<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                             REDENGEVENDE OMSCHRIJVING

                            LARENSEWEG 1-1, 1-2 HILVERSUM
                        Voormalige Tramremise, busremise, achter
                          Tramstation (gemeentelijk monument)

Gemeente                : Hilversum
Straat + huisnummer     : Larenseweg 1-1, 1-2




Postcode + plaats       1221 CH HILVERSUM
Naam object             Tramremise, Connexion terrein
Complex                 Ja, tramstation aan de Larenseweg uit 1902 is gemeentelijk monument
Oorspr. functie         Tramremise
Huidige functie         Busremise Connexion
Bouwjaar                1902 (station), 1910, 1925, 1929, 1949
Beschermd:              Loodsen 1910 en 1949, en lineaire vorm locatie
Verbouwingen            div
Architect               Architect GSTM
Opdrachtgever           N.V. Gooische Stoomtram
Bouwstijl               Industrieel
Bouwtype                Loodsen
Kadastrale aanduiding   R 5319
Datum foto’s            2018
Datum beschrijving      Februari 2019, oktober 2019
Datum aanwijzing
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inleiding
Aan de Larenseweg 1 staat het beschermde gemeentelijke monument het tramstation van de Gooise
Stoomtram uit 1902. Daarachter staan de remises en andere functioneel ondersteunende bebouwing
(wasplaats, onderhoudsplaats etc) en de traverseplaats. Omdat de meeste plaatsen in het Gooi geen
aansluiting hadden op het spoorwegnet werd in 1880 N.V. Gooische Stoomtram opgericht. Eén van
de initiatiefnemers was Jan Hamdorff die in Laren een hotel dreef en op meer klandizie hoopte. Het
eerste baanvak liep tot Diemerbrug, waarna de lijn werd doorgetrokken tot Muiderberg (1881),
Laren/Huizen (1882) en later tot Hilversum. In volksmond stond het vervoermiddel al gauw bekend
als de ‘Gooische moordenaar’ vanwege zijn betrokkenheid bij veel verkeersongelukken.
Niettegenstaande de reputatie van de GSTM – de letters kregen ook wel de veelzeggende betekenis
‘Ga Spoedig Testament Maken’ – trok de goedkopere tram veel volk.




Op 15 april 1882 kwam de Gooise Stoomtram voor het eerst aan op het kopstation in Hilversum. Het
gemeentebestuur van Hilversum wilde absoluut niet een stoomtram toelaten in het centrum,
vandaar dat de lijn nooit doorgetrokken is naar het stationsplein van de toenmalige Hollandsche
IJzeren Spoorweg Maatschappij (HIJSM, nu NS). Aan het einde van de Larenseweg verrijst in 1902
een nieuw stationsgebouw. In 1911 wordt de locloods vanuit Laren overgeplaatst naar het 5.530 m²
grote terrein waar een complete remise ontstond. Later wordt hier ook de hoofdwerkplaats
gevestigd. De stoomtramdienst voor personenvervoer in het Gooi (Station Naarden-Bussum – Huizen
– Blaricum – Laren – Hilversum) bleef na de oorlog nog gedeeltelijk gehandhaafd tot oktober 1947.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Bouwgeschiedenis
In 1902 is het station Hilversum voor de Gooische Stoomtram gebouwd aan de Larenseweg 1. F.M.
Augustijn was de directeur van de Gooische Stoomtram, die gevestigd was in Watergraafsmeer.




Op 10 mei 1910 verleent de gemeente Hilversum de vergunning voor de bouw van een
locomotiefremise en rijtuigremise op het terrein achter het station aan de Laarderweg 1.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1910 remise, loods op rechthoekige plattegrond, met stalen draag- en kapconstructie. Bakstenen
muren, in de huidige situatie gecementeerd en voorzien van vensterreeks. Oorspronkelijk met
lichtstraat in kap.




Foto van het interieur van de rijtuigremise
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Gecementeerde buitengevels van deze oudste remise. Stalen dividers en trekbanden, alsmede
lichtstraat met stalen constructie zijn nog aanwezig. Vóór deze remise werd later de schoon
metselwerk bredere onderhoudsgarage in 1949 aangebouwd. Later verdween de glazen topgevel
omdat de remise en garage aan elkaar werden gebouwd (1955-1960). Door het verschil in breedte
ontstaat een inrijpoort aan de westkant.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>In 1925 wordt de locomotiefremise verbouwd en uitgebreid, in het interieur is de overgang te zien in
de wand en de dikte van de staalconstructie. De loods uit 1910 en de loods uit 1949 werden in de
periode 1955-1960 door middel van een tussenstuk met elkaar verbonden.




Onderhoudsgarage 1949, staalconstructie (kolommen interieur), staalconstructie dak, bakstenen
gevels met steunpilaren op regelmatige afstand en twee achtruits stalen vensters per travee.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Achteringang 1910
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>In 1911 is er een steenkolendepot met berg- en werkplaats aan de noordzijde van het terrein
gebouwd, dat inmiddels gesloopt is. In 1913 werden er twee urinoirs gebouwd voor op het perron.

In 1925 is er vergunning verleend voor de verbouw van de locomotiefremise en het oprichten van
een herstelplaats en pompinstallatie voor benzine en smeerolie, die loodrecht op de bestaande
remise wordt geplaats.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Traverse naast de werkplaats
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                        Interieur




                                                                        Gevel Larenseweg


In 1929 werd er een vergunning afgegeven voor de bouw van een smederij, het verbouwen van
werkplaats en remise en het verplaatsen van de locomotiefremise. Deze laatste is bij deze
verbouwing helemaal naar achterin op het terrein geplaatst.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Op deze foto’s (boven en onder) is goed de trappetjesgevel te zien van de bouwtekening uit 1929
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>In 1947 rijdt de laatste tram en vanaf dan worden de remises gebruikt voor autobussen. In 1949 is er
een aanvraag ingediend voor een onderhoudsgarage voor autobussen.




Uitbreiding 3 traveeën 1955 aan beide zijden remise 1925/1929. trapgevel verdwijnt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Recht boven de grote M is ingetekend de nieuw te bouwen garage voor bussen (1949)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>In 1950 is er een centrale verwarmingskelder bijgebouwd. In 1955 wordt de herstelwerkplaats voor
autobussen vernieuwd en veranderd.
In 1960 wordt de opstelgarage voor autobussen uitgebreid.


Waardering

Voormalige tramremise op langwerpig terrein achter tramstation uit 1902 (beschermd monument),
met verschillende gebouwen en toegankelijk via ingang naast tramstation en vanaf Larenseweg ruim
400 meter naar het oosten.
Het voormalige remiseterrein met loodsen (verder ‘remise’) die in een periode van 1902-1950
(ondergeschikte wijzigingen 1955, 1960) is gevormd, is van zeer hoge cultuurhistorische en
situationele (stedenbouwkundige) waarde. Het tramstation uit 1902 op de kop aan de Larenseweg 1
is al gemeentelijk monument. De remise geeft toegevoegde betekenis aan dit monument en vormt er
een ensemble mee. De typologie van de loodsen, opgebouwd uit opeenvolgende traveeën onder een
lichte, industriële kap, hun materialisatie (baksteen, ijzer, glas, schokbeton) en heldere
constructiewijze zijn gaaf bewaard. Hun positie ten oosten van het Oosterspoorplein en aan de
Larenseweg is cultuurhistorisch van grote betekenis; de functie en ontwikkeling van openbaar
regionaal vervoer bepaalde de langgerekte ruimtelijk-stedenbouwkundige structuur. Herleidbaar zijn
nog de plekken van opstelling, tramrails en perrons van de ‘Gooise Moordenaar’ uit 1882.

De gebouwen vormen een ensemble en zorgen met hun geschakelde lineaire positionering en
typologie voor een unieke beleefbaarheid en herinnering aan de ontwikkeling van regionaal en lokaal
tram- en busvervoer nabij het spoorwegstation aan de Larenseweg. De ontwikkelingen in tijd en
functie zijn afleesbaar aan de typologie, constructie (van stalen spantenconstructie tot schokbeton)
en materialisatie van elk gebouw, waardoor zowel de intrinsieke waarde van elk gebouw op zich als
hun samenhang belangrijk zijn. Ze getuigen van de ontwikkeling (van de tramverbinding via Laren
naar Amsterdam vanaf 1882, later het regionale busvervoer) achter het tramstation (1902-1910-
1925-1929-1949). Het remisecomplex biedt een tastbare herinnering aan de vervoersgeschiedenis
van het Gooi en Hilversum als regionaal centrum. Het industriële karakter wordt ondersteund door
de aanwezigheid van (interieur)onderdelen.

De remise is een ‘lieu de memoire’, verbonden met de ontwikkelingsgeschiedenis van het Gooi en
Hilversum vanaf het einde van de 19e eeuw: de ontsluiting van de regio per openbaar vervoer naar
Amsterdam. Het complex van gebouwen heeft herinneringswaarde, gematerialiseerd in het
remisecomplex, aanvankelijk voor de tram naar Amsterdam (1880 Muiderberg, 1881 Naarden, 1882
Laren en Hilversum) ‘de Gooise moordenaar’ en na WO II voor de bus. Daarnaast heeft de vm remise
relatie met het omliggende gebied vanwege de aanknoping met het Oosterspoorplein, de spoorweg
zelf en het treinstation. De remise ligt op een langgerekt terrein achter bebouwing aan de
Larenseweg en de Geuzenweg. Als complete tramremise met tramstation heeft het complex
uniciteitswaarde. De bekendheid als “Gooise Moordenaar” versterkt de herinneringswaarde. Het
complex verraadt zijn aanwezigheid slechts bij het kopstation en zijn uitgang aan de Larenseweg, bij
de haaks op de remise-loods staande werkplaats uit 1925. Deze situatie van industriële functies op
een grotendeels achterterrein is karakteristiek voor het gebied ten oosten van de spoorlijn met zijn
mix van wonen en werken. Het remisecomplex is een zeer betekenisvol onderdeel van dit gebied in
Hilversum, maar heeft nadrukkelijk ook betekenis voor het Gooi.

De langgerekte locatie nabij het spoor, met achter elkaar geplaatste loodsen, met een heldere
travee-structuur en kapconstructies die veel licht (kunnen) doorlaten heeft een unieke, eigen sfeer.
en vertegenwoordigt als zodanig een zeer hoge en unieke waarde in de verwijzing naar de vervoers-
en ontwikkelingsgeschiedenis van het Gooi, Hilversum en het functioneren van het gebied aan de
oostkant van de spoorlijn.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>De remise scoort hoog op alle waarden (cultuurhistorische waarde, architectuurhistorische waarde,
situationele waarde, gaafheid en herkenbaarheid en zeldzaamheid).

De bescherming betreft
-   de werkloods uit 1910 vanwege de grote cultuurhistorische betekenis,
-   de busremise (1949), die van betekenis is voor de oorspronkelijke lineaire
    bebouwingsstructuur (loodsen) achter het tramstation en daarmee bepalend is voor de
    afleesbaarheid van de cultuurhistorische waarde van het gebied,
-   en de lineaire structuur met haakse aantakking aan de Larenseweg.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Cultuurhistorische waarde:

   Als remisecomplex bij het tramstation (gemeentelijk monument), met gebouwen uit de periode
    1902-1949 van de Gooise tramverbinding met Amsterdam (188/82 tot 1947) en later de bus,
    gesitueerd op een langgerekt terrein aan de oostzijde van het spoor met ontsluiting aan de
    Larenseweg.
   In de directe nabijheid van het spoor en het spoorwegstation, en grotendeels verstopt achter de
    bebouwing van bedrijven aan de Larenseweg en woningen aan de Geuzenweg is het complex
    karakteristiek voor de cultuurhistorische en ruimtelijke ontwikkeling vanaf 1900 van Hilversum
    Oost.
   Als onderdeel van de openbaar-vervoersgeschiedenis in het Gooi en Hilversum en van de
    ruimtelijke en economische ontwikkelingsgeschiedenis van het Gooi als gevolg van deze
    bereikbaarheid, in het bijzonder van het gebied ten oosten van de spoorlijn.
   Vanwege de herinneringswaarde als tramremise en openbaar vervoerspunt nabij het
    spoorstation.
   Vanwege de ruimtelijk-functionele herkenbaarheid en samenhang van de onderdelen, lineair
    gegroepeerd en logisch gesitueerd aan de Larenseweg, vanwege de tramverbinding met Laren en
    de industriële ontwikkelingen die aan deze uitvalsweg vanaf het eind van de 19e eeuw
    plaatsvonden

Architectuurhistorische waarde
 Herkenbare typologie als remisecomplex, waarbij de vormgeving en materialisatie getuigen van
   de ontwikkeling van het complex vanaf 1902.
 Vanwege het ontwerp van elk gebouw in eigentijdse functioneel-industriële bouwstijl en
   bouwwijze.

Situationele waarde
 als karakteristiek complex in het gemengde industrie-woongebied in de wijk Over het Spoor.
 als inhoudelijke uitbreiding van het tramstation (gemeentelijke monument) op de kop van het
    terrein aan de Larenseweg waarmee het een ensemble vormt
 Vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met het Oosterspoorplein, het treinstation en het
    spoor en de Larenseweg
 als kenmerkend langgerekt bedrijfscomplex, grotendeels verscholen achter de Larenseweg
    (uitvalsweg met verschillende bedrijfsgebouwen) waarmee het bij de entree als bij een
    aantakking meer oostelijk verbonden is.
 Vanwege de herkenbaarheid van het terrein als remisecomplex.
 vanwege de unieke sfeer en eigenheid (genius loci).

Gaafheid en herkenbaarheid
 Qua typologie, materialisatie en ligging getuigt het gebouwencomplex van de (oorspronkelijke)
   functie.
 De gebouwen zijn gaaf en herkenbaar bewaard gebleven.
 De locatie heeft toekomstwaarde en kan een belangrijke bijdrage leveren aan de karakteristiek
   van het gemengde functioneren van werken en wonen in het bijzondere gebied Over het Spoor.
   Erfgoed zal een wezenlijke bijdrage leveren aan ruimtelijke kwaliteit.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Overzichtstekeningen en -foto’s
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>