<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Aan:
de gemeenteraden van Stede Broec, Drechterland en Enkhuizen

Betreft: Rekenkamerrapport HVC

EMBARGO TOT 15 MEI 2014, 18.00 UUR.


Stede Broec, 7 mei 2014


Geachte gemeenteraad,

Door middel van deze brief willen wij u informeren over de uitkomsten van het gezamenlijke
rekenkameronderzoek van 17 rekenkamercommissies van in totaal 19 gemeenten naar HVC . Met dit
onderzoek willen de gezamenlijke rekenkamercommissies inzicht verschaffen in de verhouding tussen
gemeenten en de HVC wat betreft gemeentelijke taken en commerciële activiteiten, besluitvorming, risico’s,
risicobeheersing en verantwoording. Het onderzoek is bedoeld om de raden van de participerende gemeenten
te ondersteunen bij hun kaderstellende en controlerende taak.

Procedure en tijdpad
U ontvangt dit rapport onder embargo tot donderdagmiddag 15 mei 2014 , 18.00u. Dit embargo houdt in dat
tot dat moment geen gegevens uit deze brief en bijlagen (rapportage en reactie HVC) gepubliceerd of op
andere wijze openbaar gemaakt mogen worden. Op 15 mei 2014 om 18.00u wordt het rapport openbaar. U
ontvangt dit omvangrijke rapport al wat eerder zodat u het rapport kunt lezen en zich een oordeel kunt vormen
voordat het rapport breed beschikbaar komt.

De colleges van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland hebben vooraf gelegenheid gehad om een bestuurlijke
reactie te formuleren. De colleges van Enkhuizen en Drechterland hebben echter aangegeven met een
bestuurlijke reactie te willen komen na afstemming met het bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling
Centrale Afvalverwijderingsbedrijf West-Friesland (GR CAW). Stede Broec had nog enkele vragen voor de
rekenkamercommissie en zal mogelijk ook wachten tot afstemming in GR CAW-verband. We verwachten de
bestuurlijke reactie van de drie colleges begin juni 2014. Zodra deze bestuurlijke reactie er is, geven we als
rekenkamercommissie graag een toelichting aan de drie raden. Dit zal naar verwachting in de tweede helft van
juni plaatsvinden.

Het is vervolgens aan de gemeenteraden van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland om door middel van een
raadsvoorstel de conclusies van de rekenkamercommissie over te nemen en de colleges te vragen de
aanbevelingen op te volgen. In overleg met de griffie zal dit naar verwachting in een raadsvergadering na de
zomervakantie plaatsvinden.


Conclusies Rkc SED (op basis van het rapport)

We vatten onderstaand de conclusies uit het rapport samen en geven daarbij aan wat volgens de
Rekenkamercommissie SED de meest relevante punten zijn voor Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland. Voor
een uitgebreide beschouwing verwijzen we u naar het eindrapport zoals opgesteld door IPR Normag (hierna:
het rapport).


Conclusie 1. Kritisch over het functioneren van het besturingsmodel
Het besturingsmodel functioneert zoals afgesproken en formeel vastgelegd. Een deel van de aandeelhouders in
HVC c.q. de wethouders is daar tevreden over. Een ander deel van de aandeelhouders ervaart het


Rekenkamercommissie Stede Broec, Enkhuizen, Drechterland              Secretaris/onderzoeker: Martijn Mussche
Postbus 20                                                            email: rekenkamercommissieSED@stedebroec.nl
1610 AA Bovenkarspel                                                  telefoon: 06 15947001
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>besturingsmodel als complex. Ook hebben ze vragen en vinden ze dat ze weinig invloed en zeggenschap
hebben gezien de risico's die de gemeente loopt.

Conclusie 2. Verandering van strategie en risicoprofiel van HVC
HVC heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld van afvalverwerker tot energie-, duurzaamheids-, en
grondstoffenbedrijf. Het bedrijf pakt duurzaamheidsprojecten op buiten het verzorgingsgebied van de
deelnemende gemeenten. Deze transitie is conform de besluitvorming door de aandeelhouders en HVC heeft
de gemeenteraden hierover geïnformeerd. Dat neemt niet weg dat er bij verschillende gemeenteraden -
                           1
bijvoorbeeld in Enkhuizen - vragen zijn gerezen over de strategische herpositionering. HVC is steeds meer
commercieel actief en dat houdt ook in dat het commerciële risico is toegenomen. De gemeenten zijn
financieel risicodragend, niet alleen voor het vermogen dat ze geïnvesteerd hebben, maar ook voor een
negatief exploitatieresultaat. Dat risico is reëel aangezien HVC zowel in 2011 als in 2012 verliesgevend was. In
2011 bedroeg het verlies € 11,2 mln., in 2012 € 19,5 mln. Ook in 2013 en 2014 verwacht HVC verliesgevend te
     2
zijn. Het weerstandsvermogen van HVC is relatief klein. Als de verliezen verder toenemen, dan zal HVC een
beroep doen op de financiële middelen van de aandeelhoudende gemeenten. Dit heeft ook gevolgen voor
Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland.

Daarnaast staan de deelnemende gemeenten garant voor rente en aflossing van leningen van HVC van circa
€ 625 mln. De omvang van dit risico is voor:
     Stede Broec € 7,0 mln.;
     Enkhuizen        € 5,9 mln.;
                                  3
     Drechterland € 6,3 mln. .

Resumerend: Door de veranderde strategie en het daarmee toegenomen commerciële risico van HVC is ook
het financiële risico voor Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland toegenomen.

Conclusie 3. Weinig invloed gemeente(raden), maar wel groot belang
Er is een disbalans tussen het huidige risicoprofiel van HVC en de volledig risicodragende rol van de gemeenten
enerzijds, en de invloed en betrokkenheid van de aandeelhoudende gemeenten op hun bedrijf anderzijds.
Er zijn twee ‘categorieën’ aandeelhouders:
       afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten ;
       gemeenten die het aandeelhouderschap hebben belegd in een gemeenschappelijke regeling.
Stede Broec, Drechterland en Enkhuizen behoren tot de tweede categorie. Samen met de andere West-Friese
gemeenten nemen de SED-gemeenten via de Gemeenschappelijke Regeling Centraal Afvalverwijderingsbedrijf
West-Friesland ( GR CAW) deel in HVC. De GR CAW is dus aandeelhouder, niet de individuele gemeenten. Het
voordeel is dat de West-Friese gemeenten in de GR CAW een gezamenlijk standpunt kunnen bepalen en
daarmee sterker staan als aandeelhouder met 10,8% van de aandelen. Het nadeel is dat de West-Friese
gemeenteraden op nog grotere afstand van HVC staan, dan gemeenteraden van rechtstreeks deelnemende
gemeenten. De gemeenteraden van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland kunnen hun controlerende en
toezichthoudende taak op HVC uitoefenen door zienswijzen te geven op de begroting en jaarrekening van de
GR CAW.

Resumerend: De gemeenteraden van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland hebben geen rechtstreekse
invloed op het beleid van HVC. Zowel sturing als toezicht en controle loopt via de GR CAW. Al met al hebben de
raden weinig formele invloed.

Conclusie 4. Informatievoorziening: meer is niet altijd beter
De huidige informatievoorziening is transparant, maar onvoldoende op maat gesneden. Het bestuur van HVC
informeert de aandeelhouders proactief en intensief. Er is sprake van grote transparantie richting
aandeelhouders-wethouders en ambtelijk adviseurs. Maar de stukken zijn te uitgebreid en zijn onvoldoende
toegespitst op de informatiebehoefte van raadsleden.


1
  Zie de beantwoording van raadsvragen van de CDA-fractie in Enkhuizen van 4 februari 2013.
2
  Bron: Brief HVC aan de aandeelhouders d.d. 5 juli 2013.
3
  Gemeenschappelijke Regeling Centraal Afvalverwijderingsorgaan West-Friesland, Artikel 25, lid 3: De deelnemende gemeenten zijn uit
hoofde van de garantie als bedoeld in dit artikel verbonden naar verhouding van hun respectievelijke inwoneraantallen per 1 januari van
het jaar waarin een verbintenis tot betaling onder de garantie verschuldigd en opeisbaar is geworden.




                                                                                                                              Pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Conclusie 5. Doelomschrijving GR niet in lijn strategie HVC
Het doel van de GR CAW waar Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland deel van uitmaken luidt "het vaststellen
                                                                                          4
en (doen) uitvoeren van het beleid ten aanzien van huishoudelijke en andere afvalstoffen". Dit terwijl het
strategisch profiel van HVC in de afgelopen jaren verder is verbreed richting duurzaamheidsprojecten en
commerciële activiteiten. Dit betekent dat de strategie en koers van HVC en de (statutaire) doelomschrijving
breder zijn dan de doelomschrijving van de GR CAW die – namens de gemeenten - aandeelhouder van HVC is.
Het is aan de gemeenteraden van om de portefeuillehouders erop aan te spreken dat de GR CAW zich beperkt
tot het overeengekomen doel.

Conclusie 6. Complexiteit vergt kennis en competenties
De complexiteit van de onderwerpen en het speelveld vergt financiële, technische, juridische en
sectordeskundigheid van de aandeelhouder. Deze deskundigheid is in een gemeenschappelijke regeling - zoals
in geval van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland - beter te organiseren door specialisatie en de inzet van
een bestuurder die thuis is in het werkveld. Maar de standpuntbepaling richting HVC verloopt veelal buiten de
gemeenteraad om. In de praktijk blijkt het tijdig betrekken van gemeenteraden bij standpuntbepaling niet
mogelijk binnen de beschikbare tijd. In vrijwel alle situaties staan raadsleden meer op afstand, waardoor hier
ook meer behoefte is aan kennis en inzicht in het besturingsmodel.


Conclusie 7. Toezichthoudende taak Raad van Commissarissen (RvC)
De toezichthoudende rol op HVC is grotendeels belegd bij de RvC. De onderzoekers constateren dat er
verwevenheid kan zijn tussen toezicht houden op, het adviseren van het bestuur van HVC en het behartigen
van de belangen van (clusters) aandeelhouders. Ook directie en RvC van HVC constateren zelf dat de aldus
benoemde leden van de RvC niet onafhankelijk zijn volgens de Nederlandse corporate governance code.


Conclusie 8. Er kleven mogelijk juridische en financiële risico's aan de aan- of inbestedingsrelatie met HVC
Naast het hoofdonderzoek is aanvullend onderzoek verricht naar de huidige onderhandse gunning aan HVC.
Mogelijk had er sprake moeten zijn van een Europese aanbesteding. Vrijstelling van Europese aanbesteding is
mogelijk als de gemeente voldoet als er sprake is van de zogeheten "quasi-inbestedings-uitzondering" of van de
"uitsluitend recht-uitzondering". Of dit het geval is in Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland, kon binnen de
scope van dit onderzoek niet worden vastgesteld. De juridische beoordeling en duiding van het al dan niet op
juiste wijze aan- en inbesteden is juridisch complex en heeft om die reden geen onderdeel uitgemaakt van ons
onderzoek. Het onderzoek leidt tot de algemene conclusie dat er mogelijk juridische en financiële risico’s
kleven aan de huidige aan- en inbestedingsrelatie met HVC.


Aanbevelingen Rkc SED

Deze conclusies leiden tot een aantal aanbevelingen (in het rapport aangeduid als aandachtspunten, zie blz. 23
en verder). De Rkc SED raadt de gemeenteraden van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland aan de
onderstaande aanbevelingen over te nemen en hun respectievelijke colleges te verzoeken deze in het bestuur
van de GR CAW in te brengen en hiervoor in het bestuur draagvlak te creëren. Het is vervolgens aan het GR
bestuur (als aandeelhouder van HVC) om deze punten in de aandeelhoudersvergadering in te brengen. Het is
daarmee een drietrapsraket:
    1) de raad neemt de aanbevelingen over en draagt het college op deze op te volgen;
    2) het college c.q. de portefeuillehouder brengt deze aanbevelingen in in het GR CAW-bestuur;
    3) het GR CAW-bestuur brengt de aanbevelingen in in de aandeelhoudersvergadering. Het is daarbij
         raadzaam dat het GR CAW-bestuur hiervoor vooraf contact zoekt met andere aandeelhouders om
         draagvlak voor de aanbevelingen te vinden.

Algemene aanbeveling: Samenwerking West-Friesland
     De voordelen van een gemeenschappelijke regeling zit in de bundeling van kennis, expertise en tijd.
       Bovendien kunnen de zeven West-Friese gemeenten als gezamenlijke aandeelhouder een grotere
       stem inbrengen (10,8% van de aandelen van HVC), dan elke gemeente afzonderlijk. Het nadeel van

4
    Gemeenschappelijke Regeling Centraal Afvalverwijderingsorgaan West-Friesland, Artikel 3, lid 1.




                                                                                                      Pagina 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>        zeggenschap via de GR CAW is dat de gemeenteraden echt op afstand staan, en getrapt c.q. indirect
        invloed kunnen uitoefenen op HVC. Het is voor de Rkc SED echter de vraag of de individuele
        gemeenteraden meer formele directe invloed in de vorm van direct aandeelhouderschap moeten
        willen. Met enerzijds het aanwenden van informele invloed en anderzijds het scherp formuleren van
        de doelen en kaders van de GR CAW kunnen de gemeenteraden van Stede Broec, Enkhuizen en
        Drechterland ook sturing en controle uitoefenen. Voorwaarde hiervoor is afstemming en
        samenwerking tussen de gemeenteraden van de zeven West-Friese gemeenten om zo tot een
        bundeling van invloed te komen.

Aanbeveling 1. Strategie en koers
    Verricht een heroriëntatie op het strategisch en risico profiel HVC.
    Besluit over aanpassing doelomschrijving gemeenschappelijke regeling. Het doel van de GR CAW, waar
       Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland deel van uitmaken, wijkt af van dat van HVC. In beginsel kiest
       HVC nu een bredere en meer commerciële strategie dan past bij het doel van de GR CAW. Het is aan
       de West-Friese gemeenteraden om te bepalen hoe zij hiermee om willen gaan.

Aanbeveling 2. Besluitvorming en bevoegdheidsverdeling
    Zorg voor duidelijkheid over de werkwijze van het besturingsmodel, met name over de bevoegdheden
       van de raden richting het bestuur van de GR CAW en de bevoegdheden van het bestuur van de GR
       CAW richting HVC.
    Stimuleer het delen van kennis tussen de diverse aandeelhouders voor meer actief
       aandeelhouderschap.
    Overweeg het aandeelhouderschap te differentiëren.

Aanbeveling 3. Rolvervulling
    Zorg voor voldoende waarborgen van de benodigde competenties van de vertegenwoordigende
       aandeelhouder en ambtelijke ondersteuning. Bijvoorbeeld door specialisatie, externe ondersteuning
       en/of het groeperen van aandeelhouders.
    Heroverweeg de inrichting en werking van de gemeenschappelijke regeling. De rol en betrokkenheid
       van de achterliggende colleges en gemeenteraden kan worden vergroot. Dit opdat de raden hun
       controlerende en kader stellende functie beter kunnen vervullen.


Aanbeveling 4. Beleid en risico
    Verzoek om een monitorsystematiek waarmee de beleidsrealisatie en ondernemingsdoelen kunnen
       worden gevolgd en besproken met de aandeelhoudende gemeenten.
    Verzoek erom dat het bestuur van HVC middellange en lange termijn prognoses verstrekt.

Aanbeveling 5. Informatievoorziening
    Stel een informatieprotocol op over de onderwerpen en wijze van informatievoorziening richting
       belanghebbenden (RvC, aandeelhouders, college en raad). Een aandachtspunt is gedoseerde en op
       maat gesneden informatie ten behoeve van raadsleden.
    Verlang verdere optimalisatie van de informatieverstrekking.

Aanbeveling 6. Toezicht
    Versterk de toezichthoudende rol van aandeelhouders en ontwikkel een toezichtkader waarbij
       gemeenten vastleggen op welke wijze zij hun aandeelhoudende rol vervullen richting HVC.
    Heroverweeg de wijze van directe benoeming van commissarissen door clusters aandeelhouders en
       de samenstelling van de RvC.

Aanbeveling 7. Interventie
    Vergroot de invloed van de aandeelhouders op de meer zwaarwegende besluiten, bijvoorbeeld door
       een (niet bindend) recht op voordracht of advies inzake de betreffende onderwerpen/ besluiten aan
       de AvA toe te kennen. Dit heeft tot gevolg dat structureel een dialoog ontstaat tussen de
       aandeelhouders en commissarissen, waarmee de aandeelhouders hun bedoelingen, wensen en
       bedenkingen kenbaar kunnen maken.




                                                                                                  Pagina 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Aanbeveling 8. Aanbestedingsrisico
    Breng - in HVC-verband- de risico’s, de financiële gevolgen en de oplossingsrichtingen in kaart die
       samenhangen met de mogelijke aanbestedingsplicht. Onderzoek daarbij de zogeheten "quasi-
       inbestedings-uitzondering" en de "uitsluitend recht-uitzondering".


Voor een uitgebreide weergave van de aanbevelingen c.q. aandachtspunten voor de raad, verwijzen we naar
het rapport van IPR Normag.


Met vriendelijke groet,




Hans Gerrits Jans
Voorzitter Rekenkamercommissie SED




Bijlagen:
      Rapport Onderzoek naar de relatie tussen aandeelhoudende gemeenten en HVC, vastgesteld door de
          stuurgroep van 17 rekenkamer(commissie)s, IPR Normag, 7 mei 2014.
      Bijlagen Onderzoek naar de relatie tussen aandeelhoudende gemeenten en HVC, vastgesteld door de
          stuurgroep van 17 rekenkamer(commissie)s, IPR Normag, 7 mei 2014.
      Inventarisatie vestiging uitsluitend recht bij 19 betrokken gemeenten inclusief reactie van HVC d.d. 30
          april 2014.




                                                                                                     Pagina 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                Gezamenlijk onderzoek HVC
             door 17 rekenkamer(commissie)s


            Onderzoek naar de relatie tussen
         aandeelhoudende gemeenten en HVC


                              7 mei 2014


                Vastgesteld door de stuurgroep
                van 17 rekenkamer(commissie)s


       Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014




      BEZOEKADRES:   Waarderweg 33 Kantoor b10, 2031 BN Haarlem
               POSTADRES:   Postbus 2016, 2002 CA Haarlem
t 023 531 91 41, f 023 531 63 93, e info@iprnormag.nl, i www.iprnormag.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>       In opdracht van:              Stuurgroep gezamenlijke rekenkamer(commissie)s
       Opsteller(s):                 Drs. ing. P.M.J. de Bruin (Paul)
                                     M.F. Boels Msc.(Marten)
                                     M. Laan Msc. (Manon)
       Projectnummer IPR Normag:     100825
       Aantal pagina’s:              80




       Samenwerkende rekenkamer(commissie)s:
       •   Bergen                                      •    Schagen
       •   Beverwijk                                   •    SED (Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland)
       •   Castricum                                   •    Smallingerland
       •   Den Helder                                  •    Texel
       •   Heerhugowaard                               •    Urk
       •   Heiloo                                      •    Velsen
       •   Lelystad                                    •    Wormerland
       •   Noordoostpolder                             •    Zaanstad
       •   Purmerend




       Status rapportage       Datum              Toegestuurd naar
       Conceptrapport          7 februari 2014     •       Stuurgroep rekenkamer(commissie)s voor
                                                           bespreking op 4 maart 2014
                                                   •       Directie HVC in het kader van wederhoor.
                                                           Reactie gevraagd uiterlijk 21 februari 2014
       Vastgesteld door de     7 maart 2014       Aangeboden aan de rekenkamer(commissie)s
       stuurgroep van 17 re-
       kenkamer(commissie)s                       Elke rekenkamer(commissie) biedt het rapport
                                                  voor wederhoor aan aan het college van bur-
                                                  gemeester en wethouders, dan wel aan het
                                                  bestuur van de gemeenschappelijke regeling.
                                                  Dit is ter overweging van de betreffende reken-
                                                  kamercommissie zelf.
                                                  In het eerste geval wordt verondersteld dat de
                                                  betreffende colleges van gemeenten als lid van
                                                  het bestuur van een gemeenschappelijk rege-
                                                  ling daarmee ook hun wederhoor geven op
                                                  onderwerpen in de rapportage die de gemeen-
                                                  schappelijke regeling betreffen.
       Definitief rapport      7 mei 2014         De tekst in deze rapportage is ten opzichte van
                                                  de vorige versie niet gewijzigd.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                                   2/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>       Inhoudsopgave

       Deel I Samenvatting

       1        Achtergrond en doel                                             6

       2        Beantwoording onderzoeksvragen                               7
       2.1      Sturing en toezicht                                          7
       2.2      Risico’s: omvang, verdeling en beheersing                   11
       2.3      Uitvoering: doelmatig en doeltreffend                       13

       3        Conclusies                                                  15
       3.1      Kritisch over het functioneren van het besturingsmodel      15
       3.2      Verandering van strategie en (risico)profiel van HVC        15
       3.3      Weinig invloed gemeente(raden), maar wel groot belang       18
       3.4      Informatievoorziening: meer is niet altijd beter            20
       3.5      Doelomschrijving GR niet in lijn strategie HVC              20
       3.6      Complexiteit vergt kennis en competenties                   21
       3.7      Toezichthoudende taak RvC                                   22

       4        Aandachtspunten voor de raad                                23
       4.1      Strategie en koers                                          23
       4.2      Besluitvorming en bevoegdheidsverdeling                     24
       4.3      Rolvervulling                                               25
       4.4      Beleid en risico                                            25
       4.5      Informatievoorziening                                       26
       4.6      Toezicht                                                    26
       4.7      Interventie                                                 26




       Deel II Hoofdrapport

       5        Inleiding                                                   29
       5.1      Achtergrond                                                 29
       5.2      Opdrachtformulering                                         30
       5.3      Uitgangspunten                                              30
       5.4      Afbakening van het gemeenschappelijk onderzoek              31
       5.5      Opbouw van de rapportage                                    32

       6        Verantwoording                                              33
       6.1      Onderzoeksvragen                                            33
       6.2      Benaderingswijze                                            34
       6.3      Stappenplan                                                 35
       6.4      Normenkader                                                 36




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC     - 7 mei 2014 -              3/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>       7        Context                                                       39
       7.1      Oorsprong AVI’s in Nederland: sterk gereguleerde markt        39
       7.2      Volgende fase: een vrije markt met hybride karakter           39
       7.3      Van afvalverwerker naar grondstoffen en duurzame energie      40

       8        Besturingsmodel HVC                                           42
       8.1      Doel van de vennootschap                                      42
       8.2      HVC is vennootschap met verplicht structuurregime             42
       8.3      Het bestuur van HVC (de directie)                             44
       8.4      Toezicht door de raad van commissarissen (RvC)                44
       8.5      De rol- en invloed van de aandeelhouders (AvA)                47
       8.6      Planning en control cyclus                                    49
       8.7      Bevoegdheden en bevoegdheidsverdeling raad en college         50

       9        Financiële relatie en risico’s                                53
       9.1      Inleiding                                                     53
       9.2      Initieel overeengekomen financiële kaders                     53
       9.3      Nadere afspraken over de financiële kaders                    54
       9.4      Waarom garantstelling door gemeenten?                         56
       9.5      Relatie taken publiek domein en commerciële activiteiten      57
       9.6      Financieel risico gemeenten                                   60

       10       Rol en betrokkenheid gemeenten                                63
       10.1     Besluitvorming en bevoegdheidsverdeling                       63
       10.2     Rolvervulling                                                 64
       10.3     Beleid                                                        67
       10.4     Toezicht                                                      69
       10.5     Informatievoorziening aandeelhouders                          72
       10.6     Oordeelsvorming                                               74
       10.7     Interventie                                                   76
       10.8     Verantwoording                                                78



       Deel III Bijlagen
       1.        Activiteiten- en deelnemingenoverzicht HVC
       2.        Normenkader gemeenschappelijk onderzoek
       3.        Gehanteerde bronnen en literatuur
       4.        Lijst van gesprekspartners
       5.        Gespreksleidraad
       6.        Overzicht aandeelhouders HVC
       7.        Feitenrelaas
       8.        Feitenrelaas financieel kader
       9.        Beschrijving gemeenschappelijke regelingen
       10.       Bevoegdheidsverdeling college en raad
       11.       Indeling typen investeringen
       12.       Reactie HVC in het kader van wederhoor




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC      - 7 mei 2014 -               4/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                           DEEL I
         SAMENVATTING CONCLUSIES, BEANTWOORDING
           ONDERZOEKSVRAGEN EN AANDACHTSPUNTEN

                                     VOOR DE RAAD




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC   - 7 mei 2014 -   5/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>1      ACHTERGROND EN DOEL
       HVC is als overheid gedomineerde naamloze vennootschap (exclusief) eigendom van 48
       gemeenten en 6 waterschappen. Bij de oprichting van HVC in 1991 stond het verbranden
       van huishoudelijk restafval en restafval van bedrijven als primair proces centraal. HVC
       kende (evenals de andere afvalverbrandingsinstallaties – AVI’s - die zijn opgericht rond
       deze periode) een laag risicoprofiel: de aandeelhoudende gemeenten hadden zich verplicht
       om hun restafval aan te bieden, en de tarieven die daarvoor werden gerekend, waren min-
       stens kostendekkend.

       In lijn met de daarna gekozen en aangepaste strategie van HVC zijn in de afgelopen jaren
       diverse initiatieven ontplooid, zoals de bouw en exploitatie van een biovergistingsinstalla-
       tie, sorteerinstallaties, slibverwerkingsinstallaties, deelnemingen in projecten en organisa-
       ties op het gebied van zonne- en windenergie1. Daardoor is de verhouding tussen taken in
       het publiek domein en taken in de markt gewijzigd en daarmee ook het risicoprofiel van de
       onderneming. De gemeenten staan daarbij garant voor verliezen en door HVC aangegane
       leningen. Tegelijkertijd staan de gemeenten op relatief grote afstand van de onderneming
       wat betreft invloed en zeggenschap doordat er sprake is van een verplicht structuurregime
       en doordat een aantal gemeenten zich laat vertegenwoordigen door een gemeenschappe-
       lijke regeling via verlengd lokaal bestuur.

       Dit geldt voor gemeenten die afzonderlijk aandeelhouder zijn en - in versterkte mate - voor
       gemeenten die het aandeelhouderschap aan een gemeenschappelijke regeling hebben
       overgedragen. Het bestuur van HVC (de directie) en de raad van commissarissen dragen
       zorg voor de uitvoering van de (door de aandeelhouders geaccordeerde) strategie en be-
       schikken daarbij over relatief veel vrijheidsgraden.

       De 17 rekenkamer(commissie)s van de 19 aan het onderzoek deelnemende gemeenten2
       hebben daarom besloten een gezamenlijk onderzoek te doen naar de relatie tussen ge-
       meenten als aandeelhouders en HVC. Onderzoeks- en adviesbureau IPR Normag heeft
       opdracht gekregen dit onderzoek uit te voeren. Het onderzoek heeft tot doel inzicht te
       verschaffen in de verhouding tussen gemeenten en de HVC ten aanzien van structuren en
       relaties, gemeentelijke taken en commerciële activiteiten, besluitvorming, risico’s, risicobe-
       heersing en verantwoording. Het onderzoek is bedoeld om de raden van de participerende
       gemeenten te ondersteunen bij hun kaderstellende en controlerende taak.

       Deze samenvatting presenteert de belangrijkste conclusies en bestuurlijke aandachtspun-
       ten. Ook worden de onderzoeksvragen van de rekenkamer(commissie)s beantwoord. Voor
       een nadere toelichting en onderbouwing wordt verwezen naar het hoofdrapport en de
       bijlagen.




       1   In bijlage 1 vindt u een overzicht van activiteiten, installaties en deelnemingen van HVC.
       2   Gemeente Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland hebben een gezamenlijke rekenkamercommissie.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -                                6/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>2      BEANTWOORDING ONDERZOEKSVRAGEN
2.1    Sturing en toezicht3

       1 Op welke punten van besluitvorming en beleid kunnen aandeelhouders invloed uitoe-
          fenen, hoe bepalend is die invloed en op welke wijze is uitoefening van die invloed in
          de besluitvorming terug te zien?

       De strategie of aanpassing ervan wordt door de directie voorbereid, uitgewerkt en voorge-
       legd aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA). De AvA stelt de strategie
       vast en de (financiële) kaders waaraan en waarbinnen directie en RvC uitvoering geven.
       De AvA kan aanwijzingen geven over de door haar gewenste koers en strategie.

       Een aantal belangrijke financiële kaders (garantstelling gemeenten voor leningen van HVC
       en het ten laste van de gemeenten komen van een negatief saldo bij HVC) is door de ge-
       meenten onderling overeengekomen.

       Formeel hebben de aandeelhouders de mogelijkheid om het besturingsmodel van HVC
       aan te passen. De AvA is bevoegd de statuten te wijzigen. Voor zover bij de statuten de
       bevoegdheid tot wijziging mocht zijn uitgesloten, is wijziging niettemin mogelijk met al-
       gemene stemmen in een vergadering waarin het gehele geplaatste kapitaal is vertegen-
       woordigd.

       2 Zijn mogelijkheden die aandeelhouders kunnen hebben in besluitvorming en beleids-
          voering door statuten of reglementen beperkt?

       Doordat HVC verplicht een structuurvennootschap is, zijn veel bevoegdheden binnen de
       vennootschap bij de RvC ondergebracht en staan de aandeelhouders meer op afstand dan
       binnen een normale (overheids)vennootschap.

       In de structuurvennootschap is het niet mogelijk om de betreffende bevoegdheden die
       (wettelijk) aan de RvC toevallen, terug te leggen bij de AvA. Wel is het mogelijk om een
       (niet bindend) recht op voordracht of advies inzake de betreffende onderwerpen/besluiten
       aan de AvA toe te kennen. Dit heeft tot gevolg dat structureel een dialoog ontstaat tussen
       de aandeelhouders en commissarissen, waarmee de aandeelhouders hun bedoelingen,
       wensen en bedenkingen kenbaar kunnen maken.

       Hieromtrent zijn geen expliciete afspraken gemaakt. Wel worden de aandeelhouders door
       directie en RvC - zeker in de recente jaren - proactief betrokken en gehoord bij besluitvor-
       ming over investeringen en strategische vraagstukken, ook waar dat strikt formeel niet zou
       hoeven.



       3 De 16 oorspronkelijke onderzoeksvragen worden in dit hoofdstuk beantwoord. Daarbij zijn enkele vragen sa-

       mengevoegd – zonder verlies van hun strekking – tot totaal 14.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -                                  7/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>       3 Hoe en op welke momenten geven aandeelhouders invulling aan hun toezichthouden-
          de rol in de HVC en hoe is dat in de besluitvorming terug te zien?

       De toezichthoudende rol van de aandeelhouders is beperkt en – als gevolg van het ver-
       plichte structuurregime – grotendeels belegd bij de RvC. De RvC houdt toezicht op het
       beleid van de directie en de algemene gang van zaken.

       De RvC telt 9 commissarissen. 5 daarvan worden rechtstreeks benoemd door clusters van
       aandeelhouders. Bij de werving van commissarissen wordt met name gezocht naar een
       functionaris met een goede relatie met de betreffende gemeenten en regio. Dat wil zeggen:
       weten wat er in de betreffende regio speelt (bestuurlijk, rond duurzaamheid, et cetera) en
       een goed kanaal vormen voor afstemming tussen HVC en de achterban. In het verleden
       werden ook (ex) gemeentebestuurders benoemd.

       Toezicht houden op, en het adviseren van het bestuur van HVC en het behartigen van de
       belangen van (clusters) aandeelhouders kunnen daardoor met elkaar verweven zijn. De
       directie en RvC van HVC constateren daarbij ook zelf dat de aldus benoemde leden om die
       reden niet onafhankelijk zijn in de zin van artikel III.2 van de Nederlandse corporate go-
       vernance code.

       De overige commissarissen worden benoemd door de RvC zelf. Daarbij is - in tegenstelling
       tot de benoeming door clusters van aandeelhouders - wel sprake van vooraf opgestelde
       functieprofielen.

       In de reguliere cyclus beperkt de rol van de aandeelhouders zich tot jaarlijks (minstens)
       twee bijeenkomsten van de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders. Onderdeel van
       deze formele cyclus is de vaststelling van de jaarrekening door de aandeelhouders en de-
       chargeverlening van directie en RvC.

       Voor besluitvorming over (aanpassing) strategie of nieuwe investeringen (of participaties)
       waarvoor een besluit van de AvA is vereist, wordt aangesloten op de reguliere agenda van
       de AvA. In de praktijk worden de meer ingrijpende besluiten eerst beeldvormend en/of
       opiniërend in een AvA behandeld, en besluitvormend in de daaropvolgende AvA. Indien
       het onderwerp daarom vraagt worden extra beeldvormende, opiniërende of besluitvor-
       mende bijeenkomsten met de aandeelhouders belegd.

       4 Hebben aandeelhouders zich op enigerlei wijze georganiseerd (structureel of inciden-
          teel)?

       Afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten dragen zelf zorg voor de voorbereiding c.q.
       standpuntbepaling als aandeelhouder. In de vorm van gelegenheidscoalities wordt - indien
       het onderwerp dit vraagt - gezamenlijk opgetrokken met andere (afzonderlijk) aandeel-
       houdende gemeenten. De door HVC georganiseerde (ambtelijke) vooroverleggen dienen
       ter ondersteuning van de beeldvorming en standpuntbepaling door de gemeenten.

       Voor de meeste gemeenten geldt dat het aandeelhouderschap is ondergebracht in een ge-



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          8/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>       meenschappelijke regeling (CAW, VVI, AIJZ en GEVUDO). Het bestuur van de GR draagt
       zorg voor de standpuntbepaling. Naast de door HVC (collectief) georganiseerde ambtelijke
       vooroverleggen (waar deze gemeenschappelijke regelingen ambtelijk zijn vertegenwoor-
       digd) organiseren de gemeenschappelijke regelingen zelf ambtelijke en bestuurlijke over-
       leggen ter voorbereiding van het standpunt namens de gemeenschappelijke regeling.

       5 In hoeverre wordt de HVC gestuurd en gecontroleerd door de aandeelhouders en waar
          blijkt dat uit? Welke beslissingen worden aan de aandeelhouders voorgelegd? Hoe ko-
          men de aandeelhouders tot een besluit (is daarbij zichtbaar of aandeelhouders tijdig en
          voldoende informatie hebben om verantwoord tot besluitvorming over te gaan)?

       De aandeelhouders stellen de strategie, koers voor de onderneming vast. Zo ook de finan-
       ciële kaders die zijn vastgelegd in de Ballotage Overeenkomst (waaronder de garantstel-
       ling). De directie draagt zorg voor de uitvoering van de strategie binnen de gestelde (ook
       financiële) kaders. De RvC houdt daarop toezicht vanuit haar (wettelijke) taak en staat de
       directie met raad terzijde. De directie (en RvC) beschikken daarbij over een groot aantal
       vrijheidsgraden. De aandeelhouders staan daardoor op relatief grote afstand van de uit-
       voering.

       Beslissingen over (wijziging van) strategie en koers en financiële kaders worden genomen
       door de AvA. Directie bereidt deze besluiten inhoudelijk voor. Investeringsbeslissingen
       boven € 10 miljoen worden alleen met voorafgaande goedkeuring door de AvA genomen.
       Vervangingsinvesteringen beneden € 10 miljoen worden door directie en RvC genomen en
       uitgevoerd. Investeringen en participaties beneden € 10 miljoen, maar op nieuwe terreinen,
       worden door de directie aan de aandeelhouders voorgelegd, indien politiek-bestuurlijke
       gevoeligheid groot wordt geschat.

       6 Is zichtbaar of aandeelhouders voldoende kwaliteit en kennis hebben om tot verant-
          woorde besluitvorming over te gaan?

       De complexiteit van de onderwerpen en het speelveld vergt aanzienlijke deskundigheid
       (financieel, sectoraal, juridisch, technisch) van de aandeelhouder. Deze deskundigheid is in
       een gemeenschappelijke regeling goed te organiseren (inzet van een bestuurder die thuis is
       in het werkveld). In afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten moet relatief meer tijd wor-
       den gestoken om de benodigde deskundigheid op peil te houden. Een aantal afzonderlijk
       aandeelhoudende gemeenten volgt (wellicht noodgedwongen) het standpunt van anderen.

       Ter ondersteuning van de oordeelsvorming door de aandeelhouders, worden door het
       bestuur van HVC ook externe deskundigen gevraagd een onafhankelijke beoordeling van
       risico’s en perspectieven te geven. Dit is onder meer ook gebeurd bij de besluitvorming
       over de strategische positionering van HVC.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          9/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>       7 Wat is de beleidsvrijheid van HVC? Zijn er activiteiten waar aandeelhouders geen zeg-
          genschap/invloed over hebben?

       De directie beschikt over grote beheersmatige beleidsvrijheid met betrekking tot de bedrijfs-
       voering (zie vraag 13). De aandeelhouders hebben daardoor nauwelijks zeggenschap over
       de bedrijfsvoering van HVC.

       De beleidsvrijheid van (directie en management van) HVC ten aanzien van het starten en
       continueren van bedrijfsactiviteiten zoals afval be- en verwerking, grondstoffen en ener-
       gieproductie is zo ruim als dat de aandeelhouders zelf hebben bepaald. Deze was ruim
       door het (door de aandeelhouders) vaststellen van de strategie ‘van afval naar grondstof-
       fen, energie en duurzaamheid’ maar is naderhand verder ingeperkt. Met name door het
       invoeren van vier investeringstypen waarvoor verschillende regimes en voorwaarden gel-
       den ten aanzien van besluitvorming, gemeentelijke garantstelling en afbakening van risi-
       co’s.

       Het statutair bepaalde doel van HVC is:

           •   Ten algemenen nutte werkzaam te zijn op het gebied van beheer van afval, rest-
               stromen en duurzame energie, evenals op het gebied van direct of indirect daar-
               mee verband houdende de activiteiten.

           •   Dit ten dienste van gemeenten, waterschappen individueel of als samenwerkings-
               verbanden. Alles in de ruimste zin van het woord, met al wat daartoe behoort of
               daarmee verband houdt.

           •   Inclusief het deelnemen in ondernemingen met een gelijk of aanverwant doel.

       In de afgelopen jaren worden aanvullend op 'primair op de wettelijke of zorgtaken van de
       gemeente gerichte activiteiten' ook activiteiten verricht die op indirecte wijze bijdragen aan
       gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen, zoals het participeren in ondernemingen voor
       zonne- of windenergie. De aandeelhouders hebben recent besloten dat toekomstige deel-
       name in (en gemeentelijke garantstelling voor) de betreffende lening per aandeelhouder
       moet worden besloten. Op dit punt hebben de aandeelhouders de beleidsvrijheid van de
       directie HVC dus ingeperkt.

       8 Is bij de besluitvorming door aandeelhouders duidelijk wat bij de verplichte gemeente-
          lijke taken hoort en wat niet? In hoeverre nemen de aandeelhouders besluiten ten aan-
          zien van activiteiten op het gebied van afval, van energie en over de commerciële activi-
          teiten?

       De meeste aandeelhouders (c.q. de functionarissen die de gemeente of gemeenschappelijke
       regeling als aandeelhouder vertegenwoordigen) realiseren zich dat de gemeenten geen
       aandeelhouder van HVC zijn (geworden) vanuit beleggingsoptiek. HVC wordt door hen
       beschouwd als het vehikel voor gemeenten, waarmee uitvoering wordt gegeven aan (pu-
       blieke) taken op het gebied van afvalbeheer.



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                          10/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>       Het is de aandeelhouders duidelijk wat bij de verplichte taken hoort. Op het gebied van
       afvalbeheer is sprake van een wettelijke zorgplicht, waaraan de activiteiten door HVC op
       het gebied van afvalinzameling, afvalverbranding, gft-verwerking, et cetera, gerelateerd
       zijn.

       Ten aanzien van commerciële activiteiten c.q. het aanwenden van beschikbare installaties
       voor commerciële activiteiten zijn geen nadere afspraken gemaakt met en door de aan-
       deelhouders. Dit heeft ertoe geleid dat het aandeel van de activiteiten in het commercieel
       domein (de ‘vrije markt’) ten opzichte van het publiek domein is toegenomen. Over het
       geheel bedraagt de omzetverhouding publiek-commercieel 70%-30%. Bij de afvalverbran-
       ding alleen is deze verhouding 45%-55%. Zie ook de volgende vraag.


2.2    Risico’s: omvang, verdeling en beheersing

       9 Zijn bij investeringsbeslissingen vooraf de risico’s onderzocht en ter kennis van aan-
          deelhouders gebracht? Wie heeft de risico’s beoordeeld? Hoe is de beoordeling geweest
          van de risico’s?

       Beslissingen over investeringen in nieuwe activiteiten worden door de directie en RvC
       voorbereid en onderzocht op risico en rentabiliteit. Daarbij wordt ook externe expertise
       ingeschakeld; onder meer voor het op waarde wegen van risico's ten aanzien van de finan-
       ciële haalbaarheid en continuïteit. Er vindt geen vervanging van verbrandingslijnen plaats.

       Ten aanzien van het risico(profiel) van investeringen is van belang dat gemeenten garant
       staan voor de betaling van rente en aflossing van door HVC aangegane leningen en voor
       exploitatieverliezen van HVC. Voorheen betrof dit investeringen in installaties die groten-
       deels door de gemeenten in het publieke domein zelf werden gebruikt (met name verbran-
       ding huishoudelijk afval). Ruim 70% van de capaciteit was daardoor gewaarborgd. Circa
       30% betrof afval van bedrijven in instellingen in 'de vrije markt'.

       In de huidige situatie wordt nog 45% van de verwerkingscapaciteit benut voor eigen afval.
       De acquisitietarget bedraagt 55% van de maximale verwerkingscapaciteit. Hoewel vaak
       sprake is van meerjarige (verwerkings)contracten, is het commerciële risico van HVC als
       onderneming is daardoor wel toegenomen.

       Een risico-afweging voor de verhouding tussen activiteiten in het publieke en commerciële
       domein is - op basis van door ons bestudeerde documenten en gesprekken - niet expliciet
       door of met de aandeelhouders gemaakt. Deze verhouding bedraagt momenteel 70% pu-
       bliek – 30% commercieel (op basis van omzet).

       Een aantal aandeelhouders (individueel participerende gemeenten) geeft aan dat te weinig
       inzicht wordt geboden in met name de financiële consequenties en risico’s van verschillen-
       de (nieuwe) projecten en voorstellen voor de gemeente(n). Niet alleen op de korte termijn,
       maar ook op een langere termijn waarbij rekening wordt gehouden met relevante ontwik-
       kelingen zoals de afnemende hoeveelheid restafval. Interview wethouder: “De huidige


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                         11/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>       financiële projecties zijn te veel gebaseerd op extrapolatie”.

       10 Op welke wijze zijn de aandeelhouders geïnformeerd over door de HVC genomen of te
          nemen beheersmaatregelen om (potentiële) risico’s te minimaliseren?
          Op welke manier zijn deze risico’s door de aandeelhouders in het besluitvormingspro-
          ces betrokken?

       Vervangingsinvesteringen in bestaande installaties worden grotendeels zelfstandig door
       directie en RvC afgewikkeld. Voor nieuwe investeringen worden de aandeelhoudende
       gemeenten actief geïnformeerd en nemen directie (tot € 10 miljoen) dan wel aandeelhou-
       ders (boven € 10 miljoen) op basis daarvan een besluit. De informatieverstrekking is - zeker
       in de recente jaren –transparant, waarbij mogelijk zelfs sprake is van informatie overflow.

       In de praktijk worden aandeelhouders door het bestuur geïnformeerd en gehoord. Dit
       betreft ook besluitvorming die strikt formeel niet met de AvA besproken hoeft te worden,
       waarbij bewust door directie en RvC de keuze wordt gemaakt wel met de AvA te spreken.
       Dit wordt gedaan met het oog op de mogelijk politiek-bestuurlijke gevoeligheid.

       Met betrekking tot de (financiële) risico’s rond afvalverbranding als gevolg van de te ver-
       wachten afname van het aanbod van huishoudelijk restafval, zijn aandeelhouders minder
       expliciet geïnformeerd. Het (meer) acquireren van restafval van bedrijven is voor HVC een
       belangrijke beheersmaatregel. In enkele gesprekken met aandeelhouders is behoefte geuit
       aan (financiële) meerjaren projecties waarbij rekening wordt gehouden de afname van het
       restafval en de mogelijkheden om bijvoorbeeld verwerkingscapaciteit te reduceren.

       11 Zijn in 2011-2013 (nieuwe) risico’s ontstaan en hoe is daarop door de HVC geantici-
          peerd en met aandeelhouders gecommuniceerd?

       Het besluit tot participatie in windenergiepark Gemini betreft een langdurig traject, waar-
       bij op verschillende manieren informatie is verstrekt door HVC aan de aandeelhouders. In
       aanloop naar het specifieke besluit is tijdens verschillende bijeenkomsten (tot mei 2009)
       met aandeelhouders gesproken over de mogelijkheden om de samenwerking in HVC te
       benutten voor het realiseren van klimaatdoelstellingen in windenergie, naar aanleiding
       van het klimaatakkoord tussen rijk en lagere overheden. In de AvA van juni 2009 stemden
       de aandeelhouders in met een discussienotie met als uitgangspunt activiteiten op het ge-
       bied van duurzame energie gezamenlijk te ontwikkelen, waaronder de mogelijkheid
       windmolenlocaties te realiseren op land dan wel te investeren in windparken op zee.

       In november 2010 volgt het voorstel om voor 15% te gaan participeren in Bard Offshore
       NL, het latere Gemini. In het traject van besluitvorming en implementatie worden aan-
       deelhouders geïnformeerd via de contextanalyse (onderdeel stukken AvA), in de AvA zelf
       en via het jaarverslag.

       Naar aanleiding van onder andere de slechte economische situatie is door de directie van
       HVC een reductie van de participatie naar 10% ter sprake gebracht. Op voorstel van de



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                         12/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>       directie en RvC is de overeengekomen participatie van HVC in Gemini teruggebracht van
       15 naar 10%.
       Aandeelhouders worden geïnformeerd over de stand van zaken rond de ontwikkelingen
       van windpark Gemini via een notitie, de stukken voor de AvA en de reguliere AvA en in
       een vertrouwelijk gedeelte van de AvA van december 2012. De financial close van dit tra-
       ject vindt naar verwachting medio 2014 plaats.


2.3    Uitvoering: doelmatig en doeltreffend

       12 In hoeverre zijn de aandeelhouders betrokken bij de bedrijfsvoering van het HVC? Hoe
          worden ze geïnformeerd over bedrijfsvoeringaangelegenheden? Zijn hierover contro-
          leerbare afspraken gemaakt? Hoe vindt besluitvorming over bedrijfsvoering plaats?

       Als gevolg van deze verzelfstandigde positie van HVC staan de deelnemende gemeenten
       op grote afstand van bedrijfsvoeringaangelegenheden.

       De directie beschikt over een groot aantal vrijheidsgraden met betrekking tot de inrichting,
       het beleid en de aansturing van de organisatie. Besluitvorming over bedrijfsvoering is een
       aangelegenheid van de directie (al dan niet in samenwerking met het management team)
       van HVC.

       De RvC heeft een controlerende en toezichthoudende taak jegens de directie. Besluiten
       inzake bedrijfsvoering worden getoetst op gevolgen voor de (bedrijfs)continuïteit. Ook de
       accountant vervult een controlerende rol.

       13 Is door de HVC aan aandeelhouders inzicht verschaft in de doelmatig- en doeltreffend-
          heid van de door de HVC uitgevoerde activiteiten?

       Verantwoording voor het gevoerde beleid en de gerealiseerde prestaties wordt afgelegd
       door middel van de jaarrekening en het jaarverslag. De jaarrekening is het financiële ge-
       deelte met de balans en de winst- en verliesrekening en een toelichting daarop.

       Het jaarverslag is een beschrijving van de gang van zaken in het boekjaar en andere infor-
       matie zoals werkmethoden, bereikte successen en doelstellingen van het bedrijf. De jaarre-
       kening en het jaarverslag geven beperkt inzicht in de doelmatigheid en doeltreffendheid
       van de bedrijfsactiviteiten. Op specifieke diensten levert HVC dit inzicht aan de opdracht-
       gever; met name op afvalinzameling.

       14 Hoe verloopt de informatievoorziening tussen de HVC en de aandeelhouders bij be-
          sluitvorming over investeringen en visievorming?
          Hebben aandeelhouders op de juiste momenten beschikking gehad over volledige en
          juiste informatie om invulling te geven aan hun rol en verantwoordelijkheid?

       In de periode waarop dit onderzoek betrekking heeft, is sprake van grote transparantie en
       een aanzienlijke informatiestroom richting aandeelhouders-wethouders en ambtelijk advi-



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC       - 7 mei 2014 -                            13/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>       seurs. Er is echter een punt van verzadiging bereikt: te veel gegevens bieden niet per defi-
       nitie meer inzicht of kennis. De directie en RvC zijn daarom voornemens om informatie-
       verstrekking in de toekomst verder te kanaliseren en te doseren. “Met dezelfde proactieve
       aanpak en transparantie, zonder verlies van informatie-inhoud, maar met minder omvang-
       rijke gegevensstromen”, volgens RvC.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                           14/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>3      CONCLUSIES
3.1    Kritisch over het functioneren van het besturingsmodel
       De door IPR Normag uitgevoerde analyse en de gepresenteerde conclusies en aandachts-
       punten voor de raad, zijn gebaseerd op interviews met betrokkenen en onderzoek van
       relevante documentatie. IPR Normag beoordeelt daarbij formele en materiële (feitelijke)
       invloed en zeggenschap van de aandeelhouders op de besluitvorming die het risicoprofiel
       van HVC bepaalt dan wel wijzigt. Dit doen wij in het licht van:

           1. De verplichtingen en risico’s welke verbonden zijn aan het aandeelhouderschap,
               onder meer overeengekomen in de Ballotage overeenkomst en waar van toepas-
               sing de gemeenschappelijke regeling.

           2. De algemene principes van goed ondernemingsbestuur die passen bij het karakter
               van HVC als overheidsbedrijf en de sector waarin men opereert.

       Daarbij dient sprake te zijn van een goede balans tussen verplichtingen en risico’s enerzijds
       en invloed en zeggenschap van de aandeelhouders c.q. gemeenten anderzijds.

       Indien we de relaties van aandeelhouder, directie/bestuur en raad van commissarissen
       beschouwen, dan functioneert het besturingsmodel zoals afgesproken en vastgelegd in
       statuten, overeenkomsten en aanvullende besluiten.

       Voorts constateren wij een tegenstrijdigheid in de tevredenheid over het besturingsmodel.
       Er zijn enerzijds aandeelhouders die door IPR Normag zijn gesproken (wethouders van
       afzonderlijk deelnemende gemeenten en voorzitters van een gemeenschappelijke regeling),
       die grotendeels tevreden zijn met de inrichting en functioneren van dit besturingsmodel.
       Anderzijds zijn er functionarissen zoals wethouders, ambtelijke adviseurs en raadsleden –
       zo blijkt uit gesprekken en documentenonderzoek – die het besturingsmodel als complex
       ervaren, daar vragen bij hebben, en vinden dat zij te weinig invloed en zeggenschap heb-
       ben in relatie tot de door de gemeente te dragen risico’s.


3.2    Verandering van strategie en (risico)profiel van HVC

       Spanning tussen het besturingsmodel en de nieuwe strategie van HVC
       HVC is een overheidsbedrijf van en voor de deelnemende gemeenten en waterschappen.
       In het besturingsmodel sturen de aandeelhouders op relatief grote afstand. Door het ver-
       plicht structuurregime zijn veel bevoegdheden en verantwoordelijkheden belegd bij be-
       stuur/directie en raad van commissarissen. De daarbij geldende vrijheidsgraden zijn (ook
       financieel) duidelijk ingekaderd. Naast de bevoegdheid van de aandeelhouders tot vast-
       stelling van de jaarrekening (en daarmee het gevoerde beleid) worden de aandeelhouden-
       de gemeenten c.q. de hen vertegenwoordigende functionarissen of gemeenschappelijke
       regeling actief betrokken bij (de voorbereiding van) belangrijke besluiten. Ook waar dit


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          15/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>       formeel niet hoeft.

       In de afgelopen jaren heeft HVC zich ontwikkeld van afvalverwerker op het gebied van
       restafvalverbranding en gft verwerking tot energie, duurzaamheid en grondstoffenbedrijf.
       Voorheen was sprake van een evidente en duidelijke betrokkenheid van de gemeenten en
       de taakuitvoering van HVC voor grotendeels diezelfde gemeenten. Deze directe (en duide-
       lijke) betrokkenheid geldt tevens voor de inzameling van het huishoudelijk afval in een
       groot deel van de aandeelhoudende gemeenten. Hierbij is sprake van een directe (en exclu-
       sieve) relatie tussen het aandeelhouderschap en het opdrachtgeverschap. Gesteld kan wor-
       den dat de complexiteit van het besturingsmodel voor de gemeenten als aandeelhouder en
       opdrachtgever in deze context bezien relatief klein was. Het aantal ‘variabelen’ was klein
       en grotendeels door de gemeenten zelf te beïnvloeden.

       Als gevolg van besluiten – ook door de aandeelhouders - over de strategie en positionering
       heeft HVC een transitie doorgemaakt ‘van afval naar grondstoffen, energie en duurzaam-
       heid’. Daarbij worden door HVC ook duurzaamheidsprojecten opgepakt buiten het taak-
       veld en verzorgingsgebied van de deelnemende gemeenten. Er is uitgebreid gesproken
       met de gemeenten over het nut en de mogelijkheden voor HVC om bij te gaan dragen aan
       gemeentelijke ambities en doelstellingen op het gebied van klimaat en duurzaamheid. Ook
       de raden zijn – door HVC – hierover geïnformeerd.

       Dit betekent dat in de huidige situatie voor diverse bedrijfsactiviteiten van HVC geen
       sprake meer is van (directe) levering van activiteiten aan aandeelhoudende gemeenten.
       Diverse vraagstukken rond investeringen en het functioneren van HVC hebben in de hui-
       dige situatie betrekking op een veel breder spectrum in een dynamische marktomgeving.
       Deze situatie heeft geleid tot vragen bij gemeenteraden over het functioneren van het be-
       sturingsmodel én over de verbrede strategische positionering van HVC. De recente strate-
       gische herpositionering heeft dit niet volledig ondervangen.

       HVC is meer commercieel actief met gevolgen voor risicoprofiel
       Om aan de betalingsverplichtingen van de door HVC aangegane leningen te kunnen vol-
       doen, is een rendabele exploitatie van belang en moet voldoende (rest)afval beschikbaar
       zijn om te kunnen verwerken.

       In 2002 werd de vollast van de afvalverbrandingsinstallatie (benodigd voor een rendabele
       exploitatie) voor ruim 70% gerealiseerd met het door de gemeenten aangeleverde huis-
       houdelijk (rest)afval. De overig 30% moest in de markt worden geacquireerd. Daarbij is
       van belang te melden dat HVC niet acquireert op de gemeentelijke markt (van niet aan-
       deelhoudende gemeenten)4.

       In 2013 is deze verhouding aanzienlijk gewijzigd en is nog 45% huishoudelijk (rest)afval




       4 Gemeenten kunnen het huishoudelijk restafval alleen door HVC laten verwerken indien zij als aandeelhouder

       aan HVC gebonden zijn.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -                                 16/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>       afkomstig van de eigen gemeenten. De overige 55% moet in de markt bij bedrijven en in-
       stellingen worden geacquireerd5. Dit betekent dat het commercieel risico is toegenomen.
       Verbrandingstarieven in de markt komen voor deze 55% tot stand door vraag en aanbod.
       Momenteel is sprake van overcapaciteit en dus lage markttarieven. Dit wordt gecompen-
       seerd – met het oog op een financieel rendabele exploitatie – door minder (financieel) ren-
       dement dan wel een hoger verwerkingstarief van de aandeelhoudende gemeenten. Omdat
       de hoeveelheid huishoudelijk restafval per huishouden in de toekomst verder zal afnemen
       (conform de afvalbeleidsdoelstellingen tot 25%) zal dit risico bij gelijkblijvende verbran-
       dingscapaciteit verder toenemen.

       Over het geheel van de activiteiten van HVC bedraagt de omzetverhouding publiek-
       commercieel 70%-30%. Bij de afvalverbranding is deze verhouding 45%-55%.

       Gemeenten dragen het financieel (ondernemers)risico van HVC
       Het financieel risico van deelname in HVC beperkt zich niet tot het door de gemeenten
       geïnvesteerd vermogen. De gemeenten zijn financieel volledig risicodragend. De gemeen-
       ten dragen het financieel risico van HVC (gebaseerd op de Ballotage-overeenkomst):

              •    Een eventueel nadelig saldo van baten en lasten (c.q. verlies) van de vennootschap
                   komt ten laste van de aandeelhoudende gemeenten. Het risico op een negatief ex-
                   ploitatieresultaat is reëel. In 2011 en 2012 was reeds sprake van een negatief exploi-
                   tatiesaldo. Onder meer vanwege de ontwikkelingen in de afval en energiemarkt
                   waar tarieven onder druk staan.
                   Bij een gemeenschappelijke regeling komt dit ten laste van de GR, en via de GR ten
                   laste van de deelnemende gemeenten.

              •    Gemeenten staan garant voor de betaling van rente en de aflossing van het meren-
                   deel van de door HVC afgesloten leningen.
                   In geval van een gemeenschappelijke regeling staat de GR garant, en via de GR de
                   deelnemende gemeenten

              •    De tarieven voor het verplicht door HVC laten verwerken van het brandbaar huis-
                   houdelijk afval worden bepaald door de RvC. De aan de aandeelhoudende ge-
                   meenten in rekening te brengen tarieven dienen ter dekking van de exploitatiekos-
                   ten van de afvalverbrandingsinstallaties.
                   De tarieven voor het verbranden van afval van derden (niet aandeelhouders) ko-
                   men tot stand in de vrije markt.
                   Indien tarieven in de markt (te) laag zijn, of sprake is van leegloop van de installa-
                   ties, dan wordt dit gecompenseerd door een lager financieel rendement of een ho-
                   ger verwerkingstarief dat in rekening wordt gebracht bij de burgers in de aandeel-
                   houdende gemeenten.




       5   Daarbij is van belang te melden dat HVC het beleid voert dat niet wordt ingeschreven op aanbestedingen voor


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                                  17/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>       Als gevolg van het financieel beleid heeft HVC een relatief klein weerstandsvermogen. Een
       financieel tekort zoals in 2011 en 2012 wordt voor zover mogelijk onttrokken aan de reser-
       ve. Indien het tekort verder zou oplopen, dan zal via de hiervoor beschreven mechanisme
       een beroep worden gedaan op de financiële middelen van de aandeelhoudende gemeen-
       ten. Het ondernemingsrisico ligt dus grotendeels bij de aandeelhoudende gemeenten zelf.

       Toelichting garantstelling. De aandeelhoudende gemeenten hebben ervoor gekozen om
       investeringen voornamelijk met vreemd vermogen (leningen) te financieren, waarbij ge-
       meenten zich garant stellen voor de betaling van rente en aflossing van door HVC aange-
       gane leningen. Hierdoor kunnen gunstige leencondities (lage rente) worden verkregen
       zonder groot gemeentelijk kapitaalsbeslag in HVC (lage solvabiliteit).

       Deze garantstelling is gemaximeerd op een omvang van circa € 670 miljoen6. Het meren-
       deel van de betreffende leningen (€ 625 miljoen) houdt verband met leningen ter financie-
       ring van afvalenergiecentrales voor de verwerking van (rest)afval en de levering van ener-
       gie. Het overig deel betreft de slibverbrandingsinstallatie en stadsverwarming in Dor-
       drecht en het warmtenet in Alkmaar. Garantstelling voor financiering van slibverbran-
       dingsinstallaties vindt plaats door de waterschappen. Levering van energie (in relatie tot
       afvalverwerking) is geen afzonderlijke activiteit die geen aanvullende investering vergt,
       waarvoor derhalve ook geen garantstelling geldt.

       Voorheen had de garantstelling betrekking op investeringen in installaties die grotendeels
       (70%) voor eigen gebruik door de gemeenten werden aangewend. Een rendabele exploita-
       tie was daardoor goed gewaarborgd. In de huidige situatie is het ‘voor eigen gebruik’
       aanwenden van de installaties gedaald tot 45%. Bij realisatie van de (Rijks) overheidsdoel-
       stellingen op het gebied van afscheiding en grondstofhergebruik zal dit verder afnemen.
       Mogelijk halveren.


3.3    Weinig invloed gemeente(raden), maar wel groot belang
       Op basis van dit onderzoek wordt een disbalans geconstateerd tussen het huidige (risi-
       co)profiel van HVC en de volledig risicodragende rol van de gemeenten enerzijds, en de
       invloed en betrokkenheid van de aandeelhoudende gemeenten op hun bedrijf anderzijds.

       Verschillen in (georganiseerd) aandeelhouderschap
       Er is sprake van twee ‘categorieën’ aandeelhouders: afzonderlijk aandeelhoudende ge-
       meenten en gemeenten die het aandeelhouderschap hebben belegd in een gemeenschappe-
       lijke regeling.

       Vanwege de complexiteit van de materie moeten afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten zich
       meer moeite getroosten om de vaak grote hoeveelheid aan informatie rond aandeelhou-



       restafvalverwerking van gemeenten.
       6 Voorts is afgesproken de garantstelling tijdelijk ook niet te verlagen.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                   - 7 mei 2014 -               18/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>       dersaangelegenheden te analyseren en te verwerken.

       Verder is sprake van verschillende wijzen van standpuntbepaling. In een GR gegroepeerde
       gemeenten komen tot een gezamenlijk standpunt voorafgaand aan een vergadering van
       aandeelhouders. Afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten hebben behoefte om ter ver-
       gadering beeldvormende of opiniërende onderwerpen aan de orde te stellen.

       Gemeenteraden op grote afstand van HVC; vooral bij gemeenschappelijke regeling
       In het besturingsmodel staan de gemeenteraden op nog grotere afstand van het overheids-
       bedrijf HVC dan de wethouder of het bestuur van een gemeenschappelijke regeling die de
       gemeente als aandeelhouder vertegenwoordigt.

       Zolang de activiteiten van het overheidsbedrijf grotendeels in directe relatie stonden met
       wettelijke of publieke taken van gemeenten, zoals het verwerken (verbranden) van
       (rest)afval, het inzamelen van huishoudelijk afval en het exploiteren van een gemeentelijk
       warmtenet, was sprake van voldoende draagvlak voor deze betrokkenheid op afstand.
       Ook is dit speelveld voldoende overzichtelijk voor de betrokkenen.

       Door de verbreding van het strategisch profiel waarbij de onderneming naast het publieke
       domein in grotere mate in het commerciële domein actief is, ontstaat een disbalans tussen
       deze beperkte betrokkenheid op afstand en de risico’s van de deelnemende gemeenten.

       Uit de door ons bestudeerde documenten en gevoerde gesprekken blijkt dat deze risico’s
       vanuit (bedrijfs-) economisch en juridisch opzicht worden verklaard. Dit is voor een deel
       van de vertegenwoordigende aandeelhouders die door IPR Normag zijn gesproken (vak
       wethouder, bestuur gemeenschappelijke regeling en hun ambtelijk adviseurs) ook goed te
       overzien. Voor een ander deel van hen echter veel minder. Het (pro)actief informeren en
       betrekken van hun raden is in veel gevallen – juist door de complexiteit – problematisch.
       Dit terwijl dit door de wijziging in het risicoprofiel van HVC (onder andere het groter
       wordende belang van commerciële activiteiten) juist wel van belang wordt geacht.

       In de situatie waarin gemeenten hun aandeelhouderschap hebben belegd bij een gemeen-
       schappelijke regeling, kunnen de raden hun controlerende en toezichthoudende taak uitoe-
       fenen op (de besluitvorming van) de gemeenschappelijke regeling. Jaarrekening en begroting
       van de gemeenschappelijke regeling worden ter informatie aan de gemeenteraden voorge-
       legd. De (directe) invloed van deze raden op HVC is nog meer dan bij afzonderlijk aan-
       deelhouderschap beperkt. De raden staan in bestuurlijk opzicht op een nog grote afstand
       van het overheidsbedrijf HVC.

       Behoefte aan actief aandeelhouderschap in plaats van passief
       In de afgelopen jaren hebben HVC en de meeste deelnemende gemeenten relatief routi-
       neus gefunctioneerd. Dit was ook goed mogelijk gelet op de primaire functie van HVC: het
       verbranden van afval en verwerken van gft voornamelijk afkomstig uit de gemeenten zelf.
       De relatie tussen aandeelhouderschap en opdrachtgeverschap was daarbij zeer direct en
       sterk. “Geen nieuws is goed nieuws” is een treffende uitspraak in één van de interviews.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          19/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>       Recent is de aandacht van deelnemende gemeenten voor hun belang in HVC en met name
       de (financiële) betekenis en risico’s daarvan toegenomen. Dit is vanwege enerzijds algeme-
       ne ontwikkelingen, zoals de slechte economische situatie en noodzakelijke bezuinigingen
       aan de kant van gemeenten. Anderzijds gaat het om meer specifieke ontwikkelingen, zoals
       overcapaciteit in de sector, stelselwijziging t.a.v. afschrijving met hogere (boekhoudkundi-
       ge) lasten tot gevolg, en beperkingen van financieringsmogelijkheden door banken met
       gevolgen voor de financiering van HVC.

       De meest pregnante aanleiding voor de aandacht van de gemeenten(raden) is berichtge-
       ving in de pers geweest in de vorm van: “HVC heeft 1 miljard schuld!”. Een schuldpositie
       die al in jaarverslagen was verantwoord.

       Diverse belanghebbenden zijn zich hierdoor meer bewust geworden van of hebben vragen
       over de huidige strategische positionering van HVC en de (risico) betrokkenheid van hun
       gemeente.


3.4    Informatievoorziening: meer is niet altijd beter
       De huidige informatievoorziening is transparant maar onvoldoende op maat gesneden.
       Het bestuur van HVC informeert de aandeelhouders proactief en intensief. Er is sprake van
       grote transparantie richting aandeelhouders-wethouders en ambtelijk adviseurs. Daarbij
       lijkt het punt van verzadiging bereikt: meer gegevens leiden niet per definitie tot meer
       informatie en beter inzicht.

       Enkele aandeelhouders geven aan behoefte te hebben aan duidelijke (financiële) meerjaren
       projecties inzake de exploitatie van HVC, rekening houdend met relevante ontwikkelingen
       en scenario’s, zoals de afname van de hoeveelheid restafval.

       Verder is behoefte aan meer op maat gesneden informatie richting de gemeenteraden en
       meer tijd om deze informatie te behandelen. De door ons bestudeerde AvA-stukken zijn
       daarvoor te uitgebreid en onvoldoende toegespitst op de informatiebehoefte van raadsle-
       den. Uit de interviews komt naar voren dat aandeelhouders een gebrek ervaren aan ge-
       schikte documenten om de raden mee te informeren. Positief is dat - indien daarom wordt
       verzocht - directie en/of commissarissen HVC een ondersteunende rol vervullen.


3.5    Doelomschrijving GR niet in lijn strategie HVC
       De doelomschrijving van een gemeenschappelijke regeling kan worden gezien als het door
       de raad (of raden) gestelde kader waarbinnen het bestuur van die GR bevoegd is te hande-
       len. Bij het vervullen van de aandeelhoudersrol door de GR jegens HVC dient hiermee (en
       met garantstelling en eventueel negatief saldo van baten en lasten) rekening te worden
       gehouden.

       IPR Normag constateert dat de doelomschrijving van een aantal door ons onderzochte
       gemeenschappelijke regelingen zich toespitst op het be- en verwerken van (huishoudelijk)


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          20/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>       afval (wettelijke dan wel zorgtaken). Dit terwijl het strategisch profiel van HVC in de afge-
       lopen jaren verder is verbreed richting duurzaamheidsprojecten en commerciële activitei-
       ten. Dit betekent dat de strategie en koers van HVC en de (statutaire) doelomschrijving
       breder zijn dan de doelomschrijving van de gemeenschappelijke regeling die – namens de
       gemeenten - aandeelhouder van HVC is.


3.6    Complexiteit vergt kennis en competenties
       De complexiteit van de onderwerpen en het speelveld vergt financiële, technische, juridi-
       sche en sectordeskundigheid van de aandeelhouder. Deze deskundigheid is in een ge-
       meenschappelijke regeling gezamenlijk beter te organiseren door specialisatie en de inzet
       van een bestuurder die thuis is in het werkveld. In afzonderlijk aandeelhoudende gemeen-
       ten moet relatief meer tijd gestoken worden om de benodigde deskundigheid op peil te
       houden. Een aantal afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten volgt (wellicht noodge-
       dwongen) de standpunten van de grootste gemene deler.

       Verder is er onderscheid zichtbaar in de kennis en competenties van aandeelhouders en
       (achterliggende) gemeenteraden:

       •   Door de relatief rustige context van de afgelopen jaren komt het voor dat - vooral in
           gemeenten die jarenlang aandeelhouder zijn – de kennis over HVC als overheidsbedrijf
           soms is weggezakt. Er is behoefte aan een scherper inzicht in de werking van het be-
           sturingsmodel, de rol, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van aandeelhouders,
           en de betekenis van HVC voor de gemeente(n) in financiële zin.

           Geconstateerd is dat de kennis en competenties bij de actieve wethouder-
           aandeelhouders en ambtelijke betrokkenen voldoende zijn. Zij staan ook minder op af-
           stand van HVC: o.a. alle relevante (nieuwe) investeringsvoorstellen, investeringsbe-
           sluiten en besluiten over de koers en strategie zijn in de AvA behandeld. Dit betreft
           ook besluitvorming die strikt formeel niet met de AvA besproken hoeft te worden.
           Door directie en RvC is de keuze gemaakt met de AvA de dialoog te zoeken. Dit wordt
           gedaan vanwege de maatschappelijk-gemeentelijke context waarin HVC zich bevindt.

       •   In gemeenten die recentelijk (in de afgelopen 5 jaar) zijn toegetreden, zijn de raden, colleges
           en ambtelijke organisaties zich vaak nog terdege bewust van de reden voor toetreding
           en de betekenis hiervan voor de gemeente.

       •   De gemeenschappelijke regelingen (waar het aandeelhouderschap van deelnemende ge-
           meenten is ondergebracht) kenmerken zich door continuïteit in kennis van de materie
           en het functioneren van het (besturings-)model. Dit geldt met name voor de direct en
           actief betrokken functionarissen, zoals de voorzitter van het dagelijks en/of algemeen
           bestuur, en vaak in mindere mate voor de overige bestuurders en ambtelijke onder-
           steuning, en in veel mindere mate voor de achterban c.q. de raden.

           Bij aandeelhouderschap in HVC via een gemeenschappelijke regeling wordt HVC als


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                             21/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>           verbonden partij (deelneming) behandeld. De standpuntbepaling richting HVC ver-
           loopt hier veelal buiten de gemeenteraad om. In de praktijk blijkt het tijdig betrekken
           van gemeenteraden bij standpuntbepaling niet mogelijk binnen de beschikbare tijd. In
           vrijwel alle situaties staan raadsleden meer op afstand, waardoor hier ook meer be-
           hoefte is aan kennis en inzicht in het besturingsmodel.


3.7    Toezichthoudende taak RvC
       In het verplicht structuurregime is de toezichthoudende rol die de aandeelhouders in een
       gewone vennootschap vervullen grotendeels belegd bij de RvC. Bij de taakvervulling door
       de commissarissen is van belang dat zij onafhankelijk, kritisch en kennisinhoudelijk toe-
       zicht houden op het beleid van de directie en de algemene gang van zaken binnen de on-
       derneming. Voor de raad van commissarissen als geheel is van belang dat sprake is van
       voldoende aanwezigheid van kennis en onafhankelijkheid.

       Overeenkomstig de statuten van HVC heeft de RvC een profielschets vastgesteld voor zijn
       omvang en samenstelling, rekening houdend met de aard van de onderneming, haar acti-
       viteiten en de gewenste deskundigheid en achtergrond van de commissarissen.

       Bij de werving, selectie en (directe) benoeming van 5 (van de 9) commissarissen door de
       clusters van aandeelhouders wordt vooral de regionale binding van belang geacht. Dat wil
       zeggen: weten wat er in de betreffende regio speelt (bestuurlijk, rondom duurzaamheid, et
       cetera) en een goed kanaal vormen voor afstemming tussen HVC en de achterban. In het
       verleden werden ook (ex) gemeentebestuurders benoemd.

       Toezicht houden op, en het adviseren van het bestuur van HVC en het behartigen van de
       belangen van (clusters) aandeelhouders kunnen daardoor met elkaar verweven zijn. Zoals
       bij de beantwoording van de onderzoeksvragen reeds aangegeven, constateren directie en
       RvC van HVC ook zelf dat de aldus benoemde leden om die reden niet onafhankelijk zijn
       in de zin van artikel III.2 van de Nederlandse corporate governance code.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          22/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>4      AANDACHTSPUNTEN VOOR DE RAAD
       Op basis van het uitgevoerde onderzoek en de daaruit voortvloeiende conclusies achten de
       project en stuurgroep het noodzakelijk dat de individuele gemeenteraden zich uitspreken
       over onderstaande aandachtspunten. En aan hun vertegenwoordigers in de gemeenschap-
       pelijke regeling of AvA kader op deze punten meegeven.


4.1    Strategie en koers
       •   Verricht een heroriëntatie op het strategisch en risico profiel HVC.
           Recent hebben HVC en de aandeelhoudende gemeenten een strategisch positione-
           ringsproces doorlopen en afgerond. Daarbij heeft de uitwerking van de strategie ‘van
           afval naar grondstoffen en duurzaamheid’ en doorwerking in financiële kaders (ver-
           schillende typen investeringen) zijn beslag gekregen.

           De ambtelijke en bestuurlijke betrokkenen zijn zich hierdoor (meer) bewust geworden
           van de (nieuwe, huidige) strategische positionering van HVC en de (risico) betrokken-
           heid van hun gemeente. Geconstateerd wordt dat er bij diverse betrokkenen nog wel
           vragen zijn en behoefte aan nader inzicht. Of dat dit inzicht er wel is, maar men het
           niet eens met de strategische positionering en de (risico) betrokkenheid van de ge-
           meente.

           In deze uitgevoerde heroriëntatie is niet de principiële vraag beantwoord waarom op
           termijn HVC als overheidsbedrijf nodig is. Aanbevolen wordt om de noodzaak voor
           het handhaven van een overheidsbedrijf in deze vorm (in relatie tot de marktontwikke-
           lingen, risico’s en het aandeel van marktactiviteiten) te heroverwegen. Bij een dergelij-
           ke heroverweging kan worden ingegaan op de volgende vraagstukken:

               o     Wat is het nut en de noodzaak van overheidsdeelneming in een afvalverbran-
                     dingsinstallatie?
                     Dit mede gelet op de beschikbare verbrandingscapaciteit in de (vrije) markt en
                     te verwachten afname van het te verbranden huishoudelijk restafval in de toe-
                     komst. Het Rijk streeft naar reductie van het huishoudelijk restafval tot ge-
                     middeld 75% afvalscheiding. Dit is nog eens een halvering van de hoeveelheid
                     huishoudelijk restafval in 2020.

               o     Voor welke activiteiten is overheidsbetrokkenheid wel of juist minder gewenst
                     of noodzakelijk. Daarbij kan bijvoorbeeld onderscheid worden gemaakt in af-
                     valbe- en verwerking, inzameling en andere logistieke dienstverlening, be-
                     leidsafstemmingen op het gebied van afvalbeheer, duurzaamheidsprojecten en
                     alternatieve energiebronnen, et cetera.

               o     Is het wenselijk om commerciële (markt)activiteiten in combinatie met taken in
                     het publiek domein uit te voeren?
                     En zo ja, hoe kunnen (commerciële) risico’s worden beheerst? Is er een ge-


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                           23/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                   wenste verhouding tussen commerciële activiteiten en taken in het publiek
                   domein?

               o   Volstaat de huidige juridische en financieringsstructuur en daarmee de door
                   gemeenten te verstrekken financiële zekerheden? Wat zijn alternatieven en aan
                   welke voorwaarden moet dan worden voldaan? Is het gewenst en mogelijk om
                   juridisch onderscheid (splitsing) aan te brengen tussen investeringen en activi-
                   teiten ten behoeve van het publieke domein enerzijds en in de vrije markt an-
                   derzijds?

               o   Hebben gemeenten voldoende politiek en financieel draagkracht om de finan-
                   ciële risico’s van HVC te kunnen dragen?

           Uiteraard moet bij het heroverwegen van de strategische positionering en financiële
           kaders rekening worden gehouden met de timing en planning van eventuele wijzigin-
           gen en de veranderbaarheid van de organisatie.

           Een hiervoor beschreven exercitie zou ertoe kunnen leiden dat koers en strategie van
           HVC niet worden aangepast, en (wellicht enkele) gemeenten daardoor zouden willen
           uitreden als aandeelhouder. Omdat uitreden in de praktijk niet eenvoudig is, of alleen
           tegen hoge kosten voor de uittredende gemeente, wordt aanbevolen om de afspraken
           over uittreden onder werkbare condities te heroverwegen.

       •   Besluit over aanpassing doelomschrijving gemeenschappelijke regeling.
           Breng de doelomschrijving van de gemeenschappelijke regelingen en het daaraan ver-
           bonden aandeelhouderschap in lijn met de – door de gemeente - gewenste strategie en
           doelen van HVC. Dit vergt in principe besluitvorming in de gemeenteraden.


4.2    Besluitvorming en bevoegdheidsverdeling
       •   Verzoek om duidelijkheid over de werkwijze van het besturingsmodel.
           Draag er zorg voor dat direct betrokkenen en belanghebbenden (college, raad en amb-
           telijke adviseurs) adequaat inzicht hebben (en waar nodig krijgen, in het (feitelijk)
           functioneren van het besturingsmodel van HVC.
           Om eventuele aanpassingen te overwegen is inzicht van belang in het feitelijk (en be-
           doeld) functioneren van het besturingsmodel, inclusief de formele en financiële kaders
           waarbinnen en waarmee aandeelhouders, bestuur en commissarissen van HVC opere-
           ren. Inclusief duidelijkheid over de vrijheidsgraden van bestuur en RvC die daarbij aan
           de orde zijn.

       •   Stimuleer het delen van kennis voor meer actief aandeelhouderschap.
           Organiseer voldoende kennis en deskundigheid om adequaat invulling te gegeven aan
           actief aandeelhouderschap. Vanwege de complexiteit van het speelveld is het wenselijk
           om de kennis en deskundigheid te delen en benutten. Het is dan wel van belang dat de
           deelnemende gemeenten een actieve rol kunnen vervullen bij besluitvorming en


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                            24/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>           standpuntbepaling.

           Ten behoeve van actief aandeelhouderschap wordt aanbevolen om aandeelhouders te
           groeperen om kennis en expertise met elkaar te delen en verder te ontwikkelen. En
           daarbij goed gebruik maken van de mogelijkheden van (gezamenlijke of gedeelde)
           ambtelijke ondersteuning en advisering.

       •   Overweeg het aandeelhouderschap te differentiëren.
           Uit de diverse gevoerde gesprekken met aandeelhouders is behoefte gesignaleerd aan
           onderscheid tussen (bedrijfs-)activiteiten met een directe relatie met de (wettelij-
           ke/publieke) gemeentelijk taken op het gebied van afvalbeheer, en (bedrijfs-
           )activiteiten die (meer) op afstand daarvan staan. Dit is door de introductie van de ver-
           schillende typen investering relevant.

           Het aandeelhouderschap kan daarbij ook formeel juridisch worden gedifferentieerd.
           Daarbij kan het juridische splitsen (onder een holding) worden overwogen. Bijvoor-
           beeld door het oprichten van separate juridische entiteiten (dochter vennootschappen)
           waarin specifieke belangen of bedrijfsactiviteiten worden ondergebracht.


4.3    Rolvervulling
       •   Zorg voor voldoende waarborgen van de benodigde competenties
           bij de vertegenwoordigende aandeelhouder en ambtelijke ondersteuning. Bijvoorbeeld
           door specialisatie, externe ondersteuning en/of het groeperen van aandeelhouders.

       •   Heroverweeg de inrichting en werking van de gemeenschappelijke regeling, waarbij
           de rol en betrokkenheid van de achterliggende colleges en gemeenteraden wordt ver-
           groot. Dit opdat de raden hun controlerende en kader stellende functie beter kunnen
           vervullen. Deelnemende gemeenten in een gemeenschappelijke regeling dragen (indi-
           rect) wel het gehele (financiële) risico, maar daar staat zeer beperkt invloed en zeggen-
           schap tegenover.


4.4    Beleid en risico
       •   Verzoek om een monitorsystematiek
           waarmee de beleidsrealisatie en ondernemingsdoelen kunnen worden gevolgd en be-
           sproken met de aandeelhoudende gemeenten.

       •   Verzoek erom dat het bestuur van HVC middellange en lange termijn prognoses
           verstrekt
           aan de RvC (vanuit hun toezichthoudende rol) ten aanzien van ontwikkelingen in de
           afval- en energiemarkt. Rekening houdend met positieve en negatieve scenario’s en de
           consequenties hiervan op de financiering, liquiditeit, solvabiliteit en de verwerkingsta-
           rieven die aan de gemeenten worden berekend. En informeer de aandeelhouders (ver-
           trouwelijk) hierover.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                           25/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>4.5    Informatievoorziening
       •   Stel een informatieprotocol op
           waarin afspraken worden gemaakt over de onderwerpen en wijze van informatievoor-
           ziening richting belanghebbenden (RvC, aandeelhouders, college en raad).

       •   Verlang verdere optimalisatie van de informatieverstrekking
           richting belanghebbenden binnen de gemeentelijke organisatie. Met name op maat ge-
           sneden informatie ten behoeve van raad/raadsleden. Dit betreft zowel de reguliere
           jaarrekening en jaarverslag, als ook informatie met betrekking tot voorstellen voor
           (nieuwe) investeringen of deelnemingen. Wijs op het belang van gedoseerde en op
           maat gesneden informatieverstrekking richting aandeelhouders c.q. de hen vertegen-
           woordigende functionarissen. Het verstrekken van veel gegevens zoals in de huidige
           situatie (herijking strategie, voorstellen voor nieuwe investeringen of deelnemingen)
           levert niet per definitie beter bruikbare (gewenste) informatie.


4.6    Toezicht
       •   Versterk de toezichthoudende rol van aandeelhouders en ontwikkel een toezichtka-
           der waarbij gemeenten vastleggen op welke wijze zij hun aandeelhoudende rol vervul-
           len richting HVC. Stel dit toezichtkader zo mogelijk gezamenlijk vast.

       •   Heroverweeg de wijze van directe benoeming van commissarissen door clusters
           aandeelhouders en de samenstelling van de RvC.
           Houdt daarbij rekening met een evenwichtige samenstelling en spreiding van kennis,
           kritisch en onafhankelijk, (politiek-bestuurlijk) omgevingssensitief, et cetera.


4.7    Interventie
       •   Vergroot de invloed van de aandeelhouders op de meer zwaarwegende besluiten
           van de directie van HVC. Bijvoorbeeld ten aanzien van financiën en financiering, tarie-
           ven en bedrijfsstrategie.

           In tegenstelling tot de aanleiding voor de wetgever voor invoering van het verplicht
           structuur regime (afnemende betrokkenheid van (groot) aandeelhouders die aandelen
           primair vanuit beleggingsoptiek aanhouden of juist verkopen) zijn de aandeelhouders
           van HVC juist zeer gebonden. Het is in de praktijk niet eenvoudig om uit te treden.
           Een gemeente kan uittreden door zijn aandeel tegen nominale waarde aan een andere
           publiekrechtelijke organisatie (gemeente, waterschap, gemeenschappelijke regeling)
           over te dragen. Deze toetredende partij neemt de verplichtingen conform de Ballotage
           Overeenkomst over. Vanwege deze gebondenheid kan worden overwogen om de in-
           vloed van de aandeelhouders van HVC op onderdelen te vergroten.

           In de structuurvennootschap is het niet mogelijk om de betreffende bevoegdheden die



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                           26/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>           (wettelijk) aan de RvC toevallen, terug te leggen bij de AvA. Wel is het mogelijk om
           een (niet bindend) recht op voordracht of advies inzake de betreffende onderwer-
           pen/besluiten aan de AvA toe te kennen. Dit heeft tot gevolg dat structureel een dia-
           loog ontstaat tussen de aandeelhouders en commissarissen, waarmee de aandeelhou-
           ders hun bedoelingen, wensen en bedenkingen kenbaar kunnen maken. Het advies of
           de voordracht is in de structuur vennootschap niet bindend. Wel kan worden gestreefd
           naar – zo veel mogelijk – consensus.

       •   Overweeg afzonderlijk gemeentelijk aandeelhouderschap in plaats van gezamenlijk
           via een gemeenschappelijke regeling. Afzonderlijk aandeelhouderschap ten opzichte
           van een gemeenschappelijke regeling heeft als voordeel dat de gemeenten meer directe
           zeggenschap in HVC krijgen. Er ontstaat op deze wijze meer betrokkenheid bij de on-
           derneming en wordt de verantwoordelijkheid bij de ontwikkeling en continuïteit van
           de onderneming directer en duidelijker.
           Ook ontstaat er tussen HVC en de gemeenten een eenvoudiger en meer transparant in-
           formatie- en besluitvormingsproces. Het levert kortere lijnen op tussen HVC en de col-
           leges van burgemeester en wethouders/gemeenteraden.

           Daarbij dient wel een aantal verworvenheden met gemeenschappelijk aandeelhouder-
           schap gecompenseerd te worden:

               o   Kennis, expertise en tijd. Een voorwaarde is dat voldoende kennis, expertise en
                   tijd beschikbaar is bij de functionarissen (portefeuillehouder, college, ambtelijk
                   adviseur, raad) om een meer proactief aandeelhouderschap te kunnen vervul-
                   len.

               o   Organiseer beeldvormende en opiniërende bijeenkomsten voor aandeelhou-
                   ders en andere belanghebbenden voorafgaand aan de (formele) besluitvor-
                   ming door de AvA.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                         27/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                           DEEL II
                                    HOOFDRAPPORT




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC    - 7 mei 2014 -   28/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>5      INLEIDING
5.1    Achtergrond
       Huisvuilcentrale Alkmaar (HVC) heeft zich in de afgelopen jaren ontwikkeld van afval-
       verbrandingsinstallatie (AVI) tot een overheidsbedrijf dat zich richt op duurzaam grond-
       stoffenmanagement (be- en verwerking van afvalstoffen, hergebruik van grondstoffen) en
       de productie van duurzame energie uit afval, biomassa, zon en wind.

       HVC is als overheidsbedrijf eigendom van 48 gemeenten en 6 waterschappen. De onder-
       neming heeft een privaatrechtelijke juridische structuur – naamloze vennootschap - waar-
       bij als gevolg van de omvang van de onderneming en het grote aantal aandeelhouders
       sprake is van een verplicht structuurregime. Daarbij verschuift – eenvoudig gezegd – een
       deel van de bevoegdheden van de aandeelhouders naar de commissarissen.

       In lijn met de gekozen strategie van HVC zijn in de afgelopen jaren en recent diverse initia-
       tieven ontplooid zoals de bouw en exploitatie van biovergistingsinstallaties, sorteerinstalla-
       ties, slibverwerkingsinstallaties, deelnemingen in projecten en organisaties op het gebied
       van zonne- en windenergie, et cetera. Daarbij is ook het risicoprofiel van de onderneming
       gewijzigd. In het verleden waren de exploitatie van HVC als AVI en de tarieven voor de
       afvalverwerking kostendekkend en de continuïteit door de verplichting van de gemeenten
       tot het aanleveren van het eigen afval gewaarborgd. In de huidige situatie zijn de financiële
       rentabiliteit en continuïteit van de diverse economische activiteiten van HVC steeds meer
       afhankelijk van de algemene en sectorale economische ontwikkelingen. Vaak zelfs in Eu-
       ropees perspectief.

       In de loop van 2012 is de financiële situatie van de HVC en de participatie van gemeenten
       in de HVC in de schijnwerpers komen te staan. De financiële situatie van de HVC en de
       door gemeenten afgegeven garantstellingen van honderden miljoenen euro hebben de
       kaderstellende en controlerende taak van de gemeenteraden in de deelnemende gemeen-
       ten en de mogelijkheden daartoe zeer actueel gemaakt.

       17 Rekenkamer(commissie)s van 19 deelnemende gemeenten7 hebben daarom besloten
       gezamenlijk onderzoek te doen, dat gericht is op de relatie tussen gemeenten als aandeel-
       houders en de HVC. Het onderzoek heeft tot doel inzicht te verschaffen in de verhouding
       tussen gemeenten en de HVC ten aanzien van structuren en relaties, gemeentelijke taken
       en commerciële activiteiten, besluitvorming, risico’s, risicobeheersing en verantwoording.
       Het onderzoek is bedoeld om de raden van de participerende gemeenten te ondersteunen
       bij hun kaderstellende en controlerende taak.




       7   De gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland hebben een gezamenlijke rekenkamercommissie.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -                                29/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>5.2    Opdrachtformulering
       IPR Normag heeft opdracht gekregen dit gezamenlijke onderzoek uit te voeren. De onder-
       zoeksvraag luidt als volgt:

       Onderzoek hoe en in hoeverre de gemeenten (college, gemeenteraad, ambtelijk apparaat)
       zijn betrokken bij de besluitvorming omtrent visieontwikkeling en investeringsbeslissingen
       van de Huisvuilcentrale Alkmaar.

       Beoordeel de formele en materiële (feitelijke en gerealiseerde) invloed en zeggenschap
       door de aandeelhouders op de besluitvorming die het risicoprofiel van HVC bepaalt dan
       wel wijzigt:

       -   in het licht van de verplichtingen en risico’s welke verbonden zijn aan het aandeelhou-
           derschap en de garantstelling(en) zoals overeengekomen in de ballotage overeenkomst.
           Daarbij dient sprake te zijn van een goede balans.

       -   in het licht van de algemene principes van ‘good governance’, zoals dit in overheidsge-
           domineerde organisaties verwacht mag worden.

       Het eindresultaat is een kort en bondig rapport met een beschrijving van de uitgevoerde
       analyse en advies over het functioneren en mogelijk gewenste optimalisatie van de gover-
       nance.


5.3    Uitgangspunten
       Bij de uitvoering van dit onderzoek zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:

            •   Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van de 17 rekenkamer(commissie)s
                van 19 aandeelhoudende gemeenten. De rekenkamer(commissie)s laten zich verte-
                genwoordigen door een stuurgroep bestaande uit afgevaardigden van alle RKC’s

            •   IPR Normag rapporteert aan de stuurgroep. De stuurgroep is bevoegd het onder-
                zoeksrapport namens de rekenkamer(commissie)s vast te stellen.

            •   De stuurgroep heeft de begeleiding van het onderzoek in handen gelegd van een
                projectgroep. De projectgroep is verantwoordelijk voor de opdrachtverstrekking
                aan IPR Normag.

            •   De projectgroep, gemeenten en HVC zullen alle voor dit onderzoek benodigde in-
                formatie ter beschikking stellen van IPR Normag. IPR Normag zal deze informatie
                vertrouwelijk behandelen.

            •   De periode waarop het onderzoek betrekking heeft is van 1 januari 2011 tot en met
                1 juli 2013. Dit is van belang bij:

                o     De selectie van de concrete besluiten en besluitvormingsprocessen die door
                      middel van casuïstiek worden beschreven en beoordeeld



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC              - 7 mei 2014 -                    30/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                o    De inventarisatie van ervaringen van de betrokkenen waarmee interviews
                     worden gehouden.
           •   Het onderzoek is primair gericht op de ‘verticale’ eigendoms-/ aandeelhoudersre-
               latie van de gemeenten met HVC. De ‘horizontale’ opdrachtgeversopdrachtne-
               mersrelatie valt buiten de scope van het onderzoek.

           •   Aanvullend op het gemeenschappelijk onderzoek is in een aantal gemeenten een
               lokaal deelonderzoek uitgevoerd, waarbij op gemeente niveau inzicht wordt gege-
               ven in de lokale informatievoorziening en besluitvorming.
               Deze lokale deelonderzoeken zijn geen onderdeel van het gemeenschappelijk on-
               derzoek.


5.4    Afbakening van het gemeenschappelijk onderzoek
       De volgende figuur illustreert de focus van het onderhavig gemeenschappelijk onderzoek.
       Formeel vervult ‘de gemeente’ als één rechtspersoon de rol van aandeelhouder. In dit ge-
       meenschappelijk onderzoek wordt primair gefocust op de rol van de gemeente als aan-
       deelhouder.
                                                                                Gemeente r   Gemeente s
                                      Gemeente p           Gemeente q
       Indien een ge-
                                        Gemeenteraad        Gemeenteraad           Algemeen bestuur        Lokaal
                            Publiek
       meente afzon-         recht
                                                                                                         onderzoek
                                      College van B&W      College van B&W          Dagelijks bestuur
       derlijk (en di-
       rect) aandeel-
       houder is, dan                                    Algemene vergadering                Gemeenschappelijk
                                                          van aandeelhouders                      onderzoek
       wordt de ge-                                                                     Raad van
                           Privaat                                                    Commissarissen
       meente als           recht
                                                                Bestuur
       aandeelhouder                                         (directie HVC)

       vertegenwoor-
       digd door de                                                                Vennootschap HVC

       wethouder. De wethouder dient hiertoe gedelegeerd of gemandateerd te zijn door de ge-
       meente (college en/of raad). Het bestuur van HVC mag uitgaan dat de wethouder de ge-
       meente rechtsgeldig vertegenwoordigd.

       Indien het aandeelhouderschap is belegd bij een gemeenschappelijke regeling, dan vervult
       het bestuur van de gemeenschappelijke regeling (rechtsgeldig vertegenwoordigd door de
       voorzitter) de rol van aandeelhouder.

       Het lokaal onderzoek verschaft inzicht in de wijze waarop in de betreffende gemeente
       invulling wordt gegeven aan informatievoorziening en besluitvorming. Elke rekenkamer-
       commissie bepaalt zelf of een dergelijk lokaal onderzoek wel of niet wordt uitgevoerd en
       door wie. IPR Normag verricht voor de gemeenten Smallingerland, Bergen, Noordoost-
       polder, Castricum, Purmerend en Heerhugowaard ook een lokaal onderzoek. Het lokaal
       onderzoek richt zich op de afstemmings-, informatie-, verantwoordings- en besluitvor-
       mingsprocessen binnen de gemeentelijke (publiekrechtelijke) organisatie. Bij het vervullen


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -                                       31/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>       van deze (vertegenwoordigende) aandeelhoudersrol (meestal door het college) dient re-
       kenschap en invulling te worden gegeven aan de kaderstellende en controlerende (toet-
       sende) rol van de gemeenteraad.


5.5    Opbouw van de rapportage
       Deel I van de rapportage omvat de (bestuurlijke) samenvatting. Hoofdstuk 1 en 2 presente-
       ren respectievelijk de achtergrond van het onderzoek en de beantwoording van de onder-
       zoeksvragen van de rekenkamer(commissie)s. De samenvatting van conclusies en aan-
       dachtspunten voor de raad vindt u in de hoofdstukken 3 en 4.

       Deel II betreft het hoofdrapport met een nadere toelichting en onderbouwing. In het on-
       derhavige hoofdstuk 5 zijn de achtergrond, de opdracht aan IPR Normag en de afbakening
       en uitgangspunten die aan het onderzoek ten grondslag liggen nader toegelicht. In hoofd-
       stuk 6 Verantwoording zijn de benaderingswijze van het onderzoek en de het uitgevoerde
       stappenplan beschreven. Tevens vindt u in dit hoofdstuk het normenkader aan de hand
       waarvan het functioneren van de gemeente in haar rol van aandeelhouder is beoordeeld.

       Hoofdstuk 7 beschrijft de context: waarom zijn gemeenten (ooit) aandeelhouder (gewor-
       den); hoe kan HVC als bedrijf worden getypeerd en met welke ontwikkelingen hebben
       bedrijven als HVC te maken; welke belangrijke veranderingen hebben zich voorgedaan
       zoals de transitie uit het publieke domein naar een vrije markt?

       In het daaropvolgende hoofdstuk wordt het besturingsmodel van HVC toegelicht. Het
       besturingsmodel regelt de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van en tussen de or-
       ganen van de vennootschap (AvA, bestuur/directie, RvC). Dit hoofdstuk geeft inzicht in de
       afspraken met betrekking tot de rol, invloed en betrokkenheid van de aandeelhoudende
       gemeenten, en de financiële consequenties en risico’s van het aandeelhouderschap van de
       gemeenten.

       Hoofdstukken 9 en 10 presenteren de bevindingen en conclusies. Hoofdstuk 9 focust daar-
       bij op de financiële relaties en risico’s. Hoofdstuk 10 op het besturingsmodel en de de rol
       en betrokkenheid van gemeenten zoals deze in de praktijk vorm en inhoud krijgt. Bij deze
       waarnemingen en conclusies worden tot slot aandachtspunten voor de raad gegeven.


       Deel III betreft een bijlagenbundel.
       In bijlage 12 vindt u de reactie van HVC op het (concept) eindrapport in het kader van
       bestuurlijk wederhoor.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                           32/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>6      VERANTWOORDING
6.1    Onderzoeksvragen
       De opdracht is uitgevoerd door beantwoording van de volgende onderzoekbare deelvra-
       gen c.q. deelopdrachten:

            A. Een korte beschrijving van de structuur en de relaties van en tussen gemeenten en
                de HVC
                •    Relatie HVC en gemeente als aandeelhouder.
                •    Relatie HVC en gemeente als garantsteller.
                •    Relatie HVC en gemeente ten aanzien van wettelijke en overige doelstellingen.
            B. Inzicht in de commerciële activiteiten van de HVC en de impact van deze activitei-
                ten op het aandeelhouderschap/garantstelling van gemeenten.
            C. Beoordeling van de verhouding tussen de impact c.q. risico’s van de commerciële
                activiteiten voor gemeenten en de mogelijkheid die gemeenten hebben om invloed
                uit te oefenen op de commerciële activiteiten.


            Aan de hand van casuïstiek zijn de volgende vragen beantwoord:

            D. De besluitvorming en het besluitvormingsproces (formeel en informeel) door aan-
                deelhouders en tussen aandeelhouders onderling.
            E. De informatievoorziening van de HVC richting de gemeenten.
            F. De risicobeheersing en –verantwoording door de HVC richting de gemeenten.


       De opdrachtgever heeft vooraf aan de uitvoering van dit onderzoek de volgende vragen
       nader geformuleerd:

       Sturing en toezicht:
       1 Op welke punten van besluitvorming en beleid kunnen aandeelhouders invloed uitoefenen, hoe bepalend
           is die invloed en is op welke wijze is uitoefening van die invloed in de besluitvorming terug te zien?
       2   Zijn mogelijkheden die aandeelhouders kunnen hebben in besluitvorming en beleidsvoering door statuten
           of reglementen beperkt?
       3   Hoe en op welke momenten geven aandeelhouders invulling aan hun toezichthoudende rol in de HVC en
           hoe is dat in de besluitvorming terug te zien?
       4   Hebben aandeelhouders zich op enigerlei wijze georganiseerd (structureel of incidenteel).
       5   In hoeverre wordt de HVC gestuurd en gecontroleerd door de aandeelhouders en waar blijkt dat uit?
           Welke beslissingen worden aan de aandeelhouders voorgelegd? Hoe komen de aandeelhouders tot een
           besluit (is daarbij zichtbaar of aandeelhouders tijdig en voldoende informatie hebben om verantwoord tot
           besluitvorming over te gaan)?
       6   Is zichtbaar of aandeelhouders voldoende kwaliteit en kennis hebben om tot verantwoorde besluitvorming
           over te gaan?
       7   Wat is de beleidsvrijheid van HVC (zijn er activiteiten waar aandeelhouders geen zeggenschap/invloed
           over hebben?).
       8   Is bij de besluitvorming door aandeelhouders duidelijk wat bij de verplichte gemeentelijke taken hoort en
           wat niet. In hoeverre nemen de aandeelhouders besluiten ten aanzien van activiteiten op het gebied van
           afval, van energie en over de commerciële activiteiten..




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -                                     33/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>       Risico’s: omvang, verdeling en beheersing
       9 Zijn bij investeringsbeslissingen vooraf de risico’s onderzocht en ter kennis van aandeelhouders
            gebracht? Wie heeft de risico’s beoordeeld? Hoe is de beoordeling geweest van de risico’s?
       10 Op welke wijze zijn de aandeelhouders geïnformeerd over door de HVC genomen of te nemen
            beheersmaatregelen om (potentiële ) risico’s te minimaliseren?
       11 Zijn in 2011-2013 (nieuwe) risico’s ontstaan en hoe is daarop door de HVC geanticipeerd en met
            aandeelhouders gecommuniceerd?
       12 Op welke manier zijn deze risico’s door de aandeelhouders in het besluitvormingsproces betrokken?

       Uitvoering: doelmatig en doeltreffend
       13 In hoeverre zijn de aandeelhouders betrokken bij de bedrijfsvoering van het HVC? Hoe worden ze
           geïnformeerd over bedrijfsvoeringsaangelegenheden? Zijn hierover controleerbare afspraken gemaakt?
           Hoe vindt besluitvorming over bedrijfsvoering plaats?
       14 Is door de HVC aan aandeelhouders inzicht verschaft in de doelmatig- en doeltreffendheid van de door de
          HVC uitgevoerde activiteiten?

       Informatie: volledig en transparant
       15 Hoe verloopt de informatievoorziening tussen de HVC en de aandeelhouders bij besluitvorming over
            investeringen en visie vorming?
       16 Hebben aandeelhouders op de juiste momenten beschikking gehad over volledige en juiste informatie om
            invulling te geven aan hun rol en verantwoordelijkheid?



6.2    Benaderingswijze
       De volgende figuur toont schematisch het analysekader voor het beoordelen van de in-
       vloed van de aandeelhoudende gemeenten, in relatie tot de invloed die vanwege hun rol,
       positie en garantstelling mag worden verwacht. Governance is de wijze van besturen en
       toezicht op een organisa-
                                                                                 C
       tie door de diverse daar-                                       Door stakeholders
                                                                     gewenste of verwachte
       bij betrokken partijen en                                         governance
       belanghebbenden.
                                          A                                                                                D
                                              Good governance                 Analyse               Feitelijke governance
       Binnen het kader van de                 (best practices)               Dialoog               (in praktijk bewerkstelligd)
       vigerende wet- en regel-
       geving, leiden de (ver-                                         Formele governance
                                                                        (wettelijk, statuten,
       schillende) wensen van                                            reglementen, etc.)     B
       de stakeholders, de (posi-             Advies

       tieve en negatieve) erva-
       ringen met de governance in de praktijk én de principes van good governance die passen
       bij de eigenheid van de organisatie en de sector, op gebalanceerde wijze tot een beoorde-
       ling van de huidige governance, dan wel een advies over de inrichting van de gewenste
       governance.

       Het advies zal daarbij gebaseerd moeten zijn op een objectieve en feitelijke analyse van de
       verschillende invalshoeken, en op een nader te voeren dialoog met en tussen de betrokken
       stakeholders. Voor de gemeenten die direct aandeelhouder zijn van HVC zijn interviews
       gehouden met wethouders die de aandeelhoudende gemeente vertegenwoordigen. In de
       meeste gevallen was ook de ambtelijk adviseur aanwezig. Voor gemeenten die via een
       gemeenschappelijke regeling (gezamenlijk) aandeelhouder zijn, zijn interviews gehouden



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                   - 7 mei 2014 -                                       34/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>       met de bestuurlijke vertegenwoordiger(s) van de betreffende gemeenschappelijke regeling.

       In samenspraak met de stuurgroep is ervoor gekozen om alleen gesprekken te voeren met
       functionarissen uit gemeenten waarvan de rekenkamer(commissie) opdrachtgever is voor
       dit onderzoek. Van alle gevoerde gesprekken is een verslag gemaakt dat voor akkoord aan
       de gesprekspartner is voorgelegd. Alle gespreksverslagen zijn geaccordeerd. Een overzicht
       van gesprekspartners vindt u in bijlage 4.

       Voor het uitvoeren van het onderzoek is – naast desk research en interviews – gewerkt aan
       de hand van casussen. De volgende casussen zijn daarbij uitgewerkt (zie bijlage 7):

           •   Besluit omtrent het vaststellen/aanpassen van de strategie van HVC: herijking stra-
               tegie HVC;

           •   Besluit aangaande corebusiness activiteiten van HVC: bouw van de biovergistings-
               installatie;

           •   Besluit aangaande een non corebusiness activiteit van HVC: deelneming HVC in
               Windpark Gemini.


6.3    Stappenplan
       De uitvoering van het onderzoek omvatte de volgende stappen:

       Stap 1 Voorbereiding en start
               a.   Startbespreking, inventarisatie relevante bronnen.
               b.   Opstellen en vaststellen normenkader (gemeenschappelijk en lokaal onder-
                    zoek). Vaststelling door projectgroep.
               c.   Voorbereiding veldonderzoek: gespreksleidraad, selectie gesprekspartners en
                    planning interviews.
       Stap 2 Deskresearch
               a.   Beschrijving en analyse huidige situatie waaronder de inrichting van het be-
                    sturingsmodel.
               b.   Casuïstiek: uitwerking feitenrelaas voor drie investerings- en participatiebe-
                    sluiten op basis van deskresearch en informatie verkregen van HVC.
               In bijlage 3 vindt u een overzicht van geraadpleegde bronnen.
       Stap 3 Veldonderzoek: interviews met aandeelhouders
               a.   Interviews bestuurder(s) en commissarissen HVC
               b.   Interviews wethouder-aandeelhouden ambtelijk adviseur
               c.   Uitwerking concept gesprekresultaten en terugkoppeling voor akkoord.
                    Een overzicht van gesprekspartners vindt u in bijlage 6.
                    De gespreksleidraad die wij hebben gehanteerd bij het voeren van de inter-
                    views in bijlage 5.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                          35/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>       Stap 4 Integrale analyse en beantwoording onderzoeksvragen
                a.     Beoordeling van de relatie gemeenten/aandeelhouders en HVC: sturing en toe-
                       zicht, risico's, uitvoering, informatievoorziening.
                b.     Beoordeling van besluitvormingsprocessen in drie concrete casussen: sturing
                       en toezicht, risico's, uitvoering, informatievoorziening.
       Stap 5 Rapportage van bevindingen en conclusies
                a.     Opstellen rapportage en bespreking met de projectgroep
                b.     Ambtelijk en bestuurlijk wederhoor
                c.     Verwerking reacties
       Stap 6 Eindrapportage (bevindingen, bespreking en prestentatie)
                a.     Verwerking reacties ambtelijk en bestuurlijk werderhoor
                b.     Uitwerken aanbevelingen in de vorm van aandachtspunten voor de raad
                c.     Presentatie rapportage aan stuurgroep (vertegenwoordiging van alle betrok-
                       ken rekenkamer(commissie)s).
                       De rapportage wordt vervolgens door de rekenkamer(commissie)s aan de ge-
                       meenteraden aangeboden.


6.4    Normenkader
       Mede aan de hand van de in paragraaf 6.1 vermelde vragen heeft IPR Normag een nor-
       menkader opgesteld. Dit normenkader (inclusief de verwijzing naar deze vragen) vindt u
       in bijlage 2.

       Het normenkader stelt normen inzake het functioneren van de gemeente in haar rol van
       eigenaar c.q. aandeelhouder. Bij toetsing van de betreffende norm wordt rekening gehou-
       den met de wijze waarop de rolverdeling tussen de verschillende organen (AvA, RvC en
       Bestuur) formeel en feitelijk is uitgewerkt. Aan de hand van de casuïstiek worden de rol en
       betrokkenheid van de gemeenten aan het normenkader getoetst.

       Normen met betrekking tot Besluitvorming/bevoegdheidsverdeling
       De gemeente als aandeelhouder draagt zorg voor de inrichting van een besturingsmodel
       waarin toezicht en verantwoording op adequate wijze is ingericht:
           •    De aandeelhouder zorgt voor een sluitend en consistent besturingsmodel, waarbij
                de verdeling van bevoegdheden tussen AvA – RvC en Bestuur zijn geregeld;
           •    De aandeelhouder houdt bij het invullen van haar verantwoordelijkheid rekening
                met en zicht op (opzet en functioneren) van checks en balances in het besturings-
                model

       Normen met betrekking tot Rolvervulling
       Dit betreft taakopvatting, rolneming door en kennis en kwaliteit van de aandeelhouder als
       (rechtsgeldig) vertegenwoordiger namens de gemeente.
           •    De aandeelhouder stuurt op door de gemeente bepaalde beleidskaders.
           •    De aandeelhouders hebben een gezamenlijke visie op de wijze waarop het publiek



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -                       36/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>               belang door en met HVC wordt bewerkstelligd.
           •   Er is een functionele scheiding tussen de rol van eigenaar/aandeelhouder en rol
               van opdrachtgever.
           •   De gemeente in haar rol als eigenaar beschikt over voldoende competenties, kennis
               en kwaliteit.

       Normen met betrekking tot Beleid
       Dit betreft de wijze waarop gemeenten (publieke) beleidsdoelen opdragen aan HVC.
           •   De aandeelhouder heeft adequate invloed op het meerjaren beleidskader of strate-
               gisch meerjaren plan waarin de beleidsdoelstellingen zijn vastgesteld.
           •   Er is een duidelijk meerjaren beleidskader of plan aanwezig, waarin beleidsdoel-
               stellingen zijn vastgelegd.
           •   Beleidsdoelstellingen en ambities zijn door HVC uitgewerkt in meetbare indicato-
               ren, en worden gemonitord.
           •   De aandeelhouders stellen eisen aan het risicoprofiel van HVC.

       Normen met betrekking tot Toezicht
       Dit betreft de wijze waarop de gemeente toezicht houdt op het functioneren en presteren
       van HVC
           •   De aandeelhouder houdt toezicht op basis van het publieke belang (voortkomend
               uit specifieke publieke taken).
           •   De aandeelhouder (dan wel de RvC namens hem) houdt toezicht op uitvoering,
               prestaties, kosten en risicobeheersing.

       Normen met betrekking tot Informatievoorziening
       Dit betreft de wijze waarop de gemeente kennis neemt van het functioneren, presteren en
       de ontwikkeling van HVC.
           •   De aandeelhouder stelt zicht responsief en proactief op ten aanzien van zaken die
               het functioneren van de HVC betreft.
           •   Er bestaan duidelijke afspraken tussen de aandeelhouder en HVC over de reik-
               wijdte en diepgang van de informatie-uitwisseling over prestaties, middelen en
               bedrijfsvoering(s-risico's)
           •   De aandeelhouder kan alle voor hem noodzakelijke informatie van HVC ontvan-
               gen (informatieprotocol).
           •   HVC voorziet de aandeelhouder tijdig en adequaat van alle informatie die beno-
               digd is voor het vervullen van zijn publieke verantwoordelijkheid.

       Normen met betrekking tot Oordeelsvorming
       De aandeelhouder vormt zich een oordeel - direct dan wel via de RvC - over de publieke
       taakvervulling door HVC.
           •   De aandeelhouder wordt op adequate wijze geïnformeerd over risico's en be-
               heersmaatregelen.
           •   De specifieke risico's die verbonden zijn aan deelname in HVC zijn bekend bij de
               gemeentelijke aandeelhouder en worden door de aandeelhouder gemonitord.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                         37/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>       Normen met betrekking tot Interventie
       Dit betreft de wijze waarop de gemeente intervenieert.
           •   De aandeelhouder heeft adequate bevoegdheid om HVC te kunnen sturen en bij-
               sturen.
           •   De aandeelhouder maakt voldoende gebruik van deze bevoegdheden (gelet op zijn
               publieke verantwoordelijkheid)

       Normen met betrekking tot Verantwoording
       Dit betreft de wijze waarop (wederzijds) verantwoording wordt afgelegd over het functio-
       neren en presteren.
           •   HVC koppelt tijdig en adequaat aan de gemeente als aandeelhouder terug over de
               uitvoering van haar (publieke) taak.
           •   De aandeelhouder dient zicht te verantwoorden over zijn rol (als aandeelhouder
               namens de gemeente) richting de gemeente (college / raad)




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                     38/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>7      CONTEXT
7.1    Oorsprong AVI’s8 in Nederland: sterk gereguleerde markt
       De oorsprong van de AVI’s als overheidsactiviteit is gelegen in het in de jaren ’80 gewenste
       en door het Rijk bepaalde regionale (provinciale) zelfvoorziening voor de verwijdering van
       huishoudelijk afval. Provincies en gemeenten hebben in de jaren ‘80 en ’90 diverse AVI’s
       opgericht, waarin het ingezamelde huishoudelijk (rest)afval kon worden verbrand.

       De opgerichte AVI’s kenden een laag risicoprofiel: de aandeelhoudende gemeenten had-
       den zich verplicht om hun restafval aan te bieden, en de tarieven die daarvoor werden
       gerekend waren minstens kosten-
                                                                                                        1
       dekkend. Bij de dimensionering
                                                                      2
       van de verwerkingscapaciteit van
       deze AVI’s werd rekening gehou-
       den met de hoeveelheid huishou-
                                                                                          3
       delijk restafval en een deel be-
                                                                                                 4
                                                                  9
       drijfsmatig restafval in de betref-
       fende regio.
                                                                  8

       Mede vanwege de disbalans tussen                                                           5

       vraag- en aanbod op regionaal
       niveau is de regionale zelfvoorzie-                                      7   1.        E.ON, Delfzijl
                                                  11
       ning midden jaren ’90 losgelaten.                         10
                                                                           6        2.        Omrin, REC Harlingen
                                                                                    3.        Attero, Wijster
       Tegelijkertijd is het verbod op pro-                 12                      4.        Sita, EVI Coevorden

       vincie grensoverschrijdend afval-               13
                                                                                    5.        Twence, Hengelo
                                                                                    6.        ARN, Nijmegen
       transport opgeheven, zodat steeds                                            7.        AVR, Duiven
                                                                                    8.        AEB, Amsterdam
       meer sprake was van marktwerking en con-
                                                                                    9.        HVC, Alkmaar
       currentie om het afval tussen de AVI’s. Voorts heeft het Rijk ook het        10.       HVC, Dordrecht
                                                                                    11.       AVR, Rozenburg
       verbod op grensoverschrijdend afvaltransport opgeheven, waardoor
                                                                                    12.       Attero, (AEC) Moerdijk
       inmiddels sprake is van een Europese markt voor restafval- en gft ver-       13.       Sita, ReEnergie Roosendaal

       werking.


7.2    Volgende fase: een vrije markt met hybride karakter
       De AVI’s in Nederland hebben zich in de loop van de jaren verder ontwikkeld en getracht
       zich een positie te verwerven in deze – weliswaar streng gereguleerde maar in principe
       vrije – markt voor afvalverbranding. Daarbij zijn verschillende strategieën gevolgd, maar
       alleen de productie van (duurzame) energie uit verbrandingswarmte is verder geoptimali-




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                                39/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>       seerd.

       Een aantal AVI’s – zoals HVC – heeft zich ontwikkeld tot grondstoffen- en energieprodu-
       cent en opereren in het publieke domein maar vooral ook in de vrije sector. Het risicopro-
       fiel van deze – voorheen redelijk risicovrije – ondernemingen is daardoor wezenlijk veran-
       derd. De afweging van de noodzaak, de wens of het nut om als gemeente of provincie ei-
       genaar te zijn van een dergelijke onderneming, heeft anno 2013 geleid tot een hybride
       markt van overheidsgedomineerde en private afvalenergiecentrales. Ruim 1/3 van de ver-
       werkingscapaciteit (circa 6 installaties) is in handen van private partijen, de overige zijn
       overheids(gedomineerde)bedrijven. Essent heeft in 2009 getracht haar milieudivisie (het
       huidige Attero) te verkopen, maar deze verkoop is door een te lage opbrengst niet gereali-
       seerd. Eind 2013 is Attero verkocht aan een private partij. De verdere privatisering in de
       sector lijkt zijn beslag te gaan krijgen.

       De huidige markt voor afvalverbranding kenmerkt zich door overcapaciteit. Buitenlands
       restafval uit bijvoorbeeld Engeland en Italië vindt inmiddels zijn weg naar Nederland. In
       deze dynamische markt positioneert HVC zich als grondstoffen- en energiebedrijf, dat
       primair ten dienste staat van de aandeelhoudende overheden (gemeenten en waterschap-
       pen), en daarnaast commerciële activiteiten onderneemt op het gebied van afvalbeheer,
       grondstoffenmanagement en duurzame energie.


7.3    Van afvalverwerker naar grondstoffen en duurzame energie
       In de afgelopen jaren heeft HVC zich ontwikkeld van afvalverwerker (met name op het
       gebied van restafvalverbranding en gft verwerking) tot energie- en grondstoffenbedrijf.

       Voorheen waren de activiteiten van HVC zoals het verbranden van huishoudelijk restafval
       direct verbonden aan de (kern)taak van de gemeenten. Daarmee kan worden veronder-
       steld dat sprake was van een evidente en duidelijke betrokkenheid van de gemeenten en
       de taakuitvoering van HVC voor grotendeels diezelfde gemeenten. Deze directe (en duide-
       lijke) betrokkenheid geldt tevens voor de inzameling van het huishoudelijk afval in een
       groot deel van de aandeelhoudende gemeenten. Dit geldt ook voor de warmtenetten in
       gemeente Alkmaar en gemeente Dordrecht. Hierbij was vaak ook een directe (en exclusie-
       ve) relatie tussen het aandeelhouderschap en het opdrachtgeverschap. Vraagstukken rond
       investeringen of de bedrijfsvoering hadden veelal betrekking op activiteiten die (groten-
       deels ook) voor de eigen deelnemende gemeenten worden uitgevoerd. De exploitatie en
       financiële prestaties zijn grotendeels gewaarborgd door de levering van de betreffende
       diensten aan deze aandeelhoudende gemeenten.

       Gesteld kan worden dat de complexiteit van het besturingsmodel voor de gemeenten als




       8 Tegenwoordig spreekt men in plaats van AVI (Afvalverbrandingsinstallatie) vaak van AEC (Afvalenergiecen-
       trale) waarmee de nadruk meer op het leveren van warmte- elektrische energie wordt gelegd.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -                                 40/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>       aandeelhouder en opdrachtgever in deze context bezien relatief klein was. Het aantal ‘va-
       riabelen’ was klein en grotendeels door de gemeenten zelf te beïnvloeden.

       Als gevolg van besluiten door de aandeelhoudende gemeenten over de strategie en positi-
       onering van HVC is HVC ook actief in duurzaamheidsprojecten, zoals de productie van
       wind- en zonne-energie. Met deze activiteiten is in veel gevallen geen directe levering van
       diensten aan de aandeelhoudende gemeenten. HVC participeert bijvoorbeeld in windener-
       gieprojecten, waarvan de energie niet exclusief aan de aandeelhoudende gemeenten of
       haar inwoners geleverd hoeft te worden. Met de deelname in dergelijke projecten draagt
       HVC wel bij aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen. Naast de logistieke (in-
       zamel) diensten ten behoeve van de gemeenten blijft sprake van een directe leveringsrela-
       tie ten aanzien van (restafval)verwerking. Daarbij is echter wel sprake van een omkering in
       de verhouding tussen het verwerken van ‘eigen’ huishoudelijk (rest)afval en afval van
       derden c.q. bedrijven en instellingen. Hierover meer in paragraaf 9.5.

       Dit betekent dat in de huidige situatie voor diverse bedrijfsactiviteiten van HVC geen
       sprake meer is van (directe) levering van activiteiten aan aandeelhoudende gemeenten.
       Diverse vraagstukken rond investeringen en het functioneren van HVC hebben in de hui-
       dige situatie betrekking op een veel breder spectrum in dynamische markten.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          41/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>8      BESTURINGSMODEL HVC
       Het besturingsmodel regelt de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van en tussen de
       organen van de vennootschap (AvA, bestuur/directie, RvC) en volgt grotendeels uit de
       juridische structuur van HVC. In het kader van het onderhavige onderzoek focust de be-
       schrijving van het besturingsmodel in deze notitie vooral op de rol, invloed en betrokken-
       heid van de aandeelhoudende gemeenten, en de financiële consequenties en risico’s van
       het aandeelhouderschap van de gemeenten.

       De statuten en de ballotage-overeenkomst(en) zijn de belangrijkste bronnen waarin de
       bevoegdheden, verantwoordelijkheden en onderlinge verhoudingen zijn geregeld. Daar-
       naast zijn er nadere afspraken gemaakt in de vorm van besluiten door de AvA.


8.1    Doel van de vennootschap
       Ten tijde van de oprichting en bij het wijzigen van de statuten zijn het de aandeelhoudende
       gemeenten die het doel van de vennootschap en de inrichting van het besturingsmodel
       (binnen de wettelijke mogelijkheden) hebben bepaald en bepalen.

       Het doel van de vennootschap is statutair omschreven en is zowel richtinggevend als in-
       perkend ten aanzien van de bedrijfsactiviteiten waarmee HVC zich bezig houdt. De ven-
       nootschap heeft ten doel:

              •   Ten algemenen nutte werkzaam te zijn op het gebied van beheer van afval, rest-
                  stromen en duurzame energie, evenals op het gebied van direct of indirect daar-
                  mee verband houdende activiteiten.

              •   Dit ten dienste van gemeenten, waterschappen individueel of als samenwerkings-
                  verbanden. Alles in de ruimste zin van het met al wat daartoe behoort of daarmee
                  verband houdt.

              •   Inclusief het deelnemen in ondernemingen met een gelijk of aanverwant doel.


8.2    HVC is vennootschap met verplicht structuurregime
       Vanwege de gekozen rechtsvorm en de omvang van de onderneming is sprake van een
       verplicht structuurregime9. Dit betekent dat een deel van de bevoegdheden van de aan-
       deelhouders verschuift naar de commissarissen.

       Toelichting: Het verplicht structuurregime vindt zijn oorsprong in de jaren ’70 toen de



       9   Er is sprake van een (verplicht) structuurregime als in drie opeenvolgende jaren aan de volgende criteria wordt
           voldaan:
           1. Geplaatst kapitaal (inclusief reserves) > € 16 miljoen.
           2. Er is wettelijk verplicht (WOR) een OR ingesteld.
           3. Bij de vennootschap en haar maatschappijen zijn > 100 werknemers in Nederland werkzaam.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                   - 7 mei 2014 -                                   42/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>       wetgever een afnemende betrokkenheid van (groot) aandeelhouders bij grote ondernemin-
       gen constateerde. Aandelen werden daarbij vooral gehouden vanuit beleggingsoptiek.
       Zelfs pensioenfondsen waren gemiddeld slechts twee jaren aandeelhouder van een bedrijf
       alvorens de aandelen weer te verkopen. Deze afname in betrokkenheid leidde tot een ge-
       brekkige controle van het bestuur door de AvA, waardoor onvoldoende toezicht werd
       gehouden op slecht presterende besturen en bestuurders.

       Om deze gebrekkige controle te ondervangen is de structuurvennootschap ingevoerd. De
       RvC controleert in alle gevallen het bestuur ten behoeve van de werknemers, de aandeel-
       houders en (het voortbestaan van) de vennootschap. De RvC zelf staat weer onder controle
       van de AvA.

       In een structuurregime verschuift een deel van de bevoegdheden van de aandeelhouders
       (AvA) naar de commissarissen (RvC). Vanuit de positie van de aandeelhoudende gemeen-
       te bezien heeft het verplicht structuurregime tot gevolg dat voor bepaalde besluiten van
       het bestuur/de directie alleen de goedkeuring van de RvC is vereist en niet van de AvA.


       Kader: verschil in bevoegdheid niet-structuur NV en structuur NV
       Bij keuze voor de niet-structuur NV leidt dit tot de volgende bevoegdheidsverdeling:
       Aan de algemene vergadering komen alle bevoegdheid toe, binnen de door de wet en de statuten
       gestelde grenzen, die niet aan het bestuur of aan anderen zijn toegekend.
       Aan de algemene vergadering komen de volgende dwingende bevoegdheden toe:
       •   Statutenwijziging (2:121 lid 1 BW)
       •   Ontbinding van de vennootschap (2:19 lid 1 BW)
       •   Fusie (2:317 lid 1 BW)
       •   Splitsing (2:334m lid 1 BW)
       •   Omzetting (2:18 lid 2 BW)
       •   Goedkeuring van bestuursbesluiten omtrent een belangrijke verandering van de identiteit of het
           karakter van de vennootschap of onderneming (2:107a lid 1 BW)
       •   Uitgifte van aandelen en beperking/uitsluiting van het voorkeursrecht dan wel aanwijzing van
           een ander orgaan dat hiertoe bevoegd is (2:96 lid 1 en 2:96a lid 6 BW)
       •   Kapitaalvermindering (2:99 lid 1 BW)
       •   Verlenging van de termijn voor het opmaken van de jaarrekening (2:101 lid 1 BW)
       •   Vaststelling van de jaarrekening (2:101 lid 3 BW)
       •   Benoeming van een accountant die de jaarrekening controleert (2:393 lid 2 BW)
       •   Benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders (2:132 en 2:134 BW)
       •   Benoeming, schorsing en ontslag van tenminste twee derde van de commissarissen (2:142 tot
           2:144 BW)


       Statutair kan men de bevoegdheden van de algemene vergadering verder uitbreiden. Ook kan statu-
       tair afgeweken worden van de bevoegdheden die in beginsel aan de algemene vergadering zijn toe-
       gekend, waaronder:
       •   Bezoldiging van bestuurders (2:135 lid 4 BW)
       •   Opdracht aan bestuur aangifte te doen tot faillietverklaring (2:136 BW)
       •   Besluit tot bezoldiging van commissarissen (2:145 BW)


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -                            43/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>       •   Opzeggen van vertrouwen in raad van commissarissen (2:161a BW)


       Indien een NV volledig onder het structuurregime valt, komen benoeming, schorsing en ontslag van
       bestuurders niet aan de algemene vergadering toe, maar aan de raad van commissarissen (2:162 BW).
       Indien toepassing is gegeven aan 2:129a BW, benoemen de niet-uitvoerende bestuurders de uitvoe-
       rende bestuurders van de vennootschap (2:164a BW). Op grond van 2:158 lid 4 BW worden commis-
       sarissen benoemd door de algemene vergadering, maar op voordracht van de raad van commissaris-
       sen en voor zover commissarissen niet al zijn benoemd bij oprichting van de vennootschap (of voor-
       dat dit wetsartikel van toepassing is geworden).


8.3    Het bestuur van HVC (de directie)

       Rol en bevoegdheden
       Het bestuur c.q. de directie van HVC is belast met het bestuur van de vennootschap en
       geeft uitvoering aan de – door de aandeelhouders vastgestelde – strategie. Verder wordt de
       vennootschap in en buiten rechte vertegenwoordigd door de directie.

       HVC functioneert als een verzelfstandigd overheidsbedrijf, waarbij de directie een groot
       aantal vrijheidsgraden heeft met betrekking tot de inrichting en het (ondernemings-) beleid
       van de uitvoeringsorganisatie. De directie van HVC geeft leiding en sturing aan de uitvoe-
       ringsorganisatie. De directie draagt zorg voor een effectieve en efficiënte uitvoeringsorga-
       nisatie en bepaalt grotendeels de inrichting en organisatie van de primaire en ondersteu-
       nende (bedrijfs)processen en de bedrijfsinterne beleidskaders ten aanzien van personeel,
       huisvesting, ICT, administratieve processen, onderzoek en innovatie, et cetera.

       Als gevolg van deze verzelfstandigde positie van HVC staan de deelnemende gemeenten
       op grote afstand van bedrijfsvoeringaangelegenheden. De directie verantwoordt zich aan
       de RvC en vervolgens aan de aandeelhouders (en andere belanghebbenden) door middel
       van de jaarrekening en het jaarverslag, waarin verslag wordt gedaan van respectievelijk de
       financiële voorgang en prestaties, en de gerealiseerde doelstellingen en algemene gang van
       zaken in het betreffende jaar.

       Voorafgaande goedkeuring bij zwaarwegende besluiten
       De handelingsvrijheid van het bestuur van HVC is met betrekking tot zwaarwegende be-
       sluiten rond - bijvoorbeeld - investeringen en strategie duidelijk begrensd als gevolg van
       de voorafgaande goedkeuring door de AvA en (met name) door de RvC voor zwaarwe-
       gende besluiten. Zie hiervoor paragrafen 8.4 en 8.5.


8.4    Toezicht door de raad van commissarissen (RvC)
       Rol en bevoegdheden
       De raad van commissarissen vervult – vooral ook in het belang van de aandeelhouders –
       een toezichthoudende rol. De RvC houdt toezicht op het beleid van het bestuur en op de
       algemene gang van zaken van de vennootschap en staat de directie met raad terzijde.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -                             44/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>       De RvC is bevoegd tot benoeming, schorsing en ontslag van de directeur. Dit betreft een
       wettelijke bevoegdheid die niet door enige bindende voordracht kan worden beperkt. De
       RvC stelt de AvA in kennis van een voorgenomen benoeming van een bestuurder der ven-
       nootschap, en ontslaat een bestuurder niet eerder dan nadat de AvA over het voorgeno-
       men ontslag is gehoord.

       De directie behoeft voorafgaande goedkeuring van de RvC voor onder meer de volgende
       bestuursbesluiten:

           •   Uitgifte en verkrijgen van aandelen.

           •   Het aangaan over verbreken van duurzame samenwerking met een andere rechts-
               persoon of vennootschap indien deze samenwerking van ingrijpende betekenis is
               voor de vennootschap.

           •   Investeringen of een deelneming ter waarde van ten minste ¼ van het bedrag van
               het geplaatste kapitaal met reserves. (Red. om een beeld te krijgen: balans jaarreke-
               ning 2012: ruim € 87 miljoen. Een kwart deel hiervan bedraagt dus circa € 22 mil-
               joen.

           •   Een voorstel tot wijziging van de statuten of tot ontbinding van de vennootschap.

           •   De vaststelling van het jaarlijkse beleidsplan waarvan de jaarlijkse begroting en het
               jaarlijkse financieringsplan deel uitmaken.

           •   Het opnemen en verstrekken van geldleningen boven € 500.000,- die niet in het fi-
               nancieringsplan zijn opgenomen. Met uitzondering van kasgeldleningen voor kor-
               ter dan één jaar. Dit bedrag kan bij besluit van de RvC worden verhoogd.

           •   Besluiten tot uitoefening van het stemrecht met betrekking tot in andere vennoot-
               schappen gehouden aandelen (indien dit aandeel meer dan de helft van het ge-
               plaatste maatschappelijk kapitaal betreft) inzake de voorafgaande goedkeuring
               voor besluiten van het bestuur van deze deelneming, als in de hiervoor beschreven
               onderwerpen zijn vermeld.

           •   In juli 2007 heeft de RvC als volgt besloten inzake vervangingsinvesteringen:

                   o   Vervangingsinvesteringen worden opgenomen in het door de RvC goed te
                       keuren jaarplan.

                   o   De in het jaarplan opgenomen investeringen worden in de kwartaalrap-
                       portages aan de RvC toegelicht waarbij wordt ingegaan op welke investe-
                       ringen zijn gedaan, tegen welke prijs en de planning.

                   o   Voor zover vervangingsinvesteringen niet in het jaarplan zijn opgenomen,
                       worden deze separaat aan de RvC ter goedkeuring voorgelegd.

                   o   Voor zover vervangingsinvesteringen wel zijn geraamd, maar meer dan €
                       10 miljoen bedragen, worden deze separaat met advies van de auditcom-



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                           45/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                       missie aan de RvC ter goedkeuring voorgelegd.

               Voorts is besloten dat alle niet-geraamde overige investeringen van meer dan € 1
               miljoen vooraf ter goedkeuring aan de RvC dienen te worden voorgelegd. Verant-
               woording vindt plaats in directierapportages aan de RvC die elke vergadering
               worden geagendeerd.

       De commissarissen beslissen bij volstrekte meerderheid (> 50%) ongeacht het aantal aan-
       wezigen (er is dus geen quorum benodigd).

       Indien commissarissen dit verlangen woont de directie de vergadering van de RvC bij. De
       directie is verplicht alle door hen verlangde inlichtingen te verschaffen.

       Samenstelling RvC
       De RvC bestaat uit tenminste vijf leden. Dit mogen alleen natuurlijke personen zijn en zij
       mogen niet in dienst zijn van de vennootschap (of dochter). De RvC stelt een profielschets
       op voor de omvang en samenstelling van de RvC. Deze profielschets (of wijziging daar-
       van) wordt besproken met de AvA en de ondernemingsraad.

       De actuele situatie ten aanzien van de benoeming van commissarissen is als volgt:

           •   Eén commissaris-benoeming door gemeenschappelijke regeling AIJZ en gemeen-
               schappelijke regeling CAW.

           •   Eén commissaris-benoeming door gemeenschappelijke regeling VVI gezamenlijk
               met de gemeente Den Helder en in samenspraak met de gemeenten Anna Paulow-
               na, Schagen, Texel, Wieringen, Zijpe en Smallingerland.

           •   Eén commissaris-benoeming door gemeente Almere, in samenspraak met Dronten,
               Lelystad, Noordoostpolder, Urk en Zeewolde, en de gemeenten Beemster, Edam-
               Volendam, Landsmeer, Purmerend, Waterland en Zeevang.

           •   Eén commissaris-benoeming door GEVUDO in samenspraak met gemeente West-
               land.

           •   Eén commissaris-benoeming door gemeenschappelijke regeling Slibverbranding
               2009.

           •   En voor zover niet reeds zoals hierboven aangegeven door de RvC zelf.

       Per maart 2013 telt de RvC totaal 9 leden (waarvan één vacant). 4 van de 9 commissarissen
       zijn benoemd door de RvC zelf.

       Voor één van de door de RvC zelf te benoemen commissarissen geldt dat de OR een per-
       soon kan voordragen. De RvC volgt deze voordracht tenzij de RvC verwacht dat deze per-
       soon ongeschikt is.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                         46/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>8.5    De rol en invloed van de aandeelhouders (AvA)
       Rol en bevoegdheden
       Allereerst is van belang te melden dat alleen publiekrechtelijke organen (gemeente, ge-
       meenschappelijke regeling, waterschap) aandeelhouder kunnen zijn van de vennoot-
       schap10. Hiermee is een basis gelegd voor een beroep op de uitzonderingsgrond voor ver-
       plichte aanbesteding, te weten ‘quasi inbesteding’ zodat de deelnemende gemeenten zon-
       der verplichte aanbesteding taken kunnen overdragen aan HVC. Een andere uitzonde-
       ringsgrond voor verplichte aanbesteding betreft de vestiging van een exclusief recht.

       Voorts is sprake van een informatierecht11: het bestuur en de RvC verschaffen aan de AvA
       alle verlangde inlichtingen tenzij een zwaarwichtig belang van de vennootschap zich daar-
       tegen verzet.

       Verder heeft de AvA onder meer de volgende bevoegdheden:

            •    De AvA stelt de jaarrekening vast. De AvA is bevoegd om een deskundige (ac-
                 countantsverklaring) aan te wijzen12.

            •    De eventuele winst ter verdeling staat geheel ter beschikking van de AvA. Winst
                 kan slechts worden uitgekeerd indien het eigen vermogen van de vennootschap
                 boven een gesteld minimum blijft (solvabiliteitseis).

       De directie behoeft voorafgaande goedkeuring van de AvA voor bestuursbesluiten om-
       trent belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van de onderneming. Waar-
       onder in ieder geval:

            •    Overdracht van (vrijwel de gehele) onderneming aan een derde.

            •    Het aangaan of verbreken van duurzame samenwerking met een andere rechtsper-
                 soon of vennootschap indien deze samenwerking van ingrijpende betekenis is voor
                 de vennootschap.

            •    Het nemen of afstoten van een deelneming in het kapitaal van een vennootschap
                 van tenminste 1/3 van het de activa van de balans. (Ter illustratie: het totaal van de
                 activa op balans per 31 december 2012 bedraagt ruim € 1 miljard. Eenderde deel
                 daarvan bedraagt dus € 333 miljoen.)

       Aan de AvA behoort voorts (binnen de door de wet en de statuten gestelde grenzen) alle
       bevoegdheid toe die niet aan het bestuur of aan anderen is toegekend.




       10  Dit mogen ook naamloze vennootschappen zijn indien alle aandelen worden gehouden door publiekrechtelijke
          lichamen.
       11 BW 2 artikel 107, lid 2
       12 Indien de AvA deze opdracht niet verleent dan is de RvC hiertoe bevoegd. En indien de RvC deze opdracht

          niet verleent, dan komt die bevoegdheid toe aan de directie. Dit in verband met BW 2 artikel 392 lid 1 daarin is
          het bestuur verplicht gesteld om een accountantsverklaring bij de jaarrekening van het jaarverslag te voegen.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                                    47/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>       Stemverhouding
       In de statuten van N.V. HVC is sprake van twee typen besluiten door de aandeelhouders:

       •     Gekwalificeerde meerderheid. Bepaalde besluiten kunnen alleen met een gekwalifi-
             ceerde meerderheid worden genomen. Deze besluiten kunnen slechts worden geno-
             men met 2/3 meerderheid van de uitgebrachte stemmen. Voorts dient minstens 3/4 van
             het geplaatst kapitaal in deze vergadering vertegenwoordigd13 te zijn. Dit betreft:
                 o    Besluiten tot wijzigen van de statuten.
                 o    Besluit tot ontbinding van de vennootschap.
       •     Volstrekte meerderheid. De Algemene Vergadering besluit met volstrekte meerder-
             heid van de uitgebrachte stemmen ( > 50% van de geldige stemmen), voor zover de
             wet of de statuten geen grotere meerderheid voorschrijven. Blanco stemmen en ongel-
             dige stemmen worden als niet uitgebracht aangemerkt.
             Bij de besluiten met volstrekte meerderheid tellen dus alleen de uitgebrachte stemmen
             en er zijn verder geen nadere eisen gesteld aan de aanwezigheid van aandeelhouders
             (i.c. geplaatst kapitaal) bij de stemming.


       Aandeelhouder
       Het volgende overzicht toont de aandeelhouders van N.V. HVC per 1 januari 2013. Een
       aantal gemeenten (en waterschappen) is gezamenlijk als aandeelhouder vertegenwoordigd
       door een gemeenschappelijke regeling, het overzicht vindt u in bijlage 6.




       13   Iedere aandeelhouder kan zich ter vergadering laten vertegenwoordigen door een andere aandeelhouder of
            een derde, mits zij daartoe schriftelijk zijn gemachtigd.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                - 7 mei 2014 -                                 48/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>8.6    Planning en control cyclus14
       Het volgende overzicht toont de jaarlijkse (formele) planning & control -cyclus voor de
       aandeelhoudende gemeenten:

       jan   feb   mrt april        mei           juni juli           aug sept         okt           nov dec

                        Stukken AvA Plenair            AvA                 Stukken AvA Plenair           AvA
                        (6 wkn)     vooroverleg        Jaarrekening        (6 wkn)     vooroverleg
                                    (4 wkn)            en -verslag                     (4 wkn)
                                    Financieel
                                    vooroverleg
                                    (4 wkn)



       Deze formele planning en control cyclus omvat de volgende activiteiten:

             •     Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA)
                   Twee keer per jaar; eind juni/begin juli en eind december. Vast onderwerp in de
                   eerste AvA zijn vaststelling van het directieverslag en de jaarrekening.

             •     Verspreiding stukken voor vergadering van de AvA
                   Twee keer per jaar; zes weken voor de AvA aan alle aandeelhouders door de direc-




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                                  49/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                   tie.

              •    Plenair vooroverleg
                   Twee keer per jaar; vier weken voor de AvA. Voor vragen/uitleg over de stukken
                   in de AvA, niet besluitvormend.
                   Het plenair vooroverleg vindt plaats op ambtelijk niveau; ook van de kant van
                   HVC (directie en RvC van HVC zijn hierbij niet aanwezig).

              •    Financieel vooroverleg (ambtelijk)
                   Eén keer per jaar; vier weken voor de eerste AvA.
                   Het financieel vooroverleg vindt plaats op ambtelijk niveau, ook van de kant van
                   HVC (directie en RvC van HVC zijn hierbij niet aanwezig).

       Afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten dragen zelf zorg voor de voorbereiding c.q.
       standpuntbepaling ten behoeve van de komende AvA. De door HVC georganiseerde amb-
       telijke vooroverleggen dienen ter ondersteuning.

       De gemeenten waarvoor het aandeelhouderschap is gebundeld via een gemeenschappelij-
       ke regeling (CAW, VVI, AIJZ en GEVUDO) dragen eveneens zelfstandig zorg voor hun
       standpuntbepaling ten behoeve van de komende AvA. Naast de door HVC (collectief)
       georganiseerde ambtelijke vooroverleggen (waar deze gemeenschappelijke regelingen dus
       ambtelijk zijn vertegenwoordigd) organiseren de gemeenschappelijke regelingen zelf amb-
       telijke en bestuurlijke overleggen ter voorbereiding van het standpunt namens de gemeen-
       schappelijke regeling voor de komende AvA.

       Overige informatievoorziening door HVC
       Naast deze formele besluitvormingsstructuur vindt meerdere keren per jaar informatie-
       voorziening plaats via het zogenaamde innovatieplatform en via netwerkbijeenkomsten.

              •    Innovatieplatform
                   Meerdere bijeenkomsten per jaar, waarvan er twee keer per jaar kan worden ge-
                   spard met de directie. Voor bestuurders en ambtenaren, op persoonlijke titel. Bij
                   grote informatieve bijeenkomsten worden ook raadsfracties uitgenodigd.

              •    Netwerkbijeenkomsten
                   Meerdere bijeenkomsten per jaar. Informatief naar raadsleden, bestuurders en be-
                   leidsambtenaren.


8.7    Bevoegdheden en bevoegdheidsverdeling raad en college
       Zoals gezegd heeft het gemeenschappelijk onderzoek betrekking op de rol en betrokken-




       14   Met betrekking tot de rol en betrokkenheid van de gemeenten als aandeelhouder. De informaties van dit
            hoofdstuk zijn gebaseerd op een bespreking met de manager Strategie en Aandeelhouders en de manager Juri-
            dische zaken en directiesecretariaat van HVC.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                                 50/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>       heid van ‘de gemeente’ als aandeelhouder van HVC. Daarbij wordt ‘de gemeente’ als één
       entiteit beschouwd. In het (eventueel) lokaal uitgevoerd onderzoek wordt ingegaan op de
       wijze waarop de rol van aandeelhouder binnen de gemeente zelf is georganiseerd.

       Deze afbakening van het gemeenschappelijk onderzoek laat de vraag open op welke wijze
       gemeente(raden) participeren in HVC en hoe deze deelneming in het politiek-bestuurlijke
       proces geborgd is.

       In deze paragraaf wordt daarom kort ingegaan op de bevoegdheden van de gemeenteraad
       in relatie tot het college van burgemeester en wethouders (college B&W, dagelijks bestuur)
       en– indien van toepassing – tot de gemeenschappelijke regeling (GR). Een uitgebreider
       toelichting vindt u in bijlagen 9 en 10.

       De gemeenteraad bepaalt de hoofdlijnen van het gemeentelijk beleid (kaderstellende rol)
       en controleert het dagelijks bestuur op de uitvoering van dit beleid. Daarbij geeft de raad
       het college kaders mee ten aanzien van proces, financiën en inhoud. De raad kan er tevens
       voor kiezen verschillende bevoegdheden van de raad toe te delen aan een ander bestuurs-
       orgaan door middel van delegatie en mandaat.

       Het college is bevoegd het dagelijks bestuur van de gemeente te voeren, beslissingen van
       de raad voor te bereiden en uit te voeren (artikel 160 Gemeentewet). Het college en elk van
       zijn leden afzonderlijk is verantwoording verschuldigd aan de raad over het gevoerde
       bestuur. Daarbij geven zij de raad alle inlichtingen die de raad voor de uitoefening van zijn
       taak nodig heeft.

       Indien de uitoefening van de bevoegdheden van het college ingrijpende gevolgen kan heb-
       ben voor de gemeente, stelt het college de raad in de gelegenheid zijn wensen en beden-
       kingen ter kennis van het college te brengen.

       De raad wordt – jaarlijks – geïnformeerd over de deelneming van de gemeente in HVC op
       basis van de gemeentebegroting (via de paragraaf verbonden partijen) en de jaarrekening
       van de gemeente (risicoparagraaf ten aanzien van de garantstelling).

       Indien sprake is van deelneming van de gemeente in HVC via een gemeenschappelijke
       regeling (GR) hebben raden invloed via:

           •   De raad stelt het takenpakket en bevoegdheden van de gemeenschappelijke rege-
               ling vast bij oprichting, wijziging en opheffing van de GR (op voorstel van het col-
               lege);

           •   De raad wijst voor het Algemeen Bestuur van de GR (een) vertegenwoordiger(s)
               aan welke een informatie- en verantwoordingsplicht aan de raad hebben;

           •   Via toezending van begroting (vooraf) en jaarrekening (achteraf) van de gemeen-
               schappelijke regeling worden raden over de uitvoering van taken geïnformeerd.
               De raad kan haar zienswijze geven op de (ontwerp-)begroting van de gemeen-
               schappelijke regeling bij het Algemeen Bestuur en zo nodig bezwaar maken bij



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                         51/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>               Gedeputeerde Staten.

           •   Het college verstrekt de raad alle informatie die nodig is voor de uitoefening van
               de controlerende taak. Bij ingrijpende gevolgen voor de gemeente stelt het college
               de raad in de gelegenheid wensen en bedenkingen ter kennis van het college te
               brengen.

           •   De raad bepaalt uiteindelijk zelf de kaders van informatieverstrekking, waarbij zij
               specifieke inlichtingen kan verzoeken aan het college.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC       - 7 mei 2014 -                           52/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>9      FINANCIËLE RELATIE EN RISICO’S
9.1    Inleiding
       Het onderhavige onderzoek is primair gericht op de eigendoms- of aandeelhouders-relatie
       van de gemeenten met HVC. De opdrachtgeversrelatie, waarin sprake is van dienstverle-
       ning door HVC aan de gemeente(n) op het gebied van afvalinzameling, transport en afval
       be- en verwerking enerzijds, en de vergoeding die daarvoor wordt betaald anderzijds - valt
       buiten de reikwijdte van het onderzoek.

       De Ballotage-overeenkomst van de Aandeelhouder A (gemeenten) van de N.V. Huisvuilcentrale
       Noord-Holland werkt als een aandeelhoudersovereenkomst waarbij de aandeelhouders
       onderling hebben afgesproken hoe zij zich als aandeelhouder (zullen) gedragen. Naast de
       verplichting voor de gemeenten (als opdrachtgever) om al het verbrandbare afval en het
       gft-afval ter verwerking aan te bieden, bevat de ballotage-overeenkomst belangrijke af-
       spraken over de financiële positie en garantstelling van de aandeelhoudende gemeente
       jegens de onderneming en derden. De verwerking van het restafval geschiedt tegen tarie-
       ven welke door de RvC worden vastgesteld.

       De actuele ballotage overeenkomst is van oktober 2002. Gemeenten die naderhand als aan-
       deelhouder zijn toegetreden tot HVC hebben daartoe een toetredingsverklaring getekend.
       De rechten en plichten van de ballotage-overeenkomst zijn daarmee van toepassing op alle
       aandeelhoudende gemeenschappelijke regelingen en aandeelhoudende afzonderlijke ge-
       meenten.


9.2    Initieel overeengekomen financiële kaders
       In de ballotageovereenkomst van oktober 2002 zijn financiële kaders15 overeengekomen,
       waarvan in het volgende overzicht de– in het kader van dit onderzoek – meest relevante
       kaders worden toegelicht. Voor een volledig overzicht en de exacte tekst wordt verwezen
       naar de betreffende overeenkomst.

             •   Bij het uitgeven of vervreemden van aandelen (bijvoorbeeld indien een deelne-
                 mende gemeente uit de vennootschap wil stappen) is de prijs van dit aandeel gelijk
                 aan de nominale waarde.
                 Een gemeente kan uittreden door zijn aandeel tegen nominale waarde aan een an-



       15   De eerste Ballotage-overeenkomst is van 13 december 1990. Naderhand zijn enkele wijzigingen en aanpassin-
            gen in zogenaamde wijzigingsbladen verwerkt. De eerste overeenkomst inclusief de wijzigingsbladen zijn
            vervangen door de Ballotage-overeenkomst van september 1999. Een wijziging van de statuten van de ven-
            nootschap en de toetreding van nieuwe deelnemers is aanleiding geweest voor het herschrijven van de ballo-
            tage-overeenkomst. De Ballotage-overeenkomst d.d. oktober 2002 is op dit moment van kracht
            N.b. Dus alle wijzigingen van voor oktober 2002 zijn met de nieuwe ballotage-overeenkomst van oktober 2002
            vervallen.


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                - 7 mei 2014 -                                  53/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>               dere publiekrechtelijke organisatie (gemeente, waterschap, gemeenschappelijke re-
               geling) over te dragen. De toetredende partij neemt de verplichtingen conform de
               Ballotage Overeenkomst over.
               Dit betekent dat bij verkoop c.q. uittreding geen vergoeding voor het onderliggend
               (opgebouwde) vermogen, zoals de waarde van activa, reserves en goodwill, wordt
               vergoed. De financiële positie van de vennootschap (solvabiliteit) is daardoor rela-
               tief ongevoelig voor eventueel uittredende gemeenten. (art. 5).

           •   Er mag pas winst worden uitgekeerd (de AvA besluit over winstuitkering) als de
               reserves van HVC voor geplande investeringen in de komende 5 jaren niet hoeven
               worden aangesproken (art. 6).

           •   Een eventueel nadelig saldo van baten en lasten (c.q. verlies) van de vennootschap
               komt ten laste van de aandeelhoudende gemeenten, gemeenschappelijke regelin-
               gen en waterschappen. De aandeelhouders zijn als AvA bevoegd om ieders aan-
               deel in dit nadelig saldo vast te stellen.
               De AvA kan ook besluiten – bij goedkeuring van de jaarrekening - om een nadelig
               saldo achterwege te laten en ten laste te brengen van de algemene reserve (art. 7).

           •   Iedere aandeelhouder staat hoofdelijk garant voor de betaling van de rente en af-
               lossing (inclusief eventuele boeterente) voor geldleningen die HVC is aangegaan.
               Met artikel 11 is afgesproken dat hoofdelijke garantstelling naar rato van het aan-
               deel is.
               Deze regeling is een zogenaamd derden beding. Bij een derden beding worden in
               een overeenkomst tussen partij A en B rechten toegekend aan een derde partij C (in
               dit geval de externe financier die geld leent aan HVC) die zelf geen ondertekenen-
               de partij is van deze overeenkomst.


9.3    Nadere afspraken over de financiële kaders
       Aanpassingen van het financiële kader zijn vanaf 2006 onderwerp van bespreking en be-
       sluitvorming geweest. De belangrijkste besluiten zijn:

           •   Besluit door de AvA op 7 december 2006
               De garantstelling (artikel 9. van de Ballotage-overeenkomst) voor nieuwe leningen
               wordt beperkt tot de financiering van investeringen in afvalverbranding.

           •   Besluit door de AvA op 6 december 2012: de eerder geraamde afbouw van onder
               de garantstelling vallende leningen tot en met 2015 te temporiseren. Maar het ni-
               veau van deze leningen (ter herfinanciering van de huidige activiteiten van HVC)
               wordt gedurende deze periode wel gemaximeerd op het niveau van ultimo 2011 (€
               670 miljoen).
               Jaarverslag 2012: “De eerder geprognosticeerde afbouw van gegarandeerde lenin-
               gen wordt na dit besluit omgezet in de afbouw van niet-gegarandeerde leningen.



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                        54/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>               Het plafond van € 670 miljoen betreft uitsluitend de (her)financiering van vervan-
               gingsinvesteringen en modificaties aan bestaande activa. Over de financiering van
               nieuwe investeringen vindt separate besluitvorming plaats.”

       In mei 2011 wordt tijdens de AvA op initiatief van de directie gesproken over de gevolgen
       van het besluit van 7 december 2006. Door de beperking van de garantstelling van nieuwe
       leningen tot financiering van afvalverbranding, verwachten de directie en de RvC een be-
       grenzing van de financiering van nieuwe activiteiten (zoals op het gebied van duurzame
       energie) vanwege de omvang van het eigen vermogen. Er wordt een aantal oplossingsrich-
       tingen voorgesteld, variërend van het beëindigen van de verdere ontwikkeling van nieuwe
       activiteiten tot het uitbreiden van de garantstelling door de aandeelhouders.

       Voor de laatst genoemde oplossingsrichting wordt door de meerderheid van de AvA ge-
       kozen, waarbij onderscheid gemaakt zal gaan worden in vier typen projecten waarvoor
       verschillende regimes en voorwaarden zullen gelden ten aanzien van garantstelling en
       (afbakening van) risico’s. De vier typen projecten zijn (zie bijlage 11 voor een nadere toe-
       lichting):

           1. Afval- en slibverbranding incl. restwarmteafzet; grootschalige biomassavergisters
               en -vergassers, sorteerinstallaties voor huishoudelijk afval en installaties voor be-
               handeling van reststoffen van afval- en slibverbranding zoals voor fosfaatterug-
               winning en opwerking van bodemassen. Gerelateerd aan de wettelijke verant-
               woordelijkheid voor het afval(water)beheer en komt met het oog op de benodigde
               schaalgrootte in aanmerking voor de uitvoering op basis van samenwerking in
               HVC-verband.
               Financiering van type 1 projecten vallen (altijd) onder de garantstelling (art. 9) in-
               dien door de AvA wordt besloten tot realisatie van het betreffende project. Er
               wordt van uitgegaan dat de kasstromen tijdens de levensduur van het project in
               hoofdzaak worden gegenereerd door de aandeelhouders op grond van hun collec-
               tieve inbreng van (deel-)stromen. Een dergelijke inbreng is een basisvoorwaarde
               voor een gezamenlijke exploitatie, waarmee de risico’s van de bedrijfsvoering in
               belangrijke mate worden gematigd. Onder die omstandigheden biedt financiering
               middels garantstelling een belangrijk voordeel in de vorm van lagere lasten voor
               de burger.

           2. Activiteiten op het gebied van duurzame energie en grondstoffen (wind-op-zee,
               wind-op-land, geothermie, collectieve zonneprojecten).
               Dit type activiteiten is voor aandeelhouders daarmee optioneel. Gemeenten en wa-
               terschappen hebben hier immers geen wettelijke taak, wel een wettelijke bevoegd-
               heid, waarmee de door hen gewenste betrokkenheid individueel kan worden in-
               gevuld.
               Financiering van type 2 kan (uitsluitend) plaatsvinden op basis van de garantstel-
               ling (art. 9) indien dit een collectieve keuze van de aandeelhouders betreft.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                            55/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>            3. Innovatieve projecten. Innovatieve projecten kennen een beperkte schaalgrootte en
                behoren qua exploitatie integraal onderdeel te zijn van de bedrijfsvoering. Speci-
                fieke financiering hiervan door middel van garantstelling is daarom niet nodig.

            4. Activiteiten met het karakter van dienstverlening. Dit zijn activiteiten die betrek-
                king hebben op een of meerdere aandeelhouders. Financiering op basis van collec-
                tieve garantstelling ligt niet in de rede. Eventuele knelpunten dienen te worden af-
                gestemd met de direct betrokken aandeelhouders.

       Besluit door de AvA op 6 december 2012
       Er wordt ingestemd met de definitie van 'type 1'-activiteiten, onder de belofte dat het on-
       derwerp zal worden geagendeerd als het extern onderzoek naar de risico’s (van FFact en
       Stech) aanleiding geeft tot hernieuwde dialoog. De gemeenten Lelystad en Almere hebben
       ingestemd met de definitie, onder voorbehoud van de gedane toezegging het onderwerp
       weer te agenderen als uit onderzoek blijkt dat deze discussie opnieuw moet worden ge-
       voerd. De gemeenten Noordoostpolder, Urk en Zeewolde hebben tegen gestemd.

       Ballotage-overeenkomst aandeelhouders B (waterschappen): Naast de hiervoor beschre-
       ven ballotage-overeenkomst is verder sprake van een ballotage-overeenkomst van de aan-
       deelhouders B. Dit betreft een overeenkomst van de zes16 waterschappen en N.V. HVC met
       betrekking tot DRSH Zuiveringsslib N.V.. Door middel van deze overeenkomst wordt een
       scheiding van (financiële) rechten en verplichtingen tussen de aandeelhouders A en aan-
       deelhouders B bewerkstelligd.

       Vergelijkbaar met aandeelhouder A komt een eventueel nadelig saldo van baten en lasten
       van vennootschap HVC ten laste van aandeelhouders B17. Aandeelhouders B stellen zich
       hoofdelijk garant (het betreft een derden beding) voor de aflossing en rente van geldlenin-
       gen die door HVC zijn aangegaan, voor zover deze leningen betrekking hebben op de fi-
       nanciering van DRSH Zuiveringsslib N.V. en Stichting Beheer Registergoederen DRSH.
       Deze ballotage-overeenkomst wordt verder buiten het onderhavig onderzoek gehouden.


9.4    Waarom garantstelling door gemeenten?
       Investeringen door HVC in - bijvoorbeeld - afvalbe- en verwerkingsinstallaties of warmte-
       netten moeten gefinancierd worden. Dit kan op diverse wijzen. Door de aandeelhouders is
       – reeds bij de oprichting van HVC –gekozen voor een financieringsvorm zonder substanti-
       ele kapitaalstortingen (en dus een klein eigen vermogen en lage solvabiliteit van de ven-
       nootschap). Er is voor gekozen om vreemd vermogen onder adequate condities aan te
       trekken met garantstelling (voor betaling van rente en aflossing) door de aandeelhoudende



       16 Initieel: HH Delfland, HH Rijnland, HH Schieland en Krimpenerwaard, Waterschap Hollandse-Delta, Water-
          schap Rivierenland.
          Door middel van een toetredingsverklaring: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.
       17 Artikel 6 van ballotage-overeenkomst B is vrijwel gelijk aan artikel 7 van ballotage-overeenkomst A.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC              - 7 mei 2014 -                                 56/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>        gemeenten.

        Dit betekent dat de aandeelhoudende gemeenten geen (aanzienlijke) kapitaalstorting in het
        eigen vermogen van HVC (hebben) hoeven te doen, maar daarvoor in de plaats garant
        staan voor de betaling van rente en aflossing van de door HVC aangegane (bank-) lenin-
        gen.

        De gemeenten ontvangen jaarlijks een garantstellingprovisie van 1% van de garantiestel-
        ling, onafhankelijk van het behaalde resultaat. Deze provisie is ingevoerd om te voorko-
        men dat de garantstelling door de gemeenten als onrechtmatige staatssteun wordt gezien.


 9.5    Relatie taken publiek domein en commerciële activiteiten
        Eén van de onderzoeksvragen betreft inzicht in de commerciële activiteiten van HVC en de
        impact van deze activiteiten op het aandeelhouderschap/garantstelling van gemeenten. In
        deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de mate waarin HVC activiteiten verricht ten
        behoeve van de eigen aandeelhoudende gemeenten.

9.5.1   Verhouding publieke taken en commerciële activiteiten HVC
        De continuïteit van activiteiten aan eigen deelnemende gemeenten is stevig gewaarborgd.
        Onder meer via de ballotage-overeenkomst (verplichte levering van verbrandbaar afval en
        gft) en de meerjarige overeenkomsten inzake de inzameling van huishoudelijk afval.
        Commerciële activiteiten worden in de vrije markt geleverd aan derden. Hoewel veelal
        sprake is van meerjarige contracten (bijvoorbeeld, voor de verwerking van bedrijfsafval of
        de levering van energie) is de continuïteit afhankelijk van marktontwikkelingen en concur-
        rentieverhoudingen.

        Omzetverdeling: HVC voert activiteiten uit op het gebied van grondstoffen (afvalinzame-
        ling en verwerking) en op het gebied van energie. De volgende grafiek toont een nadere
        specificatie van de totale (netto-)omzet en de (netto-)omzet gegenereerd bij de aandeel-
        houdende gemeenten naar deze activiteiten.

               Herkomst netto- omzet 2012 (€ miljoen)
         120
                       40%                     40%                 20%
         100
                         18       derden         24
          80


          60

                                  aandeel-
          40           80,0                    75,40
                                  houders                             32
                        82%                     76%
          20
                                                                     18,0
                                                                     36%
           -
                     Inzameling              Verwerking         Energielevering

        Bron: Jaarverslag 2012, opgave HVC 13-12-2013, bewerking IPR Normag


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                 57/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>        De netto-omzet18 bedroeg in 2012 € 247 miljoen. Dit betekent dat de aandeelhoudende ge-
        meenten in 2012 zorgdragen voor 70% van de totale omzet van HVC. Voor 30% van de
        totale omzet was HVC afhankelijk van activiteiten die in de vrije markt ten behoeve van
        derden worden gerealiseerd.

        Circa € 98 miljoen van de netto-omzet (40% van het totaal) werd in 2012 gegenereerd door
        afvalinzameling, waarvan circa 82% bij aandeelhoudende gemeenten.19 HVC genereerde
        circa € 99 miljoen van de omzet door de verwerking van afval20 (waaronder verbranding,
        vergisting, recycling en slibverwerking), circa 76% hiervan bij aandeelhoudende gemeen-
        ten en waterschappen. Met levering van energie genereerde HVC in 2012 circa € 50 miljoen
        aan omzet, waarvan 36% bij aandeelhoudende gemeenten. Circa 20% van de omzet betreft
        de levering van duurzame energie. Circa 16% is gerelateerd aan afvalverwerking en 4%
        aan andere (niet afval gerelateerde) duurzame energieproductie. Daarbij is nog geen reke-
        ning gehouden met de te verwachten energieproductie door bijvoorbeeld windpark Gemi-
        ni dat nog operationeel moet worden.

9.5.2   Acquisitietarget verbranding
        Verbranding is de belangrijkste activiteit binnen het gebied van afvalverwerking. De
        maximale verbrandingscapaciteit van de AVI’s in Alkmaar en Dordrecht is 1.036 kton. In
        2012 was de maximale beschikbare verbrandingscapaciteit 969 kton in verband met onder-
        houd en leegloop.

        Circa 463 kton werd benut voor de verbranding van huishoudelijk restafval van aandeel-
        houdende gemeenten, circa 506 kton voor de verbranding van restafval van derden. Zie
        onderstaande tabel voor een overzicht.

        Verbranding van afval
                                                                        2012
                                                                    (in Kton)
        Verbrandingscapaciteit                                         1.036
        Onderhoudstop stoominstallatie (-/-)                              42
        Schaarste op de afvalmarkt (-/-)                                   25
                                                                         969
        Huishoudelijk restafval aandeelhoudende gemeenten                463
                                                                         506
        Bedrijfsafval                                                    506
                                                                         -

        Bron: Jaarverslag 2012, bewerking IPR Normag




        18“Onder de netto-omzet wordt verstaan de opbrengst van de in het verslagjaar aan derden in rekening gebrachte
        bedragen voor de inzameling, be- en verwerking van afval en geleverde energie, exclusief omzetbelasting. Op-
        brengsten van diensten worden opgenomen naar rato van de mate waarin de diensten zijn verricht.” (Bron: Jaar-
        verslag 2012)
        19 In de € 98 miljoen is onder meer inbegrepen een bedrag van ruim € 8 miljoen voor overslag en transport van

        HHA-rest, GFT en GHA. Daarnaast is in 2012 nog bedrijfsafval ingezameld, deze activiteit is inmiddels beëin-
        digd.
        20 Onder afvalverwerking wordt meer verstaan dan uitsluitend afvalverbranding.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                - 7 mei 2014 -                                  58/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>       Onderstaande grafiek toont een overzicht van de verbrandingscapaciteit en de bijdrage aan
       de capaciteit door aandeelhoudende gemeenten in 2002 en tien jaar later in 2012.




       In 2002 bedroeg de totale verbrandingscapaciteit 465 kton21. Circa 332 kton (71%) van deze
       capaciteit werd benut door verbranding van huishoudelijk restafval van de aandeelhou-
       dende gemeenten. Om vollast te bewerkstelligen diende daarom circa 29% van de afval in
       de vrije markt verworven te worden. HVC had daarmee een acquisitietarget van 29%.

       In 2012 is de situatie gewijzigd. Onder meer vanwege de capaciteitsuitbreiding (vierde lijn)
       en de afname van het huishoudelijk restafval per huishouden zorgen de aandeelhoudende
       gemeenten voor 45% van de vollast. De acquisitietarget is daarmee gestegen tot 55%.

       In verband met het Europees, Rijks en gemeentelijk beleid gericht op betere afvalscheiding
       en hergebruik van grondstoffen wordt verwacht dat de hoeveelheid huishoudelijk restaf-
       val in de komend jaren nog verder zal afnemen22. Het Rijk23 streeft naar reductie van het
       huishoudelijk restafval tot gemiddeld 75% afvalscheiding. Dit is een halvering van de hoe-
       veelheid huishoudelijk restafval in 2020. Dit betekent dat – bij een gelijkblijvende verbran-
       dingscapaciteit - de acquisitietarget verder zal toenemen. Het belang van commerciële
       activiteiten voor een financieel renderende onderneming neemt dus toe.

       Zonder aanvullende afspraken is binnen een vennootschap het (financieel) risico van aan-
       deelhouders beperkt tot het geïnvesteerd vermogen. De aandeelhouders van HVC hebben
       hieromtrent echter aanvullende afspraken gemaakt: een eventueel nadelig saldo van baten
       en lasten (c.q. verlies) van de vennootschap komt ten laste van de aandeelhoudende ge-
       meenten.

       Overigens moet worden opgemerkt dat de rentabiliteit (en de financiële continuïteit) van




       21 Dit is nog voorafgaand aan de realisatie van de vierde verbrandingslijn
       22 Europese wet- en regelgeving legt het accent op het voorkomen van afval en de wel ontstane afvalstoffen als
       grondstof te gebruiken. Gevolg is dat de hoeveelheid huishoudelijk restafval per inwoner daalt.
       23 Invulling programma Van Afval Naar Grondstof, Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 28 januari 2014.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -                                   59/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>        de verwerkingsactiviteiten wordt bepaald door het tarief dat bij de gemeenten in rekening
        wordt gebracht. Dit tarief wordt vastgesteld door de directie en RvC (gemeenten hebben
        hierin geen formele zeggenschap als aandeelhouder en opdrachtgever).


 9.6    Financieel risico gemeenten
        Gemeenten staan garant voor de betaling van rente en aflossing van door HVC aangegane
        leningen. In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de relatie tussen de activiteiten door
        HVC en de garantstelling door de aandeelhoudende gemeenten en de verder financiële
        risico’s.

9.6.1   Relatie investeringen en garantstelling
        De aandeelhoudende gemeenten staan garant voor de betaling van rente en aflossing van
        door HVC aangegane leningen. Tot 2006 stonden aandeelhouders voor alle (externe) aan-
        gegane leningen garant. In de AvA van december 2006 is besloten dat alleen financiering
        en herfinanciering van AVI-investeringen en herinvesteringen van reeds gegarandeerde
        leningen plaatsvinden op basis van deze garantstelling. Voorts is besloten om jaarlijks 1%
        van de garantiestelling uit te keren aan de aandeelhouders als garantstellingprovisie, onaf-
        hankelijk van het behaalde resultaat.

        Investeringen in afvalenergiecentrales te Alkmaar en Dordrecht
        Alle investeringen en herinvesteringen in de afvalenergiecentrales te Alkmaar en Dordrecht zijn
        gefinancierd met gegarandeerde leningen. De omvang van de investering voor de realisatie van de
        afvalenergiecentrale Alkmaar in 1991bedraagt NLG 839 miljoen, met “hoofdelijke garantstelling voor
        rente- en aflossingsverplichtingen van leningen die door HVC onder goedkeuring van de raad van
        commissarissen worden aangetrokken”24.

        In de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van 1 december 2005 stemmen de aandeelhouders
        in met de toetreding van Gevudo en daarmee de verwerving van alle aandelen in de afvalenergiecen-
        trale te Dordrecht tegen een bedrag van € 34 miljoen.

        Belangrijk bezwaar van de aandeelhouders was in eerste instantie de toename van de hoofdelijke
        garantstelling door toetreding van Gevudo. Daarom is in de AvA van 1 december 2005 ingestemd
        met de interim-oplossing dat “aanstaande aandeelhouder Gevudo uitsluitend garant staat jegens
        financiers voor leningen t.b.v. Gevudo”. Na de besluitvorming omtrent de financieringsstructuur in
        de AvA van 7 december 2006 staan alle aandeelhouders (opnieuw) op gelijke wijze garant.25

        Latere (her)investeringen in de afvalenergiecentrales betreffen onder andere periodiek groot onder-
        houd en de aanleg van de vierde en vijfde verbrandingslijn.



        In 2012 is besloten de garantstelling uit te breiden naar leningen die betrekking hebben op



        24Bron: Directie en Raad van Commissarissen, april 2012
        25Bron: HVC (2005). Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H d.d. 1 de-
        cember 2005. Verslag/besluitenlijst


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC              - 7 mei 2014 -                               60/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>       bestaande activiteiten c.q. verplichtingen, en tevens de leningen met garantstelling tot en
       met 2015 te maximeren op € 670 miljoen; circa het niveau van de gegarandeerde leningen
       ultimo 2011.

       De gegarandeerde leningen zijn ter financiering van de afvalenergiecentrales in Alkmaar
       en Dordrecht, de slibverbrandingsinstallatie in Dordrecht, stadsverwarming Dordrecht en
       het warmtenet in Alkmaar.26 Per 31 december 2011 bedraagt de bij de garantstelling beho-
       rende boekwaarde van de activa circa € 680 miljoen.27 Hiervan is € 625 miljoen toe te delen
       aan de afvalenergiecentrales in Alkmaar en Dordrecht.28 Het overige deel betreft de slib-
       verbrandingsinstallatie in Dordrecht, stadsverwarming Dordrecht en het warmtenet in
       Alkmaar.

       Conclusie
       Voorheen had de garantstelling betrekking op investeringen waarbij, door het grotendeels
       eigen gebruik door de gemeenten, een rendabele exploitatie was gewaarborgd. Voor een
       rendabele exploitatie van de AEC/AVI is in de huidige situatie sprake van een acquisitie-
       target van 55% van de vollast. Hoewel veelal sprake is van meerjarige contracten voor de
       verwerking van afval of de levering van energie ten behoeve van derden, is het commerci-
       ele risico van HVC als onderneming daarmee toegenomen Ook in de toekomst is te ver-
       wachten dat het risico verder toeneemt.

       In de huidige situatie heeft de garantstelling door gemeenten primair betrekking op lenin-
       gen voor investeringen in de afvalenergiecentrales: circa € 625 miljoen.

       Zoals uit het feitenrelaas blijkt, is deze situatie ontstaan in overleg en met medeweten van,
       en op basis van besluitvorming door de aandeelhoudende gemeenten.

       Aanbestedingsrisico
       Omdat de deelnemende gemeenten activiteiten en taken aan HVC (willen blijven) over-
       dragen zonder verplichting tot (Europese) aanbesteding, zal een beroep moeten worden
       gedaan op een van de uitzonderingsgronden. De mogelijkheden zijn ‘quasi inbesteden’
       en/of een ‘uitsluitend recht’.

       Indien een beroep wordt gedaan op de uitzonderingsgrond ‘quasi inbesteden’ dient onder
       meer voldaan te worden aan het zogenaamd ‘merendeel criterium’. Indien de aanbeste-
       dende dienst op grond van de ‘quasi inbesteding’ opdrachten verkrijgt en tegelijk ook een
       actieve marktspeler is, dan zou de betreffende onderneming door die onderhandse gun-
       ningen een voordeelpositie ten opzicht van concurrenten kunnen behalen. Om dit tegen te
       gaan, houdt het ‘merendeel criterium’ in dat het merendeel van de werkzaamheden moet




       26 Bron: HVC, 20 november 2012
       27 De boekwaarde betreft de verkrijgingswaarde minus de afschrijvingen en eventuele desinvesteringen in de
       aanschafwaarde en eventuele desinvesteringen in de aanschafwaarde. Het is dus mogelijk dat de boekwaarde
       afwijkt van de grootte van de aangegane leningen.
       28 Bron: HVC, 20 november 2012




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -                                  61/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>       worden verricht ten behoeve van de aanbestedende diensten (de gemeenten) die hem con-
       troleren. In de huidige situatie wordt 70% van de activiteiten (op basis van omzet) bij de
       deelnemende gemeenten en waterschappen gerealiseerd.

       Voor zover gemeenten gebruik maken van ‘quasi inbesteding’ is sprake van een aanbeste-
       dingsrisico indien de HVC niet voldoet aan het merendeelcriterium. Hier is verder geen
       onderzoek naar verricht.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                          62/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>10       ROL EN BETROKKENHEID GEMEENTEN
10.1     Besluitvorming en bevoegdheidsverdeling

10.1.1   Onderzoeksvragen
         •   Welke knelpunten worden in het besturingsmodel gesignaleerd en in hoeverre zijn deze op te
             lossen door aanpassing van het besturingsmodel (gelet op de wettelijke verplichtingen)?
         •   Geven aandeelhouders en RvC blijk van voldoende kennis van het besturingsmodel? Handelen
             zij naar de beschikbaar zijnde bevoegdheden? En zijn de aandeelhouders en RvC voldoende in
             staat om in te grijpen?

         Bevindingen en conclusies
         De gemeenten zijn als aandeelhouder bevoegd om het besturingsmodel in te richten en aan
         te passen (binnen wettelijke kaders). Doordat HVC een verplichte structuurvennootschap
         is, zijn veel bevoegdheden bij de RvC ondergebracht en staan de aandeelhouders meer op
         afstand dan binnen een normale (overheids)vennootschap.

         Uit de interviews met aandeelhouders komt over het algemeen tevredenheid over het be-
         sturingsmodel naar voren. De formele verdeling van taken en bevoegdheden is helder voor
         de aandeelhouders. Ook in informele zin zijn aandeelhouders tevreden: er wordt geluis-
         terd naar minderheidscoalities in de AvA, de discussie in de AvA is sterk inhoudelijk en er
         wordt - als dat nodig is - bijgestuurd in het model. (Bijvoorbeeld in het verminderen van
         het te nemen belang in Gemini. Zie toelichting op deze casus in 10.5.1).

         Er worden echter tegelijkertijd verschillende knelpunten gesignaleerd (zie ook 9.2). De
         volgende conclusies worden getrokken:

         •   Er zijn verschillen tussen aandeelhouders. Vooral de kleine(re) gemeenten - zowel die
             afzonderlijk aandeelhouder of deelnemen in een gemeenschappelijke regeling - moeten
             zich meer moeite getroosten om de hoeveelheid informatie vanuit HVC te analyseren
             en verwerken.

         •   Bij bespreking en besluitvorming in de AvA is sprake van asymmetrie tussen aandeel-
             houders. Aandeelhouders die zijn gegroepeerd in een gemeenschappelijke regeling
             hebben hun standpunten vooraf onderling beeldvormend en opiniërend besproken en
             gezamenlijk een aandeelhoudersstandpunt bepaald.
             Gemeenten die afzonderlijk aandeelhouder zijn, hebben behoefte om ter vergadering
             nog beeldvormende en opiniërende onderwerpen aan de orde te stellen. Aandeelhou-
             dende gemeenten die zich hebben georganiseerd ervaren dit als vertragend en minder
             efficiënt.

         •   De verplichtingen van de aandeelhouders op basis van artikel 7 en artikel 9 uit de bal-
             lotageovereenkomst lijken een verdere uitbreiding van taken van HVC in de weg te
             staan.



 100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -                              63/80
 Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>       •   Niet alle aandeelhouders hebben een sterke band met de door hen benoemde commis-
           saris. Dit is met name voor de afzonderlijk aandeelhoudende gemeenten een aan-
           dachtspunt.

       •   Uit de diverse gevoerde gesprekken met aandeelhouders is behoefte gesignaleerd aan
           onderscheid tussen (bedrijfs-)activiteiten met een directe relatie met de (wettelij-
           ke/publieke) gemeentelijk taken op het gebied van afvalbeheer, en (bedrijfs-) activitei-
           ten die meer op afstand daarvan staan. Dit is door de introductie van de verschillende
           typen investering relevant.

       Aandachtspunten voor de raad
       •   Ten behoeve van actief aandeelhouderschap wordt aanbevolen om aandeelhouders te
           groeperen om kennis en expertise met elkaar te delen en verder te ontwikkelen. En
           daarbij goed gebruik maken van de mogelijkheden van (gezamenlijke of gedeelde)
           ambtelijke ondersteuning en advisering.

       •   Overweeg om het aandeelhouderschap te differentiëren.

       •   Het aandeelhouderschap kan daarbij ook formeel juridisch worden gedifferentieerd.
           Daarbij kan het juridische splitsen (onder een holding) worden overwogen. Bijvoor-
           beeld door het oprichten van separate juridische entiteiten (dochter vennootschappen)
           waarin specifieke belangen of bedrijfsactiviteiten worden ondergebracht.

       •   Inzicht bieden in het (feitelijk) functioneren van het besturingsmodel van HVC. Be-
           trokkenen (raad, college, ambtelijke organisatie) die daaraan behoefte hebben kunnen
           zich vervolgens een correct beeld vormen.


10.2   Rolvervulling

       Onderzoeksvragen
       •   Welke beleidsdoelen liggen ten grondslag aan specifieke besluiten en hoe heeft de aandeelhou-
           der hier naar gehandeld?
       •   Hoe organiseren aandeelhouders zichzelf? In welke mate hebben aandeelhouders een gezamen-
           lijke visie en belang bij/met HVC?
       •   Is er sprake van scheiding tussen vakinhoudelijke wethouder (als opdrachtgever) en de wethou-
           der in de AvA?
       •   In hoeverre geeft de aandeelhouder in haar handelen blijk van voldoende competenties, kennis
           en kwaliteit? Wordt de aandeelhouder voldoende ambtelijk ondersteund? En in hoeverre wordt
           RvC benoemd aan de hand van een profielschets?

       Bevindingen en conclusie
       Er zijn verschillen in de wijze waarop gemeenten de rol van aandeelhouder georganiseerd
       hebben. Er zijn twee groepen te onderscheiden in formele zin: gemeente als afzonderlijk
       aandeelhouder en Gemeenschappelijke Regeling als aandeelhouder




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                             64/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>       Gemeente als afzonderlijk aandeelhouder
       De gemeenten die als afzonderlijk aandeelhouder in HVC participeren, zijn kritischer in
       het beoordelen van de HVC-bijdrage aan de gemeentelijke doelen. Bovendien is de verte-
       genwoordigende wethouder ook direct verantwoording verschuldigd richting de raad en
       is er in de meeste gemeenten geen scheiding in de rol van wethouder-opdrachtgever en
       wethouder-aandeelhouder.

       De afzonderlijke aandeelhouders maken verschillende keuzes in de wijze waarop het aan-
       deelhouderschap wordt ingevuld:

           •   Afzonderlijke standpuntbepaling: gemeenten bepalen op zowel ambtelijk als be-
               stuurlijk niveau zelfstandig hun standpunt ten aanzien van de AvA-stukken;

           •   Gedeelde standpuntbepaling: gemeenten stemmen op ambtelijk niveau af met an-
               dere gemeenten (al dan niet door HVC ondersteund) en proberen gezamenlijke be-
               stuurlijke standpunten in de AvA te vinden. Uiteindelijk bepaalt het college van de
               gemeente het gemeentelijk standpunt voor de AvA.

       De gemeente als afzonderlijk aandeelhouder is minder betrokken bij de initiatieven die
       HVC onderneemt; vrijwel altijd vanuit tijdgebrek op zowel ambtelijk als bestuurlijk ni-
       veau. Dit komt ook de kennis en kwaliteit, die nodig is om de rol van aandeelhouder in te
       vullen, niet altijd ten goede.

       Gemeenschappelijke regeling als aandeelhouder
       Er zijn binnen HVC vier gemeenschappelijke regelingen (GR-en) actief als aandeelhouder
       voor de hierin deelnemende gemeenten of waterschappen. Hoewel er tussen de GR-en
       verschillen zijn in de wijze waarop deze zijn ingericht, geldt dat de gemeentelijke rol meer
       op afstand staat. De gemeenten die lid zijn van een GR bepalen hun standpunt binnen de
       GR, waarna de voorzitter van de GR het woord voert in de AvA.

       Standpuntbepaling vindt plaats in GR-verband. Ook bieden de gemeenschappelijke rege-
       lingen meer mogelijkheden om benodigde kennis en kwaliteit te borgen, omdat de GR-en
       in staat zijn onderling taken te verdelen (specialisatie).

       Aandeelhouderschap wel of niet georganiseerd in een GR
       Uit interviews en analyse blijkt een merkbaar verschil tussen gemeenten die het aandeel-
       houderschap hebben belegd in een gemeenschappelijke regeling en gemeenten die afzon-
       derlijk aandeelhouder zijn.

       Aandeelhouder-wethouders in GR-en overleggen en ondersteunen elkaar. O.a. ten behoe-
       ve van de beeld- en oordeelsvorming, standpuntbepaling en kennis van de (formele) wer-
       king van het besturingsmodel en rol, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van aan-
       deelhouders. Dit bevordert de afstemming en overleggen in AvA-verband. In plaats van 54
       aandeelhoudende gemeenten en waterschappen, is door deze bundeling van belangen
       sprake van een AvA bestaande uit 22 deelnemers.



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                        65/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>       Ook de kennis van het besturingsmodel, zoals de verdeling van bevoegdheden en verant-
       woordelijkheden tussen aandeelhouders, bestuur en RvC, is in een constructie met een
       gemeenschappelijke regeling op een goed niveau en beter verankerd. In een aantal afzon-
       derlijk aandeelhoudende gemeenten zijn wethouder-aandeelhouder en ambtelijke advi-
       seurs overigens hiervan ook zeer goed op de hoogte; deze vervullen een actieve aandeel-
       houdersrol.

       Competenties aandeelhouder
       In paragraaf 7.3 is de ontwikkeling van HVC van afvalverwerker naar grondstoffen- en
       duurzaam energiebedrijf toegelicht. Geconcludeerd wordt dat de complexiteit van het
       speelveld en daarmee ook de complexiteit van het functioneren van de gemeenten als aan-
       deelhouder en opdrachtgever in de loop van de tijd groter is geworden en in de huidige
       situatie groot is.

       Een groot aantal geïnterviewde aandeelhouders onderkent de toegenomen complexiteit en
       geeft aan dat deze complexiteit goed hanteerbaar is. Om de rol van aandeelhouder goed te
       kunnen vervullen, is de kennis en materiedeskundigheid (financieel, sector, juridisch,
       technisch) benodigd.

       Uit interviews en analyse blijkt dit verschillend voor de betrokken partijen:

           •    Afzonderlijke aandeelhoudende gemeenten: Hier is sprake van een tweedeling.
                De actieve, goed geïnformeerde aandeelhouders hebben voldoende kennis en ma-
                teriedeskundigheid.

           •    Aandeelhoudende gemeenschappelijke regelingen: Hier is sprake van een ande-
                re tweedeling: de vertegenwoordiger in de AvA (namens de groep gemeenten,
                veelal de voorzitter van het bestuur) toont voldoende kennis en materiedeskun-
                digheid. Een aantal – vaak kleinere – participerende gemeenten is afhankelijk van
                de kennis en kunde van deze vertegenwoordiger.

       Bestuur en commissarissen van HVC dragen op proactieve wijze zorg voor adequate in-
       formatie, zoals in de vorm van context beschrijvingen en (informatie-) bijeenkomsten.

       Een aantal aandeelhouders – met name kleinere gemeenten - met een direct aandeelhou-
       derschap – geeft aan dat de complexiteit te groot is in relatie tot de beschikbare tijd van de
       (vak)wethouder. Uit diverse gesprekken met kleinere gemeenten, die deelnemen in een
       gemeenschappelijke regeling, ontstaat hetzelfde beeld.

       Aandachtspunten voor de raad
       •   Deelnemende gemeenten in een gemeenschappelijke regeling dragen wel het gehele
           (financiële) risico, maar daar staat zeer beperkt invloed en zeggenschap tegenover.
           Heroverweeg de inrichting en werking van de gemeenschappelijke regeling, waarbij
           de rol en betrokkenheid van de achterliggende colleges en gemeenteraden wordt ver-
           groot. Dit opdat de raden hun controlerende en kaderstellende functie beter kunnen



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                           66/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>           vervullen.

       •   Zorg voor voldoende waarborgen van de benodigde competenties bij de vertegen-
           woordigende aandeelhouder en ambtelijke ondersteuning. Bijvoorbeeld door speciali-
           satie, externe ondersteuning en/of het groeperen van aandeelhouders.


10.3   Beleid

       Onderzoeksvragen
       •   Hoe zijn AvA en RvC betrokken bij belangrijke koers- en strategiewijzigingen? En in welke mate
           hebben gemeenten als eigenaar van HVC invloed op de koersbepaling?
       •   Is er een meerjarenbeleidsplan? Zijn beleidsdoelstellingen SMART? Sluiten deze aan op de vast-
           gestelde strategie?
       •   Hoe worden de beleidsdoelstellingen gemonitord door RvC en aandeelhouders? Is de monito-
           ring SMART en adequaat? En is er dialoog over de keuze van indicatoren en wijze van monito-
           ren tussen RvC, AvA en Bestuur?

       Bevindingen en conclusie
       De aandeelhouders (c.q. de functionarissen die de gemeente of gemeenschappelijke rege-
       ling als aandeelhouder vertegenwoordigen) zijn intensief (volgens interviews met wethou-
       ders en HVC: “meer dan gemiddeld”) betrokken geweest bij de strategiebepaling. De
       meeste aandeelhouders realiseren zich dat de gemeenten geen aandeelhouder van HVC
       zijn (geworden) vanuit beleggingsoptiek. HVC wordt door alle aandeelhouders be-
       schouwd als het vehikel voor gemeenten, waarmee uitvoering wordt gegeven aan (publie-
       ke) taken op het gebied van afvalbeheer. Met de herijking van de strategie is dit verbreed
       en wordt HVC door de meeste aandeelhouders tevens gezien als vehikel waarmee ge-
       meentelijke duurzaamheidsdoelen kunnen worden bewerkstelligd. Een aantal aandeel-
       houders is minder enthousiast over deze verbreding van het strategisch profiel van HVC.

       Het proces van strategische (her)positionering kenmerkt zich door de wisselwerking op
       twee aspecten:

           1.   Verbreding van de strategie richting grondstoffen en duurzaamheid, waarbij ook
                bedrijfsactiviteiten (of participaties) aan de orde kunnen zijn die indirect bijdragen
                aan gemeentelijke (met name) duurzaamheidsdoelstellingen.

           2.   Inkadering van (financiële) risico’s van deelnemende gemeenten ten aanzien van
                de financiële kaders en de garantstelling.

       Wijziging van de strategische positionering van HVC is aanleiding geweest om de financi-
       ele kaders daarop aan te passen. Door deze wisselwerking en parallelle behandeling is het
       proces van strategische positionering relatief complex geweest. De financiële inkadering is
       - nadat strategische keuzes zijn gemaakt – tot en met 2013 onderwerp van uitwerking en
       besluitvorming geweest. Deze complexiteit is door de meeste aandeelhouders als realiteit
       geaccepteerd. Er is niet gevraagd om een pas op de plaats.



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                             67/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>       Interview wethouder annex voorzitter algemeen bestuur gemeenschappelijke regeling: “In
       de laatste jaren is de directie vooruitstrevend bij het initiëren van nieuwe projecten. En
       wellicht juist te veel verkennend en aftastend, waardoor het ontbrak aan focus. De gewens-
       te focus is er met de vastgestelde strategie en de nieuwe kaders voor financiering inmid-
       dels wel.”

       Besluiten door de AvA ten aanzien van beleid en strategie worden genomen met volstrekte
       meerderheid van stemmen. Het is daarbij dus mogelijk dat sommige aandeelhouders niet
       instemmen met de koers en strategie van HVC.

       Tijdens elke AvA geeft HVC inzicht in de ontwikkelingen in de sectoren waarbinnen de
       onderneming actief is. Er is echter geen specifiek kader vastgesteld met prestatie-
       indicatoren waaraan HVC moet voldoen – anders dan de financiële kaders welke door de
       aandeelhouders gesteld zijn.

       Uit de interviews komt naar voren dat de aandeelhouders een sterkere rol weggelegd zien
       voor directie en RvC waar het gaat om strategiebepaling. Het bedrijf zou daarbij een voor-
       stel moeten voorleggen aan de AvA, op basis van de kennis en ervaring in de sector.

       Door de maximalisatie van de garantstelling is de omvang van de risico’s voor de aandeel-
       houdende gemeenten bevroren. Daarnaast is door de invoering van verschillende typen
       investeringen en daaraan verbonden financiële kaders, meer grip op het toekomstig risico-
       profiel van de onderneming gecreëerd.

       Verantwoording voor het gevoerde beleid en de gerealiseerde prestaties wordt afgelegd
       door middel van de jaarrekening en het jaarverslag. De jaarrekening is het financiële ge-
       deelte met de balans en de winst- en verliesrekening en een toelichting daarop.

       Beleidsdoelen en monitoring
       Het jaarverslag is een beschrijving van de gang van zaken in het boekjaar en andere infor-
       matie zoals werkmethoden, bereikte successen en doelstellingen. van het bedrijf. De jaarre-
       kening en het jaarverslag geeft onvoldoende inzicht in de doelmatigheid en doeltreffend-
       heid van de activiteiten. Op specifieke diensten levert HVC dit inzicht aan de opdrachtge-
       ver; met name op afvalinzameling.

       Casus Besluit biovergistingsinstallatie Middenmeer
       Zie voor het gehele feitenrelaas van deze casus bijlage 7.

       Passend binnen de corebusiness van HVC en op basis van een interne studie naar de verwerkings-
       mogelijkheden van GFT, stelt de directeur in september 2007 voor de dan geldende strategie uit te
       breiden door een verwerkingsstrategie op basis van vergisting te ontwikkelen. Om aandeelhouders
       verder te informeren over verwerkingsmethoden van grondstoffen als GFT vindt in oktober 2007 een
       workshop plaats over biomassa.

       Het principebesluit van uitbreiding van de strategie met vergisting als nieuwe verwerkingstechniek
       van GFT wordt genomen in de AvA van december 2007.

       Het besluit tot bouwen van een biovergistingsinstallatie in Middenmeer, genomen in de AvA van



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                       68/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>       december 2009, past binnen de gezette koers.


       Aandachtspunten voor de raad
       •   Zorg voor een beter inzicht in het (risico)profiel van HVC. Betrokkenen kunnen zich
           vervolgens een correct beeld vormen.
       •   Uitgaande van een disbalans tussen invloed en (financieel) risico van gemeenten: In
           samenspraak met de betrokkenen herijken en - waar gewenst - aanpassen van het stra-
           tegisch en daarmee het risicoprofiel van HVC dan wel de financiële kaders inzake ga-
           rantstelling en aansprakelijkheid voor verlies. Dit betekent mogelijk aanpassing van de
           Ballotage-overeenkomst.

       •   Inrichten van een monitorsystematiek waarmee de beleidsrealisatie en ondernemings-
           doelen kunnen worden gevolgd en besproken met de aandeelhoudende gemeenten.


10.4   Toezicht

       Onderzoeksvragen
       •   In hoeverre zijn afwegingen ten aanzien van HVC terug te voeren op publieke belangen (van de
           aandeelhouders)?
       •   Op welke wijze wordt toezicht op uitvoering, prestaties, kosten en risicoprofiel door aandeel-
           houders georganiseerd?

       Bevindingen en conclusie
       De oorsprong van afvalverbranding als overheidsactiviteit is gelegen in het in de jaren ’80
       gewenste en door het Rijk bepaalde regionale (provinciale) zelfvoorziening voor de ver-
       wijdering van huishoudelijk afval. Gemeenten hebben daarvoor HVC opgericht, als in-
       richting waar het ingezamelde huishoudelijk (rest)afval kon worden verbrand. De opge-
       richte AVI kende een laag risicoprofiel: de aandeelhoudende gemeenten hadden zich ver-
       plicht om hun restafval aan te bieden, en de tarieven die daarvoor werden gerekend waren
       minstens kostendekkend.

       Een aantal AVI’s – zoals HVC – heeft zich verder ontwikkeld tot grondstoffen- en energie-
       producent en opereren in het publieke domein, maar vooral ook in de vrije sector. Daar-
       mee is niet alleen het risicoprofiel van de onderneming verandert, ook is de relatie tussen
       de publieke taak (van afvalverbranding) en de activiteiten van de onderneming vermin-
       derd. Een deel van de aandeelhouders legt wel het verband tussen publiek (gemeentelijk)
       belang en afvalverbranding en aanverwante taken, maar minder het verband richting
       duurzaamheidsdoelstellingen (zoals windenergie).



       De raad van commissarissen (RvC) houdt toezicht op het beleid van het bestuur en op de
       algemene gang van zaken van de vennootschap en staat de directie met raad terzijde.
       Voorts behoeft de directie voorafgaande goedkeuring van de RvC voor diverse zwaarwe-
       gende bestuursbesluiten. De RvC vervult daarmee voor de aandeelhoudende gemeenten


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -                               69/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>       een belangrijke toezichthoudende functie. Van de huidige 9 commissarissen (incl. een vaca-
       ture) worden 5 commissarissen benoemd door samengestelde groepen aandeelhouders.

       De rol van de door aandeelhouders benoemde commissarissen is van belang voor een goed
       contact tussen HVC en de deelnemende gemeenten. Bij het selecteren en benoemen van
       commissarissen door groepen aandeelhouders wordt gezocht naar een functionaris met
       een goede relatie met de betreffende gemeenten en regio. Dat wil zeggen: weten wat er in
       de betreffende regio speelt (bestuurlijk, rond duurzaamheid, et cetera) en een goed kanaal
       vormen voor afstemming tussen HVC en de achterban.

       De huidige clustering van aandeelhouders voor het benoemen van commissarissen is van-
       uit deze optiek niet optimaal. Bijvoorbeeld, de CAW-gemeenten en de AIJZ-gemeenten
       hebben geen vanzelfsprekende (bestuurlijke, regionaal-economische, et cetera) onderlinge
       verbondenheid. Uiteindelijk hebben beide groepen gemeenten gezamenlijk en naar beider
       tevredenheid een commissaris gevonden. Het aantal commissarissen is met 9 goed werk-
       baar en wordt ook als maximum beschouwd om werkbaar te blijven.



       Binnen het structuurregime hebben bestuur en RvC ten opzichte van een gewone vennoot-
       schap meer vrijheidsgraden voor investerings- en andere financiële beslissingen. Formeel
       stelt het bestuur - met voorafgaand akkoord van de RvC - de jaarbegroting en het jaarplan
       vast. Echter, de (financiële) meerjarenraming waaruit deze jaarbegroting wordt afgeleid,
       wordt ter raadpleging aan de AvA voorgelegd. Het jaarplan is gericht op de lopende be-
       drijfsvoering en instandhouding ervan. De betrokkenheid en invloed door de aandeelhou-
       dende gemeenten is daardoor groter dan statutair vereist.

       Een dilemma vormt de afstand van gemeenteraden tot HVC. Formeel is sprake van toe-
       zicht en controle op grote afstand. Dit laat onverlet dat er grote belangstelling van raadsle-
       den is voor het reilen en zeilen van HVC. Onder meer de algemene slechte economische
       situatie, de vraagstukken rond overcapaciteit in de markt voor restafvalverwerking en een
       toegenomen risico-aversie leidden ertoe dat met name raadsleden kritische vragen hebben
       over het functioneren van HVC en de (financiële) consequenties voor de eigen gemeente.

       Uit diverse interviews met aandeelhouders/wethouder en HVC: “De positie van de ge-
       meenteraden blijft ingewikkeld. Het besturingsmodel van HVC betekent (formeel juri-
       disch) dat het bestuur van de onderneming is geprofessionaliseerd en relatief zelfstandig
       kan opereren binnen de gestelde kaders. Voor deze wijze van werken moet bij de gemeen-
       teraden natuurlijk wel draagvlak bestaan. Begrip, inzicht en uitleg over het functioneren en
       presteren van HVC bij raadsleden en andere belanghebbenden verdient aandacht.”

       De afstand tot de gemeenteraden is nog groter bij gemeenschappelijke regelingen, waarin
       gemeenten hun (gezamenlijk) aandeelhouderschap hebben belegd. De jaarrekening van
       HVC wordt vastgesteld door het bestuur van de gemeenschappelijke regeling. Het blijkt,
       vanwege de gehanteerde termijn tussen ontvangst van stukken en besluitvorming, in de
       praktijk niet mogelijk om voorafgaand aan de AvA af te stemmen met de verschillende


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -                           70/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>       gemeenteraden.

       Vervolgens komt in de jaarrekening van de gemeenschappelijke regeling wel diverse rele-
       vante informatie over HVC en het aandeelhouderschap aan de orde. Bijvoorbeeld in de
       jaarrekening van VVI wordt uitleg gegeven aan de garantstelling en het totaalbedrag. Er
       wordt geen toelichting gegeven op het (reële) risico dat hiermee is gemoeid. Er wordt geen
       inzicht gegeven in het aandeel van de gemeenschappelijke regeling. De garantstellingspro-
       visie dat de gemeenschappelijke regeling ontvangt wordt expliciet vermeld (en in de jaar-
       rekening verwerkt).

       Jaarrekening en begroting van de gemeenschappelijke regeling worden ter informatie aan
       de gemeenteraden voorgelegd. De raden kunnen daardoor wel invloed uitoefenen op (de
       besluitvorming van) de gemeenschappelijke regeling. Hun invloed op HVC is echter be-
       perkt. De raden staan in bestuurlijk opzicht op grote afstand van het overheidsbedrijf
       HVC.

       Tenslotte is de gemeenschappelijke regeling als verbonden partij in de begroting en jaarre-
       kening van de gemeenten opgenomen.

       Aandachtspunten voor de raad
       •   Formaliseer de betrokkenheid van aandeelhouders bij besluitvorming over strategisch
           en financiële onderwerpen waar dat formeel nu niet het geval is. Dit heeft tot gevolg
           dat structureel een dialoog ontstaat tussen de aandeelhouders en commissarissen,
           waarmee de aandeelhouders hun bedoelingen, wensen en bedenkingen kenbaar kun-
           nen maken. Het advies of de voordracht zijn niet bindend. Wel kan worden gestreefd
           naar – zo veel mogelijk – consensus.

       •   Heroverweeg de wijze waarop aandeelhoudergroepen commissarissen benoemen, ter
           versterking van de verbinding in deze aandeelhoudersgroepen en met ‘hun’ commis-
           saris.

       •   Ontwikkel en stel zo mogelijk gezamenlijk een toezichtkader vast waarbij gemeenten
           vastleggen op welke wijze zij hun aandeelhoudende rol vervullen richting HVC.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -                       71/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>10.5   Informatievoorziening aandeelhouders

       Onderzoeksvragen
       •   Hoe stelt aandeelhouder (en RvC) zich op ten aanzien van informatievoorziening? Is sprake van
           een voldoende kritische houding?
       •   Welke afspraken zijn er over informatie-uitwisseling ten aanzien van prestaties, middelen en
           bedrijfsvoering(risico’s)? Worden deze ook nagekomen?
       •   Is er een informatierecht bij aandeelhouders?
       •   Zijn relevante informatie tijdig verstrekt en wordt hier adequaat op gehandeld?

       Bevindingen en conclusie
       De aandeelhouders worden op verschillende wijze door het bestuur en de commissarissen
       van HVC geïnformeerd. Via:

           1. AvA-vergaderingen
               Voor elke AvA-vergadering ontvangen de aandeelhouders ongeveer 6 weken voor
               de vergadering de stukken. Er zijn normaal gesproken twee AvA’s per jaar.

           2. Commissarissen
               De verschillende aandeelhouders verkrijgen via de door henzelf benoemde com-
               missaris informatie ten aanzien van HVC, en geven de commissaris ook de ziens-
               wijzen vanuit de eigen gemeente mee.

           3. Innovatieplatform (vrijwillig)
               Het Innovatieplatform is opgericht door HVC om aandeelhouders te betrekken bij
               de besluitvorming en mogelijke investeringen in de toekomst. Deelname aan het
               Innovatieplatform is op vrijwillige basis.

           4. Extranet HVC
               Alle aandeelhouders hebben toegang tot het extranet van HVC. Op het extranet
               zijn alle stukken van voorgaande AvA’s te vinden (tot 2008) en is ook aanvullende
               informatie te vinden.

           5. Individuele basis
               Aandeelhouders kunnen op individuele basis HVC vragen om informatie. Dit is
               geen formeel informatierecht op basis van statuten, maar wordt op deze wijze in-
               gevuld als onderdeel van de gemeentelijke informatieplicht richting raden (hoewel
               de wethouder bepaalt of informatie ook met de raad gedeeld moet worden).

       De informatieverstrekking door HVC wordt door de meeste door ons geïnterviewde aan-
       deelhouders als proactief en adequaat ervaren. Ook op basis van de casuïstiek wordt ge-
       concludeerd dat aandeelhouders ruimschoots inzicht wordt geboden in beschikbare in-
       formatie.

       Deze open houding heeft echter ook beperkingen: er blijkt te veel informatie beschikbaar
       voor afzonderlijke aandeelhouders om voldoende in- en overzicht te krijgen. Aanvullend
       geven aandeelhouders aan behoefte te hebben aan meer comprimeerde bestuurlijke sa-


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -                             72/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>         menvattingen, welke eventueel ook met de raad gedeeld kunnen worden (al dan niet ter
         informatie).

         In de periode waarop dit onderzoek betrekking heeft is sprake van grote transparantie
         richting aandeelhouders-wethouders en ambtelijk adviseurs en een aanzienlijke informa-
         tietroom. Er is echter een punt van verzadiging bereikt: te veel gegevens leidt niet per defi-
         nitie tot inzicht of kennis. De directie en RvC zijn daarom voornemens om informatiever-
         strekking in de toekomst verder te kanaliseren en te doseren. Met dezelfde proactieve aan-
         pak en transparantie, zonder verlies van informatie-inhoud, maar met minder omvangrijke
         gegevensstromen.

         Een aantal aandeelhouders (afzonderlijk participerende gemeenten) geeft aan dat juist te
         weinig inzicht wordt geboden in met name de gemeentelijke financiële consequenties en
         risico’s van verschillende (nieuwe) projecten en voorstellen. Niet alleen op de korte ter-
         mijn, maar ook op lange(re) termijn, waarbij rekening wordt gehouden met relevante ont-
         wikkelingen zoals de afnemende hoeveelheid restafval.

         Interview wethouder van een afzonderlijk aandeelhoudende gemeente: “De huidige finan-
         ciële projecties zijn te veel gebaseerd op extrapolatie”.

10.5.1   Informatieverstrekking richting (en rol en betrokkenheid van) gemeenteraad
         Uit de gevoerde gesprekken met bestuurder en commissarissen van HVC en op grond van
         de bestudeerde casussen blijkt dat besluitvorming en toezicht zoals afgesproken worden
         georganiseerd en bekrachtigd. Ook wordt de formele rol en betrokkenheid van de gemeen-
         teraad (zie ook paragraaf 8.7) daarbij in acht genomen.

         Verder wordt geconcludeerd dat formeel correct genomen besluiten door de AvA, de RvC
         en het bestuur binnen de door de aandeelhouders vastgestelde kaders, niet altijd door de
         gehele achterban (met name raadsleden) worden herkend of gedragen. Er bestaat – zo
         blijkt ook uit de aanleiding voor de uitvoering van dit onderzoek – bij verschillende raad-
         sleden minstens meer behoefte te bestaan aan inzicht in het functioneren van het bestu-
         ringsmodel en de kaderstelling. Mogelijk bestaat ook behoefte aan aanpassing van het be-
         sturingsmodel en of de kaderstelling.

         In principe is het de wethouder-aandeelhouder die zorg moet dragen voor de gemeente-
         interne afstemming en communicatie. Directie en commissarissen tonen op dit gebied een
         proactieve houding, en organiseren in voorkomende gevallen – vaak in overleg met de
         betreffende vakwethouder(s) - informatiebijeenkomsten waarvoor raadsleden en overige
         belangstellenden worden uitgenodigd.

         Geconcludeerd wordt dat het besturingsmodel, hoewel in de praktijk correct toegepast, een
         lacune toont ten aanzien van de informatieverstrekking en mogelijk gewenste betrokken-
         heid van de gemeenteraden.

         Casus Deelneming in windenergiepark Gemini
         Zie voor het gehele feitenrelaas van deze casus bijlage 7.



 100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                   - 7 mei 2014 -                  73/80
 Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>       Het besluit tot participatie in windenergiepark Gemini betreft een langdurig traject, waarbij op ver-
       schillende manieren informatie is verstrekt door HVC aan de aandeelhouders.

       In aanloop naar het specifieke besluit is tijdens verschillende bijeenkomsten (tot mei 2009) met aan-
       deelhouders gesproken over de mogelijkheden om de samenwerking in HVC te benutten voor het
       realiseren van klimaatdoelstellingen in windenergie, naar aanleiding van het klimaatakkoord tussen
       rijk en lagere overheden. In de AvA van juni 2009 stemmen de aandeelhouders in met een discussie-
       notie met als uitgangspunt activiteiten op het gebied van duurzame energie gezamenlijk te ontwikke-
       len, waaronder de mogelijkheid windmolenlocaties te realiseren op land dan wel te investeren in
       windparken op zee.

       In november 2010 volgt het voorstel te participeren voor 15% in Bard Offshore NL, het latere Gemini.
       In het traject van besluitvorming en implementatie worden aandeelhouders geïnformeerd via de
       contextanalyse (onderdeel stukken AvA), in de AvA zelf en via het jaarverslag.

       Naar aanleiding van onder andere de slechte economische situatie vindt in 2013 door de aandeel-
       houders een interventie plaats en wordt de deelneming in Gemini gereduceerd tot een participatie
       van 10%. Aandeelhouders worden geïnformeerd over de stand van zaken rond de ontwikkelingen
       van windpark Gemini via een notitie, de stukken voor de AvA en de reguliere AvA en in een ver-
       trouwelijk gedeelte van de AvA van december 2012.

       De financial close van dit traject vindt naar verwachting medio 2014 plaats.


       Aandachtspunten voor de raad
       •   Doseer en optimaliseer de informatieverstrekking richting aandeelhouders c.q. de hen
           vertegenwoordigende functionarissen. Het verstrekken van veel gegevens zoals in de
           huidige situatie (herijking strategie, voorstellen voor nieuwe investeringen of deelne-
           mingen) levert niet per definitie beter bruikbare (gewenste) informatie.

       •   Optimaliseer de informatieverstrekking richting overige belanghebbenden binnen de
           gemeentelijke organisatie. Met name op maat gesneden informatie ten behoeve van
           raad/raadsleden. Dit betreft zowel de reguliere jaarrekening en jaarverslag, als ook in-
           formatie met betrekking tot voorstellen voor (nieuwe) investeringen of deelnemingen.

       •   Stel een informatieprotocol op waarin afspraken worden gemaakt over de onderwer-
           pen en wijze van informatievoorziening richting belanghebbenden (RvC, Aandeelhou-
           ders, college en raad).


10.6   Oordeelsvorming

       Onderzoeksvragen
       •   In hoeverre hebben aandeelhouders blijk gegeven van oordeelsvorming over de publieke taak
           van HVC?

       Bevindingen en conclusie
       Uit de casuïstiek blijkt dat het merendeel van de aandeelhouders een positief-kritische
       houding ten aanzien van HVC hebben. Daarbij blijkt dat de aandeelhouders – op basis van



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -                               74/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>       dezelfde stukken – tot verschillende inzichten komen.

       Bij de oordeelsvorming maken sommige gemeenten gebruik van een overlegstructuur; al
       dan niet in GR-verband. Daarbij hebben gemeenten zowel ambtelijk als bestuurlijk voor-
       overleg, waarbij men op basis van de AvA-stukken technische vragen aan HVC kan stel-
       len. Op deze wijze functioneren in elk geval de drie onderzochte GR-en en de gemeenten
       in de kop van Noord-Holland (inclusief Smallingerland).

       Voor de overige gemeenten geldt dat zij op individuele basis tot een oordeel over de stuk-
       ken voor de AvA komen.

       Uit de interviews komt naar voren dat verschillende aandeelhouders kritisch zijn over de
       gevraagde besluiten en de informatie die de besluiten onderbouwen. Hoewel men het idee
       heeft dat de stukken compleet zijn, mist men vaak de politiek-bestuurlijke sensitiviteit in
       de aangeboden documentatie die voor een adequate gemeente-interne behandeling ge-
       wenst wordt geacht. Deze aandeelhouders verwachten van HVC een beter “op maat van
       de gemeente gesneden” uitwerking van het gevraagde besluit. Dit is met name ten aanzien
       van risico’s en investeringen een belangrijk aandachtspunt. Andere aandeelhouder-
       wethouders waarmee wij hebben gesproken zijn zelf goed in staat om informatie voor in-
       terne communicatie (ook richting de raad) op maat te snijden.

       De stukken die ter besluitvorming aan de AvA worden voorgelegd, zijn overzichtelijk en
       inhoudelijk concreet en duidelijk. De omvang van de bijlagen (ter toelichting van de con-
       text, nadere inhoudelijke duiding, et cetera) is groter. De complexiteit van de onderwerpen
       vraagt soms om meer uitleg. Deze complexiteit is realiteit, en vereist daarom aandacht van
       betrokkenen.

       Stukken worden circa 6 weken voorafgaand aan de AvA verspreid. De beschikbare tijd
       voor aandeelhouders om zich te verdiepen in de materie is in principe ruim genoeg. Dit
       wordt in de interviews met aandeelhouders ook bevestigd. Echter, voor behandeling bin-
       nen de gemeentelijke organisatie, zoals met de raad of raadscommissie is de tijd vaak (te)
       kort.

       Echter, strategische onderwerpen en investeringsvoorstellen worden vaak in twee AvA’s
       behandeld. De eerste behandeling in de AvA is beeldvormend en/of opiniërend. Het on-
       derwerp en (al dan niet aangepaste stukken) komen dan in de daaropvolgende AvA (na
       een halfjaar) ter besluitvorming aan de orde. Voor gemeente-interne behandeling van deze
       besluiten hebben gemeenten voldoende tijd. Dit in tegenstelling tot de reguliere jaarstuk-
       ken.

       Ter ondersteuning van de oordeelsvorming door de aandeelhouders, worden zowel op
       aangeven van aandeelhouders en/of op initiatief van het bestuur van HVC zelf, externe
       deskundigen gevraagd een onafhankelijke beoordeling van risico’s en perspectieven te
       geven. Dit is onder meer gebeurd bij de besluitvorming over de strategische positionering
       van HVC.
       De AvA was in principe akkoord, maar aandeelhouders hadden ook onzekerheden over de


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -                           75/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>       voorgestelde strategische koers en (financiële) risico’s. In gesprekken met bestuur en com-
       missarissen is aangegeven dat de externe onderzoeken zijn gedaan ter geruststelling, maar
       óók met het uitgangspunt dat de uitkomsten en bespreking van die onderzoeken tot aan-
       passing van het besluit (en daarmee de strategie) had kunnen leiden.

       Casus Herijking van de strategie
       Zie voor het gehele feitenrelaas van deze casus bijlage 7.

       Eind november 2011 doen de Flevolandse gemeenten een verzoek aan de Raad van Commissarissen
       tot het laten uitvoeren van een extern onderzoek. Doel van dit extern onderzoek is enerzijds een
       beeld vormen van de strategische koers van HVC en de (financiële) risico’s en anderzijds om hier-
       over een oordeel te geven en indien nodig de strategische koers aan te passen.

       Gedurende het proces van herijking zijn aandeelhouders intensief betrokken geweest. Een bestuurlij-
       ke klankbordgroep, bestaande uit 12 aandeelhouders (circa 89,0% van het geplaatst kapitaal), is be-
       trokken bij de opdrachtformulering, bespreking van tussentijdse bevindingen en bespreking van
       eindconclusies.

       De informatieverstrekking aan de aandeelhouders is breed en uitvoerig. Voor alle aandeelhouders
       vindt eind januari 2013 een plenaire startbijeenkomst plaats, 8 maart 2013 is een bijeenkomst van het
       innovatieplatform over duurzame ambities en de rol van HVC, 4 april 2013 vindt een plenair voor-
       overleg plaats en 25 april 2013 een extra AvA waarin de herijkte strategie wordt vastgesteld. Bij de
       startbijeenkomst en het innovatieplatform zijn naast de portefeuillehouders ook alle contactambtena-
       ren uitgenodigd.

       Aandachtspunten voor de raad: zie paragraaf 10.4 en 10.5.


10.7   Interventie

       Onderzoeksvragen
       •    In hoeverre gaat de door aandeelhouder te dragen publieke verantwoordelijkheid ook gepaard
            met bevoegdheid (om te kunnen bijsturen)?
       •    In hoeverre hebben aandeelhouders geïntervenieerd?

       Bevindingen en conclusie
       Allereerst moet worden geconstateerd dat de aandeelhoudende gemeenten aansprakelijk
       zijn en blijven voor een eventueel verlies van de HVC. De financiële verantwoordelijkheid
       is groot, en de invloed is (wettelijk verplicht conform het structuurregime) ingeperkt.

       De AvA bepaalt de strategie en de kaders waaraan en waarbinnen directie en RvC uitvoe-
       ring geven. Formeel hebben de aandeelhouders de mogelijkheid om het besturingsmodel
       van HVC aan te passen. De AvA is bevoegd de statuten te wijzigen. Voor zover bij de sta-
       tuten de bevoegdheid tot wijziging mocht zijn uitgesloten, is wijziging niettemin mogelijk
       met algemene stemmen in een vergadering waarin het gehele geplaatste kapitaal is verte-
       genwoordigd.

       In de praktijk worden aandeelhouders ook voorafgaand aan belangrijke besluiten die for-
       meel door directie en RvC bekrachtigd kunnen worden, geïnformeerd en gehoord. Dit


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                         76/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>       betreft ook besluitvorming die strikt formeel niet met de AvA besproken hoeft te worden,
       waarbij directie en RvC bewust de dialoog zoeken met de AvA. Dit wordt gedaan vanwege
       de maatschappelijke en gemeentelijke context waarin HVC zich bevindt.

       De verbreding van de strategie van afvalverbranding naar duurzame energie heeft het
       risicoprofiel van de onderneming veranderd. Mede daardoor hebben aandeelhouders de
       behoefte gekregen om het risico te beperken door middel van maximering en inperking
       van de garantstelling tot investeringen met een directe relatie tot de wettelijke taak – op het
       gebied van afval - van de gemeente.

       Ten aanzien van de aanpassing van de garantstelling (maximering en afbakening tot type 1
       projecten) is dit in het verleden ook effectief uitgevoerd. Daarbij hebben de aandeelhouders
       de garantstelling gemaximeerd en is gekozen voor het differentiëren van de gemeentelijke
       garantstelling en deelname naar verschillende typen investeringen.

       In een aantal interviews wordt aangegeven dat de publieke verantwoordelijkheid voor het
       gevoerde beleid van HVC met name bij duurzaamheidsprojecten gevoelig ligt. Niet alle
       aandeelhouders vinden HVC de geschikte constructie om gemeentelijke duurzaamheids-
       doelstellingen mee te verwezenlijken. Enerzijds omdat de gemeente soms al in andere
       duurzaamheidsprojecten buiten HVC investeert en anderzijds omdat gemeenten de om-
       vang van HVC en de risico’s bij duurzaamheidsprojecten te groot achten.

       Casus Herijking van de strategie
       Zie voor het gehele feitenrelaas van deze casus bijlage 7.

       Een goed voorbeeld van interventie door aandeelhouders is de casus herijking van de strategie. Bij
       deze interventie zijn door enkele aandeelhouders zorgen uitgesproken, en al hoewel de directie en
       RvC van mening waren “dat deze onrust voor een groot deel niet terecht is”, is door hen wel gerea-
       geerd op de wens van deze (minderheid van) aandeelhouders met het instellen van een extern on-
       derzoek.

       In een gesprek tussen vertegenwoordigers van de bestuurders van Flevolandse gemeenten en de
       directie en RvC van HVC in november 2012 spreken de Flevolandse bestuurders hun zorgen uit over
       de financiële situatie van HVC en de wijze waarop de aandeelhouders in staat worden gesteld om
       betrokken te blijven bij de keuzes die in dat licht moeten worden gemaakt. In dit overleg wordt te-
       vens voorgesteld “de actuele lange termijn strategie van HVC te laten toetsen door een externe partij,
       in opdracht van de gezamenlijke aandeelhouders.” Naar aanleiding van dit overleg sturen de Flevo-
       landse gemeenten een verzoek tot laten uitvoeren van een extern onderzoek. Ook ISW geeft begin
       december 2012 via een brief aan HVC opdracht te willen geven voor het ontwikkelen van een nieu-
       we/aangepaste visie en missie waarbij de relevante context en de markt van afvalverwerking in beeld
       is gebracht.

       In de AvA van december 2012 nemen directie en RvC van HVC naar aanleiding van de brieven van
       de Flevolandse gemeenten en ISW het voorstel van de Flevolandse gemeenten over “…om met in-
       schakeling van een extern bureau de strategische visie te herijken.”.


       Aandachtspunten voor de raad
       •    Formaliseer de praktijk waarbij aandeelhouders voorafgaand aan belangrijke besluiten


100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                        77/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>            die formeel door directie en RvC bekrachtigd kunnen worden, geïnformeerd en ge-
            hoord worden.

       •    In de structuurvennootschap is het niet mogelijk om de betreffende bevoegdheden die
            (wettelijk) aan de RvC toevallen, terug te leggen bij de AvA. Wel is het mogelijk om
            een (niet bindend) recht op voordracht of advies inzake de betreffende onderwer-
            pen/besluiten aan de AvA toe te kennen. Dit heeft tot gevolg dat structureel een dia-
            loog ontstaat tussen de aandeelhouders en commissarissen, waarmee de aandeelhou-
            ders hun bedoelingen, wensen en bedenkingen kenbaar kunnen maken. Het advies of
            de voordracht zijn niet bindend. Wel kan worden gestreefd naar – zo veel mogelijk –
            consensus.


10.8   Verantwoording

       Onderzoeksvragen
       •    In hoeverre zijn in begroting en jaarverslag doelstellingen, prestaties, kosten, risico’s en bijbeho-
            rende beheersmaatregelen gepresenteerd?
       •    Bieden begroting en jaarverslag voldoende informatie om decharge te kunnen verlenen?
       •    Op welke wijze legt aandeelhouder verantwoording af?

       Bevindingen en conclusie
       De verantwoording over het gevoerde beleid door HVC richting de aandeelhouders is
       adequaat ingericht. Dit betreft de reguliere behandeling (en vaststelling door de AvA) van
       de jaarrekening. Ook op basis van de casusstudie wordt geconstateerd dat jaarverslag en
       de jaarrekening de basis zijn voor de structurele terugkoppeling over het gevoerde beleid.

       De aanlevering (door bestuur en commissarissen van HVC) en behandeling van de betref-
       fende documenten (AvA) is exclusief gericht op de vertegenwoordigende aandeelhouders.
       Dit is conform de afspraken en formeel correct.

       De gemeente-interne behandeling valt buiten de verantwoordelijkheid van bestuur en
       commissarissen van HVC. In principe is het de wethouder-aandeelhouder (dan wel het
       college als geheel) die zorg moet dragen voor de gemeente-interne afstemming en commu-
       nicatie. Indien daarom wordt verzocht, vervullen directie en/of commissarissen HVC hier-
       bij een ondersteunende rol. Aandeelhouders ervaren de proactieve houding van HVC
       waar het gaat om verantwoording in de gemeente als prettig en constructief.

       Uit de interviews komt naar voren dat aandeelhouders een gebrek ervaren aan geschikte
       documenten om de raden mee te informeren. De AvA-stukken zijn daarvoor te uitgebreid
       en onvoldoende toegespitst op de informatiebehoefte van raadsleden.

       Casus Besluit biovergistingsinstallatie Middenmeer
       Zie voor het gehele feitenrelaas van deze casus bijlage 7.

       Verantwoording van de realisatie van de biovergistingsinstallatie in Middenmeer vindt plaats via het
       jaarverslag en de contextanalyse. In de jaarverslagen van 2011 en 2012 en de contextanalyse van 2011



100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                             78/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>       zijn de vorderingen van de realisatie van de biovergistingsinstallatie opgenomen. Er wordt geen
       directe koppeling gemaakt met de doelstellingen van de afzonderlijke gemeenten. Gemeenten zijn
       zelf verantwoordelijk voor het monitoren van hun afvalbeheerbeleid.

       Aanbevelingen: zie paragraaf 10.4 en 10.5.




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -                             79/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>                                       DEEL III BIJLAGEN


       Deze bijlagen zijn in een aparte bundel bij het rapport gevoegd:

       1.   Activiteiten- en deelnemingenoverzicht HVC

       2.   Normenkader gemeenschappelijk onderzoek

       3.   Gehanteerde bronnen en literatuur

       4.   Lijst van gesprekspartners

       5.   Gespreksleidraad

       6.   Overzicht aandeelhouders HVC

       7.   Feitenrelaas:

            a.   Gemini

            b. Biovergistingsinstallatie Middenmeer

            c.   Herijking Strategie

       8.   Feitenrelaas financieel kader

       9.   Beschrijving gemeenschappelijke regelingen

       10. Bevoegdheidsverdeling college en raad

       11. Indeling typen investeringen

       12. Reactie HVC in het kader van wederhoor




100825 Regionaal rekenkameronderzoek HVC        - 7 mei 2014 -            80/80
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>                Gezamenlijk onderzoek HVC
             door 17 rekenkamer(commissie)s


                             BIJLAGEN
            Onderzoek naar de relatie tussen
         aandeelhoudende gemeenten en HVC


                              7 mei 2014


                Vastgesteld door de stuurgroep
                van 17 rekenkamer(commissie)s


       Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014




      BEZOEKADRES:   Waarderweg 33 Kantoor b10, 2031 BN Haarlem
               POSTADRES:   Postbus 2016, 2002 CA Haarlem
t 023 531 91 41, f 023 531 63 93, e info@iprnormag.nl, i www.iprnormag.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>In opdracht van:                   Stuurgroep gezamenlijke rekenkamers en rekenkamer-
                                   commissies
Opsteller(s):                      Drs. ing. P.M.J. de Bruin (Paul), M.F. Boels Msc.(Marten),
                                   M. Laan Msc. (Manon)
Projectnummer IPR Normag:          100825
Aantal pagina’s:                   65




Status rapportage         Datum                 Toegestuurd naar
Conceptrapport bijlagen   7 februari 2014        •   Stuurgroep rekenkamer(commissie)s voor bespre-
                                                     king op 4 maar 2014
                                                 •   Directie HVC in het kader van wederhoor. Reactie
                                                     gevraagd uiterlijk 21 februari 2014
Vastgesteld door de       7 maart 2014          Aangeboden aan de rekenkamer(commissie)s
stuurgroep van 17 re-
kenkamer(commissie)s                            Elke rekenkamer(commissie) biedt het rapport voor
                                                wederhoor aan aan het college van burgemeester en
                                                wethouders, dan wel aan het bestuur van de gemeen-
                                                schappelijke regeling. Dit is ter overweging van de
                                                betreffende rekenkamercommissie zelf.
                                                In het eerste geval wordt verondersteld dat de betref-
                                                fende colleges van gemeenten als lid van het bestuur
                                                van een gemeenschappelijk regeling daarmee ook hun
                                                wederhoor geven op onderwerpen in de rapportage
                                                die de gemeenschappelijke regeling betreffen.
Definitief rapport        7 mei 2014            De tekst van deze bijlagen is ten opzichte van de vori-
                                                ge versie niet gewijzigd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>       Bijlagen

       1        Activiteiten- en deelnemingenoverzicht HVC                              4

       2        Normenkader gemeenschappelijk onderzoek                                 5

       3        Gehanteerde bronnen en literatuur                                       6

       4        Lijst van gesprekspartners                                          16

       5        Gespreksleidraad                                                    17

       6        Overzicht aandeelhouders HVC                                        20

       7        Feitenrelaas                                                        21
                a. Gemini                                                           22
                b. Biovergistingsinstallatie Middenmeer                             27
                c. Herijking strategie                                              29

       8        Feitenrelaas financieel kader                                       34

       9        Beschrijving gemeenschappelijke regelingen                          40
                9.1 Inleiding                                                       40
                9.2 GR Afvalschap IJmond-Zaanstreek (AIJZ)                          40
                9.3 GR Centraal Afvalverwijderingsbedrijf West-Friesland (CAW)      41
                9.4 GR Vuilverbrandingsinstallatie Alkmaar en Omstreken (VVI)       43

       10       Bevoegdheidsverdeling college en raad                               46

       11       Indeling typen investeringen                                        50

       12       Reactie HVC in het kader van wederhoor                              52




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC         - 7 mei 2014 -         3/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>  1    ACTIVITEITEN- EN DEELNEMINGENOVERZICHT HVC
       Activiteitenoverzicht HVC
       Afvalinzameling en - scheiding
         Afvalinzameling                                Diverse locaties in Noord-Holland, Flevoland en regio Dordrecht.
         Exploitatie afvalbrengstations                 Diverse locaties in Noord-Holland, Flevoland en regio Dordrecht.
         Afvalscheidingsinstallaties                    Installaties te Alkmaar en Groot-Ammers. Samenwerkingsverbanden.
       Energie uit afval
         Afvalenergiecentrales                          AEC Alkmaar en AEC Dordrecht, deelname in Zavin CV (specifiek voor
                                                        ziekenhuisafval).
         Slibverbrandingsinstallatie                    Installatie te Dordrecht
         Bio-energiecentrale                            Centrale te Alkmaar
         Compostering en vergisting                     Installaties te Zwolle en Middenmeer
         Biomassavergassing 'Milena' (pilot)            Met onder meer Gasunie en TAQA werken HVC en ECN samen aan de
                                                        toepassing van deze vergassingstechniek voor biomassa.
       Energie overig
         Windmolenpark op land                          Bij Alkmaar, Burgerveen-Oost en Middelharnis.
         Windmolenpark op zee                           Participatie van 10% in windpark Gemini, participatie van 6,61% in
                                                        offshorewindproject Borkum West II.
         Warmtenetwerk                                  Alkmaar en Dordrecht en naar het stoomnet van Du Pont. Gekoppeld aan de
                                                        afvalenergiecentrales van HVC.
         Warmtekrachtkoppeling installaties (WKK)       Warmtenetten in Heerhugowaard, Langedijk en Zaanstad. Verwarming via
                                                        individuele gasketels.
         Warmtekoude-opslag                             Leerpark in Dordecht
         Geothermie (in proeffase)                      HVC onderzoekt, i.s.m. verschillende partijen, de mogelijkheden van diepe
                                                        geothermie op een drietal locaties in de gemeente Westland.
         Zonne-energiecentrales                         Diverse locaties in Nederland en Duitsland.
       Overig
         Beleidsadvisering e.d.                         Geven van beleidsadvies en opstellen van diverse beleidsdocumenten bij
                                                        diverse gemeenten
         Centrale klachtenservice afvalinzameling       Voor gemeenten
         Gladheidsbestrijding                           Bij gemeenten
         Taken op het gebied van beheer openbare ruimte Bij gemeenten



       Deelnemingen                                                                                                    Aandeel HVC
       Zavin CV                                        Zavin beheert een verbrandingsinstallatie te Dordrecht voor     33%
                                                       speciﬁek ziekenhuisafval, waarin behalve HVC ook Sita en AVR-
                                                       Van Gansewinkel deelnemen.
       Tedcor Group Proprietary Ltd /                  Actief in Zuid-Afrikaanse townships. Leidt bewoners van         5% / 25%
       Tedcor International                            woonwijken op tot ondernemer op het gebied van
                                                       afvalinzameling.
       Biocomp                                         Activiteiten om op duurzame wijze biocompost te produceren      10%
                                                       in de vallei van Kathmandu, Nepal.
       Energiecoöperatie Dordrecht                     Richt zich op energiebesparing, energieproductie en             50%
                                                       energielevering.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                              - 7 mei 2014 -                          4/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>  2    NORMENKADER GEMEENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
       Normenkader beoordeling relatie gemeente(n) - HVC
         Thema                           Norm                                                             Nadere uitwerking van vraagstelling

       1 Normen met betrekking tot       De g.aandeelhouder zorgt voor een sluitend en consistent         Op welke wijze is het besturingsmodel ingericht? Is de
         Besluitvorming/bevoegdheid      besturingsmodel, waarbij de verdeling van bevoegdheden           werking van dit besturingsmodel geëvalueerd? En wat zijn
         sverdeling                      tussen AVA (bewaken) en RvC (toezicht houden) en Bestuur         daaruit de leerpunten en acties?
         De gemeente als                 (verantwoording) zijn geregeld.                                  Welke knelpunten zijn er in het besturingsmodel? En in
         aandeelhouder draagt zorg                                                                        hoeverre zijn zij oplosbaar (binnen de vennootschappelijke
         voor de inrichting van een                                                                       structuur)?
         besturingsmodel waarin          De g.aandeelhouder houdt bij het invullen van haar               Geven aandeelhouders en RvC blijk van voldoende kennis
         toezicht en verantwoording      verantwoordelijkheid rekening met en zicht op (opzet en          van (de werking van) het besturingsmodel?
         op adequate wijze is inricht.   functioneren van) checks and balances in het besturingsmodel     Handelen zij naar de hen beschikbaar staande
         Daarbij wordt voldaan aan de                                                                     bevoegdheden?
         wettelijke bepalingen en                                                                         Waren aandeelhouders en RvC in staat/ was het mogelijk
         algemene uitgangspunten                                                                          om in te grijpen?
         van adquaat
       2 Normen   met betrekking tot     De g.aandeelhouder stuurt op door de gemeente                    Welke beleidsdoelen liggen ten grondslag aan specifieke
         Rolvervulling                   bepaalde/vastgestelde beleid(-skaders).                          besluiten en hoe heeft de g.aandeelhouder hiernaar
         Taakopvatting, rolneming                                                                         gehandeld?
         door en kennis en kwaliteit     De g.aandeelhouders hebben een gezamenlijke visie op de          Hoe organiseren g.aandeelhouders zichzelf? In welke mate
         van de aandeelhouder als        wijze waarop het publiek belang door en met HVC wordt            hebben g.aandeelhouders een gezamenlijke visie en
         (rechtsgeldig)                  bewerkstelligd.                                                  belang bij/met HVC?
         vertenwoordiger names de
                                         Er is een functionele scheiding tussen de rol van                Is wel/niet sprake van een scheiding tussen de
         gemeente.
                                         eigenaar/aandeelhouder en rol van opdrachtgever.                 vakinhoudelijk verantwoordelijk wethouder en de
                                                                                                          wethouder in de AVA?
                                         De gemeente in haar rol als eigenaar beschikt over voldoende     In hoeverre geeft de g.aandeelhouder in haar handelen
                                         competenties, kennis en kwaliteit.                               blijk van voldoende competenties, kennis en kwaliteit?
                                                                                                          In hoeverre wordt de g.aandeelhouder adequaat
                                                                                                          geadviseerd door zijn ambtelijk apparaat?
                                                                                                          In hoeverre is de RvC benoemd o.b.v. een profielschets en
                                                                                                          in hoeverre is hieraan voldaan?


       3 Normen met betrekking tot       De g.aandeelhouder heeft adequate invloed op het meerjaren       Hoe zijn AVA en RvC betrokken bij belangrijke koers- en
         Beleid                          beleidskader of strategisch meerjaren plan waarin de             strategiewijziging?
         Op welke wijze gemeenten        beleidsdoelstellingen zijn vastgesteld.                          In hoeverre hebben gemeenten in hun rol als eigenaar
         (publieke) beleidsdoelen                                                                         invloed op de koersbepaling van HVC?
         opdragen aan HVC                Er is een duidelijk meerjaren beleidskader of plan aanwezig,     Is er een meerjaren beleidsplan? Zijn beleidsdoelen SMART
                                         waarin beleidsdoelstellingen zijn vastgelegd.                    geformuleerd? Sluiten deze aan op de - door g.
                                                                                                          aandeelhouder ingekaderde - koers en strategie?
                                         Beleidsdoelstellingen en ambities zijn door HVC uitgewerkt in    Hoe monitoren RvC en AVA de beleidsdoelen?
                                         meetbare indicatoren, en worden gemonitord.                      In hoeverre is de wijze van monitoring SMART en adequaat?
                                                                                                          In hoeverre is er dialoog tussen g.aandeelhouders, RvC en
                                                                                                          directie over de keuze van indicatoren en wijze van
                                                                                                          monitoring.
                                         De g.aandeelhouders stellen eisen aan het risicoprofiel van HVC. Welk risicoprofiel heeft HVC?
                                                                                                          In hoeverre accepteren g. aandeelhouders risico's in de
                                                                                                          bedrijfsvoering van HVC?

       4 Normen met betrekking tot De g.aandeelhouder houdt toezicht o.b.v. van het publieke              In hoeverre zijn afwegingen terug te voeren op publieke
         Toezicht                   belang (voortkomend uit specifieke publieke taken).                   belangen?
         De wijze waarop de
         gemeente toezicht houdt op
         het functioneren en
                                    De g.aandeelhouder (dan wel de RvC namens hem) houdt                  In hoeverre baseert de g.aandeelhouder zich in haar
         presteren van HVC
                                    toezicht op uitvoering, prestaties, kosten en risicobeheersing.       toezicht op de genoemde onderwerpen.


       5 Normen met betrekking tot       De g.aandeelhouder stelt zicht responsief en proactief op ten    Hoe stelt de g. aandeelhouder (en de RvC) zich op jegens
         Informatievoorziening           aanzien van zaken die het functioneren van de HVC betreft.       HVC t.a.v. informatievoorziening?
         De wijze waarop de gmeente                                                                       Is sprake van een voldoende kritische houding?
         kennis neemt van het
                                         Er bestaan duidelijke afspraken tussen de g.aandeelhouder en     Welke afspraken zijn er? Worden deze nagekomen?
         functioneren, presteren en
                                         HVC over de reikwijdte en diepgang van de informatie-            Worden risico's adequaat in beeld gebracht en tijdig
         de ontwikkeling van HVC
                                         uitwisseling over prestaties, middelen en bedrijfsvoering(s-     gerapporteerd?
                                         risico's)
                                         De g.aandeelhouder kan alle voor hem noodzakelijke informatie is er een informatierecht? Wordt deze ook toegepast?
                                         van HVC ontvangen (informatieprotocol).
                                         HVC voorziet de gemeentelijke aandeelhouder tijdig en adquaat Zijn relevante informaties tijdig verstrekt en is hier
                                         van alle informatie die benodigde is voor het vervullen van zijn adequaat op gehandeld?
                                         publieke verantwoordelijkheid.
       6 Normen met betrekking           De g.aandeelhouder vormt zich een oordeel - direct dan wel via   In hoeverre hebben g.aandeelhouders (dan wel RvC) blijk
         Oordeelsvorming                 de RvC - over de publieke taakvervulling door HVC                gegeven van oordeelsvorming over de publieke taak van
                                                                                                          HVC?

                                         De g.aandeelhouder wordt op adequate wijze geïnformeerd
                                         over risico's en beheersmaatregelen

                                         De specifieke riscico's die verbonden zijn aan deelname in HVC
                                         zijn bekend bij de gemeentelijke aandeelhouder, en worden
                                         door de g.aandeelhouder gemonitord.
       7 Normen met betrekking           De g.aandeelhouder heeft adequate bevoegdheid om HVC te          In hoeverre gaat de door g. aandeelhouder te dragen
         Interventie                     kunnen sturen en bijsturen.                                      publieke verantwoordelijkheid ook gepaard met
         De wijze waarop de                                                                               bevoegdheid?
         gemeente intervenieert
                                         De g.aandeelhouder maakt voldoende gebruik van deze              In hoeverre heeft de g.aandeelhouder een interventie
                                         bevoegdheden (gelet op zijn publieke verantwoordelijkheid)       gepleegd? In hoeverre hebben g.aandeelhouders kansen
                                                                                                          gecreëerd /voorbijgegaan voor een interventie?


       8 Normen met betrekking        HVC koppelt tijdig en adequaat aan de gemeente als                  In hoeverre zijn in begroting en jaarverslag doelstellingen,
         Verantwoording               aandeelhouder terug over de uitvoering van haar (publieke)          prestaties, kosten, risico's en bijbehorende
         De wijze waarop (wederzijds) taak.                                                               beheersmaatregelen gepresenteerd.
         verantwoording wordt                                                                             Bieden begroting en jaarverslag voldoende informatie om
         afgelegd over het                                                                                (o.a.) decharge te kunnen verlenen?
         functioneren en presteren
                                      De g.aandeelhouder dient zicht te verantwoorden over zijn rol       Op welke wijze legt de g.aandeelhouder verantwoording af
                                      (als aandeelhouder namens de gemeente) richting de gemeente         aan de gemeente?
                                      (college / raad)                                                    In hoeverre zijn hier afspraken over gemaakt met
100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                                 - 7 mei 2014 -
                                                                                                          College/Raad?                           5/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>  3    GEHANTEERDE BRONNEN EN LITERATUUR
       •   Algemeen Bestuur van de GR Slib 2009 (2013, 13 mei). Invulling aandeelhouderschap B van
           HVC. Notitie aan de besturen van de deelnemende waterschappen
       •   BNG (2013, 30 januari). De financiële sector & NV HVC. Sheets presentatie
       •   Brinkman, H.N.G. (2012, 4 december). Contextanalyse oktober 2012. Brief Intergemeentelijk
           Samenwerkingsorgaan Waterland aan HVC
       •   De Brauw Blackstone Westbroek (2005, 4 augustus). Wijziging van de statuten van N.V.
           Huisvuilcentrale Noord-Holland, statutair gevestigd te Alkmaar
       •   De Brauw Blackstone Westbroek (2011, 21 januari). Statuten van N.V. HVC, statutair geves-
           tigd te Alkmaar
       •   De Vries, J.P. (2005, 4 juli). Technische vragen. Brief aan dhr. Verberk met technische vragen
           rondom de jaarrekening 2004 en activiteiten HVC, Gevudo
       •   Directie (2013, 21 juni). Actiepunten overleg d.d. 8 mei 2013. Notitie aan de financiële amb-
           tenaren van de in HVC deelnemende gemeenten en waterschappen
       •   Directie (2013, 8 februari). Opdracht "Herijken strategie HVC". Memo aan
           RVC/Klankbordgroep Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 12 mei). B-aandelen; Europese aanbesteding.
           Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Beleid inzake beloning van de directie.
           Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Benoeming van de heer ir. G.L. Nieu-
           wendijk tot lid van de Raad van Commissarissen. Notitie aan de Algemene Vergadering van
           Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Beschikbaarstelling garantiestellings-
           provisie per ingang van 1 januari 2005. Notitie aan Algemene Vergadering van Aandeel-
           houders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Bio-energiecentrale. Notitie aan de
           Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Overdracht aandelen A van Zaanstad
           in HVC aan AIJZ. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Statutenwijziging. Notitie aan de Al-
           gemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2005, 22 mei). Gevudo. Notitie aan de Algemene
           Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2006, 30 mei). Wijziging financieringsstructuur HVC.
           Memo aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2006, 30 oktober). Financiële herstructurering. Notitie
           aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2006, 8 november). Verwerving ReinUnie. Notitie
           aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2008, mei). Ontwikkelingen op het gebied van warm-
           tebenutting. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders ter kennisname
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2008, 16 mei). Implementatie GFT-
           verwerkingsstrategie. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders ter ken-
           nisname



100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                 6/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>       •   Directie en Raad van Commissarissen (2007, oktober). Modernisering en uitbreiding HVC
           Afvalcentrale Dordrecht. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2009, 1 november). Overname inzameldiensten
           Zaanstad, Den Helder en Netwerk. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhou-
           ders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2009, 14 mei). Uitgifte van aandelen A aan de ge-
           meente Westland. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2009, 15 mei). Windmolenpark Belwind. Notitie aan
           de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2009, oktober). Realisatie vergistingsinstallatie Mid-
           denmeer. Voorstel ter goedkeuring aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2010, 8 november). Overname van drie warmtenetten
           van Nuon. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2010, 8 november). Participatie in project windpark
           Bard Offshore NL. Notitie aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2010, 8 november). Statutenwijziging. Notitie aan de
           Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2011, 24 mei). Meerjarenperspectief en tariefsontwik-
           keling. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en raad van commissarissen (2011, 27 mei). Financiering van HVC, aanzet voor een
           discussie. Notitie aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2012). Uitgangspunten meerjarenperspectief 2012.
           Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2012, 24 mei). Warmtelevering Dordrecht. Notitie
           aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2012, 30 mei). Masterplan Waterschappen. Notitie
           aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van commissarissen (2012, 30 mei). Update contextanalyse. Notitie aan de
           Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2012, 6 november). Discussienota HVC van 'afval-
           naar 'grondstoffen en energie'- nadere definiëring van 'type 1'activiteiten. Notitie aan de Al-
           gemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2012, april). Discussienota: HVC van 'afval' naar
           'grondstoffen en energie'. Discussienota aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2013, 3 juni). Aandeelhouderschap GR Slibverwer-
           king 2009. Notitie aan de Algemene Vergadering
       •   Directie en Raad van Commissarissen (2013, 3 juni). Overdracht van aandelen A door GR
           CAW en GR VVI aan gemeente Hollands Kroon. Notitie aan de Algemene Vergadering
       •   Directie en Raad van Commissarissen van HVC (2012, 20 november). Beantwoording van
           vragen in het kader van de voorbereiding van de vergadering van 6 december a.s.. Notitie
           aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   DRSH nv (2010). Jaarverslag 2009 DRSH nv
       •   DT (2007, 3 september). Voorstel GFT Strategie. Voorstel aan de Raad van Commissarissen
       •   Eneco en HVC (2009). Warmtelevering Dordrecht. Businesscase
       •   Gemeente Giessenlanden (2013). B&W-vergadering. 01-11-2013, van
           http://www.giessenlanden.nl/internet/nevenfuncties-college_3825/bestuursorgaan/bw-


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                  7/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>           vergadering_51.html
       •   Gemeente Giessenlanden (2013). College B & W. 01-11-2013, van
           http://www.giessenlanden.nl/internet/college-b-w_257/
       •   Gemeente Medemblik (2004, 1 juni). Gemeenschappelijke Regeling Centraal Afvalverwer-
           kingsbedrijf Westfriesland
       •   Gemeente Urk (2013, 13 november). Vragen rekenkamercommissie HVC
       •   Gemeente Wormerland (1996, 20 mei). Gemeenschappelijke Regeling Vuilverbrandingsin-
           stallatie Alkmaar en Omstreken
       •   Gemeente Zaanstad (2007, 11 april). Gemeenschappelijke regeling Afvalschap IJmond-
           Zaanstreek
       •   Hands on Consult (2013). Drs. W.G. (Willem) Kooijman. 01-11-2013, van
           http://www.handsonconsult.nl/willem-kooijman.html
       •   Havekes, H. (2013, 30 januari). Valorisatie van afvalwater Juridisch kader. Sheets presentatie
       •   Het college van burgemeester en wethouders gemeente Noordoostpolder (2012, 4 decem-
           ber). Afwijking standpuntbepaling. Brief aan dhr. Verberk ter informatie dat de gemeente
           Noordoostpolder op een punt afwijkend zal stemmen dan de overige Flevolandse gemeen-
           ten
       •   Het dagelijks bestuur VVI-Alkmaar e.o. (2007, 10 juli). Herbenoeming lid raad van commis-
           sarissen. Brief aan de leven van de Algemene Raad VVI-Alkmaar e.o. en aan de Algemene
           Vergadering van Aandeelhouders van NV Huisvuilcentrale N-H
       •   Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (2013, 18 september). Dagelijks
           bestuur. 06-11-2013, van
           http://www.schielandendekrimpenerwaard.nl/bestuur/dagelijks_bestuur
       •   Hopstaken, F. (2013, 30 januari). Marktontwikkelingen en benchmark Afvalsector. Sheets
           presentatie
       •   HVC (2002, oktober). Ballotage-overeenkomst van de Aandeelhouders A van de N.V. Huis-
           vuilcentrale Noord-Holland
       •   HVC (2004). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 16 juni
           2004
       •   HVC (2004, mei). Eindnota strategisch plan 2004
       •   HVC (2005). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 7 juli 2005
       •   HVC (2005). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 2 november
           2005
       •   HVC (2005). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 1 december
           2005
       •   HVC (2005). Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H
           d.d. 7 juli 2005. Verslag/besluitenlijst
       •   HVC (2005). Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H
           d.d. 1 december 2005. Verslag/besluitenlijst
       •   HVC (2005, 7 juli). Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Sheets AvA
       •   HVC (2006). Algemene Vergadering van Aandeelhouders NV Huisvuilcentrale N-H d.d. 7
           december 2006. Agenda
       •   HVC (2006). Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H
           d.d. 6 juli 2006. Verslag/besluitenlijst
       •   HVC (2006). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 7 de-
           cember 2006


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -                  8/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>       •   HVC (2007). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 12 december
           2007
       •   HVC (2007). Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H
           d.d. 5 juli 2007. Verslag/besluitenlijst
       •   HVC (2007). Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H
           d.d. 12 december 2007. Verslag
       •   HVC (2007). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV
           Huisvuilcentrale N-H d.d. 12 december 2007
       •   HVC (2007). Deelnemers Innovatieplatform HVC
       •   HVC (2007). HVC innovatiecongres 2007. Vooraankondiging
       •   HVC (2007). Jaarverslag 2006
       •   HVC (2007). Tijd om koers te zetten: Startpunt voor een Strategisch Plan HVC 2007-2012.
           Ten behoeve van discussie Algemene Vergadering van Aandeelhouders 12 december 2007
       •   HVC (2007, juni). Ambities en netwerk Innovatieplatform HVC. brochure
       •   HVC (2007, 31 oktober). Biomassa: Nu, straks en in de toekomst. Sheets presentatie
       •   HVC (2008). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 26 juni 2008
       •   HVC (2008). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV
           Huisvuilcentrale N-H d.d. 26 juni 2008
       •   HVC (2008). Deelnemers Innovatieplatform HVC
       •   HVC (2008). Jaarverslag 2007
       •   HVC (2008). Vooraankondiging HVC Innovatiecongres 2008
       •   HVC (2009). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 25 juni 2009
       •   HVC (2009). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 10 december
           2009
       •   HVC (2009). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC
           d.d. 10 december 2009
       •   HVC (2009). Deelnemers Innovatieplatform HVC-gemeenten 2009
       •   HVC (2009). Drs. S.H. (Simon) Binnendijk. 01-11-2013, van
           http://hvcgroep2009.ireports.nl/nl/verslag_van_de_rvc/cvs_van_de_commissarissen__foto/b
           innendijk
       •   HVC (2009). Drs. W.G. (Willem) Kooijman. 04-11-2013, van
           http://hvcgroep2009.ireports.nl/nl/verslag_van_de_rvc/cvs_van_de_commissarissen__foto/d
           rs_wg_willem_kooijman
       •   HVC (2009). F.H. (Frank) Schreve. 01-11-2013, van
           http://hvcgroep2009.ireports.nl/nl/verslag_van_de_rvc/cvs_van_de_commissarissen__foto/f
           h_frank_schreve
       •   HVC (2009). Jaarverslag 2008
       •   HVC (2009). Ph. (Flip) van den Hoek. 01-11-2013, van
           http://hvcgroep2009.ireports.nl/nl/verslag_van_de_rvc/cvs_van_de_commissarissen__foto/p
           h_flip_van_den_hoek
       •   HVC (2009). Prof. drs. A (Arie) Verberk. 01-11-2013, van
           http://hvcgroep2009.ireports.nl/nl/verslag_van_de_rvc/cvs_van_de_commissarissen__foto/p
           rof_drs_a_arie_verberk
       •   HVC (2009). Verslag van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huis-
           vuilcentrale N-H d.d. 25 juni 2009
       •   HVC (2009, oktober). Masterplan Afval: Het wenkend perspectief


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -                9/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>       •   HVC (2010). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 24 juni 2010
       •   HVC (2010). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 9 december
           2010
       •   HVC (2010). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC
           d.d. 24 juni 2010
       •   HVC (2010). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC
           d.d. 9 december 2010
       •   HVC (2010). Deelnemers HVC Innovatieplatform 2010
       •   HVC (2010). Drs. S.H. (Simon) Binnendijk. 01-11-2013, van
           http://www.jaarverslaghvc2010.nl/index.php?id=259
       •   HVC (2010). Drs. W.G. (Willem) Kooijman. 04-11-2013, van
           http://www.jaarverslaghvc2010.nl/index.php?id=265
       •   HVC (2010). Erratum jaarbericht 2009
       •   HVC (2010). F.H. (Frank) Schreve. 01-11-2013, van
           http://www.jaarverslaghvc2010.nl/index.php?id=263
       •   HVC (2010). Jaarbericht 2009
       •   HVC (2010). Jaarverslag 2009 (incl. jaarrekening)
       •   HVC (2010). M.G.M. (Martien) den Blanken. 04-11-2013, van
           http://www.jaarverslaghvc2010.nl/index.php?id=2160
       •   HVC (2010). mr. J.H. (Hans) Oosters. 04-11-2013, van
           http://www.jaarverslaghvc2010.nl/index.php?id=2161
       •   HVC (2010). Ph. (Flip) van den Hoek. 01-11-2013, van
           http://www.jaarverslaghvc2010.nl/index.php?id=266
       •   HVC (2010). Prof. drs. A (Arie) Verberk. 01-11-2013, van
           http://www.jaarverslaghvc2010.nl/index.php?id=261
       •   HVC (2010, 11 januari). Ballotage-overeenkomst van de Aandeelhouders B van de N.V.
           HVC
       •   HVC (2010, november). Contextanalyse 2010
       •   HVC (2011). Aan de griffies van de aandeelhoudende gemeenten HVC. Uitnodiging verzor-
           gen van een bezoek en/of presentatie en vooraankondiging innovatiecongres op 28 septem-
           ber 2011
       •   HVC (2011). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 30 juni 2011
       •   HVC (2011). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC
           d.d. 30 juni 2011
       •   HVC (2011). Bezoeken 2011 raden en colleges gemeenten en waterschappen (S&B)
       •   HVC (2011). Contextanalyse 2011
       •   HVC (2011). Jaarverslag 2010
       •   HVC (2011). Update contextanalyse juni 2011
       •   HVC (2012). Agenda van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 5 juli 2012
       •   HVC (2012). Agenda voor de Algemene Vergadering voor Aandeelhouders d.d. 25 april
           2013
       •   HVC (2012). Agenda voor de Algemene Vergadering voor Aandeelhouders d.d. 6 december
           2012
       •   HVC (2012). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC
           d.d. 5 juli 2012
       •   HVC (2012). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -            10/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>           d.d. 6 december 2012
       •   HVC (2012). Bezoeken 2012 raden en colleges gemeenten en waterschappen
       •   HVC (2012). Deelnemers HVC Innovatieplatform 2012
       •   HVC (2012). HVC contextanalyse oktober 2012
       •   HVC (2012). In 2011 duurzame energie geproduceerd voor gemiddeld elektriciteitsverbruik
           van meer dan 150.000 huishoudens. Bericht duurzame energie opwekking
       •   HVC (2012). Jaarverslag 2011
       •   HVC (2012). L.S.. Uitnodiging gemeenten voor een bezoek en/of presentatie
       •   HVC (2012, 24 mei). Jaarverslag 2011. Onopgemaakte tekst t.b.v. aandeelhouders
       •   HVC (2012, 13 augustus). Memo Opt-Out HVC. Evaluatie van participatie GR Slibverwer-
           king 2009 in HVC
       •   HVC (2013). Aandeelhoudende gemeenten HVC 1 januari 2013
       •   HVC (2013). Aanwezige vertegenwoordigers aandeelhouders bij besloten gedeelte AV d.d.
           december 2012
       •   HVC (2013). Agenda van de Algemene Vergadering van NV HVC d.d. 4 december 2013
       •   HVC (2013). Algemene Vergadering 4 juli 2013. Sheets
       •   HVC (2013). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 4 juli
           2013. concept ter vaststelling in AvA 4 december a.s.
       •   HVC (2013). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van NV HVC d.d. 25 april 2013
       •   HVC (2013). Innovatieplatform 2013
       •   HVC (2013). Inzet HVC Verduurzaming aandeelhouders
       •   HVC (2013). Jaarcijfers HVC; HVC verbetert kasstroom en schuldpositie. Stuk voor AvA
           d.d. 4 juli 2013
       •   HVC (2013). Jaarverslag 2012
       •   HVC (2013). Kaart deelnemende waterschappen
       •   HVC (2013). L.S.. Uitnodiging gemeenten voor een bezoek en/of presentatie
       •   HVC (2013). Overzicht aandelen HVC (januari 2013)
       •   HVC (2013, 15 januari). Stukken t.b.v. klankbordgroep 21 januari 2013
       •   HVC (2013, 21 januari). Klankbordgroep 21 januari 2013 Herijking Strategie: kernvragen en
           proces. Sheets presentatie
       •   HVC (2013, 30 januari). Startbijeenkomst Herijking Strategie. Sheets presentatie
       •   HVC (2013, 18 februari). Opdracht en proces herijken strategie HVC. Brief aan de leden van
           de bestuurlijke klankbordgroep
       •   HVC (2013, 8 maart). Innovatieplatform 8 maart 2013. Sheets presentatie
       •   HVC (2013, 10 oktober). Proces herijken strategische visie. Memo aan IPR Normag
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2005, 2 mei). Uitnodiging informatiebijeenkomst. Brief aan
           Colleges van B&W HVC gemeenten
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2005, 27 mei). Algemene Vergadering van Aandeelhouders.
           Uitnodiging en stukken voor AvA 7 juli 2005
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2005, 24 augustus). Uitnodiging bijzondere Algemene Ver-
           gadering van Aandeelhouders d.d. 2 november 2005. Aan de aandeelhouders van de NV
           Huisvuilcentrale N-H
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2005, 7 november). AvA 1 december 2005. Uitnodiging aan
           de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2006, 9 november). Algemene Vergadering van Aandeel-
           houders 7 december 2006. Uitnodiging aan de aandeelhouders van NV Huisvuilcentrale N-


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -             11/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>           H
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2007, 25 mei). Uitnodiging Algemene Vergadering van
           Aandeelhouders. Aanmeldingsformulier, agenda en stukken voor a.s. AvA
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2007, 5 november). Algemene Vergadering van Aandeel-
           houders 12 december 2007. Aan de aandeelhouders van HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2008, 17 mei). Algemene Vergadering van Aandeelhouders
           d.d. 26 juni a.s.. Aan de aandeelhouders van NV Huisvuilcentrale N-H
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2009, 20 mei). Algemene Vergadering van Aandeelhouders
           d.d. 25 juni a.s.. Aan de aandeelhouders van NV Huisvuilcentrale N-H
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2009, 12 juni). AvA. Brief aan de Algemene Vergadering
           van Aandeelhouders betreft de mogelijkheid tot participatie windpark Belwind
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2009, 5 november). Algemene Vergadering van Aandeel-
           houders d.d. 10 december a.s.. Aan de aandeelhouders van NV Huisvuilcentrale N-H
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2010, 10 november). Algemene Vergadering van Aandeel-
           houders d.d. 9 december 2010. Aan de aandeelhouders van NV HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2010, februari). Activiteiten HVC. Brief aan de gemeente-
           raadsleden
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2010, 21 mei). Algemene Vergadering van Aandeelhouders
           d.d. 24 juni a.s.. Aan de aandeelhouders van NV HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2010, 16 juli). Tarieven 2011. Brief aan de gemeente Castri-
           cum
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2011, 30 mei). Algemene Vergadering van Aandeelhouders
           d.d. 30 juni a.s.. Aan de aandeelhouders van NV HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2012, 31 mei). Algemene Vergadering van Aandeelhouders
           d.d. 5 juli a.s.. Aan de aandeelhouders van NV HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2012, 1 juni). Productie duurzame energie 2011. anonieme
           brief
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2012, 6 november). Algemene Vergadering van Aandeel-
           houders d.d. 6 december a.s.. Aan de aandeelhouders van NV HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2013, 28 maart). Algemene Vergadering van Aandeelhou-
           ders d.d. 25 april a.s.. Aan de aandeelhouders van NV HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2013, 5 juni). Algemene Vergadering d.d. 4 juli a.s.. Aan de
           aandeelhouders van NV HVC
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2013, 5 juli). Algemene Vergadering d.d. 4 juli a.s.. Brief aan
           aandeelhouders met aanvullende informatie inzake Gemini, n.a.v. Algemene Vergadering
           voor Aandeelhouders d.d. 4 juli 2013
       •   ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2013, 31 oktober). Algemene Vergadering d.d. 4 december
           a.s.. Aanmeldingsformulier, agenda en stukken voor a.s. AvA
       •   Jansen, W. (2012, 29 november). Verzoek tot laten uitvoeren extern onderzoek. Brief Flevo-
           landse gemeenten Almere, Dronten, Lelystad, Noordoostpolder, Urk en Zeewolde aan NV
           HVC
       •   Kapitein, D. (2012, 17 oktober). Financiële positie en garantstelling HVC. Voorgesteld besluit
           aan College van Burgemeester en Wethouders
       •   Kapitein, D. (2012, 30 november). Aandeelhoudersvergadering HVC 6 december 2012
           (agendapunt 5). Voorgesteld besluit aan College van Burgemeester en Wethouders
       •   Kapitein, D. (2013, 14 januari). Uitkomsten aandeelhoudersvergadering d.d. 6 december


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -                 12/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>           2012. Voorgesteld besluit aan College van Burgemeester en Wethouders
       •   Kapitein, D. (2013, 16 april). Agendapunt 4 aandeelhoudersvergadering HVC 25-4-2013.
           Voorgesteld besluit aan College van Burgemeester en Wethouders
       •   Kapitein, D. (2013, 26 juni). HVC aandeelhoudersvergadering d.d. 4 juli 2013. Voorgesteld
           besluit aan College van Burgemeester en Wethouders
       •   Management Scope (2013). Arie Verberk. 01-11-2013, van
           http://managementscope.nl/manager/arie-verberk
       •   Management Scope (2013). Frank Schreve. 04-11-2013, van
           http://managementscope.nl/manager/frank-schreve
       •   Offringa, K. (2013, 30 januari). Nieuwveense Landen: Icoonproject min. I en M Excellent
           gebied min. BZK Duurzame Topper SDU. Sheets presentatie
       •   PWC (2013, 26 juni). Begroting 2014 van het openbaar lichaam vuilverbrandingsinstallatie
           Alkmaar en omstreken
       •   PWC (2013, 26 juni). Jaarstukken 2012 Openbaar Lichaam Vuilverbrandingsinstallatie Alk-
           maar en omstreken
       •   Raad Heerhugowaard (2013, 15 oktober). Besluitenlijst: B&W-vergadering Openbaar
       •   Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Profielschets en rooster van aftreden Raad van
           Commissarissen. Notitie aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen (2005, 18 mei). Vergoedingsregeling Raad van Commissarissen.
           Voorstel tot besluitvorming aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen (2009, 14 mei). Honorarium Raad van Commissarissen. Notitie
           aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen (2009, oktober). Gewenste omvang Raad van Commissarissen.
           Voorstel ter bespreking aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen (2010, 20 mei). Uitwerking samenstelling en gewenste omvang
           Raad van Commissarissen. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen (2012, 6 november). Benoeming accountant voor de boekjaren
           2012 en 2013. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2007, oktober). Strategisch plan 2007. Notitie aan
           Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2008, mei). Strategisch plan 2008. Notitie aan Alge-
           mene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2009, mei). Discussienota Duurzame energie. Notitie
           aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2009, 7 mei). Samenwerking waterschappen DRSH.
           Notitie aan Algemene vergadering van aandeelhouders (A)
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2009, 14 mei). Uitgifte van aandelen A aan de ge-
           meenten die participeren in het ISW. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeel-
           houders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2009, 14 mei). Warmtelevering Alkmaar. Notitie aan
           Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2009, oktober). Samenwerking met de Waterschap-
           pen van DSRH- Statutenwijziging. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhou-
           ders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2009, oktober). Uitgifte van aandelen Aan de ge-
           meente Westland en aan de ISW-gemeenten. Notitie aan de Algemene Vergadering van


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                - 7 mei 2014 -                13/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>           Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2009, 1 november). Participatie windmolenpark Bor-
           kum-West II. Voorstel ter goedkeuring aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2010, 7 mei). Update contextanalyse. Notitie aan de
           Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2010, 21 mei). Benoeming accountant boekjaren 2010-
           2014. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2010, 21 mei). Samenwerking Hoogheemraadschap
           Hollands Noorderkwartier. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2010, 8 november). Bevestiging van het besluit tot
           uitgifte van aandelen A aan de gemeenten die deelnemen in het ISW. Notitie aan de Alge-
           mene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2010, 8 november). Goedkeuring van de overdracht
           door Hoogheemraadschap Delfland, Hoogheemraadschap van Rijnland, Hoogheemraad-
           schap van Schieland en de Krimpenerwaard, Waterschap Hollandse Delta en Waterschap
           Rivierenland van alle door hen gehouden aandelen B in HVC aan het Openbaar Lichaam
           Slibverwerking 2009. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2011, 27 mei). Bevestiging van het besluit tot uitgifte
           van aandelen A aan de gemeenten die deelnemen in het ISW. Notitie aan de Algemene Ver-
           gadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2011, 27 mei). Goedkeuring van de overdracht door
           Hoogheemraadschap Delfland, Hoogheemraadschap van Rijnland, Hoogheemraadschap
           van Schieland en de Krimpenerwaard, Waterschap Hollandse Delta en Waterschap Rivie-
           renland van alle door hen gehouden aandelen B in HVC aan het Openbaar Lichaam Slib-
           verwerking 2009. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van commissarissen en directie (2011, 27 mei). Participatie in offshore windpark Bel-
           wind. Notitie aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2012, 6 november). Financiering van HVC. Notitie
           aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2012, 6 november). Aankoop van 51% van de aande-
           len in StadsVerwarming Purmerend (SVP). Notitie aan de Algemene Vergadering van Aan-
           deelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2012, 6 november). Stadsverwarming Dordrecht.
           Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en Directie (2013, 28 maart). Herijking strategie HVC. Notitie aan
           algemene vergadering van aandeelhouders
       •   Raad van Commissarissen en directie (2013, 30 oktober). Uitwerking structuur type-2-
           projecten. Memo aan Algemene Vergadering
       •   Raad van Commissarissen en directie (2013, 31 oktober). Contextanalyse 2013. Aan de Al-
           gemene Vergadering
       •   Raad van Commissarissen en directie (2013, 31 oktober). Perspectief op grondstoffen. Notitie
           aan de Algemene Vergadering
       •   Raad van Commissarissen en directie (2013, 31 oktober). Profielschets leden Raad van
           Commissarissen. Notitie aan de Algemene Vergadering
       •   Raad van Commissarissen en directie (2013, 31 oktober). Structuur 'type 2'-projecten. Notitie
           aan de Algemene Vergadering


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -                 14/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>       •   Raad van Commissarissen en directie (2013, 31 oktober). Tariefstructuur restafval. Notitie
           aan de Algemene Vergadering
       •   Rekenkamercommissie Hoogheemraadschap van Rijnland (2011, december). Eindrapport
           verbonden partijen Rijnland
       •   Stowa (2012). Innovatie en duurzaamheid: Valorisatie van afvalwater
       •   Unie van Waterschappen, Vereniging Nederlandse Gemeenten, (2012). Routekaart Af-
           valwaterketen
       •   Van Raaij, J. (2013, 27 juni). Jaarrekening 2012 en accountantsverklaring, begroting 2014.
           Door de Algemene Raad van de VVI-Alkmaar e.o. vastgesteld, aan de deelnemende ge-
           meenten van de VVI-Alkmaar e.o.
       •   Van Raaij, J. (2013, 30 september). RE: Contactgegevens leden AvA - rekenkameronderzoek
           naar HVC. E-mail aan IPR Normag
       •   Van Raaij, J (2013, 4 november). Voordracht/benoeming commissarissen RvC HVC. E-mail
           aan IPR Normag met overzicht welk lid wanneer benoemd is door wie
       •   Van Raaij, J. (2013, 20 november). RE: enkele vragen ter verheldering. E-mail aan IPR
           Normag
       •   Van Raaij, J. (2013, 12 december). RE: Vragen m.b.t. omzet aandeelhou-
           ders/verbrandingscapaciteit. E-mail aan IPR Normag
       •   Van Raaij, J. (2013, 13 december). RE: Vragen m.b.t. omzet aandeelhou-
           ders/verbrandingscapaciteit. E-mail aan IPR Normag m.b.t. € 98 miljoen afvalinzameling
       •   Van Raaij, J. (2013, 13 december). RE: Vragen m.b.t. omzet aandeelhou-
           ders/verbrandingscapaciteit. E-mail aan IPR Normag m.b.t. omzet afvalinzameling aandeel-
           houdende gemeenten
       •   Verbeek, B. (2005, 28 juni). Vergadering Algemene Raad VVI en Algemene Vergadering
           Aandeelhouders HVC. Memo aan de leden van de Algemene Raad van VVI
       •   Verberk, A. (2005, 6 juli). AvA. Brief aan het bestuurlijk overleg afvalstoffen Flevoland met
           antwoord op technische vragen gesteld door dhr. De Vries rondom de jaarrekening 2004 en
           activiteiten HVC, Gevudo
       •   Verberk, A. (2013, 14 oktober). Beloning bestuurder HVC. Brief aan de portefeuillehouders
           van de gemeenten en waterschappen die betrokken zijn bij HVC
       •   Vos, E. (2013). Aan de bestuurlijke en ambtelijke contactpersonen van NV HVC. Uitnodiging
           Netwerkbijeenkomsten
       •   Vos, E. (2013, 15 januari). Document ter voorbereiding vergadering 21 januari. Begeleidende
           brief aan de leden van de bestuurlijke klankbordgroep
       •   Vos, E. (2013, 8 februari). Opdrachtformulering herijking strategie. E-mail aan leden be-
           stuurlijke klankbordgroep
       •   Vos, E. (2013, 23 oktober). FW. Opdrachtformulering herijking strategie. E-mail aan IPR
           Normag
       •   Vos, E. (2013, 23 oktober). tbv feitenrelaas - stukken klankbordgroep 21-01-13. E-mail aan
           IPR Normag
       •   Vos, E. (2013, 28 oktober). Feitenrelaas. E-mail aan IPR Normag




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                  - 7 mei 2014 -                  15/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>  4    LIJST VAN GESPREKSPARTNERS

       Gemeente/gemeenschappelijke regeling         Gesprekspartners             Functie
       AIJZ         Beverwijk, Heemskerk,           Dhr. R.J. Linnekamp          Voorzitter AIJZ/ wethouder Zaanstad
                    Velsen, Zaanstad                Dhr. D. Dulovic              Beleidsmedewerker
       Bergen NH                                    Dhr. C. Roem                 Wethouder
                                                    Dhr. M. Schroor              Afdelingshoofd
                                                    Mw. K. Boomstra              Beleidsmedewerker
                                                    Dhr. T. Kooiman              Raadsgriffier
       Castricum                                    Dhr. E.F.G. Meijer           Wethouder
                                                    Dhr. P.J. Markowski          Afdelingsmanager Wijkbeheer
                                                    Dhr. M. Konijn               Beleidsmedewerker Financiën
                                                    Mw. Mr. V.H. Hornstra        Raadsgriffier
       CAW             Drechterland, Enkhuizen,     Dhr. Drs. R.J. Louwman       Voorzitter CAW/ wethouder Hoorn
                       Hoorn, Koggenland,
                       Medemblik, Opmeer, Stede
                       Broec
       Den Helder                                   Mw. S. den Dulk              Wethouder
       Heerhugowaard                                Dhr. G.E. Oude Kotte         Wethouder
                                                    Mw. Mr. E.A. Schreiner       Raadsgriffier
       HVC                                          Dhr. W.C.H Van Lieshout      Directeur
                                                    Dhr. J. van Raaij            Manager juridische zaken en
                                                                                 directiesecretariaat
                                                    Mw. E. Vos-Brandjes          Manager Strategie & Aandeelhouders
                                                     Dhr. A. Verberk             Voorzitter Raad van Commissarissen
                                                     Dhr. S.H. Binnendijk        Lid Raad van Commissarissen
       Lelystad                                      Dhr. W. Jansen              Wethouder
                                                     Dhr. C. Berntsen            Beleidsmedewerker
                                                     Dhr. U.A. Uil               Beleidsmedewerker
       Noordoostpolder                               Dhr. A. Poppe               Wethouder
                                                     Dhr. M. van Brussel         Beleidsmedewerker
                                                     Dhr. R.F. Wassink           Raadsgriffier
       Purmerend                                     Dhr. R.J. Helm              Wethouder
                                                     Dhr. D. Rientjes            Concerncontroller
                                                     Mw. Drs. J.F. Kamminga      Raadsgriffier
                                                     Dhr. B. Meulenberg          Raadslid Stadspartij Purmerend
       Schagen                                       Dhr. S. van der Veek        Wethouder
                                                     Dhr. G. Meijer              Teamleider Financiën en Belastingen
                                                     Dhr. P. Wildschut           Beleidsmedewerker Milieudienst
       Smallingerland                                Dhr. E. Berenst             Wethouder
                                                     mw. F. van der Veen         Beleidsmedewerker
                                                     Dhr. F. van der Heide       Raadsgriffier
       Texel                                         Dhr. F. R. Visman           Wethouder
                                                     Dhr. G. Berkelder           Beleidsmedewerker
                                                     Dhr. P. Moree               Beleidsmedewerker Financiën
       Urk                                           Dhr. G. Post                Wethouder
                                                     Mw. D. Kapitein             Beleidsmedewerker afvalinzameling
                                                     Dhr. W. Zoer                Financieel controller
       VVI-Alkmaar e.o. Alkmaar, Bergen, Castricum, Dhr. J.P. Nagengast MBA      Waarnemend voorzitter VVI, wethouder
                        Graft-De Rijp, Harenkarspel,                             gemeente Alkmaar
                        Heerhugowaard, Heiloo,
                        Langedijk, Niedorp,
                        Schermer, Uitgeest,
                        Wormerland




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                            - 7 mei 2014 -                    16/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>  5    GESPREKSLEIDRAAD
       Gespreksonderwerpen gemeenschappelijk onderzoek
       Het gesprek start met een kennismaking. Desgewenst geven wij u meer informatie
       over de aanpak en de beoogde doelen van het onderzoek


       In het interview met u willen wij graag ingaan op de rol en betrokkenheid van de
       gemeente (c.q. gemeenschappelijke regeling) als aandeelhouder van HVC. Zowel in
       het algemeen als ook in specifieke trajecten zoals beschreven in de bijlage (de herijking
       van de strategie van HVC, de bouw van de biovergistingsinstallatie te Middenmeer en
       de participatie van HVC in windpark Gemini). In het vervolg worden de onderwer-
       pen benoemd die wij graag met u bespreken. Uiteraard wordt u in de gelegenheid
       gesteld ander onderwerpen toe te voegen dan wel specifieke accenten te leggen.

       1. Algemeen
          a. U bepaalt als aandeelhouder - grotendeels, binnen de wettelijke kaders - de
             vorm en inrichting van het besturingsmodel. Wat vindt u van de inrichting van
             het huidige besturingsmodel van HVC in het algemeen?
             Wat zijn voor u de belangrijkste aandachts- of ontwikkelpunten?

          b. Wat is uw ervaring met uw rol en betrokkenheid als aandeelhouder van HVC
             in het algemeen?

          c. Heeft u als aandeelhouder voldoende invloed en zeggenschap in de besluit-
             vorming over alle besluiten? Heeft u als aandeelhouder voldoende mogelijkhe-
             den om bij te sturen? Over welke soorten besluiten zou u meer of minder in-
             vloed willen hebben, en waarom?

          d. Heeft u voldoende informaties en kennis om uw rol als aandeelhouder te kun-
             nen vervullen? Wordt u daarin ondersteund, en zo ja op welke wijze en wat is
             uw ervaring daarmee?

          e. Is de rol van eigenaar/aandeelhouder en opdrachtgever in uw gemeente wel of
             niet gescheiden en waarom?


       2. Herijking en bepaling koers en strategie van HVC
          a. Is het publiek belang van het aandeelhouderschap in HVC voldoende onder-
             bouwd en/of duidelijk, concreet? Waaruit blijkt dit?

          b. Hoe beoordeelt u de rol en invloed van de aandeelhouder bij herijking en bepa-
             ling van de koers en strategie van HVC? Heeft de aandeelhouder voldoende in-
             vloed?

          c. Heeft u met betrekking tot de herijking van de strategie contact gezocht en ge-
             had met uw medeaandeelhouders? Wat is uw ervaring daarmee?



100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -              17/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>          d. Niet alle aandeelhouders hebben de uitkomsten van de recente herijking van de
             strategie onderschreven, welke consequenties heeft dit wat u betreft?


       3. Voorstellen en besluiten over investeringen en deelnemingen
          a. Op welke manier wordt u over (nieuwe) initiatieven vanuit HVC geïnfor-
             meerd? Is dit volgens u voldoende, en is dit tijdig genoeg?

          b. Sluiten de (voorstellen voor) investerings- en deelnemingsbesluiten van de af-
             gelopen – zeg vijf – jaren in uw optiek aan op de vastgestelde koers en strategie
             van HVC.

          c. Zijn er – naast de AvA – andere momenten waarop u als aandeelhouder geïn-
             formeerd wordt over komende besluiten, voortgang van projecten, etc.? Is dat
             voor u voldoende (wat betreft frequentie, inhoud, gesprekspartners, etc.)?

          d. Wat is uw ervaring met de parallelle processen bespreking en mogelijke aan-
             passing van de garantstellingsregeling (artikel 9. van de Ballotage-
             overeenkomst) enerzijds, en besluitvorming over (nieuwe) investeringen of
             deelnemingen anderzijds?

          e. Hoe beoordeelt u de bevoegdheden van de aandeelhouder c.q. de AvA in rela-
             tie tot de verantwoordelijkheden?


       4. Beeld- en oordeelsvorming
          a. Is sprake van evenwicht in kennis en betrokkenheid bij de aandeelhouders, de
             raad van commissarissen en de directie van HVC? Wat zijn eventuele aan-
             dachtspunten?

          b. Heeft u voldoende informaties en kennis om uw rol als aandeelhouder te kun-
             nen vervullen? Wordt u daarin ondersteund, en zo ja op welke wijze en wat is
             uw ervaring daarmee?

          c. Wat betreft uw standpuntbepaling: op welke wijze heeft u contact met uw me-
             deaandeelhouders, uw College, de Raad over de stukken van de AvA? Op wel-
             ke wijze heeft u dit contact? Is hiervoor voldoende tijd beschikbaar?


       5. Financieel kader
          a. Is het nut of de relevantie van de voorstellen en besluiten inzake investeringen
             of deelnemingen voor de aandeelhouders voldoende duidelijk en onderbouwd?
             Zijn voorstellen en besluiten terug te voeren op publieke belangen?

          b. Op welke manier wordt u geïnformeerd over de financiële consequenties voor
             de eigen gemeente van de investeringen van HVC?

          c. Zijn de mogelijke consequenties (financieel, juridisch) van investeringen door
             HVC voor u voldoende helder binnen de besluitvorming?


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -              18/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>       6. Toezicht en controle
          a. Heeft u – na besluitvorming in de AvA – voldoende instrumenten om de uit-
             voering van besluiten te controleren als aandeelhouder? Wordt u daarin onder-
             steund en zo ja op welke wijze?

          b. Zijn de aandeelhouders gezamenlijk voldoende in staat om toezicht en controle
             uit te oefenen op het functioneren en presteren van HVC?
             Zijn er voldoende ‘checks and balances’?

          c. Mede ten behoeve van de aandeelhouders vervult de raad van commissarissen
             (RvC) ten aanzien van het bestuur (de directie) een belangrijke toezichthouden-
             de en raadgevende rol. Wat is uw ervaring met deze toezichthoudende en
             raadgevende rol van de RvC? Hoe geeft u invulling aan uw rol bij de benoe-
             ming van commissarissen?

          d. Heeft u als aandeelhouder voldoende instrumenten om uw college en gemeen-
             teraad te informeren over het functioneren en presteren van HVC?


       7. Tot slot
          a. Welke overige aandachtspunten ten aanzien van het proces of de inhoud wilt u
             de onderzoekers meegeven?




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -             19/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>  6    OVERZICHT AANDEELHOUDERS HVC
           organisatie          deelnemers                                               Aandelen
                                                                                            (per
                                                                                         1/1/2013)
       1   AIJZ                 Heemskerk, Beverwijk, Velsen, Zaandstad                      529
       2   CAW                  Hoorn, Medemblik, Opmeer, Enkhuizen, Stede Broec,           358
                                Drechterland, Koggenland
       3   VVI                  Alkmaar, Bergen, Langedijk, Heerhugowaard, Schermer,        529
                                Grafd-De Rijp, Wormerland, Uitgeest, Castricum, Heiloo

       4   Gevudo               Dordrecht, Sliedrecht, Zwijndrecht, Papendrecht,            529
                                Hardinxveld-Giessendam, Gorinchem, Giessenlanden,
                                Leerdam, Zederik, Molenswaard, Alblasserdam, H-I
                                Ambacht
       5   gemeente             Beemster                                                     11
       6   gemeente             Hollandse Kroon                                              31
       7   gemeente             Schagen (incl. fusie Harenkarspel en Zijpe)                  47
       8   gemeente             Zeevang                                                        8
       9   gemeente             Zeewolde                                                     20
       10 gemeente              Den Helder                                                  112
       11 gemeente              Texel                                                        24
       12 gemeente              Purmerend                                                   102
       13 gemeente              Smallingerland                                               78
       15 gemeente              Almere                                                      173
       16 gemeente              Dronten                                                      48
       17 gemeente              Lelystad                                                     93
       18 gemeente              Noordoostpolder                                              62
       19 gemeente              Urk                                                          23
       20 gemeente              Westland                                                    130
       21 Slibverwerking 2009   Waterschappen m.u.v. HHNK                                   397
       22 Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier                                           7
       Totaal                                                                             3.311




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                             - 7 mei 2014 -         20/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>  7    FEITENRELAAS
       Toelichting
       In deze bijlage wordt het feitenrelaas gepresenteerd van de drie geselecteerde casus-
       sen:
              1. Deelneming in windenergie park Gemini

              2.   Het besluit tot een biovergistingsinstallatie te Middenmeer

              3.   Herijking van de strategie HVC

       Het feitenrelaas betreft een chronologisch overzicht van het traject met betrekking tot
       het investerings- of participatie besluit. In dit feitenrelaas wordt de volgende feiten
       inzichtelijk gemaakt: wie is op welk moment betrokken in het besluitvormingstraject
       en in welke rol of hoedanigheid (informerend, beeldvormend, oordeelvormend, be-
       sluitvormend).
       Aan de hand van deze casussen worden in de interviews met de betrokken wethou-
       ders-aandeelhouder de rol, betrokkenheid en ervaringen daarmee nader verkend en
       besproken.
       In de beschrijving van het feitenrelaas wordt onderscheid gemaakt in de volgende
       fasen:
              •    Initiatieffase waarin wordt gekomen tot een voorstel tot het te maken besluit,
                   ook wel informatiefase.

              •    Besluitfase waarin het voorstel tot een besluit wordt gedaan, vooroverleg
                   plaatsvindt over het te nemen besluit en het uiteindelijk besluit wordt geno-
                   men in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.

              •    Implementatiefase waarin het genomen besluit wordt geëffectueerd.

              •    Evaluatiefase waarin het genomen besluit wordt geëvalueerd en eventueel
                   wordt aangepast. Evaluatie kan een projectmatig karakter (projectevaluatie)
                   of een structureel/regulier karakter hebben (bijvoorbeeld verantwoording
                   jaarverslag).

       Voorts wordt met kleuren het karakter van de betreffende gebeurtenis geduid. Daarin
       wordt onderscheid gemaakt in:
        Besluit AVA
        Voorstel
        Beeldvormende- of opiniërende bespreking/communicatie




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -             21/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>                        a. Gemini
Besluit tot deelneming van HVC in windpark Gemini
                     2008                  2009                    2010                    2011                  2012                      2013
Initiatief                            25-6-2009
                                      Vaststelling discussienota
                                      Duurzame Energie in AvA
Besluit                                                                   9-12-2010
                                                                          Besluit participatie (15%)
                                                                          BARD Offshore NL in AvA
Implementatie                                                                         Maart 2011            30-5-2012
                                                                                      Eerste participatie   Kennisgeving van
                                                                                      10% in het project    gekozen turbines
Evaluatie                                                                                                               6-12-2012                 5-7-2013
                                                                                                                        Besluit wijziging van     Notitie aan aandeelhouders dat
                                                                                                                        financiering van          deelname in Gemini wordt
                                                                                                                        investeringen             teruggebracht tot 10%




A. Initiatief
Datum           Onderwerp                           Inhoud                                                                     Toelichting en verwonderpunten

Tot mei         Tijdens verschillende bijeenkomsten is naar aanleiding van het klimaatakkoord tussen rijk en lagere overheden met
2009            aandeelhouders gesproken over de mogelijkheden om de samenwerking in HVC te benutten voor het realiseren van
                klimaatdoelstellingen in windenergie.


Mei 2009        Discussienota Duurzame              De discussienota bevat diverse scenario’s om te investeren
                Energie                             in duurzame energie, waaronder het voorstel om
                                                    windmolenlocaties te realiseren op land dan wel te
                                                    investeren in windparken op zee.
                Status: Ter besluitvorming

Bron: Raad van Commissarissen en Directie (2009, mei). Discussienota Duurzame energie. Nota aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders


25-6-2009       Vaststelling discussienota Aandeelhouders stemmen in met de uitgangspunten van de
                Duurzame Energie in AvA discussienota Duurzame Energie en met het beginsel om
                                           activiteiten op het gebied van duurzame energie gezamenlijk
                                           te ontwikkelen.
                                           De voorzitter concludeert dat 'het feitelijk ondernemen van
                                           die activiteiten afhankelijk is van een nadere uitwerking.'

                                                    De aandeelhouders staan positief tegenover de ontwikkeling
                                                    van duurzame energie. Zij geven wel aan dat:
                                                    - Duurzame energie geen core business is
                                                    - HVC alleen uit deskundigheid dient te investeren
                                                    - HVC rekening dient te houden met risico's
                                                    - HVC rekening dient te houden met subsidieverlening

                                                    Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:
                Status: Besluitvormend              2.546 aandelen A (96%)

Bron: HVC (2009). Verslag van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H d.d. 25 juni 2009




             100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                              - 7 mei 2014 -                                22/64
             Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>B. Besluit
Datum        Onderwerp                    Inhoud                                                       Toelichting en verwonderpunten
8-11-2010    Voorstel tot 15%             Voorgelegd besluit: 'In beginsel goedkeuring te verlenen aan
             participatie in windpark     een participatie van 15% (~90 MW) in het Nederlandse
             Bard Offshore NL             windop-zeeproject “BARD Offshore NL1” van Bard GmbH voor
                                          een bedrag van € 72,75 miljoen, te financieren zonder
                                          hoofdelijke garantstelling door de aandeelhouders, onder
                                          voorbehoud van een nadere beoordeling door de Raad van
                                          Commissarissen van de uitkomsten van een juridisch,
                                          financieel en technisch due-diligence-onderzoek, waaruit de
                                          materiële juistheid blijkt van de in het voorstel
                                          geformuleerde uitgangspunten die aan het project ten
                                          grondslag liggen.
             Status: Ter besluitvorming

Bron: Directie en Raad van Commissarissen (2010, 8 november). Participatie in project windpark Bard Offshore NL. Notitie aan Algemene
Vergadering van Aandeelhouders


9-12-2010    Besluit participatie (15%)   De overige aanwezige aandeelhouders besluiten met             Een investering met uitsluiting van
             BARD Offshore NL in AvA      algemene stemmen in beginsel goedkeuring te verlenen aan      artikel 9 van de ballotage-overeenkomst,
                                          het op 8 oktober 2010 voorgelegde besluit.                    oftewel zonder hoofdelijke
                                                                                                        garantstelling.

                                                                                                        Financiering uitsluitend met vreemd
                                                                                                        vermogen,'op grond van het in 2006
                                                                                                        genomen besluit tot beperking van de
                                                                                                        garantstelling bij nieuwe leningen tot
                                                                                                        financiering van afvalverbranding'.

                                          De gemeente Almere onthoudt zich van stemmen.                  Almere onthoudt zich van stemmen
                                          'Waterschappen zijn verdeeld over dit inatief, 'al is men niet doordat de gemeente niet in staat was
                                          in meerderheid tegen het voorstel.                             om voorafgaande aan de AvA een
                                                                                                         standpunt in te nemen.

                                          Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:
                                          2.547 aandelen A (91%)
                                          397 aandelen B (100%)
             Status: Besluitvormend       Almere onthoudt zich van stemmen.

Bron: HVC (2010). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 9 december 2010
Bron: Directie en raad van commissarissen (2011, 27 mei). Financiering van HVC, aanzet voor een discussie. Notitie aan Algemene Vergadering van
Aandeelhouders


Dec 2010-  Rapportage due diligence       Uitvoering van due diligence onderzoek door Raad van          Aan de hand van dit onderzoek besluiten
Maart 2011 onderzoek                      Commissarissen.                                               de leden van de Raad van
                                                                                                        commissarissen dat voldaan is aan de
                                                                                                        materiële juistheid van de in het
                                                                                                        voorstel geformuleerde uitgangspunten.

Bron: HVC (2013). mw. Vos




         100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                               - 7 mei 2014 -                     23/64
         Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>C. Implementatie
Datum      Onderwerp                   Inhoud                                                       Toelichting en verwonderpunten
Maart 2011 Eerste participatie van 10% in
                                       'Eind
                                          hetmaart
                                             project2011 heeft NV HVC een 33,3% belang in zowel
                                       BuitenTO bv als ZeeTO bv verworven, de totale koopprijs van
                                       deze participaties bedraagt € 15 miljoen. ... BuitenTO bv en
                                       ZeeTO bv maken onderdeel uit van een groep
                                       vennootschappen die samen het windpark Gemini vormen…
                                       Middels de belangen in BuitenTO bv en ZeeTO bv heeft NV
                                       HVC per saldo een belang van 10% in het totale windpark
                                       Gemini. NV HVC heeft de verplichting om bij financial close
                                       van het windpark Gemini haar belang uit te breiden van 10%
                                       naar 15% van het eigen vermogen, en heeft hierbij tevens de
                                       verplichting om het benodigde kapitaal van dat deel van het
                                       eigen vermogen te financieren.'
           Status: Informerend

Bron: HVC (2012). Jaarverslag 2011


30-5-2012     Kennisgeving van gekozen
              turbines voor het Gemini
              project in AvA
              Status: Informerend

Bron: Directie en Raad van commissarissen (2012, 30 mei). Update contextanalyse. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders




            100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                        - 7 mei 2014 -                    24/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>D. Evaluatie
Datum          Onderwerp                    Inhoud                                                      Toelichting en verwonderpunten
6-11-2012      Voorstel wijziging van       Voorstel 'In te stemmen met een temporisering van de
               financiering van             geraamde afbouw van de ‘artikel 9’-leningen t/m 2015 en het
               bestaande investeringen.     niveau van ‘artikel 9’-leningen ter herfinanciering van de
                                            huidige activiteiten van HVC (derhalve exclusief de
                                            financiering van de ter vergadering van 6 december 2012
                                            voorliggende voorstellen ten aanzien van stadsverwarming
                                            Dordrecht en stadsverwarming Purmerend) gedurende deze
                                            periode te maximeren op het niveau van ultimo 2011 (EUR
                                            670 miljoen).'

                                            'voor de financiering van bestaande verplichtingen uit       Dit seperate voorstel volgt bij de
                                            windpark Gemini zullen wij u een separaat voorstel           financial closure van dit traject, eind
               Status: ter besluitvorming   voorleggen.'                                                 2014

Bron: raad van commissarissen en directie (2012, 6 november). Financiering van HVC. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders


6-12-2012      Besluit wijziging van        Aandeelhouders stemmen in met het voorstel, voorgelegd op
               financiering van             6-11-2012.
               bestaande investeringen.
                                            Urk maakt een voorbehoud.

                                            Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:
                                            2.914 aandelen A (100%)
               Status: Besluitvormend       397 aandelen B (100%)

Bron: HVC (2012). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 6 december 2012


6-12-2012      Vertrouwelijk gedeelte AvA Vertrouwelijk gedeelte waarin aandeelhouders worden
                                          geïnformeerd over de stand van zaken rond de ontwikkeling
                                          van windpark Gemini.

                                            Vertegenwoordigd kapitaal bij vertrouwelijke, informatieve
                                            gedeelte van de vergadering:
                                            2.596 aandelen A (89%)
               Status: Informerend,         397 aandelen B (100%)
               vertrouwelijk

Bron: HVC (2012). Agenda voor de Algemene Vergadering voor Aandeelhouders d.d. 6 december 2012
Bron: HVC (2013). Aanwezige vertegenwoordigers aandeelhouders bij besloten gedeelte AV d.d. december 2012

25-4-2013      Besloten vergadering        Besloten vergadering waarin wordt gesproken over de
                                           participatie in Gemini.
Bron: HVC (2013). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van NV HVC d.d. 25 april 2013



4-7-2013       AvA                      "Gemini (uitwerking conform voorkeursroute AV 25 april           Besluit aandeelhouders
                                        2013) … aandeel teruggebracht naar 10% (alleen in
                                        Powerco)"
Bron: HVC (2013). Algemene Vergadering 4 juli 2013. Sheets




           100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                              - 7 mei 2014 -                      25/64
           Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>5-7-2013     Notitie aan                  Korte notitie inzake de nieuwe positie van HVC in project       Oorspronkelijke beoogde investering
             aandeelhouders dat           Gemini, waarin wordt gemeld dat de deelname wordt               betrof € 72,5 miljoen. De reeds gedane
             deelname in Gemini wordt     teruggebracht tot 10%. 'Deze reductie betekent HVC in het te    investering door HVC is € 25 miljoen,
             teruggebracht tot 10%        ontwikkelen windpark op zee Gemini naar € 50 miljoen.           'het resterende bedrag is verschuldigd
                                          Ondanks de reductie van de participatie blijft HVC het recht    bij financial close'.
                                          behouden om maximaal 15% (= 90MW) van de opgewekte
                                          elektriciteit ten behoeve van de aandeelhouders af te nemen.'

Bron: ir. Van Lieshout (MBA), W.C.H (2013, 5 juli). Algemene Vergadering d.d. 4 juli a.s. Brief aan aandeelhouders met aanvullende informatie
inzake Gemini, n.a.v. Algemene Vergadering voor Aandeelhouder d.d. 4 juli 2013


             Financial closure van dit traject naar verwachting medio 2014

Bron: Vos, E. (2013, 28 oktober). Feitenrelaas. E-mail aan IPR Normag




           100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                             - 7 mei 2014 -                       26/64
           Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>                        b. Biovergistingsinstallatie Middenmeer
                       2008                      2009                      2010                   2011                   2012                     2013
Initiatief      12-12-2007
                Principebesluit vergisting als
                nieuwe verwerkingstechnologie van GFT
Besluit                                                 10-12-2009
                                                        Besluit realisatie vergistings-
                                                        installatie te Middenmeer in AvA
Implementatie                                                                     Oktober 2010                      Maart 2012
                                                                                  Start bouw vergistingsinstallatie Eerste gaslevering aan het net

Evaluatie                                                                                                                                  2013
                                                                                                                                           Mededeling over de voortgang
                                                                                                                                           van de biovergistingsinstallatie.




A. Initiatief
Datum             Onderwerp                         Inhoud                                                                    Toelichting en verwonderpunten
3-9-2007          Voorstel GFT strategie            N.a.v. een interne studie naar de verwerkingsmogelijkheden
                                                    van GFT stelt de directie voor een verwerkingsstrategie op
                                                    basis van vergisting te ontwikkelen.
                  Status: Ter besluitvorming

Bron: DT (2007, 3 september). Voorstel GFT Strategie. Voorstel aan de Raad van Commissarissen


Oktober 2007 Verwijzing naar vergisting Voor korte en middellange termijn lijkt vergisting een
             als een kansrijke techniek techniek die op basis van milieu en kosten kansrijk is.'

                  Status: Informerend

Bron: Raad van Commissarissen en directie (2007, oktober). Strategisch plan 2007. Notitie aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders


31-10-2007        Biomassa workshop                 Presentatie over biomassa en daarbij ook onderdeel de GFT
                                                    verwerking.

Bron: HVC (2007, 31 oktober). Biomassa: Nu, straks en in de toekomst. Sheets


12-12-2007        Principebesluit vergisting De aanwezigen geven aan de keuze voor vergisten als
                  als nieuwe verwerkings-    'techniek voor de korte en middellange termijn te
                  technologie van GFT        ondersteunen om daarmee de gescheiden inzameling van GFT
                                             in stand te houden.'

                                                    Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:
                  Status: Besluitvormend            2.523 aandelen A (98%)

Bron: HVC (2007). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de NV Huisvuilcentrale N-H d.d. 12 december 2007




             100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                              - 7 mei 2014 -                           27/64
             Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>B. Besluit
Datum        Onderwerp                       Inhoud                                                      Toelichting en verwonderpunten
Oktober 2009 Voorstel tot realisatie van     Voorstel van de RvC en directie aan de Algemene Vergadering
             een vergistingsinstallatie      van Aandeelhouders 'in te stemmen met de realisatie van een
             te Middenmeer                   vergistingsinstallatie te Middenmeer voor een totaalbedrag
                                             van € 31,5 miljoen.'
                Status: Ter besluitvorming

Bron: Directie en Raad van Commissarissen (2009, oktober). Realisatie vergistingsinstallatie Middenmeer. Voorstel ter goedkeuring aan de Algemene
Vergadering van Aandeelhouders


10-12-2009      Besluit realisatie           De vergadering besluit met algemene stemmen conform         Financiering uitsluitend met vreemd
                vergistingsinstallatie te    voorstel.                                                   vermogen,'op grond van het in 2006
                Middenmeer in AvA                                                                        genomen besluit tot beperking van de
                                                                                                         garantstelling bij nieuwe leningen tot
                                             Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:                  financiering van afvalverbranding'.
                Status: Besluitvormend       2.601 aandelen A (98%)

Bron: HVC (2009). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 10 december 2009
Bron: Directie en raad van commissarissen (2011, 27 mei). Financiering van HVC, aanzet voor een discussie. Notitie aan Algemene Vergadering van
Aandeelhouders



C. Implementatie
Datum          Onderwerp                 Inhoud                                                          Toelichting en verwonderpunten
Oktober 2010 - Realisatie vergistings-   'In oktober 2010 is gestart met de bouw van een vergister in
2012           installatie te Middenmeer Middenmeer. Eind 2011 is de vergister in proefbedrijf
                                         genomen. Begin 2012 is de gasopwerking in proefbedrijf
                                         genomen. In maart 2012 is het eerste gas aan het net
                                         geleverd. De installatie heeft een capaciteit van 80.000 ton
                                         op jaarbasis, waarbij 5,6 miljoen m3 groen gas
                                         geproduceerd kan worden.'
               Status: Informerend

Bron: HVC (2012). Jaarverslag 2011



D. Evaluatie
Datum           Onderwerp                    Inhoud                                                      Toelichting en verwonderpunten
2013            Mededeling jaarverslag       Mededeling over de voortgang van de
                                             biovergistingsinstallatie.

Bron: HVC (2013). Jaarverslag 2012
Bron: HVC (2011). Contextanalyse 2011




          100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                               - 7 mei 2014 -                     28/64
          Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>                          c. Herijking strategie

Besluit tot strategische (her)ijking van de strategie van HVC
                       2012                                                                                        2013
                 December              …     Januari               …     Februari             …       Maart                                            April
Initiatief      6-12-2012
                Besluit tot
                extern onderzoek

Besluit                                                                                                                                                        25-4-2013
                                                                                                                                                               Vaststelling notitie
                                                                                                                                                               'Herijking Strategie HVC -
                                                                                                                                                               kort samengevat'
Implementatie


Evaluatie


Projectstructuur:
Bestuurlijke klankbordgroep                21-1-2013                   8-2-2013                               14-3-2013               22-3-2013
                                           Afstemmen opdracht          Voorstel ‘Opdrachtformulering          Tussentijdse            Eindconclusies FFact en Stech
                                           en proces                   herijking strategie’                   bevindingen en nadere
                                                                                                              toelichting door FFact en Stech

Innovatieplatform                                      30-1-2013                                  8-3-2013                                        4-4-2013
                                                       Plenaire startbijeenkomst                  Bijeenkomst                                     Aanwezig bij plenair vooroverleg
                                                                                                  ‘Duurzame ambities en rol HVC’




A. Initiatief
Datum               Onderwerp                           Inhoud                                                                             Toelichting en verwonderpunten
7-11-2012           Gesprek                             Overleg waarbij Flevolandse bestuurders hun zorgen
                    vertegenwoordiging van de           uitspreken over de financiële situatie van HVC en de wijze
                    bestuurders van de                  waarop de aandeelhouders in staat worden gesteld om
                    Flevolandse gemeenten en            betrokken te blijven bij de keuzes die in dat licht moeten
                    directie en RvC HVC                 worden gemaakt.

                                                        In het overleg wordt de afspraak gemaakt 'dat de Flevolandse
                                                        gemeenten hun zorgen en voorgestelde aanpak om de
                                                        betrokkenheid van de aandeelhouders te verbeteren, zullen
                                                        inbrengen op de aandeelhoudersvergadering van 6 december
                                                        2012.'

                                                        In het overleg is tevens voorgesteld 'de actuele lange termijn
                                                        strategie van HVC te laten toetsen door een externe partij, in
                    Status: Informerend                 opdracht van de gezamenlijke aandeelhouders.'

Bron: Jansen, W. (2012, 29 november). Verzoek tot laten uitvoeren extern onderzoek. Brief Flevolandse gemeenten Almere, Dronten, Lelystad,
Noordoostpolder, Urk en Zeewolde aan NV HVC


29-11-2012          Brief gemeenten Flevoland           Brief n.a.v. gevoerd gesprek tussen vertegenwoordiging van
                    met verzoek tot het laten           de bestuurders van de Flevolandse gemeenten en directie en
                    uitvoeren van een extern            RvC HVC met daarin verzoek tot uitvoeren van extern
                    onderzoek                           onderzoek op in ieder geval de volgende punten:
                                                        1. De ontwikkelingen in de afvalmarkt
                                                        2. Ontwikkelingen in de financiële sector
                                                        3. Strategische bedrijfskeuzes van HVC
                                                        4. Ontwikkelingen bij de aandeelhouders
                    Status: Verzoek aan RvC             5. Voorstellen voor een heldere scheiding

Bron: Jansen, W. (2012, 29 november). Verzoek tot laten uitvoeren extern onderzoek. Brief Flevolandse gemeenten Almere, Dronten, Lelystad,
Noordoostpolder, Urk en Zeewolde aan NV HVC




             100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                                         - 7 mei 2014 -                                  29/64
             Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>4-12-2012       Brief Intergemeentelijk     ISW geeft aan dat de op dat moment huidige contextanalyse
                Samenwerkingsorgaan aan     geen volledig inzicht geeft in de "environment" waarin de
                HVC voor 'het ontwikkelen   markt van afvalverwerking zich bevindt. ISW geeft aan dat
                van een                     'een overall inzicht in alle krachtvelden essentieel is voor het
                nieuwe/aangepaste visie     beantwoorden van de kernvraag:"wat levert het allemaal op
                en missie nadat de          (voor de aandeelhouders)?"'
                "environment" in beeld is
                gebracht.'                  Vanuit de positie al mede-eigenaar en partner van HVC geeft
                                            ISW aan HVC de opdracht te willen geven voor 'het
                                            ontwikkelen van een nieuwe/aangepaste visie en missie
                                            nadat de "environment" in beeld is gebracht.'

Bron: Brinkman, H.N.G. (2012, 4 december). Contextanalyse oktober 2012. Brief Intergemeentelijk Samenwerkingsorgaan Waterland aan HVC


6-12-2012       Besluit tot uitvoeren van   Brief gemeenten Flevoland.
                extern onderzoek in AvA
                                            De voorzitter geeft aan dat HVC veel signalen ontvangen heeft
                                            over onrust in gemeenteraden, en hoewel de directie en RvC
                                            'van mening zijn dat deze onrust voor een groot deel niet
                                            terecht is' moet dit wel worden aangetoond. De directie en
                                            RvC van HVC nemen het voorstel van de Flevolandse
                                            gemeenten daarom over 'om met inschakeling van een extern
                                            bureau de strategische visie te herijken.'

                                            In het vervolg van de discussie stelt de voorzitter vast 'dat
                                            niemand zich tegen het voorstel heeft uitgesproken.'

                                            Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:
                                            2.914 aandelen A (100%)
                Status: Besluitvormend      397 aandelen B (100%)

Bron: HVC (2012). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 6 december 2012


15-1-2013       Document ter              Uitnodiging en stukken voor de vergadering van 21 januari            De bestuurlijke klankbordgroep bestaat
                voorbereiding vergadering 2013.                                                                uit:
                21 januari 2013
                                            Aangekondigd wordt dat de bestuurlijke klankbordgroep op     R. Linnekamp (AIJZ);
                                            21 januari is bedoeld voor 'het voorbereiden van de          R. Helm (Purmerend)
                                            opdrachtformulering voor het herijken van de strategische    R. Louwman (CAW);
                                            visie en het nader bespreken van het proces.'                W. Jansen (LNZ/Flevoland);
                                                                                                         J. Meinders (Almere);
                                            Tevens wordt in de brief aangegeven dat er voor is gekozen   E vd Burgt (Dordrecht);
                                            om de kernvragen voor het herijken van de strategische visie A. Rijsdijk (Gevudo);
                                            'te formuleren in een plenaire bijeenkomst waar externe      S. den Dulk (Den Helder);
                                            deskundigen de belangrijkste ontwikkelingen duiden…'         B. Blonk (Kop N-Holland);
                                                                                                         S. Binnendijk (VVI);
                                                                                                         E. Berents (Smallingerland);
                                                                                                         M. van Hulst (GR Waterschappen)
                Status: Informerend

Bron: Vos, E. (2013, 15 januari). document ter voorbereiding vergadering 21 januari. Begeleidende brief aan de leden van de bestuurlijke
klankbordgroep


21-1-2013       Bestuurlijke klankbord-     Bijeenkomst van de klankborgroep waarbij de opdacht tot -
                groep: Afstemmen            en het proces van herijken van de strategie werd afgestemd.
                opdracht en proces

                                            Aanwezigheid bestuurlijke klankbordgroep:
                Status: Oordeelvormend      100%

Bron: HVC (2013, 21 januari). Klankbordgroep 21 januari 2013 Herijking Strategie: kernvragen en proces. Sheets
          100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC - 7 mei 2014 -
Bron: HVC (2013, 10 oktober). Proces herijken strategische visie. Memo aan IPR Normag
                                                                                                                                  30/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>30-1-2013       Plenaire startbijeenkomst: Uitwerking kernvragen in plenaire startbijeenkomst voor alle
                Uitwerking kernvragen      portefeuillehouders en contactambtenaren met presentaties
                                           door externen en discussie. Presentaties vervolgens via
                                           Extranet voor iedereen beschikbaar.

                Status: Informerend,
                beeldvormend,
                oordeelvormend

Bron: HVC (2013, 30 januari). Startbijeenkomst Herijking Strategie . Sheets
Bron: HVC (2013, 10 oktober). Proces herijken strategische visie. Memo aan IPR Normag


8-2-2013        Voorstel                      Voorstel ‘Opdracht herijken strategie’ door Directie aan RvC
                ‘Opdrachtformulering          en Klankbordgroep aandeelhouders (ook wel bestuurlijke
                herijking strategie’          klankbordgroep).

                                              Directie stelt voor in te stemmen met de in het voorstel
                                              geformuleerde doel- en vraagstelling en het proces en om in
                                              te stemmen met 'het uitnodigen van Ffact (deskundigheid
                                              afval) en Stech Company (deskundigheid financiën/risico-
                                              analyse) om de klankbordgroep bij te staan en de
                                              inhoudelijke resultaten (beantwoording vraagstelling) vanuit
                                              hun specifieke deskundigheid te beoordelen.'

                                           Opdracht na voorstel aan RvC en Klankborgroep
                Status: Ter besluitvorming Aandeelhouders via Extranet voor iedereen beschikbaar.

Bron: Directie (2013, 8 februari). Opdracht "herijken strategie HVC". Memo aan RvC/Klankbordgroep Aandeelhouders


8-2-2013        Begeleidende brief bij        Begeleidende brief waarin wordt aangegeven dat het voorstel
                voorstel                      in lijn is met besprokene op 21 januari en 30 januari 2013.
                'Opdrachtformulering
                herijking strategie'
                                              Tevens wordt aangegeven dat, 'gelet op het krappe schema',
                                              dat ervan wordt uitgegaan dat men zonder tegenbericht
                                              akkoord is met de opdrachtformulering.

Bron: Directie (2013, 8 februari). Opdracht "herijken strategie HVC". Memo aan RvC/Klankbordgroep Aandeelhouders


13-2-2013       Formele vaststelling
                opdracht herijken strategie
                door RvC

Bron: Vos, E. (2013, 23 oktober). FW. Opdrachtformulering herijking strategie. E-mail aan IPR Normag


18-2-2013       Brief betreft Opdracht en     Informerende brief waarbij wordt aangegevene dat de
                proces herijken strategie     bureaus Ffact en Stech Company (onafhankelijk en
                HVC                           zelfstandig) hun expertise zullen leveren voor het herijken
                                              van de strategie.

                                              Daarnaast wordt inzicht gegeven in de belangrijke data in het
                Status: Informerend           traject tot 25 april 2013.

Bron: HVC (2013, 18 februari). Opdracht en proces herijken strategie HVC . Brief aan de leden van de bestuurlijke klankbordgroep




            100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                - 7 mei 2014 -                    31/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>8-3-2013        Bijeenkomst 'Duurzame       Bijeenkomst Innovatieplatform, ‘duurzame ambities en rol
                ambities en rol HVC'        HVC’.

                                            O.a. terugkijk op de inzet van HVC op het gebied van het
                                            verduurzamen van aandeelhouders en discussie over
                                            duurzame ambities en de rol van HVC.

                Status: Informerend,        Presentatie en notitie via Extranet voor iedereen
                oordeelvormend              beschikbaar.

Bron: HVC (2013, 8 maart). Innovatieplatform 8 maart 2013 . Sheets presentatie
Bron: HVC (2013, 10 oktober). Proces herijken strategische visie. Memo aan IPR Normag


14-3-2013       Bestuurlijke klankbord-     Bestuurlijke klankbordgroep tussentijdse bevindingen FFact
                groep: Tussentijdse         en Stech. Presentatie en nadere toelichting door bureaus.
                bevindingen

                Status: Informerend

Bron: HVC (2013, 10 oktober). Proces herijken strategische visie. Memo aan IPR Normag


22-3-2013       Bestuurlijke klankbord-     Bestuurlijke klankbordgroep eindconclusies FFact en Stech
                groep: Eindconclusies
                Ffact en Stech

                Status: Informerend

Bron: HVC (2013, 10 oktober). Proces herijken strategische visie. Memo aan IPR Normag



B. Besluit
Datum           Onderwerp                   Inhoud                                                           Toelichting en verwonderpunten
28-3-2013       Voorstel tot vaststellen
                herijkte strategie          Voorstel:
                                            '1. kennis te nemen van de resultaten van de op verzoek van
                                            de AVA d.d. 6 december 2012 door FFact en Stech Company
                                            uitgevoerde externe toets van de strategie en het daarbij
                                            behorende financieel meerjarenperspectief van HVC, zoals
                                            beschreven in deze notitie en de vertrouwelijk ter inzage
                                            liggende rapportages;
                                            2. in te stemmen met de in de notitie onder 5. weergegeven
                                            analyse en conclusies;
                                            3. bevestiging c.q. continuering van de in de notitie onder 5.
                                            verwoorde strategie;
                                            4. vast te stellen dat aan voornoemd verzoek van de AVA is
                                            voldaan.'

                                            Punt 5. betreft strategische consequenties rondom
                                            Financiën: 'Volledige en tijdige implementatie van de
                                            ombuigingsoperatie ad € 19 miljoen is noodzakelijk'…
                                            'ingezette temporisering van investeringen dient voorlopig te
                                            worden gecontinueerd...'
                                           Grondstoffen: 'Voortzetting van het grondstoffenbeleid
                                           overeenkomstig de masterplannen Afval en Slib is financieel
                                           haalbaar en beleidsmatig wenselijk…'
                                           Duurzame energie: 'focus van HVC richt zich op energie uit
                                           reststromen en biomassa. Ook warmtelevering behoort tot de
                Status: Ter besluitvorming kerntaken...'

Bron: raad van commissarissen en directie (2013, 28 maart). Herijking strategie HVC. Notitie aan algemene vergadering van aandeelhouders



            100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                               - 7 mei 2014 -                      32/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>4-4-2013        Plenair vooroverleg         Plenair vooroverleg aandeelhouders in aanwezigheid van
                                            RvC met presentatie en toelichting door bureaus en
                                            Innovatieplatform.
                Status: Informerend

Bron: HVC (2013, 10 oktober). Proces herijken strategische visie. Memo aan IPR Normag


25-4-2013       Vaststelling herijkte       Aanname van het voorstel in de AVA.                           Buitengewone Algemene Vergadering
                strategie                                                                                 voor Aandeelhouders
                                            Behoudens de gemeenten Dronten, Lelystad, Noordoostpolder
                                            stemmen alle aandeelhouders voor. De gemeente Urk stemt
                                            voor onder voorwaarden.

                                            Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:
                                            2.914 aandelen A (100%)
                Status: besluit             397 aandelen B (100%)

Bron: Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van NV HVC d.d. 25 april 2013
Bron: HVC (2013). Conceptbesluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 4 juli 2013

C. Implementatie
Datum           Onderwerp                  Inhoud                                                         Toelichting en verwonderpunten
Na 25-4-2013    Directe implementatie van de herijkte strategie in de dagelijkse besturing van NV HVC




D. Evaluatie
Datum           Onderwerp                   Inhoud                                                        Toelichting en verwonderpunten




            100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                             - 7 mei 2014 -                     33/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>               8      FEITENRELAAS FINANCIEEL KADER
Datum        Onderwerp                    Inhoud                                                                                    Toelichting en verwonderpunten
30-5-2006    Wijziging
             financieringsstructuur HVC Notitie welke verschillende nieuwe financieringsmodellen presenteert.
                                        Directie en RvC stellen voor 'deze notitie te bespreken om vast te stellen welk model of
                                        welke modellen de voorkeur hebben om nader te worden uitgewerkt in een voorstel
                                        dat u in de loop van 2006 ter besluitvorming kan worden voorgelegd.'

                                          Voorgestelde financieringsmogelijkheden:
                                          1A: Huidige situatie: financiering en herfinanciering met hoofdelijke garantstelling en
                                          met dividenduitkering
                                          1B: Financiering en herfinanciering zonder hoofdelijke garantstelling en met
                                          dividenduitkering
                                          2A Financiering en herfinanciering met hoofdelijke garantstelling en zonder
                                          dividenduitkering
                                          2B: Financiering en herfinanciering zonder hoofdelijke garantstelling en zonder
                                          dividenduitkering

                                          Redenen voor dit voorstel:
                                          'Gegararandeerde bedrag per aandeel sinds de initiële investering in 1995 fors
                                          gedaald, ondanks de sterke groei van het totaalbedrag aan leningen.'
                                          Eerste kritiek op de garantstelling vanuit de Flevolandse gemeenten n.a.v. 'een
                                          concretisering van de plannen voor realisatie van de vierde verbrandingslijn en bij
                                          de voorgenomen vervreemding van aandelen van Nuon in HVC in 2002.'
                                          Voorstellen aan de AVA 'om aandelen uit te geven aan Gevudo en om in te stemmen
                                          met de verwerving van de verbrandingsinstallatie in Dordrecht en met de realisatie
                                          van een biomassacentrale'.
                                          Deze voorstellen leiden tot een garantiepiek die niet gewenst is door de
                                          aandeelhouders

Bron: Directie en Raad van Commissarissen (2006, 30 mei). Wijziging financieringsstructuur HVC. Memo aan Algemene
Vergadering van Aandeelhouders


30-10-2006 Voorstel instemming nieuw Voorstel instemmen met volgende financieringsmodel:
           financieringsmodel
                                     'Financiering en herfinanciering van AVI-investeringen en - herinvesteringen vinden
                                     plaats op basis van hoofdelijke garantstelling
                                     Herfinanciering van reeds gegarandeerde leningen vindt plaats op basis van
                                     hoofdelijke garantstelling.
                                     Voorstellen aan de AvA voor financiering van investeringen in overige activiteiten en
                                     toekomstige herfinanciering daarvan gaan uit van financiering zonder hoofdelijke
                                     garantstelling
                                     Uitkering van garantstellingprovisie (1% van de uitstaande gegarandeerde
                                     keningenportefeuille) en dividend (tezamen 40% van het nettoresultaat)
                                     Hoofdelijk gegarandeerde leningen worden afgebouwd naar niveau 2015 volgens
                                     strategisch plan 2004 (eventueel te corrigeren op basis van nieuwe
                                     investeringsbesluiten van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders)'

                                          Achtergrond:
                                          Meeste aandeelhouders stemmen in met model 1A.

                                          M.n. aandeelhouders van de Flevolandse gemeenten nemen ander standpunt in
                                          Deze gemeenten wensen zich in het kader van nieuwe investeringsmodellen alleen
                                          hoofdelijk garant te stellen voor financiering van nieuwe investeringen in AVI-
                                          capaciteit
                                          Financiering van activiteiten op het gebied van inzameling, afvalscheiding,
                                          compostering, biomassaverbranding etc. zou naar de mening van deze
                                          aandeelhouders zonder hoofdelijke garantstelling dienen plaats te vinden.

Bron: Directie en Raad van Commissarissen (2006, 30 oktober). Financiële herstructurering . Memo aan Algemene Vergadering
van Aandeelhouders




            100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                       - 7 mei 2014 -                            34/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>7-12-2006    Besluit nieuw                Instemming met voorstel nieuw financieringsmodel in AvA
             financieringsmodel in AvA

                                          Na ampele discussie besloot de algemene vergadering van aandeelhouders in 2006
                                          om de garantstelling voor nieuwe leningen te beperken tot financiering van
                                          investeringen in afvalverbranding. Daarnaast werd besloten om jaarlijks 1% van het
                                          gegarandeerde bedrag aan leningen, onafhankelijk van het resultaat, uit te keren als
                                          garantstellingprovisie.'

                                          Red. Dit betekent dat 'investeringen, anders dan voor verbrandingscapacitiet,
                                          gefinancierd worden met uitsluiting van de garantieregeling conform artikel 9 van de
                                          ballotage-overeenkomst.'
                                          ''Banken geven aan zich daarbij te baseren op de door de aandeelhouders
                                          overeengekomen gezamenlijke exploitatie c.q. deling van winsten en verliezen
                                          overeenkomstig de ballotageovereenkomst.'
Bron: HVC (2006). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 7 december 2006
Bron: Directie en raad van commissarissen (2011, 27 mei). Financiering van HVC, aanzet voor een discussie . Notitie aan Algemene
Vergadering van Aandeelhouders
Bron: Directie en raad van commissarissen (2012, april). Discussienota: HVC van 'afval'naar 'grondstoffen en energie'.
Discussienota aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders


3-3-2010     Gemeenteraadsverkiezingen


24-11-2010 Herindelingsverkiezingen Medemblik (odd. CAW)

21-1-2011    Statuten HVC                 De directie behoeft voorafgaande goedkeuring van de Raad van Commissarissen voor
                                          investeringen boven de € 5 miljoen, welke niet in het jaarlijkse investeringsplan zijn
                                          opgenomen:
                                          Statuten Art. 11, lid 5c: '…behoeft de Directie bovendien de voorafgaande goedkeuring
                                          van de Raad van Commissarissen voor bestuursbesluiten, strekkende tot:
                                          …investeringen, waarmee een bedrag van tenminste vijf miljoen euro (EUR 5,000,000,--
                                          ) is gemoeid … een en ander behoudens die investeringen, welke zijn opgenomen in
                                          het jaarlijkse investeringsplan'

Bron: De Brauw Blackstone Westbroek (2011, 21 januari). Statuten van N.V. HVC, statutair gevestigd te Alkmaar




            100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                      - 7 mei 2014 -                  35/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>27-5-2011     Aanzet voor discussie over Notitie welke de ontwikkeling van de garantstellingsregeling schetst sinds oprichting
              financieringsstructuur HVC van HVC. Ten behoeve van het verkrijgen van voorlopige, vrijblijvende bevindingen.
                                         'Voor de vergadering van december 2011 bereiden wij graag in meer uitgewerkte vorm
                                         een discussie over dit onderwerp voor.'

                                           Aanleiding tot discussie is het besluit dat gemaakt is in 2006 tot beperking van de
                                           garantstelling bij nieuwe leningen tot financiering van afvalverbranding.

                                           'Overige nieuwe activiteiten, zoals op het gebied van duurzame energie', worden
                                           'uitsluitend gefinancierd met vreemd vermogen.'
                                           Eind 2011 is de totale omvang van leningen voor deze nieuwe inversteringen circa
                                           290 miljoen. BARD NL is ook o.b.v. vreemd vermogen gefinancierd.

                                           Directie en RvC verwachten een begrenzing van financiering van nieuwe activiteiten,
                                           'gelet op de omvang van het eigen vermogen.'

                                           Voorgestelde mogelijke oplossingsrichtingen:
                                           a: Beëindiging van verdere ontwikkeling van activiteiten
                                           b: Opbouw van eigen vermogen door verhoging van tarieven
                                           c: Participatie derden
                                           d: Storten eigen vermogen door aandeelhouders
                                           e: Uitbreiding garantstelling aandeelhouders

                                           Daarnaast wordt volgende leidraad voorgelegd per project, zodat rekening kan
                                           worden gehouden met specifieke omstandigheden:
                                           1: Directie en RvC doen per project een voorstel aan de AVA voor passende
                                           financieringsvorm(en), 'waarbij afwegingen plaastvinden in termen van risico's,
                                           financieringslasten en de mate waarin een project voorziet in beleidsdoelstellingen
                                           van de deelnemende gemeenten en waterschappen.'
                                           Een project dat in hoge mate voorziet in beleidsdoelstellingen komt eerder in
                                           aanmerking voor garantstelling dan een project dat aantrekkelijk is wegens
                                           financieel rendement.
                                           2: 'Indien directie en RvC menen dat garantstelling in beginsel in de rede ligt, kan een
                                           maximumpercentage van de financieringsom waarvoor garantstelling plaatsvindt
                                           worden gesteld…'
                                           3: 'Indien mogelijk en wenselijk wordt een project uitgevoerd voor een deel van de
                                           aandeelhouders..'
                                           4: 'Te allen tijde behoudt de AvA de mogelijkheid van een eigenstandige afweging.'

Bron: Directie en raad van commissarissen (2011, 27 mei). Financiering van HVC, aanzet voor een discussie . Notitie aan Algemene
Vergadering van Aandeelhouders



30-6-2011     AvA                          Dicussie over de Memo betreft 'Financiering van HVC, aanzet voor een discussie,'
                                           Directie en raad van commissarissen, 27 mei 2011
                                           Aandeelhouders geven aan discussie over financieringsstructuur een goed plan te
                                           vinden.
                                           Ook geven diverse aandeelhouders aan een toegevoegde waarde te zien in HVC als
                                           verduurzamingsbedrijf.
                                           Uit de gevoerde discussie is nog geen voorkeur voor een van de gepresenteerde
                                           oplossingsrichtingen af te leiden.

                                           De voorzitter geeft aan 'dat HVC op basis van de gevoerde discussie het verdere
                                           besluitvormingsproces zal organiseren aan de hand van een op te stellen
                                           discussiestuk.'
                                           De heer Schouffoer verszoekt om daarin ook in te gaan op het historisch perspectief
                                           van de ontwikkelingen binnen HVC.'

Bron: HVC (2011). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 30 juni 2011


Tussen 6-                                  Oprichting bestuurlijke klankbordgroep en een ambtelijke begeleidingsgroep ter
2011 en 4-                                 voorbereiding van discussie over mogelijke oplossingsrichtingen financiële
2012                                       structuur.

Bron: Directie en raad van commissarissen (2012, april). Discussienota: HVC van 'afval'naar 'grondstoffen en energie' .
Discussienota aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders




             100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                        - 7 mei 2014 -                  36/64
             Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>April 2012   Discussienota over de      Voorstel in te stemmen met het gestelde onder Selectie van financieringsvormen o.b.v.
             ontwikkeling van HVC en de activiteitentype en Kaders voor investeringen
             financieringsmogelijkheden
                                        Op p.7 wordt aangegeven dat Gemini obv huidig beleid type 2 investering is.
                                           Schetst ontwikkelingen HVC, besproken financieringsmogelijkheden voorstel
                                           typologieen, selectie van financieringsmogelijkheden o.b.v. activitetentype en kaders
                                           voor investeringen.

                                           Voorstel typologieën:
                                           1: 'afval- en slibverbranding incl. restwarmteafzet; grootschalige biomassavergisters
                                           en -vergassers), sorteerinstallaties voor huishoudelijk afval en installaties voor
                                           behandeling van reststoffen van afval- en slibverbranding zoals voor
                                           fosfaatterugwinning en opwerking van bodemassen.'
                                           2: Activiteiten op het gebied van duurzame energie en grondstoffen (win-op-zee, wind-
                                           op-land, geothermie, collectieve zonneprojecten)
                                           3: Innovatieve projecten
                                           4: Activiteiten met karakter van dienstverlening

                                           Selectie van financieringsvormen o.b.v. activiteitentype
                                           Financiering van type 1 onder garantstelling, financiering van type 2 kan
                                           '(uitsluitend) ingeval van een collectieve keuze van betrokken aandeelhouders
                                           plaatsvinden op basis van garantstelling.'

                                           Kaders voor investeringen
                                           Investeringsvoorstellen te allen tijde voorafgaande goedkeuring van de RvC.
                                           Nieuwe investeringen dienen inhoudelijk en financieel aan te sluiten op het beleid
                                           van de aandeelhouders
                                           Een voorstel dient aantoonbare meerwaarde te hebben
                                           Financiele waarde van HVC dient te stijgen door het betreffende project, oftewel een
                                           positieve netto contante waarde bij een disconteringsvoet van 8%.
                                           Transparant risicoprofiel
                                           Niet alle aandeelhouders dienen deel te nemen in een type 2 investering. 'Premissie
                                           voor de inzet van HVC is dat HVC (het collectief) in het project kan en wil deelnemen
                                           met een aandeel met een ondergrens van circa 20%
                                           'In alle gevallen wordt het uiteindelijk besluit over investeringen boven de 10 miljoen
                                           genomen door de aandeelhoudersvergadering.'


Bron: Directie en raad van commissarissen (2012, april). Discussienota: HVC van 'afval'naar 'grondstoffen en energie' .
Discussienota aan Algemene Vergadering van Aandeelhouders


5-7-2012     Bespreking van nota en        Spreker concludeert dat de vergadering zich in ruime meerderheid achter het voorstel
             uitstel van besluit           schaart. Echter, de leden hebben wel een aantal op- en aanmerkingen.

                                           'Op grond van het verzoek van Flevolandse gemeenten zal een nadere definiëring            In de AVA d.d. 6 december 2012
                                           plaatsvinden van type 1 activiteiten. Ook zal een meerjareninvesterings- en               splitst dit zich op in twee
                                           financieringsplan voor type 1 activiteiten woren toegevoegd. In samenspraak met de        agendapunten: De typologie-
                                           klankbordgroep zal het voorstel op deze punten worden uitgewerkt, waarbij naast de        discussie - een principiële keuze
                                           financiering van nieuwe activiteiten tevens de herfinanciering van type 1 activiteiten    voor de afspraken over
                                           aan de orde komt. Nadat de notitie ten aanzien van deze punten is uitgewerkt en de        financiering van toekomstige
                                           klankbordgroep daarmee heeft ingestemd, wordt deze ter besluitvorming voorgelegd          investeringen - en het door de
                                           aan de AVA die dit najaar zal worden gehouden.'                                           financiële context 2012
                                                                                                                                     ingegeven praktische voorstel om
                                                                                                                                     " de afbouw art 9 leningen te
                                                                                                                                     temporiseren en de ruimte onder
                                                                                                                                     het plafond van 670 miljoen te
                                                                                                                                     benutten om zo in enkele jaren
                                                                                                                                     het beroep op art 7 te kunnen
                                                                                                                                     minimaliseren".
                                           'De heer Rijsdijk van Gevudo geeft aan dat … vanuit risicoperspectief is het wel de       De vergadering stemt wel in met
                                           vraag of de grens van 10 miljoen, waarbinnen de raad van commissarissen                   dit punt.
                                           zelfstandig tot investeringen kan besluiten, niet naar beneden moet worden
                                           bijgesteld... '


Bron: HVC (2012). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 5 juli 2012




             100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                        - 7 mei 2014 -                            37/64
             Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>6-11-2012    Voorstel wijziging van     Voorstel 'In te stemmen met een temporisering van de geraamde afbouw van de
             financiering van bestaande ‘artikel 9’-leningen t/m 2015 en het niveau van ‘artikel 9’-leningen ter herfinanciering
             investeringen.             van de huidige activiteiten van HVC (derhalve exclusief de financiering van de ter
                                        vergadering van 6 december 2012 voorliggende voorstellen ten aanzien van
                                        stadsverwarming Dordrecht en stadsverwarming Purmerend) gedurende deze periode
                                        te maximeren op het niveau van ultimo 2011 (EUR 670 miljoen).'


                                          'voor de financiering van bestaande verplichtingen uit windpark Gemini zullen wij u      Dit seperate voorstel volgt bij de
                                          een separaat voorstel voorleggen.'                                                       financial closure van dit traject,
             Status: ter besluitvorming                                                                                            eind 2014

Bron: raad van commissarissen en directie (2012, 6 november). Financiering van HVC . Notitie aan de Algemene Vergadering van


6-11-2012    Nadere definiëring type 1    Nadere definiëring type 1 activiteiten, waarbij wordt aangegeven dat type 1
             activiteiten                 activiteiten zijn 'gerelateerd aan de wettelijke verantwoordleijkheid voor het
                                          afval(water)beheer en komt met het oog op de benodigde schaalgrootte in
                                          aanmerking voor de uitvoering op basis van samenwerking in HVC-verband.'
                                          Collectief en voor zover nodig op basis van garantstelling.

Bron: Directie en raad van commissarissen (2012, 6 november). Discussienota HVC van 'afval'naar 'grondstoffen en energie'-
nadere definiëring van 'type 1'activiteiten. Notitie aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders


6-12-2012    Besluit wijziging van      Aandeelhouders stemmen in met het voorstel met een temporisering van de geraamde
             financiering van bestaande afbouw van de ‘artikel 9’-leningen t/m 2015 en het niveau van ‘artikel 9’-leningen ter
             investeringen.             herfinanciering van de huidige activiteiten van HVC (derhalve exclusief de
                                        financiering van de ter vergadering van 6 december 2012 voorliggende voorstellen
                                        ten aanzien van stadsverwarming Dordrecht en stadsverwarming Purmerend)
                                        gedurende deze periode te maximeren op het niveau van ultimo 2011 (EUR 670
                                        miljoen).'
                                        Urk maakt een voorbehoud.

                                          Vertegenwoordigd kapitaal ter vergadering:
                                          2.914 aandelen A (100%)
             Status: Besluitvormend       397 aandelen B (100%)

Bron: HVC (2012). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 6 december 2012


6-12-2012    Instemming definiëring 1     'De voorzitter constateert dat de vergadering instemt met de definitie van 'type 1'-
             activiteiten ovb extern      activiteiten, onder de belofte dat het onderwerp zal worden geagendeerd als het
             onderzoek                    externe rapport aangeeft dat er aanleiding is de discussie opnieuw te voeren.'
                                          De gemeenten Lelystad en Almere stemmen met de definitie in , onder voorbehoud van
                                          de gedane toezegging het onderwerp weer te agenderen als uit onderzoek blijkt dat
                                          deze discussie opnieuw moet worden gevoerd.
                                          De gemeenten Noordoostpolder, Urk en Zeewolde stemmen tegen.

Bron: HVC (2012). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van NV HVC d.d. 6 december 2012


25-4-2013                                 Toegezegd wordt dat het eerste voorstel voor een type 2-project vergezeld zal gaan van een
                                          legal opinion en een financial opinion waaruit blijkt dat het risico voor dat project, direct of
                                          indirect, voor de niet-deelnemende aandeelhouders nihil is.

Bron: HVC (2013). Besluitenlijst van de Algemene Vergadering van NV HVC d.d. 25 april 2013


8-5-2013     Bijeenkomst financiële
             ambtenaren

Bron: Directie (2013, 21 juni). Actiepunten overleg d.d. 8 mei 2013. Notitie aan de financiële ambtenaren van de in HVC


4-7-2013     Bespreking type 2            HVC heeft advies ingewonnen bij huisadvocaat De Brauw Blackstone Westbroek over
             activiteiten in AvA          de juridische structuur van type 2 activiteiten. De Brauw Blackstone Westbroek stelt
                                          voor te werken met aandelen C, D, enzovoorts. Vrijwaring vindt plaats dmv een
                                          ballotageovereenkomst. In de AVA van december 2013 zal hierover besluitvorming
                                          plaatsvinden.

HVC (2013). Conceptbesluitenlijst van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders d.d. 4 juli 2013
            100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                        - 7 mei 2014 -                           38/64
            Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>30-10-2013 Notitie met uitwerking        Verdere uitwerking van de structuur van type-2-projecten
           structuur type-2-projecten

            Status: ter kennisname en
            ter betrekking bij
            toekomstige besluitvorming

Bron: Raad van Commissarissen en directie (2013, 30 oktober). Uitwerking structuur type-2-projecten. Memo aan Algemene
Vergadering




          100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                                         - 7 mei 2014 -       39/64
          Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>  9    BESCHRIJVING GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN

9.1    Inleiding
       Een aantal gemeenten participeert in HVC via een gemeenschappelijke regeling. Het
       betreft:

             •    Gemeenschappelijke Regeling (GR) Afvalschap IJmond-Zaanstreek (AIJZ).

             •    GR Centraal Afvalverwijderingsbedrijf WestFriesland (CAW).

             •    GR Vuilverbrandingsinstallatie Alkmaar en Omstreken (VVI).

             •    GR Vuilverwerking Dordrecht en Omstreken (GEVUDO).

             •    GR Slibverwerking 2009.

       Deze gemeenschappelijke regelingen hebben allen tot doel de taken die behoren bij
       het aandeelhouderschap van HVC uit te voeren. Dit betreft zowel het in de rol van
       opdrachtgever zorgdragen voor de aanlevering van verbrandbaar afval en GFT aan
       HVC, als ook het vervullen van de eigenaarsrol als aandeelhouder van HVC.

       GEVUDO en GR Slibverwerking vallen buiten het kader van het onderhavige onder-
       zoek, en worden verder niet behandeld.


9.2    GR Afvalschap IJmond-Zaanstreek (AIJZ)1
       De – in het kader van het onderhavige onderzoek - belangrijkste kenmerken van deze
       gemeenschappelijke regeling zijn:

             •    Deelnemers van deze GR zijn Heemskerk, Beverwijk, Velsen en Zaandstad.

             •    Taken:
                       o    De GR draagt zorg voor de be- en verwerking van de afvalstoffen c.q.
                            brandbaar afval en gft.

                       o    De GR is bevoegd tot het verwerven, beheren en vervreemden van
                            aandelen in HVC. Voorts is de GR partij bij het aangaan van overeen-
                            komsten tussen aandeelhouders van HVC, waaronder de Ballotage
                            overeenkomst en de garantstelling.
                            (De GR heeft dus niet tot doel het – gezamenlijk – ontwikkelen en/of
                            vaststellen van het afvalbeheerbeleid)

             •    Algemeen en Dagelijks Bestuur




       1
           Inwerkingtreding 11 april 2007.


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                - 7 mei 2014 -            40/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>                        o    De gemeenteraden wijzen elk uit hun college één lid van het algemeen
                             bestuur (AB) aan. Het AB van de GR bestaat dus uit vier portefeuille-
                             houders.

                        o    De leden van het dagelijks bestuur (DB) worden door en uit het AB
                             aangewezen. Het DB bestaat uit vier leden. Dit betekent dat het AB en
                             DB door dezelfde functionarissen worden vervuld.

                        o    Het bestuur van de GR vervult de rol van aandeelhouder in de AvA
                             van, en in relatie tot HVC. De betreffende taken en bevoegdheden zijn
                             (art. 12) gedelegeerd aan het bestuur van de GR.

             •     Relatie met gemeenteraden
                        o    Concept begroting en rekening worden aan de gemeenteraden aange-
                             boden, zodat de gemeenteraden eventueel hun gevoelen (schriftelijk)
                             kenbaar kunnen maken. Het bestuur van de GR onderzoekt het inge-
                             diende gevoelen, en neemt hierover een gemotiveerde beslissing. De-
                             ze beslissing wordt (schriftelijk) aan de gemeenteraden meegedeeld.

             •     Financiën
                        o    Het DB stelt de begroting én de rekening van de GR op, het AB stelt
                             beide vast. Concept begroting en rekening worden aan de gemeente-
                             raden aangeboden, zodat de gemeenteraden eventueel hun gevoelen
                             (schriftelijk) kenbaar kunnen maken..

                        o    De kosten voor het verwerken van het restafval en gft worden door de
                             GR voldaan en (op basis van de afvalhoeveelheden) verrekend met de
                             deelnemende gemeenten. De bestuurskosten (van de GR) worden
                             door m

                        o    De garantstellingsprovisie en eventueel dividend komen ten bate van
                             de GR. Op verzoek van de één van de deelnemers zal HVC de garant-
                             stellingsprovisie en/of het dividend direct aan de deelnemer uitkeren
                             (art. 26 lid 4).

                        o    De deelnemers aan de GR staan gezamenlijk garant, waarbij de bij-
                             drage verplichting volgens een verdeelsleutel is gealloceerd. Dit be-
                             treft de verdeling van het aandelenbezit: Zaanstad 50%; Velsen 25%,
                             Beverwijk 12½% en Heemskerk 12½%.


9.3    GR Centraal Afvalverwijderingsbedrijf West-Friesland (CAW)2
       De – in het kader van het onderhavige onderzoek - belangrijkste kenmerken van deze




       2
           Betreft de regeling d.d. 1 juni 2004.


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                 - 7 mei 2014 -              41/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>       gemeenschappelijke regeling zijn:

           •   Deelnemers van deze GR zijn Hoorn, Medemblik, Opmeer, Enkhuizen, Stede
               Broeck, Drechterland, Koggenland.

           •   Taken:
                  o     De GR heeft tot doel het – gezamenlijk – ontwikkelen, vaststellen en
                        (doen) uitvoeren van het afvalbeheerbeleid.

                  o     Zorgdragen voor de uitvoering het transport, de overslag en be- en
                        verwerking van de overeengekomen categorieën afvalstoffen. HVC
                        wordt aangewezen als inzameldienst (als bedoeld in art. 10.24 wet
                        Milieubeheer)

                  o     De GR draagt zorg voor de be- en verwerking van de afvalstoffen. Via
                        de Ballotage-overeenkomst worden deze afvalstoffen aangeboden aan
                        HVC.

                  o     De GR participeert ten behoeve van de deelnemende gemeenten in
                        HVC en aan haar gelieerde ondernemingen.

           •   Algemeen en Dagelijks Bestuur
                  o     De gemeenteraden wijzen elk uit hun college één lid van het algemeen
                        bestuur (AB) aan. Het AB van de GR bestaat dus uit zeven portefeuil-
                        lehouders. Elke lid ontvangt 1 stem, vermeerderd met 1 per 5.000 in-
                        woners van de betreffende gemeente. Het AB telt dus 7 leden.

                  o     Het AB wijst uit zijn midden een DB aan: de voorzitter van het AB en
                        minimaal 2 en maximaal 4 andere leden. Het DB telt dus minimaal 3
                        en maximaal 5 leden.

           •   Relatie met gemeenteraden
                  o     Art 10 t/m 12. Een gemeenteraadslid (of meer) kunnen via een verzoek
                        inlichtingen verlangen van het (door hen aangewezen) lid van het AB.
                        Binnen 30 dagen na ontvangst dient dit AB-lid het verzoek om lich-
                        tingen schriftelijk te beantwoorden. Het verzoek ma alleen betrekking
                        hebben op de belangen ter behartiging waarvan deze GR is getroffen.
                        De gemeenteraad is bevoegd het door hem aangewezen lid van het
                        AB ter verantwoording voor het door hem gevoerd beleid te roepen.
                        Voorts bevoegd om tussentijds ontslag te verlenen (bijvoorbeeld bij
                        verzuim of gebrek aan vertrouwen).

                  o     Eén of meer leden van het AB kunnen (schriftelijk) inlichtingen ver-
                        langen van het DB. Het AB kan (een lid van) het DB ter verantwoor-
                        ding roepen. Het AB kan (een lid van) het DB ontslaan indient het
                        vertrouwen ontbreekt.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -             42/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>                       o    Eén of meer leden van een gemeenteraad kunnen het DB of de voor-
                            zitter van het DB (schriftelijk) om inlichtingen verzoeken.

             •    Financiën
                       o    Het AB stelt de begroting vast. (conform procedure Wgr art. 35)

                       o    Elke deelnemende gemeente is ieder afzonderlijk verplicht het li-
                            chaam (de GR) zodanige financiële voorschotten te verstrekken dat
                            het Lichaam te allen tijde aan zijn financiële verplichtingen kan vol-
                            doen. Dit behelst een derdenbeding. (Red. en staat in relatie met arti-
                            kel 7 van de Ballotage-overeenkomst)

                       o    De deelnemende gemeenten staan gezamenlijk garant voor de tijdige
                            en volledige betaling van rent, aflossing en boeten van de door het DB
                            onder goedkeuring van het AB gesloten overeenkomsten van geldle-
                            ning. Dit behelst een derdenbeding. (Red. en staat in relatie met arti-
                            kel 9 van de Ballotage-overeenkomst).

             •    Overig relevant
                       o    Het DB en (leden van) het AB kunnen voorstellen doen voor wijziging
                            van de GR. Wijziging vindt plaats bij eensluidend besluit van 2/3 van
                            de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten, waarin minstens
                            de helft van het aantal inwoners woont.




9.4    GR Vuilverbrandingsinstallatie Alkmaar en Omstreken (VVI)3
       De – in het kader van het onderhavige onderzoek - belangrijkste kenmerken van deze
       gemeenschappelijke regeling zijn:

             •    Deelnemers van deze GR zijn Alkmaar, Bergen, Langedijk, Heerhugowaard,
                  Schermer, Graft-De Rijp, Wormerland, Uitgeest, Castricum en Heiloo

             •    Taken:
                       o    Behartiging van het belang van de verwerking van de door de ge-
                            meenten verkregen afvalstoffen.

                       o    Door het oprichten en instandhouden van een vuilverbrandingsinstal-
                            latie in de gemeente Alkmaar. De deelnemende gemeenten zijn ver-
                            plicht de huishoudelijk afvalstoffen waarover zij de beschikking krij-
                            gen aan de installatie af te leveren.

             •    Algemeen en Dagelijks Bestuur




       3
           Betreft de regeling d.d. 20 mei 1996


100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC                   - 7 mei 2014 -            43/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>                  o   Het bestuur van de GR oefent de bevoegdheden uit die – ingevolge de
                      Afvalstoffenwet voor de verwerking van afvalstoffen - aan de raden
                      van de deelnemende gemeenten zijn opgedragen. Delegatie/mandaat.

                  o   De verdeling van deze bevoegdheden tussen de AB, DB en voorzitter
                      zal (behoudens in de GR gemaakt uitzonderingen) zijn zoals deze in
                      de wet is of zal worden geregeld ten aanzien van onderscheidenlijk
                      de gemeenteraad, het college van B&W en de burgemeester.

                  o   De gemeenteraden wijzen elk uit hun college één lid van het algemeen
                      bestuur (AB) aan. Als het aantal inwoners meer bedraagt dan 50.000,
                      dan wordt voor elke 50.000 inwoners een extra lid aangewezen.

                  o   Elk lid ontvangt per 1.000 inwoners van de betreffende gemeenten 1
                      stem. Als het aantal stemmen door één gemeente groter dan 50% van
                      het totaal, dan wordt het aantal stemmen verminderd tot de helft mi-
                      nus 1.

                  o   Het AB wijst uit zijn midden een DB aan: de voorzitter van het AB en
                      4 andere leden. Het DB telt dus 5 leden. Een gemeente mag maar één
                      keer vertegenwoordigd zijn in het DB.

                  o   Besluiten van het DB worden met meerderheid van stemmen geno-
                      men. Elk lid heeft één stem.

           •   Relatie met gemeenteraden
                  o   Het AB en DB verstrekken aan de gemeenteraden alle inlichtingen die
                      door een of meer leden van die raden worden verlangd (op de wijze
                      te regelen in het reglement van orde).

                  o   Een AB-lid is verantwoording verschuldigd over het door hem in het
                      AB gevoerde beleid, aan de gemeenteraad die hem heeft aangewezen.

                  o   De besturen van de deelnemende gemeenten ontvangen binnen één
                      maand bericht van de vaststelling en de goedkeuring van de begro-
                      ting en van de wijzigingen daarvan, van de voorlopige vaststelling en
                      de sluiting van de rekening en het sluiten van geldleningen.

                  o   De vergadering van het AB (‘de algemene raad’) zijn openbaar. In een
                      besloten vergadering kan geen besluit worden genomen over: de be-
                      groting (of wijziging daarvan), de jaarrekening, afschrijvingsregelin-
                      gen, voorstellen tot wijziging van de GR, toetreding van gemeenten.

           •   Financiën
                  o   De financiële administratie, boekhouding en het kasbeheer worden
                      opgedragen aan en verzorgd door (de controller) HVC.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -              44/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>                   o   De kosten voor de diensten (geleverd door HVC of gemeente Alk-
                       maar) worden door de GR vergoed.

                   o   De deelnemende gemeenten staan gezamenlijk garant voor de tijdige
                       en volledige betaling van rent, aflossing en boeten van de door het DB
                       onder goedkeuring van het AB gesloten overeenkomsten van geldle-
                       ning. Dit behelst een derdenbeding.
                       (Red. staat in relatie met artikel 9 van de Ballotage-overeenkomst).

                   o   AB stelt de begroting vast. (conform procedure Wgr art. 35).

                   o   AB stelt de jaarrekening voorlopig vast. Inclusief een beredeneerd
                       verslag omtrent de exploitatie van de installatie en accountantscontro-
                       le.

                   o   De besturen van de deelnemende gemeenten ontvangen binnen één
                       maand bericht van de vaststelling en de goedkeuring van de begro-
                       ting en van de wijzigingen daarvan, van de voorlopige vaststelling en
                       de sluiting van de rekening en het sluiten van geldleningen.

                   o   Een nadelig verschil van baten en lasten van de GR worden door de
                       gemeenten gedragen naar rato van het gewicht van afvalstoffen dat
                       zij aan de installatie hebben afgeleverd.
                       (Red. staat in relatie met artikel 7 van de Ballotage-overeenkomst)

           •   Overig relevant
                   o   Als secretaris fungeert een (in overleg met het DB aan te wijzen) func-
                       tionaris van het HVC.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -             45/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>  10     BEVOEGDHEIDSVERDELING COLLEGE EN RAAD
         Zoals gezegd heeft het gemeenschappelijk onderzoek betrekking op de rol en betrok-
         kenheid van ‘de gemeente’ als aandeelhouder van HVC. Daarbij wordt ‘de gemeente’
         als één entiteit beschouwd. In het eventueel lokaal uitgevoerd onderzoek wordt inge-
         gaan op de wijze waarop de rol van aandeelhouder binnen de gemeente zelf is geor-
         ganiseerd.

         Deze afbakening van het gemeenschappelijk onderzoek laat onverlet de vraag op
         welke wijze gemeente(raden) participeren in HVC en hoe deze deelneming in het
         politiek-bestuurlijke proces geborgd is. In deze bijlage wordt daarom ingegaan op de
         bevoegdheden van de gemeenteraad in relatie tot het college van burgemeester en
         wethouders (college B&W, dagelijks bestuur) en tot – indien van toepassing – op de
         gemeenschappelijke regeling (GR).

10.1.1   Gemeenteraad: kader stellend en controlerend
         De gemeenteraad bepaalt de hoofdlijnen van het gemeentelijk beleid (kader stellende
         rol) en controleert het dagelijks bestuur op de uitvoering van dit beleid. Daarbij geeft
         de raad het college kaders mee ten aanzien van proces, financiën en inhoud. De raad
         kan er tevens voor kiezen verschillende bevoegdheden van de raad toe te delen aan
         een ander bestuursorgaan door middel van delegatie en mandaat.

         Delegatie betreft het overdragen van bevoegdheden aan een ander orgaan. Het ande-
         re orgaan krijgt de bevoegdheid om uit eigen naam handelingen te verrichten (artikel
         10:13 Awb). Doordat de gevolgen van delegatie ingrijpend kunnen zijn, heeft delega-
         tie een wettelijke grondslag (artikel 10:15 Awb).

         Voorts staat in artikel 156 Gemeentewet dat de raad bevoegdheden kan delegeren aan
         het college of aan een door de raad ingestelde bestuurscommissie, tenzij de aard van
         de bevoegdheid zich tegen delegatie verzet. Ook het college mag delegeren als gevolg
         van artikel 165 Gemeentewet. Dit kan aan een door het college ingestelde bestuurs-
         commissie, tenzij de aard van de bevoegdheid zich tegen delegatie verzet.

         Overigens verliest de delegans de verantwoordelijkheid voor de uitoefening van de
         bevoegdheid, maar blijft wel verantwoordelijk voor het vestigen van de delegatie en
         het laten voortbestaan daarvan.

         In geval van mandaat wordt een bevoegdheid verspreid, waarbij de gemandateerde
         een bevoegdheid krijgt die hij eerder niet had. De gemandateerde wordt bevoegd om
         in naam van de mandaatgever besluiten te nemen (artikel 10:1 Awb). Een besluit van
         de gemandateerde geldt als een besluit van de mandaatgever (artikel 10;2 Awb).
         Daarbij kan de mandaatgever instructies geven (artikel 10:6 lid 1 Awb).

         Er zijn drie typen mandaat:

             •   Beslissingsmandaat (beslissing wordt geheel overgelaten aan de gemanda-



 100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC             - 7 mei 2014 -               46/64
 Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>                 teerde);

             •   Uitvoeringsmandaat (mandaatgever neemt zelf het besluit, maar laat concreti-
                 sering van de motieven en het besluit aan de gemandateerde over);

             •   Ondertekeningsmandaat (gemandateerde krijgt de machtiging om namens de
                 mandaatgever te ondertekenen (artikel 10:11 Awb);

         Volmacht en machtiging
         Het instrument volmacht lijkt erg op mandaat. Artikel 60 van boek 3 van het Burger-
         lijk Wetboek luidt: ‘Volmacht is de bevoegdheid die een volmachtgever verleent aan
         een ander, de gevolmachtigde, om in zijn naam rechtshandelingen te verrichten.’
         Volmacht is nodig om namens het bestuursorgaan privaatrechtelijke rechtshandelin-
         gen te mogen verrichten.

         Naast volmacht bestaat ook nog het instrument van machtiging. Machtiging is nodig
         om namens het bestuursorgaan handelingen te mogen verrichten die besluiten noch
         privaatrechtelijke rechtshandelingen zijn (betreft met name feitelijke handelingen). Als
         het bestuursorgaan een ondergeschikte volmacht verleent dan wel machtigt, dan is
         afdeling 10.1.1 (mandaat) van de Algemene wet bestuursrecht van overeenkomstige
         toepassing.

10.1.2   Bevoegdheden College
         Het College is bevoegd het dagelijks bestuur van de gemeente te voeren, beslissingen
         van de raad voor te bereiden en uit te voeren (artikel 160 Gemeentewet). In artikel
         160:2 Gemeentewet wordt voorts aangegeven dat het College slechts tot de oprichting
         van en de deelneming in stichtingen, maatschappen, vennootschappen, verenigingen,
         coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen besluit indien dat in het bijzonder
         aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen
         openbaar belang. Het besluit wordt niet eerder genomen dan nadat de raad een ont-
         werpbesluit is toegezonden en in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkin-
         gen ter kennis van het college te brengen.

         Op basis van artikel 169 Gemeentewet is het College – en elk van zijn leden afzonder-
         lijk – verantwoording schuldig aan de raad over het gevoerde bestuur. Daarbij geven
         zij de raad alle inlichtingen die de raad voor de uitoefening van zijn taak nodig heeft.

         Indien de uitoefening van de bevoegdheden van het College ingrijpende gevolgen kan
         hebben voor de gemeente, stelt het College de raad in de gelegenheid zijn wensen en
         bedenkingen ter kennis van het college te brengen.

         Indien de raad daar om verzoekt of als de uitoefening van de taak ingrijpende gevol-
         gen kan hebben voor de gemeente verstrekt het College de Raad vooraf inlichtingen
         (bevoegdheden tot privaatrechtelijke rechtshandelingen, tot besluiten m.b.t. beroeps-
         procedures, voorbereiding civiele verdedigen, instelling jaarmarkten).




 100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC             - 7 mei 2014 -              47/64
 Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>10.1.3   Gemeenschappelijke regeling
         Een aantal gemeenten participeert in HVC via een gemeenschappelijke regeling. Het
         betreft:

             •      Gemeenschappelijke Regeling (GR) Afvalschap IJmond-Zaanstreek (AIJZ)

             •      GR Centraal Afvalverwijderingsbedrijf WestFriesland (CAW)

             •      GR Vuilverbrandingsinstallatie Alkmaar en Omstreken (VVI)

             •      GR Vuilverwerking Dordrecht en Omstreken (GEVUDO)

             •      GR Slibverwerking 2009

         Deze gemeenschappelijke regelingen hebben allen tot doel de taken die behoren bij
         het aandeelhouderschap van HVC uit te voeren. Dit betreft zowel het in de rol van
         opdrachtgever zorgdragen voor de aanlevering van verbrandbaar afval en GFT aan
         HVC, als ook het vervullen van de eigenaarsrol als aandeelhouder van HVC.

         GEVUDO en GR Slibverwerking vallen buiten het kader van het onderhavige onder-
         zoek en worden verder niet behandeld.

         Op verschillende wijze hebben gemeenteraden invloed op een gemeenschappelijke
         regeling:

             •      Zij beslissen over de oprichting, wijziging en opheffing van de gemeenschap-
                    pelijke regeling op voorstel van het college van B&W. Zij stellen daarbij het
                    takenpakket en de bevoegdheden vast.

             •      Voor het Algemeen Bestuur (AB) wijzen zij hun vertegenwoordigers aan. Die
                    hebben een informatie- en verantwoordingsplicht aan hun gemeenteraad. De
                    vertegenwoordigers zijn conform huidige wetgeving leden van het college
                    van B&W, soms betreft het nog raadsleden vanuit de oude situatie.

             •      Zij worden via het toezenden van de begroting van tevoren en de jaarrekening
                    achteraf over de uitvoering van taken geïnformeerd.

             •      Zij kunnen hun zienswijze geven op de (ontwerp-)begroting bij het Algemeen
                    Bestuur en zo nodig bezwaar maken bij Gedeputeerde Staten.

         Het college van B&W geeft in de gemeentebegroting en jaarrekening in de paragraaf
         verbonden partijen aan de gemeenteraad ook informatie over de ontwikkelingen bij
         GR's. Gemeenten houden verder een register bij van regelingen waarin wordt deelge-
         nomen.

10.1.4   Samenvattend
             •      Voor deelname in HVC-verband dient het college een ontwerpbesluit aan de
                    raad voor te leggen, waarbij de raad haar wensen en bedenkingen aan het col-
                    lege ter informatie meegeeft.



 100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC               - 7 mei 2014 -              48/64
 Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>           •   De raad wordt – jaarlijks – geïnformeerd over de deelneming van de gemeen-
               te in HVC op basis van de gemeentebegroting (via de paragraaf verbonden
               partijen) en de jaarrekening van de gemeente (risicoparagraaf ten aanzien van
               de garantstelling).

           •   Indien sprake is van deelneming in HVC via een GR hebben raden invloed
               via:

                  o De raad stelt het takenpakket en bevoegdheden van de GR vast bij op-
                      richting, wijziging en opheffing van de GR (op voorstel van het colle-
                      ge);
                  o De raad wijst voor het Algemeen Bestuur van de GR (een) vertegen-
                      woordiger(s) aan welke een informatie- en verantwoordingsplicht aan
                      de raad hebben;
                  o Via toezending van begroting (vooraf) en jaarrekening (achteraf) wor-
                      den raden over de uitvoering van taken geïnformeerd;
                  o De raad kan haar zienswijze geven op de (ontwerp-)begroting bij het
                      Algemeen Bestuur en zo nodig bezwaar maken bij Gedeputeerde Sta-
                      ten.
           •   Het college verstrekt de raad alle informatie die nodig is voor de uitoefening
               van de controlerende taak.

           •   Bij ingrijpende gevolgen voor de gemeente stelt het college de raad in de gele-
               genheid wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen;

           •   De raad bepaalt uiteindelijk zelf de kaders van informatieverstrekking, waar-
               bij zij specifieke inlichtingen kan verzoeken aan het college.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -             49/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre> 11    INDELING TYPEN INVESTERINGEN




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC   - 7 mei 2014 -   50/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC   - 7 mei 2014 -   51/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre> 12    REACTIE HVC IN HET KADER VAN WEDERHOOR
       Reactie HVC op de conceptrapportage van IPR Normag inzake het ‘Onderzoek
       naar de relatie tussen aandeelhoudende gemeenten en HVC’ d.d. 7 februari 2014

       IPR Normag: de zwarte tekst betreft de reactie van HVC. De eventuele reactie van
       IPR Normag is in blauwe tekst.

       Inleiding
       Als directie en RvC van HVC maken wij graag van de ons geboden gelegenheid ge-
       bruik om te reageren op de conceptrapportage inzake het ‘Onderzoek naar de relatie
       tussen aandeelhoudende gemeenten en HVC’. Deze reactie vangt aan met de voor
       ons relevante conclusies, vervolgens worden algemene kanttekeningen bij het onder-
       zoek geplaatst; tenslotte wordt de rapportage paginagewijs doorgenomen.

       Conclusies Directie en RvC komen op basis van de conceptrapportage tot de vol-
       gende conclusies:
          • HVC vervult zijn rol jegens aandeelhouders in het algemeen goed;
          • enkele aandeelhouders hebben moeite hebben zich te schikken in een bij meer-
            derheid bevestigde koers;
          • sommige aandeelhouders hebben moeite ingenomen standpunten van de Alge-
            mene Vergadering in hun gemeente(-raad) goed te verwoorden c.q. te onder-
            bouwen;
          • in het algemeen kan worden geconstateerd dat HVC een structuur heeft ontwik-
            keld waarin aandeelhouders en bedrijf beide hun belangen goed kunnen bevor-
            deren;
          • op enkele gebieden, niet van essentiële betekenis, kunnen de bevindingen uit
            deze rapportage worden gebruikt om verbeteringen in procedures en communi-
            catie met aandeelhouders aan te brengen; HVC is daarvoor de onderzoekers er-
            kentelijk.

       Reactie IPR Normag. Het verheugt ons dat directie en RvC instemmen met een be-
       langrijk deel van de door IPR Normag gepresenteerde bevindingen en conclusies.
       Wij constateren daarbij ook dat directie en RvC zich vooral richten op de (directe)
       relatie in het besturingsmodel tussen de aandeelhouder (c.q. de functionaris de ge-
       meente vertegenwoordigt), raad van commissarissen en directie/bestuur. Indien deze
       relatie wordt bezien – en zo concludeert IPR Normag ook in de rapportage – dan func-
       tioneert het besturingsmodel correct en zoals afgesproken (blijkend uit o.a. statuten,
       overeenkomsten en aanvullende besluiten).
       Hiernaast geeft het onderzoek ook antwoord op de onderzoeksvraag: geef inzicht over
       hoe en in hoeverre de gemeenten als organisatie (college, gemeenteraad, ambtelijk
       apparaat) betrokken zijn bij de besluitvorming omtrent visieontwikkeling en investe-
       ringsbeslissingen van de Huisvuilcentrale Alkmaar. Ook hierover zijn conclusies en
       aanbevelingen vermeld.
       Het is aan de gemeenteraden (in hun kaderstellende en controlerende rol) om te be-
       palen in hoeverre de conclusies van essentiële betekenis zijn. Dit geldt zowel voor de
       door HVC onderschreven conclusies alsook de overige conclusies.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -             52/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>       Algemeen
       De onderzoeksvraag (zie pagina 30) van dit gemeenschappelijk onderzoek gaat in op
       de betrokkenheid van de aandeelhouders bij de besluitvorming omtrent visieontwikke-
       ling en investeringsbeslissingen van HVC. Tevens wordt een oordeel gevraagd over
       de formele en materiële (feitelijke en gerealiseerde) invloed en zeggenschap door de
       aandeelhouders op de besluitvorming die het risicoprofiel van HVC bepaalt dan wel
       wijzigt, in het licht van de verplichtingen en risico’s welke zijn verbonden aan het aan-
       deelhouderschap en de daarmee verbonden rechten en plichten (balans) en in het
       licht van de algemene principes van ‘good governance’, zoals dit in overheidsgedomi-
       neerde organisaties verwacht mag worden. Deze hoofdvraagstelling is verder uitge-
       werkt in een groot aantal deelvragen.

       Ter duiding van de bevindingen hanteert IPR Normag een ‘normenkader’. De meeste
       normen lijken vanuit rationeel perspectief ‘common sense’, maar evenzo zijn andere
       denkbaar. Het is niet duidelijk wat de herkomst is van dit kader (wet, richtlijnen, en/of
       eigen advies). Een gefundeerd kader is van belang om te kunnen komen tot afgewo-
       gen analyses, conclusies en aanbevelingen.

       Reactie IPR Normag. Het gehanteerde normenkader (zie bijlage 2) is gebaseerd op
       literatuuronderzoek en “common sense”. Dit normenkader sluit aan op de door de
       rekenkamer(commissie)s gestelde onderzoeksvragen en is door hen vastgesteld.

       Er zijn met een groot aantal personen interviews gehouden. Naast niet-gemeentelijke
       functionarissen, zijn uitsluitend functionarissen geïnterviewd die werkzaam zijn bij
       gemeenten waarvan de rekenkamers participeren in de opdracht aan IPR Normag
       voor uitvoering van het gemeenschappelijk onderzoek. De vraag is of deze specifieke
       selectie invloed heeft op de representativiteit van de onderzoeksresultaten. Enkele
       uitspraken van geïnterviewde gemeentelijke functionarissen waaraan in het onderzoek
       veel gewicht wordt toegekend, herkennen wij als afwijkend van de algemene lijn. Voor
       het vinden van de juiste balans in het onderzoek is dit een aandachtspunt.

       Reactie IPR Normag. Zoals in paragraaf 6.2 van het rapport is aangegeven, heeft de
       stuurgroep ervoor gekozen om gesprekken te voeren met alleen functionarissen uit
       gemeenten waarvan de rekenkamer(commissie) opdrachtgever is voor dit onderzoek.

       De afbakening van het onderzoek is een ander punt van aandacht. Op pagina 15 con-
       stateert IPR Normag dat er enerzijds aandeelhouders zijn die door IPR Normag zijn
       gesproken die grotendeels tevreden zijn met de inrichting en het functioneren van het
       besturingsmodel. IPR Normag constateert anderzijds op basis van gesprekken en
       documentenonderzoek, dat er daarnaast functionarissen zijn, waaronder raadsleden
       die het besturingsmodel als complex ervaren, die daar vragen bij hebben en vinden
       dat zij te weinig invloed en zeggenschap hebben in relatie tot de door de gemeente te
       dragen risico’s, en stelt daarbij deze kritische houding te delen en te begrijpen. Het
       lijkt ons dat met het inbrengen van oordelen van raadsleden en daarop te baseren
       conclusies en aanbevelingen de afbakening van het gemeenschappelijk onderzoek
       dreigt te worden overschreden.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC             - 7 mei 2014 -              53/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>       Reactie IPR Normag. Het onderzoek biedt de door de rekenkamer(commissie)s ge-
       vraagde inzichten conform de opdrachtformulering “onderzoek hoe en in hoeverre de
       gemeenten (college, gemeenteraad, ambtelijk apparaat) zijn betrokken bij de besluit-
       vorming omtrent visieontwikkeling en investeringsbeslissingen van de Huisvuilcentrale
       Alkmaar”. De basis voor analyse en conclusies reikt verder dan het oordeel van indivi-
       duen. Ter verduidelijking passen wij daarom de tekst aan.

       Uit de casuïstiek komt naar voren dat de aandeelhouders unaniem hebben ingestemd
       met de strategie en de inhoudelijke investeringen in wind op zee en in vergisting. Be-
       sluitvorming daaromtrent vond plaats binnen langdurige en zorgvuldige processen,
       waarbij alle aandeelhouders betrokken waren en maximale invloed en zeggenschap
       konden uitoefenen, illustratief voor de wijze waarop HVC op basis van eigen keuzes
       door de aandeelhouders tot zijn huidige omvang is gekomen. Inmiddels zijn de eco-
       nomische omstandigheden gewijzigd, zowel voor HVC als voor de gemeenten. Mede
       vanwege die ontwikkeling is op verzoek van enkele aandeelhouders een traject van
       strategische herijking gestart, waarbij de inhoudelijke strategie en de financiële ro-
       buustheid van HVC door de aandeelhouders extern zijn getoetst, en dat in het voor-
       jaar van 2013 op voorstel van directie en RvC heeft geleid tot vrijwel unanieme be-
       sluitvorming. Het is jammer, maar wellicht onvermijdelijk, dat enkele aandeelhouders
       niet met de uitkomsten kon instemmen. Dat IPR Normag stelt de aangetroffen kriti-
       sche houding te delen, roept vragen op over vooringenomenheden die (in elk onder-
       zoek) een rol spelen, maar waarover in de rapportage niet wordt gereflecteerd. Begrip
       voor geïnterviewden die aangeven dat zij te weinig invloed en zeggenschap hebben
       op HVC, komt niet overeen met de feitelijke bevindingen.

       Een aantal conclusies en aanbevelingen lijkt niet consistent. Een voorbeeld is het
       oordeel over de kwaliteit van de informatievoorziening. Zo wordt op pagina 74 gesteld:
       “De stukken die ter besluitvorming aan de Algemene Vergadering worden voorgelegd,
       zijn overzichtelijk en inhoudelijk concreet en duidelijk. De omvang van de bijlagen (ter
       toelichting van de context, nadere inhoudelijke duiding, et cetera) is groter. De com-
       plexiteit is realiteit, en vereist daarom aandacht van betrokkenen.” Op andere plaatsen
       in het onderzoek, zoals op pagina 20, 26 en 73, wordt de informatie van HVC aange-
       merkt als onvoldoende duidelijk en onvoldoende op maat gesneden, met name als het
       gaat om de doelgroep raden en raadsleden. Vraag is dan wel of het past bij de rol van
       HVC om raden en raadsleden te informeren, waar ook IPR Normag vaststelt (pagina
       72) dat het in principe de wethouder-aandeelhouder is die zorg moet dragen voor de
       gemeente-interne afstemming en communicatie. Het lijkt ons dat alleen desgevraagd
       HVC die rol kan vervullen, zie ook onze opmerking hieronder bij pagina 21.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -              54/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>       IPR Normag: de volgende paginagewijze reacties van HVC zijn door IPR Normag (op
       de hieronder aangegeven wijze) verwerkt in het rapport d.d. 7 maart 2014.

       Paginagewijs
       NB: enkele reacties hebben betrekking op achtereenvolgende citaten.

       6 “In lijn met de daarna gekozen en aangepaste strategie van HVC zijn in de afgelo-
       pen jaren diverse initiatieven ontplooid, zoals de bouw en exploitatie van een biover-
       gistingsinstallatie, sorteerinstallaties, slibverwerkingsinstallaties, deelnemingen in pro-
       jecten en organisaties op het gebied van zonne- en windenergie. Daardoor is de ver-
       houding tussen taken in het publiek domein en taken in de markt gewijzigd en daar-
       mee ook het risicoprofiel van de onderneming. De gemeenten staan daarbij garant
       voor verliezen en door HVC aangegane leningen.”

       Reactie HVC: Reeds begin jaren negentig is door de aandeelhouders gekozen voor
       het vormgeven van integraal ketenbeheer binnen HVC: het voeren van regie over alle
       schakels van het gemeentelijk afvalbeheer. Vrijwel alle aandeelhouders zijn op basis
       van deze strategie toegetreden. Alleen de genoemde participaties in specifieke duur-
       zame-energie-projecten zijn van recentere datum. Deze activiteiten vloeien voort uit
       de wens van aandeelhouders om via HVC ook duurzame-energie-activiteiten te ont-
       plooien. De feitelijke omvang van deze investeringen is relatief beperkt en bedraagt
       minder dan 10% van de balans.

       Reactie IPR Normag: De keuze van de aandeelhouders voor deze strategie wordt
       ook in de tekst van het rapport vermeld. Het gaat echter om meer dan alleen duurza-
       me energie (waarvan de omvang van investeringen op pagina 57 in de gemeen-
       schappelijke rapportage benoemd is), namelijk ook om de verhouding van publiek-
       privaat te verbranden afval. Daarmee is het risicoprofiel veranderd op basis van de
       door de aandeelhouders geaccordeerde strategie.

       6 “Tegelijkertijd staan de gemeenten op relatief grote afstand van de onderneming wat
       betreft invloed en zeggenschap”.

       Reactie HVC: Deze conclusie verhoudt zich niet tot de bevindingen op basis van ca-
       suïstiek. Gemeenten (en waterschappen) hebben binnen HVC een grote invloed en
       zeggenschap, zie ook hierna onder ‘paginagewijs’ 15. Tegelijkertijd kan er in een aan-
       tal gevallen materieel sprake zijn van beperkte beïnvloedingsmogelijkheden, omdat
       keuzes in het verleden soms een beperking van keuzevrijheid opleveren in het heden.
       Dit zijn twee verschillende aspecten.

       Reactie IPR Normag: In de tekst zal worden benadrukt dat gemeenten op relatief
       grote afstand staan, doordat er sprake is van een verplicht structuurregime en doordat
       een aantal gemeenten zich laat vertegenwoordigen door een gemeenschappelijke
       regeling via verlengd lokaal bestuur. In een niet-structuur overheids-NV hebben aan-
       deelhouders namelijk veel meer invloed en zeggenschap.

       10 “De beleidsvrijheid van (directie en management van) HVC ten aanzien van het
       starten en continueren van bedrijfsactiviteiten zoals afval be- en verwerking, grond-



100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC             - 7 mei 2014 -                55/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>       stoffen en energieproductie is zo ruim als dat de aandeelhouders zelf hebben be-
       paald. Deze was ruim door het (door de aandeelhouders) vaststellen van de strategie
       ‘van afval naar grondstoffen, energie en duurzaamheid’ maar is naderhand verder
       ingeperkt. Met name door het invoeren van vier investeringstypen waarvoor verschil-
       lende regimes en voorwaarden gelden ten aanzien van besluitvorming, gemeentelijke
       garantstelling en afbakening van risico’s.”

       Reactie HVC: De beleidsvrijheid van de directie is vanwege het vaststellen door aan-
       deelhouders van een andere strategie verruimd noch ingeperkt. De invoering van
       bijvoorbeeld het typologiemodel heeft vooral effect op de beleidsvrijheid van de Alge-
       mene Vergadering zelf: type-2-activiteiten (niet-wettelijke taken) kunnen uitsluitend
       worden ondernomen door aandeelhouders die daarvoor opteren, i.c. niet meer door
       het collectief bij meerderheid van stemmen.

       Reactie IPR Normag: Gegeven de door de algemene vergadering van aandeelhou-
       ders vastgestelde strategie is er een verdere inkadering aan de directie meegegeven
       ten aanzien van investeringen en de daaraan verbonden voorwaarden. Dit kader leidt
       tot een strenger regime voor besluitvorming over investeringen dan voorheen en be-
       perkt de handelingsvrijheid (i.c. beleidsvrijheid) van directie.

       10 “In de afgelopen jaren is sprake van een verschuiving van 'primair op de wettelijke
       of zorgtaken van de gemeente gerichte activiteiten' naar activiteiten die op indirecte
       wijze bijdragen aan gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen, zoals het participe-
       ren in ondernemingen voor zonne- of windenergie”.

       Reactie HVC: Het woord ‘verschuiving’ geeft een onjuist beeld, als gekeken wordt
       naar de feitelijke omzet van HVC op het gebied van duurzame energie die niet is ver-
       bonden aan het afvalbeheer (over 2013 4%). ” Meer correct zou zijn: “(..) worden aan-
       vullend op de ‘primair op de wettelijke of zorgtaken van de gemeenten gerichte inves-
       teringen, activiteiten ontplooit die op (..)”.

       Reactie IPR Normag: In de tekst wordt verschuiving vervangen door aangevuld met.
       Op pagina 57 zal worden verduidelijkt dat de totale omzet van HVC op het gebied van
       duurzame energie 20% bedraagt, waarvan circa 16% is gerelateerd aan afvalverwer-
       king en 4% aan andere (niet afval gerelateerde) duurzame energieproductie. Daarbij
       is nog geen rekening gehouden met de te verwachten energieproductie door bijvoor-
       beeld windpark Gemini dat nog operationeel moet worden.
       In de tekst zal de term ‘aanvullend’ worden overgenomen.

       11 “Ten aanzien van commerciële activiteiten c.q. het aanwenden van beschikbare
       installaties voor commerciële activiteiten zijn geen nadere afspraken gemaakt met en
       door de aandeelhouders.”

       Reactie HVC: Als basis voor de bouw van de AEC in Alkmaar, de ‘Huisvuilcentrale’,
       gold het door de provincie met instemming van de gemeenten vastgestelde Tweede
       Provinciaal Afvalstoffenplan. In dit plan werd de capaciteit van de nieuw te bouwen
       installaties vastgesteld op basis van het totale aanbod te verbranden afval uit het be-
       treffende verzorgingsgebied, zowel huishoudelijk als bedrijfsafval. Ook bij de capaci-



100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -              56/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>       teitsbepaling van nieuwe afvalverbrandingslijnen is de verhouding huishoudelijk af-
       val/bedrijfsafval zoals dat in de praktijk vrijkomt uitgangspunt geweest.

       11 “Het is niet duidelijk of bij vervangingsinvesteringen – waarmee bestaande installa-
       ties zoals afvalverbrandingslijnen in stand worden gehouden – vooraf de mogelijkheid
       of wenselijkheid van niet vervangen wordt onderzocht. Dit kan – met het oog op huidi-
       ge of
       te verwachten overcapaciteit – wel gewenst zijn.”

       Reactie HVC: Er vindt geen vervanging van verbrandingslijnen plaats. Een en ander
       is besproken in het onderzoek van FFact naar risico’s rond HVC aan de hand van
       door de aandeelhouders vastgestelde afvalaanbodscenario’s en in dat kader geadres-
       seerd (Herijking strategie 2013). De aanbevelingen op basis van dit onderzoek zijn
       integraal door de Algemene Vergadering overgenomen.
       Na de uitbreiding van de installatie in Alkmaar met een vierde lijn, is in 2007 besloten
       tot renovatie en uitbreiding van de AEC Dordrecht met een vijfde lijn. In dat kader is
       afgewogen welke verbrandingslijnen in aanmerking kwamen voor vervanging, renova-
       tie en/of sluiting. Concreet is besloten de twee oude lijnen 2 en 3 te sluiten en te ver-
       vangen door een nieuwe lijn 5. Voor het overige heeft zich ten aanzien van het beheer
       van de verbrandingsinstallaties geen situatie voorgedaan waar een dergelijke afwe-
       ging aan de orde zou kunnen zijn.
       De term ‘vervangingsinvesteringen’ heeft voor het overige uitsluitend betrekking op
       vervanging van componenten of het uitvoeren van werkzaamheden in het kader van
       het reguliere onderhoud, waarvan de investeringsomvang in relatie tot de boekwaarde
       van de installatie gering is. Dergelijk onderhoud heeft vanuit bedrijfseconomisch per-
       spectief in alle gevallen een positieve waarde. De daarmee gemoeide investerings-
       omvang wordt in het kader van de meerjareninvesteringsraming jaarlijks besproken
       met de Algemene Vergadering.

       Reactie IPR Normag: In de aangehaalde tekst in het rapport wordt aangegeven dat
       geen vervanging van verbrandingslijnen plaatsvindt.

       11 “Met betrekking tot de (financiële) risico’s rond afvalverbranding als gevolg van de
       te verwachten afname van het aanbod van huishoudelijk restafval, zijn aandeelhou-
       ders minder expliciet geïnformeerd. Het (meer) acquireren van restafval van bedrijven
       is voor HVC een belangrijke beheersmaatregel. In enkele gesprekken met aandeel-
       houders is behoefte geuit aan (financiële) meerjarenprojecties waarbij rekening wordt
       gehouden met de afname van het restafval en de mogelijkheden om bijvoorbeeld ver-
       werkingscapaciteit te reduceren.”

       12 “Een aantal aandeelhouders (individueel participerende gemeenten) geeft aan dat
       te weinig inzicht wordt geboden in met name de financiële consequenties en risico’s
       van verschillende (nieuwe) projecten en voorstellen voor de gemeente(n). Niet alleen
       op de korte termijn, maar ook op een langere termijn waarbij rekening wordt gehouden
       met relevante ontwikkelingen zoals de afnemende hoeveelheid restafval. Interview
       wethouder: “De huidige financiële projecties zijn te veel gebaseerd op extrapolatie”.”




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -              57/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>       Reactie HVC: Ten behoeve van de herijking van de strategie is met de aandeelhou-
       ders een intensief proces doorlopen, waarin elke aandeelhouder gelegenheid heeft
       gekregen zijn inbreng te leveren. In de betreffende casus wordt dit proces uitgebreid
       beschreven. Ter begeleiding van het onderzoek is door de aandeelhouders een uitge-
       breide klankbordgroep ingesteld, die de onderzoeksbureaus heeft geselecteerd en de
       onderzoeken heeft begeleid. In dat kader heeft de klankbordgroep meerdere af-
       valaanbodscenario’s (waaronder worst-case-scenario’s en de reductie van verwer-
       kingscapaciteit) geformuleerd, waarbij is onderzocht welke financiële effecten deze
       scenario’s zouden hebben op de exploitatie van HVC. Een van de conclusies van het
       onderzoek is dat HVC financieel robuust is.

       Reactie IPR Normag: Uit de typologie-discussie, het niet afbouwen van de garantstel-
       ling voor enkele jaren en gevoerde interviews komt naar voren dat het proces van
       herijking weliswaar goed is doorlopen, maar door een deel van de aandeelhouders
       niet onderschreven wordt (overigens ook de aandeelhouders die gevraagd hadden om
       deze herijking).

       12 “Naar aanleiding van onder andere de slechte economische situatie vindt in 2013
       door de aandeelhouders een interventie plaats en wordt de beoogde deelneming in
       Gemini teruggebracht naar 10%.”

       Reactie HVC: De reductie van het aandeel van HVC in Gemini is voor het eerst ter
       sprake gebracht door de directie. Op voorstel van directie en RvC is de overeenge-
       komen participatie van HVC in Gemini teruggebracht van 15 naar 10%.

       Reactie IPR Normag: De tekst wordt hierop aangepast. Dit betekent dat het terug-
       brengen van de omvang van de participatie geen interventie is geweest van aandeel-
       houders, maar van de directie en RvC.

       14 “De jaarrekening en het jaarverslag geven onvoldoende inzicht in de doelmatigheid
       en doeltreffendheid van de activiteiten”.

       Reactie HVC: Indien de aandeelhouders van oordeel mochten zijn dat de jaarreke-
       ning en het jaarverslag onvoldoende inzicht bieden in de efficiency en doeltreffendheid
       van de activiteiten, dan betreuren wij dat. Vanzelfsprekend is het mogelijk onze rap-
       portages op dit punt te verbeteren. Vanuit het belang dat wij hechten aan communica-
       tie met onze omgeving wordt hieraan voortdurend gewerkt.

       15 “Voorts constateren wij een tegenstrijdigheid in de tevredenheid over het bestu-
       ringsmodel. Er zijn enerzijds aandeelhouders die door IPR Normag zijn gesproken
       (wethouders van afzonderlijk deelnemende gemeenten en voorzitters van een ge-
       meenschappelijke regeling), die grotendeels tevreden zijn met de inrichting en functi-
       oneren van dit besturingsmodel. Anderzijds zijn er functionarissen zoals wethouders,
       ambtelijke adviseurs en raadsleden – zo blijkt uit gesprekken en documentenonder-
       zoek – die het besturingsmodel als complex ervaren, daar vragen bij hebben, en vin-
       den dat zij te weinig invloed en zeggenschap hebben in relatie tot de door de gemeen-
       te te dragen risico’s. IPR Normag kan deze kritische houding begrijpen en deelt deze.”




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC          - 7 mei 2014 -              58/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>       Reactie HVC: Zie hiervoor onder ‘Algemeen’ en ‘paginagewijs’ 6.

       Reactie IPR Normag: Zie reactie bij ‘Algemeen’ en pagina 6.

       15 “In het besturingsmodel sturen de aandeelhouders op relatief grote afstand.”
       “Naast de bevoegdheid van de aandeelhouders tot vaststelling van de jaarrekening
       (en daarmee het gevoerde beleid) worden de aandeelhoudende gemeenten c.q. de
       hen vertegenwoordigende functionarissen of gemeenschappelijke regeling actief be-
       trokken bij (de voorbereiding van) belangrijke besluiten. Ook waar dit formeel niet
       hoeft.”

       Reactie HVC: Kennelijk kan er onderscheid worden gemaakt tussen een formeel be-
       sturingsmodel en een feitelijk besturingsmodel zoals dat in de praktijk functioneert.
       Voor begrip van de reële invloed van aandeelhouders op het beleid van HVC is het
       goed dit onderscheid aan te brengen.

       Reactie IPR Normag: Dit zal in het rapport nog extra worden benadrukt.

       16 “In de afgelopen jaren heeft HVC zich ontwikkeld van afvalverwerker op het gebied
       van restafvalverbranding en gft verwerking tot energie, duurzaamheid en grondstof-
       fenbedrijf.”

       Reactie HVC: Zie ook onder ‘paginagewijs’ 10. Onder de noemer ‘energie, duur-
       zaamheid en grondstoffenbedrijf’ vallen bij HVC voor het merendeel de activiteiten ter
       uitvoering van wettelijk taken (afvalinzameling en afvalbe- en verwerking).
       Een belangrijk deel van de conclusies en aanbevelingen houdt verband met de onjuis-
       te vooronderstelling dat sprake is van een substantiële wijziging van activiteiten, en –
       in samenhang daarmee – van het risicoprofiel. Het anders benoemen van activiteiten
       (zoals ‘grondstoffen’ in plaats van ‘afval’) houdt ‘slechts’ een wijziging in van het doel
       van deze activiteiten: afvalinzameling, niet langer alleen in het kader van de volksge-
       zondheid ter verwijdering van afval uit de openbare ruimte, maar met veel nadrukkelij-
       ker oog voor en benutting van hergebruiksmogelijkheden. Zo vallen onder ‘Energie’
       onder meer de afvalverbrandings- en vergistingsinstallaties, waarin duurzame energie
       wordt geproduceerd die door aandeelhouders wordt afgenomen.

       Reactie IPR Normag: Zoals gezegd is het risicoprofiel van de onderneming in de loop
       van jaren – met goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders –
       veranderd. De afhankelijkheid van bedrijfsafval is groter geworden en zal naar ver-
       wachting in de toekomst verder toenemen (gelet op de doelstellingen van Rijksover-
       heid op gebied van reductie huishoudelijk restafval). Voorts is en wordt ‘duurzame
       energie’ een groter deel van de bedrijfsvoering van HVC en zijn de risico’s die daar-
       aan verbonden zijn anders dan de traditionele verbranding.
       De afhankelijkheid van HVC van financiële markten (waardoor de gemeentelijke ga-
       rantstelling eerder aangesproken kan worden), de toenemende afhankelijkheid van
       bedrijfsafval voor rendabele exploitatie van de verbrandingsinstallaties en de afzet van
       duurzame energie op eveneens dynamische markten, vormen een wijziging van het
       risicoprofiel.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -               59/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>       16 “Voorheen was sprake van een evidente en duidelijke betrokkenheid van de ge-
       meenten en de taakuitvoering van HVC voor grotendeels diezelfde gemeenten.”
       Reactie HVC: Het aantal gemeenten is in de loop van de jaren toegenomen, maar wij
       herkennen geen afname van betrokkenheid.

       16 “Als gevolg van besluiten – ook door de aandeelhouders - over de strategie en
       positionering heeft HVC een transitie doorgemaakt ‘van afval naar grondstoffen, ener-
       gie en duurzaamheid’.

       Reactie HVC: Alleen de aandeelhouders besluiten over de strategie en positionering
       van HVC. Ten aanzien van de veronderstelde transitie verwijzen wij naar het hiervoor
       gestelde.

       Reactie IPR Normag: Het bestuur doet voorstellen voor de te volgen strategie, de
       algemene vergadering van aandeelhouders stelt deze vast.

       16 “Dit betekent dat in de huidige situatie voor diverse bedrijfsactiviteiten van HVC
       geen sprake meer is van (directe) levering van activiteiten aan aandeelhoudende ge-
       meenten. Diverse vraagstukken rond investeringen en het functioneren van HVC heb-
       ben in de huidige situatie betrekking op een veel breder spectrum in een dynamische
       markt- omgeving. Deze situatie heeft geleid tot vragen bij gemeenteraden over het
       functioneren van het besturingsmodel én over de verbrede strategische positionering
       van HVC. De recente strategische herpositionering heeft dit niet volledig ondervan-
       gen.”

       Reactie HVC: De tekst suggereert, mede in relatie tot het gestelde onder ‘paginage-
       wijs’ 15, dat de recente strategische herijking onvoldoende gelegenheid zou hebben
       geboden aan de aandeelhouders om hun wensen ten aanzien van de strategie van
       HVC in te brengen. De feitelijke gang van zaken blijkens de bevindingen van het ca-
       susonderzoek, weerspreekt die suggestie. Dat een klein deel van de aandeelhouders
       ongelukkig is met het resultaat is een ander punt.

       Reactie IPR Normag: Zie het geen onder ‘Paginagewijs 15’ is beschreven.

       18 “Deze garantstelling is gemaximeerd op een omvang van circa € 670 miljoen. Het
       merendeel van de betreffende leningen (€ 625 miljoen) houdt verband met leningen
       ter financiering van afvalenergiecentrales voor de verwerking van (rest)afval en de
       levering van energie. Het overig deel betreft de slibverbrandingsinstallatie en stads-
       verwarming in Dordrecht en het warmtenet in Alkmaar.”

       Reactie HVC: Garantstelling voor financiering van de slibverbrandingsinstallatie vindt
       plaats door de waterschappen. Levering van energie is geen afzonderlijke activiteit die
       investeringen vergt, waarvoor derhalve ook geen garantstelling geldt.

       Reactie IPR Normag: Wij nemen het bovenstaande over; aanvulling op de reeds
       bestaande tekst.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -              60/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>       18 “Voorheen had de garantstelling betrekking op investeringen in installaties die gro-
       tendeels (70%) voor eigen gebruik door de gemeenten werden aangewend. Een ren-
       dabele exploitatie was daardoor goed gewaarborgd. In de huidige situatie is het ‘voor
       eigen gebruik’ aanwenden van de installaties gedaald tot 45%. Bij realisatie van de
       (Rijks) overheidsdoelstellingen op het gebied van afscheiding en grondstofhergebruik
       zal dit verder afnemen. Mogelijk halveren.”

       Reactie HVC: De verschillende afvalaanbodscenario’s zijn met hun financiële effecten
       uitgebreid aan de orde gekomen in het kader van de strategische herijking.

       Reactie IPR Normag: Zie reactie bij eerste punt pagina 12.

       20 “Verder is behoefte aan meer op maat gesneden informatie richting de gemeente-
       raden en meer tijd om deze informatie te behandelen. De door ons bestudeerde AvA-
       stukken zijn daarvoor te uitgebreid en onvoldoende toegespitst op de informatiebe-
       hoefte van raadsleden. Uit de interviews komt naar voren dat aandeelhouders een
       gebrek ervaren aan geschikte documenten om de raden mee te informeren. Positief is
       dat - indien daarom wordt verzocht - directie en/of commissarissen HVC een onder-
       steunende rol vervullen.”

        21 “De complexiteit van de onderwerpen en het speelveld vergt financiële, techni-
       sche, juridische en sectordeskundigheid van de aandeelhouder.”

       Reactie HVC: De behoefte die hier wordt geuit, is verklaarbaar. HVC richt zich qua
       informatievoorziening van aandeelhouders primair op de colleges en dagelijkse bestu-
       ren van de aandeelhouders. Gelet op de rolverdeling tussen de verschillende ge-
       meentelijke bestuursorganen ligt dit voor de hand. Het opstellen van informatiemateri-
       aal dat is toegespitst op vragen van raadsleden, vraagt maatwerk dat vooral kan wor-
       den geleverd door de colleges en de ambtelijk apparaten, op basis van hun expertise
       en gevoel voor politieke verhoudingen, waarbij HVC op verzoek inhoudelijke bijdragen
       levert.

       Reactie IPR Normag:
       Wij bevestigen met het onderzoek dat HVC zich qua informatievoorziening primair
       richt op aandeelhouders en dagelijks besturen van aandeelhoudende gemeenschap-
       pelijke regelingen. Indien we de relaties van aandeelhouder (c.q. de functionaris die
       de gemeente als aandeelhouder vertegenwoordigt), directie/bestuur en raad van
       commissarissen beschouwen, dan functioneert het besturingsmodel zoals afgespro-
       ken en vastgelegd in statuten, overeenkomsten en aanvullende besluiten.
       Het onderzoek is er echter op gericht inzicht te geven hoe en in hoeverre de gemeen-
       ten als organisatie (college, gemeenteraad, ambtelijk apparaat) zijn betrokken bij de
       besluitvorming omtrent visieontwikkeling en investeringsbeslissingen van de Huisvuil-
       centrale Alkmaar. Om deze reden is de aanbeveling gedaan.

       22 “Bij de werving, selectie en (directe) benoeming van 5 (van de 9) commissarissen
       door de clusters van aandeelhouders is geen sprake van een (onderling afgestemde)
       profielschets en functieprofielen.”




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -              61/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>       Reactie HVC: Voor alle commissarissen geldt een profielschets. Deze is voor het
       laatst besproken in de Algemene Vergadering van december 2013.

       Reactie IPR Normag: Wij passen dit aan in de tekst van het rapport.

       23 “Geconstateerd wordt dat er bij diverse betrokkenen nog wel vragen zijn en be-
       hoefte aan nader inzicht. Of dat dit inzicht er wel is, maar men het niet eens met de
       strategische positionering en de (risico) betrokkenheid van de gemeente.
       In deze uitgevoerde heroriëntatie is niet de principiële vraag beantwoord waarom op
       termijn HVC als overheidsbedrijf nodig is. Aanbevolen wordt om de noodzaak voor het
       handhaven van een overheidsbedrijf in deze vorm (in relatie tot de marktontwikkelin-
       gen, risico’s en het aandeel van marktactiviteiten) te heroverwegen.”

       Reactie HVC: In de opdracht voor het herijken van de strategie is door de aandeel-
       houders gesteld dat deze vraag op dat moment niet opportuun was. De missie/visie is
       vervolgens opnieuw bevestigd. Dit laat uiteraard onverlet dat door de aandeelhouders
       kan worden geoordeeld dat zo’n discussie nu wel opportuun is.

       24 “Hebben gemeenten voldoende politiek en financieel draagkracht om de financiële
       risico’s van HVC te kunnen dragen? Is een afvalverwerkingstarief – dat aan de ge-
       meenten in rekening wordt gebracht en bekostigd door middel van de afvalstoffenhef-
       fing – het beste instrument om algemene duurzaamheidsdoelstellingen mee te finan-
       cieren?”

       Reactie HVC: De veronderstelling dat de risico’s van investeringen in duurzame ener-
       gie worden afgewenteld op de afvalstoffenheffing is niet juist en wettelijk ook niet toe-
       gestaan. Indien de gemeente zelf een windmolen exploiteert, zullen de kosten en op-
       brengsten niet via de afvalstoffenheffing worden verrekend.

       Verwerking door IPR Normag in de tekst van het rapport: De tekst wordt gewij-
       zigd.

       26 “Stel een profielschets op voor de RvC (..)”

       Reactie HVC: Er is een profielschets, zie hiervoor ook onze reactie onder ‘paginage-
       wijs’ 22.

       Reactie IPR Normag: zie pagina 24.

       26 “Vergroot de invloed van de aandeelhouders op de meer zwaarwegende besluiten
       van de directie van HVC. Bijvoorbeeld ten aanzien van financiën en financiering, tarie-
       ven en bedrijfsstrategie.”

       Reactie HVC: De aandeelhouders stellen de strategie vast, ook ten aanzien van fi-
       nanciering en tarieven.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC            - 7 mei 2014 -              62/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>       Reactie IPR Normag: De reactie van HVC is juist. De aanbeveling van IPR Normag
       heeft echter tot strekking de aandeelhouder verdergaande bevoegdheden en invloed
       te geven dan op dit moment.

       45 “Investeringen waarmee een bedrag van meer dan € 5 miljoen is gemoeid, die niet
       in het jaarlijkse investeringsplan zijn opgenomen. Dit bedrag is bij besluit van de RvC
       verhoogd tot € 10 miljoen.”

       Reactie HVC: Het betreffende bedrag van € 5 miljoen is verlaagd naar € 1 miljoen.

       Reactie IPR Normag: Tekst wordt hierop aangepast en aangevuld:
       In juli 2007 heeft de RvC als volgt besloten inzake vervangingsinvesteringen:
            • Vervangingsinvesteringen worden opgenomen in het door de RvC goed te keu-
               ren jaarplan.
            • De in het jaarplan opgenomen investeringen worden in de kwartaalrapportages
               aan de RvC toegelicht waarbij wordt ingegaan op welke investeringen zijn ge-
               daan, tegen welke prijs en de planning.
            • Voor zover vervangingsinvesteringen niet in het jaarplan zijn opgenomen, wor-
               den deze separaat aan de RvC ter goedkeuring voorgelegd.
            • Voor zover vervangingsinvesteringen wel zijn geraamd, maar meer dan € 10
               miljoen bedragen, worden deze separaat met advies van de auditcommissie
               aan de RvC ter goedkeuring voorgelegd.

       Voorts is besloten dat alle niet-geraamde overige investeringen > € 1 miljoen vooraf
       ter goedkeuring aan de RvC dienen te worden voorgelegd. Verantwoording vindt
       plaats in directierapportages aan de RvC die elke vergadering worden geagendeerd.

       45 “Allereerst is van belang te melden dat alleen publiekrechtelijke organen (gemeen-
       te, gemeenschappelijke regeling, waterschap) aandeelhouder kunnen zijn van de
       vennootschap. Hiermee is een basis gelegd voor een beroep op de uitzonderings-
       grond voor verplichte aanbesteding, te weten ‘quasi inbesteding’ zodat de deelne-
       mende gemeenten zonder verplichte aanbesteding taken kunnen overdragen aan
       HVC.”

       Reactie HVC: Een tweede uitzonderingsgrond voor verplichte openbare aanbesteding
       betreft de vestiging van een exclusief recht.

       Reactie IPR Normag: Wij nemen bovenstaande tekst over in het rapport.

       49 ‘Planning en control cyclus (..)

       Reactie HVC: Als aanvulling op de genoemde overleggen: er vindt een plenair ambte-
       lijk en bestuurlijk vooroverleg per cluster van aandeelhouders plaats, alsmede een
       plenair vooroverleg voor financiële ambtenaren.

       Reactie IPR Normag: Uit verschillende interviews komt naar voren dat dit nog maar
       sinds kort de werkwijze is en dat deze vergaderingen niet altijd doorgang vinden.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC           - 7 mei 2014 -              63/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>       52,59 “De verwerking van het restafval geschiedt tegen tarieven welke door de RvC
       worden vastgesteld.”

       Reactie HVC: Het tarievenbeleid wordt de facto door de Algemene Vergadering vast-
       gesteld.

       Reactie IPR Normag: De te hanteren tarieven voor verwerking van restafval worden
       door RvC vastgesteld.

       54
       “Financiering van type 1 projecten vallen (altijd) onder de garantstelling (art. 9).”

       Reactie HVC: Financiering van type 1 projecten vindt plaats op basis van garantstel-
       ling indien daartoe door de Algemene Vergadering wordt besloten, afwegende de
       specifieke voor- en nadelen daarvan.

       Reactie IPR Normag: IPR Normag neemt bovenstaande tekst over.

       57
       “Met levering van energie genereerde HVC in 2012 circa € 50 miljoen aan omzet,
       waarvan 36% bij aandeelhoudende gemeenten.”

       Reactie HVC: Het restant van de geproduceerde energie wordt vrijwel geheel gele-
       verd aan de aandeelhoudende waterschappen. Daarmee wordt vrijwel 100% van de
       door HVC geproduceerde energie terug geleverd aan de gezamenlijke aandeelhou-
       ders (gemeenten en waterschappen).

       Reactie IPR Normag: Op basis van het jaarverslag wordt € 50 miljoen omzet gereali-
       seerd met de levering van energie. Naar aanleiding van de informatie door HVC, ver-
       strekt per mail op 12 december 2013 (Onderwerp: Vragen m.b.t. omzet aandeelhou-
       ders/verbrandingscapaciteit) is in het overzicht “2012 omzet afvalbeheer aandeelhou-
       ders” waaronder ook de waterschappen/slibverwerking, aangeven dat “omzet aan-
       deelhouders levering elektriciteit: circa € 18 miljoen” bedraagt.




100825 BIJLAGEN Regionaal rekenkameronderzoek HVC              - 7 mei 2014 -                  64/64
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>       Aan            :   Stuurgroep gezamenlijke rekenkamer(commissie)s

       Van            :   Drs. ing. P.M.J. de Bruin, M. Laan Msc (Manon) IPR Normag

       Datum          :   7 mei 2014      - onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014 -

       Betreft        :   Inventarisatie vestiging uitsluitend recht bij 19 betrokken gemeenten
                          inclusief reactie van HVC d.d. 30 april 2014



 1 INLEIDING
1.1   Doel van deze inventarisatie
      Voor aanbestedende diensten geldt een aanbestedingsplicht als zij opdrachten verstrek-
      ken die een drempelwaarde overschrijden. In beginsel rust er dan ook een aanbeste-
      dingsplicht op de aandeelhoudende gemeenten en gemeenschappelijke regelingen als zij
      de opdracht tot het verrichten van diensten aan HVC willen verlenen.

      Omdat de deelnemende gemeenten activiteiten en taken aan HVC (willen blijven) over-
      dragen zonder verplichting tot (Europese) aanbesteding, kan een beroep worden gedaan
      op een van de uitzonderingsgronden. De mogelijkheden zijn ‘inbesteden’ en/of een het
      vestigen van een ‘uitsluitend recht’.

      De Aanbestedingswet bepaalt dat aanbestedende diensten overheidsopdrachten voor
      diensten, zoals inzameling en verwerking van afval, onderhands kunnen gunnen aan
      andere aanbestedende diensten (zoals HVC), mits zij over een uitsluitend recht beschik-
      ken.

      Uitsluitende rechten kunnen op diverse wijzen van overheidswege worden verleend,
      variërend van een wet in formele zin of ander wettelijk voorschrift tot een vergunning of
      andersoortig besluit van een bestuursorgaan. In ieder geval moet er sprake zijn van ken-
      baarheid van het (publieke) besluit tot het vestigen van een uitsluitend recht.

      Als het uitsluitend recht is verleend dan mogen de aandeelhouders de overheidsopdrach-
      ten voor diensten onderhands aan HVC verstrekken.

      Op verzoek van de projectgroep “Gezamenlijk onderzoek naar de relatie tussen aandeel-
      houdende gemeenten en HVC” namens 17 rekenkamer(commissie)s, heeft IPR Normag
      geïnventariseerd bij de 19 betrokken gemeenten of een dergelijke uitsluitend recht aan
      HVC is verleend voor het be- en verwerken van huishoudelijk afval.




      100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014        1/17
      Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>1.2   Alleenrecht, bijzonder recht of uitsluitend recht?1
      De Aanbestedingswet (AW) definieert in art. 1.1 de termen uitsluitend- en bijzonder
      recht:

            • Een uitsluitend recht betreft een recht dat bij wettelijk voorschrift of bij besluit van
                een bestuursorgaan aan een onderneming wordt verleend, waarbij voor die onder-
                neming het recht wordt voorbehouden om binnen een bepaald geografisch gebied
                een dienst te verrichten of een activiteit uit te oefenen.

            • Een bijzonder recht is een recht dat bij wettelijk voorschrift of bij besluit van een
                bestuursorgaan aan een beperkt aantal ondernemingen wordt verleend en waarbij
                binnen een bepaald geografisch gebied:

                    o Het aantal van deze ondernemingen die een dienst mogen verrichten of een activiteit
                        mogen uitoefenen op een andere wijze dan volgens objectieve, evenredige en niet-
                        discriminerende criteria tot twee of meer wordt beperkt;

                    o Verscheidene concurrerende ondernemingen die een dienst mogen verrichten of een
                        activiteit mogen uitoefenen op een andere wijze dan volgens deze criteria worden
                        aangewezen; of

                    o Aan een of meer ondernemingen op een andere wijze dan volgens deze criteria
                        voordelen worden toegekend, waardoor enige andere onderneming aanzienlijk
                        wordt belemmerd in de mogelijkheid om dezelfde activiteiten binnen hetzelfde geo-
                        grafische gebied onder in wezen gelijkwaardige voorwaarden uit te oefenen.

      In de Memorie van Toelichting op de Aanbestedingswet staat ook een korte toelichting
      op beide begrippen op pagina 43. De term alleenrecht komt niet meer terug in de defini-
      ties van de Aanbestedingswet of in de Memorie van Toelichting. Waar art. 18 van de
      richtlijn 2004/18 spreekt over alleenrecht is dit in de Aanbestedingswet in art. 2.24a ver-
      vangen door ‘uitsluitend recht’.

      Art. 31 lid 1b richtlijn 2004/18 spreekt nog over alleenrechten. In het equivalent van deze
      bepaling in de Aanbestedingswet, art. 2.32, wordt daarentegen gesproken over uitslui-
      tende rechten.

      Ook wordt de term ‘exclusieve rechten’ wel gebezigd in de aanbestedingspraktijk. Deze
      term lijkt een containerbegrip voor uitsluitende, bijzondere en alleenrechten. In de defini-
      ties van de Aanbestedingswet komt deze term niet terug.




      1   Bron: Europa Centraal, Notitie ‘Veelgestelde vragen aanbesteden’, H 3, versie 22 april 2013.


      100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -           7 mei 2014             2/17
      Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre> 2 AANPAK EN UITKOMSTEN
2.1   Aanpak
      De door IPR Normag gevolgde aanpak omvat drie stappen:

      1. Op basis van een documentenonderzoek – waarbij gebruik is gemaakt van openbare
         bronnen zoals www.overheid.nl en de websites van de betreffende gemeenten, is ge-
         zocht naar bestuurlijke besluiten waarmee HVC een uitsluitend recht wordt verleend
         voor het verwerken van het huishoudelijk afval van de betreffende gemeente. De wel
         gevonden besluiten zijn bekrachtigd in de afvalstoffenverordening dan wel het daar-
         aan verbonden uitvoeringsbesluit.

      2. Directe uitvraag aan de ambtelijke contactpersonen van de gemeenten waarbij op
         basis van de uitkomsten in stap 1 geen besluit is gevonden waarmee expliciet een uit-
         sluitend recht voor verwerken van huishoudelijk afval is gevestigd.

         De volgende uitvraag is per email verstuurd:

         Geachte ….

         Naar aanleiding van een door een rekenkamer zelfstandig uitgevoerd lokaal onder-
         zoek naar de relatie tussen HVC de gemeente, heeft de stuurgroep van de gezamenlij-
         ke rekenkamercommissies aanleiding gezien om de volgende vraag aan IPR Normag
         te stellen:

         Inventariseer bij de 19 betrokken gemeenten of de gemeente (dan wel gemeenschap-
         pelijke regeling) een uitsluitend recht (ook wel alleenrecht of exclusief recht) heeft ge-
         vestigd voor de verwerking van verbrandbaar afval (en gft en eventueel andere afval-
         stromen) door HVC. U bent hierover onlangs ook geïnformeerd door de rekenkamer-
         commissie van uw gemeente.

          In de eerste stap heeft IPR Normag op basis van openbare bronnen zoals
         www.overheid.nl en de websites van de betreffende gemeenten gezocht naar eventue-
         le bestuurlijke besluiten waarmee HVC een uitsluitend recht wordt verleend. Voor uw
         gemeente is het volgende bekend:

           Overzicht van de al dan niet gevonden besluiten (zie matrix in volgend hoofdstuk)

         Uitsluitende rechten kunnen op diverse wijzen van overheidswege worden verleend.
         Omdat voor uw gemeente (op basis van deze eerste verkenning) geen besluit is ge-
         vonden waarmee expliciet een uitsluitend recht voor verwerken van huishoudelijk af-
         val is gevestigd, verzoeken wij u om aan te geven of, wanneer en op welke wijze een
         eventueel besluit is genomen tot het verlenen van een uitsluitend recht voor HVC
         voor het verwerken van huishoudelijk afval.

         In verband met de door de rekenkamercommissies gevraagde vlotheid, verzoeken wij
         u vriendelijk om uiterlijk donderdag 10 april uw reactie aan ons te mailen.

      100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014         3/17
      Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>   De volgende gemeenten hebben op deze mail gereageerd:

    Gemeente            Contactpersoon                    Reactie
    Smallingerland      Van der Veen, Faber               uitsluitend recht o.b.v. openbare bron gevonden
    Zaanstad            Cordeiro                          uitsluitend recht o.b.v. openbare bron gevonden
    Schagen             Q Schouten, Jeroen247             11-4-2014 telefonisch
    Purmerend           D Rientjes, A Hiemstra            10-4-2014 email
    Heiloo              Kaandorp, Strijker                10-4-2014 email
    Beverwijk           L. Bos, L. Maasdijk               10-4-2014 email
    Stede Broec         Lode, RKC SED                     10-4-2014 email
    Enkhuizen           Bakker, rkc SED                   9-4-2014 email
    Velsen              J de Waal, Neekens, Klinkenberg   9-4-2014 email
    Den Helder          Looije, RKC                       9-4-2014 email
    Urk                 Kapitein, Verhoeff                7-4-2014 telefonisch
    Noordoostpolder     M van Brussel, Duvivier           7-4-2014
    Texel               Berkelder, Mensink                geen
    Wormerland          Buiks, Meijer                     geen
    HHW                 E Schreiner, B Buis               geen
    Castricum           G. Zonneveld, E. Beentjes         geen
    Bergen              K. Boomstra                       geen
    Lelystad            Uil, Douma                        geen
    Drechterland        Van den Bos, rkc SED              geen

3. De uitkomsten van de inventarisatie (memorandum d.d. 16 april 2014) is voor een
   reactie aan de directie van HVC voorgelegd. De reactie van HVC per email-brief d.d.
   30 april vindt u in de bijlage.




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -        7 mei 2014                     4/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>3 UITKOMSTEN
  De uitkomsten van de inventarisatie vindt u in bijgevoegde tabel. Op basis van deze in-
  ventarisatie zijn vier categorieën gemeenten te onderscheiden:

     • Bij 2 gemeenten (Zaanstad, Smallingerland) is een besluit (verordening of uitvoe-
           ringsbesluit) waarbij expliciet het uitsluitend recht voor verwerken huishoudelijk
           afval aan HVC is toegekend.

     • Bij 2 gemeenten (Purmerend, Noordoostpolder) worden voorbereidingen getroffen
           om het uitsluitend recht voor verwerking aan HVC toe te kennen.

     • Bij 8 gemeenten is zowel bij de inventarisatie op basis van openbare bronnen als op
           basis van een gerichte uitvraag geen besluit bekend waarbij het uitsluitend recht
           voor verwerking expliciet is toegekend aan HVC.

     • Bij 7 gemeenten (Texel, Wormerland, Heerhugowaard, Castricum, Bergen, Lely-
           stad, Drechterland) is bij de inventarisatie op basis van openbare bronnen geen be-
           sluit gevonden waarbij het uitsluitend recht voor verwerking expliciet is toegekend
           aan HVC.

  Het feit dat op basis van deze inventarisatie bij een aantal gemeenten geen besluit (veror-
  dening of uitvoeringsbesluit) is gevonden waarbij expliciet het uitsluitend recht voor het
  verwerken van afval aan HVC is verleend, wil niet zeggen dat er geen uitsluitend recht is
  toegekend. Onder meer de volgende invalshoeken zijn daarbij relevant (waarbij met na-
  druk wordt vermeld dat geen nader onderzoek is gedaan naar de juridische haalbaar-
  heid):

     1. Bij een groot aantal gemeenten is een besluit gevonden waarbij het uitsluitend
           recht voor het inzamelen van huishoudelijk afval aan een bepaald partij wordt toe-
           gekend.
           De vraag is of met het aanwijzen van een inzamelorganisatie tevens een uitsluitend
           recht voor het verwerken van dit afval is gevestigd. Dit zou als volgt kunnen wor-
           den beredeneerd: De gemeente heeft conform de Wet Milieubeheer een wettelijke
           zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. Aan deze wettelijke zorg-
           plicht zou ook de zorg voor het be- en verwerken van het ingezamelde afval kun-
           nen worden verbonden.

     2. Mogelijk dat het vestigen van het uitsluitend recht aan HVC is bewerkstelligd via
           de Ballotage overeenkomst. Een aantal gemeenten verwijst in hun reactie hier ook
           naar.
           Aan het sluiten van deze overeenkomst ligt logischer wijs een (bestuurlijk) besluit
           van de betrokken gemeenten en gemeenschappelijke regeling ten grondslag. Met
           name artikel 12 lijkt een grond te kunnen vormen voor dit uitsluitend recht:. Arti-
           kel 12: De Aandeelhouders A zijn jegens elkaar en jegens de Vennootschap gehou-
           den het verbrandbare afval, alsmede het GFT-afval, dat door of namens een Aan-

  100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014         5/17
  Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>       deelhouder A wordt ingezameld of waarover hij anderszins de beschikking krijg,
       ter verwerking aan te bieden aan de Huisvuilcentrale.
       Voorwaarde op basis van de (huidige) aanbestedingswet is dat het besluit kenbaar
       moet zijn gemaakt: het moet derden duidelijk zijn aan wie het uitsluitend recht is
       verstrekt, en waarop het uitsluitend recht betrekking heeft.

   3. Ten tijde van de oprichting van HVC is het tweede Provinciaal Afvalstoffenplan
       1989- 1994 vastgesteld door Gedeputeerde Staten (op 13 februari 1989). In april
       1991 wordt HVC opgericht om een bijdrage te leveren aan de uitvoering van het
       tweede provinciaal afvalstoffenplan Noord-Holland. Dit plan stelde de voor de
       provincie benodigde afvalverwerkingscapaciteit vast, die door de deelnemende
       gemeenten gerealiseerd diende te worden.
       De beheerders van de verbrandingsinstallaties Alkmaar en Zaanstad zijn op grond
       van het tweede Provinciaal afvalstoffenplan aangewezen als initiatiefnemers voor
       de bouw van een nieuwe verbrandingsinstallatie. Na dit 2e Provinciaal Afvalstof-
       fenplan Noord-Holland (planperiode betreft 1989- 1994) gold de provinciale mili-
       euverordening waarin in de eerste tranches identieke verzorgingsgebieden werden
       aangewezen.
       Wellicht dat deze verordening(en) de juridische basis vormt/vormen voor een ‘uit-
       sluitend recht’ waarbij HVC is aangewezen als de AVI waarvan de betreffende
       gemeenten (verplicht) gebruik moeten maken voor de verwerking van het brand-
       baar huishoudelijk afval.




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014      6/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                  Bron                                            Opmerking

Bergen        Artikel 2. Aanwijzing inzamelende instanties                                           UITVOERINGSBESLUIT AFVALSTOFFEN-                Aangewezen voor de in-
                                                                                                     VERORDENING BERGEN 2011                         zameling HVC.
              Op grond van artikel 2, eerste lid, van de verordening wordt een inzameldienst
              aangewezen. Als inzamelaar op grond van artikel 2, tweede lid, van de verordening      http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd   Uitsluitend recht voor
              worden aangewezen: N.V. HVC voor de inzameling van componenten uit het huis-           r/xhtmloutput/Historie/Bergen%20%28NH%          verwerking niet expliciet
              houdelijk afval;                                                                       29/133343/133343_1.html                         genoemd.

Beverwijk     Artikel 12.3.1 Inzameldienst                                                           Algemene plaatselijke verordening 2013          Bevoegdheid (om inza-
                                                                                                                                                     meldienst aan te wijzen) bij
              1. Het college wijst de inzameldienst aan, die belast is met de inzameling van huis-   http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                                                                                                                                                     college.
              houdelijke afvalstoffen.                                                               r/xhtmloutput/Historie/Beverwijk/296161/29
                                                                                                     6161_2.html                                     Uitsluitend recht voor
              2. Het college van burgemeester en wethouders kan een andere instantie aanwijzen
                                                                                                                                                     verwerking niet expliciet
              als inzameldienst, voor zover dat in het belang is van een doelmatige verwijdering
                                                                                                                                                     genoemd.
              van de aangewezen afvalstoffen.

              “Onze gemeente heeft in het kader van het overgaan van ReinUnie naar HVC een           E-mail van dhr. L. Bos, d.d. 10 april 2014
              besluit genomen tot verstrekking van het alleenrecht aan HVC voor de inzameling
              van huishoudelijk afval per 1-1-12007.

              In dit besluit wordt niet gesproken over verlening van het alleenrecht voor de ver-
              werking van huishoudelijk afval.

              Onze gemeente is één van de gemeenten die deelneemt in de Gemeenschappelijke
              Afvalschap IJmond Zaanstreek welke is toegetreden tot de een zogenaamde Ballo-
              tageovereenkomst. Onze gemeente heeft een zogenaamde toetredingsverklaring op
              de ballotageovereenkomst getekend nadat onze aandelen in HVC die beheert wer-
              den door de gemeente Zaanstad destijds zijn overgedragen door de gemeente Zaan-
              stad aan de GR AIJZ..

              Voor het verbrandbare afval en gft-afval dat de inzamelaar HVC voor onze gemeen-
              te inzamelt, op grond van een Uitvoeringsovereenkomst (gesloten tussen HVC en
              de gemeente Beverwijk voor de afvalinzameling), geldt dit te beschouwen als door
              de GR AIJZ krachtens artikel 12 van de Ballotageovereenkomst aan HVC aangebo-



100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014                1/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                   Bron                                            Opmerking

              den verbrandbaar afval, respectievelijk gft-afval.

              Op grond van dit artikel kan mogelijk destijds verondersteld zijn dat het alleenrecht
              voor de verwerking al is bepaald en derhalve niet nogmaals een verlening voor een
              uitsluitend recht nodig is. Onze gemeente is destijds geadviseerd door De Blaauw &
              Blackstone over het verlenen van het uitsluitend recht. Zoals genoemd heeft dit
              geleid tot het verstrekken van een alleenrecht voor alleen de afvalinzameling.”

Castricum     Artikel 2 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                                Afvalstoffenverordening Gemeente Castri-        Bevoegdheid (om inza-
                                                                                                      cum 2012                                        meldienst aan te wijzen) bij
              1 Het college wijst de inzameldienst aan die belast is met het inzamelen van huis-
                                                                                                                                                      college..
              houdelijke afvalstoffen.                                                                http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                                                                                                      r/xhtmloutput/Historie/Castricum/78775/787      Uitsluitend recht voor
              2 Naast de inzameldienst kan het college andere inzamelaars aanwijzen die belast
                                                                                                      75_2.html                                       verwerking niet expliciet
              zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke afvalstoffen.
                                                                                                                                                      genoemd.
              3 Het college kan aan het inzamelen van huishoudelijke afvalstoffen voorschriften
              en beperkingen verbinden in het belang van de bescherming van het milieu.

              4 Paragraaf 4.1.3.3. van de Algemene wet bestuursrecht (positieve fictieve beschik-
              king bij niet tijdig beslissen) is niet van toepassing.

Den Hel-      Artikel 2 Aanwijzing inzameldienst (artikel 7 van de verordening)                       Inzamelbesluit huishoudelijke afvalstoffen      Aangewezen voor de in-
der                                                                                                   2011                                            zameling HVC.
              Als inzameldienst belast met de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen wordt
              aangewezen HVC INZAMELING.                                                              http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd   Uitsluitend recht voor
                                                                                                      r/xhtmloutput/Historie/Den%20Helder/3036        verwerking niet expliciet
              Artikel 3 Aanwijzen brengdepot (artikel 9 lid 1 onder d van de verordening) 1. Als
                                                                                                      44/303644_1.html                                genoemd.
              locatie waar binnen de gemeente huishoudelijke afvalstoffen met uitzondering van
              autowrakken kunnen worden achtergelaten wordt aangewezen: Het afvalbrengsta-
              tion van het HVC inzamelingoverlaadstation.

              “De gemeenteraad van Den Helder heeft bij de vaststelling d.d. 15 december 2008         E-mail van mr. Th. A. J. Koning, d.d. 9 april
              van de bij die gelegenheid gewijzigde Afvalstoffenverordening Den Helder 2006 in        2014




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014               2/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                   Bron                                            Opmerking

              artikel 7, derde lid van genoemde verordening de modaliteit van de vestiging van
              een alleenrecht voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen geïntroduceerd.

              Op 2 februari 2010 heeft het college van burgemeester en wethouders van Den Hel-
              der het navolgende besloten:

              (1) de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen aan te merken als een DAEB in
              de zin van artikel 86 EG-Verdrag;

              (2) met inachtneming van artikel 7, derde lid Afvalstoffenverordening Den Helder
              2006 voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen binnen de gemeente Den
              Helder een alleenrecht te vestigen en voor de uitoefening van dit alleenrecht als
              inzameldienst aan te wijzen de HV HVC te Alkmaar;

              (3) met inachtneming van artikel 7, vierde lid Afvalstoffenverordening Den Helder
              2006 de duur van dit alleenrecht vast te stellen op een periode van 10 jaar en wel
              van 1 januari 2010 tot 1 januari 2020;

              (4) voor de door NV HVC in het kader van de uitoefening van het alleenrecht te
              leveren prestaties aan te houden hetgeen daaromtrent privaatrechtelijk is vastgelegd
              in de met de NV HVC te sluiten Dienstverleningsovereenkomst;

              (5) in te stemmen met bijgevoegd concept-aanwijzingsbesluit, ingericht met in-
              achtneming van de Vrijstellingsverordening 2005/842/EG en artikel 25a tot en met
              25e Mededingingswet.”

              “In de Dienstverleningsovereenkomst inzake Afvalverwijdering tussen de gemeente         E-mail van mr. Th. A. J. Koning, d.d. 9 april
              Den Helder en de NV HVC d.d. 18 februari 2010 (considerans onder (B) wordt ver-         2014
              wezen naar de door de gemeente Den Helder samen met andere aandeelhouders
              van de NV HVC in 2002 gesloten Ballotageovereenkomst, waarin deze zich (vgl.
              artikel 12) hebben verplicht om al het verbrandbare afval, alsmede het gft-afval, dat
              door of namens de gemeente wordt ingezameld of waarover de gemeente anders-
              zins de beschikking krijgt ter verwerking aan te bieden aan HVC.”




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014               3/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                  Bron                                            Opmerking

Drechter-     Artikel 7 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                               Regionale Afvalstoffenverordening West-         Aangewezen voor de in-
land                                                                                                 Friesland 2012                                  zameling HVC.
              1. Als inzameldienst, belast met het ter uitvoering van de wet en deze verordening
                 inzamelen van afvalstoffen is aangewezen: N.V.HVC.                                  http://www.gr-                                  Uitsluitend recht voor
                                                                                                     caw.nl/Regionale_afvalstoffenverordening_2      verwerking niet expliciet
              2. Naast de inzameldienst kan het Dagelijks Bestuur andere inzamelaars aanwijzen
                                                                                                     012.pdf                                         genoemd.
                 die belast zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke af-
                 valstoffen.

Enkhuizen     Artikel 7 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                               Regionale Afvalstoffenverordening West-         Aangewezen voor de in-
                                                                                                     Friesland 2012                                  zameling HVC.
              1. Als inzameldienst, belast met het ter uitvoering van de wet en deze verordening
                 inzamelen van afvalstoffen is aangewezen: N.V.HVC.                                  http://www.gr-                                  Uitsluitend recht voor
                                                                                                     caw.nl/Regionale_afvalstoffenverordening_2      verwerking niet expliciet
              2. Naast de inzameldienst kan het Dagelijks Bestuur andere inzamelaars aanwijzen
                                                                                                     012.pdf                                         genoemd.
                 die belast zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke af-
                 valstoffen.

              Geen aanvullend besluit voor het uitsluitend recht voor verwerking van afval.          E-mail van dhr W. Bakker, d.d. 9 april 2014

Heerhu-       Artikel 2 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                               Afvalstoffenverordening 2013                    Bevoegdheid (om inza-
gowaard                                                                                                                                              meldienst aan te wijzen) bij
              1. Het college wijst de inzameldienst aan, die belast is met het inzamelen van huis-   http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                                                                                                                                                     college.
                 houdelijke afvalstoffen.                                                            r/xhtmloutput/Historie/Heerhugowaard/322
                                                                                                     144/322144_1.html
              2. Naast de inzameldienst kan het college andere inzamelaars aanwijzen die belast
                 zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke afvalstoffen.

              Artikel 2. Aanwijzing inzamelende instanties                                           Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening      Aangewezen voor de in-
                                                                                                     2013                                            zameling: eigen dienst.
              1. De gemeente Heerhugowaard wordt aangewezen als inzameldienst op grond van
                 artikel 2, eerste lid, van de verordening.                                          http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd   Uitsluitend recht voor
                                                                                                     r/xhtmloutput/Historie/Heerhugowaard/325        verwerking niet expliciet
              2. Als inzamelaar op grond van artikel 2, tweede lid, van de verordening worden
                                                                                                     446/325446_1.html                               genoemd.
                 aangewezen:




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014                4/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                 Bron                                            Opmerking

              a. de gemeente Heerhugowaard voor de inzameling van componenten uit het huis-
              houdelijk afval op afroep en op de gemeentewerf of bij het afvalbrengpunt

Heiloo        Artikel 7 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                              Afvalstoffenverordening van de gemeente         Bevoegdheid (om inza-
                                                                                                    Heiloo                                          meldienst aan te wijzen) bij
              1 Het college wijst de inzameldienst aan, die belast is met de inzameling van huis-
                                                                                                                                                    college.
              houdelijke afvalstoffen.                                                              http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                                                                                                    r/xhtmloutput/Historie/Heiloo/76808/76808_      Uitsluitend recht voor
              Artikel 14 lid 2
                                                                                                    2.html                                          verwerking niet expliciet
              Het college kan de inzameldienst en andere inzamelaars aanwijzen aan wie de in                                                        genoemd.
              het eerste lid aangewezen categorieën huishoudelijke afvalstoffen moeten worden
              aangeboden.

              “In de afvalstoffen verordening waaraan u refereert staat wie de inzamelende in-      E-mail van dhr. N. Bets, d.d. 10 april 2014
              stantie is voor bepaalde afvalstromen.

              Daar wordt dus bedoeld welk bedrijf (danwel de eigen organisatie) haalt het afval
              op en levert het af bij de verwerkende organisatie.

              De verwerking van het verbrandbare afval, alsmede GFT-afval is geregeld in de
              Ballotage-overeenkomst die de aandeelhouders gesloten hebben met de NV HVC.

              Een van de aandeelhouders is de VVI. Zoals u weet is Heiloo een van de partners
              binnen deze samenwerking VVI.

              Artikel 12 zegt:

              De aandeelhouders zijn jegens elkaar en jegens de Huisvuilcentrale gehouden het
              verbrandbare afval, alsmede het GFT-afval, dat door of namens een Aandeelhouder
              wordt ingezameld of waarover hij anderszins de beschikking krijgt, ter verwerking
              aan te bieden aan de Huisvuilcentrale.”

Lelystad      Artikel 2. Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                             Afvalstoffenverordening Lelystad 2010           Aangewezen voor de in-




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014               5/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                  Bron                                            Opmerking

              1. Het college wijst de inzameldienst aan, die belast is met het inzamelen van huis-   http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd   zameling HVC.
                 houdelijke afvalstoffen.                                                            r/xhtmloutput/Historie/Lelystad/132251/1322
                                                                                                                                                     Uitsluitend recht voor
                                                                                                     51_1.html
              2. Naast de inzameldienst kan het college andere inzamelaars aanwijzen die belast                                                      verwerking niet expliciet
                 zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke afvalstoffen.                                                    genoemd.

              Artikel 2. Aanwijzing inzamelende instanties                                           Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening
                                                                                                     2010 van de gemeente Lelystad
              1. Als inzameldienst op grond van artikel 2, eerste lid, van de verordening wordt
                 aangewezen Flevocollect Gemeenten NV gevestigd te Lelystad, een 100% doch-          http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                 terbedrijf van NV Huisvuilcentrale N-H, gevestigd te Alkmaar.                       r/xhtmloutput/Historie/Lelystad/60859/60859
                                                                                                     _1.html
              2. Als inzamelaar op grond van artikel 2, tweede lid, van de verordening worden
                 aangewezen: a. Flevocollect Gemeenten NV voor de inzameling van componenten
                 uit het huishoudelijk afval op afroep en op de gemeentewerf of bij het afval-
                 brengpunt;

Noord-        Artikel 2 lid 6                                                                        Afvalstoffenverordening Noordoostpolder         Aangewezen voor de in-
oostpolder                                                                                           2013                                            zameling HVC.
              Het college kan een alleenrecht verlenen als bedoeld in artikel 17 Besluit aanbeste-
              dingsregels voor overheidsopdrachten voor inzameling en verwerking van al het          http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd   Uitsluitend recht voor
              door of vanwege de gemeente ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen                    r/xhtmloutput/Historie/Noordoostpolder/253      verwerking niet expliciet
                                                                                                     153/253153_1.html                               genoemd.

              Als inzameldienst op grond van artikel 2, eerste lid, van de Afvalstoffenverordening   Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening
              wordt aangewezen: N.V. HVC.                                                            Noordoostpolder 2013
                                                                                                     http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
              Het besluit om alleenrecht aan HVC te verlenen, blijft uitdrukkelijk wel van kracht
                                                                                                     r/xhtmloutput/Historie/Noordoostpolder/253
                                                                                                     940/253940_1.html

              De volgende tekst is onbedoeld in het uitvoeringsbesluit achterwege gebleven: “Als     Telefonisch contact met de heer M. Brussel      Een aanpassing van het
              inzameldienst, als bedoeld in artikel 7, lid 1 Asv, is aangewezen: NV Huisvuilcen-     op 7 april 2014.                                uitvoeringsbesluit – waarin
              trale Noord-Holland. Het alleenrecht voor het inzamelen en afzet/verwerken van                                                         het uitsluitend recht wordt
              huishoudelijk afval, als bedoeld in artikel 33 Asv, is verleend aan: NV Huisvuilcen-                                                   verleend aan HVC - wordt



100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014                6/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                  Bron                                              Opmerking

              trale Noord-Holland.”                                                                                                                    inmiddels voorbereid.

Purme-        Artikel 3 Aanwijzing inzameldienst                                                     Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening        Aangewezen voor de in-
rend                                                                                                 van de gemeente Purmerend (2010)                  zameling Eigen dienst.
              (uitwerking artikel 7, eerste lid Afvalstoffenverordening)
                                                                                                                                                       Uitsluitend recht voor
              Als inzameldienst, belast met de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen, wordt
                                                                                                                                                       verwerking niet expliciet
              aangewezen de afdeling Uitvoering van de gemeente Purmerend
                                                                                                                                                       genoemd.

              “De door uw uit openbare bronnen opgehaalde informatie is correct. Er is door          E-mail van dhr. D. Rientjes, d.d. 10 april 2014   Binnen gemeente worden
              Purmerend geen expliciet besluit genomen tot het verlenen van een alleenrecht aan                                                        voorbereidingen getroffen
              HVC voor de verwerking van afvalstromen;                                                                                                 om het uitsluitend recht
                                                                                                                                                       voor verwerking aan HVC
              Impliciet is door Purmerend met de toetreding wel gekozen om dit recht aan HVC
                                                                                                                                                       toe te kennen.
              toe te kennen. Een kleine complicerende factor daarbij is dat met de toetreding tot
              HVC het nog doorlopende contract met AEB. Dit is door aanvullende afspraken
              tussen AEB en HVC afgevangen. Bij de toetreding tot HVC riep dit de vraag op of
              een alleenrecht wel gegeven kan worden als tegelijkertijd een eerder afgesloten
              contract nog doorloopt ;

              Momenteel worden binnen Purmerend voorbereidingen getroffen tot het expliciet
              vastleggen van een alleenrecht voor HVC voor diverse afvalstromen. D.w.z. een
              voorstel aan de raad om het alleenrecht aan HVC toe te kennen. We zullen daarbij
              ook het alleenrecht voor de bestaande afvalstromen die naar HVC gaan vastleggen.”

Schagen       Artikel 2 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                               Regionale afvalstoffenverordening 2010            Aangewezen voor de in-
                                                                                                     Milieudienst Kop van Noord-Holland                zameling HVC.
              1. Het Algemeen Bestuur wijst de NV Huisvuilcentrale Noord-Holland, gevestigd te
                 Alkmaar, aan als inzameldienst die belast is met het inzamelen van huishoudelij-    http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd     Uitsluitend recht voor
                 ke afvalstoffen.                                                                    r/xhtmloutput/historie/Zijpe/61715/61715_1.h      verwerking niet expliciet
                                                                                                     tml                                               genoemd.
              2. Naast de inzameldienst kan het Algemeen Bestuur andere inzamelaars aanwijzen
                 die belast zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke af-




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014               7/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                   Bron                                            Opmerking

                valstoffen.

              3. De regiogemeenten kunnen andere inzamelaars aanwijzen die belast zijn met het
                 afzonderlijk inzamelen van papier, glas en textiel.

Smallin-      Artikel 35 Uitsluitend recht tot verwerking                                             Afvalstoffenverordening gemeente Smallin-       Uitsluitend recht voor
gerland                                                                                               gerland 2006                                    verwerking expliciet ge-
              Ten behoeve van de verwerking van de door of vanwege de gemeente in de ge-
                                                                                                      http://www.smallingerland.nl/Int/Importban      noemd.
              meente ingezameld huishoudelijk restafval en groente-, fruit- en tuinafval heeft
                                                                                                      k/Afvalstoffenverordening-gemeente-
              N.V. Huisvuilcentrale Noord Holland het uitsluitend recht als bedoeld in artikel 17
                                                                                                      Smallingerland-
              Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten [ Stb. 2005/408], respectieve-
                                                                                                      2006.html?highlight=uitsluitend%2c%20recht
              lijk artikel 18 Richtlijn 218/2004/EG (L-134/114).
                                                                                                      &mode=full#98548

Stede         Artikel 7 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                                Regionale Afvalstoffenverordening West-         Aangewezen voor de in-
Broec                                                                                                 Friesland 2012                                  zameling HVC.
              1. Als inzameldienst, belast met het ter uitvoering van de wet en deze verordening
                 inzamelen van afvalstoffen is aangewezen: N.V.HVC.                                   http://www.gr-                                  Uitsluitend recht voor
                                                                                                      caw.nl/Regionale_afvalstoffenverordening_2      verwerking niet expliciet
              2. Naast de inzameldienst kan het Dagelijks Bestuur andere inzamelaars aanwijzen
                                                                                                      012.pdf                                         genoemd.
                 die belast zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke af-
                 valstoffen.

              “Als het goed is hebben wij een DVO tussen gemeenten en CAW waarin dit gere-            E-mail van mw. E. Lode, d.d. 10 april 2014
              geld is. Ik dacht uit 2004. De vraag heb ik bij het archief voorgelegd dus ik heb het
              exemplaar nog niet (althans nog niet getekende exemplaar) maar die stuur ik zo snel
              mogelijk naar jullie toe.”

Texel         Artikel 7 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                                Afvalstoffenverordening Texel                   Bevoegdheid (om inza-
                                                                                                                                                      meldienst aan te wijzen) bij
              1 Het college wijst de inzameldienst aan, die belast is met de inzameling van huis-     http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                                                                                                                                                      college.
              houdelijke afvalstoffen.                                                                r/xhtmloutput/Historie/Texel/70378/70378_1.
                                                                                                      html                                            Uitsluitend recht voor
              Artikel 14 lid 2
                                                                                                                                                      verwerking niet expliciet




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014               8/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                  Bron                                            Opmerking

              Het college kan de inzameldienst en andere inzamelaars aanwijzen aan wie de in                                                         genoemd.?
              het eerste lid aangewezen categorieën huishoudelijke afvalstoffen moeten worden
              aangeboden.

Urk           Artikel 2 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                               Afvalstoffenverordening Urk 2009                Aangewezen voor de in-
                                                                                                                                                     zameling: NV ROVA Ge-
              1 1. Als inzameldienst, belast met de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen,      http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                                                                                                                                                     meenten.
                wordt aangewezen: NV ROVA Gemeenten.                                                 r/xhtmloutput/Historie/Urk/97069/97069_1.h
                                                                                                     tml
              2 Naast de inzameldienst kan het college andere inzamelaars aanwijzen die belast
                zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke afvalstoffen.                                                     Uitsluitend recht voor
                                                                                                                                                     verwerking niet expliciet
              3 NV ROVA Gemeenten wordt aangewezen als exclusief gerechtigde tot en belast
                                                                                                                                                     genoemd.
                met de uitvoering van de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen.

              In telefonisch contact op 7 april met mevrouw Kaptein, is afgesproken dat zij verder   Telefonisch contact mevrouw Kaptein.
              zal zoeken naar het bedoelde besluit

Velsen        Artikel 2 Aanwijzing inzamelende instanties                                            Afvalstoffenverordening gemeente Velsen         Bevoegdheid (om inza-
                                                                                                     2009                                            meldienst aan te wijzen) bij
              1. Het college wijst de inzameldienst aan, die belast is met het inzamelen van huis-
                                                                                                                                                     college.
                 houdelijke afvalstoffen.                                                            http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
                                                                                                     r/xhtmloutput/historie/Velsen/174859/174859     Uitsluitend recht voor
              2. Naast de inzameldienst kan het college andere inzamelaars aanwijzen die belast
                                                                                                     _1.html                                         verwerking niet expliciet
                 zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke afvalstoffen.
                                                                                                                                                     genoemd.

              Gemeente Velsen heeft “geen alleenrecht gevestigd voor de verwerking van huis-         E-mail van dhr J. de Waal, d.d. 9 april 2014
              houdelijk afval. De enige ons bekende overeenkomst waarin is geregeld dat wij
              verplicht zijn aan HVC ons huisvuil en GFT aan te bieden, is de ballotage overeen-
              komst.”

Wormer-       Artikel 7 Aanwijzing inzameldienst en andere inzamelaars                               Afvalstoffenverordening                         Bevoegdheid (om inza-
land                                                                                                                                                 meldienst aan te wijzen) bij
              1. Het college wijst de inzameldienst aan, die belast is met de inzameling van huis-   http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014                9/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>Gemeente      Tekst                                                                                    Bron                                            Opmerking

                houdelijke afvalstoffen.                                                               r/xhtmloutput/Historie/Wormerland/98946/9       college.
                                                                                                       8946_1.html
              2. Naast de inzameldienst kan het college andere inzamelaars aanwijzen die belast                                                        Uitsluitend recht voor
                 zijn met het afzonderlijk inzamelen van categorieën huishoudelijke afvalstoffen.                                                      verwerking niet expliciet
                                                                                                                                                       genoemd.

Zaanstad      Artikel 2. Verlening alleenrecht en aanwijzing inzamelende instanties (afvalstoffen-     Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening      Uitsluitend recht voor
              verordening artikel 2, lid 1 en 2)                                                       Zaanstad 2010                                   verwerking expliciet ge-
                                                                                                                                                       noemd.
              1. Het college verleent een alleenrecht als bedoeld in artikel 17 van het Besluit aan-   http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvd
              bestedingsregels voor overheidsopdrachten voor de inzameling, het beheer en de           r/xhtmloutput/Historie/Zaanstad/153963/153
              verwerking van binnen de gemeente vrijkomende huishoudelijke afvalstoffen, zoals         963_1.html
              bedoeld in artikel 1.1, eerste lid Wet milieubeheer, alsmede voor gladheidbestrijding
              aan de naamloze vennootschap N.V. Huisvuilcentrale Noord-Holland ('HVC').




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014               10/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 1. REACTIE HVC




100825 Inventarisatie uitsluitend recht - inclusief reactie HVC -   7 mei 2014   1/17
Onder embargo tot 18:00 uur 15 mei 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>