<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>1</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
1. Inleiding ............................................................................................................................................... 3
2. Resultaten 2019................................................................................................................................... 4
3. Focus op energiebesparing en voorbereiding op de energietransitie ................................................ 5
   3.1 Bedrijven........................................................................................................................................ 5
   3.2 Woningen ...................................................................................................................................... 6
   3.3 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed, bedrijfsvoering en andere opgaven ....................... 6
   3.4 Voorbereiding transitie fossielvrij Hilversum (2040)..................................................................... 7
4. Verbinding met de stad ....................................................................................................................... 9
5. Communicatie en Participatie ........................................................................................................... 10
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 11
                                                                                                                                                             2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
In het jaarplan 2019 heeft het college aangegeven dat er twee speerpunten centraal staan.
Energiebesparing bij woningen en bedrijven en voorbereiding op de energietransitie. Het college
heeft in 2019 € 650.000 extra geïnvesteerd in de energietransitie met een focus op effectieve
maatregelen, extra en gericht inzetten op terugdringen van energieverbruik.
Mede door de extra impuls ligt de geplande CO2-reductie goed op schema. De doelstelling van een
reductie van 100 kiloton eind 2020 is in zicht.
Samen met de regio, gemeenteraad, adviesgroep, betrokken Hilversummers en stakeholders is de
energietransitie verder gebracht. Het onderwerp leeft en de betrokkenheid is groot.
In 2019 is de intentieovereenkomst voor de oprichting van het regionale Energie Diensten Bedrijf
(EDB) getekend. Een belangrijke stap op weg naar het operationeel worden van het EDB in 2020.
In de regio Noord –Holland Zuid is het proces van de Regionale Energie Strategie (RES) van start
gegaan. Hilversum neemt daar actief aan deel en bewoners en stakeholders zijn betrokken bij het
proces. De concept RES wordt in 2020 aan de gemeenteraad aangeboden.
Tevens is gestart met de transitievisie warmte en de routekaart aardgasvrije wijken. Onderwerpen
die in 2020 worden afgerond.
In de samenwerking in De Meent zijn belangrijke stappen gezet met de stakeholders in de wijk.
Bewonersorganisaties zijn nauw betrokken. Concrete resultaten zijn geboekt in de begeleiding van de
koplopers en in onderzoeken naar de woningen. In 2020 wordt de aanvraag in het kader van het
project aardgasvrije wijken ingediend voor De Meent.
Voor zover zaken nog niet zijn afgerond in 2019 krijgen die een plek in het jaarplan 2020.
                                                                                                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>2. Resultaten 2019
De activiteiten uitgevoerd als geformuleerd in het jaarplan Duurzaam Hilversum 2019 hebben geleid
tot een CO2-reductie van bijna 24 Kton (zie bijlage 1), waardoor de CO2-reductie nu op 84 Kton staat.
                                                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>3. Focus op energiebesparing en voorbereiding op de energietransitie
3.1 Bedrijven
Ambitie: Koplopende bedrijven hebben betere marktkansen gekregen dankzij professionele
ondersteuning bij het besparen van energiegebruik. De overige Hilversumse bedrijven voldoen aan
de minimale eisen voor energieprestatie.
Stimuleren
Vanuit de Green Deal Media is in 2019 ingezet op het stimuleren van duurzame innovatie op het
mediapark. Hiervoor zijn groene lunches georganiseerd om medewerkers van media bedrijven op het
gebied van duurzaamheid te inspireren. Op de dag van de duurzaamheid heeft er een ontbijtsessie
plaatsgevonden met de CEO’s van 10 deelnemers uit de Green Deal Media. Er is een werkgroep afval-
grondstof opgezet, mede door deelname aan de innovatieve challenge van de provincie Noord-
Holland, om tot een gezamenlijke aanpak voor vermindering van afval en collectieve afvalinzameling
te komen. Daadwerkelijke energiebesparing is gerealiseerd met duurzame inkoop van energie voor
de bedrijven op het mediapark.
Vanuit de Green Deal Kantoren en Bedrijfsmatig Vastgoed is ingezet op het creëren van duurzame
business cases voor kantoren en op het verduurzamen van cultureel vastgoed. Zo zijn er business
cases voor energiebesparing opgesteld voor o.a. De Vorstin, het Filmtheater, de Meldkamer en De
Alliantie. Het aanbod van hulp bij het aanvragen van de landelijke SDE subsidie heeft geleid tot 5
SDE+ aanvragen voor bedrijven, wat goed is voor circa 2000 zonnepanelen.
Vanuit het Koplopersproject hebben 8 MKB bedrijven uit het centrum gezamenlijk gewerkt aan het
verduurzamen van hun bedrijfsvoering. Daarbij hebben ze inzicht gekregen in hun CO2-footprint, een
actieplan voor besparing geformuleerd en (gedeeltelijk) uitgevoerd en kennis gedeeld in
groepssessies.
Ook op een aantal bedrijventerreinen is in 2019 gewerkt aan verduurzaming. Op de Gijsbrecht is het
bestuur van Stichting Ondernemersfonds Gijsbrecht proactief bezig met duurzaamheid. Eind
november heeft er een Future Festival plaatsgevonden, mede door ondersteuning van de
Hilversum100, waarbij er onder andere een duurzame pop-up store, een kinder-kookworkshop en
een inspiratiesessie duurzaam vastgoed beheer zijn georganiseerd. Het bestuur is tevens
ondersteund in het opzetten van een project voor verduurzaming in 2020. Op het bedrijventerrein
Hilversum Zuid-West is door de ondernemersvereniging een project voor de ontwikkeling van een
energiepositief bedrijventerrein gestart. Voor het Arenpark is de energietransitie een integraal
onderdeel geworden van het masterplan.
Handhaven
Er wordt proactief gehandhaafd in het kader van de informatieplicht energiebesparing. Voorafgaand
hieraan zijn 1470 bedrijven in Hilversum aangeschreven en is hen kenbaar gemaakt dat zij verplicht
zijn om de zogenaamde erkende energiebesparing maatregelen lijst (EML) moeten invullen, indien zij
boven een bepaalde hoeveelheid gas- en elektraverbruik uitkomen. Tijdens reguliere milieu controles
is energie(besparing) een standaard onderdeel.
                                                                                                   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>3.2 Woningen
Ambitie: In Hilversum worden vanaf 2022 2000 woningen per jaar Aardgasvrijklaar opgeleverd.
Om de stap naar aardgasvrij te versnellen hebben wij in 2019 in regionaal verband een verkenning
gedaan naar een schaalbare aanpak voor het isoleren van woningen. De huidige aanpakken zijn
gefragmenteerd en hebben naar verwachting onvoldoende effect om de beoogde
verduurzamingsslag te bewerkstelligen. Daarom is er door de colleges in de regio aangegeven dat er
in regionaal verband een gebundelde dienstverlening geïnitieerd moest worden. Eind 2019 is er met
een aantal partijen voor deze ketensamenwerking een intentieovereenkomst getekend. Dit heeft
geleid tot een eerste stap in de oprichting van het energiedienstenbedrijf. In 2020 krijgt dit verder
vorm om in de zomer van 2020 gereed te zijn voor uitvoering.
De energiecoöperaties HilverZon en HET zijn in 2019 door de gemeente ondersteund in de uitvoering
van hun activiteiten om de betrokkenheid van bewoners en bedrijven bij de energietransitie in
Hilversum te vergroten en collectieve zonnedaken te realiseren.
In 2019 ius er besloten dat we een aanvraag voor de proeftuin Aardgasvrije Wijken voor een deel van
de Hilversumse Meent gaan indienen. Daarnaast is er een succesvolle subsidieaanvraag gedaan bij de
Provincie Noord-Holland om te kijken naar de haalbaarheid van een warmtenet in de wijk
Kerkelanden.
3.3 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed, bedrijfsvoering en andere opgaven
Ambitie: In 2022 is de organisatie van de gemeente Hilversum CO2-Neutraal en hebben scholen dit
doel vastgelegd in hun onderhoudsplanning.
CO2-footprint
In 2019 is via de Milieubarometer de CO2-footprint van de gemeentelijke organisatie in kaart
gebracht. Hiermee is inzichtelijk gemaakt hoeveel CO2 de gemeente Hilversum binnen de eigen
bedrijfsvoering uitstoot en waar de kansen liggen om deze CO2-uitstoot te verminderen. Deze CO2-
footprint dient als basis voor het nader op te stellen CO2-reductieplan bedrijfsvoering. De
toepasbaarheid van het instrument CO2-prestatieladder t.b.v. de eigen bedrijfsvoering is onderzocht.
Deze wordt zodoende in 2020 geïmplementeerd.
Facilitair
In het vervolg op de acties in 2018, waarin o.a. duurzamere catering is ingevoerd, heeft Facilitair
verder gewerkt aan het stroomlijnen van de afvalscheiding en inkoop van duurzame producten en
diensten. De inkoop van kantoorartikelen is hier een voorbeeld van. Ook is in regionaal verband een
start gemaakt met de inkoop van de duurzame energie vanaf 2022.
Inkoop
Vanuit het programma Energietransitie is input geleverd aan de op te stellen huisvestingsvisie van de
gemeente Hilversum en is in afstemming met de afdeling Inkoop een meting verricht op het aandeel
duurzaamheid in de aanbestedingsprocedures.
                                                                                                      6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Circulariteit
Daarnaast is er verder gewerkt aan vergroten van de kennis over circulaire economie. Een belangrijk
instrumenten om CO2-reductie te realiseren. Zo heeft de gemeente Hilversum meegedaan aan een
Circulaire Challenge in EBU verband, is het regionale kennisnetwerk vergroot en is Blue City in
Rotterdam bezocht. Voor het onderdeel Openbare Ruimte is in samenwerking met de regio Gooi en
Vechtstreek is gestart met kennisdeling en is de toepasbaarheid van een regionale digitale
marktplaats onderzocht. Dit krijgt in 2020 een vervolg.
GPR stedenbouw
GPR stedenbouw is ingezet om duurzaamheid in beeld te brengen, ambities te bepalen én verbeter
voorstellen te doen bij de volgende stedenbouwkundige projecten: Stationsgebied, Arenapark,
Spoorzone en Philipshof. Bij het ontwerpen van het stedenbouwkundige plan Crailo is een
energievisie (gericht op locatie die energie positief is) en een integraal afwegingsinstrument voor
duurzaamheid (het rad van Crailo) ingezet om de duurzaamheidsambities te bepalen en af te wegen.
Scholen
De gemeente biedt de scholen in Hilversum de mogelijkheid om mee te doen aan het landelijke Eco-
Schools programma, ondersteund door stichting Omgevingseducatie Gooi, Vecht en Eemstreek. De
basis bestaat uit een ecoteam van leerlingen die de maatregelen uitvoeren en de rest van de school
betrekken. De school wordt hierbij ondersteund d.m.v. een coach, lessen en materialen. In 2019
hebben de volgende scholen hieraan deelgenomen: het MBO-college, de Kindercampus, het
Comenius College, de Lorenzschool, de Van Hasseltschool, de Jan van Rijckenborghschool, de
Savornin Lohman Mavo, het Fabritiuscollege en de Hilversumse School Vereniging.
Verder is vanuit het programma energietransitie meegewerkt aan de voorbereiding van het Integraal
Huisvestingsprogramma Onderwijs 2020-2035 (IHP), dat in 2020 aan de raad zal worden voorgelegd.
De eerder verleende energiescans voor 17 schoolgebouwen zijn daar ook in meegenomen. De
gemeente stelt het IHP samen met de schoolbesturen op. Het IHP is een mooie kans om de
energietransitie gestructureerd samen met de schoolbesturen aan te pakken voor de
schoolgebouwen.
Sportverenigingen
De gemeente ondersteunt buitensportverenigingen met advies en begeleiding om te verduurzamen.
Zo is onder meer voetbalvereniging Altius ondersteund om succesvol landelijke subsidie voor
zonnepanelen op het clubgebouw aan te vragen en is hen een duurzaamheidslening voor LED-
veldverlichting verstrekt.
3.4 Voorbereiding transitie fossielvrij Hilversum (2040)
Ambitie: In 2040 worden alle gebouwen in Hilversum alleen nog voorzien van duurzaam opgewekte
energie.
Startnotitie Energietransitie en raadsklankbordgroep
Het college heeft eerst als aanzet de kaders geschetst in de Startnotitie energietransitie Hilversum.
Vervolgens is de raadsklankbordgroep “samenwerken aan de energietransitie; de Routekaart”
gestart. Het doel van deze groep is om in nauwe samenwerking met de raadsleden de sturende
kaders te ontwikkelen, waarbinnen de energietransitie zich in Hilversum moet gaan voltrekken. De
klankbordgroep fungeert hetzelfde als voor de invoering van de Omgevingswet. Tevens heeft de
                                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>gemeente een adviesbureau opdracht verleend voor de ontwikkeling van het nieuwe programma
voor de energietransitie in 2019 en 2020, waaronder de warmtetransitie naar fossielvrij.
De energietransitie is een speerpunt in de nieuwe RSA regio Gooi en Vechtstreek
Alle gemeenteraden in de regio hebben de energietransitie als speerpunt ingebracht bij het opstellen
van de nieuwe Regionale Samenwerkingsagenda 2019-2022. De gemeenten willen aansluiten bij de
landelijke CO2-reductiedoelstelling en zien de regio Gooi en Vechtstreek als gewenst schaalniveau om
ambities te realiseren. Deze samenwerking richt zich op:
 1. het versnellen van het verduurzamen van de gebouwde omgeving ( zie ook paragraaf 3.1.2 over
      o.a. het energiedienstenbedrijf )
 2. transitie naar een aardgasvrije regio met hernieuwbare energie.
Startnotitie Regionale Energie Strategie Noord-Holland Zuid
De strategie voor hernieuwbare energie is omschreven in de startnotitie Regionale Energiestrategie
Noord-Holland Zuid (RES NHZ). De gemeenteraad van Hilversum heeft de startnotitie RES NHZ in het
najaar vastgesteld. De RES is een regionale opgave waaraan gemeenten, de Provincie en
Waterschappen samenwerken. De werkzaamheden worden uitgevoerd door het “consortium RES
NHZ”, dat deze overheden samen hebben gevormd. De RES is tevens inbreng voor de
Omgevingsvisie Hilversum, die min of meer parallel wordt ontwikkeld.
Toekomstateliers met adviesgroep duurzame energieopwekking Hilversum
Voor de RES is in het najaar een Adviesgroep Duurzame Energieopwekking met circa 50
Hilversummers gevormd. Zij hebben deelgenomen aan Toekomstateliers over duurzame
energieopwekking, aan de hand van materiaal dat consortium RES NHZ heeft ontwikkeld. De
adviesgroep brengt begin 2020 hun advies uit.
Voorbereiding energietransitie naar aardgasvrije regio
In Gooi en Vechtstreek werken overheden, energiecoöperaties, waterschap, water- en
elektriciteitsnetbeheerders, huurdersverenigingen en woningcorporaties sinds november 2017
samen aan de regionale energietransitie. Dit heeft in 2019 geleid tot de voorbereiding van
energiekansenkaarten, waarin deze partijen data met elkaar uitwisselen en combineren die relevant
zijn voor de energietransitie.
Kaders voor de transitie naar fossielvrij Hilversum vastgesteld.
Het college heeft deze kaders voor de zomer geschetst in de Startnotitie energietransitie Hilversum.
Vervolgens is een raadsklankbordgroep energietransitie gestart om deze kaders samen verder te
ontwikkelen. De gemeente is verplicht om uiterlijk eind 2021 een Transitievisie Warmte vast te
stellen.
Definitief ontwerp zonneproject Anna’s Hoeve fase 2.
De gemeente heeft een haalbaarheidsonderzoek opgesteld voor dit zonneproject. Dit is opgeleverd
in december en besluitvorming hierover volgt in 2020.
                                                                                                     8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>4. Verbinding met de stad
Ambitie: Alle Hilversumse inwoners en bedrijven zijn in de gelegenheid geweest om mee te denken,
te praten en te doen met de Hilversumse energietransitie.
Hilversum100
De Hilversum100 heeft in 2019 verschillende bijeenkomsten georganiseerd om inwoners en
bedrijven in de gelegenheid te stellen om mee te denken, te praten en te doen met de Hilversumse
energietransitie. Zo heeft er een stadsgesprek plaatsgevonden, zijn er i.s.m. de RES werkgroep twee
RES adviesgroep avonden georganiseerd, en heeft de H100 Challenge weer plaatsgevonden. Ook is er
met behulp van de H100 een Pecha Kucha avond, Children Designathon en Impact days
georganiseerd in Hilversum. Ook heeft de H100 actief gewerkt aan de ontwikkeling van het platform
en aan een andere aanpak voor 2020.
Energiecoöperaties
De energiecoöperaties HilverZon en HET zijn in 2019 door de gemeente ondersteund in de uitvoering
van hun activiteiten om de betrokkenheid van bewoners en bedrijven bij de energietransitie in
Hilversum te vergroten en collectieve zonnedaken te realiseren.
In het kader van de Green Deal HET rijdt op Zon heeft HET verder gewerkt aan de implementatie van
het elektrisch autodelen in Hilversum. In 2019 heeft dit geleid tot een zestal rondrijdende elektrische
deelauto’s met een poule van 30 betalende deelnemers.
                                                                                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>5. Communicatie en Participatie
Ambitie: In Hilversum vertellen we duidelijk wat we doen en verantwoorden we transparant over
onze inspanningen en resultaten.
Subsidiekamers
De subsidiekamers zijn geëvalueerd en het college heeft besloten geen subsidiekamer voor
duurzaamheid in te richten en niet verder te gaan met aantal andere subsidiekamers.
Klimaatbegroting
De klimaatbegroting heeft een andere vorm gekregen en is dit jaar een onderdeel geworden van de
jaarlijkse eindrapportage, te weten een overzicht van behaalde resultaten en investeringen. Dit moet
onderdeel worden van de gemeentelijke begrotingscyclus.
                                                                                                  10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Bijlage 1
 Omschrijving maatregel                  Kiloton CO2-
                                         reductie
 Verduurzaming particuliere woningen: PV 1,374
 collectief, individueel, WKO
 Green Deal HET: elektrische auto’s      0,160
 Elektrische auto’s                      0,900
 Koploper project deel 2                 0,500
 Green Deal kantoren                     0,510
 Woningen corporaties                    0,595
 Afvalscheiding PMD                      2,844
 Verduurzamen sportclubs                 0,040
 Verduurzamen particuliere woningen:     4,180
 isolatiemaatregelen 2018
 Green Deal media                        12,520
 Totaal                                  23,623
                                                      11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>