<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Leidraad Natuurinclusief Bouwen
Hilversum 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Leidraad Natuurinclusief bouwen
en ontwikkelen bij nieuwbouw


Inleiding
De gemeente Hilversum vindt het behoud en verbeteren van de stad als leefgebied voor dieren en
planten erg belangrijk. Veel (beschermde) soorten uit de stad hebben het moeilijk. Onze gebouwen
hebben voor moderne bouwtechnieken steeds minder gaten en kieren, waardoor gierzwaluwen,
huismussen en vleermuizen hier geen schuilplek of broedplaats meer vinden.

Om u op weg te helpen hebben wij een ecopuntensysteem ontwikkelt. Dit ecopuntensysteem helpt u
een afweging te maken welke fauna- en groenvoorzieningen u het beste kan realiseren bij uw
nieuwbouwproject. Zodat we er samen voor zorgen dat Hilversum een goede leefomgeving is voor
mens en dier.

Omvang fauna- en groenvoorzieningen
De hoeveelheid aan te brengen faunavoorzieningen en groen hangt samen met de omvang van de
nieuwbouw. Tabel 1 geeft een handvat voor hoeveel ecopunten u kan realiseren op basis van het
volume van het nieuwbouwproject. Een groter gebouw kan een grotere bijdrage leveren aan de
leefomgeving van gebouwbewonende soorten. Vanaf 100 ecopunten adviseren we te variëren in de
type voorzieningen en een ecoloog bij het plan te betrekken.

Tabel 1: Ecopunten bij nieuwbouw

 Grootte           Totaal       Voorbeelden van gebouwtypen
 < 100 m3             10        Garage, aanbouw of bijgebouw

                                Rijtjeswoning of twee-onder-één-kap (enkele woning), kleine
 100-500 m3           30
                                vrijstaande woning, kleine bedrijfs-, winkelpanden
                                Twee-onder-één-kap (beide woningen), ruime vrijstaande woning,
 500-1000 m3          50
                                bedrijfs-, winkelpanden
 1000-1500                      Riante vrijstaande woning, rijtjeswoning (bestaande uit 3 woningen),
                      75
 m3 *                           bedrijfs-, winkelpanden
                  75 + 10 bij   Rijtjeswoning (bestaande uit 4 of meer woningen), flats, bedrijfs-,
 > 1500 m3 *
                 elke 250 m3    winkelpanden

* bij grote projecten kan maatwerk een oplossing bieden en worden afgezien van het
ecopuntensysteem.




                                                                                                   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Voorzieningen op basis van stadslandschap
Hilversum is opgedeeld in 20 stadslandschappen op basis van hun ligging ten opzichte van de
natuurgebieden rondom Hilversum, de type bebouwing en de mate van groen. Deze 3 factoren
bepalen in grote mate voor welke gebouwbewonende soorten de wijk geschikt is.

In groenere stadslandschappen kunt u een grotere bijdrage leveren aan deze gebouwbewonende
soorten door voorzieningen in gebouwen te plaatsen. Terwijl in minder groene wijken juist het
toevoegen van groenvoorzieningen een belangrijke bijdrage levert. Tabel 2 geeft een richtlijn voor
het percentage van ecopunten dat gerealiseerd kan worden in het gebouw of juist in het groen, op
basis van het stadslandschap.

Daarnaast geeft de laatste kolom de belangrijkste voorzieningen die getroffen zouden kunnen
worden voor bepaalde soorten vleermuizen. De soort en het type sluit aan bij de huidige verspreiding
van deze soorten.

Tabel 2: Verplichte ecopunten en voorzieningen bij gebouwen van meer dan 101m3

 Stadslandschap           Ecopunten        Ecopunten       Verplichte voorzieningen
                          gebouw           groen
                          (verplicht)      (verplicht)

 Noordwestelijk
                               75%                -        Kraamverblijf laatvlieger
 Villagebied Buiten

                                                           Kraamverblijf laatvlieger (hoogbouw)
 Noordwestelijk
                               75%                -        Kraamverblijf gewone grootoorvleermuis
 Villagebied Binnen
                                                           (laagbouw)
                                                           Massawinterverblijf gewone dwergvleermuis
 Mediapark                       -              25%
                                                           (hoogbouw)
                                                           Kraamverblijf laatvlieger (hoogbouw)
 Buitenrand Noord en
                               50%                -        Kraamverblijf gewone grootoorvleermuis
 Oost
                                                           (laagbouw)
 Binnenrand Noord en
                                                           Massawinterverblijf gewone dwergvleermuis
 Oost                          50%                -
                                                           (hoogbouw)
 Geuzenbuurt                     -              25%        -
 Centrumrand Oost                -              25%        -
 Centrum                         -              10%        -
 Centrumrand Zuid               -               25%        -
 Binnenrand Zuidwest           50%                         Kraamverblijf gewone dwergvleermuis
                                                           Massawinterverblijf gewone dwergvleermuis
 Havenkwartier                   -              25%
                                                           (hoogbouw)
 Buitenrand Zuid               50%                         Kraamverblijf laatvlieger
 Bedrijventerrein                                          Massawinterverblijf gewone dwergvleermuis
                                 -              25%
 Kerkelanden                                               (hoogbouw)
                                                           Massawinterverblijf gewone dwergvleermuis
 Schilderskwartier             75%                -
                                                           (hoogbouw)
 ’t Hoogt van ‘t Kruis         75%                         Kraamverblijf gewone grootoorvleermuis
 Arenapark                                      25%        Kraamverblijf laatvlieger

                                                                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> Stadslandschap           Ecopunten        Ecopunten       Verplichte voorzieningen
                          gebouw           groen
                          (verplicht)      (verplicht)
                                                           Massawinterverblijf gewone dwergvleermuis
 Van Riebeeckkwartier          50%               -
                                                           (hoogbouw)
                                                           Kraamverblijf laatvlieger (hoogbouw)
 Monnikenberg en
                               50%               -         Kraamverblijf gewone grootoorvleermuis
 West Indiëkwartier
                                                           (laagbouw)
 Hilversumse Meent             50%               -         Kraamverblijf laatvlieger
 Kerkelanden                   50%              25%        Kraamverblijf laatvlieger



Mogelijke gebouw- en groenvoorzieningen en aantal ecopunten
U heeft nu een beeld van het aantal ecopunten dat u zou kunnen realiseren en/of de nadruk ligt op
voorzieningen aan gebouwen of in het groen op basis van het stadslandschap. Op basis van tabel 3
kunt u bepalen hoeveel en welke voorzieningen u wilt treffen om deze ecopunten te realiseren.
Tabel 3A geeft richtlijnen voor gebouwvoorzieningen en tabel 3B voor de groenvoorzieningen. Ook
dieren houden van diversiteit in leefomgeving daarom adviseren we om niet meer punten te
realiseren dan het aangegeven maximum ecopunten per gebouw.

Meer informatie over hoe de voorzieningen kunnen worden gerealiseerd en welke eisen
vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen aan deze voorzieningen stellen, kunt u lezen in de
mitigatiecatalogus van Arcadis. In deze mitigatiecatalogus kunt u naast de generieke eisen die
soorten aan verblijfplaatsen stellen ook informatie vinden over maatvoering, invliegopeningen,
locatie, hoogte, verlichting, beplanting, windrichting en materiaal per type voorziening. Deze
mitigatiecatalogus kunt u opvragen door een mail te sturen naar
natuurinclusiefbouwen@hilversum.nl.

Voor de genoemde kraamverblijven en massawinterverblijven voor de vleermuissoorten in tabel 3
verdient u meer ecopunten omdat vleermuizen eisen stellen aan een minimum grootte. Meer
informatie over deze groottes en andere eisen kunt u vinden in paragraaf 3.2.1 de mitigatiecatalogus
van Arcadis.




                                                                                                    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Tabel 3A: Voorzieningen en de ecopunten voor gebouwen.
Bij alle voorzieningen zijn de eisen uit de mitigatiecatalogus van Arcadis leidend.

                                                                              Ecopunten Maximale
                                                                                        ecopunten
                                                                                        per gebouw
Toegankelijke spouwmuur leefruimte (alleen bij nieuwbouw)
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.1.1
Geschikt als: zomer/kraam/paarverblijf gewone dwergvleermuis,
gewone grootoorvleermuis, laatvlieger                                                 1      30
Eis: minimaal 1,5 m2
Punten: per m2

Toegankelijke spouwmuur leefruimte (alleen bij hoogbouw)
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.1.1
Geschikt als: massawinterverblijf gewone dwergvleermuis,
zomer/kraam/paarverblijf gewone dwergvleermuis, gewone                                1      50
grootoorvleermuis, laatvlieger
Eis: minimaal 10m2
Punten: per m2

Aanpassing gevelrand voor vleermuizen
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.1.2
Geschikt als: zomer/kraam/paarverblijf gewone dwergvleermuis,
gewone grootoorvleermuis, laatvlieger                                                 10
Eis: 3 compartimenten
Punten: per 5 m2
                                                                                             20
Geschikt als: Klein zomer/paarverblijf
Eis: 1 - 1,5 m2, 1-2 compartimenten                                                   3
Punten: per verblijf

Aanpassing gevelrand voor vleermuizen (alleen hoogbouw)
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.1.2
Geschikt als: massawinterverblijf gewone dwergvleermuis,
zomer/kraam/paarverblijf gewone dwergvleermuis, gewone                                10     40
grootoorvleermuis, laatvlieger
Eis: 3 compartimenten
Punten: per 10 m2

Aanpassing gevelrand voor gierzwaluw
Mitigatiecatalogus par. 3.1.2 en 4.1.3
Eis: minimaal 4 verblijven per woning, per verblijfplaats                             2      12
Punten: per verblijfplaats

Vleermuiskast in gevel woning
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.1.4
Geschikt als: zomer/paarverblijf/kraamverblijf gewone dwergvleermuis
en zomerverblijf gewone grootoorvleermuis en laatvlieger                              5      20
Eis: 3 compartimenten, minimaal 1,5m2
Punten: per kast



                                                                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                       Ecopunten Maximale
                                                                                 ecopunten
                                                                                 per gebouw
Geschikt als: klein zomer/paarverblijf kleine soorten zoals gewone         2
dwergvleermuis
Eis: 0,5-1,5m2, 2 compartimenten
Punten: per kast

Vleermuiskast in gevel flat
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.1.5
Geschikt als: zomer/paarverblijf/kraamverblijf gewone dwergvleermuis       5
en zomerverblijf gewone grootoorvleermuis en laatvlieger
Eis: 3 compartimenten, minimaal 1,5m2
Punten: per kast                                                                      20

Geschikt als: klein zomer/paarverblijf kleine soorten zoals gewone         2
dwergvleermuis
Eis: 2 compartimenten, 0,5-1,5m2
Punten: per kast

Vleermuisverblijf achter gevelplaat
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.1.6
Geschikt als: zomer/kraam/paarverblijf gewone dwergvleermuis,
gewone grootoorvleermuis, laatvlieger                                      3          15
Eis: minimaal 1,5m2
Punten: per m2

Huismuskast in gevel
Mitigatiecatalogus par. 3.1.1 en 4.1.7
Geschikt als: broedplaats huismus                                          2          12
Eis: minimaal 4 per gebouw
Punten: per kast

Gierzwaluwkast in gevel
Mitigatiecatalogus par. 3.1.2 en 4.1.8
Geschikt als: broedplaats gierzwaluw
Eis: minimaal 4 per gebouw                                                 3          18
Punten: per kast

Vleermuiskast hoeksteunoplossing
Mitigatiecatalogus par.3.2.1 en 4.1.9
Geschikt als: zomer/paarverblijf/kraamverblijf gewone dwergvleermuis       3
en laatvlieger
Eis: 3 compartimenten, minimaal 1,5m2
Punten: per m2                                                                        20

Geschikt als: Kleine verblijfplaats                                        2
Eis: 0,5-1,5m2, 2 compartimenten
Punten: per verblijfplaats

Boeiboorden met vleermuisopeningen
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 4.2.1
Geschikt als: zomer/paarverblijf/kraamverblijf gewone dwergvleermuis
en laatvlieger                                                             6
                                                                                           6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                        Ecopunten Maximale
                                                                                  ecopunten
                                                                                  per gebouw
Eis: gehele boeiboord toegankelijk maken                                               12
Punten: per boeiboord

Betimmering rond schoorsteen
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 5.1.1
Geschikt als: zomer/paarverblijf gewone dwergvleermuis en laatvlieger                  10
Eis: rondom hele schoorsteen geschikt maken                                 5
Punten: per schoorsteen
Nieuwe vleermuisvriendelijke schoorsteen
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 5.1.2
Geschikt als: zomer/paarverblijf gewone dwergvleermuis, gewone
grootoorvleermuis en laatvlieger                                           10          20
Eis: schoorsteen rondom geschikt maken
Punten: per schoorsteen

Aanpassing loodslab rondom schoorsteen
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 5.1.3
Geschikt als: zomer, paar, kraamverblijf gewone dwergvleermuis en
laatvlieger en zomerverblijf gewone grootoorvleermuis                       3          6
Eis: -
Punten: per schoorsteen

Vleermuisruimte in dakconstructie
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 5.3.1
Geschikt als: zomerverblijf/paarverblijf gewone dwergvleermuis,
gewone grootoorvleermuis en laatvlieger, klein winterverblijf gewone       10          20
dwergvleermuis
Eis: minimaal 1,5x1,5m
Punten: per m2

Vleermuis-/gierzwaluwverblijf onder dakpannen
Mitigatiecatalogus par. 3.1.2 en 3.2.1 en 5.3.2
Geschikt als: zomerverblijf/paarverblijf/kraamverblijf gewone
dwergvleermuis, gewone grootoorvleermuis, laatvlieger, Brandt’s             2          50
vleermuis en franjestaart en nestplek gierzwaluw
Eis: Minimaal over 3 meter daklengte
Punten: per m2

Gierzwaluwpannen
Mitigatiecatalogus par. 3.1.2 en 5.3.3
Geschikt als: nestplaats voor gierzwaluw
Eis: Minimaal 4 per gebouw                                                  3          12
Punten: per gierzwaluwpan

Huismussendakpannen
Mitigatiecatalogus par. 3.1.1 en 5.3.4
Geschikt als: nestplaats voor huismus                                       2          12
Eis: Minimaal 4 per gebouw
Punten: per huismuspan


                                                                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                     Ecopunten Maximale
                                                                               ecopunten
                                                                               per gebouw
Vleermuisverblijf in overstek
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 5.4.1
Geschikt als: zomer/paar/kraamverblijf gewone dwergvleermuis,
zomerverblijf gewone grootoorvleermuis en laatvlieger                    3
Eis: minimaal 1,5 m2
Punten: per m2                                                                      12

Geschikt als: Kleine verblijfplaats                                      2
Eis: 0,5-1,5m2
Punten: per verblijf

Vogelnest in overstek
Mitigatiecatalogus par. 3.1.1 en 3.1.2 en 5.4.4
Geschikt als: nestplaats voor huismus, gierzwaluw en spreeuw             3          15
Eis: minimaal 4 in te bouwen kasten voor een soort
Punten: per ingebouwde kast

Opgeschoven vogelschroot
Mitigatiecatalogus par. 3.1.1 en 5.4.7
Geschikt als: nestplaats voor huismus                                    1          15
Eis: over minimaal 50% v/d lengte van het gebouw
Punten: per meter

Aangepaste dakgoot
Mitigatiecatalogus par. 3.1.1 en 3.1.2 en 5.4.7
Geschikt als: nestplaats van huismus en gierzwaluw                       3          12
Eis: minimaal 4 in te bouwen kasten voor een soort
Punten: per ingebouwde kast

Vleermuisverblijf in zolderruimte
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 6.1.1
Geschikt als: zomer/paar/kraamverblijf/(massa)winterverblijfplaats
gewone dwergvleermuis, zomerverblijf gewone grootoorvleermuis en         5          50
laatvlieger
Eis: minimaal 8m3, lengte, breedte en hoogte alle minimaal 1,5m
Punten: per m3

Vleermuisverblijf in (bestaande) kelder
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 6.2.1
Geschikt als: winterverblijf gewone dwergvleermuis en gewone
grootoorvleermuis (en andere soorten zoals watervleermuis),
zomerverblijf gewone grootoorvleermuis                                  100        100
Eis: minimaal 35m3, inschakelen deskundig ecoloog
Punten: 100

Geschikt als: klein vleermuisverblijf in kelder                         50
Eis: 20-35m2
Punten: per verblijf

Ondergronds vleermuiswinterverblijf
Mitigatiecatalogus par. 3.2.1 en 6.2.2
                                                                                         8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                        Ecopunten Maximale
                                                                                  ecopunten
                                                                                  per gebouw
Geschikt als: winterverblijf gewone dwergvleermuis en gewone                100*
grootoorvleermuis (en andere soorten zoals watervleermuis),
zomerverblijf gewone grootoorvleermuis                                                        100
Eis: minimaal 35m3, inschakelen deskundig ecoloog
Punten: 100
                                                                             50
Geschikt als: klein ondergronds vleermuisverblijf
Eis: 20-35m2
Punten: per verblijf


* een ondergrondse parkeervoorzieningen van meer dan 50 auto’s is erg kansrijk voor een
ondergronds vleermuiswinterverblijf.




Tabel 3B: Groene ecopunten

                                                         Ecopunten                Aanvullende
                                                                                  eisen/punten
 Aanplant inheemse boom
                                                             10                           -
 (minimaal 6 cm stamomtrek)
 Behoud van inheemse boom
                                                             20
 (minimaal 50 cm stamomtrek)
 Aanplant fruitboom
                                                               5
 (tenminste half- of hoogstam)
 Aanplant dichte haag                                      1 per m1          minimaal 1.30m hoog
 Aanplant inheemse struik                                3 per m2 per
                                                                                          -
 (tenminste 80 cm hoog)                                kroondoorsnede
                                                         5 per m2 per
 Behoud inheemse struik
                                                       kroondoorsnede
 Aanplant wintergroene struik
                                                               2                          -
 (tenminste 80 cm hoog)
 Inheemse kruiden in tuin of plantsoen                     1 per m2                      -
 Inheems kruidenrijk grasland                              1 per m2                      -
 Klimplant tegen muur of schutting                         1 per m2               minimaal 2 m2
 Aangepaste verlichting voor vleermuizen                  3 per tuin                     -
 Takkenril                                                 2 per m1               max. 10 punten
 Aanleg visvrije tuinvijver                                3 per m2               max. 10 punten
 Ecodak met mos en sedum                                  0,5 per m2
 Ecodak met inheemse grassen en kruiden                    1 per m2
 Ecodak met struiken en bomen                              3 per m2




                                                                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Voor welke soorten is mijn gebouw geschikt?
In de onderstaande tabel staat beknopt weergegeven welke onderdelen van gebouwen geschikt zijn
voor de diverse voorzieningen voor huismus, gierzwaluw en vleermuizen.

Tabel 4: Geschikte onderdelen van gebouwen voor natuurinclusieve voorzieningen

 Onderdeel            Mogelijkheden
 < 3 meter             winterverblijf vleermuizen (kelder)*

                       nestplaats huismus en gierzwaluw
 3-4 meter
                       paar- en zomerverblijf vleermuizen*

                       nestplaats huismus en gierzwaluw
 > 4 meter             paar- en zomerverblijf vleermuizen*
                       kraamverblijf vleermuizen*

 trappenhuis,
                       massa-winterverblijf gewone dwergvleermuis*
 liftschacht

                         nestplaats huismus en gierzwaluw
                         paar- en zomerverblijf vleermuizen*
 pannendak (schuin)
                         kraamverblijf vleermuizen*
                         groendak

 platdak               groendak


* voor alle vleermuisvoorzieningen geldt dat een donkere omgeving van belang is. Voor de gewone
grootoorvleermuis in het bijzonder.

Vragen
Als u meer informatie wilt over deze leidraad, werkzaamheden aan gebouwen en de Wet
natuurbescherming dan kunt u contact opnemen via natuurinclusiefbouwen@hilversum.nl




                                                                                                  10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>