen. Naast een uitkering bieden we ook
   inkomensondersteunende voorzieningen aan. Bijvoorbeeld voor chronisch zieken of beperkten, inwoners
   die langdurig van een laag inkomen moeten leven of kinderen die ook graag willen deelnemen aan sport.
   Met de meeste van onze inwoners gaat het goed. Ze hebben een opleiding gevolgd en afgerond en hebben
   een fijne werkplek. Ze hebben familie en vrienden en een dak boven hun hoofd. Ze zijn gezond, sporten,
   bewegen en gaan naar het theater. Ze voelen zich veilig in hun (huiselijke) omgeving. En hoeven geen
   beroep te doen op persoonlijke zorg of hulp bij werk en inkomen. Maar dat geldt niet voor iedereen. Vooral
   niet voor inwoners die zich in een kwetsbare situatie bevinden.
   Toen gemeenten in 2015 verantwoordelijk werden voor de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke
   ondersteuning (Wmo) en de Participatiewet is volop ingezet op ‘eigen kracht’. Met als gedachte dat
   inwoners in eerste instantie zelf, of met hulp van hun eigen persoonlijk netwerk hun problemen oplossen.
   Hoewel er in de lokale samenleving veel kracht en redzaamheid is, beschikt niet iedereen hierover, vooral
   niet inwoners die zich in een kwetsbare situatie bevinden.25 Dat wat we bedacht hadden (wensbeeld) en
   wat we in de praktijk zien (de werkelijkheid) komt niet met elkaar overeen. Eigen onderzoek (Kijk op de
   wijk, Van solidariteit en eigen kracht, 2014) bevestigt dit: inwoners die zich in de meest kwetsbare situatie
   bevinden, kunnen zich het minst goed redden. En hebben de minste mogelijkheden om hun situatie te
   verbeteren. Voor deze inwoners willen we er in het bijzonder zijn.
   Haarlemmermeers model
   Hoe hebben wij in Haarlemmeer de toegang tot persoonlijke zorg en hulp bij werk en inkomen geregeld?
   Wij werken tot nu toe niet met wijkteams maar met ‘professionals op de vindplaatsen’. Dit zijn plekken in
   een wijk of kern waar inwoners toch al naartoe gaan voor activiteiten of met hulpvragen, of waar vaak de
   eerste signalen van problemen zichtbaar worden. Het idee is dat professionals en vrijwilligers op die
   plekken makkelijk te benaderen zijn. Een voorbeeld van een dergelijke vindplaats zijn de scholen. Bijlage 1
   beschrijft waar en bij wie in Haarlemmermeer de toegang ligt. We maken onderscheid tussen jeugdzorg,
   maatschappelijke ondersteuning en werk en inkomen.
   23
      Een persoonlijke voorziening is voor een persoon. Er zijn voorzieningen voor volwassenen (maatschappelijke
   ondersteuning) en voorzieningen voor jeugdigen (jeugdzorg). Ook zijn er inkomensvoorzieningen, zoals bijstand,
   bijzondere bijstand, extra inkomensondersteuning voor inwoners met een laag inkomen, inburgeringsvoorzieningen
   en schuldhulpverlening.
   24
      Inwoners betalen een (inkomensonafhankelijke) eigen bijdrage van maximaal € 19 per maand voor de volgende
   maatwerkvoorzieningen: alle hulpmiddelen (behalve rolstoelen), woningaanpassingen, vervoersvoorzieningen, hulp
   bij het huishouden, individuele begeleiding, dagbesteding en vervoer naar dagbesteding en kortdurend verblijf. Met
   ingang van 2025 zullen gemeenten weer een vorm van inkomensafhankelijke bijdrage kunnen vragen voor hulp bij het
   huishouden. Hiervoor zal de wet worden aangepast.
   25
      Sociaal en Cultureel Planbureau (maart 2022), pagina 12.
13 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                           Het Haarlemmermeers model
   In haar rapport over Haarlemmermeer doet de visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal
   domein (VNG, oktober 2021) een aantal aanbevelingen over het Haarlemmermeers model.
   In de eerste plaats adviseert de commissie onderzoek te doen naar hoe inwoners ons kunnen bereiken. Zij
   ziet namelijk als risico dat we met onze vindplaatsen mogelijk vooral inwoners bereiken die de weg naar
   zorg en hulp bij werk en inkomen toch al weten te vinden, in plaats van degenen die dit het hardst nodig
   hebben. Onderzoek hiernaar wordt onderdeel van onze uitvoeringsagenda (zie hoofdstuk 5).
   De visitatiecommissie adviseert ook het netwerk van professionals beter te organiseren. De manier van
   organiseren in het sociaal domein in Haarlemmermeer lijkt namelijk op een netwerkorganisatie die niet
   klassiek is aan te sturen. In een netwerk(organisatie) is het belangrijk om elkaar op alle niveaus te blijven
   ontmoeten, aan kennisuitwisseling te doen en te leren vanuit een gezamenlijke bedoeling. Hier is veel
   behoefte aan bij professionals. In het verleden deden we dat voortdurend. Dat gaan we weer doen.
14 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>   4. Waar we voor gaan
              in het sociaal domein
   De meeste van onze inwoners hebben genoeg eigen mogelijkheden en ondersteuning uit de eigen
   omgeving om mee te doen. En maken hier ook gebruik van. Onze inwoners zijn als eerste ook zelf
   verantwoordelijk voor hun maatschappelijke deelname en het voorzien in hun eigen behoeften. Met
   algemene voorzieningen maken we dit mogelijk. Een deel van onze inwoners kan dit niet op eigen kracht
   en heeft meer nodig. Voor hen bieden we samen met onze partners een vangnet en zo mogelijk een
   opstap naar verbetering van hun situatie. Dat doen we met persoonlijke zorg en hulp bij werk en
   inkomen. Zorg en hulp bij werk en inkomen is eigenlijk tijdelijk, maar kan langere tijd nodig zijn.
   Als gemeente willen we bereiken dat onze inwoners:
   -    meedoen voor zover ze kunnen;
   -    minstens bestaanszekerheid hebben;
   -    gelijke kansen krijgen;
   -    gezond leven.
   Meedoen voor zover ze kunnen
   Aan de eerdergenoemde opgaven (hoofdstuk 2) gaat wat ons betreft een algemeen doel vooraf, namelijk
   dat al onze inwoners meedoen voor zover ze kunnen. Meedoen gaat over mee mogen doen (emancipatie)
   en mee kunnen doen (participatie). Laaggeletterdheid bijvoorbeeld is een drempel voor participatie.
   Iedereen doet wat ons betreft mee. Zonder te letten op geslacht, leeftijd, huidskleur, financiële basis,
   geaardheid of beperking. Met onze jaarlijkse Lokale Inclusie Agenda geven we invulling aan iedereen mee
   laten doen. Meedoen vatten we breed op: van actief zijn in het (reguliere) arbeidsproces tot dagbesteding,
   van deelnemen aan een culturele activiteit tot lid zijn van een voetbalclub en voorkomen van eenzaamheid.
   Ons doel is dat al onze inwoners meedoen voor zover ze kunnen. We stellen hierbij de leefwereld van
   inwoners centraal – mensen hebben namelijk eigen behoeften, zoals anderen ontmoeten, voor anderen
   van betekenis zijn, financieel onafhankelijk zijn enzovoort. De systeemwereld is hieraan ondersteunend.
15 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>   Minstens bestaanszekerheid hebben
   De toeslagenaffaire, de coronacrisis, de Oekraïnecrisis en de energiecrisis leidden tot meer aandacht voor
   bestaanszekerheid. Deze term wordt vaak nog vertaald in inkomenszekerheid. Een veelgebruikte definitie is
   dan ook ‘de zekerheid dat men de beschikking heeft over de middelen om zijn levensonderhoud en
   levenspatroon te waarborgen volgens de geldende normen van welvaart en welzijn.’ Maar wat zijn die
   geldende normen? Tim ’S Jongers (2022) zegt daarover:
                Thuis ging alle aandacht naar mijn broer, maar voor het eerst had ik een plekje:
                 een paar vierkante meter achter een kartonnen plaat. Daar sloot ik mezelf op,
                met mijn schoolboeken. Mijn scores schoten omhoog. Een leraar gebruikte het
                   woord ‘metamorfose’. Ik wist niet of dat goed of slecht was. Zo kwam ik in
                     contact met mensen uit een ander milieu. Nu snapte ik dat mijn situatie
                        helemaal niet normaal was. Ik kwam bij vriendjes thuis met stabiele
               gezinssituaties […]. Al die rare dingen gaven mij een gevoel van desoriëntatie. Je
               voelt je nergens thuis, omdat je nergens thuis bent. Je voldoet niet aan de norm,
                                     maar je wordt wel behandeld volgens de norm.’
   Een inkomen is belangrijk. En schulden kunnen snel tot andere problemen leiden. Maar bestaanszekerheid
   is meer. Het gaat over het kunnen nadenken over de dag van morgen. En niet alleen bezig hoeven zijn met
   overleven. Over uit de schaduw treden, je niet hoeven schamen. Het gaat ook om rust, om uitzicht op
   verbetering van je situatie. Dat bestaanszekerheid meer is dan inkomenszekerheid komt ook terug in het
   advies van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving Een eerlijke kans op gezond leven (2021).
   Gezondheidsachterstanden bijvoorbeeld hangen vaak samen met maatschappelijke problemen die langere
   tijd duren en elkaar versterken. Denk aan werkloosheid, een laag inkomen, schulden, een ongezonde
   leefomgeving en een gebrek aan persoonlijke contacten. Een combinatie daarvan kan leiden tot sociale
   uitsluiting. Ondersteuning is wat ons betreft altijd eerst gericht op (het realiseren van) basisbehoeften.
   Belangrijke vragen zijn: heeft iemand te eten en drinken, genoeg inkomen,26 geen schulden (en daardoor
   geen stress), een dak boven z’n hoofd en een veilige (thuis)omgeving?
   Gelijke kansen krijgen
   Bij kansengelijkheid gaat het ons erom dat iedereen dezelfde kansen krijgt, ook al zijn er mogelijke
   achterstanden. Dat vraagt om aandacht juist voor inwoners in een kwetsbare situatie. Verschillen in kansen
   ontstaan al vroeg. Hier is veel onderzoek naar gedaan. De les die daaruit volgt is dat het uitmaakt waar je
   wieg staat, uit wat voor nest je komt, en of je in armoede en onzekerheid opgroeit of niet.27 De eerste
   1.000 levensdagen zijn bovendien erg belangrijk voor een goede start en kansen op latere leeftijd.28 We
   zetten daarom in op een goede start, vooral als het gaat om gezinnen in een kwetsbare situatie.
   Gezond leven
   Bij gezond leven (lichamelijk én geestelijk) zijn verschillende beleidsterreinen belangrijk. Ook in andere
   domeinen. Het gaat hier om het werken over alle beleidsterreinen heen vanuit positieve gezondheid,
   waarbij we gezondheid in de beleidsontwikkeling van de hele gemeente betrekken. Dit houdt in, investeren
   in een gezonde sociale en fysieke omgeving en stimuleren van gezond leven. En het bieden van
   ondersteuning op alle levensgebieden voor wie niet gezond is of wordt.
   26
      We zijn hierbij afhankelijk van landelijke normen. In zijn rapport ‘Sociale minima in de knel’ (17 oktober 2022)
   constateert de nationale ombudsman dat het wettelijk sociaal minimum niet genoeg is.
   27
      De Volkskrant (10 oktober 2020).
   28
      De Volkskrant (25 februari 2022).
16 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>   Samenhang in wat we willen bereiken, nu en in de toekomst
   Dat wat we willen bereiken heeft met elkaar te maken. En bekijken we daarom in samenhang. Meedoen
   wordt namelijk moeilijk als er geen bestaanszekerheid is. En bestaanszekerheid heeft invloed op
   gezondheid. Denk alleen al aan de stress die schulden kunnen veroorzaken. En een slechte startpositie
   beïnvloedt je kansen op latere leeftijd:
                ‘Als je met 10-0 achterstand begint, is hogerop komen in de maatschappij geen
                  klim op een ladder, dat is bullshit. Het is een tunnel, waarin je gewoon moet
                                 blijven kruipen, zonder dat je weet waar je heen gaat.’29
   Wat we willen bereiken vraagt om een lange adem. De auteurs van De vragen van overmorgen in het
   sociaal domein (Verwey-Jonker Instituut, mei 2022) doen dan ook een oproep:
               ‘Durf je (…) niet alleen te richten op doelen die binnen vier jaar te verwezenlijken
                 zijn, maar juist ook op beoogde doelen die er echt toe doen maar verder in de
                  toekomst liggen. Durf als raad daarin mee te gaan, en vraag niet alleen naar
                     verantwoording over het hier en nu. Het is helpend om aan de voorkant
                 bewuster samen (…) na te denken over, en expliciet te maken wat je vanuit je
                 eigen rol wil betekenen voor de inwoner. Neem hier (…) de tijd voor. Aandacht
                      voor een langetermijnperspectief is niet hetzelfde als grote problemen
                vooruitschuiven. Het gaat erom voortdurend te leren, te spiegelen, te volgen en
                           waar nodig bij te sturen. Maar wel vanuit het besef dat het een
                                               langetermijnaanpak vraagt.’
   Voor het uitvoeren van dit beleidskader kiezen we bewust voor een langetermijnaanpak.30
   Relatie met beleid in andere domeinen
   Het sociaal domein staat niet op zichzelf. De eerdergenoemde opgaven verbinden we met beleid in andere
   domeinen. En willen we door ander beleid laten ondersteunen. We zien vooral relatie met:
        -    De Omgevingsvisie Haarlemmermeer 2040 (2021.0003036), vooral als het gaat om het thema
             gezondheid, en concreet (de inrichting van) een gezonde leefomgeving.
        -    Woningbouwontwikkeling, voor het uitvoeren van ons woonbeleid. Denk aan het
             Woonbeleidsprogramma 2019-2025 (2019.0058049), onze Visie Wonen en Zorg (2017.0026227) en
             het manifest Samen leven, wonen en zorgen in Haarlemmermeer). Maar ook voor het bieden van
             bestaanszekerheid (een dak boven je hoofd).
        -    Onze dienstverleningsprincipes: makkelijk, betrouwbaar, menselijk en verbonden.
        -    De aanpak van (sociale) veiligheid.
   29
      Tim ’S Jongers (2022).
   30
      Het essay Het geheim van de lange relatie (Movisie, mei 2022) noemt continuïteit ook als voorwaarde voor een
   effectief sociaal domein.
17 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                        Relatie met beleid in andere domeinen
   Werken in gebieden
   Naast het leggen van verbinding met beleid in andere domeinen werken we in de uitvoering van dit
   beleidskader samen met onze gebiedsmanagers. Dat doen we als een gebiedsgerichte aanpak passend is
   (nader te bepalen). In de uitvoeringsagenda (zie hoofdstuk 5) krijgt dit een plek.
                                        Indeling Haarlemmermeer in gebieden
18 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>   5. Hoe we dat willen bereiken
   Zoals gezegd, niet al onze inwoners gaat het even goed en zijn in staat op eigen kracht hun situatie te
   verbeteren. We zetten de vier elementen van onze visie (hoofdstuk 4) graag om in actie. We kiezen er
   bewust voor om er in de komende jaren in het sociaal domein vooral te zijn voor inwoners die zich in een
   kwetsbare situatie bevinden. Met de volgende, aangescherpte doelen:
   -    meedoen stimuleren;
   -    bestaanszekerheid herstellen;
   -    kansengelijkheid vergroten;
   -    gezond leven makkelijker maken.
   Uitvoeringsagenda
   We hebben de doelgroep bepaald en de doelen die we willen behalen. En daarmee focus en richting
   aangebracht. En dan begint het echte werk. De vraag is dan: Wat gaan we doen om de situatie van
   inwoners in een kwetsbare situatie te verbeteren?
   Met een uitvoeringsagenda willen we dit concreet maken. We kijken welke bijdrage beleidsterreinen in het
   sociaal domein en beleidsterreinen in andere domeinen hieraan kunnen leveren. Dat doen we door
   concrete activiteiten te benoemen.
   We stellen periodiek een uitvoeringsagenda op. Voor het eerst willen we dat doen voor de periode tot en
   met 2024. In 2025 kunnen we dan evalueren.
   Heel schematisch kan de uitvoeringsagenda er ongeveer zo uit komen te zien (zie volgende pagina). Een
   activiteit kan bijdragen aan één doel en één beleidsterrein. Maar ook aan meerdere doelen en meerdere
   beleidsterreinen. En alles wat daar tussenin zit. Waar dat passend is werken we gebiedsgericht.
19 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                  Uitvoeringsagenda
   Meetsysteem
   Om te kunnen volgen of we stappen zetten in het behalen van onze doelen ontwikkelen we een
   meetsysteem. Van der Kolk (2021) geeft in zijn boek De meetmaatschappij aan dat ‘meten is weten’ uit het
   fysiek domein komt. In het sociaal domein zou de hoofdregel moeten zijn: meet met mate, niet alles wat
   ertoe doet is meetbaar en niet alles wat meetbaar is doet ertoe. Waarbij het vooral interessant is op zoek
   te gaan naar wat ertoe doet en wat meetbaar is (grijze gebied in onderstaande afbeelding).
                     Niet alles wat ertoe doet is meetbaar, niet alles wat meetbaar is doet ertoe
20 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>   Kim Putters (De Volkskrant, 28 mei 2022) heeft het over de schijnwerkelijkheid van data en cijfers:
               ‘De focus op meetbaarheid heeft grote gevolgen op tal van vlakken in het sociaal
                   domein. Door de uitdagingen van de meetbaarheid van wat je eigenlijk wil
               weten, hebben organisaties en overheden zich op veel vlakken neergelegd bij het
               meten van wat ze kunnen meten (maar wat ze niet per se willen weten). Relaties
               tussen overheid en zorg- en ondersteuningsorganisaties zijn hiermee vaak te veel
               gericht op verantwoording afleggen. Het monitoren en de systemen die hiervoor
               zijn ingericht zijn te veel gericht op wat ook wel ‘compliance’ (werken volgens de
                regels) wordt genoemd en te weinig op informatie waar de professional zelf iets
                              aan heeft (ook in relatie tot hoe het met de inwoner gaat).’
   Van der Kolk (2021) geeft zeven tips voor een gezonde meethouding:
        1. Meet met mate: Wees terughoudend met kwantitatieve informatie (cijfers en percentages). Ze
            zeggen lang niet alles over de werkelijkheid. Maak zeker ook gebruik van kwalitatieve,
            beschrijvende informatie (ervaringen van inwoners, professionals enzovoort).
        2. Houd rekening met de situatie waarin je werkt: Waar professionals steeds weer zelf moeten
            bepalen hoe ze omgaan met nieuwe uitdagingen en waar uitkomsten niet zonder problemen zijn te
            vangen in indicatoren (dit is zeker het geval in het sociaal domein) is een mensgerichte benadering
            aan te bevelen boven een prestatiegerichte.
        3. Verlies het doel niet uit het oog: Richt je tijdens het ontwerp en gebruik van een meetsysteem op
            het einddoel, het ‘waarom’ van het meten. Hiermee voorkom je dat je het echte doel – inwoners
            helpen – uit het oog verliest.
        4. Doe het samen: Van onderop in plaats van bovenaf. Professionals weten zelf vaak zeer goed wat
            belangrijke onderdelen zijn van hun werk. Dit is ook goed voor het draagvlak.
        5. Stel verschil en balans voorop: indicatoren moeten niet alleen over de korte maar ook over de
            lange termijn gaan. Daarnaast is het goed je niet blind te staren op indicatoren van gevolgen, maar
            ook te kijken naar indicatoren van oorzaken.
        6. Wees flexibel: Pas het meetsysteem aan als dat gewenst is.
        7. Zie cijfers als startpunt, niet als eindpunt van gesprek: Zie meetinformatie als startpunt (voor
            gesprekken, om iets te leren, voor ontwikkeling) in plaats van als eindpunt.
   Bij het ontwikkelen van een meetsysteem betrekken we deze tips. Naast een beperkte set van
   kwantitatieve indicatoren, gaan we in het sociaal domein meer werken met kwalitatieve informatie.
   Waaronder ervaringen en ervaringskennis van onze inwoners (menselijke maat!) en professionals. Met een
   nieuw meetsysteem komt de Transformeermonitor te vervallen.
   Voortgangsbespreking van dit beleidskader
   Jaarlijks, voorafgaand aan het opstellen van de programmabegroting, gaan we in gesprek over de
   voortgang van dit beleidskader (terugblikken, stilstaan, vooruitblikken). Dat doen we op de dag van het
   sociaal domein. En dat doen we als college en gemeenteraad samen, met onze inwoners en
   samenwerkingspartners, de Participatieraad en onze ambtelijke organisatie.
21 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>   Leidende principes
   Naast het behalen van doelen willen we in de komende jaren in het sociaal domein met behulp van
   leidende principes werken vanuit de bedoeling – meedoen mogelijk maken in Haarlemmermeer. Hierbij
   staat de leefwereld van inwoners centraal en is de systeemwereld daar ondersteunend aan.
   Leidende principes zijn geen doel op zich. Ze geven invulling aan de vraag hoe we in de basis willen werken,
   met oog voor de menselijke maat. Leidende principes geven richting aan de manier waarop we werken.31
   Ze helpen om 'het goede te doen', datgene dat 'de bedoeling' is. Ze bieden ook een gezamenlijk kompas en
   ‘taal’ voor het gesprek dat we intern en met onze inwoners en samenwerkingspartners voeren. Ze zijn er
   ook om elkaar aan te spreken als niet volgens deze principes gewerkt wordt.
                                       Leidende principes als gezamenlijke denkrichting
   Op 7 november 2022 hebben we in gesprek met onze samenwerkingspartners de leidende principes tot
   leven gebracht. We zien dit als een mooi begin. En we vinden het belangrijk dat we er in de praktijk mee
   aan de slag gaan. Daar zijn we samen verantwoordelijk voor. Wie met ons samenwerkt, vragen we in
   overeenstemming met deze principes te handelen.
   Wat zijn de leidende principes?
   Luisteren
   We luisteren naar onze inwoners en nemen de tijd voor hen. We doen dat zonder mening vooraf. Naast dat
   we professional zijn, zijn we ook mens. We zijn nieuwsgierig naar de mens achter de inwoner. We hebben
   echt aandacht voor onze inwoners en staan open voor hun persoonlijke verhaal. We verplaatsen ons in
   onze inwoners. En gaan gelijkwaardig met hen om. Dit is onze houding naar de inwoner en naar elkaar.
   Doen wat nodig is
   De vraag die we aan onze inwoners stellen is: ‘Wat heb je nodig?’ Niet wat wij willen is leidend, maar de
   wensen en behoeften van inwoners. Voor inwoners in een kwetsbare situatie is dat vaak ook een verlangen
   naar een beter perspectief. We stellen de behoefte van onze inwoners voorop. En kijken hoe we hierin
   31
      Movisie (november 2020).
22 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>   kunnen voorzien. Voor zover we met wetten en regels te maken hebben, kijken we wat er wel kan of mag
   (insluiting legitimeren) in plaats van wat er niet kan of mag (uitsluiting verklaren).
   Samenwerken op basis van vertrouwen
   Vertrouwen is de sleutel tot een goede samenwerking. Vertrouwen geven is vertrouwen krijgen. De basis
   voor vertrouwen is dat we elkaar kennen, serieus nemen en afspraken nakomen. Inwoners kunnen erop
   rekenen dat samenwerking gericht is op hun belang. En dat ons eigen (organisatie)belang minder belangrijk
   is. Mensen vertrouwen mensen en geen organisaties: we zorgen dat we altijd betrouwbaar zijn.
   Ruimte geven aan de kracht in de samenleving
   Het geven van ruimte gaat samen met het geven van vertrouwen. We vertrouwen op de kracht van
   individuele inwoners. En op de kracht van groepen inwoners en organisaties. We staan open voor
   oplossingen die we niet direct zelf zouden bedenken. We laten los, lossen niet alles op, kijken, luisteren en
   leren. Als het gaat om de eigen kracht van inwoners in een kwetsbare situatie, kijken we naar wat haalbaar
   is: we hebben aandacht voor hun mogelijkheden maar ook voor wat niet mogelijk is.
                                          In gesprek over leidende principes
23 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>   Geraadpleegde bronnen
   Berg, Jurgen van den en Haro Kraak (28 mei 2022) SCP-directeur Kim Putters zwaait af: ‘Politici zoeken houvast in
             cijfers en modellen, maar die vertellen niet alles’. Artikel in De Volkskrant.
   GGD’en Rijksinstituut voor Gezondheid en Milieu (mei 2022) Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021.
   GGD Kennemerland (2021) Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020. Resultaten van een onderzoek naar
             gezondheid, welbevinden en leefstijl van volwassenen en ouderen. Rapport Gemeente Haarlemmermeer.
   Jonge, Adriaan de (1 juni 2022) Putters: ‘Om vertrouwd te worden, moet je betrouwbaar zijn’, Onrealistische
             mensbeelden zorgen voor falend beleid, waarschuwt afzwaaiend SCP-directeur Kim Putters. Artikel in
             Binnenlands Bestuur.
   Kolk, van der (2021) De meetmaatschappij. Waarom we alles meten en wat dat met ons doet. Amsterdam: Business
             Contact.
   KWIZ (mei 2022) Duidingsrapportage dashboard minima gemeente Haarlemmermeer, Groningen: KWIZ.
   Movisie (november 2020) Leidende principes geven richting aan het sociaal domein. Utrecht: Movisie, kennis en
             aanpak van sociale vraagstukken.
   Movisie (mei 2022) Het geheim van de lange relatie. Continuïteit als voorwaarde voor een effectief sociaal domein.
             Utrecht: Movisie, kennis en aanpak van sociale vraagstukken.
   Raad van advies voor het Openbaar Bestuur (2020) Decentrale taak is politieke zaak. Naar een sturende rol van de
             gemeenteraad in het sociaal domein. Den Haag: ROB.
   Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (2021) Een eerlijke kans op gezond leven. Den Haag: RVS.
   Rensen, Frank (25 februari 2022). Wat er in de eerste 1000 dagen van een kind gebeurt, heeft gevolgen voor de rest
             van het leven. Artikel in De Volkskrant.
   Rijksinstituut voor Gezondheid en Milieu (2020) Toekomstverkenning zorguitgaven 2015-2060. Kwantitatief
             vooronderzoek in opdracht van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Deel 1:
             toekomstprojecties. Utrecht: RIVM. RIVM-rapport 2020-0059.
   Sociaal en Cultureel Planbureau (maart 2022) Uitdagingen in het sociaal domein. Nieuwe gemeentebesturen aan zet.
             Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
   ’S Jongers, Tim (2022) Beledigende broccoli. Over de ervaringskennis van kwetsbare mensen. Amsterdam: Van
             Gennep.
   Team Onderzoek (2014) Kijk op de wijk. Van solidariteit en eigen kracht. Hoofddorp: Gemeente Haarlemmermeer.
   Team Onderzoek (2018) Uit liefde belast. Onderzoek naar ervaringen van mantelzorgers in Haarlemmermeer.
             Hoofddorp: Gemeente Haarlemmermeer. Pagina 14.
   Team Onderzoek (2019) Haarlemmermeers jeugdonderzoek 2019. Een nieuwe eeuw in de kinderschoenen.
             Hoofddorp: Gemeente Haarlemmermeer.
   Tieleman, Joris (10 oktober 2020) Ongelijkheid in Nederland. Eens een dubbeltje, altijd een dubbeltje? Artikel in De
             Volkskrant.
   Vereniging van Nederlandse Gemeenten (maart 2021) De winst van het sociaal domein. Een slimme investering in
             bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid. Een propositie van gemeenten aan het nieuwe Kabinet.
             Utrecht: VNG.
   Vereniging van Nederlandse Gemeenten (oktober 2021) Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal
             domein. Gemeente Haarlemmermeer. Utrecht: VNG.
   Verwey-Jonker Instituut (mei 2022) De vragen van overmorgen in het sociaal domein. Utrecht: Verwey-Jonker
             Instituut.
   Voedselbank Haarlemmermeer (2022) Jaarverslag 2021. Hoofddorp: Voedselbank.
   Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2021) Kiezen voor houdbare zorg. Mensen, middelen en
             maatschappelijk draagvlak. WRR-Rapport 104, Den Haag: WRR.
24 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>   Bijlage 1: Toegang in het
   Haarlemmermeers model
   Jeugdzorg
   Jeugdzorg (waaronder jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering) is zorg waarvoor een verwijzing
   nodig is. Op en rond scholen mogen schoolcoaches, jeugdverpleegkundigen, Stichting Kinderopvang
   Haarlemmermeer en leerplichtambtenaren (namens het college van burgemeester en wethouders)
   verwijzen naar alle vormen van jeugdhulp. Huisartsen, jeugdartsen, medisch specialisten, rechters,
   jeugdreclasseerders en jeugdbeschermers mogen op grond van de Jeugdwet verwijzen.
   In Haarlemmermeer ondersteunen wij samen met de zorgverzekeraar huisartsen in de vorm van
   praktijkondersteuners jeugd. Huisartsen zien en spreken namelijk veel jeugdigen. Praktijkondersteuners
   lossen zelf, waar mogelijk, lichte psychische problemen in de huisartsenpraktijk op en verwijzen jongeren
   naar specialistische jeugdzorg afgestemd op hun persoonlijke situatie en mogelijkheden. In
   Haarlemmermeer kunnen praktijkondersteuners jeugd voor ondersteuning terecht bij de kinderpsychiater.
   Wij hebben zelf ook jeugdprofessionals in het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Zij geven jeugdigen en
   hun ouders informatie en advies, begeleiding en verwijzen indien nodig door naar specialistische zorg.
   Maatschappelijke ondersteuning & werk en inkomen
   Inwoners kunnen een beroep op ons doen voor de (verwijzing naar) zorg en ondersteuning in het kader van
   de Wmo, inkomensondersteuning (in de vorm van bijstand en bijzondere bijstand), re-integratie naar werk
   in het kader van de Participatiewet en inburgering in het kader van de Wet Inburgering 2021. Wij hebben
   ons eigen beleid voor inwoners met een laag inkomen. Via Bereken uw recht Haarlemmermeer kunnen
   inwoners zien voor welke regelingen ze in aanmerking komen. Ook bieden we schuldhulpverlening.
   Voor volwassen inwoners die aankloppen met geestelijke of sociale klachten is er ‘Welzijn op recept’: de
   huisarts, praktijkondersteuner of fysiotherapeut brengen inwoners in contact met de sociaal makelaar. Die
   bekijkt met de inwoner welke activiteiten kunnen helpen om de klachten te verminderen. Denk aan eten in
   het lokale buurtrestaurant, sporten of vrijwilligerswerk doen. Voor het helpen van inwoners hebben de
   sociaal makelaars contact met een groot aantal maatschappelijke instellingen in Haarlemmermeer.
   Meer-team voor ingewikkelde (gezins)problemen
   Inwoners kunnen niet direct terecht bij het gemeentelijk Meer-team. Professionals wel. Zij kunnen een
   beroep doen op dit team als een inwoner of gezin verschillende problemen tegelijk heeft
   (multiproblematiek) en de hulp vastloopt. Het Meer-team bestaat uit een groep van hulpverleners uit
   verschillende vakgebieden bij elkaar en mag alle vormen van zorg en ondersteuning inzetten.
25 Algemeen beleidskader sociaal domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>