<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>   00000001




                              GIERZWALUWINVENTARISATIE SMP
NOVEMBER 2020                 GEMEENTE HILVERSUM

   Gierzwaluwinventarisatie          Buiting Advies BV       1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>COLOFON
Opdrachtgever              Gemeente Hilversum

Datum                      November 2020
Status                     Definitief
Projectnummer              2020-086

Auteur                     Jeroen Willems
Controle                   Tim Asbreuk




Gierzwaluwinventarisatie                        Buiting Advies BV   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUD
1       INLEIDING                                     4
2       ONDERZOEKSMETHODIEK                           5
3       RESULTATEN                                    7
4       DISCUSSIE EN CONCLUSIE                       10




Gierzwaluwinventarisatie         Buiting Advies BV        3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1        INLEIDING
In 2020 heeft Buiting Advies in opdracht van de gemeente Hilversum de startinventarisatie (nulmeting) voor
gierzwaluwen in Hilversum uitgevoerd.

De inventarisatie vormt de basis van de monitoring binnen het Soort Management Plan (SMP). De monitoring
is noodzakelijk om in de toekomst de populatieontwikkeling van de gierzwaluw en daarmee de lokale staat
van instandhouding te kunnen volgen en zal jaarlijks worden uitgevoerd gedurende 10 jaar.




Gierzwaluwinventarisatie                            Buiting Advies BV                                    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2         ONDERZOEKSMETHODIEK
MONITORING MIDDELS TRANSECTMETHODE
De inventarisatie en monitoring van gierzwaluwen is uitgevoerd middels een transectenmethode. Hiervoor
zijn in Hilversum 26 transecten uitgezet. Deze transecten zijn in april 2020 op kaart ingetekend op basis van
kenmerken van de bebouwing en verspreidingspatronen van gierzwaluwen in databases, zie afbeelding 1. De
transecten hebben een lengte van ongeveer 1500 meter. De totale lengte van de transecten samen is
daarmee bijna 40 kilometer. De onderzochte transecten liggen verspreid door Hilversum met een nadruk op
de voor gierzwaluwen meest kansrijke wijken. Enkele transecten (bedrijventerreinen) zijn minder geschikt,
hier is de gemeente Hilversum voornemens om ze in de komende jaren geschikter te maken.

Gierzwaluwen komen voor als broedvogel in Hilversum, maar de dichtheden verschillen per bebouwingstype
en wijk. Gierzwaluwen zijn lastig te monitoren. Sovon geeft aan dat van laag door de straten “gierende”
exemplaren het aantal per deelgebied (in dit geval transect) door 1,5 moet worden gedeeld (Sovon, 2020).
Middels deze methode kan een indicatie worden gegeven van het aantal broedgevallen. Gierzwaluwen zijn
het best te monitoren in de periode juni-juli vlak voor zonsondergang.




Afbeelding 1: De geïnventariseerde gierzwaluwtransecten (paars). Linksboven is de Hilversumse Meent ingevoegd.




Gierzwaluwinventarisatie                                 Buiting Advies BV                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>VELDONDERZOEK
Het gierzwaluwenonderzoek is uitgevoerd in de periode van 1 juni tot en met 15 juli. De inventarisaties
vonden daarbij plaats tussen 2 uur voor zonsondergang en zonsondergang. De activiteit van gierzwaluwen is
in deze periode het hoogst. De onderzoeken zijn onder goede weersomstandigheden (geen regen, harde wind
en/of kou) uitgevoerd (zie tabel 1).




Afbeelding 2: beste perioden om gierzwaluwen te inventariseren (bron: Kennisdocument Gierzwaluw opgesteld door
BIJ12).

Alle territorium indicerende waarnemingen zijn ingevoerd op Waarneming.nl. Dit betreffen langsgierende
gierzwaluwen of bezoek aan de nestplaats. Na validatie worden deze aan de NDFF toegevoegd.

 TABEL 1: VELDBEZOEKEN
 Ronde     Datum              Transecten                      Onderzoeker*      Weersomstandigheden
 1         9 juni 2020        1 t/m 4                         BE; JW            17 °C, Droog
 2         10 juni 2020       15 t/m 18                       BE; JW            16 °C, Droog
 3         15 juni 2020       21 t/m 23                       BE; EL            21 °C, Droog
 4         24 juni 2020       13-14, 20 & 24-26               BE; EL; JW        25 °C, Droog
 5         25 juni 2020       5-7, 9-10 & 12                  BE; EL; JW        22°C, Droog
 6         13 juli 2020       8,11 & 19                       BE; EL; JW        21 °C, Droog
 BE= B. Eijkelenkamp, EL= E. Loonen, JW= J. Willems




Gierzwaluwinventarisatie                                Buiting Advies BV                                        6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>3        RESULTATEN
In tabel 2 zijn de aangetroffen gierzwaluwen per transect aangegeven.
 TABEL 2: AANGETROFFEN GIERZWALUWEN PER TRANSECT
 TRANSECTNUMMER                  AANTAL GIERENDE                   NESTBEZOEK                  TOTAAL
                                  GIERZWALUWEN
 1                                        6                              0                        6
 2                                        0                              0                        0
 3                                        0                              0                        0
 4                                        3                              0                        3
 5                                        24                             0                       24
 6                                        55                             0                       55
 7                                        0                              0                        0
 8                                        6                              0                        6
 9                                        0                              0                        0
 10                                       0                              0                        0
 11                                       42                             0                       42
 12                                       0                              0                        0
 13                                       0                              0                        0
 14                                       9                              0                        9
 15                                       20                             0                       20
 16                                       5                              0                        5
 17                                       2                              0                        2
 18                                       0                              0                        0
 19                                       26                             0                       26
 20                                       14                             1                       15
 21                                       12                             0                       12
 22                                       0                              0                        0
 23                                       28                             1                       29
 24                                       11                             0                       11
 25                                       15                             0                       15
 26                                       12                             0                       12
 Totaal                                  290                             2                       292
In afbeelding 2 zijn de aantallen overzichtelijk weergegeven in een staafdiagram per transect.




Gierzwaluwinventarisatie                            Buiting Advies BV                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                              Waarnemingen gierzwaluw per transect
 60

 50

 40

 30

 20

 10

  0



                                           Nestindicerend      Nestbezoekend

Afbeelding 2. Aantallen waarnemingen per lijntransect

Tabel 3 geeft een indicatie van het aantal broedgevallen middels de methode van Sovon (totaal aantal
waarnemingen/1,5).
 TABEL 3: INDICATIE AANTAL BROEDGEVALLEN PER TRANSECT
 TRANSECTNUMMER              AANTAL BROEDGEVALLEN                 NESTBEZOEK                  TOTAAL
                              (WAARNEMINGEN/1,5)
 1                                       4                             0
 2                                       0                             0                         0
 3                                       0                             0                         0
 4                                       2                             0                         2
 5                                      16                             0                        16
 6                                      37                             0                        37
 7                                       0                             0                         0
 8                                       4                             0                         4
 9                                       0                             0                         0
 10                                      0                             0                         0
 11                                     28                             0                        28
 12                                      0                             0                         0
 13                                      0                             0                         0
 14                                      6                             0                         6
 15                                     13                             0                        13
 16                                      3                             0                         3
 17                                      1                             0                         1
 18                                      0                             0                         0
 19                                     17                             0                        17
 20                                      9                             1                        10
 21                                      8                             0                         8
 22                                      0                             0                         0
 23                                     19                             1                        19
 24                                      7                             0                         7
 25                                     10                             0                        10
 26                                      8                             0                         8
 Totaal                                193                             2                        195

Gierzwaluwinventarisatie                                    Buiting Advies BV                          8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Zoals aangegeven bij de methode zijn de lijntransecten ingetekend op basis van kenmerken van de bebouwing
en verspreidingspatronen van gierzwaluwen in de databases. Onderstaande afbeeldingen (3a t/m d) geven
een beeld van de wijken die met veel waarnemingen en wijken met geen waarnemingen.




Afbeelding 3a t/m d, Linksboven en rechtsboven, voorbeelden van transecten met veel waarnemingen (GZ6 en GZ11)
Onder voorbeelden van transecten met 0 waarnemingen (GZ3 en GZ10).




Gierzwaluwinventarisatie                                Buiting Advies BV                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>4        DISCUSSIE EN CONCLUSIE
In totaal zijn er verspreid over de transecten 290 gierzwaluwen waargenomen die nestindicerend gedrag
vertonen. Daarnaast zijn er 2 waarnemingen gedaan van gierzwaluwen die een nest bezochten. Het aantal
gierzwaluwen per transect varieert van 0 tot 55.

De methode van Sovon indiceert 195 broedgevallen langs de transecten en de nabije omgeving. Per transect
varieert het aantal (indicatieve) broedgevallen van 0 tot 37.

Totaalbeeld Hilversum en verschillen in lijntransecten
Aangezien elk transect éénmaal onderzocht is, kunnen er geen conclusies getrokken worden over de
resultaten per transect afzonderlijk. De transecten zijn gezamenlijk representatief voor de populatie binnen
Hilversum. Indien deze inventarisaties op dezelfde wijze herhaald worden in de komende jaren, dan kan er
hiermee iets gezegd worden over de groei of afname van de totale populatie.

Wel kan er gekeken worden naar kenmerken binnen de stad, zoals groen in de wijk en soort huizen. De top 5
transecten met elk 20 of meer ‘gierende’ exemplaren zijn: GZ5, GZ6, GZ11, GZ15, GZ19 en GZ23. Deze wijken
kenmerken zich door de aanwezigheid van vooral huizen met pannendaken en een variatie van bredere en
smallere straten De transecten met weinig resultaat blijken met name industrieterreinen te zijn en hoogbouw
met platte daken.




Gierzwaluwinventarisatie                              Buiting Advies BV                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Gierzwaluwinventarisatie   Buiting Advies BV   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                        HUISMUSINVENTARISATIE SMP
 MEI 2020               GEMEENTE HILVERSUM


Huismusinventarisatie          Buiting Advies BV    1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>COLOFON
Opdrachtgever           Gemeente Hilversum

Datum                   Mei 2020
Status                  definitief
Projectnummer           2020-078

Auteur                  Erika Loonen
Controle                Tim Asbreuk




Huismusinventarisatie                        Buiting Advies BV   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>INHOUD
1       INLEIDING                                    4
2       ONDERZOEKSMETHODIEK                          5
3       RESULTATEN                                   7
4       DISCUSSIE EN CONCLUSIE                       9




Huismusinventarisatie            Buiting Advies BV       3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>1        INLEIDING
In 2020 heeft Buiting Advies in opdracht van de gemeente Hilversum de startinventarisatie (nulmeting) voor
huismussen in Hilversum en de Hilversumsche Meent uitgevoerd.

De inventarisatie vormt de basis van de monitoring binnen het Soort Management Plan (SMP). De monitoring
is noodzakelijk om in de toekomst de populatieontwikkeling van de huismus en daarmee de lokale staat van
instandhouding te kunnen volgen. De monitoring is uitgevoerd middels transecttellingen.

In deze rapportage zijn de resultaten van de transecttellingen weergegeven.




Huismusinventarisatie                                Buiting Advies BV                                   4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>2         ONDERZOEKSMETHODIEK
MONITORING MIDDELS TRANSECTMETHODE
De inventarisatie in 2020 als onderdeel van de SMP-monitoring van huismussen is uitgevoerd middels het
tellen van transecten. Hiervoor zijn in Hilversum 26 transecten uitgezet. Deze transecten zijn in april 2020 op
kaart ingetekend op basis van kenmerken van de bebouwing en verspreidingspatronen van huismussen in
databases, zie afbeelding 1. De transecten hebben een lengte van ongeveer 1500 meter. De totale lengte van
de transecten is daarmee bijna 40 kilometer. De te onderzoeken transecten liggen verspreid door Hilversum
met een nadruk op de voor huismussen meest kansrijke wijken. Enkele transecten (bedrijventerreinen) zijn
minder geschikt, hier is de gemeente Hilversum voornemens om ze in de komende jaren geschikter te maken.
In het kader van het SMP zijn deze transecten een waardevolle aanvulling.




                                                                                    24
                                                                                         23
                        26


                                                                                                           22
                                                                                                     21
                25                                                                        20

                                                                                         18
                                                                                                          16
                                                                                19
                                                9                                         17
                              10                                11                                              15

                                                                               12               14
                  1                         8

                                                                     6
                                                       7                        5          13
                                   2

                                                3                        4

Afbeelding 1: De geïnventariseerde huismustransecten (paars). Linksboven is de Hilversumsche Meent ingevoegd.

VELDONDERZOEK
Het huismussenonderzoek is uitgevoerd in de periode van 1 april tot en met 15 mei. De inventarisaties vonden
daarbij plaats tussen 1 uur na zonsopgang en uiterlijk 12 uur ‘s middags. De activiteit van huismussen is in
deze periode het hoogst. De onderzoeken zijn onder goede weersomstandigheden (geen regen, harde wind
en/of kou) uitgevoerd (zie tabel 1).




Huismusinventarisatie                                      Buiting Advies BV                                         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Afbeelding 2: beste perioden om huismussen te inventariseren (bron: Kennisdocument Huismus opgesteld door BIJ12).

Alle zingende mannetjes zijn geregistreerd, daarnaast zijn alle overige adulte huismussen geteld, veelal met
nestindicatieve waarnemingen (transport van voedsel of nestmateriaal, paar in broedbiotoop). De
waarnemingen worden toegevoegd aan de viewer, zodat deze extra data ook kan worden gebruikt als input
voor het SMP-traject en voor de ontwikkeling van het Ecologisch Netwerk Hilversum. Ook zijn de
waarnemingen ingevoerd op Waarneming.nl zodat deze na validatie worden toegevoegd aan de NDFF.

 TABEL 1: VELDBEZOEKEN
 Datum         Transecten                            Onderzoeker(s)*         Weersomstandighe     Bijzonderheden
                                                                             den
 09-04-2020       H17- H19                           TA                      Zonnig 8-13 °C                  -
 16-04-2020       H4-H6, H13, H14, H16, H20-24       EL & TA                 Zonnig 7-14 °C                  -
 21-04-2020       H1-H3, H7, H8                      EL                      Zonnig 10-14 °C                 -
 22-04-2020       H9-H12                             EL                      Zonnig 7-17 °C                  -
 23-04-2020       H25 & H26                          EL                      Zonnig 11-20 °C                 -
 07-05-2020       H15                                JW                      Zonnig 15 °C                    -
*TA= T. Asbreuk, EL= E. Loonen, JW= J. Willems.




Huismusinventarisatie                                    Buiting Advies BV                                          6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>3         RESULTATEN
In tabel 2 zijn de aangetroffen huismussen per transect aangegeven. Hierbij is onderscheid gemaakt in
zingende huismussen en overige territoriumindicerende waarnemingen (paring, nestbouw, paar in
broedbiotoop, etc.). In de laatste kolom is het totaal aantal huismussen per transect weergegeven.

 TABEL 2: AANGETROFFEN HUISMUSSEN PER TRANSECT
 TRANSECTNUMMER         AANTAL HUISMUSSEN                         OVERIG TERRITORIUM                    TOTAAL
                             ZINGEND                                  INDICEREND
 H1                             27                                         20                              47
 H2                              4                                         5                               9
 H3                             16                                         3                               19
 H4                             15                                         11                              26
 H5                              9                                         7                               16
 H6*                            16                                         42                              58
 H7                              2                                         0                               2
 H8                              6                                         3                               9
 H9                             13                                         6                               19
 H10                             1                                         3                               4
 H11                             5                                         1                               6
 H12                             4                                         4                               8
 H13                             0                                         0                               0
 H14                             6                                         5                               11
 H15                            12                                         0                               12
 H16*                            8                                         2                               10
 H17                            21                                         1                               22
 H18                            32                                         5                               37
 H19                            15                                         5                               20
 H20                            36                                         6                               42
 H21                            23                                         0                               23
 H22                            63                                         24                              87
 H23                            36                                         1                               37
 H24                            46                                         13                              59
 H25                            37                                         13                              50
 H26                            25                                         17                              42
* de tellingen bij H6 en H16 zijn deels beïnvloed door de werkzaamheden in de wijk. Door de renovatie van het straatwerk
bij H16 was hier meer verstoring aanwezig dan elders. Bij H6 waren ze de woningen aan het renoveren.




Huismusinventarisatie                                     Buiting Advies BV                                          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                     Huismussen per transect in 2020
 100
  90
  80
  70
  60
  50
  40
  30
  20
  10
   0
        1   2   3   4   5    6   7   8   9   10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26


Afbeelding 3: aantal aangetroffen huismussen in 2020 per transect. De zingende mannetjes (donkerblauw) en totaal
aantal adulte huismussen in broedbiotoop (donkerblauw + lichtblauw).




Afbeelding 4: Geschikte bebouwing met veel schuilgelegenheid rondom (transect 21: 23 zingende mannetjes).




Huismusinventarisatie                                    Buiting Advies BV                                         8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>4         DISCUSSIE EN CONCLUSIE
In totaal zijn er verspreid over de transecten 478 zingende mannetjes geteld en 678 adulte huismussen
(mannetjes en vrouwtjes) vastgesteld. Het aantal territoria per transect varieert van 0 tot 87.

Lage aantallen of plekken waar huismussen ontbreken kenmerken zich door vrijwel ongeschikte gebouwen als
bedrijventerreinen met veel platte daken.

In Hilversum varieert de dichtheid aan huismussen sterk in wijken met op het oog geschikte bebouwing. Dit
zijn met name woningen met een bouwjaar tussen 1950 en 1980. In wijken met rijtjeshuizen en
appartementengebouwen met pannendaken worden (veel) huismussen aangetroffen. Deze gebouwen
hebben vaak dezelfde bouwkundige kenmerken (ruimte onder dakpannen/achter dakgoot, slecht sluitende
kantpannen) welke door huismussen benut kunnen worden als broedplaats. In deze wijken zijn relatief grote
verschillen in dichtheden waargenomen van +/- 5 huismussen tot meer dan 80 huismussen per transect.

In het kader van het SMP is het interessant om te onderzoeken welke variabelen deze verschillen precies
verklaren. Tijdens de tellingen in het noorden en noordoosten van Hilversum viel in ieder geval op dat de
hoeveelheid huismussen toenam naarmate de bosrand werd genaderd.




Afbeelding 5: links zeer geschikte rijtjeswoningen met pannendaken (transect 22: 63 zingende mannetjes) tegen de
bosrand (rechtsachter op de foto) met daartussen schrale vegetaties, tuinen en open zand. Rechts een foto van een
relatief nieuwe wijk met veel huismussen (transect 24: 46 zingende mannetjes) welke ook nabij de bosrand is gelegen.




Afbeelding 6: langs transect in het bedrijventerrein Arenapark (transect 13, 0 zingende mannetjes) ontbreken voor
huismussen geschikte gebouwen om in te nestelen. Hier zijn dan ook geen huismussen aangetroffen.




Huismusinventarisatie                                      Buiting Advies BV                                           9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Huismusinventarisatie   Buiting Advies BV   10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                               LAATVLIEGERINVENTARISATIE SMP
NOVEMBER 2020                  GEMEENTE HILVERSUM

   Laatvliegerinventarisatie          Buiting Advies BV        1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>COLOFON
Opdrachtgever               Gemeente Hilversum

Datum                       November 2020
Status                      Definitief
Projectnummer               2020-086

Auteur                      Babette Eijkelenkamp
Controle                    Tim Asbreuk




Laatvliegerinventarisatie                          Buiting Advies BV   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>INHOUD
1       INLEIDING                                    4
2       ONDERZOEKSMETHODIEK                          5
3       RESULTATEN                                   8
4       DISCUSSIE EN CONCLUSIE                       9




Laatvliegerinventarisatie        Buiting Advies BV       3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>1         INLEIDING
In 2020 heeft Buiting Advies in opdracht van de gemeente Hilversum de startinventarisatie (nulmeting) voor
de laatvlieger in Hilversum uitgevoerd.

De inventarisatie vormt de basis van de monitoring binnen het Soort Management Plan (SMP). De monitoring
is noodzakelijk om in de toekomst de populatieontwikkeling van de laatvlieger en daarmee de lokale staat van
instandhouding te kunnen volgen en zal jaarlijks worden uitgevoerd gedurende 10 jaar.




Laatvliegerinventarisatie                           Buiting Advies BV                                    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>2         ONDERZOEKSMETHODIEK
De laatvlieger is een relatief algemene vleermuis, die landelijk in aantallen afneemt. Laatvliegers verblijven
met name in gebouwen. Veel van de exacte levenswijze en de eisen die aan verblijfplaatsen worden gesteld
door de laatvlieger zijn momenteel nog grotendeels onbekend. Van laatvliegers is bekend dat zij meer
voorkomen langs de randen van steden en nabij parken. Het zwaartepunt van de transecten ligt dan ook langs
de randen van Hilversum

MONITORING MIDDELS TRANSECTMETHODE
De laatvlieger wordt gemonitord middels 7 lijntransecten. Tijdens transecttellingen worden alle
waarnemingen van laatvliegers vastgelegd. Laatvliegers leggen ’s avonds grote afstanden af. Laatvliegers zijn
minder algemeen dan de gewone dwergvleermuis en de trefkans is kleiner. Om de trefkans te vergroten zijn
de transecten voor de laatvlieger relatief lang en worden de transecttellingen ieder jaar twee keer uitgevoerd.
Een transect is ongeveer 3-7 kilometer lang en is tussen 15 mei en 15 juli en onder, voor laatvlieger, gunstige
weersomstandigheden tussen zonsondergang en 3 uur daarna onderzocht.




Laatvliegerinventarisatie                             Buiting Advies BV                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Afbeelding 1: De geïnventariseerde laatvliegertransecten (blauw). Linksboven is de Hilversumsche Meent ingevoegd.


Laatvliegerinventarisatie                                Buiting Advies BV                                          6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Een deel van de waarnemingen zijn ingevoerd op waarneming.nl. Na validatie worden deze aan de NDFF
toegevoegd.


 TABEL 1: VELDBEZOEKEN
 Ronde     Datum       Transecten                              Onderzoeker*   Weersomstandigheden
 1         9-6-2020    LV1; LV5                                BE; JW         17 tot 14 °C
                                                                              Zwak tot matige wind
                                                                              Droog
 3           10-6-2020        LV2; LV3                         BE; JW         16 tot 15 °C
                                                                              Droog
                                                                              Zwakke wind
 5           15-6-2020        LV4; LV6                         BE; EL         21 tot 18 °C,
                                                                              Droog
                                                                              Zwakke wind
 7           24-6-2020        LV1; LV2; LV7                    EL; JW; BE     25 tot 23 °C
                                                                              Droog
                                                                              Matige wind
 10          25-6-2020        LV3; LV4; LV5                    EL; JW; BE     25 tot 23 °C
                                                                              Zwakke wind
                                                                              Droog
 13          13-7-2020        LV6; LV7                         BE/EL; JW      19 tot 15 °C
                                                                              Zwakke wind
                                                                              Droog
 * BE= B. Eijkelenkamp, EL= E. Loonen, JW= J. Willems,




Laatvliegerinventarisatie                                Buiting Advies BV                           7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>3         RESULTATEN
In tabel 2 zijn de aangetroffen laatvliegers per transect aangegeven.

 TABEL 2: AANGETROFFEN LAATVLIEGERS PER TRANSECT
 TRANSECTNUMMER       AANTAL LAATVLIEGERS 1ste               AANTAL LAATVLIEGERS 2ste   HOOGSTE
                               ronde                                  ronde              AANTAL
 LV1                              2                                      6                  6
 LV2                              0                                      0                  0
 LV3                              4                                      5                  5
 LV4                              3                                      3                  3
 LV5                              1                                      0                  1
 LV6                              2                                      2                  2
 LV7                              4                                      2                  4
 Totaal                          12                                     18                 21




Laatvliegerinventarisatie                             Buiting Advies BV                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>4         DISCUSSIE EN CONCLUSIE
In totaal zijn er verspreid over de transecten 12 en 18 laatvliegers vastgesteld gedurende de twee
onderzoeksronden. Het aantal waarnemingen per transect loopt van 0 tot 6.

Laatvliegers zijn erg mobiel en de transecten lang. De verblijfplaats van de laatvlieger kan tientallen tot enkele
honderden meters van het punt van de waarneming vandaan liggen. Van laatvliegers is bekend dat zij in de
stad verblijven en in het buitengebied foerageren. Het is dan ook, mede gezien het tijdstip waarom de
transecten zijn gelopen, zeer aannemelijk dat alle aangetroffen laatvliegers uit Hilversum afkomstig zijn.

De kans op het aantreffen van (meerdere) laatvliegers neemt toe naarmate men dichterbij een grote
verblijfplaats of vliegroute komt. Het is dan ook interessant om rondom de plekken waar dit jaar veel
laatvliegers zijn aangetroffen, te zoeken naar verblijfplaatsen.




Laatvliegerinventarisatie                              Buiting Advies BV                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Laatvliegerinventarisatie   Buiting Advies BV   10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                              VLEERMUIZENINVENTARISATIE SMP
NOVEMBER 2020                 GEMEENTE HILVERSUM

  Vleermuizeninventarisatie          Buiting Advies BV        1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>COLOFON
Opdrachtgever               Gemeente Hilversum

Datum                       November 2020
Status                      Definitief
Projectnummer               2020-086

Auteur                      Babette Eijkelenkamp
Controle                    Jeroen Willems, Tim Asbreuk




Vleermuizeninventarisatie                             Buiting Advies BV   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>INHOUD
1       INLEIDING                                     4
2       ONDERZOEKSMETHODIEK                           5
3       RESULTATEN                                    9
4       DISCUSSIE EN CONCLUSIE                       11
5       AANBEVELINGEN                                12




Vleermuizeninventarisatie        Buiting Advies BV        3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>1        INLEIDING
In 2020 heeft Buiting Advies in opdracht van de gemeente Hilversum de startinventarisatie (nulmeting) voor
de gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en de gewone grootoorvleermuis in Hilversum uitgevoerd.

De inventarisatie vormt de basis van de monitoring binnen het Soort Management Plan (SMP). De monitoring
is noodzakelijk om in de toekomst de populatieontwikkeling van de gewone dwergvleermuis, ruige
dwergvleermuis en de gewone grootoorvleermuis en daarmee de lokale staat van instandhouding te kunnen
volgen en zal jaarlijks worden uitgevoerd gedurende 10 jaar.




Vleermuizeninventarisatie                           Buiting Advies BV                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>2        ONDERZOEKSMETHODIEK
In dit hoofdstuk wordt de onderzoeksmethode toegelicht. Als uitgangspunt voor het onderzoek zijn de wat
algemener voorkomende soorten gekozen die in gebouwen leven. Dit betreffen de gewone dwergvleermuis,
ruige dwergvleermuis en de gewone grootoorvleermuis.

ACHTERGROND VLEERMUISSOORTEN
De gewone dwergvleermuis is met afstand de algemeenste vleermuis van Nederland, zeker in de bebouwde
kom. Voor de ruige dwergvleermuis en de gewone grootoorvleermuis geldt dat deze niet zeldzaam zijn, maar
wel degelijk schaarser dan de gewone dwergvleermuis. Daar waar de gewone dwergvleermuis voornamelijk
gebruik maakt van gebouwen, gebruiken de andere twee soorten (met name de ruige dwergvleermuis) ook
vaak bomen als paarlocatie. Bij de hier uitgewerkte methodiek worden de aantallen paarterritoria genomen
als maat voor de populatiegrootte van deze soorten. Een paarterritorium is te herkennen aan zogenoemde
sociale roepen. Dit stoten alleen de mannetjes uit, wanneer zij in hun eigen territorium vliegen rondom het
paarverblijf of roepen vanuit het paarverblijf.

MONITORING MIDDELS LIJNTRANSECTEN
De paarterritoria van de gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en gewone grootoorvleermuis zijn in
beeld gebracht middels lijntransectmonitoring. Er zijn hiervoor 31 lijntransecten uitgezet. Elk van ongeveer 1,5
kilometer lang. De transecten zijn gelijkmatig verdeeld over heel Hilversum en de routes zijn random gekozen.
Op deze wijze is een representatieve steekproef verkregen van de populaties van de drie vleermuissoorten.
De transecten zijn gelopen met een normaal wandeltempo. Hierbij is getracht zo min mogelijk halt te houden
en het tempo zo gelijk mogelijk te houden, zodat de omstandigheden zo gelijk mogelijk bleven.

Tijdens het lopen van de lijntransecten is een batlogger vastgehouden met de hand, waarmee de sociale
roepen en echolatie-geluiden van de vleermuizen zijn opgenomen. Naderhand zijn deze opnames
geanalyseerd.




Vleermuizeninventarisatie                             Buiting Advies BV                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>  Afbeelding 1: De geïnventariseerde lijntransecten (rood). Linksboven is de Hilversumsche Meent ingevoegd.
Vleermuizeninventarisatie                                Buiting Advies BV                                    6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>UITVOER VELDONDERZOEK
De lijntransecten zijn gelopen in de paarperiode namelijk van 15 augustus tot en met 30 september. Volgens
de kennisdocumenten van B12 is de meest geschikte periode om baltsgedrag van de gewone- en ruige
dwergvleermuis en gewone grootoorvleermuis waar te nemen. De routes werden gelopen vanaf een half uur
na zonsondergang tot 3,5 uur na zonsondergang. De onderzoeken zijn onder goede weersomstandigheden
(geen regen, harde wind en/of kou) uitgevoerd (zie tabel 1).




Afbeelding 2: beste perioden om gewone dwergvleermuis (en ruige dwergvleermuis en gewone grootoorvleermuis) te
inventariseren (bron: Kennisdocument gewone dwergvleermuis opgesteld door BIJ12).

 TABEL 1: VELDBEZOEKEN
 Ronde     Datum       Transecten                             Onderzoeker*      Weersomstandigheden
 1         24-08-2020  GD05; GD06; GD13; GD14;                BE; JW            19 tot 15C
                       GD15; GD16; GD17; GD20;                                  Zwak tot matige wind
                       GD21; GD26; GD28                                         Droog
                                                                                Half- tot zwaarbewolkt

 2          25-08-2020       GD1; GD2; GD08; GD9;             BE; JW            20 tot 19C
                             GD10; GD11                                         Matig tot krachtige wind
                                                                                Droog
                                                                                Halfbewolkt
 3          26-08-2020       GD03; GD04; GD07; GD12;          BE; JW            16 tot 14C
                             GD18; GD19; GD27; GD28                             Zwak tot matige wind
                             GD29; GD30                                         Droog
                                                                                Halfbewolkt
 4          27-08-2020       GD22; GD23; GD24; GD25           BE; JW            19 tot 17C
                                                                                Zwakke wind
                                                                                Droog tot lichte motregen
                                                                                Zwaarbewolkt
 * JW= J. Willems, BE= Babette Eijkelenkamp




Vleermuizeninventarisatie                              Buiting Advies BV                                         7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>ANALYSE GELUIDSOPNAMES
De batlogger geluidsopnames zijn geanalyseerd met behulp van het programme Batexplorer. De opnames van
elk lijntransect zijn apart behandeld. Wanneer de geluiden van de opnames van de sociale roepen vertraagd
worden afgespeeld, dan zijn de verschillen tussen de de gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en
gewone grootoorvleermuis (goed) te horen.

Omdat de mannetjes van de dwergvleermuizen hierbij vaak rondvliegen en de individuele dieren niet van
elkaar zijn te onderscheiden, worden roepen met een minimaal tijdsverschil van 30 seconden als verschillende
individuen beschouwd.

Er is daarom vanaf aanvang van een lijntransect elke halve minuut aangevinkt of er één of meer roepende
vleermuisgeluiden in voorkomen. Indien het er meer dan één zijn, is dit als één territorium geteld het
gemiddeld aantal roepen per territorium is daarbij ook genoteerd. Een halve minuut komt ongeveer overéén
met 50 meter lopen met een wandeltempo van alle observatoren van 4 km/uur.

Gewone grootoorvleermuizen
Gewone grootoorvleermuizen kennen geen territoriaal gedrag. Zij gebruiken wel sociale geluiden, maar niet
om vrouwtjes in hun territorium te lokken, zoals het geval bij ruige dwergmuizen. Er is daarom voor deze
soort geen territorium bepaald. Een ander argument is dat de trefkans op een gewone grootoorvleermuis
kleiner is. Dit wordt veroorzaakt doordat zij ander vlieggedrag vertonen. Ze vliegen niet in kleine rondjes voor
baltsvluchten of voor het foerageren in de bebouwde omgeving. Ook is de trefkans kleiner doordat het geluid
voor hun echolocatie doorgaans erg zacht is, waardoor gewone grootoorvleermuizen sneller “gemist” worden
met de batlogger.




Vleermuizeninventarisatie                             Buiting Advies BV                                      8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>3        RESULTATEN
In tabel 2 zijn de resultaten uit de geluiden-analyse weergegeven van de gewone dwergvleermuis (Pp), ruige
dwergvleermuis (Pn) en gewone grootoorvleermuis (Pa) per lijntransect aangegeven. Per soort is het aantal
territoria bepaald en het aantal opnames binnen de range van een halve minuut.

 TABEL 2: AANTAL TERRITORIA PER LIJNTRANSECT
                                          GEM.                          GEM.       AANTAL
                        AANTAL          OPNAMES /    AANTAL           OPNAMES /   INDIVIDUEN
                      TERRITORIA    TERRITORIUM     TERRITORIA    TERRITORIUM
  LIJNTRANSECT                     Pp                            Pn                  Pa
 GD1                         0                          0                            0
 GD2                         0                          0                            0
 GD3                         8             1            0                            0
 GD4                         10            2            1                1           0
 GD5                         42            2            1                1           0
 GD6                         7             2            1                1           0
 GD7                         4             1            0                            0
 GD8                         5             1            2                1           0
 GD9                         0                          0                            0
 GD10                        2             1            2                1           0
 GD11                        0             0            0                            0
 GD12                        28            2            0                            0
 GD13                        8             1            0                            0
 GD14                        24            2            0                            0
 GD15                        4             2            0                            0
 GD16                        12            2            1                1           0
 GD17                        1             1            0                            0
 GD18                        8             2            0                            0
 GD19                        25            1            0                            0
 GD20                        8             1            0                            0
 GD21                        4             1            0                            0
 GD22                        5             2            0                            0
 GD23                        2             2            0                            0
 GD24                        0                          0                            0
 GD25                        1              1           0                            0
 GD26                        23             2           0                            0
 GD27                        16             2           0                            0
 GD28                        10             2           0                            0
 GD29                        11             1           0                            0
 GD30                        19             2           0                            1
 GD31                        7              1           0                            0
 Totaal                     294            1,5          8                1           1

In afbeelding 2 zijn de aantallen overzichtelijk weergegeven in een staafdiagram per transect.




Vleermuizeninventarisatie                               Buiting Advies BV                                9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                              Territoria gewone (Pp), ruige dwerg- (Pn) en
                               individuen gewone grootoorvleermuis (Pa)

 50

 40

 30

 20

 10

  0
      GD1
            GD2
                  GD3
                        GD4
                              GD5
                                    GD6
                                          GD7
                                                GD8
                                                      GD9
                                                            GD10
                                                                   GD11
                                                                          GD12
                                                                                 GD13
                                                                                        GD14
                                                                                               GD15
                                                                                                      GD16
                                                                                                             GD17
                                                                                                                    GD18
                                                                                                                           GD19
                                                                                                                                  GD20
                                                                                                                                         GD21
                                                                                                                                                GD22
                                                                                                                                                       GD23
                                                                                                                                                              GD24
                                                                                                                                                                     GD25
                                                                                                                                                                            GD26
                                                                                                                                                                                   GD27
                                                                                                                                                                                          GD28
                                                                                                                                                                                                 GD29
                                                                                                                                                                                                        GD30
                                                                                                                                                                                                               GD31
                                                                                          Pp          Pn       Pa

Afbeelding 2. Aantal territoria gewone en ruige dwergvleermuis en individuen gewone grootoorvleermuis.

Zoals aangegeven bij de methode zijn de lijntransecten random uitgezet over geheel Hilversum om zo een
representatief beeld te krijgen van de populatie van heel Hilversum. Onderstaande afbeeldingen (3a t/m d)
geven een beeld van de wijken die veel territoria bevatte en zeer weinig territoria.




Afbeelding 3a t/m d, Linksboven en rechtsboven, voorbeelden van druk bezette wijken met territoria (GD5 en GD12)
Onder voorbeelden van de slechtst met territoria bezette wijken (GD1 en GD2).

Vleermuizeninventarisatie                                                                        Buiting Advies BV                                                                                               10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>4        DISCUSSIE EN CONCLUSIE
Verantwoording analyse methode
De territoria zijn bepaald door de opnames te verdelen in tijdsblokken van een halve minuut, dit om
dubbeltelling van rondvliegende dwergvleermuizen te voorkomen. Elk tijdsblok welke een sociale roep bevat
is aangemerkt als territorium. Omdat het aantal roepen mogelijk wel een indicatie geeft voor de aantallen of
de kwaliteit van het territorium zijn ook deze weergegeven. Er zijn in totaal 31 lijntransecten onderzocht en
daarin in totaal 294 territoria van de gewone dwergvleermuis aangetroffen.

Verschillen tussen soorten
Uit de resultaten blijkt dat er van de gewone grootoorvleermuis slechts éénmaal een individu is aangetroffen.
Zoals aangegeven bij de methode, is de trefkans voor de gewone grootoorvleermuis een stuk kleiner. Dit
resultaat kan daarom zo laag zijn door de trefkans of doordat er daadwerkelijk weinig gewone grootoren
worden aangetroffen in het gebied. Aangezien de lage trefkans niet zal veranderen in de volgende jaren, kan
gesteld worden dat een vooruitgang eventueel wel naar boven kan komen. Dit geldt niet voor een eventuele
achteruitgang, aangezien de aantallen daarvoor te laag zijn. Ook ruige dwergvleermuizen zijn een stuk minder
aangetroffen dan de gewone dwergvleermuis. Hoewel ruige dwergvleermuizen een stuk minder algemeen
zijn, geldt voor deze soort ook dat de trefkans wat lager ligt doordat ruige dwergvleermuizen vaak territoriaal
gedrag vertonen vanuit de verblijfplaats (vaak een boom), terwijl gewone dwergvleermuizen al roepend
rondjes vliegen.

Totaalbeeld Hilversum en verschillen in lijntransecten
Aangezien elk transect éénmaal onderzocht is, kunnen er geen conclusies getrokken worden over de
resultaten per transect afzonderlijk. De transecten zijn gezamenlijk representatief voor de populatie binnen
Hilversum. Indien deze inventarisaties op dezelfde wijze herhaald worden in de komende jaren, kan er iets
gezegd worden over de groei of afname van de totale populatie.

Wel kan er gekeken worden naar kenmerken binnen de stad, zoals groen in de wijk en soort huizen. De top 5
transecten met elk meer dan 20 territoria zijn: GD5; GD12; GD14; GD20 en GD28. Deze wijken kenmerken zich
door grotere vrijstaande huizen of twee-onder-één-kap woningen, smallere straten met afwisselend en veel
groen. De transecten met weinig resultaat blijken met name industrieterreinen te zijn, wijken met
rijtjeswoningen en hoogbouw en weinig gevarieerd groen.

Aangezien de transecten random zijn uitgezet, kan het zijn dat er een variatie is aan type woonwijk en groen
binnen één transect, waardoor de invloed van factoren nog niet kan worden beoordeeld binnen deze
rapportage.




Vleermuizeninventarisatie                             Buiting Advies BV                                    11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>5        AANBEVELINGEN
Om een beter beeld te krijgen van de factoren die van invloed zijn op het succes van de vleermuizen binnen
een gebied is het aan te bevelen de data te reflecteren tegen kenmerken van de wijk. Zo kan de “ideale wijk”
voor vleermuizen wellicht worden vastgesteld.




Vleermuizeninventarisatie                            Buiting Advies BV                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Vleermuizeninventarisatie   Buiting Advies BV   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>