<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>gemeente
Haarlemmermeer




                      De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer                                postbus 250
                                                                                                     2130 AG Hoofddorp


                                                                                                      Bezoekadres:
                                                                                                     Taurusavenue 100
                                                                                                      Hoofddorp
                                                                                                     Telefoon 0900 1852




                                                                                                     Verzenddatum
           cluster    Ruimte, Economie en Duurzaamheid
    Contactpersoon    Alex Tuinstra
          Telefoon

          Uw brief
                      0900 1852
                                                                                                     2 4 JUNI 2024
      Ons kenmerk     XS-24050708.267
         Bijiage(n)   Berenschot hoofdrapport COz dashboard en aanvullende maatregelen
                      Haarlemmermeer en Monitor Energie en Klimaat 2022/2023
        onderwerp     Informatie over voortgang programmatische aanpak energietransitie en
                      Monitor Energie en Klimaat




                      Geachte heer, mevrouw,

                      In december 2022 hebben wij de Actualisatie Programma Energietransitie 2022-2026
                      vastgesteld (2022.0002591) waarbij wij een negental focusprojecten hebben benoemd waar we
                      ons deze collegeperiode op richten. In vervolg op onze brief van 19 juli 2023 (X.2023.04576)
                      geven wij de raad een kwalitatief overzicht van de voortgang. Ook treft de raad in de bijlage de
                      monitor Energie en Klimaat over 2022/2023 aan waarin de voortgang zoveel mogelijk in relatie
                      tot de doelstellingen kwantitatief in beeld is gebracht. Uit de monitor blijkt dat het goed gaat
                      met het opwekken van energie en het verlagen van het aandeel woningen met een slecht
                      energielabel. Daarentegen kunnen nog stappen worden gezet op het gebied van C02-reductie,
                      energiebesparing en het aardgasvrij maken van woningen.

                      Afspraken coalitieakkoord

                      Pilots en proeftuinen voor buurtbatteriien en Easloos bouwen
                      Het onderzoek naar een buurtbatterij in Rijsenhout laat zien dat er geen verdienmodel is voor
                      een batterij die alleen gebruikt wordt om lokale overschotten van zonne-energie op te slaan en
                      op een later moment terug te leveren aan het net. Dit komt door de grote investering en
                      beperkte tijd per jaar dat er lokaal een overschot aan zonne-energie is. Wanneer de batterij ook
                      kan handelen op de elektriciteitsmarkt of gecombineerd wordt met een warmtenet, kan dit
                      mogelijk overbrugd worden. Een buurtbatterij vraagt om een significante investering waar de
                      initiatiefnemers nu nog niet klaar voor zijn. Door de aanhoudende netcongestie, die vooral
                      grootverbruikers raakt, ontstaan er meer batterij-initiatieven door bedrijven en instellingen. Zo
                      worden batterijen onderzocht voor de nieuwe middelbare scholen in Hoofddorp en zien we
                      meer bedrijven die door de gevolgen van netcongestie of grootschalige opwek hier kansen in
                      zien.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Ons kenmerk:   XS-24050708.267                                                           Pagina 2




Meerdere partijen zijn geïnteresseerd in het plaatsen van diverse batterijtoepassingen, zoals
grootschalige systeembatterijen. Onder de juiste voorwaarden kunnen deze batterijen een
bijdrage leveren aan het verzachten van netcongestie of de verduurzaming van het
elektriciteitsnet. Door deze toename van interesse stellen we samen met de provincie Noord-
Holland een batterijhandreiking op en overwegen we lokale kaders om de kansen van deze
ontwikkeling te benutten en rekening te houden met geschikte locaties en een goede
ruimtelijke inpassing.

Betrekken alle inwoners: long en oud, maar vooral ook inwoners met een kleine beurs
Naast de aanpak voor energiearmoede, waarbij we inwoners helpen hun huis te verduurzamen
en daarmee de energierekening te verlagen, zijn we ook gestart met onderzoeken hoe we
andere (kwetsbare) doelgroepen beter in kaart kunnen brengen. We willen weten hoe we hen
kunnen ondersteunen met verduurzaming en hen verder betrekken bij de energietransitie. Een
voorbeeld daarvan is de kleinschalige pilot leerwerkplekken energietransitie voor statushouders
en anderstaligen met mogelijkheden voor bij-/omscholing met betrekking tot verduurzaming
(X.2024.00511).

Verhogen van ambitie CCh-reductie naar 55-60%
In het coalitieakkoord is de COz-reductiedoelstelling aangescherpt naar het landelijke doel van
55% in 2030. Wanneer middelen vanuit het Rijk of Europa beschikbaar worden gesteld kan deze
verhoogd worden naar 60%. Berenschot heeft onderzoek gedaan naar de haalbaarheid hiervan
en welke aanvullende inspanningen dan nodig zijn. Bijgevoegd rapport is eind 2023 opgeleverd
en laat een verwachte COz-reductie zien van 45,4% in 2030. Belangrijke kanttekening is dat deze
reductie niet vanzelf wordt behaald. Daarvoor moeten de voorgenomen plannen nog wel
worden uitgevoerd. Het rapport gaat namelijk uit van de landelijke en Europese
(klimaat)plannen en -ontwikkelingen en van lokaal beleid en projecten binnen onze gemeente.
Dit is een ander uitgangspunt dan de monitor Energie en Klimaat 2022/2023. Deze is gebaseerd
op historische data, dus wat al gerealiseerd is. De trendlijnen van de monitor zijn een
doortrekking van die historische data.
Om het doel van 55% te halen zijn extra inspanningen nodig. Met name in de sectoren
Mobiliteit, Gebouwde omgeving en Landbouw. In de sectoren Industrie en Elektriciteit wordt
naar verwachting al een ruim hogere reductie gehaald dan 55%. Netto is dan nog 145 kiloton
CO: reductie nodig. Het rapport rekent verschillende maatregelen door om dit in te vullen.
Bijvoorbeeld extra zonnepanelen op daken, meer ruimte voor zonneakkers in het Zonnecarré,
nieuwe windturbines, woningen verwarmen via een warmtenet, meer all-electric woningen,
extra inzet op energiebesparing, meer mobiliteitshubs, zero-emissie zones of het aanleggen van
een 'klimaatbos'. Het rapport laat zien dat de resterende opgave vrijwel onmogelijk is zonder
extra duurzame elektriciteit. Voor 2030 ligt daar de grootste - realistische - bijdrage aan CO2-
reductie. Dit rapport geeft handvatten om mogelijke maatregelen op waarde te schatten en uit
te werken tot concrete plannen. Het kan daarmee als onderbouwing gebruikt worden bij
toekomstige voorstellen.

Het opzetten van een Klimaat- en energiefonds
Per brief van 1 november 2023 is de raad geïnformeerd over de stappen die nodig zijn om een
Verordening Duurzaamheidslening uit te werken (X.2023.05594). Daarbij is ook het rapport
Verkenning Klimaat- en Energiefonds, door adviesbureau ERAC, meegezonden. Op 9 november
2023 heeft de raad de motie Duurzaamheidslening Woningeigenaren #2 bij de behandeling van
de Programmabegroting 2024-2027 aangenomen (MOII). Op basis van ervaringen van andere
gemeenten heeft de raad bij de motie Duurzaamheidslening Woningeigenaren #2 opgedragen
een leningplafond van € 4.400.000 in te stellen. Als uitwerking hiervan is op 25 april 2024
ingestemd met de Verordening stimuleringslening energie (10809599).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Ons kenmerk:   XS-24050708.267                                                            Pagina 3




Focusprojecten

Voorbeeldrol van de gemeente
Wij geven als gemeente het goede voorbeeld in de energietransitie. Zo rijden bijna alle auto's
van onze gemeente elektrisch. Voor eigen werkmaterieel, zoals een heftruck of heggenschaar,
wordt duurzame biobrandstof getankt. Bij het contracteren van externe aannemers selecteren
wij aannemers die minimaal biobrandstof of elektrisch materieel gebruiken, zoals vrachtwagens
en kranen. In 2023 is de Circulaire Materialen Hub geopend. Met de hub zorgen we voor
levensduurverlenging van gebruikte bestratingsmaterialen, waarmee we veel CO2 besparen.
Ook de openbare verlichting wordt verduurzaamd. Eind 2023 hadden 39.500 van de 47.000
openbare verlichtingspunten Ledverlichting. In 2024 worden nog eens 1.700 armaturen
vervangen.

Alle kantoren van onze gemeente beschikken over minimaal label C en voldoen daarmee aan de
wettelijke verplichting hiervoor. In onze kantoren zetten we ook in op het beter scheiden van
afval, zodat goed bruikbare grondstoffen gerecycled kunnen worden. Daarnaast gebruiken we
sinds 2024 herbruikbare koffiebekers. Vorig jaar is de Haarlemmermeerse routekaart
verduurzaming maatschappelijk vastgoed vastgesteld (2023.7963379). De routekaart geeft
invulling aan de verduurzamingsopgave van het gemeentelijke maatschappelijke vastgoed met
als doel een vermindering van de gebouwgebonden CCh-uitstoot van ten minste 55% in 2030 en
95% in 2050. Verder stellen we twee gemeentelijke daken beschikbaar aan de lokale
energiecoöperatie voor zonnepanelen, waar inwoners door middel van lokaal eigendom van
kunnen profiteren.

Op gebied van bewustwording en activatie van onze medewerkers, is in de periode eind
2023/begin 2024 onderzocht hoe zij tegen de voorbeeldrol aankijken, welke weerstanden er
zijn en welke kansen zij zien. In 2024 organiseren we het Klimaat- en Energiespel om aan de slag
te gaan met verduurzaming in en op het werk (zie ook onze brief van 26 april 2024,
XS-24041507.206). Wij monitoren de inspanningen die we leveren om de eigen COz-uitstoot
terug te dringen aan de hand van de C02-prestatieladder. In 2023 heeft onze gemeente het
certificaat van de C02-prestatieladder voor niveau drie behouden. In 2024 onderzoeken we of
het mogelijk is om te certificeren op niveau vier.

Faciliterende regelgeving
Onze lokale regelgeving moet een versnelling van de energietransitie faciliteren. Onze juridische
expertise hebben wij in personele zin versterkt wat zorgt voor meer inzicht in de (aankomende)
regels die effect hebben op de energietransitie. We werken aan een proces waarbij we met
verschillende disciplines knelpunten voorkomen en oplossingen uitwerken. Onze aanpak op het
gebied van elektriciteitsproductie en warmtetransitie moet, waar nodig en mogelijk, worden
verankerd in duidelijke regels zodat het ook afdwingbaar is. We stellen een verordening op om
de aanleg van warmtenetten te reguleren. We werken pilotgericht om ervaring op te doen met
de realisatie van warmtenetten en de gemeentelijke processen daarop in te richten. De
rijksoverheid bereidt wetgeving voor om de warmtetransitie te faciliteren, waarmee nieuwe
bevoegdheden aan de raad worden gegeven.

Regie op energie-infrastructuur
Zoals aangekondigd door TenneT in oktober 2023 is netcongestie uitgegroeid tot een probleem
voor heel Haarlemmermeer. We hebben de gevolgen en handelingsperspectieven voor
projecten in kaart gebracht en ondernemers geïnformeerd over dit onderwerp (zie onze brief
van 18 oktober 2023, X.2023.06402).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Ons kenmerk:   XS-24050708.267                                                           Pagina 4




De uitbreiding van elektriciteitsinfrastructuur op buurt-, lokaal- en regionaal niveau is steeds
urgenter. Op al deze niveaus werken we nauw samen met netbeheerders en andere overheden.
Concreet bereiden we een samenwerkingsovereenkomst voor over middenspanningsruimtes
(MSR'en) in buurten. We werken met Liander en TenneT aan toekomstige locaties voor
transformatorstations om de netcongestie te verhelpen en de energietransitie, woningbouw en
bedrijvigheid mogelijk te maken. Vanuit het landelijke programma Verkenning Aanlanding Wind
Op Zee (VAWOZ) verkennen we een aanlanding in Haarlemmermeer om de elektriciteit verder
te verduurzamen.

Doorontwikkelen energieloket inwoners
In dit focusproject werken we aan het toekomstbestendig inrichten van het energieloket,
zonder dat we daarbij tegen subsidie- of aanbestedingsgrenzen aanlopen. Hiervoor is eind 2023
door IPR Normag een onderzoek afgerond naar de mogelijkheid van quasi-inbesteden. Wij
verwerken de aanbevelingen uit dit onderzoek en zenden de raad ter informatie separaat de
nota van B&W Toekomstbestendige lokale organisatie van het Energieloket Haarlemmermeer
(11063657). Na een Europese aanbesteding is begin 2024 de nieuwe uitvoerende partner
WoonWijzerWinkel gestart. Naast het aanbod van offertes en de uitvoering daarvan op het
gebied van verduurzaming van woonhuizen richting aardgasvrij, wordt onderzocht of er
mogelijkheden zijn om een fysieke verduurzamingswinkel of 'pop up store' vanuit het
energieloket op te zetten. Het vergroten van de bekendheid van het Energieloket bij al onze
inwoners blijft daarbij één van de strategische doelen.

Kwetsbare groepen
De specifieke uitkering (SPUK) voor energiearmoede voor Haarlemmermeer van € 2,1 miljoen
kan tot en met 2025 worden besteed. In het najaar van 2023 zijn verschillende
energieregelingen voor kwetsbare groepen van start gegaan, waaronder voor energiezuinige
koelkasten, tweedehands zonnepanelen en glas- en vloerisolatie (X.2024.00605). De
belangstelling voor deze regelingen was groot en een aantal, zoals de witgoedregeling, krijgt in
2024 en 2025 een vervolg. Zo zijn inmiddels 250 energiezuinige koelkasten geplaatst en volgen
er nog 200 voor de huishoudens op de wachtlijst. Daarnaast zijn 25 tweedehands zonnepanelen
geplaatst en krijgen de 50 huishoudens die de isolatieregeling hebben aangevraagd vóór het
najaar van 2024 glas- en/of vloerisolatie. Door de energiecoaches en fixteams via de
Energiebank Haarlemmermeer zijn sinds 2022 tot begin 2024 ruim 900 inwoners met
energiearmoede geholpen met kleinschalige energiebesparende maatregelen en advies.

De rol van bedrijven
Vanuit het Energiebesparingsakkoord provincie Noord-Holland (2021.0002798) zetten we in op
stimulerend toezicht door een uitvoerende partner van ons energieloket voor bedrijven.
Stimulerend toezicht betekent dat er aan bedrijven eerst een helpende hand wordt geboden
om te voldoen aan de wettelijke besparingsplichten en er dus niet direct sprake is van
handhaving. Tot en met mei 2024 zijn hiervoor 429 bedrijven bezocht en voorzien van adviezen
om energie te besparen. 28% van deze bedrijven heeft één of meerdere van de geadviseerde
maatregelen getroffen. Dat zorgt voor een jaarlijkse besparing van meer dan 1 miljoen
kilowattuur aan stroom en meer dan 82.000 kubieke meter gas. Ook hebben inmiddels 67
bedrijven gebruik gemaakt van een actief begeleidingstraject door het energieloket.

Daarnaast oefent de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) toezicht uit vanuit de
energiebesparingswetgeving. Sinds 1 januari 2023 is minimaal energielabel C verplicht voor
kantoren. De ODNZKG heeft waarschuwingsbrieven gestuurd aan kantoren met een slechter
energielabel en kantoren die nog geen label-registratie hadden. Op 31 december 2023 voldeed
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Ons kenmerk:   XS-24050708.267                                                             Pagina 5




97% (294 van de 304) kantoren aan de verplichting. De tien kantoren die nog niet voldoen
hebben voor een deel al een voornemen last onder dwangsom ontvangen.
Haarlemmermeer kent 933 bedrijven die op grond van de Wet milieubeheer een
energiebesparingsplicht hebben. Tot 2023 hebben 772 bedrijven zich gemeld voor de
informatieplicht. In juli 2023 is de nieuwe vierjaarscyclus van toepassing geworden waarbinnen
deze bedrijven zich moeten melden via het RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)-
loket. In de zomerperiode heeft de ODNZKG bedrijven hierop aangeschreven. Het RVO-loket
functioneert echter pas sinds 2024, waardoor de ODNZKG een achterstand in de beoordeling
van de rapportages heeft. Goede voorbeelden van enthousiaste ondernemers die aan de slag
zijn met hun energie-impact zijn te vinden op het bedrijvendeel van de website van het
energieloket Haarlemmeer.

Zonnepanelen op daken

De ontwikkeling van zon op dak in Haarlemmermeer verloopt goed. Het aantal woningen met
zonnepanelen is afgelopen jaren sterk gestegen, waarschijnlijk deels te verklaren door de
energiecrisis. Tegelijkertijd zien we dat de realisatiegraad van bedrijven nog achterblijft. Op 38%
van de gebouwen met een woonfunctie liggen zonnepanelen tegenover 16% van de bedrijven
(peildatum mei 2023). Dit wil overigens niet zeggen dat bedrijven minder bijdragen aan de
hoeveelheid opgewekte elektriciteit, want woning- en bedrijfsdaken wekken in totaal ongeveer
evenveel op. We zien dat maatschappelijk vastgoed (zoals scholen en sportaccommodaties) en
bedrijven met een middelgroot dak ondersteuning kunnen gebruiken. Voor deze twee
doelgroepen zijn zonnepanelen een onderwerp dat niet binnen hun bedrijfsvoering past. Het
aanbieden van ondersteuning helpt hen dan om die keuze wel te maken. Schoolbesturen wordt
ondersteuning aangeboden vanuit NMCX om zonnepanelen op schooldaken te leggen.
Tegenstroom heeft bedrijven, gelegen buiten de bedrijventerreinen, ondersteund bij het nemen
van zonnepanelen. De lessen van de afgelopen jaren zijn verwerkt in de nota van B&W Aanpak
zon op dak 2024 - 2026, die de raad separaat ter informatie ontvangt (11063554). Daarnaast
wordt samen met de provincie Noord-Holland gewerkt aan richtlijnen voor zonnepanelen boven
parkeerplaatsen (zonnecarports) met als doel om een goede inpassing én realisatie te
bevorderen.

Doorontwikkelen proces wijkaanpak
In onze brief van 16 april 2024 over Voortgang warmtetransitie gebouwde omgeving
Haarlemmermeer (XS-24041110.201) hebben wij de voortgang van de warmtetransitie
uitgebreid toegelicht. In het afgelopen jaar zijn de geplande (aanvullende) onderzoeken naar
warmteoplossingen uitgevoerd voor de kernen Zwanenburg, Rijsenhout en Badhoevedorp.
Hierdoor is er beter inzicht in de haalbaarheid en de impact van de verschillende opties. Verder
zijn bewonerswerkgroepen en -initiatieven in Vijfhuizen, Floriande West in Hoofddorp en
Rijsenhout gevormd of verder ondersteund. In de praktijk zijn lessen geleerd over het beter
betrekken van inwoners bij de warmtetransitie in de wijk. Bijvoorbeeld door het gezamenlijk
ontwikkelen van collectieve inkoopacties. Binnen de organisatie onderzoeken we hoe een
integrale wijkaanpak vanuit de gemeente vorm kan krijgen. In de tweede helft van 2024
versterken wij de werkgroepen verder, wordt het laatste onderzoek voor Badhoevedorp
afgerond en worden stappen gezet richting wijkuitvoeringsplannen door het opzetten van een
plan van aanpak, in ieder geval voor Zwanenburg. Ook worden de voorbereidingen getroffen
voor het schrijven van het warmteprogramma in 2025 als herijking op de Warmtevisie
Haarlemmermeer 2030.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Ons kenmerk:   XS-24050708.267                                                          Pagina 6




Windzoekgebied
Het laatste focusproject gaat over het concretiseren van het windzoekgebied. In het
coalitieakkoord is daarover opgenomen dat er draagvlak gecreëerd moet worden en dat ook
hier lokaal eigenaarschap geldt. Op 21 december 2023 heeft de raad unaniem het raadsvoorstel
plan van aanpak participatieproces Wind op Land aangenomen (8356457). De raad heeft daarbij
gekozen voor het scenario van informeren, het doorlopen van het participatieproces over de
spelregels, en peilen. Met het participatieproces stellen wij samen met alle betrokkenen
spelregels op voor het windzoekgebied Haarlemmermeer-Zuid. Bij brief van 15 februari 2024
hebben wij de raad nader geïnformeerd over het participatieproces Wind op Land, in het
bijzonder de Dag van de Wind op 16 maart 2024. Bij brief van 2 april 2024 deden wij verslag hoe
de dag is verlopen en informeerden wij de raad over het vervolg van het proces. Met het
raadsvoorstel Concept-spelregels en peiling Wind op Land Haarlemmermeer (10973893) geven
wij verder invulling aan het afgesproken proces.

Overige ontwikkelingen

Herijking RES 2024
Met de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 voor Noord-Holland Zuid (2021.0000778) zijn de
kaders, uitgangspunten en ambities voor het realiseren van grootschalige hernieuwbare
elektriciteit op land door de raad vastgesteld. In het voorjaar van 2023 is de
Voortgangsrapportage RES (2023.00604) in ons college behandeld. Op basis van deze
Voortgangsrapportage is geconcludeerd dat de RES NHZ toe is aan een herijking. Medio 2023 is
de Uitgangspuntennotitie herijking RES (7864766) vastgesteld door ons college. Hierin staat
onder andere dat de herijking RES 2024 alleen gaat over de wijzigingen van de zoekgebieden,
welke zoekgebieden er zijn afgevallen en bijgekomen en wat het effect is van die wijzigingen op
de opwekcijfers. De kaders, uitgangspunten en de ambitie van de RES 1.0 voor Noord-Holland
Zuid blijven staan. In Haarlemmermeer ligt de nadruk op uitvoering binnen de bestaande
zoekgebieden van de RES 1.0. Er zijn daarom geen wijzigingen opgenomen in de Herijking RES
2024 (10908931).

Zonnecarré
Zoals vastgesteld met de nota Voornemen voor het inzetten van gemeentegrond in het
zonnecarré en bekrachtiging van het lotingsreglement (2022.0000145) vinden peilmomenten
plaats voor de initiatieven voor zonneakkers in het zonnecarré. Dit ten behoeve van het
vastgestelde plafond van 300 hectare (ha) aan zonneakkers tot 2030 en eventueel vrijgekomen
ruimte daarin. Bij brieven van 31 oktober 2023 (X.2023.06819) en 14 mei 2024 (XS-
24042301.240) hebben wij de raad geïnformeerd over de stand van zaken tot en met het eerste
kwartaal van 2024. Initiatiefnemer IXZon heeft zich inmiddels gemeld om aanspraak te maken
op 22 hectare en haar plannen daarvoor verder te ontwikkelen.

Microturbines
Op 2 februari 2023 heeft de raad unaniem de motie 'Na wind komt zonneschijn' aangenomen.
Hierin wordt opgeroepen om uit te zoeken wat de (on)mogelijkheden zijn voor ondernemers
om kleine windturbines te plaatsen. Wij zenden de raad separaat ter informatie de nota van
B&W over het ontwerpbeleidskader voor microturbines (11070047). Met dit
ontwerpbeleidskader streven wij naar transparantie en uniformiteit en zorgen wij ervoor dat
deze ontwikkeling in samenhang is met andere opgaven, zoals landschap, natuur en
cultuurhistorie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Ons kenmerk:   XS-24050708.267                                                           Pagina 7




Natuurinclusief isoleren
In onze brief met 'Informatie over energietransitie en natuurbescherming' van 12 september
2023 (X.2023.05286) hebben wij de raad geïnformeerd over de problematiek van
isolatiewerkzaamheden in relatie tot de Wet natuurbescherming (vanaf 1 januari 2024
ondergebracht onder de Omgevingswet). Om spouwmuurisolatie mogelijk te maken, hebben
wij een gebiedsgerichte omgevingsvergunning (GGO) nodig. Een belangrijke voorwaarde
daarvoor is het opstellen van een Soorten Management Plan (SMP). Wij werken nu aan een
plan van aanpak om het SMP voor onze gemeente op te stellen. Wij verkennen of het mogelijk
en wenselijk is om dit in samenwerking met andere gemeenten te doen. In april 2024 heeft de
provincie Noord-Holland de subsidieregeling 'versnelling natuurinclusief isoleren' opengesteld,
waarmee het SMP (deels) bekostigd kan worden. Wij streven ernaar om snel van deze regeling
gebruik te maken. In de tussentijd zorgen wij voor goede informatie over de (on)mogelijkheden
van isolatie naar onze inwoners via het Energieloket Haarlemmermeer. Naast informatie biedt
het energieloket isolatiemaatregelen aan die vergunningsvrij kunnen worden geplaatst, zoals
vloer- en glasisolatie, en dakisolatie van binnenuit. Tot slot werkt het Rijk aan een werkwijze
voor 'natuurvriendelijk isoleren'.

Warmtebronnen en warmtenetten
Er is verdieping gekomen in de kennis van collectieve warmtebronnen in onze gemeente.
Wat betreft geothermie is uit onderzoek gebleken dat er interessante aardlagen zijn, maar dat
er wel uitdagingen zijn wat betreft het winnen van warmte daaruit. Een onderzoeksboring naar
geothermie in de regio Amstelland heeft geleerd dat de samenstelling van de aardlagen in onze
gemeente interessant is voor geothermie. Nader onderzoek moet uitwijzen of daadwerkelijke
winning van aardwarmte mogelijk is. Hiervoor is meer seismisch onderzoek nodig naar de
breuken in de aardlagen en een proefboring om te onderzoeken of er daadwerkelijk water
doorheen stroomt. De zoektocht is nu naar financiële middelen om de nadere onderzoeken te
bekostigen. Dit doen we samen met de gemeenten Aalsmeer, Amstelveen en Uithoorn. Bij de
gemeenten Hillegom, Lisse en Teylingen speelt een concreet geothermie initiatief en we
onderzoeken wat dit kan betekenen voor Lisserbroek. Zie voor het onderwerp van geothermie
ook onze brief over het annuleren van de onderzoeksboring aardwarmte Uweg Zwanenburg
(X.2023.07941) van 13 februari 2024.
In onze gemeente staat 20-25% van alle datacentercapaciteit van Nederland. We onderzoeken
hoe we de restwarmte van de datacenters (datathermie) kunnen inzetten voor duurzame
warmtevoorzieningen. Er is een marktpartij die meerdere initiatieven ontwikkelt om
datathermie in te zetten voor bedrijven en de tuinders in PrimA4a. Voor woningen is er op dit
moment geen marktpartij actief die aan onze voorwaarden voldoet.
Om collectieve warmtebronnen te kunnen benutten is er een warmtenet, een warmtebedrijf en
afzet van warmte nodig. Aan elk aspect zijn strategische vraagstukken verbonden die we met
elkaar moeten gaan beantwoorden door kennis te vergaren en ervaring op te gaan doen. Bij het
beantwoorden van de vraagstukken komen de verschillende focusprojecten bij elkaar en vindt
inhoudelijke afstemming plaats. Over deze en alle andere vraagstukken zijn we met de raad in
de informatieve bijeenkomst van 13 juni 2024 in gesprek gegaan en dit krijgt een vervolg vanaf
de tweede helft van 2024.

Warmtewinning transformatorstation Rozenburg Zuid
In 2022 hebben wij de raad een toezegging gedaan om in de voortgangsrapportage
energietransitie terug te komen op restwarmtemogelijkheden voor het transformatorstation
Rozenburg-Zuid. De conclusie is dat het nu realiseren van restwarmtemogelijkheden
onvoldoende oplevert en ongewenst is, omdat het vertraging oplevert voor de realisatie van het
onderstation.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Ons kenmerk:   XS-24050708.267                                                           Pagina 8




Wel zou warmte uit het transformatorstation in de toekomst mogelijk een rol kunnen spelen als
ondersteunende warmtebron voor een warmtenet, al liggen andere bronnen in deze omgeving
(zoals datacenters) meer voor de hand. Met de aanstaande wet collectieve warmte worden
warmtebedrijven in staat gesteld een beroep te doen op warmteproducenten.

Monitor Energie en Klimaat
Het is geen toeval dat de Energie- en Klimaatmonitor samen met deze brief aan de raad wordt
aangeboden. Beide documenten zijn complementair aan elkaar. De monitor is een evaluatie-
instrument voor kwantitatieve doelstellingen. Zijn we op de goede weg om doelstellingen te
halen? En hoe doen we het ten opzichte van de rest van Nederland? Bij het beantwoorden van
deze vragen staan (historische) meetwaarden centraal. Op deze manier behoudt de monitor
een autonoom karakter en vult het de voortgangsbrief goed aan. Veel van de in de monitor
behandelde doelstellingen komen uit de Nota Actualisatie Programma Energietransitie 2022-
2026. Het is goed om te benadrukken dat in de monitor alleen thema's met een kwantitatieve
doelstelling aan bod komen. Aan sommige coalitieafspraken en focusprojecten zijn dit soort
doelstellingen niet gekoppeld. Dit betekent dat deze onderwerpen niet in de monitor
behandeld worden. Een van de inzichten van de monitor is dat, ondanks een significante groei
in bevolking en economie, de C02-uitstoot in Haarlemmermeer de afgelopen vijfjaar licht is
afgenomen. Wanneer deze reductie doorzet, is de uitstoot in 2030 22% gedaald (in plaats van
de beoogde 55%). Deze prognose is dus puur gebaseerd op de dalende lijn van de afgelopen vijf
jaar. Het huidige beleid en ontwikkelingen in bevolkingsaantal en economie zijn niet in de
voorspelling meegenomen. Bovenstaand percentage wijkt af van het Berenschot-rapport,
waarin een reductie van 45,4% in 2030 wordt genoemd. Dit verschil komt vooral doordat in de
methodiek van Berenschot wel rekening wordt gehouden met huidig (klimaat)beleid op
gemeentelijk, nationaal en Europees niveau. Daarnaast wordt in die methodiek de uitstoot van
datacenters buiten beschouwing gelaten, terwijl deze in de Energie- en Klimaatmonitor wordt
 meegenomen.

Tenslotte
Door het Rijk zijn voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid middelen beschikbaar
gesteld in de tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid
(CDOKE). Ook werkt het Rijk met specifieke uitkeringen (SPUK) voor bepaalde doelen en
doelgroepen. Wij wachten verdere uitwerking van het hoofdlijnenakkoord 'Hoop, lef en trots'
van de formerende partijen af, maar duidelijk is dat wordt vastgehouden aan de afgesproken
klimaatdoelen.

Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend,
burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer,
de secretaris,                             de burgemeester,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>          Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer   1/13




Hoofdrapport: Ontwikkeling
CO2-uitstoot en kansen voor
reductie in Haarlemmermeer
CO 2 -monitor tot 2030 en maatregelen
voor aanvullende inzet
70608 -16 oktober 2023
Christiaan Hoetz, Joachim Schellekens en Merel van Leeuwen




                                                               GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                 Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer                             2/13




Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 3

Introductie ....................................................................................................................... 3

1.1             Haarlemmermeer wil kunnen sturen op de eigen klimaatopgave .................... 3
1.2             CO2-dashboard geeft deze sturingsinformatie ................................................ 3

Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 5

Ontwikkeling van de CO2-uitstoot .................................................................................... 5

2.1             Broeikasgasuitstoot in 2030 ........................................................................... 5
2.2             Sturen op reductie waar de gemeente invloed heeft ....................................... 8

Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 10

Mogelijkheden voor aanvullende uitstoot-reductie ......................................................... 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>             Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer   3/13




HOOFDSTUK 1



Introductie

1.1      Haarlemmermeer wil kunnen sturen op de eigen
         klimaatopgave
De gemeente Haarlemmermeer werkt actief aan de energietransitie en het terugbrengen van de
uitstoot van broeikasgassen in de gemeente. De gemeente heeft zichzelf dan ook ten doel gesteld
om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 55-60% te verminderen ten opzichte van 1990. Dit
is in lijn met de landelijke doelstelling.

Op nationaal niveau wordt jaarlijks vanuit de Klimaat- en Energieverkenning (hierna KEV)
gemonitord of Nederland voldoende op weg is om dit doel te behalen. En anders wordt er
bijgestuurd met additioneel klimaatbeleid. Hiervoor is op landelijk niveau een monitorings- en
sturingscyclus ingericht. Het ministerie van EZK gebruikt hiervoor drie beleidsinstrumenten: het
vijfjaarlijkse Klimaatplan, de tweejaarlijkse Voortgangsrapportage en de jaarlijkse Klimaatnota. Zo
streeft Nederland ernaar om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met 55-60% te reduceren.

De uitvoering van het landelijke klimaatdoel wordt in belangrijke mate op lokaal niveau belegd:
voor een groot deel is het aan de gemeenten om invulling te geven aan deze opgave. Aan
gemeenten ontbreekt echter goede sturingsinformatie om gericht aan de (eigen) klimaatdoelen te
werken: hoe groot is de gemeentelijke opgave tot 2030? Wordt deze opgave behaald met de
huidige activiteiten en inzet? En welke additionele maatregelen kan de gemeente treffen om de
klimaatdoelen wel te behalen?

Dit onderzoek geeft antwoord op deze vragen.

1.2      CO2-dashboard geeft deze sturingsinformatie
Om proactief te kunnen sturen op de eigen klimaatambitie is de volgende informatie nodig:

   1. Terugkijken: de voortgang en reeds geboekte resultaten ten opzichte van het
      referentiejaar 1990.
   2. Vooruitkijken: een prognose van de voortgang (tot 2030) op basis van eigen beleid en
      autonome ontwikkelingen.
   3. Sturingsinformatie: inzicht in hoe groot de resterende opgave is en waar de kansen
      liggen om een verdere bijdrage te leveren aan het realiseren van de doelen.

Het CO2-dashboard van Haarlemmermeer biedt deze informatie. Het dashboard is opgesteld aan de
hand van een uniforme en landelijk dekkende aanpak, die aansluit bij de landelijke en
internationale IPCC-rapportagestandaarden. Naast CO2 zijn ook de (overige) broeikasgassen
methaan, lachgas, en alle fluoriden in beeld gebracht. Uitstoot van broeikasgassen is omgerekend
en weergegeven in kiloton CO2-equivalenten (hierna: kton CO2eq), waardoor alle uitstoot bij elkaar
op te tellen is.

Op deze manier is in beeld hoe groot de uitstoot in 2030 naar verwachting zal zijn, en hoeveel
procent CO2-reductie ten opzichte van 1990 behaald wordt. Dit geeft Haarlemmermeer inzicht in
hoeverre de eigen klimaatdoelen behaald worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>            Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer   4/13




Kansen voor aanvullende maatregelen
In de tweede fase van het onderzoek is beoordeeld op welk deel van de resterende uitstoot
Haarlemmermeer invloed kan uitoefenen en waar zich kansen of mogelijkheden voordoen voor
aanvullende inzet of maatregelen. De belangrijkste maatregelen zijn geïdentificeerd. Daarbij is een
doorrekening gemaakt om in te schatten tot hoeveel extra CO2-reductie dit kan leiden.

Zo is er een set kansrijke maatregelen waar de gemeente op kan inzetten om een aanvullende
bijdrage te leveren aan de klimaatopgave. De uitkomsten van dit onderzoek vormen een basis om
op bestuurlijk niveau het gesprek te kunnen voeren over additionele inzet om de klimaatdoelen te
behalen. Vervolgens kunnen (een deel van) deze maatregelen opgenomen worden in het
programma Energietransitie van de gemeente Haarlemmermeer.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer   5/13




HOOFDSTUK 2



Ontwikkeling van de
CO2-uitstoot
Voor de gemeente Haarlemmermeer is een prognose gemaakt van de ontwikkeling van de CO2-
uitstoot tot en met 2030. Hierbij is rekening gehouden met Europees beleid, landelijke trends en
ontwikkelingen, de specifieke context van Haarlemmermeer en de gemeentelijke inzet op klimaat.

Bijlage 1 bevat een detailrapport met alle uitkomsten van deze analyse. Alle in deze rapportage
opgenomen cijfers zijn ook beschikbaar in een online dashboard. Dit dashboard is toegankelijk voor
medewerkers van het team Energie, werkzaam bij de gemeente. Het wachtwoord is via hen aan te
vragen.

De analyse is opgesteld conform de IPCC-rapportagestandaarden. Daarbij zijn keuzes gemaakt om
de uitstoot van broeikasgassen op een representatieve manier te verdelen tussen gemeenten. De
toegepaste methodiek en de gemaakte keuzes zijn hier te raadplegen. Emissies van internationale
lucht- en scheepvaart worden hierbij buiten beschouwing getalen. De emissies van internationale
vluchten vanuit Schiphol tellen dus niet mee bij de uitstoot van de gemeente Haarlemmermeer.

2.1         Broeikasgasuitstoot in 2030
Haarlemmermeer is sinds 1990 fors gegroeid. Zo is het aantal inwoners tussen 1990 en 2021 met
65% toegenomen.1 Ondanks inspanningen rondom duurzaamheid is de uitstoot in 2021 daarom
met 0,5% gestegen ten opzichte van 1990 (exclusief datacenters2).

Groei datacenters overschaduwt inspanningen energietransitie, maar
effect neemt na 2030 ook snel weer af
Ook na 2021 blijft Haarlemmermeer groeien. Maar als gevolg van inzet op de energietransitie daalt
de netto CO2-uitstoot binnen de meeste sectoren.

Datacenters vormen echter een uitzondering. Tot 2030 wordt een zeer grote groei verwacht van
het aantal datacenters binnen de gemeente (dit is door Haarlemmermeer gemaximaliseerd op 750
MW). Dit is in Haarlemmermeer een dominante ontwikkeling die de uitstoot van broeikasgassen
binnen de gemeente sterk beïnvloedt. In 2030 hebben de datacenters op basis van de prognose
een aandeel van 50,9% in de totale uitstoot binnen de gemeente (zie Tabel 1).




1
    Inwoners per gemeente (cbs.nl)
2
    Inclusief datacenters bedraagt de groei in CO2-uitstoot 23% in 2021, ten opzichte van 1990.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                  Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer              6/13




Tabel 1: Uitstoot in Haarlemmermeer

    Jaar                   1990                   2021                    2030                   2035

    CO2eq-uitstoot         1.509 kton             1.856 kton              1.645                  Niet berekend

    Aandeel                0%                     18,3%                   50,9%*                 0%**
    datacenters

*
    Inschatting op basis van landelijk verbruik van datacenters per vergunde MW in 2021.

**
     Europees beleid brengt de emissierechten voor de elektriciteitssector in 2035 terug naar nul. Alle elektriciteit
dient dan CO2-vrij geproduceerd te worden. Datacenters leiden dan niet meer tot scope-2 CO2-emissies.

De totale CO2-uitstoot in Haarlemmermeer stijgt als gevolg van de groei in datacenters van 1.509
kton in 1990 naar 1.645 kton in 2030.

De uitstoot van datacenters is het gevolg van hun hoge elektriciteitsvraag. Voor de emissies in
2030 is gerekend met de dan geldende CO2-intensiteit van elektriciteit. Deze intensiteit daalt als
gevolg van de toenemende bijdrage van energie-opwek uit wind op zee en de eigen duurzame
opwek binnen de gemeente. Na 2030 zet deze daling voort.

Binnen Europa is afgesproken dat elektriciteit in 2035 CO2-neutraal opgewekt dient te worden. Dit
betekent dat de emissies van de datacenters na 2030 ook weer snel afbouwen en in
2035 geen bijdrage meer leveren aan de emissies binnen Haarlemmermeer.

Dit onderzoek rapporteert emissies zonder datacenters
De dominantie van de datacenter-sector in Haarlemmermeer vertekent het beeld van de
ontwikkeling in uitstoot. Dit leidt af van de inzet en effecten in de andere sectoren.

Daarnaast zijn er twee andere argumenten om de uitstoot als gevolg van datacenters separaat te
rapporteren:

        •    Als gevolg van ontwikkelingen buiten de gemeente om (Europees en nationaal beleid)
             neemt de uitstoot van datacenters kort na 2030 sterk af en wordt naar verwachting nul in
             2035. In zekere zin wordt het probleem buiten de gemeente om opgelost.
        •    Ondanks dat een groot aantal datacenters binnen de gemeente Haarlemmermeer staat,
             leveren zij internetdiensten aan heel Nederland en zelfs internationaal. Ook andere
             gemeenten en landen profiteren dus van deze datacenters. De invloed van de gemeente
             om CO2-emissies als gevolg van datagebruik te verminderen zijn beperkt. Eisen hieraan
             kunnen het beste op nationaal en Europees niveau gesteld worden.

Er is daarom gekozen om in de monitor de CO2-uitstoot te rapporteren zonder datacenters.
De emissies van de datacenters worden apart bijgehouden.

Broeikasgasuitstoot in 2030, exclusief datacenters
Op basis van onze prognose neemt in Haarlemmermeer de uitstoot van broeikasgassen in
2030 af met 45,4% ten opzichte van 1990. Dit is exclusief de uitstoot gerelateerd aan de
datacenters. De ontwikkeling in de uitstoot is gebaseerd op enerzijds de landelijke en Europese
(klimaat)plannen en ontwikkelingen, en anderzijds de bijdrage van lokale beleidsinitiatieven van de
gemeente en projecten binnen de gemeente.

Hierbij merken we op dat een belangrijk deel van de verwachte reductie gebaseerd is op
voorgenomen nationaal beleid en verwachte resultaten van gemeentelijk beleid. Deze reductie
wordt dus niet vanzelf behaald. Hier moeten alle partijen, waaronder de gemeente, hard voor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer      7/13




werken. Om dit doel te behalen is het dan ook belangrijk om de voorgenomen beleidsinitiatieven
en projecten daadwerkelijk uit te voeren.

De uitstoot van broeikasgassen neemt in Haarlemmermeer naar verwachting vanaf 2021 significant
af. Desondanks blijkt uit de prognose dat Haarlemmermeer niet op weg is om de doelstelling
van 55-60% reductie in 2030 te behalen.

Om de klimaatdoelstelling te behalen, zijn additionele maatregelen en inzet nodig. Om tot 55%
reductie te komen dient aanvullend nog eens 145 kton CO2 gereduceerd te worden.3 De
resterende opgave verschilt per sector. Figuur 1 toont hoe groot de verwachte reductie per sector
is. Daarnaast is in de figuur aangegeven:

      •   Hoeveel kton CO2 bovenop de prognose nog gereduceerd moet worden om tot netto 55%
          reductie binnen die sector te komen;
      •   Nederland heeft op nationaal niveau geen gelijke ambitie voor elke sector. Er zijn sectorale
          doelen afgesproken, die samen optellen tot 55% reductie. Deze sectorale doelen zijn in
          Figuur 1 weergegeven als zwarte lijnen. Dit noemen wij de ‘fair share’ (zie onderstaande
          kader).




Figuur 1: CO2-reductie in 2030 per sector.
*Alternatief is om de resterende opgave vanuit een ‘fair share’ berekening te beschouwen (zie onderstaand
kader): in de mobiliteitssector is dan nog 37 kton reductie nodig om de fair share te halen, in de gebouwde
omgeving 82 kton, in de landbouwsector 21 kton en voor landgebruik 8 kton. Binnen de industrie (-55 kton) en
elektriciteitssector (2 kton) wordt de fair share (meer dan) behaald. Netto is het verschil 95 kton.




3
    Of 204 kton CO2-reductie om tot 60% te komen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer   8/13




 Fair share van Haarlemmermeer: sectorale klimaatdoelen vertalen naar de gemeente

 Haarlemmermeer heeft als ambitie om 55-60% CO2-reductie te behalen. Een alternatief voor
 deze ambitie is om uit te gaan van de ‘fair share’ voor Haarlemmermeer. De fair share komt
 neer op een reductie-doel van 51,8%. Daarmee komt dit iets lager uit dan het nationale totaal.
 Uitgaande van de fair share dient aanvullend op de huidige prognose voor 2030 nog circa 95
 kton CO2eq bespaard te worden.

 Toelichting: Om het nationale doel te halen van netto 55% reductie in 2030, is in de
 voorjaarsbesluitvorming Klimaat aanvullend beleid gepresenteerd, én zijn sectorale doelen
 opgenomen. De reductie in uitstoot in de industrie is bijvoorbeeld meer dan 55% en de
 reductie in de landbouw is minder dan 55%. Deze sectorale doelen (en het beleid om deze
 doelen te halen) werken ook door in de regio Haarlemmermeer en maken het mogelijk om de
 fair share bijdrage van elke gemeente te bepalen. Op het moment dat elke gemeente haar fair
 share reductie in 2030 haalt, wordt het landelijke doel van netto 55% reductie ook gehaald.




2.2        Sturen op reductie waar de gemeente invloed heeft
Op een deel van de uitstoot kan de gemeente effectief sturen, terwijl ze op andere sectoren minder
grip heeft. Om tot een gerichte bijdrage aan de CO2-reductie te komen, is het van belang dat de
gemeente maximaal inzet op die aspecten waar zij ook effectief invloed op kan uitoefenen.

De mate van invloed op de uitstoot is daarom in kaart gebracht. Dit geeft inzicht in hoeverre de
gemeente kan bijdragen aan de reductiedoelstelling en waar de gemeentelijke bijdrage het meest
effectief is.

De analyse van de mate van invloed van de gemeente op de totale uitstoot (zie Figuur 2) laat zien
dat de gemeente een grote tot middelgrote invloed heeft op zo’n 25% van de resterende
bruto uitstoot in 2030.

Naast het terugbrengen van bestaande uitstoot binnen de gemeente, kan de gemeente ook
nieuwe emissies of emissies elders vermijden (dit noemen wij vermeden uitstoot: zie
middelste kolom in Figuur 2). Deze vermeden emissies tellen ook mee, waardoor de netto uitstoot
van Haarlemmermeer daalt (zie rechter kolom). Zo kan de gemeente aanzienlijke invloed
uitoefenen door duurzame opwek van elektriciteit en warmte verder te stimuleren (zoals zonne- en
windenergie). Hierdoor worden emissies van gascentrales buiten de gemeente verminderd of zelfs
voorkomen. Ook kan ze strengere duurzaamheidseisen stellen bij woningbouw en nieuwe
bedrijventerreinen. Tot slot kan de gemeente bijdragen aan maatschappelijke bewustwording en
gedragsverandering.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>              Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer          9/13




Figuur 2: Mate van invloed op uitstoot in 1990, 2021 en 2030, gemeente Haarlemmermeer*

* De vermeden uitstoot is gerelateerd aan duurzame opwek van elektriciteit en warmte. Duurzame opwekking
leidt namelijk tot vermeden uitstoot buiten de gemeente (fossiele centrales stoten minder uit). Op het
staafdiagram met netto uitstoot is de vermeden uitstoot in mindering gebracht.

De mate van invloed is vastgesteld voor ieder van de bijna honderd uitstoot-sectoren. Daarbij is
een analyse gemaakt van de rollen die de gemeente kan spelen om de uitstoot terug te dringen en
welke maatregelen gemeenten kunnen treffen. Deze analyse is vervolgens getoetst bij een vijftal
gemeenten. In bijlage 1 gaan we dieper in op de toegepaste methodiek.

Daar waar Haarlemmermeer een zekere invloed (middel en groot) heeft én waar een significante
emissiepost is, liggen de grootste kansen voor aanvullende activiteiten en efficiënte inzet van
middelen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>             Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer       10/13




HOOFDSTUK 3



Mogelijkheden voor
aanvullende uitstoot-
reductie
Hoofdstuk 2 liet zien dat Haarlemmermeer met de huidige inzet uitkomt op 46,5% reductie in
2030. Om de doelstelling van 55 tot 60% te behalen dient aanvullend nog eens 145 tot 220 kton
CO2 gereduceerd te worden. Dit is een aanzienlijke opgave en vergt ook maatschappelijke
veranderingen. Het heeft invloed op de manier waarop men in Haarlemmermeer woont, werkt,
reist en consumeert.

De gemeente speelt een belangrijke rol in de opgave, maar heeft hier tegelijkertijd ook zeker niet
álle invloed op. Als uitvoerende overheid zijn gemeenten gebonden aan de ‘spelregels’ die het Rijk
en de EU stellen. En het zijn de inwoners en bedrijven die het uiteindelijk moeten doen.

Kansen voor additionele inzet
Het is zaak om binnen de beschikbare bewegingsruimte en middelen te zoeken naar kansen en
mogelijkheden. Op deze manier kan de gemeente een zo groot en effectief mogelijke bijdrage
leveren aan de klimaatopgave.

In een trapsgewijze aanpak zijn maatregelen en activiteiten geïdentificeerd waarmee
Haarlemmermeer een aanvullende bijdrage kan leveren aan de klimaatopgave. Hierbij is
getrechterd van 84 ideeën naar een top 40. Daarvan zijn er uiteindelijk 15 geselecteerd en verder
uitgewerkt. Selectie vond plaats door het ambtelijke team en was op basis van de verwachte
bijdrage van de activiteiten, de invloed van de gemeente, de uitvoerbaarheid en of deze
maatregelen op de politieke agenda staan. Bijlage 2 bevat de uitwerking van de 14 kansrijkste
activiteiten en maatregelen.

De maatregelen zijn op hoofdlijnen uitgewerkt, waarbij er gekeken is naar de mogelijke additionele
CO2-reductie als deze succesvol geïmplementeerd worden. Ze zijn ook beoordeeld op de kansen,
risico’s en afhankelijkheden, de middelen die het van de gemeente vereist en de doorlooptijd tot
implementatie. De CO2-berekeningen zijn opgenomen in bijlage 3. Tot slot bevat bijlage 4 een
rekenmodel met alle CO2-emissiescijfers (2021-2030).4

Tabel 2 bevat de geselecteerde maatregelen en de mogelijke aanvullende CO2-reductie. Wij
benadrukken dat dit een indicatieve berekening is, waarbij ervan uitgegaan is dat de maatregel
succesvol ingevoerd wordt en dit ook tot de beoogde effecten leidt. Veelal vergt dit naast inzet van
de gemeente, ook bijdragen van andere partijen.




4
 Het rekenmodel biedt de mogelijkheid om zelf CO2-reductie als gevolg van nieuwe maatregelen toe te voegen
en maakt het effect op de totale CO2-uitstoot in 2030 zichtbaar.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>              Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer          11/13




Tabel 2: De 15 geselecteerde kansrijke maatregelen en mogelijke aanvullende CO2-reductie.

 Nr.       Maatregel                        Toelichting en aanname                    CO2-reductie

 1         Zonnecarré ophogen               Plafond ambitie ophogen van 300           96 kton
                                            naar 600 ha

 2         Zon op parkeerterreinen en       RES-bod voor zon boven                    8,4 kton
           bedrijfsdaken verhogen           parkeerplaatsen verdubbelen van 19
                                            naar 38 ha

                                            Van potentieel groot dakoppervlak         18,4 kton
                                            10% extra benutten

 3         Inzetten op windenergie          30 MW aan nieuwe windturbines             25,6 kton
                                            toestaan

                                            7 bestaande windturbines
                                            vernieuwen naar turbines van 4 MW         17,3 kton

                                            50 microturbines bij agrarische
                                            bedrijven
                                                                                      0,8 kton

 4         Biogashubs                       Realisatie van 2 grootschalige            16,8 kton
                                            biovergisters

 5         Restwarmte van datacenters       5.000 woningen aansluiten op een          8,5 kton
           benutten                         warmtenet dat wordt gevoed door
                                            restwarmte van datacenters

 6         Gemeentelijk warmtebedrijf       Het oprichten hiervan helpt om het        Zie reductie bij
                                            warmtenet te realiseren                   maatregel 5

 7         WGIW inzet                       Inzet helpt bij realiseren warmtenet      Zie reductie bij
                                                                                      maatregel 5
                                            En bij elektrificeren woningen: 3.000
                                            woningen worden all-electric              5,1 kton
                                            verwarmd

 8         Extra inzet op toezicht en       Op de Energiebesparingsplicht en de       1,6 kton
           handhaving                       Label-C plicht voor kantoren

 9         Energiebesparing via het         Extra inzet op isolatie leidt ertoe dat   7,1 kton
           Isolatieprogramma                alle woningen tot minimaal label B
                                            worden geïsoleerd

 10        Eisen nieuwbouw BENG             Alle nieuwbouw wordt gebouwd met          18 kton
                                            de EPC 0,0 norm i.p.v. de BENG-
                                            norm

 11        Mobiliteitshubs en openbaar      10% modal shift weg van                   7,5 kton
           vervoer                          autoverkeer in de bebouwde kom en
                                            5% op de buitenwegen

 12        Mobiele werktuigen               Alle mobiele werktuigen elektrisch in     24,9 kton
           emissievrij aanbesteden          2030

 13        Zero-emissiezone voor            Zero-emissiezones voor                    1,7 kton
           vervoer (nb: cijfers zijn niet   stadslogistiek en taxi’s
           optelbaar)
                                            Zero-emissiezones voor al het
                                            vervoer in stadskernen                    7,0 kton
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>             Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer        12/13




 Nr.      Maatregel                       Toelichting en aanname                 CO2-reductie

 14       Vestigingsbeleid aanpassen,     25% minder CO2-uitstoot bij de groei   3,9 kton
          gericht op duurzame bedrijven   van bedrijventerreinen (95 ha)

 15       Klimaatbos                      Realisatie van een klimaatbos van      2,2 kton (CO2
                                          200 ha.                                vastlegging)

                                                                                 Totaal
                                                                                 reductiepotentieel: ca.
                                                                                 269 kton

                                                                                 (op een totale uitstoot
                                                                                 van 824 kton in 2030)




Beeldvorming: effect bij doorvoering van alle maatregelen
Indien de gemeente alle maatregelen succesvol zou doorvoeren en dit leidt tot de effecten zoals
beschreven in bijlage 2, dan telt dit op tot een aanvullende CO2-reductie van crica 269 kton.
Hiermee zou de totale CO2-uitstoot van Haarlemmermeer in 2030 63% lager kunnen zijn dan in
1990. De ambitie van 55-60% reductie, ten opzichte van 1990, wordt dan behaald.

Meer dan 60% van deze bijdrage komt van de (aanzienlijke) inzet op zonneweides, grote
windmolens en biovergisters. De overige 40% CO2-reductie komt door inzet op energiebesparing,
warmtepompen, een warmtenet, duurzaam vervoer, emissievrije mobiele werktuigen, duurzaam
vestigingsbeleid en zon op daken en parkeerterreinen.

Dit zijn theoretische rekenvoorbeelden. Inzet op alle maatregelen zoals hier beschreven zou een
aanzienlijke impact op Haarlemmermeer hebben. Er kan ook op een kleinere schaal ingezet worden
op de genoemde maatregelen (voorbeeld: 100 MW extra zonneweides, in plaats van 300 MW).

De gemeente kan deze lijst gebruiken ter onderbouwing van de discussie over welke extra inzet
wenselijk is om tot de doelstelling van 55-60% reductie te komen. Zo kan de gemeente binnen het
programma Energietransitie tot een effectieve en aanvullende inzet komen en een evenredige
bijdrage leveren aan de klimaatopgave.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>            Hoofdrapport: Ontwikkeling CO2-uitstoot en kansen voor reductie in Haarlemmermeer   13/13




WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG

Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er
veel. Al 85 jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een
vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en
maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief
meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang.

Alles wat we doen, is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo
komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht
misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek.
Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.


Berenschot B.V.
Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG UTRECHT
Postbus 8039, 3503 RA UTRECHT
030 2 916 916
www.berenschot.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Energie- en Klimaatmonitor 2022 - 2023
Juni 2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Voorwoord ............................................................................................................................................................................................................................................................... 3

Thermometer Energie en Klimaat ............................................................................................................................................................................................................................. 4

1.         Inleiding ......................................................................................................................................................................................................................................................... 6

2.       Energietransitie ............................................................................................................................................................................................................................................. 7
     2.1     CO₂-uitstoot......................................................................................................................................................................................................................................................... 8
         2.1.1    CO₂-uitstoot afgelopen vijf jaar licht afgenomen                                                                                                                                                                                                                 8
         2.1.2    Meeste CO₂-uitstoot in sectoren gebouwde omgeving en verkeer en vervoer                                                                                                                                                                                          9
     2.2     Energieverbruik ................................................................................................................................................................................................................................................. 10
         2.2.1    Energieverbruik afgelopen vijf jaar licht toegenomen                                                                                                                                                                                                           10
     2.3     Hernieuwbare energie ...................................................................................................................................................................................................................................... 11
         2.3.1    Verdubbeling opwek energie in afgelopen vijf jaar                                                                                                                                                                                                              11
         2.3.2    Opgesteld vermogen zon op daken neemt flink toe                                                                                                                                                                                                                12
     2.4     Gebouwde omgeving ........................................................................................................................................................................................................................................ 13
         2.4.1    Steeds minder woningen met een laag energielabel                                                                                                                                                                                                               13
         2.4.2    Bestaande woningen gaan mondjesmaat van het aardgas af                                                                                                                                                                                                         14
     2.5     Energie-infrastructuur ....................................................................................................................................................................................................................................... 15
         2.5.1    Hoogspanning                                                                                                                                                                                                                                                   15
         2.5.2    Midden- en laagspanning                                                                                                                                                                                                                                        15
     2.6     Gemeentelijke organisatie ................................................................................................................................................................................................................................ 16
         2.6.1    CO₂-uitstoot in vier jaar bijna gehalveerd                                                                                                                                                                                                                     16

3.         Klimaatadaptatie ......................................................................................................................................................................................................................................... 17
     3.1       Kaders ................................................................................................................................................................................................................................................................ 17
     3.2       Klimaatadaptatie in de praktijk ......................................................................................................................................................................................................................... 17




2             Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>          Voorwoord
Terwijl in Haarlemmermeer de bevolking en de            Deze Energie- en Klimaatmonitor heeft een andere        te bereiken. De energietransitie is niet alleen voor,
economie groeien, neemt de CO₂-uitstoot juist af. Dat   opzet dan de voorgaande versies. In de huidige          maar ook van ons allemaal.
komt naar voren uit de Energie- en Klimaatmonitor die   monitor staan meetbare doelstellingen centraal. Hoe
ik u graag en met trots aan bied.                       scoort de gemeente op de bestaande doelstellingen?
                                                        Wat moet er worden bijgestuurd? Aan de hand van de      Veel leesplezier,
We zijn de juiste weg ingeslagen. Dit komt vooral       antwoorden op dergelijke vragen krijgen we, in
doordat de opwek van hernieuwbare energie sterk is      combinatie met de inhoudelijke voortgangs-brief, een    Charlotte van der Meij,
toegenomen. Het gaat hierbij niet alleen om             goed beeld van waar we staan in de energietransitie.    wethouder Klimaat & Energie
grootschalige opwek (zoals zonneakker De Groene
Hoek) maar ook om zonnepanelen op woning- of            De monitor laat ook zien dat er een stap extra moet
bedrijfsdaken.                                          worden gezet om diverse doelstellingen te realiseren.
                                                        Dat geldt niet alleen voor de gemeente, maar ook voor
Wat de gemeente allemaal doet op het gebied van         inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
energietransitie en klimaatadaptatie, is in deze
rapportage te lezen. We schetsen hierin de trends en    Draagvlak van alle betrokkenen is essentieel om in
ontwikkelingen van 2022 en 2023.                        2050 een klimaatneutrale en -bestendige samenleving




3       Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Thermometer Energie en Klimaat
Samenvatting
De afgelopen vijf jaar is de bevolking en de economie van Haarlemmermeer gegroeid. Dit heeft bijgedragen aan een lichte stijging van het totale energieverbruik. In
dezelfde periode is de CO₂-uitstoot enigszins gedaald, met name door de toegenomen opwek van energie. Desondanks dient er nog een stap te worden gezet om de
huidige CO₂-doelstellingen te behalen.




                                 Doelstelling 2022¹          Doelstelling 2026¹             Doelstelling 2030¹         Doelstelling 2050¹



                                                            30% CO₂-reductie                55% CO₂-reductie


         CO₂-emissie
                             In het huidige tempo worden de CO₂-doelstellingen niet behaald            Coalitieakkoord en Nota Actualisatie²




                                                                                                                              50%
                              2,5% energiebesparing       10% energiebesparing
                                                                                                                       energiebesparing

      Energiebesparing
                             De laatste vijf jaar is het energieverbruik licht toegenomen                                  Nota Actualisatie




                                                            500 GWh bijdragen           735 GWh bijdragen
                                                                  aan RES                       aan RES

    Hernieuwbare energie
                             We liggen op koers voor beide doelstellingen                                  Nota Actualisatie en Herijking RES



                                                                                        205 MW opgesteld
                                                                                      vermogen zon op daken
                                                                                        en parkeerterreinen

    Hernieuwbare energie
                             Vermogen zon op daken groeit, weinig zonnepanelen boven parkeerterreinen                      Nota Actualisatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                        Doelstelling 2022¹             Doelstelling 2026¹        Doelstelling 2030¹            Doelstelling 2050¹


                                                                   30% minder EFG-labels        Geen EFG-labels bij
                                                                          bij woningen               woningen

       Gebouwde omgeving
                                    De afname van EFG-labels stagneert                                                             Nota Actualisatie




                                           2,5% minder                    10% minder                20% minder
                                                                                                                                      Geen
                                   aardgasaansluitingen bij aardgasaansluitingen bij aardgasaansluitingen bij
                                                                                                                                aardgasgebruik
                                     bestaande woningen              bestaande woningen        bestaande woningen

       Gebouwde omgeving
                                    In 2023 is 1% van de bestaande woningen van het aardgas af                                     Nota Actualisatie




                                                                     50% CO₂-reductie in
                                                                        2025 t.o.v. 2019

           Gemeentelijke
                                    In 2023 stoot de organisatie 45% minder CO₂ uit dan in 2019                                            Gemeente
            organisatie




¹   Alle doelstellingen hebben 1990 als referentiejaar, tenzij anders aangegeven.
²   De Nota Actualisatie Programma Energietransitie 2022-2026 (Nota Actualisatie, 2022.0002591) is opgesteld om, op het gebied van energietransitie, invulling te geven
    aan het landelijke Klimaatakkoord. De Nota Actualisatie scherpt de doelstellingen uit de Programmatische aanpak Energietransitie Haarlemmermeer (2019.0037699) aan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
De gemeente werkt hard aan een klimaatbestendig           Klimaatadaptatie draait om het beperken van                De nieuwe opzet van de monitor heeft als gevolg dat
Haarlemmermeer. Dit gaat langs twee lijnen. Enerzijds     klimaatrisico’s. Het is lastig om vast te stellen hoe      sommige onderwerpen zonder kwantitatieve doel-
ligt de focus op het verlagen van de CO₂-uitstoot en      groot deze risico’s zijn en wat het effect van maatrege-   stelling niet behandeld worden. Hierbij wordt een
energieverbruik. Anderzijds sorteren we voor op de        len op de risico’s is. Daarom zijn voor klimaatadaptie     uitzondering gemaakt voor het thema energie-
verwachte gevolgen van klimaatverandering. Door het       geen kwantificeerbare doelstellingen opgesteld. In         infrastructuur, gezien de impact ervan op elk onder-
gericht aanpassen van de fysieke en natuurlijke           deze monitor wordt de huidige stand van zaken der-         werp binnen energietransitie. Het thema duurzame
omgeving is Haarlemmermeer beter bestand tegen            halve weergegeven aan de hand van actueel beleid.          mobiliteit komt aan bod in hoofdstuk 4 van de recent
droogte, hitte en wateroverlast. De twee lijnen van                                                                  uitgebrachte Mobiliteitsmonitor 2022 - 2023.
energietransitie en klimaatadaptatie vormen de            Nieuwe opzet monitor
kapstok van deze Energie- en Klimaatmonitor.              De bevindingen van de raad en het college over de
                                                          voorgaande Energie- en Klimaatmonitors zijn
Op het gebied van energietransitie zijn op verschillen-   meegenomen in deze monitor. De monitor is korter
de schaalniveaus concrete doelstellingen geformu-         geworden, om de inhoud overzichtelijker en eenduidi-
leerd. Deze doelstellingen vormen de leidraad voor de     ger te maken. Daarnaast is ervoor gekozen om de
inhoudelijke thema’s. Goed om te noemen is dat in         monitor de functie te geven van evaluatie-instrument.
deze monitor het tonen en duiden van trends centraal      Dit wordt gedaan door de focus te leggen op concrete
staat -de status van projecten komt aan bod in de         doelstellingen. Waar staan we nu en waar komen we
Voortgangsrapportage Energietransitie.                    als de trend van afgelopen jaren zich door zet? En hoe
                                                          doen we het als gemeente ten opzichte van de rest van
                                                          Nederland?




6        Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>2. Energietransitie
Veel gegevens over de energietransitie komen uit de     meer uit in kilowattuur (kWh) of kubieke         -   Bij veel thema’s is 2022 het meest recente
Regionale Klimaatmonitor van de RVO. De monitor is      meter (m³). Zodoende kunnen elektriciteit,           kalenderjaar. Dit komt omdat het de RvO tijd
opgezet om ambtenaren uit alle overheidslagen te        aardgas en warmte goed met elkaar worden             kost om de diverse databronnen op te
voorzien van eenduidige, betrouwbare informatie. De     vergeleken. In deze Energie- en Klimaat-             vragen, te controleren en samen te voegen.
Regionale Klimaatmonitor wordt gevoed met diverse       monitor wordt de eenheid terajoule (TJ)
bronnen, zoals het CBS en Emissieregistratie. Hierbij   overgenomen. Eén TJ staat gelijk aan:        Voor bestaande energiedoelstellingen gebruiken we
zijn een paar kanttekeningen van belang:                                                             2017 als referentiejaar. In (inter)nationale klimaat-
                                                            o   112 huishoudens elektra / jaar       doelen wordt echter standaard gerefereerd aan 1990.
    -   In de totale CO₂-uitstoot wordt luchtzijdig                     (278.000 kWh)                Omdat de meetgegevens van 1990 niet op gemeente-
        Schiphol (opstijgende en landende vliegtui-                                                  niveau beschikbaar zijn en de landelijke uitstoot in
        gen) buiten beschouwing gelaten en worden           o   27 huishoudens gas / jaar            2017 gelijk was aan de uitstoot in 1990, hanteren we
        datacenters meegenomen.                                          (31.600 m³)                 in deze monitor 2017 als referentiejaar (bron: CBS).

    -   De Regionale Klimaatmonitor drukt energie-          o   24 huishoudens warmte / jaar
        verbruik en -opwek uit in joule (J) en niet                       (1.000 GJ)




7       Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>2.1                              CO₂-uitstoot
                                 2.1.1       CO₂-uitstoot afgelopen vijf jaar licht afgenomen

Naar aanleiding van het Klimaatakkoord van Parijs is in                                  Zoals aangegeven gebruiken we 2017 in plaats van             Een belangrijke kanttekening is dat in deze
2021 de huidige Europese Klimaatwet vastgesteld.                                         1990 als referentiejaar. Tussen 2017 en 2022 is de CO₂-      percentages de uitstoot van datacenters is inbegre-
Deze wet schrijft voor dat Europese landen in 2030                                       uitstoot in Haarlemmermeer licht afgenomen (zie              pen. Het aandeel hiervan in de totale uitstoot van de
55% minder broeikasgassen uit mogen stoten dan in                                        blauwe lijn Figuur 1). In het huidige tempo wordt geen       gemeente is tussen 2017 en 2022 gestegen van 4 naar
1990 en dat ze in 2050 klimaatneutraal zijn. In het                                      van bovengenoemde doelstellingen gehaald en is               18 procent. Zonder inbegrip van datacenters ligt de
Coalitieakkoord is de eerstgenoemde doelstelling                                         Haarlemmermeer in 2080 CO₂-neutraal. In hetzelfde            gemeente redelijk goed op koers voor beide CO₂-
overgenomen. De Nota Actualisatie heeft als aanvul-                                      tempo is de CO₂-reductie in 2030 22% ten opzichte van        doelstellingen.
lende doelstelling dat de CO₂-uitstoot in 2026 30%                                       1990, in plaats van de beoogde 55%.
lager is dan in 1990.



                                                              CO₂-uitstoot Haarlemmermeer
                              2.000

                              1.800

                              1.600
    CO₂-uitstoot in kiloton




                              1.400

                              1.200

                              1.000

                               800

                               600                                                                                                                 Toelichting grafiek
                                                                                                                                                   De blauwe stippellijn, de huidige trend, toont de ontwikkeling
                               400                                                                                                                 van de CO₂-uitstoot indien de gemiddelde jaarlijkse afname
                                                                                                                                                   tussen 2017 en 2022 wordt doorgezet. Deze trendlijn is dus niet
                               200
                                                                                                                                                   gebaseerd op beleid of projecten, en houdt ook geen rekening
                                 0                                                                                                                 met wijzigingen in het aantal inwoners of economie.
                                      2017    2018     2019   2020   2021   2022      2023   2024    2025    2026   2027     2028    2029   2030
                                                                                                                                                   De punten in de grafiek geven de doelstellingen aan (de stippen
                                      historisch verloop       30% reductie in 2026                 huidige trend          55% reductie in 2030    aan de horizon).

Figuur 1: CO₂-uitstoot Haarlemmermeer (bron: Klimaatmonitor, bewerking gemeente)


8                               Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                   2.1.2    Meeste CO₂-uitstoot in sectoren gebouwde omgeving en verkeer en vervoer

Binnen de Regionale Klimaatmonitor is de CO₂-emissie                                De verdeling van de CO₂-uitstoot in Haarlemmermeer
opgedeeld in vier sectoren (zie Figuur 2). Het grootste                             komt overeen met het landelijke beeld. In Nederland
deel van de uitstoot wordt veroorzaakt door                                         draagt de gebouwde omgeving het meest bij aan de
gebouwde omgeving. Onder deze noemer vallen niet                                    CO₂-uitstoot, met kort daarachter verkeer en vervoer.
alleen woningen, maar ook utiliteitsgebouwen                                        Als datacenters niet worden meegenomen is de CO₂-
(bijvoorbeeld bedrijfsgebouwen op industrieterrei-                                  uitstoot van verkeer en vervoer iets groter dan die van
nen). Een andere sector met een groot aandeel is                                    de gebouwde omgeving. Dit geldt zowel voor
verkeer en vervoer. Opvallend is dat de uitstoot van                                Haarlemmermeer als Nederland.
elke sector na vijf jaar nagenoeg hetzelfde is.




                                                                   CO₂-uitstoot naar sector
                                1.000
                                 900
                                 800
    CO₂-uitstoot (in kiloton)




                                 700
                                 600
                                 500
                                 400
                                 300
                                 200
                                 100
                                   0
                                           2017             2018             2019          2020              2021            2022

                                                   Verkeer en vervoer                Industrie, Energie, Afval en Water
                                                   Landbouw, bosbouw en visserij     Gebouwde omgeving


Figuur 2: CO₂-uitstoot naar sector in Haarlemmermeer (bron: Klimaatmonitor)



9                                Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>2.2                                       Energieverbruik

                                          2.2.1     Energieverbruik afgelopen vijf jaar licht toegenomen

Onder energieverbruik wordt alle energie verstaan die                                             vinden om te doelstellingen van 2026 en 2050 te          energie is de gemiddelde uitstoot per kWh of m³ in Ne-
verbruikt wordt. Dit staat dus los van hernieuwbare                                               verwezenlijken.                                          derland (de zogenoemde emissiefactor) flink gedaald.
energie.                                                                                                                                                   Het energieverbruik per inwoner vertoont overigens
                                                                                                  De lichte toename van het energieverbruik is voor een    dezelfde kenmerken als de CO₂-uitstoot per inwoner.
Tussen 2017 en 2022 is het energieverbruik in                                                     belangrijk deel te verklaren door bevolkingsgroei en     Tussen 2017 en 2022 is het individuele energie-
Haarlemmermeer iets gestegen (zie Figuur 3). De in de                                             toenemende bedrijvigheid. Het feit dat in dezelfde       verbruik in Haarlemmermeer licht afgenomen.
Nota Actualisatie opgenomen doelstelling om in 2022                                               periode de CO₂-uitstoot juist af is genomen, komt        Desondanks blijft het verbruik per persoon in onze
2,5 procent minder energie te verbruiken dan in 2017,                                             doordat op landelijk niveau energie in 2022 groener is   gemeente iets hoger dan in de rest van Nederland.
is daarmee niet behaald. Een kentering dient plaats te                                            dan in 2017. Vanwege de opwek van hernieuwbare




                                                                    Energieverbruik Haarlemmermeer
                                     30


                                     25
     Energieverbruik (in 1.000 TJ)




                                     20


                                     15


                                     10


                                     5


                                     0
                                             2017       2018        2019      2020       2021       2022       2023      2024        2025       2026

                                              historisch verloop           10% reductie in 2026          huidige trend          50% reductie in 2050


Figuur 3: Energieverbruik in Haarlemmermeer (bron: Klimaatmonitor, bewerking gemeente)


10                                        Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>2.3                                  Hernieuwbare energie
                                     2.3.1        Verdubbeling opwek energie in afgelopen vijf jaar

Op het gebied van hernieuwbare energie bestaan                                         treding van zonnepark Groene Hoek. Het ligt in de lijn       men, liggen de historische waarden ongeveer 10
twee doelstellingen voor Haarlemmermeer. In de Nota                                    der verwachting dat de opwek van hernieuwbare                procent hoger dan in de grafiek het geval is.
Actualisatie is als doel opgenomen dat de gemeente in                                  energie in de nabije toekomst blijft stijgen, met name
2026 500 GWh hernieuwbare energie bijdraagt aan de                                     door de komst van het Zonnecarré.                            Een opmerkelijk detail is dat de relatieve hoeveelheid
RES. In de Herijking RES 2024 wordt het streven van                                                                                                 opgewekte energie in Haarlemmermeer gelijk is aan
735 GWh in 2030 genoemd. Deze hoeveelheden ko-                                         Het is van belang om te noemen dat de RES zich richt         dat van Nederland: op beide schaalniveaus is in 2022
men overeen met respectievelijk 1.800 TJ en 2.650 TJ.                                  op de grootschalige opwek van energie. Dit betekent          gemiddeld 8 GJ per inwoner opgewekt. Dit betekent
                                                                                       dat installaties van minder dan 40 zonnepanelen niet         eveneens dat de gemeente de afgelopen vijf jaar op
Figuur 4 laat zien dat de gemeente goed op weg is om                                   direct in de doelstelling meetellen. In Figuur 4 zijn deze   dit gebied een aanzienlijke inhaalslag heeft gemaakt.
beide doelstellingen te behalen. De flinke toename                                     installaties daarom buiten beschouwing gelaten.
tussen 2017 en 2019 komt vooral door de inwerking-                                     Wanneer ook kleinschalige opwek wordt meegeno-



                                                         Opwek energie Haarlemmermeer
                                  3.000

                                  2.500
     Hernieuwbare energie in TJ




                                  2.000

                                  1.500

                                  1.000

                                   500

                                     0
                                           2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

                                          historisch verloop    huidige trend     1.800 TJ in 2026        2.650 TJ in 2030


Figuur 4: Grootschalige opwek van energie in Haarlemmermeer (bron: Klimaatmonitor, bewerking gemeente)


11                                   Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                            2.3.2     Opgesteld vermogen zon op daken neemt flink toe

Om ervoor te zorgen dat zonnepanelen niet alleen op                                daken. Uit Figuur 5 blijkt dat het doel voor woning-     bedraagt minder dan 1 MW. Hier staat tegenover dat
landbouw- en natuurgrond worden geplaatst, is het                                  daken al in 2023 is bereikt en dat de gemeente voor      in 2023 22 MW aan zonnepanelen op daken ligt
van belang dat veel panelen op daken komen te liggen.                              bedrijfsdaken op de goede weg is.                        waarvan de functie onbekend is, of waarvan de functie
Het focusproject ‘Zon op dak’ legt zich toe op deze                                                                                         anders is dan wonen of bedrijf. De panelen zijn dan
taak.                                                                              Het is van belang om te noemen dat binnen de             bijvoorbeeld geplaatst op een schuurtje in de
                                                                                   bovenstaande doelstelling van 205 MW ook                 achtertuin of op een kerk. Deze 22 MW komt niet
In de Nota Actualisatie staat de doelstelling dat in 2030                          zonnepanelen op parkeerterreinen zijn inbegrepen         terug in Figuur 5, maar draagt wel bij aan de
205 MW vermogen op daken is opgesteld. Dit houdt in                                (de resterende 15 MW). In de praktijk blijkt het         verduurzaming van de gemeente.
dat in 2030 minimaal 60 MW aan zonnepanelen op                                     moeilijk om hiervoor projecten van de grond te krijgen
woningdaken gerealiseerd is en 130 MW op bedrijfs-                                 -het totaal geïnstalleerd vermogen aan zonnepanelen




                                         Geïnstalleerd vermogen zonnepanelen op daken
                      200
                      180
                      160
                      140
     Vermogen in MW




                      120
                      100
                      80
                      60
                      40
                      20
                       0
                               2020     2021     2022         2023     2024      2025      2026     2027     2028      2029       2030

                                Woningen historisch verloop          Woningen 60 MW in 2030            Bedrijven historisch verloop
                                Bedrijven 130 MW in 2030             Bedrijven huidige trend


Figuur 5: Geïnstalleerd vermogen van zonnepanelen op daken in Haarlemmermeer, inclusief kleine daken (bron: Zonnedakje, bewerking gemeente)




12                      Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>2.4                   Gebouwde omgeving
                      2.4.1      Steeds minder woningen met een laag energielabel

In Haarlemmermeer zijn relatief veel woningen sinds                         In 2023 is al aan de doelstelling voldaan om in 2026       De stabilisatie tussen 2020 en 2023 komt voor een
de jaren ’60 gebouwd. Dat het woningbestand                                 30% minder woningen met een laag energielabel te           deel doordat woningeigenaren die hun huis willen en
daarmee vrij nieuw is, is terug te zien in energielabels:                   hebben dan in 2017. Indien de lijn van de afgelopen        kunnen verduurzamen, dat inmiddels al hebben
Haarlemmermeer heeft relatief weinig woningen met                           jaren door zet zijn er in 2030 in de gemeente bijna        gedaan. Woningcorporaties lopen hierbij voorop,
een laag energielabel (E, F of G) in vergelijking met de                    geen woningen meer met een laag energielabel. Het is       omdat ze prestatieafspraken hebben waarin staat dat
rest van Nederland (zie Figuur 6). Op beide schaal-                         echter de vraag of het realistisch is dat dit aandeel zo   ze in 2027 geen woningen meer met een laag label
niveaus neemt het aandeel woningen met een laag                             blijft afnemen. Tussen 2020 en 2023 is immers het          mogen hebben. Zo integreert Ymere energie-
label overigens af, door nieuwbouw en het toepassen                         aandeel woningen met een laag label ongeveer gelijk        besparende maatregelen al een tijd in hun wijkaanpak,
van    energiebesparende        maatregelen.      Vanuit                    gebleven.                                                  waardoor ze tegenwoordig nog maar enkele woningen
focusprojecten ondersteunt de gemeente woning-                                                                                         met een laag label in bezit hebben.
eigenaren met het verduurzamen van hun woning.
                                                                                                                                       Goed om te noemen is dat in Haarlemmermeer tussen
                                                                                                                                       2017 en 2023 ook het aandeel utiliteitsgebouwen
                                                                                                                                       (zoals bedrijfsgebouwen) met een laag label is
                                           Aandeel woningen met label E, F of G                                                        afgenomen. In 2017 had 13% van dit soort gebouwen
                                                                                                                                       energielabel E, F of G, in 2023 was dit 7%. Ook bij
                    25%
                                                                                                                                       utiliteitsgebouwen is een stagnatie in de daling, maar
                                                                                                                                       in mindere mate dan bij woningen.
                    20%
     Aandeel in %




                    15%


                    10%


                    5%


                    0%
                          2017   2018   2019    2020   2021   2022   2023      2024   2025   2026   2027   2028     2029   2030

                                   Nederland                   Haarlemmermeer                30% reductie in 2026
                                   100% reductie in 2030       huidige trend


Figuur 6: Aandeel woningen met energielabel E, F of G (bron: Klimaatmonitor, bewerking gemeente)


13                    Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                        2.4.2     Bestaande woningen gaan mondjesmaat van het aardgas af

Als het gaat om energie en wonen, is ‘van het gas af’                   Haarlemmermeer telt ongeveer 70.000 verblijf-                meer beduidend toe. Dit komt door nieuwbouw (zie
een populair thema. In de praktijk is het niet                          sobjecten met een woonfunctie. In 2022 was 0,6% van          paarse staafdeel Figuur 7). Vanaf 2018 mogen
eenvoudig om deze transitie uit te voeren (zie Figuur                   de bestaande woningen van het aardgas af (zie groene         nieuwbouwwoningen immers niet meer op het gasnet
7). Van 2016 tot en met 2023 zijn er in                                 staafdeel Figuur 7). Dit is beduidend minder dan de          mogen worden aangesloten.
Haarlemmermeer 514 bestaande woningen waarbij                           doelstelling van 2,5% uit de Nota Actualisatie. De Nota
de aardgasaansluiting verwijderd is. In dit aantal zitten               Actualisatie stelt eveneens als doel dat in 2026 10%         Het tempo waarin woningen van het aardgas gaan en
ook woningen die van het aardgas zijn afgesloten,                       van de woningen van het aardgas af is, en 20% in 2030.       het aandeel dat nieuwbouwwoningen hierin hebben,
maar waarbij de collectieve verwarming nog                              In het huidige tempo liggen deze percentages buiten          is een weerspiegeling van de landelijke trend. Sinds
gasgestookt is. Zo zijn in 2020 bij een renovatie van                   bereik.                                                      2017 is in zowel Haarlemmermeer als Nederland drie
Ymere ruim tweehonderd flatwoningen in Graan voor                                                                                    procent van alle woningen van het aardgas gegaan.
Visch (Hoofddorp) van het aardgas gegaan, terwijl de                    Ondanks bovenstaande trend neemt het aandeel                 Het feit dat het totale aandeel op nationaal niveau
blokverwarming van aardgas gebruik maakt.                               woningen zonder aardgasaansluiting in Haarlemmer-            hoger ligt, komt omdat sommige steden zoals
                                                                                                                                     Rotterdam, Utrecht en Almere een aanzienlijk
                                                                                                                                     warmtenet hebben.

                                       Aandeel woningen zonder aardgasaansluiting
                    9

                    8

                    7

                    6
     Aandeel in %




                    5

                    4

                    3

                    2

                    1

                    0
                        2017           2018         2019         2020            2021            2022            2023

                                          H'meer nieuwbouw   H'meer bestaande bouw       Nederland


Figuur 7: Aandeel woningen zonder aardgasaansluiting (van 2023 zijn alleen data over bestaande bouw bekend) (bron: CBS en Liander (aangeleverd document))



14                      Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>2.5       Energie-infrastructuur
Gezien de centrale rol van energie-infrastructuur in de   Liander heeft met de gemeente bepaald welke wijken
energietransitie, is het goed om in de monitor bij dit    het eerst toekomstbestendig worden. Deze
thema stil te staan. Hieronder worden ontwikkelingen      prioritering is niet alleen gebaseerd op het verschil
met betrekking tot het elektriciteitsnet uitgelicht, op   met de verwachte energiebehoefte van een wijk, maar
het niveau van hoog-, midden- en laagspanning.            ook op de gemeentelijke planning van groot
                                                          onderhoud en bestaande spanningsklachten. Figuur 8
                                                          toont de eerste fase van de wijkaanpak. De wijken
          2.5.1      Hoogspanning                         binnen de blauw gekleurde vlakken zijn in 2024 aan de
Om de netcongestie (vol stroomnet) voor de regio op       beurt, daarna volgen de omkaderde wijken zonder
te lossen is de realisatie van het 380 kV                 opvulling.
transformatorstation A9 Zuid essentieel. Het
projectbesluit van TenneT is begin 2024 genomen,
waarna door verschillende stakeholders (waaronder
gemeente Haarlemmermeer) wordt gezocht naar een
geschikte locatie.

Daarnaast zijn diverse onderstations van Liander
noodzakelijk om (nieuwe) woningen en bedrijven van
voldoende capaciteit te voorzien. Onderstation
Rozenburg Zuid zit in de realisatiefase en wordt naar
verwachting in de periode 2026-2027 opgeleverd.
Andere onderstations waar Liander in samenwerking
met de gemeente aan werkt zijn A4 zone West (bij
Schiphol Trade Park) en Lisserbroek/Nieuw-Vennep.


          2.5.2      Midden- en laagspanning
Liander maakt elektriciteitsinfrastructuur wijk voor
wijk toekomstbestendig, zodat bewoners en bedrijven
de stap kunnen maken naar elektrisch verwarmen,
rijden en koken. Per wijk voegt de netbeheerder
meerdere middenspanningsruimtes toe. Indien nodig
worden ook laagspanningsruimtes geplaatst. Na de
werkzaamheden hoeven beide spanningniveaus
minimaal 40 jaar niet te worden uitgebreid.                                                                       Figuur 8: Aanpak middenspanningsruimtes Liander voor
                                                                                                                  toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur (bron:
                                                                                                                  Liander (aangeleverd document), bewerking gemeente)


15        Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>2.6                                 Gemeentelijke organisatie
                                    2.6.1   CO₂-uitstoot in vier jaar bijna gehalveerd

De gemeente heeft het doel gesteld dat de gehele                                    In 2023 blijkt de bovengenoemde doelstelling al bijna     Verder is de gemeente bijna volledig overgegaan op
organisatie in 2025 50% minder CO₂-uitstoot dan in                                  gerealiseerd, gezien de reductie van 45% ten opzichte     groene stroom. Dit betekent in de rekenmethodiek
2019. Om deze CO₂-uitstoot in kaart te brengen kan                                  van 2019. Deze daling wordt vooral veroorzaakt door       van de CO₂-prestatieladder dat de CO₂-uitstoot als
geen beroep worden gedaan op landelijke                                             een afname in aardgasverbruik (zie Figuur 9). Dit heeft   gevolg van elektriciteitsverbruik vrijwel nihil is
databronnen, vandaar dat we de uitstoot zelf bere-                                  alles te maken met het afstoten van het oude              geworden. Het daadwerkelijke elektriciteitsverbruik is
kenen. Dit doen we net als veel andere gemeenten aan                                gemeentehuis: in 2019 werd op die locatie 450 ton CO₂     overigens ook afgenomen, met bijna een derde. Dit
de hand van de CO₂-prestatieladder. Jaarlijks worden                                uitgestoten aan aardgas. Tussen 2019 en 2023 is ook       komt vooral door het aanbrengen van LED-verlichting
we hiervoor gecontroleerd door een onafhankelijke                                   de CO₂-uitstoot van brandstofverbruik flink gedaald.      in de openbare ruimte. Het elektraverbruik van het
auditor.                                                                            Dit komt omdat bedrijfsmiddelen zoals machines geen       oude gemeentehuis komt ongeveer overeen met dat
                                                                                    gebruik meer maken van diesel, maar van HVO50 (een        van de locaties Polderlanden en -het aardgasvrije-
                                                                                    combinatie van biobrandstof en diesel).                   Beukenhorst.



                                             CO₂-uitstoot gemeentelijke organisatie naar sector
                              900

                              800

                              700
   CO₂-uitstoot (in tonnen)




                              600

                              500

                              400

                              300

                              200

                              100

                               0
                                            Aardgas            Brandstofverbruik          Elektriciteitsverbruik   Zakelijk vervoer

                                                                          2019     2023


Figuur 9: CO₂-uitstoot van de gemeentelijke organisatie naar emissiesector (bron: gemeente)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>3. Klimaatadaptatie
Het is moeilijk om klimaatadaptatie te monitoren,           bijvoorbeeld opgenomen dat we een bepaalde              alleen bij ontwikkelingen waarvoor een vergunning
omdat ons klimaat blijft veranderen en de effecten          hoeveelheid waterberging willen realiseren bij nieuwe   verplicht is. Ook waren voor veel projecten al een
extremer worden. Dat het risico op wateroverlast in         projecten. Deze eisen zijn in 2023 verankerd in de      anterieure overeenkomst gesloten of was een
een bepaalde buurt nu laag is, betekent niet dat dit        Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR).             vergunning verleend.
over 10 jaar nog het geval zal zijn. Daarnaast is het ook
een kwestie van risico: dat een extreme weersgebeur-        In 2023 is het Programma Riolering en Stedelijk Water   Het PRSW krijgt uitvoering in een wijkgerichte aanpak.
tenis niet gebeurt, wil niet zeggen dat het niet kan        (PRSW) vastgesteld. In het programma beschrijven we     Hierbij pakken we het onderhoud aan de verharding,
gebeuren. Daarom concentreren we ons bij het                hoe we toewerken naar een toekomstbestending            riolering en het klimaatbestendig maken in één keer
monitoren van klimaatadaptatie vooral op wat we             water- en rioleringssysteem. Onderdeel hiervan is de    aan. De eerste projecten in de wijkgerichte aanpak
doen en niet op het effect dat behaald is.                  ambitie om in 2050 klimaatbestendig te zijn.            worden voorbereid.

3.1       Kaders                                            Deze ambities betekenen niet dat we alle hinder als     Vooruitlopend op de wijkgerichte aanpak wordt
                                                            gevolg van klimaatverandering willen voorkomen. In      klimaatadaptatie in andere onderhoudsprojecten
Klimaatadaptatie is in Nederland geregeld in het            veel gevallen accepteren we dat er een kans is op       meegenomen, zoals in Welgelegen in Nieuw-Vennep
Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). In het         beperkte hinder door hevige neerslag of hitte. Wel      en in Spaarndam. Onderdeel bij de projecten is ook
DPRA hebben overheden afgesproken dat Nederland             willen we structurele schade door wateroverlast         een     publiekscampagne,    waarbij     inwoners
in 2050 klimaatbestendig is. Om dit te realiseren,          voorkomen.                                              gestimuleerd worden om hun woning af te koppelen
moeten regio's elke zes jaar stresstesten en                                                                        van de gemengde riolering.
risicodialogen uitvoeren om de belangrijkste risico's te    In 2025 zullen we opnieuw stresstesten uitvoeren,
identificeren. Dit hebben wij in 2019 gedaan.               risicodialogen houden en het Klimaatadaptatiebeleid
                                                            evalueren. Hierbij passen we de ervaringen toe die we   Belangrijkste projecten
In 2022 is het Klimaatadaptatiebeleid vastgesteld. Dit      de afgelopen jaren hebben opgedaan, om de eisen in                   • Onderhoudsprojecten:
beleid beschrijft onze ambities op het gebied van           het beleid beter werkbaar te maken.                                           o Nieuw-Vennep Welgelegen
klimaatadaptatie:                                                                                                                         (vanaf 2027);
             1. Een koele woon/werkomgeving;                                                                                              o Klimaatbestending
             2. Droogtegevoeligheid verminderen;            3.2       Klimaatadaptatie in de                                              Spaarndam (vanaf 2028);
             3. Een waterrobuuste leefomgeving.                                                                                  • Wijkgerichte aanpak (vanaf 2027):
                                                                      praktijk                                                            o Rijsenhout-Dorp;
Om dit te bereiken, staan in het beleid eisen voor                                                                                        o Zwanenburg-Oost;
                                                            In de praktijk passen we de eisen toe bij                            • Publiekscampagne NMCX.
nieuwbouw en voor wanneer we zelf grootschalig              nieuwbouwontwikkelingen. Omdat de eisen nog niet
onderhoud gaan uitvoeren. In deze eisen staat               in het omgevingsplan zijn vastgelegd, kunnen we dit




17        Gemeente Haarlemmermeer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>