<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Niet-gebruik
van de
algemene
bijstand
Een onderzoek naar de omvang,
kenmerken, langdurigheid en aanpak

30 april 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave


Infographic                                                                    4

Samenvatting                                                                   6

1           Inleiding                                                         10
1.1         Aanleiding                                                         10
1.2         Toezichtkader                                                      10
1.3         Algemene bijstand                                                  11
1.4         Onderzoeksvragen                                                   11
1.5         Methodologie deel 1: data-analyse                                  11
1.6         Methodologie deel 2: interviews                                    13
1.7         Leeswijzer                                                         13

2           Niet-gebruik: omvang en kenmerken van het inkomen                 14
2.1         Omvang niet-gebruik                                                14
2.2         Kenmerken van het inkomen                                          15

3           Kenmerken niet-gebruikers                                         18
3.1         Kenmerken totale groep niet-gebruikende huishoudens                18
3.2         Kenmerken niet-gebruikende huishoudens met weinig tot geen inkomen 22
3.3         Verklarend model                                                   24

4           Langdurig niet-gebruik                                            26
4.1         Omvang langdurig niet-gebruik                                     26
4.2         Kenmerken langdurig niet-gebruikers                               27

5           Beeld gemeenten en aanpak                                         30
5.1         Beeld niet-gebruik                                                30
5.2         Aanpak niet-gebruik                                               30
5.3         Belemmeringen in aanpak niet-gebruik                              31

6             Nawoord                                                         33

Bijlage I Selectiecriteria keuze regeling                                     34

Bijlage II Beschrijving methode                                               36

Bijlage III Absolute aantallen totale groep niet-gebruikers                   43

Bijlage IV Verklarend model                                                   45

Bijlage V Bestuurlijke reactie                                                47

Literatuurlijst                                                               50




                                        | 3 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Infographic


Onderzoek niet-gebruikalgemene
Onderzoek niet-gebruik algemene  bijstand
                               bijstand
Omvang niet-gebruik                                                                                Ken

                                                                                                   Inko
                                                                                                   100%

170.000                                                                         Niet-gebruik
                                                                                Gebruik
                                                                                                    90%
                                                                                                    80%
huishoudens                                                                                         70%
                                                                                                    60%
                               35%                                                                  50%

                                                            65%                                    40%
                                                                                                   30%
                                                                          320.000                  20%
                                                                                                    10%
                                                                           huishoudens
                                                                                                     0%


Circa een kwart van de niet-gebruikende
huishoudens heeft geen inkomen.




                                                                                                     e
                                                                                                   Ge
Beeld en aanpak niet-gebruik gemeenten


                 Geen tot slecht zicht op omvang              Aanpak voornamelijk passief,
                 niet-gebruik algemene bijstand.              gericht op informatieverstrekking.
                 Inschatting doelgroepen met                  Minderheid zoekt niet-gebruiker
                 hoog niet-gebruik laat zien dat              proactief op.
                 huishoudens met inkomen niet
                 altijd in beeld zijn als risicogroep.                                             Lan
                                                              Obstakels in aanpak
                                                              1. Identificeren niet gebruikers
                 Weinig aandacht voor                            lastig door AVG
                 niet-gebruik algemene bijstand.              2. Participatiewet is ingewikkeld
                                                              3. Zoekperiode voor jongeren




                                                    | 4 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>jstand
            Kenmerken groepen met hoog niet-gebruik

            Inkomen t.o.v. de bijstandsnorm is de sterkste voorspeller van niet-gebruik
            100%
                                                                                                                 Niet-gebruik
bruik        90%
             80%                                                                                                 Gebruik
             70%
             60%
             50%
             40%
             30%
00           20%
             10%
s                                                                                                           Niet-gebruik fors
              0%
                                                                             Inkomen t.o.v. bijstandsnorm   hoger naarmate
                                                                                                            het inkomen stijgt
                    en

                         0%

                                 0%

                                        0%

                                              0%

                                                     0%

                                                             0%

                                                                   0%

                                                                            0%

                                                                                   0%

                                                                                              %
                                                                                           00
                   m

                         t1

                               t2

                                      t3

                                             t4

                                                   t5

                                                          t6

                                                                  t7

                                                                        t8

                                                                                 t9
                ko




                                                                                                            t.o.v. bijstandsnorm
                                                                                         t1
                       to




                                    to




                                                               to
                                                   to
                              to




                                           to




                                                         to




                                                                        to

                                                                              to

                                                                                      to
               in

                     0




                                   20




                                                              60
                                                40
                            10




                                         30




                                                        50




                                                                       70

                                                                             80
              en




                                                                                   90
            Ge




                Niet-gebruik hoogst bij jongeren          Niet-gebruik hoog onder                      Niet-gebruik hoogst onder
 ief,
                <27 jaar:70%     en daalt bij             Europese migranten:    57%                                86%
                                                                                                       zelfstandigen:
 rekking.       oplopen leeftijd
bruiker


            Langdurigheid niet-gebruik

                Van de totale groep niet-gebruikers is

                33%
uikers
                                                                                 Langdurig niet-gebruikers vs
                                                                                 totale groep niet-gebruikers:
wikkeld
                                                                                 • Zijn ouder
eren            langdurig niet-gebruiker*                                        • Hebben vaker een inkomen
                gedurende minimaal 1 jaar niet-gebruiker


                                                               | 5 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Samenvatting

De algemene bijstand (Participatiewet) is het laatste inkomensvangnet dat we in Nederland hebben en is
daarom van cruciale betekenis bij het garanderen van bestaanszekerheid en het voorkomen van
armoede. Dit doel komt onder druk te staan wanneer rechthebbenden geen gebruik maken van hun
recht op algemene bijstand. De Inspectie heeft met behulp van analyse van CBS-microdata onderzoek
gedaan naar de omvang van het niet-gebruik van de algemene bijstand per 1 januari 2018 en de achter-
grondkenmerken van deze niet-gebruikende huishoudens.1 De Inspectie koos voor deze peildatum
vanwege de beschikbaarheid en volledigheid van de databestanden die nodig waren voor de analyse.2 De
Inspectie gaat ervan uit dat per 2021 (ten tijde van het verschijnen van deze rapportage) deze cijfers nog
steeds representatief zijn omdat niet-gebruik een structureel probleem is.3 Ook is op persoonsniveau
onderzocht in welke mate het niet-gebruik langdurig is.4 Inzicht in omvang en duur van het niet-gebruik
en kenmerken van de niet-gebruikers helpt beleidsmakers en de uitvoering om rechthebbenden beter te
bereiken en zo armoede te voorkomen, zeker wanneer dit kan worden aangevuld met inzicht in de
oorzaken van niet-gebruik. Daarnaast heeft de Inspectie middels interviews bij zeven gemeenten verkend
wat het beeld in de uitvoering zelf is van het niet-gebruik en wat gemeenten doen om niet-gebruik tegen
te gaan.

Op 1 januari 2018 telde Nederland 170 duizend huishoudens die waarschijnlijk recht hadden op algemene
bijstand en hier geen gebruik van maakten, dit komt neer op circa 35% van de rechthebbende huishou-
dens. Een derde van de groep niet-gebruikende huishoudens heeft in het geheel geen of een zeer beperkt
(geregistreerd) inkomen, tot maximaal 20% van de bijstandsnorm. De grootste groep niet-gebruikers,
twee op de drie, betreft dus huishoudens met een inkomen tussen 20% en 100% van deze norm. De
rechthebbende groep met inkomen heeft recht op een gedeeltelijke uitkering die het inkomen aanvult tot
de norm. Van alle onderzochte kenmerken hangt de hoogte van het inkomen het sterkst samen met het
niet-gebruik van de bijstand: niet-gebruik neemt duidelijk toe naarmate huishoudens een hoger inkomen
ten opzichte van de bijstandsnorm hebben. Verder geldt dat indien er sprake is van een inkomensbron,
het niet-gebruik het hoogst is onder zelfstandigen. Ook leeftijd is een sterke voorspeller van niet-gebruik.
Niet-gebruik is het hoogst onder jongeren tot en met 26 jaar en neemt af naarmate de rechthebbende
een hogere leeftijd heeft. Daarnaast constateert de Inspectie een hoge kans op niet-gebruik onder
thuiswonende meerderjarige kinderen en personen met een Europese migratieachtergrond. Tot slot,
onder jongeren tot en met 26 jaar, thuiswonende kinderen, personen met een Europese migratieachter-
grond en zelfstandigen bevinden zich naar verhouding veel niet-gebruikers met weinig tot geen inkomen.

De Inspectie heeft ook onderzocht in welke mate er sprake was van langdurig niet-gebruik. Daarvoor is
gekeken of personen die per 1 januari 2018 niet-gebruiker zijn ook niet-gebruiker waren op 1 oktober, 1
juli en 1 januari 2017. Dit levert een indicatie op van de personen die gedurende een jaar vóór het
peilmoment ook niet-gebruiker zijn, oftewel langdurig niet-gebruikers. Een derde van de niet-gebruikers
op 1 januari 2018 is langdurig niet-gebruiker, dit betreft 65 duizend personen. Het hebben van een te
hoog inkomen is de belangrijkste reden waarom men een jaar voor 1 januari 2018 nog geen recht had op
bijstand. Van de groep langdurig niet-gebruikers groep hadden 20 duizend personen geen inkomen of
slechts een inkomen tot 20% van de bijstandsnorm. Het aandeel ouderen is hoger onder de groep
langdurig niet-gebruikers in vergelijking met de totale groep niet-gebruikers. Ook het aandeel personen




1   Bijstand is een recht op huishoudniveau. De Inspectie volgt hierin de definitie van de Participatiewet.
2   De huidige coronacrisis vraagt om extra aandacht voor niet-gebruik gezien de grotere behoefte aan inkomensondersteu-
    ning. Gezien deze grotere behoefte is het aannemelijk dat de absolute omvang van het niet-gebruik in 2021 sowieso
    groter is dan in 2018.
3   Bijstand is een recht op huishoudniveau. De Inspectie volgt hierin de definitie van de Participatiewet.
4   Het langdurig niet-gebruik is onderzocht op persoonsniveau, omdat huishoudens gedurende het jaar kunnen veranderen.


                                                            | 6 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>met kinderen is hoger. Tot slot is het aandeel personen met een inkomen hoger onder de groep langdurig
niet-gebruikers, met uitzondering van het aandeel personen met een inkomen vlak onder de
bijstandsnorm.

De gesproken gemeenten geven aan geen tot weinig zicht te hebben op de omvang van niet-gebruik van
de bijstand binnen hun gemeente. De aanpak van niet-gebruik bij deze gemeenten beperkt zich tot
informatieverstrekking, grotendeels door het delen van informatie op hun website. Burgers worden in de
meeste gesproken gemeenten niet actief benaderd. Hier lijken meerdere redenen aan ten grondslag te
liggen. Niet-gebruik van de bijstand heeft tot nu toe nauwelijks beleidsaandacht gekregen binnen
gemeenten: gemeenten zetten in op mensen uit de bijstand krijgen. In sommige gemeenten worden
acties ingezet om (potentieel) niet-gebruikers op te sporen, bijvoorbeeld door samenwerking met het
UWV, woningbouwverenigingen en energieleveranciers waardoor potentiele niet-gebruikers bij gemeen-
ten in beeld komen.

Naast dat de gesproken gemeenten aangeven weinig aandacht te hebben voor niet-gebruik noemen ze
zelf drie belemmeringen in de aanpak van niet-gebruik: 1) De komst van de AVG heeft het moeilijker
gemaakt niet-gebruikers te identificeren en bereiken. 2) De Participatiewet wordt soms als ingewikkeld
ervaren waardoor voorlichting lastig is en het niet gemakkelijk is integraal met professionals op aanver-
wante terreinen samen te werken. 3) De zoekperiode voor jongeren is risicovol omdat daardoor jongeren
uit beeld kunnen verdwijnen.

De meeste gemeenten schatten in dat binnen hun gemeente met name jongeren en mensen met een
westerse migratieachtergrond een hoog niet-gebruik kennen. Een beperkter deel van de gemeenten
noemt de mensen die bewust afzien van hun recht op bijstand, mensen met een inkomen en zelfstandi-
gen als mogelijke niet-gebruikers. Deels komt het beeld bij gemeenten zelf van de groepen met een
verhoogde kans op niet-gebruik overeen met de bevindingen uit de data-analyses, hoewel het zicht op
deze groepen zeker niet bij alle gemeenten afdoende is om het niet-gebruik gericht tegen te kunnen
gaan.

Reflectie door Inspectie SZW
Bestaanszekerheid is één van de pijlers van het stelsel van Werk & Inkomen. De Inspectie vindt het
zorgelijk dat veel huishoudens als gevolg van niet-gebruik van de bijstand onder het sociaal minimum
uitkomen en roept daarom op tot een meer proactieve aanpak van niet-gebruik. De huidige coronacrisis
noopt tot extra aandacht voor het bereiken van rechthebbenden. Meer mensen lopen momenteel het
risico vanwege een verslechterde arbeidsmarktpositie in armoede te vervallen.

De Inspectie vindt de langdurig niet-gebruikers en de niet-gebruikers met weinig tot geen inkomen tot de
meest precaire groepen behoren, ook al zal een deel van deze groep er bewust voor kiezen om af te zien
van bijstand. De vraag die daarbij rijst is hoe deze huishoudens rond kunnen komen. Een kwart van de
niet-gebruikende huishoudens met weinig tot geen inkomen bestaat uit thuiswonende kinderen, het
aannemelijk is dat in ieder geval een deel van deze groep wordt onderhouden door de ouder(s). De
Inspectie vraagt ook aandacht voor de personen met meer inkomen (tot 100% van de bijstandsnorm).
Immers, het sociaal minimum representeert het minimum om in het eigen levensonderhoud te kunnen
voorzien. Een aanvulling tot aan dit minimum voorkomt dat mensen in armoede vervallen. Aangezien het
hebben van een inkomensbron de belangrijkste voorspeller is van niet-gebruik, is het des te opvallender
dat deze groep, met uitzondering van de zelfstandigen, niet door alle geïnterviewde gemeenten wordt
genoemd als risicogroep. Dit impliceert dat het niet-gebruik van mensen met een inkomen mogelijk nog
onvoldoende bekend is bij gemeenten.

De Inspectie signaleert dat niet-gebruik van de algemene bijstand nog te weinig onderkend wordt bij
gemeenten. De eerste stap naar een proactieve aanpak is bewustwording van het probleem. In het geval
van de SVB ziet de Inspectie dat bewustzijn van het bestaan van niet-gebruik leidt tot verschillende
manieren waarop burgers actief worden benaderd om op die manier het gebruik van regelingen te




                                                  | 7 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>stimuleren, zodat iedereen krijgt waar hij of zij recht op heeft. De gemeentelijke aanpak van niet-gebruik
lijkt, afgaande op de gevoerde gesprekken, vrij basaal en passief te zijn, dat is niet verrassend gezien de
geringe aandacht voor niet-gebruik.

De Inspectie vermoedt op basis van de analyse dat lokaal beleid wel degelijk van invloed is op het
tegengaan van niet-gebruik. Uit de analyse komt immers naar voren dat er sprake is van significante
verschillen in niet-gebruik van de algemene bijstand tussen gemeenten, die niet te verklaren zijn door
verschillen in de bevolkingssamenstelling van die gemeenten. Naast verschillen in type werk of cultuur,
zou het kunnen dat een verschil in gemeentelijk beleid rondom de uitvoering van de bijstand hieraan ten
grondslag ligt. In de literatuur wordt bevestigd dat de aanpak van de uitvoering ertoe doet. Corden
noemt dat elk aspect van de uitvoering invloed heeft op het niet-gebruik,5 Van Oorschot en de SVB
specificeren dit en benoemen het belang van een actieve rol van de uitvoering bij de aanpak van
niet-gebruik bijvoorbeeld in het persoonlijk opsporen van niet-gebruikers.6, 7

Een aantal gemeenten die de Inspectie heeft geïnterviewd noemen de komst van de AVG als belemme-
ring voor de aanpak van niet-gebruik van de bijstand, omdat de AVG de mogelijkheden voor informatie-
deling, bestandskoppelingen en daarmee het in beeld krijgen van niet-gebruikers beperkt. De onmoge-
lijkheid om binnen de privacywetgeving gebruik te maken van bestandskoppelingen wordt niet alleen in
deze rapportage maar ook door de Algemene Rekenkamer gesignaleerd in hun rapportage over ouder-
domsregelingen.8 Mogelijk kan vanuit het Rijk nog meer worden meegedacht onder welke voorwaarden
voldaan kan worden aan de privacywetgeving bij het actief in kaart brengen van niet-gebruikers. Er zijn
ook recente positieve ontwikkelingen. Zo is er per 1 januari 2021 vanwege de wijziging Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening meer mogelijk geworden qua informatiedeling. Deze wijziging geeft woningcorpo-
raties, energie- en drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars de mogelijkheid om gegevens van burgers
met betalingsachterstanden in een vroeg stadium uit te wisselen met gemeenten. Door deze wijziging
komen mogelijk ook niet-gebruikers van de bijstand eerder bij gemeenten in beeld. Daarnaast wijst de
Inspectie op de kansen die er op dit moment liggen om zelfstandigen beter te bereiken, de coronacrisis
heeft er middels de noodmaatregelen voor gezorgd dat zij beter bij gemeenten in beeld zijn.9

De Inspectie vraagt zich ook af welke rol de financieringssystematiek speelt bij het niet-gebruik van de
bijstand. Gemeenten financieren bijstandsuitkeringen uit de gebundelde uitkering van artikel 69 van de
Participatiewet. De financieringssystematiek beoogt uitstroom uit de uitkering te bevorderen. Door de
Inspectie is al vaker gewezen op de gerichtheid op kostenbeheersing op de korte termijn die uitgaat van
de prikkel in deze systematiek.10 Ook het Sociaal Cultureel Planbureau heeft hier in haar eindevaluatie van
de Participatiewet op gewezen.11

Voor zover bekend is het niet-gebruik van de bijstand niet eerder middels data-analyse in kaart gebracht.
De aannames en operationalisering van het vraagstuk maken dat de uitkomsten een zo precies mogelijke
benadering zijn van de omvang van de problematiek. Daarnaast heeft de Inspectie zoals gezegd met
zeven gemeenten gesproken, wat een eerste indicatie heeft opgeleverd van mogelijke knelpunten in de
uitvoering bij het tegengaan van niet-gebruik. In 2018 heeft de Inspectie een kwalitatief onderzoek
uitgevoerd naar de toegang en uitvoering van onder andere de algemene bijstand.12 Daaruit bleek dat
burgers veelal niet actief worden geattendeerd op een inkomensondersteunende voorziening. De
doorverwijzing bleek problematisch, professionals op aanverwante terreinen hebben veelal een gebrek


5    Corden, A. (1995b). Changing Perspectives on Benefit Take-Up. London: HMSO Social Policy Research Unit.
6    Oorschot, W. van (2000). Te nemen of te laten...: over niet-gebruik van inkomensondersteunende regelingen, In de
     marge. Het Sociaal Debat, deel 1. Den Haag: Elsevier.
7    SVB (2018). Naar een lager niet-gebruik. Amstelveen: SVB.
8    Algemene Rekenkamer (2019). Ouderdomsregelingen ontleed. Den Haag: Algemene Rekenkamer.
9    Inspectie SZW (2021a). Impact coronacrisis op stelsel van werk en inkomen. Den Haag: Inspectie SZW.
10 Inspectie SZW (2019). Evaluatie beschut werk. Den Haag: Inspectie SZW.
11   Echtelt, P. van, Sadiraj, K., Hoff, S., Muns, S., Karpinska, K., Das, D. & Versantvoort, M. (2019). Eindevaluatie van de
     Participatiewet. Den Haag: SCP
12   Inspectie SZW (2018). Hobbels op weg naar inkomensondersteuning: toegang en uitvoering inkomensondersteunende voorzieningen.


                                                                 | 8 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>aan kennis van de regeling of ze voelden onwennigheid om financiële zaken uit te vragen waardoor de
doorverwijzing naar een W&I-professional achterwege bleef. Daarnaast was er maar in beperkte mate
sprake van samenwerking en gegevensoverdracht. Dit beeld herkent de Inspectie grotendeels op basis
van de interviews met de gemeenten. Nader onderzoek is nodig om het perspectief van gemeenten
vollediger in beeld te krijgen, wat van belang is om niet-gebruik van de bijstand aan te kunnen pakken in
uitvoering en beleid.

Ook nader onderzoek onder niet-gebruikers zelf kan hieraan bijdragen, omdat hiermee beter zicht kan
worden verkregen op de redenen van het niet-gebruik. Uit de interviews met gemeentelijke functionaris-
sen komt weliswaar naar voren dat de voorwaarden voor het recht op bijstand veelal als bekend worden
verondersteld, maar de Inspectie betwijfelt op basis van bestaande literatuur over niet-gebruik of dit een
gerechtvaardigd uitgangspunt van gemeenten is.13 Zeker bij jongeren lijkt onwetendheid toch wel een
substantiële rol te spelen bij het hoge niet-gebruik onder deze leeftijdsgroep.14 Ook andere redenen
kunnen een rol spelen.

Meerdere gemeenten gaven aan dat mogelijk een deel van de niet-gebruikers mensen betreft die bewust
afzien van hun recht op bijstand. Mensen zijn vrij om van hun recht op bijstand af te zien. Het wordt
echter problematisch als mensen bewust geen aanvraag doen omdat zij opzien tegen de aanvraag,
bijvoorbeeld uit angst voor de complexiteit van de aanvraag of omdat ze bang zijn voor terugbetalen bij
wisselende inkomsten. Uit onze gegevens blijkt dat de inkomsten aardig kunnen fluctueren. Dat zou de
terughoudendheid die mensen in die situatie hebben dan inderdaad kunnen verklaren. Ook beperkingen
in het doenvermogen spelen mogelijk een rol bij het afzien van een uitvraag. Daarnaast kan schaamte
van invloed zijn op het afzien van een aanvraag, het aanvragen van een voorziening als bijstand kan als
stigmatiserend worden ervaren.15

Tot slot, de Inspectie vraagt zich af of de door enkele gemeenten benoemde benadering van burgers
mogelijk debet is aan de aversie van burgers om een bijstandsaanvraag in te dienen. Enerzijds zouden
gemeenten pro- actiever kunnen handelen en meer kunnen opereren vanuit vertrouwen, zonder daarbij
de balans in relatie tot rechtmatigheid uit het oog te verliezen. Anderzijds is de Participatiewet complex
en het fraudebeleid is vooralsnog streng. De focus op rechtmatigheid zou mensen kunnen afschrikken,
speelt niet-gebruik in de hand en ondermijnt daarmee mogelijk de doeltreffendheid van de algemene
bijstand. In welke mate dergelijke overwegingen daadwerkelijk meespelen bij niet-gebruikers is op basis
van de bevindingen in dit rapport nog onvoldoende hard te maken en zal zodoende nog nader moeten
worden onderzocht. Dit zou goed passen bij de actuele aandacht voor de balans tussen rechtmatigheid
en doeltreffendheid. Tegengaan van niet-gebruik van de bijstand vergt in elk geval een gezamenlijke
aanpak van zowel het Rijk als gemeenten.




13   Corden, A. (1995b). Changing Perspectives on Benefit Take-Up. London: HMSO Social Policy Research Unit.
14   SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-6733-615-4. Amsterdam:
     SEO.
15   Inspectie SZW (2018). Hobbels op weg naar inkomensondersteuning: toegang en uitvoering inkomensondersteunende voorzieningen.


                                                              | 9 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>1 Inleiding


1.1       Aanleiding
Inkomensondersteuning is een belangrijk instrument om armoede tegen te gaan en te verzachten.16 Het
doel van deze (aanvullende) voorzieningen is het voorkomen dat het inkomen van burgers en huishou-
dens onder het sociaal minimum terechtkomt. De doeltreffendheid van inkomensondersteuning staat in
de weg wanneer burgers geen gebruik maken van de voorziening(en) waar ze wel voor in aanmerking
komen. Niet-gebruik tegengaan draagt bij aan het voorkomen van armoede. Hiervoor is inzicht nodig in
het niet-gebruik van inkomensondersteunende voorzieningen.

Niet-gebruik is een hardnekkig probleem, diverse onderzoeken hebben aangetoond dat onderbenutting
structureel voorkomt.17, 18, 19 Bij niet-gebruik wordt onderscheid gemaakt tussen volledig en partieel
niet-gebruik.20 Bij volledig niet-gebruik ontvangt de rechthebbende de voorziening helemaal niet, bij
partieel niet-gebruik ontvangt de rechthebbende de voorziening slechts gedeeltelijk. Ook is er onder-
scheid tussen permanent en tijdelijk niet-gebruik. Bij permanent niet-gebruik ontvangt de rechtheb-
bende niets (of te weinig) gedurende de gehele periode waarin diegene recht heeft op de voorziening, bij
tijdelijk niet gebruik is hier een deel van de periode sprake van. De Inspectie richt zich in dit onderzoek op
volledig niet-gebruik.

De Inspectie brengt het niet-gebruik van de algemene bijstand (Participatiewet) in kaart. Deze regeling is
gekozen op basis van vooraf vastgestelde selectiecriteria (zie Bijlage I), waarbij is gekeken naar de
aanwezigheid van kenmerken die niet-gebruik bevorderen, de waarschijnlijke omvang van de populatie
rechthebbenden, al dan niet een precaire doelgroep, de hoogte van het gederfde bedrag bij volledig
niet-gebruik, al dan niet recent onderzoek over verschenen en of het mogelijk is om de regeling middels
data- analyse te onderzoeken.21 De Inspectie evalueert na de oplevering van dit rapport of het niet-
gebruik van inkomensondersteunende regelingen structureel op basis van data-analyse onderzocht kan
worden.



1.2       Toezichtkader
Dit onderzoek is onderdeel van het meerjarenprogramma Toezicht SUWI van de Inspectie SZW. De
wettelijke taak met betrekking tot het toezicht op het stelsel van werk en inkomen is verankerd in artikel
37 Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (SUWI). Inspectie SZW houdt structureel
toezicht op de doeltreffendheid van de uitvoering binnen het stelsel van werk en inkomen.
Inkomensondersteuning is één van de thema’s binnen het programma Toezicht SUWI. Bij inkomenson-




16 Onder inkomensondersteuning verstaat Inspectie SZW het geheel landelijke regelingen en het geheel aan gemeentelijke
   inkomensondersteunende voorzieningen.
17    SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-6733-615-4. Amsterdam:
      SEO.
18 Oorschot, W. (1996). Gedeelde verantwoordelijkheid: Over omvang en oorzaken van niet-gebruik van sociale zekerheid in
   Nederland. Sociale Wetenschap, 39, 1-32.
19 Wildeboer Schut, J. & Hoff, S. (2007). Geld op de plank. Niet-gebruik van inkomensvoorzieningen. SCP-publicatie 2007/11. Den
   Haag: SCP.
20 Wildeboer Schut, J. & Hoff, S. (2007). Geld op de plank. Niet-gebruik van inkomensvoorzieningen. SCP-publicatie 2007/11. Den
   Haag: SCP.
21    Deze selectiecriteria zijn grotendeels ontleend aan de selectiecriteria uit het SCP-rapport Geld op de plank (Wildeboer
      Schut & Hoff, 2007)


                                                             | 10 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>dersteuning verstaat de Inspectie onder doeltreffend het volgende: diegenen die recht hebben op een
voorziening krijgen deze ook. Een belangrijke indicator is dat er zo min mogelijk sprake is van
niet-gebruik.



1.3      Algemene bijstand
Het uitgangspunt van de Participatiewet is dat iedereen naar vermogen in de samenleving deelneemt
(participeert) en zoveel mogelijk in zijn eigen onderhoud voorziet. Het voornaamste doel is om zoveel
mogelijk mensen met arbeidsvermogen naar werk toe te leiden of daarbij te ondersteunen, bij voorkeur
naar betaald werk. Als iemand niet in staat is in zijn levensonderhoud te voorzien en geen aanspraak kan
maken op een andere, voorliggende voorziening, dan kan recht bestaan op een bijstandsuitkering. De
Participatiewet geeft een (aanvulling op het) inkomen tot het toepasselijke “sociaal minimum” (artikel 7).
De bijstand is het laatste vangnet.


1.4 Onderzoeksvragen
In dit onderzoek staat het niet-gebruik van de algemene bijstand centraal. Het doel van het onderzoek is
het in kaart brengen van de waarschijnlijke omvang van het niet-gebruik van de algemene bijstand is en
de achtergrondkenmerken van niet-gebruikers. Daarnaast focust de Inspectie zich ook op de langdurig-
heid van het niet-gebruik door te kijken of het niet-gebruik tijdelijk of langdurig van aard is. De langdu-
righeid van het niet-gebruik brengt de Inspectie in kaart omdat slechts een korte tijd geen gebruik maken
van een uitkering minder problematisch is dan wanneer iemand langdurig niet-gebruiker is.22 Ook
verkent de Inspectie wat gemeenten doen om het niet-gebruik tegen te gaan. Dit leidt tot volgende
onderzoeksvragen:

1.    Wat is de waarschijnlijke omvang van het niet-gebruik van de algemene bijstand?
2.    Wat zijn de achtergrondkenmerken van (niet-)gebruikers?
3.    In welke mate is er sprake van langdurig niet-gebruik?
4.    Wat doen gemeenten om het niet-gebruik tegen te gaan?

Onderzoeksvraag 1, 2 en 3 zijn beantwoord middels data-analyse (zie ‘Methodologie deel 1: data-
analyse’). Onderzoeksvraag 4 is beantwoord met behulp van interviews (zie ‘Methodologie deel 2:
interviews’).



1.5      Methodologie deel 1: data-analyse
Een burger heeft recht op een algemene bijstandsuitkering als deze voldoet aan de wettelijke voorwaar-
den. De volgende voorwaarden gelden:

•     Men woont rechtmatig in Nederland;
•     Men is 18 jaar of ouder;
•     Men heeft de AOW-leeftijd nog niet bereikt;
•     Men heeft niet genoeg inkomen (eigen of partner) of eigen vermogen om in zijn levensonderhoud te
      voorzien;
•     Men kan geen beroep doen op een andere voorziening of uitkering;
•     Men zit niet in de gevangenis of een huis van bewaring;
•     Men houdt zich aan de verplichtingen.




22 SVB (2018). Naar een lager niet-gebruik. Amstelveen: SVB.


                                                           | 11 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>De Inspectie bepaalde het waarschijnlijke aantal rechthebbenden van de algemene bijstand door een
data- analyse met CBS-microdata. Figuur 1 laat zien welke stappen zijn ondernomen om te bepalen of
iemand recht heeft op de algemene bijstand.

Figuur 1: Ondernomen data-analyse stappen om recht op bijstand te bepalen

                        Stap 1: Bepalen wie rechtmatig in Nederland woont op 1 januari 2018

                                 Stap 2: Huishoudens en aantal kostendelers bepalen

                                         Stap 3: Huishoudinkomen berekenen

                                              Stap 4: Vermogen bepalen

                       Stap 5: Scholieren, stakers en mensen met onbetaald verlof verwijderen

                                Stap 6: Gegevens over bijstandsuitkeringen toevoegen

                                       Stap 7: Jongeren en AOW’ers verwijderen

                                       Stap 8: Tijdelijke migranten verwijderen

                                  Stap 9: Inkomens- en vermogensgrens vaststellen

                                  Stap 10: Gebruikers en niet-gebruikers vaststellen



De onderzoekspopulatie bestond uit alle personen tussen de 18 jaar en de AOW-leeftijd die in Nederland
stonden ingeschreven op 1 januari 2018. De Inspectie koos voor deze peildatum vanwege de beschikbaar-
heid en volledigheid van de databestanden die nodig zijn voor de analyse. Het onderzoek kijkt niet naar
mensen boven de AOW-leeftijd, omdat het CBS op dit moment al bezig is met een onderzoek naar het
niet-gebruik van de aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO).23 Mensen waarvan de partner de
AOW-leeftijd heeft bereikt werden ook niet mee genomen, omdat ook zij recht hebben op AIO. Tot slot
werden de overige niet gerechtigden, zoals studenten en stakers, uit het analysebestand gefilterd.
Uiteindelijk leiden deze datahandelingen tot een bestand met potentieel rechthebbenden.

Bijstand is een recht op huishoudniveau. Daarom is niet-gebruik op huishoudniveau in kaart gebracht en
niet op persoonsniveau. Een gezamenlijk huishouden volgens de Participatiewet-definitie bestaat uit
maximaal twee personen. Mensen vormen alleen een gezamenlijk huishouden als zij volgens het CBS
partners zijn. Op een adres kunnen dus meerdere huishoudens voorkomen. Aan de hand van inkomens-
en vermogensgegevens werd vervolgens bepaald of iemand volgens de data recht had op bijstand.
Binnen de groep rechthebbenden werd vervolgens de uitsplitsing gemaakt naar gebruikers en
niet-gebruikers.

Vervolgens is onderzocht of mensen al langdurig geen gebruik maken van de algemene bijstand. Dit deed
de Inspectie op persoonsniveau en niet zoals de eerdere analyse op huishoudniveau. Het langdurig
niet-gebruik is onderzocht op persoonsniveau, omdat huishoudens gedurende het jaar kunnen verande-
ren. Het langdurig niet-gebruik heeft de Inspectie in kaart gebracht door de groep niet-gebruikers op
1 januari 2018 te volgen op drie peildatums. De drie extra peildatums zijn:

•   1 oktober 2017
•   1 juli 2017
•   1 januari 2017




23 Als de persoon de AOW-leeftijd passeert dan heeft de persoon geen recht meer op de algemene bijstand, maar op een
   AIO-uitkering.


                                                       | 12 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Op deze peildatums werd gekeken of de persoon toen ook al niet-gebruiker was, nog niet rechthebbend
was of toen wel een bijstandsuitkering had.24

Om de bandbreedte van het niet-gebruik aan te geven werd in dit onderzoek een brede definitie en een
smalle definitie gehanteerd. In de ruime definitie wordt vrijwel iedereen meegenomen. In de smalle
definitie werden jongeren zonder startkwalificatie en mensen die korter dan drie maanden in Nederland
stonden ingeschreven niet meegenomen. Een gedetailleerde beschrijving van de gebruikte methode is te
vinden in Bijlage II.



1.6 Methodologie deel 2: interviews
Na het uitvoeren van de data-analyse hebben er interviews plaatsgevonden met beleidsmedewerkers
van zeven gemeenten die zich bezighouden met de Participatiewet. Deze gemeenten zijn random
geselecteerd waarbij bij de selectie rekening is gehouden met de gemeentegrootte zodat er in ieder geval
zowel kleine (<50.000 inwoners), grote (>50.000 inwoners) als G4-gemeenten in de selectie zaten.
Topic-lijsten zijn opgesteld en dienden als leidraad tijdens de interviews. In de interviews was aandacht
voor het eigen beeld bij de gemeenten van het niet-gebruik van de bijstand, het percentage niet-gebruik
in die specifieke gemeente, wat gemeenten doen om niet-gebruik tegen te gaan en welke eventuele
belemmeringen daarbij een rol spelen.



1.7      Leeswijzer
Het volgende hoofdstuk gaat in op de omvang van het niet-gebruik van de algemene bijstand. Hierbij is
in kaart gebracht hoeveel huishoudens volgens de data recht hadden op een bijstandsuitkering en
hoeveel daar daadwerkelijk gebruik van maakten. Er is een uitsplitsing gemaakt van het niet-gebruik naar
een aantal kenmerken van het inkomen. Hoofdstuk 3 besteedt aandacht aan de kenmerken van niet-
gebruikende huishoudens. Daarnaast is er in dit hoofdstuk extra aandacht voor de achtergrondkenmer-
ken van de rechthebbenden met geen tot een zeer laag inkomen. Hoofdstuk 4 gaat over de mate waarin
sprake is van langdurig niet-gebruik van de bijstand en besteedt aandacht aan de achtergrondkenmerken
van langdurig niet-gebruikers. Ten slotte laat hoofdstuk 5 zien wat het beeld in de uitvoering zelf is van
het niet-gebruik en wat gemeenten doen om niet-gebruik tegen te gaan.




24 Het recht is getoetst op huishoudniveau, dus als een paar rechthebbend is dan zijn beide personen rechthebbend en zijn
   er twee observaties.


                                                         | 13 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>2 Niet-gebruik: omvang en kenmerken
  van het inkomen

In dit hoofdstuk presenteert de Inspectie de waarschijnlijke omvang van het niet-gebruik van de
algemene bijstand op basis van de uitgevoerde data-analyse. Vervolgens kijkt de Inspectie ook naar een
aantal kenmerken van het inkomen van niet-gebruikende huishoudens.



2.1                                            Omvang niet-gebruik
Figuur 2 laat zien wat de waarschijnlijke omvang van het niet-gebruik van de algemene bijstand is
volgens de smalle en brede definitie. In de brede definitie wordt (vrijwel) iedereen meegenomen. In de
smalle definitie worden jongeren zonder startkwalificatie en mensen die korter dan drie maanden in
Nederland stonden ingeschreven niet meegenomen. In de praktijk heeft een groot deel van deze twee
groepen namelijk geen recht op bijstand (zie bijlage II). Volgens de brede definitie kent Nederland 551
duizend huishoudens die recht hebben op een bijstandsuitkering, 38% van deze huishoudens ontvangt
geen bijstandsuitkering, oftewel 208 duizend huishoudens. Wanneer de Inspectie de smalle definitie
hanteert daalt het aantal huishoudens dat recht heeft op bijstand naar 490 duizend. Dit komt voorname-
lijk door het buiten beschouwing laten van de jongeren tot 27 jaar zonder startkwalificatie. Volgens de
smalle definitie zijn er 170 duizend huishoudens die waarschijnlijk recht hebben op bijstand en hier geen
gebruik van maken, dit komt neer op circa 35% van de rechthebbende huishoudens.

De Inspectie SZW gaat bij de verdere weergave van de resultaten uit van de smalle definitie omdat op
deze manier het risico wordt beperkt dat mensen ten onrechte als rechthebbend worden aangemerkt. Dit
zorgt voor een lichte onderschatting van het niet-gebruik bij jongeren tot 27 jaar en mensen die korter
dan drie maanden in Nederland verblijven.

Figuur 2: Absolute en relatieve (niet-)gebruik bijstand per huishouden – brede versus smalle definitie

                                              600
 Aantal rechthebbende huishoudens (x 1.000)




                                                                      62%
                                              500
                                                                                                 65%

                                              400


                                              300


                                              200


                                              100                     38%
                                                                                                 35%
                                                0
                                                                 Brede deﬁnitie            Smalle deﬁnitie
                                                     Niet-gebruik    Gebruik

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* In de smalle definitie worden de jongeren tot 27 jaar zonder startkwalificatie en mensen die korter dan drie maanden in Nederland zijn
niet meegenomen.




                                                                                  | 14 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>2.2 Kenmerken van het inkomen
Niet-gebruik fors hoger naarmate het inkomen stijgt
Een bijstandsuitkering is bedoeld om het huishoudinkomen aan te vullen tot het sociaal minimum
(bijstandsnorm). Dit impliceert dat de bijstandsuitkering waar huishoudens recht op hebben lager is
naarmate het inkomen uit andere bronnen hoger ligt. Figuur 3 laat zien dat rechthebbenden minder snel
gebruik maken van de bijstand naarmate ze een hoger inkomen hebben. Het huishoudinkomen is afgezet
ten opzichte van de voor het huishouden geldende bijstandsnorm. Het niet-gebruik van huishoudens
zonder (geregistreerd) inkomen25 anders dan bijstand is 15%, daar waar het niet-gebruik 93% is onder
huishoudens met een inkomen ter hoogte van 90 tot 100% van de bijstandsnorm. Het ligt voor de hand
dat hoe hoger het inkomen is, hoe vaker rechthebbenden bewust af zullen zien van het aanvragen van
bijstand, omdat de baten (aanvulling inkomen tot bijstandsnorm) onvoldoende opwegen tegen de
kosten (administratie lasten, verplichtingen, etc.). Het hoge niet-gebruik in de groepen met een hoger
percentage inkomen ten opzichte van de bijstandsnorm zal deels ook te verklaren zijn omdat dit relatief
vaak groepen zijn waar wisselende inkomsten ervoor zorgen dat men de ene maand wel en de andere
maand geen recht heeft op bijstand. De genoemde kosten-baten afweging zal hierbij nog eerder tot het
afzien van aanvraag leiden. De zogeheten transactiekosten wegen dan niet op tegen de moeite die het
kost om de uitkering te krijgen. Dit speelt met name bij relatief kleine bedragen waar wellicht de tijd en
moeite van de aanvraag van de uitkering niet opwegen tegen het financiële voordeel. Daarnaast kan men
bang zijn dat de uitkering terugbetaald dient te worden. Risicomijdende huishoudens zullen daarom geen
bijstandsuitkering aanvragen.26 De systematiek van de bijstand kan belemmerend werken, niet alleen als
het aanvraagproces als ingewikkeld wordt ervaren maar ook doordat een bijstandsuitkering niet met
terugwerkende kracht kan worden aangevraagd. De Inspectie vermoedt dat in alle categorieën enige
mate van zwartwerken voorkomt.

Figuur 3: Niet-gebruik bijstand naar het percentage inkomen t.o.v. de bijstandsnorm

     90 tot 100%                                                 93%                                       7%
      80 tot 90%                                             82%                                         18%
      70 tot 80%                                        7%                                         28%
      60 tot 70%                                  68%                                              32%
      50 tot 60%                              61%                                             39%
      40 tot 50%                            56%                                          44%
      30 tot 40%                           52%                                          48%
      20 tot 30%                         48%                                           52%
      10 tot 20%                        43%                                            57%

        1 tot 10%            19%                                                81%

  Geen inkomen            15%                                                  85%

                    0%                 20%                 40%                   60%         80%               100%

                      Niet-gebruik            Gebruik
Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Een overzicht van de absolute aantallen is terug te vinden in Bijlage III.

Uit de interviews blijkt dat enkele gemeenten ook zien dat het niet-gebruik oploopt naarmate het
inkomen stijgt. Een gemeente noemt dat ze dit vooral zien bij mensen met wisselende inkomsten: “Het
systeem is bureaucratisch. Als een briefje niet goed is ingevuld, wordt de uitkering geblokkeerd, terwijl de huur wel moet
worden betaald. Mensen laten zo’n aanvullende uitkering dan maar zitten, het is te lastig en onzeker.” Deze gemeente
haalt aan dat hierin ook de toon van de brieven en beschikkingen mogelijk een rol speelt.


25 ‘Zonder inkomen’ houdt in dat er of €0 inkomen geregistreerd staat; ‘zonder geregistreerd inkomen’ houdt in dat er geen
   inkomen bekend is.
26 CPB (2019). Gebruik (en niet-gebruik) van toeslagen in Nederland. Den Haag: CPB.


                                                                   | 15 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Communicatie met een meer juridische toon in plaats van een meer alledaags taalgebruik kan mensen
afschrikken om een bijstandsuitkering aan te vragen, dit geldt niet alleen voor mensen met wisselende
inkomsten maar ook voor andere rechthebbenden.

Figuur 4 laat zien dat de helft van de niet-gebruikende huishoudens een inkomen heeft van minimaal
60% van de bijstandsnorm. Met name de groep niet-gebruikende huishoudens met een inkomen van
minimaal 80% van de bijstandsnorm is relatief groot (33%).27 De andere helft van de niet-gebruikers
heeft een inkomen onder de 60% van de bijstandsnorm, bestaande uit ruim een kwart met een inkomen
onder de 60% van deze norm (maar wel een inkomen) en 23% die in het geheel geen inkomen heeft.
Hieruit kan geconcludeerd worden dat een groot deel van de niet-gebruikers de beschikking heeft over
dusdanig andere inkomstenbronnen, dat slechts recht bestaat op een in omvang beperkte inkomensaan-
vulling. Daarnaast is een aanzienlijke groep van niet-gebruikers met inkomsten die fors onder het sociaal
minimum liggen. In paragraaf 3.2 zullen we nader inzoomen op de groep niet-gebruikers zonder
noemenswaardig inkomen.

Figuur 4: verdeling niet-gebruikende huishoudens naar het percentage inkomen t.o.v. de bijstandsnorm




                                                  23%

           33%                                                                 Geen inkomen
                                                                               tot 20%
                                                                               20 tot 40%
                                                                               40 tot 60%
                                                           10%
                                                                               60 tot 80%
                                                                               80 tot 100%
                                                      7%
                      17%               10%



Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Een overzicht van de absolute getallen is terug te vinden in Bijlage III.

Niet-gebruik hoger bij een inkomstenbron; hoogst onder zelfstandigen
Uit Figuur 4 blijkt dat het grootste deel (zo’n driekwart) van de niet-gebruikende huishoudens wel andere
inkomsten heeft. Het gaat om inkomsten uit een dienstbetrekking, als zelfstandige of vanuit een andere
uitkering. Figuur 5 presenteert het absolute en relatieve gebruik en niet-gebruik van deze groepen met
alternatieve inkomstenbronnen. De figuur laat ten eerste zien dat het absolute aantal niet-gebruikende
huishoudens met een huishoudlid dat werknemer is onder deze groepen het grootst is, daarna volgen de
huishoudens met een huishoudlid met uitkering (anders dan bijstand) en huishoudens met een huis-
houdlid dat zelfstandige is. Ten tweede illustreert Figuur 4 het niet-gebruik naar inkomensbron. Voor alle
drie de onderscheiden inkomensbronnen geldt dat het niet-gebruik relatief hoog is, afgezet tegen het
landelijk gemiddelde niet-gebruik percentage (35%). Dit is in lijn met de bevindingen bij Figuur 2, waar
geconcludeerd werd dat niet-gebruik vooral bij huishoudens met substantiële andere inkomsten relatief
vaak voorkomt.

Het aandeel niet-gebruik is het hoogst onder huishoudens met een huishoudlid dat zelfstandige is: 86%.
Uit de interviews met de gemeenten blijkt dat zij dit veelal een lastige groep vinden om te bereiken.
Mede doordat zelfstandigen zelf vaak denken geen recht te hebben op bijstand. Daarnaast noemen deze


27 In de categorie 80 tot 100% van de bijstandsnorm kunnen ook huishoudens in zitten die net geen recht hebben. De
   methode die de Inspectie gebruikt in dit onderzoek is een zo precies mogelijk benadering. Er blijft echter een foutmarge
   waardoor het percentage in deze categorie in het echt mogelijk iets lager of hoger kan uitpakken.


                                                                   | 16 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>gemeenten ook dat zelfstandigen soms te trots zijn om bijstand aan te vragen, waardoor ze een
dergelijke aanvraag lang uitstellen. Dit wordt bevestigd in een rapportage van de Inspectie naar zelfstan-
digen en bestaanszekerheid.28

Maar ook onder degenen die gebruik maken van een andere uitkering dan bijstand is het niet-gebruik
met 74% fors. Dit zijn huishoudens met personen met bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheid-,
ziektewet-, Wajong- of WW-uitkering die daarmee een inkomen onder het sociaal minimum hebben.
Voor deze uitkeringen geldt wel dat deze mensen mogelijk (deels) recht hebben op een voorliggende
voorziening, namelijk een toeslag op basis van de Toeslagenwet. Het hoge niet-gebruik onder mensen
met een uitkering (anders dan bijstand) kan daardoor deels een indicatie van niet-gebruik van de
Toeslagenwet zijn in plaats van niet-gebruik van de algemene bijstand. Dit is aannemelijk omdat uit een
enquête van de Inspectie SZW onder uitkeringsgerechtigden29 blijkt dat 51% van de Wajongers en 53%
van de WW’ers onbekend is met het bestaan van de Toeslagenwet. Een nuancering hierbij is dat lang niet
alle Wajongers en WW’ers recht hebben op een toeslag. Het is niet bekend hoe groot de bekendheid van
de Toeslagenwet is, specifiek onder rechthebbenden hiervan.

Figuur 5: percentage niet-gebruik bijstand per huishouden naar inkomensbron


           Zelfstandige                     86%               14%

            Uitkering                           74%                             26%
 (anders dan bijstand)

            Werknemer                                  65%                                      35%

                            0                20000               40000                60000        80000              100000
                            Niet-gebruik            Gebruik


Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Het gaat om huishoudens waarvan minstens een persoon een inkomen ontvangt uit de inkomensbronnen werknemer, uitkering
anders dan bijstand en als zelfstandige. Onder uitkering (anders dan bijstand) vallen o.a. uitkeringen als WW, ZW, Wajong. In een
huishouden kunnen dus meerdere inkomensbronnen aanwezig zijn.
** Een overzicht van de absolute aantallen is terug te vinden in Bijlage III.


Ook werknemers kennen een hoog niet-gebruik (65%). Absoluut gezien is dit de grootste groep. Extra
uitsplitsingen op het niet-gebruik van de werknemers tonen aan dat het percentage niet-gebruik onder
werknemers met een vast contract (66%) niet substantieel afwijkt van het percentage niet-gebruik onder
werknemers met een tijdelijk contract (65%) en een oproep- of uitzendcontract (67%). Absoluut gezien is
onder de werknemers die niet-gebruiker zijn de groep met een uitzend- of oproepkrachtcontract het
grootst (22 duizend), daarna volgen de werknemers met een tijdelijk contract (18 duizend) en de
werknemers met een vast contract (17 duizend).




28 Inspectie SZW (2020). Zzp’ers en bestaanszekerheid, een verkenning. Den Haag: Inspectie SZW.
29 Inspectie SZW (2021b). Klantenenquête 2021. Den Haag: Inspectie SZW. (nog niet openbaar)


                                                                  | 17 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>3 Kenmerken niet-gebruikers

Dit hoofdstuk richt zich op de achtergrondkenmerken van niet-gebruikers van de algemene bijstand.
Daarnaast wordt extra aandacht besteed aan de achtergrondkenmerken van de groep niet-gebruikers
met geen tot een zeer laag inkomen. Het hoofdstuk sluit af met het beschrijven van de belangrijkste
resultaten uit een toets van het verklarend model, dit model brengt de samenhang in kaart tussen de
(achtergrond)kenmerken en de kans om geen gebruik te maken van de algemene bijstand.



3.1      Kenmerken totale groep niet-gebruikende huishoudens
Niet-gebruik hoog onder jongeren
Figuur 6 laat zien dat het niet-gebruik sterk afneemt naarmate de leeftijd stijgt. Vooral het hoge niet-
gebruik onder huishoudens met een huishoudlid in de leeftijd van 18 tot en met 26 jaar valt op: circa 70%.
Dit betreft zo’n 32 duizend huishoudens. De groep huishoudens met een huishoudlid in de leeftijd van 27
tot en met 36 jaar kent weliswaar een lager niet-gebruik dan jongeren tot en met 26 jaar, absoluut gezien
gaat het om een grotere groep niet-gebruikende huishoudens (57 duizend). Dit geldt ook voor de andere
leeftijdscategorieën boven de 27 jaar. Dit komt omdat het aantal rechthebbenden in deze categorieën
hoger ligt. Dat neemt niet weg dat het aandeel niet-gebruik veel hoger is onder rechthebbende jongeren
dan onder oudere rechthebbenden. Dit kan deels verklaard worden door minder bekendheid van de
bijstand onder jongeren dan onder ouderen, wat toe te schrijven is aan een leereffect. Als personen
eenmaal bekend zijn met de bijstand dan blijven zij bekend met deze regeling en zullen deze aanvragen
naarmate men ouder wordt en hiervoor in aanmerking komt.30

In de interviews geven verschillende gemeenten aan dat jongeren niet altijd weten dat ze recht hebben
op een bijstandsuitkering. Ten onrechte wordt soms door jongeren gedacht dat ze geen gebruik kunnen
maken van een bijstandsuitkering, wat mede een gevolg kan zijn van het feit dat er voor jongeren andere
voorwaarden en hoogtes gelden dan voor ouderen. Een gemeente geeft hiervoor de volgende verklaring:
“Het beeld is vaak, ook bij professionals, dat jongeren geen recht hebben. Dat klopt niet, ze hebben vaak wel recht op een
lager bedrag. De beeldvorming is mede veroorzaakt door de zoekperiode, dan denkt men dat er helemaal geen recht is.
Jongeren worden niet altijd goed geïnformeerd.” Een gemeente spreekt het vermoeden uit dat sommige
jongeren geen uitkering aanvragen omdat ze zich in het informele circuit begeven.




30 SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-6733-615-4. Amsterdam:
   SEO.


                                                         | 18 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Figuur 6: aandeel niet-gebruik bijstand naar leeftijdscategorie


  57-AOW              21%                                               79%

     47-56              26%                                                 74%

     37-46                  32%                                                 68%

     27-36                      42%                                                   58%

     21-26                                      68%                                           32%

     18-20                                        73%                                         27%

             0%                 20%                 40%                 60%             80%           100%
               Niet-gebruik           Gebruik

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Het gaat om huishoudens waarvan minstens een personen de desbetreffende leeftijdscategorie valt, hierdoor kunnen de totalen
verschillen per kenmerk. Bijvoorbeeld, een paar van 26 en 30 jaar telt mee in de categorie ’21-26’ en in de groep ’27-36’.
** Een overzicht van de absolute aantallen is terug te vinden in Bijlage III.

Niet-gebruik hoog onder Europese migranten
Figuur 7 illustreert dat het percentage niet-gebruik onder huishoudens met een huishoudlid met een
Europese migratieachtergrond weliswaar het hoogst is (57%), maar absoluut gezien gaat het om een
beperkte groep huishoudens (21 duizend). Hierbij is het belangrijk te beseffen dat dit personen betreft die
langer dan drie maanden in Nederland verblijven. De oorzaak van het hoge niet-gebruik onder huishou-
dens met een huishoudlid met een Europese migratieachtergrond komt volgens de gesproken gemeen-
ten doordat deze groep meer moeilijkheden ervaart dan Nederlanders. Ze zijn over het algemeen minder
goed de taal machtig en ze weten slechter hun weg te vinden in de Nederlandse regelingen. Daarnaast
kan het meespelen dat door een bijstandsaanvraag het verblijfsrecht ter discussie kan komen te staan.

Het niet-gebruik onder huishoudens met een huishoudlid met een niet-Europese migratieachtergrond is
veruit het laagst (28%). In de interviews met gemeenten wordt hier een duidelijke verklaring voor
gegeven. Deze groep betreft veelal statushouders. Zij worden vanaf binnenkomst begeleid bij het
opstarten in Nederland door het Centraal Orgaan opvang asielzoeker (COA) en organisaties zoals
VluchtelingenWerk Nederland.

Hierdoor zijn zij vaak beter op de hoogte van hun rechten dan personen met een Europese migratieach-
tergrond (en Nederlanders), die deze begeleiding niet krijgen. Echter, omdat de groep rechthebbende
huishoudens met een niet-Europese migratieachtergrond relatief groot is, zijn er absoluut gezien alsnog
67 duizend niet-gebruikende huishoudens. Dit is net iets minder dan het absolute aantal niet-gebrui-
kende huishoudens met een Nederlands huishoudlid (88 duizend).




                                                                  | 19 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Figuur 7: Aandeel niet-gebruik bijstand naar herkomst

             Nederlanders                               Europese migranten                    Niet-Europese migranten



                                                                                               28%
      40%
                                                               57% 43%
                                 60%
                                                                                                                 72%



      Niet-gebruik              Gebruik
Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Het gaat om huishoudens waarvan minstens een personen de desbetreffende migratieachtergrond heeft, hierdoor kunnen de totalen
verschillen tussen kenmerken.
** Een overzicht van de absolute aantallen is terug te vinden in Bijlage III.
*** De grootte van de cirkels geeft de verhouding van de absolute omvang van de groep weer.


Niet-gebruik hoog onder thuiswonende kinderen en alleenstaanden
Figuur 8 laat zien dat het aandeel niet-gebruik onder thuiswonende meerderjarige kinderen 69% is, dit
betreft 20 duizend thuiswonende kinderen. Uit de interviews met gemeenten blijkt dat meerdere
gemeenten vermoeden dat jongeren niet snel een uitkering zullen aanvragen als zij bij hun ouders
wonen, deels omdat zij niet altijd beseffen dat ze ook recht kunnen hebben op een bijstandsuitkering. Zij
vermoeden dat veel van deze jongeren door hun ouders onderhouden worden. Het is de vraag in
hoeverre deze groep daadwerkelijk onder het sociaal minimum leeft. Ze uiten de verwachting dat de
jongeren die op kamers wonen en geen inkomen hebben wel eerder een uitkering zullen aanvragen.
Alleenstaanden kennen een gemiddeld niet-gebruik (34%). Bedacht moet worden dat veel rechthebben-
den alleenstaand zijn, de helft van de totale groep niet-gebruikers alleenstaand is (86 duizend). Verder
ligt het niet-gebruik van partners met kinderen en van ouders in eenouderhuishoudens onder het
gemiddelde van 35%. Dit is wat de Inspectie verwacht, aangezien gezinnen met kinderen meer aandacht
krijgen in het armoedebeleid en als gevolg daarvan wellicht eerder in beeld zijn.31 Ook kan het zijn dat de
noodzaak hoger is om bijstand aan te vragen wanneer men kinderen heeft. Het niet-gebruik onder de
groep ‘overig lid van een huishouden’32 is relatief hoog, dit betreft echter slechts een klein aantal
huishoudens (3 duizend).




31   SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-6733-615-4. Amsterdam:
     SEO.
32 ‘Overig lid van een huishouden’: het gaat hier om personen die anders dan als partner, ouder of thuiswonend kind deel
   uitmaken van een huishouden, bijvoorbeeld een kostganger of twee broers die samen een huishouden vormen.


                                                                  | 20 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Figuur 8: aandeel niet-gebruik bijstand naar plaats in het huishouden

              Thuiswonend kind                                          69%                          31%

Overig lid van een huishouden                                       63%                             37%

        Partner zonder kinderen                          42%                                 58%

                    Alleenstaande                    34%                                     6%

           Partner met kinderen                     31%                                    69%

Ouder in eenouderhuishouden                      27%                                   73%

                                     0%                 20%                    40%   60%           80%     100%
                                       Niet-gebruik            Gebruik

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Een overzicht van de absolute aantallen is terug te vinden in Bijlage III.

Regionale verschillen niet-gebruik
De uitvoering van de algemene bijstand is belegd bij gemeenten. Het percentage niet-gebruik per
gemeente kan sterk verschillen. Ruim twee derde van de gemeenten zit boven het landelijk niet-gebruik
percentage van 35%, in 17 gemeenten (4% van alle gemeenten) ligt het aandeel niet-gebruik zelfs boven
de 50%. De verschillen kunnen deels te verklaren zijn doordat de populaties van gemeenten verschillen in
achtergrondkenmerken, maar het kan bijvoorbeeld ook zijn dat een verschil in politieke kleur maakt dat
beleidsmatig andere keuzes worden gemaakt. Aggregatie naar provincie-niveau laat zien dat er ook
duidelijke verschillen zijn in het niet-gebruik tussen provincies (Figuur 9). De noordelijke provincies
(Friesland, Groningen en Drenthe) kennen een lager niet-gebruik dan de overige provincies.

Figuur 9: Percentage niet-gebruik bijstand per provincie



                                                 29%

                                  26%
                                               30%
                    38%
                                38%           32%


                          39%           34%
              33%


                           38%

       36%                            35%




Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Een overzicht van de absolute aantallen is terug te vinden in Bijlage III.




                                                                  | 21 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>3.2 Kenmerken niet-gebruikende huishoudens met weinig tot geen
    inkomen
Uit hoofdstuk 2 bleek dat een omvangrijke groep (circa 56 duizend) niet-gebruikende huishoudens een
zeer laag inkomen heeft, dit staat gelijk aan 11% van de rechthebbenden. Zij hadden in januari 2018 geen
inkomen (39 duizend) of een inkomen van hooguit 20% van de bijstandsnorm (16 duizend). De vraag die
daarbij rijst is hoe deze huishoudens zonder bijstandsuitkering rond kunnen komen. De Inspectie
onderzoekt in deze paragraaf welke doelgroepen een hoog niet-gebruik kennen onder huishoudens met
weinig tot geen inkomen.

Ten eerste vallen de huishoudens op in de leeftijd van 18 tot en met 26 jaar. Bijna de helft van de groep
niet-gebruikende jongeren heeft weinig tot geen inkomen (15 duizend). Naarmate de leeftijdscategorie
stijgt wordt de verhouding niet-gebruikers met weinig tot geen inkomen ten opzichte van de totale groep
niet-gebruikers binnen die leeftijdscategorie beduidend kleiner.

Tabel 1: Leeftijd, niet-gebruik en weinig tot geen inkomen

                                                                                  18-26 jaar        27-46 jaar         47-66 jaar


 Rechthebbenden                                                                       45.800           262.700            223.200
 Niet-gebruikers                                                                      31.600            97.800             53.400
 Niet-gebruikers geen/weinig inkomen                                                  14.500             30.100            14.100

 % Niet-gebruikers t.o.v. rechthebbenden                                                69%                37%               24%
 % Niet-gebruikers geen/weinig inkomen t.o.v. rechthebbenden                             32%                11%                6%
Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Het gaat om huishoudens waarvan minstens een personen in de desbetreffende leeftijdscategorie valt, hierdoor kunnen de totalen
verschillen tussen kenmerken.

Ten tweede springen de thuiswonende kinderen in het oog. Tabel 2 laat zien dat driekwart van de
niet-gebruikende thuiswonende kinderen weinig tot geen inkomen heeft (15 duizend). Dit hangt samen
met de lagere leeftijd van de huishoudens met weinig tot geen inkomen. Mogelijk wordt een aanzienlijk
deel van deze groep nog onderhouden door de ouders. Bij niet-gebruikende huishoudens met partners
zonder kinderen heeft 17% weinig tot geen inkomen (5 duizend). Bij alleenstaanden bevindt het aandeel
niet-gebruikers met weinig tot geen inkomen zich rondom het landelijk gemiddelde gemiddeld (alleen-
staanden: 10%; landelijk: 11%), wel gaat hier absoluut gezien om een grote groep (25 duizend). Het
aandeel niet-gebruikers met weinig tot geen inkomen is lager indien er kinderen in het huishouden
aanwezig zijn.




                                                             | 22 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Tabel 2: Plaats in het huishouden, niet-gebruik en weinig tot geen inkomen

                                    Thuis-           Alleen-     Partner met        Partner        Ouder in        Overig lid
                                   wonend            staand         kinderen         zonder       eenouder-          van een
                                      kind                                         kinderen           gezin      huishouden

 Rechthebbenden                       29.100         254.300            60.600        26.900          114.300            5.000
 Niet-gebruikers                     20.200           86.100            19.000         11.200          30.600            3.200
 Niet-gebruikers geen/                14.500          25.000             2.600         4.600            6.900            2.300
 weinig inkomen

 % Niet-gebruikers t.o.v.               69%              34%              31%            42%             27%              63%
 rechthebbenden
 % Niet-gebruikers                      50%              10%               4%            17%               6%             46%
 geen/weinig
 inkomen t.o.v.
 rechthebbenden
Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata


Ten derde is te zien dat niet-gebruikende huishoudens met een Europese migratieachtergrond vaker dan
het landelijk gemiddeld weinig tot geen inkomen hebben (21%). Voor niet-gebruikende huishoudens met
een Nederlandse achtergrond of niet-Europese migratieachtergrond zit dit op het landelijk gemiddelde.
Absoluut gezien hebben 34 duizend niet-gebruikende huishoudens met weinig tot geen inkomen een
migratieachtergrond. Dit hangt mogelijk samen met het gegeven dat mensen met een migratieachter-
grond oververtegenwoordigd zijn in de lage inkomensklasse in Nederland.33

Tabel 3: Herkomst, niet-gebruik en weinig tot geen inkomen

                                                                             Nederlander        EU-migrant           Migrant
                                                                                                                    buiten EU
 Rechthebbenden                                                                   223.700             36.300          240.600
 Niet-gebruikers                                                                   88.400            20.800            66.600
 Niet-gebruikers geen/weinig inkomen                                                23.600             7.500            26.100

 % Niet-gebruikers t.o.v. rechthebbenden                                              40%               57%               28%
 % Niet-gebruikers geen/weinig inkomen t.o.v. rechthebbenden                           11%              21%                11%
Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Het gaat om huishoudens waarvan minstens een personen de desbetreffende migratieachtergrond heeft, hierdoor kunnen de totalen
verschillen tussen kenmerken.




33   CBS (2020). Jaarrapport Integratie 2020. Den Haag: CBS.


                                                               | 23 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Ten vierde vallen de zelfstandigen op onder de niet-gebruikende huishoudens met weinig inkomen die
de beschikking hebben over een alternatieve inkomstenbron. Het aandeel is met weinig inkomen onder
zelfstandigen is 18% (7 duizend), dit is een stuk hoger dan bij de overige alternatieve inkomstenbronnen.
Dit sluit aan bij bevindingen uit eerder onderzoek van de Inspectie naar zelfstandigen en bestaanszeker-
heid, waaruit bleek dat ondernemers niet snel aankloppen bij anderen voor financiële tegemoetkomin-
gen. Ook waren ze slecht bekend met de gemeentelijke mogelijkheden.34

Tabel 4: Inkomensbron, niet-gebruik en weinig tot geen inkomen

                                                                             Werknemer          Zelfstandige          Uitkering
                                                                                                                    (anders dan
                                                                                                                       bijstand)

 Rechthebbenden                                                                    90.600              38.000             60.300
 Niet-gebruikers                                                                   59.200              32.800             44.500
 Niet-gebruikers geen/weinig inkomen                                                 4.000              7.000               1.200

 % Niet-gebruikers t.o.v. rechthebbenden                                              65%                86%                    74%
 % Niet-gebruikers geen/weinig inkomen t.o.v. rechthebbenden                           4%                 18%                   2%

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Het gaat om huishoudens waarvan minstens een persoon een inkomen ontvangt uit de inkomensbronnen werknemer, uitkering
anders dan bijstand en als zelfstandige. Hierdoor kunnen de totalen verschillen tussen kenmerken. Onder uitkering (anders dan
bijstand) vallen o.a. de uitkering WW, ZW, Wajong.




3.3 Verklarend model
De Inspectie heeft een verklarend model geschat om te zien welke kenmerken individueel samenhangen
met niet-gebruik van de algemene bijstand, het model bevestigt de uitkomsten per individueel kenmerk
zoals besproken middels beschrijvende statistiek in hoofdstuk 2 en 3. Het model corrigeert voor alle
andere kenmerken. Het verklarende model is te vinden in Bijlage IV.

De kans op niet-gebruik van de bijstand is 66 procentpunt hoger voor rechthebbenden met een inkomen
van 90 tot 100% van de bijstandsnorm ten opzichte van rechthebbenden zonder inkomen. De kans om
geen gebruik te maken van de bijstand neemt af naarmate huishoudens een lager inkomen ten opzichte
van de bijstandsnorm hebben. Mensen maken dus minder snel gebruik van bijstand naarmate ze een
hoger inkomen hebben. Hieruit blijkt dat inkomen sterk samenhangt met het niet-gebruik van de
bijstand.

Daarnaast is leeftijd een sterke individuele voorspeller van niet-gebruik van de algemene bijstand. De
kans op niet-gebruik ligt 43 procentpunt lager voor rechthebbenden in de leeftijd van 57 tot AOW in
vergelijking met de groep 18- tot en met 20-jarigen. Ook is te zien dat de kans op niet-gebruik 26
procentpunt hoger is voor thuiswonende meerderjarige kinderen ten opzichte van alleenstaanden. Het
verklarend model laat zien dat het niet-gebruik onder jongeren niet alleen door thuiswonend zijn kan
worden verklaard.

Als er sprake is van een inkomensbron is te zien dat zelfstandigen ook een sterke samenhang vertonen
met niet-gebruik van de algemene bijstand, het niet-gebruik is voor deze groep 34 procentpunt hoger
dan voor huishoudens zonder inkomen.

De aanwezigheid van een minderjarig kind in het huishouden verlaagt de kans op niet-gebruik van de
bijstand, dit geldt het sterkst voor huishoudens met een jong kind (0 tot en met 5 jaar), bij hen neemt de
kans op niet-gebruik met 6 procentpunt af.


34 Inspectie SZW (2020). Zzp’ers en bestaanszekerheid, een verkenning. Den Haag: Inspectie SZW.


                                                             | 24 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Verder is de kans op niet-gebruik 16 procentpunt hoger voor mensen met een Europese migratieachter-
grond in vergelijking met Nederlanders.

Tot slot is opvallend dat wanneer er gecontroleerd wordt voor alle achtergrondkenmerken, er nog steeds
een (kleine) samenhang is tussen provincie en niet-gebruik van de algemene bijstand. Dit betekent dat
het lagere niet-gebruik in de provincies Friesland, Groningen en Drenthe niet (volledig) wordt verklaard
door de beschouwde achtergrondkenmerken van de huishoudens maar dat er nog andere verklaringen
zijn. Een wezenlijk verschil in beleid rondom de uitvoering van de bijstand door gemeenten zou hieraan
ten grondslag kunnen liggen, net als verschillen in type werk of cultuur.




                                                | 25 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>4 Langdurig niet-gebruik

In dit hoofdstuk presenteert de Inspectie de cijfers omtrent de langdurigheid van niet-gebruik van de
bijstand. Daarvoor is gekeken of personen die per 1 januari 2018 niet-gebruiker zijn ook niet-gebruiker
waren op 1 oktober 2017, 1 juli 2017 en 1 januari 2017. Dit levert een indicatie op van de personen die
gedurende een jaar vóór het peilmoment ook niet-gebruiker zijn, die personen noemen we langdurig
niet-gebruikers. Daarnaast is aandacht voor de achtergrondkenmerken van de groep niet-gebruikers die
langdurig geen gebruik maakt van een bijstandsuitkering. Anders dan in hoofdstuk 2 en 3 gaat de
Inspectie voor het bekijken van de langdurigheid van niet-gebruik uit van gegevens op persoonsniveau in
plaats van huishoudniveau. De gegevens worden op persoonsniveau bekeken omdat huishoudens
gedurende het jaar kunnen wijzigen. Het is daarom niet mogelijk om de huishoudens die bestonden op 1
januari 2018 gedurende het jaar te volgen. Doordat de resultaten in dit hoofdstuk op persoonsniveau
worden weergegeven wijken de totalen van de figuren in dit hoofdstuk af van de bevindingen in
hoofdstuk 2 en 3 waar de bevindingen op huishoudniveau worden weergegeven.



4.1 Omvang langdurig niet-gebruik
Figuur 10 laat zien dat 33% van de niet-gebruikers op 1 januari 2018 langdurig niet-gebruiker was, dit
betreft 65 duizend personen. Langdurig niet-gebruikers waren op alle peilmomenten rechthebbend en
maakten op die momenten geen gebruik van een bijstandsuitkering. Het gemiddelde inkomen van deze
groep blijft op de vier peilmomenten redelijk stabiel. Een kleinere groep (6%) is niet-gebruiker op 1
januari 2017 maar was dit niet langdurig omdat zij per 1 juli en/of 1 oktober niet-rechthebbend of
gebruiker waren.

Verder is te zien dat 5% van de niet-gebruikers op 1 januari 2018, op 1 januari 2017 nog gebruiker was. Dit
is een opvallende groep, want zij zijn immers in beeld als gebruiker maar stoppen met hun bijstandsuit-
kering terwijl zij hier op 1 januari 2018 nog wel recht op hadden. Het blijkt dat dit een groep is die in
januari 2017 niet veel inkomen had. In januari 2018 verdienen zij gemiddeld aanzienlijk meer dan een jaar
daarvoor. Zij zijn dan nog steeds rechthebbend, maar maken geen gebruik meer van de bijstand. De
inkomensstijging lijkt hieraan ten grondslag te liggen. Waarom zij de bijstandsuitkering stopzetten kan de
Inspectie niet zeggen op basis van deze gegevens. Mogelijk hebben ze de bijstandsuitkering niet meer
nodig. Het kan ook zijn dat ze denken dat ze geen recht meer hebben op bijstand en preventief de
uitkering stopzetten om eventuele terugbetalingen te voorkomen. Daarnaast kan het zijn dat er sprake
was van uitstroom vanwege handhaving of dat de verplichtingen die aan de bijstand verbonden zijn
zwaarder wegen dan het ontvangen van een kleine aanvullende uitkering.

Daarnaast is te zien dat op 1 januari 2017 56% van de niet-gebruikers van 1 januari 2018 nog geen recht
had op bijstand. Daar liggen verschillende redenen aan ten grondslag. Van de groep niet-rechthebbenden
in januari 2017 had 68% een te hoog inkomen, 14% studeerde, 9% woonde niet meer in Nederland en 9%
had een andere reden (bijvoorbeeld leeftijd jonger dan 18 jaar). Het hebben van een te hoog inkomen is
dus duidelijk de belangrijkste reden waarom men een jaar voor 1 januari 2018 nog geen recht heeft op
bijstand.

Figuur 10 laat ook iets anders opvallends zien. Ongeveer de helft van de niet-gebruikers van 1 januari
2018 heeft op 1 oktober 2017 geen recht op bijstand. Dit lijkt grotendeels te liggen aan een fluctuerend
inkomen. In januari 2017 hebben zij een inkomen boven de bijstandsnorm, maar in januari 2018 is dit
inkomen gezakt onder de bijstandsnorm. De grootte van de groep niet-gebruikers blijft vervolgens op de
overige peilmomenten (1 juli 2017 en 1 januari 2017) redelijk stabiel.




                                                  | 26 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Figuur 10: stroomdiagram niet-gebruik algemene bijstand op 4 peilmomenten uitgaande van de niet-gebruikers
per 1 januari 2018




 Niet-gebruiker  Niet-gebruiker, maar niet duurzaam  Niet rechthebbend  Gebruiker

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Het gaat in dit plaatje om personen.




4.2 Kenmerken langdurig niet-gebruikers
Personen met inkomen over het algemeen iets vaker langdurig niet-gebruiker
Figuur 11 vergelijkt het inkomen ten opzichte van de bijstandsnorm van de langdurig niet-gebruikers met
de totale groep niet-gebruikers op het peilmoment 1 januari 2018. 20 duizend van de 65 duizend
langdurig niet-gebruiker hebben weinig tot geen inkomen, zij hebben een inkomen tot 20% van de
bijstandsnorm. Het aandeel met weinig tot geen inkomen is daarmee iets lager dan onder de totale
groep niet-gebruikers per 1 januari 2018. Figuur 11 laat verder zien dat langdurig niet-gebruikers iets
minder vaak een inkomen hebben van 90% tot 100% ten opzichte van de bijstandsnorm in vergelijking
tot de totale groep niet-gebruikers per 1 januari 2018. Dit is niet verrassend omdat deze categorie direct
grenst aan de bijstandsnorm. De belangrijkste verklaring hiervoor lijkt te zijn dat deze personen op een of
meerdere peilmomenten in 2017 een inkomen boven de bijstandsnorm hadden, waardoor ze niet
langdurig rechthebbend zijn. Verder zitten er iets minder personen zonder inkomen in de groep langdurig
niet-gebruikers.




                                                  | 27 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Figuur 11: verdeling langdurig niet-gebruikers naar percentage inkomen t.o.v. de bijstandsnorm in vergelijking met
totale groep niet-gebruikers per 1 januari 2018
                                                                                                            22%
        90 tot 100%                                                                           18%
                                                                            12%
          80 tot 90%                                                          13%
                                                                   10%
          70 tot 80%                                               10%
                                                        7%
          60 tot 70%                                         8%
                                                   6%
          50 tot 60%                                    7%
                                              5%
          40 tot 50%                          5%
                                         4%
          30 tot 40%                       5%
                                    3%
          20 tot 30%                     4%
                                    3%
          10 tot 20%                3%
                                                             8%
           1 tot 10%                                               10%
                                                                                                     20%
 Inkomen onbekend                                                                             18%

                       0%                5%                       10%            15%                20%            25%

                         Totale groep niet-gebruikers (1/1/2018)                 Langdurig niet-gebruikers

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Totalen wijken af van de figuren in hoofdstuk 2 en 3 omdat de resultaten hier op persoonsniveau worden weergegeven in plaats van
op huishoudniveau.


Ouderen vaker langdurig niet-gebruiker
Figuur 12 laat zien dat er relatief meer personen ouder dan 37 jaar zijn onder de langdurig niet-gebruikers.
Dit kan mogelijk komen doordat het inkomen niet substantieel meer wijzigt wanneer men ouder is in
tegenstelling tot wanneer men jonger is. Veel ouderen die rechthebbend zijn, zijn daarom mogelijk vaker
langdurig niet-gebruiker.35

Figuur 12: verdeling langdurig niet-gebruikers naar leeftijdscategorie in vergelijking met totale groep niet-gebrui-
kers per 1 januari 2018

                                         10%
    57-66                                          13%
                                                                         20%
    47-56                                                                              26%
                                                                               23%
    37-46                                                                               27%
                                                                                                     31%
    27-36                                                                            25%
                                                        14%
    21-26                          8%
                   2%
    18-20        1%

            0%           5%          10%                15%         20%         25%           30%          35%

             Totale groep niet-gebruikers (1/1/2018)                    Langdurig niet-gebruikers

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Totalen wijken af van de figuren in hoofdstuk 2 en 3 omdat de resultaten hier op persoonsniveau worden weergegeven in plaats van
op huishoudniveau.




35 SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-6733-615-4. Amsterdam:
   SEO.


                                                                   | 28 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Zelfde verdeling naar herkomst bij langdurig niet-gebruikers
Figuur 13 toont dat de verdeling naar herkomst niet verschilt voor de groep langdurig niet-gebruikers in
vergelijking met de totale groep niet-gebruikers op het peilmoment 1 januari 2018. De verhoudingen zijn
vrijwel gelijk gebleven. Van de groep langdurig niet-gebruikers bestaat 49% uit Nederlanders, 41%
bestaat uit personen met een niet-Europese migratieachtergrond en de 10% bestaat uit personen met
een Europese migratieachtergrond.

Figuur 13: verdeling langdurig niet-gebruikers naar herkomst in vergelijking met totale groep niet-gebruikers per 1
januari 2018

                                                                                        39%
    Migrant buiten EU
                                                                                          41%

                                             12%
           EU-migrant
                                           10%

                                                                                                        50%
          Nederlander
                                                                                                       49%
                         0%            10%             20%             30%            40%             50%            60%

                         Totale groep niet-gebruikers (1/1/2018)               Langdurig niet-gebruikers
Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Totalen wijken af van de figuren in hoofdstuk 2 en 3 omdat de resultaten hier op persoonsniveau worden weergegeven in plaats van
op huishoudniveau

Alleenstaanden minder vaak langdurig niet-gebruiker; personen met kinderen vaker langdurig niet-gebruiker
Figuur 14 laat zien dat het aandeel alleenstaanden kleiner is onder langdurig niet-gebruikers in vergelij-
king met de totale groep niet-gebruikers op het peilmoment 1 januari 2018. Dit percentage is 35% tegen
44% op het peilmoment. Tegelijkertijd is te zien dat partner met kinderen en ouders in eenouderhuis-
houden vaker langdurig niet-gebruiker zijn. Het inkomen van alleenstaanden lijkt meer te fluctueren dan
het inkomen van personen met kinderen. Dit maakt dat alleenstaanden minder vaak langdurig rechtheb-
bend zijn in tegenstelling tot personen met kinderen.

Figuur 14: verdeling langdurig niet-gebruikers naar plaats in het huishouden in vergelijking met totale groep
niet-gebruikers per 1 januari 2018

                                        2%
Overig lid van een huishouden           2%
                                                                  16%
Ouder in eenouderhuishouden                                             19%
                                                                        19%
          Partner met kinderen                                                  23%
                                                        10%
       Partner zonder kinderen                          10%
                                                                                                                       44%
                  Alleenstaande                                                                       35%
                                                        10%
             Thuiswonend kind                            11%

                                  0%        5%      10%       15%      20%      25%      30%       35%      40%      45%       50%

             Totale groep niet-gebruikers (1/1/2018)              Langdurig niet-gebruikers

Bron: Inspectie SZW, op basis van CBS Microdata
* Totalen wijken af van de figuren in hoofdstuk 2 en 3 omdat de resultaten hier op persoonsniveau worden weergegeven in plaats van
op huishoudniveau




                                                              | 29 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>5 Beeld gemeenten en aanpak

Dit hoofdstuk schetst het beeld dat enkele gemeenten zelf hebben van het niet-gebruik van de algemene
bijstand binnen hun eigen gemeente, wat deze gemeenten doen om niet-gebruik tegen te gaan en welke
belemmeringen ze hierbij ervaren. Deze bevindingen zijn gebaseerd op interviews met beleidsmedewer-
kers van zeven gemeenten.



5.1    Beeld niet-gebruik
De beleidsmedewerkers geven allen aan dat zij geen tot slecht zicht hebben op de omvang en kenmerken
van niet-gebruikers van de bijstand binnen hun gemeente. Eén van de gesproken gemeenten heeft zelf
onderzoek laten doen naar redenen van aanvragers om voortijdig te stoppen met een aanvraag, waaruit
naar voren kwam dat aanvragers het of te veel gedoe vonden of dat zij bij nader inzien geen recht bleken
te hebben. Uit het onderzoek kwam niet naar voren dat veel bijstandsuitkeringen ten onrechte niet tot
stand kwamen.

Ondanks dat de beleidsmedewerkers zich niet kunnen beroepen op cijfers, gaven zij wel redelijk eendui-
dig aan welke doelgroepen vermoedelijk vaker geen gebruik maken van de bijstand. Deels komt het
beeld bij gemeenten zelf van de groepen met een verhoogde kans op niet-gebruik overeen met de
bevindingen uit de data-analyses.

Na de confrontatie met de hoogte van niet-gebruik in de eigen gemeente gaven de beleidsmedewerkers
een inschatting van de doelgroepen met een vermoedelijk hoog niet-gebruik. Ten eerste noemen alle
beleidsmedewerkers de jongeren. Veel jongeren denken dat ze geen recht hebben op bijstand. Ten
tweede noemen bijna alle beleidsmedewerkers mensen met een westerse migratieachtergrond omdat zij
de weg naar bijstand niet goed weten te vinden vanwege gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal
en omdat zij in tegenstelling tot mensen met een niet-Westerse migratieachtergrond minder goed in
beeld zijn doordat zij bij binnenkomst niet begeleid worden. Ten derde vermoeden enkele gemeenten dat
het niet-gebruik oploopt naarmate het uitkeringsbedrag waar men recht op heeft lager is. Zij vermoeden
dat dit ligt aan het hebben van wisselende inkomsten of dat de juridische toon van de communicatie van
de gemeente mensen afschrikt. Ten vierde geven enkele gemeenten aan dat zelfstandigen vermoedelijk
ook vaker niet-gebruiker zijn, omdat dit een lastige groep is om te bereiken. Mede doordat zelfstandigen
zelf vaak denken geen recht te hebben op bijstand of doordat ze soms te trots zijn om bijstand aan te
vragen. Tot slot geven meerdere gemeenten aan dat sommige mensen geen bijstandsuitkering willen
aanvragen. Aan deze houding kunnen verschillende redenen ten grondslag liggen die allemaal te maken
hebben met het behouden van een zekere onafhankelijkheid. Dit kan variëren van weerzin om de
aanvraag in te vullen, zelf willen kiezen hoe men het inkomen ophoogt, van spaargeld leven, tot het al
gebruik maken van een andere uitkering en niet met twee instanties te maken willen hebben.



5.2 Aanpak niet-gebruik
De meeste beleidsmedewerkers geven aan geen specifieke acties in te zetten waarbij niet-gebruikers
actief worden opgespoord. Wel geven zij allen aan dat zij rechthebbenden informeren middels het
aanbieden van algemene informatie over het aanvragen van een bijstandsuitkering op hun website. Een
aantal beleidsmedewerkers geeft aan dat het opsporen van niet-gebruikers van minimaregelingen vaker
onderwerp van gesprek is dan van niet-gebruikers van de algemene bijstand. Een beleidsmedewerker
geeft aan zich niet bewust te zijn dat je ook op het bereik van de bijstand kan sturen, het is in de
afgelopen jaren geen onderwerp van gesprek is geweest. Dit wordt ook aangegeven door een andere
beleidsmedewerker die stelt dat dit zo is omdat de bijstand als bekend wordt verondersteld. Andere


                                                | 30 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>beleidsmedewerkers geven aan meer op de kant van de beheersing te zitten. Zij gaan bij het uitvoeren
van de Participatiewet uit van wantrouwen en focussen zich meer op mensen uit de bijstand krijgen in
plaats van erin: “Er was juist inzet op handhavingsonderzoeken om te kijken of er mensen inzaten die er niet in
thuishoorden. Bovendien was men van mening dat mensen die het echt nodig hebben, zich toch wel melden. Wat moeten
ze anders? Dan komen ze op straat.”

Naast het aanbieden van algemene informatie over het aanvragen van bijstand op de website, zetten een
paar gemeenten ook op andere manieren informatieverstrekking in om de niet-gebruiker te bereiken.
Een gemeente maakt gebruik van een digitale en papieren gids die zij actief onder de aandacht brengen
met daarin alle mogelijkheden voor inkomensondersteuning, onderwijs en werk. In deze gids is ook
aandacht voor de bijstand. Andere gemeenten maken ook gebruik van een dergelijke gids, maar daarin is
dan vooral aandacht voor minimaregelingen en niet voor de bijstand.

Enkele beleidsmedewerkers geven aan dat hun gemeente betrokken organisaties in het sociaal domein
informeert over de bijstand, zodat ze in staat zijn om mensen door te sturen naar de gemeente als dit
nodig is. Er lijkt namelijk vaak sprake lijkt te zijn van multiproblematiek waardoor de niet-gebruikers ook
via andere instanties binnen het sociaal domein in beeld kunnen komen. Daarnaast noemen drie
gemeenten dat wijkteams doorverwijzen wanneer zij bij huisbezoeken armoede signaleren en er mogelijk
recht op bijstand is.

Enkele gemeenten maken gebruik van samenwerking met andere partijen, waarbij de (potentieel)
niet-gebruiker actief wordt opgezocht. Ten eerste met het UWV binnen hun arbeidsmarktregio, waarbij
het UWV actief doorverwijst naar de gemeente voordat de WW-periode is afgelopen om zo de dienstver-
lening tijdig te kunnen starten. De volgende reden wordt hiervoor gegeven: “Zodat mensen zich daarop
kunnen voorbereiden en een afweging kunnen maken of ze daar zin in hebben. Want de beeldvorming is dat er veel moet
en dat het ingewikkeld is en ze hebben soms een verkeerd beeld van hun rechten. Dit gebeurt aan de hand van een
telefoontje, waarbij ook aanvraaghulp kan worden geboden.” Ten tweede werkt één van deze gemeenten
daarnaast nog actief samen met de woningbouwverenigingen en de energieleveranciers. Bij het niet
betalen van de huur en/of de energiekosten krijgt de gemeente via deze organisaties een signaal. Zij
treffen dan regelmatig zelfstandigen aan: “Dat zijn regelmatig ZZP’ers, zij hebben vaak het idee nergens recht op
te hebben. Bovendien is de hoogte van hun inkomen vaak onduidelijk en lopen privé- en bedrijfskosten door elkaar.”


5.3 Belemmeringen in aanpak niet-gebruik
Een aantal gemeenten geeft aan dat de komst van de AVG beperkingen met zich heeft meegebracht. Het
uitwisselen van gegevens is hierdoor minder goed mogelijk geworden. Hierdoor is het ook lastiger
geworden om mogelijke niet-gebruikers te identificeren en te bereiken. Eén gemeente schetst dit
probleem als volgt: “Vroeger kon de gemeente mensen op basis van CBS-gegevens aanschrijven en met hen spreken
over hun (inkomens) situatie, maar sinds de komst van de AVG is dat niet meer mogelijk. Maar misschien is gerichte
communicatie over de algemene bijstand toch nodig, want 35% is best een hoog percentage.”

Enkele beleidsmedewerkers geven aan dat de Participatiewet zelf een obstakel kan zijn omdat deze
ingewikkeld is. Dit maakt enerzijds voorlichting lastig gezien de vele normen die de Participatiewet kent:
“Ga maar eens uitleggen wie wanneer ergens recht op heeft. Daarom worden vooral de welzijnsstichtingen zo goed
mogelijk geïnformeerd. Zeker als er dingen veranderen. Dan kunnen die stichtingen inwoners bereiken, zij komen vaker
op huisbezoek.” Een beleidsmedewerker geeft aan dat doordat de Participatiewet als ingewikkeld wordt
ervaren het soms lastig is om integraal te werken met mensen die werkzaam zijn op aanverwante
terreinen.

Tot slot benadrukken enkele gemeenten dat de zoekperiode van vier weken voor jongeren een belemme-
ring vormt in de aanpak van niet-gebruik. Het risico is dat jongeren in de zoekperiode geheel uit beeld
verdwijnen dan wel verder in de financiële problemen komen: “Want je kunt niets voor ze doen tijdens die
periode, maar jongeren hebben echt geen geld als ze de studie afbreken. Soms kunnen ouders het oplossen, vaak niet.”



                                                      | 31 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>De zoekperiode dient volgens de geïnterviewde geen doel omdat veel jongeren die bijstand aanvragen
kwetsbaar en hulpbehoevend zijn en niet zomaar zelf een baan kunnen vinden. Met de uit beeld
verdwenen jongeren worden door deze gesproken gemeenten vaak geen contact meer gezocht.




                                               | 32 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>6 Nawoord

De Inspectie SZW heeft kennisgenomen van de gezamenlijke reactie van Divosa en VNG. De Inspectie
deelt de mening van Divosa en VNG dat nader onderzoek naar de motieven naar niet-gebruik nodig is.
Toch zijn er nu al acties mogelijk, zoals Divosa en VNG ook noemen. De Inspectie onderschrijft de oproep
van de VNG en Divosa aan de verschillende betrokken partijen om hierin hun verantwoordelijkheid te
nemen. De Inspectie mengt zich niet in een politieke discussie, wel denkt zij dat het goed is dat Divosa en
VNG afwegingen over niet-gebruik en de rol van de overheid daarbij aankaarten. Het gaat de Inspectie
hierbij niet om niet-gebruik in geïsoleerde zin, maar om een actieve rol van de overheid in een samen-
hangende benadering van bestaanszekerheid. Dat hoort ook hulp bij het vinden van een baan of
passende scholing bij. Ook om die reden is het wenselijk dat deze mensen in beeld bij hun gemeente
komen, zeker als het om jongeren gaat die hun hele toekomst nog voor zich hebben. De Inspectie vindt
het daarom een positieve ontwikkeling dat Divosa en VNG mogelijkheden bij gemeenten zien om
bestandkoppelingen breder te benutten en vindt het een realistische stap om met behulp van experts op
het gebied van gegevensuitwisseling te verkennen of dit ook voor de groep 23- tot 27-jarigen ingezet kan
worden.

De Inspectie sluit zich tevens aan bij het punt van Divosa en VNG dat voorlichting niet alleen een taak is
voor gemeenten, maar ook een taak is voor het Rijk, UWV, werkgevers en andere belangenorganisaties.
Divosa en VNG herkennen verder het knelpunt van de Inspectie over de mogelijk perverse prikkel in de
financieringssystematiek, een punt dat ook nadrukkelijk naar voren werd gebracht in de evaluatie van de
Participatiewet door het SCP. De Inspectie wil hier nog wel aan toevoegen dat gemeenten op de lange
termijn zelf ook baat hebben bij het investeren in de niet-gebruikers omdat dit hoge maatschappelijke
kosten op aanpalende terreinen (bijv. schuldhulpverlening) kan voorkomen dan wel beperken. Divosa en
VNG benoemen daarnaast het zorgpunt of de Participatiewet wel compatibel is met de flexibele
arbeidsmarkt en opperen dat het mogelijk zou moeten worden om met terugwerkende kracht een
uitkering aan te vragen. De Inspectie vindt dit een interessante denkrichting gezien bijvoorbeeld het hoge
niet-gebruik onder zelfstandigen en het hoge risico op wisselende inkomsten binnen deze groep. De
Inspectie blijft tot slot graag in gesprek met stakeholders over dit belangrijke thema.




                                                  | 33 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage I Selectiecriteria keuze regeling36

1. De aanwezigheid van kenmerken die niet-gebruik bevorderen

Een centraal selectiecriterium is de mate waarin een bepaalde regeling kenmerken bevat die – direct of
indirect – bijdragen aan een hoge mate van niet-gebruik:

a. Aanwezigheid van een middelentoets;
De aanwezigheid van een middelentoets is volgens Van Oorschot een van de belangrijkstekenmerken die
de kans op niet-gebruik verhogen. Toetsing op de aanwezigheid van eigen inkomsten en vermogen kan
mensen ervan weerhouden een regeling aan te vragen, niet alleen omdat zij het als een schending van
hun privacy ervaren maar ook omdat het te ontvangen bedrag erdoor kan worden verlaagd en daardoor
niet langer wordt gezien als de moeite waard.

b. Een aanvullend karakter;
Wanneer een voorziening een aanvullend karakter heeft, is de noodzaak voor het aanvragen ervan per
definitie minder groot dan wanneer de voorziening een basisinkomensbescherming biedt. In het eerste
geval zijn er in principe immers nog andere inkomensbronnen in het huishouden aanwezig, zodat
niet-gebruik geen al te grote gevolgen hoeft te hebben. Zowel de behoefte aan de aanvullende voorzie-
ning als de gepercipieerde baten ervan zullen daarom relatief gering zijn.

c. Vage toekenningscriteria;
Vaagheid van de toekenningscriteria kan potentiële rechthebbenden ervan weerhouden de desbetref-
fende regeling aan te vragen. Men moet relatief veel moeite doen om uit te zoeken of men recht heeft op
de voorziening, zodat de ‘kosten’ van het aanvragen al gauw als te hoog worden gezien.
Bovendien verhogen deze kenmerken de kans op een foutieve beslissing door de uitvoeringsinstantie.

d. Initiatief volledig bij cliënt;
Indien een cliënt zelf het initiatief moet nemen om een claim in te dienen, is de kans op niet-gebruik van
de desbetreffende inkomensvoorziening beduidend groter dan wanneer er sprake is van (semi)automati-
sche toekenning. De cliënt moet in het eerste geval immers meer moeite doen, en eventuele psychologi-
sche belemmeringen spelen een grotere rol dan wanneer de uitkerende instantie het initiatief neemt.

e. Het voorzien in de vergoeding van incidentele uitgaven;
Vergoedingen van incidentele uitgaven (of van een grote variëteit aan uitgaven) zijn eveneens ontvanke-
lijk voor niet-gebruik. Voor een eenmalige vergoeding wegen de baten lang niet altijd op tegen de kosten
van het aanvragen, terwijl men bij regelingen die zich op een diversiteit aan uitgaven richten, moet
uitzoeken of de benodigde vergoeding er wel onder valt. In beide gevallen zal een deel van de potentiële
rechthebbenden het te veel moeite vinden om een claim in te dienen.

2. De waarschijnlijke omvang van de populatie gerechtigden

Maatschappelijk gezien heeft niet-gebruik groter gevolgen naarmate de doelgroep van een bepaalde
regeling groter is. Eenzelfde percentage niet-gebruik treft in dat geval immers een groter aantal personen
of huishoudens dan bij een relatief kleine doelgroep. Het heeft de voorkeur onderzoek naar niet-gebruik
te richten op regelingen met een omvangrijke rechthebbende populatie.




36 Deze selectiecriteria zijn grotendeels ontleend aan de selectiecriteria uit het SCP-rapport Geld op de plank (Wildeboer
   Schut & Hoff, 2007)


                                                           | 34 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>3. Precaire doelgroep

Indien een huishouden met een ruim inkomen niet gebruikmaakt van een bepaalde voorziening omdat
men daar geen behoefte aan heeft, kan er niet worden gesproken van een zorgwekkende situatie. Van
belang zijn vooral die regelingen die zich richten op de mensen met lage inkomens, en die er bij niet-
gebruik toe leiden dat zij in een kwetsbare inkomenspositie belanden.

4. Hoogte gederfde bedrag bij volledig niet-gebruik

Het ligt voor de hand dat regelingen waarin in geval van niet-gebruik het gederfde bedrag slechts zeer
gering is, nauwelijks bijdragen aan het tegengaan van armoede. Dit betekent echter niet dat van
regelingen die wel relatief grote bedragen uitkeren, de gederfde inkomsten van niet-gebruikers per
definitie omvangrijk zijn. Als gevolg van de aanwezigheid van een middelentoets kan ook in dat geval het
bedrag waarop iemand recht heeft, gering zijn. Dit geldt dan uiteraard voor de hogere inkomens;
personen of huishoudens met een laag inkomen ontvangen in principe het volle pond, en vormen tevens
de groep voor wie het gederfde bedrag bij niet-gebruik hoog is.

5. Onlangs verschenen onderzoek

Indien er recentelijk nog onderzoek is verschenen naar een betreffende regeling, dan is het minder
relevant om ook weer naar deze regeling te kijken.

6. Uitvoerbaarheid onderzoek/vaststelbaarheid voorwaarden

Ook speelt een rol dat sommige regelingen zeer complex zijn, waardoor het lastig is het recht volledig te
achterhalen. Voor het huidige onderzoek naar niet-gebruik gaat de voorkeur daarom uit naar regelingen
met relatief goed na te bootsen toekenningscriteria.




                                                 | 35 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Bijlage II Beschrijving methode

In deze bijlage staat beschreven welke brondata zijn gebruikt voor dit onderzoek. Ook wordt nader
ingegaan op de opbouw van het analysebestand en de methode die wordt gebruikt om de rechthebben-
den van de algemene bijstand te bepalen.

Wettelijke voorwaarden voor een algemene bijstandsuitkering
Een burger heeft recht op een algemene bijstandsuitkering als men voldoet aan de wettelijke voorwaar-
den hiervan. De volgende voorwaarden gelden:

•   Men woont rechtmatig in Nederland;
•   Men is 18 jaar of ouder;
•   Men heeft de AOW-leeftijd nog niet bereikt;
•   Men heeft niet genoeg inkomen (eigen of partner) of eigen vermogen om in zijn levensonderhoud te
    voorzien;
•   Men kan geen beroep doen op een andere voorziening of uitkering;
•   Men zit niet in de gevangenis of een huis van bewaring;
•   Men houdt zich aan de verplichtingen.

Stappen data-analyse
De voorwaarden worden getoetst door middel van data-analyses met CBS-microdata. Figuur 15 laat zien
welke stappen zijn ondernomen om te bepalen of iemand recht heeft op de algemene bijstand.

Als peildatum neemt de Inspectie 1 januari 2018. De Inspectie koos voor deze peildatum vanwege de
beschikbaarheid en volledigheid van de databestanden die nodig zijn voor de analyse. Diverse onderzoe-
ken hebben aangetoond dat onderbenutting structureel voorkomt.37,38 De Inspectie gaat ervan uit dat per
2021 (ten tijde van het verschijnen van deze rapportage) deze cijfers nog steeds representatief zijn De
huidige coronacrisis vraagt juist om extra aandacht voor niet-gebruik gezien de grotere behoefte aan
inkomensondersteuning, het is aannemelijk dat hierdoor de absolute omvang van het niet-gebruik in
2021 groter is.




37 SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-6733-615-4. Amsterdam:
   SEO.
38 Oorschot, W. (1996). Gedeelde verantwoordelijkheid: Over omvang en oorzaken van niet-gebruik van sociale zekerheid in
   Nederland. Sociale Wetenschap, 39, 1-32.


                                                         | 36 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Figuur 15: Ondernomen data-analyse stappen om recht op bijstand te bepalen

                      Stap 1: Bepalen wie rechtmatig in Nederland woont op 1 januari 2018

                              Stap 2: Huishoudens en aantal kostendelers bepalen

                                     Stap 3: Huishoudinkomen berekenen

                                           Stap 4: Vermogen bepalen

                     Stap 5: Scholieren, stakers en mensen met onbetaald verlof verwijderen

                             Stap 6: Gegevens over bijstandsuitkeringen toevoegen

                                   Stap 7: Jongeren en AOW’ers verwijderen

                                    Stap 8: Tijdelijke migranten verwijderen

                               Stap 9: Inkomens- en vermogensgrens vaststellen

                               Stap 10: Gebruikers en niet-gebruikers vaststellen



De onderzoekstappen uit Figuur 15 zijn doorlopen met behulp van de volgende CBS-bestanden:

•   GBAHUISHOUDENSBUS: Bevat van alle personen die vanaf 1 oktober 1994 in de Basis Registratie
    Personen voorkomen hun plaats in het huishouden, en de gegevens over het huishouden waartoe zij
    behoren en behoord hebben.
•   GBAPERSOONSTAB: Bevat van alle personen die vanaf 1 oktober 1994 in de Basis Registratie
    Personen.
•   GBAADRESOBJECTBUS: Bevat gegevens over adressen van personen die vanaf 1 januari 1995 in de
    gemeentelijke bevolkingsregisters ingeschreven (hebben ge)staan.
•   VEHTAB: Bevat vermogensgegevens van huishouden op 1 januari van het onderzoeksjaar.
•   INPATAB: Bevat Inkomen op jaarbasis van personen op 1 januari van het onderzoeksjaar.
•   INHATAB: Bevat Inkomen op jaarbasis van de huishoudens op 1 januari van het onderzoeksjaar.
•   SPOLISBUS: Bevat kwantitatieve en kwalitatieve gegevens over banen en lonen van werknemers bij
    Nederlandse bedrijven over een bepaald verslagjaar of deel van een verslagjaar.
•   SECMBUS: Bevat gegevens over de sociaaleconomische categorie (SECM) van personen in een
    bepaalde maand.
•   SECMMAANDBEDRAGEN-bestanden: Bevat gegevens over inkomsten per maand.
•   BIJSTANDPERSOONBUS: Dit bestand bevat gegevens over kenmerken van de periodes waarin
    personen een of meerdere bijstands- of bijstandsgerelateerde uitkeringen hadden.
•   HOOGSTEOPLTAB: Dit bestand bevat gegevens over het opleidingsniveau van personen.

Stap 1: Bepalen wie rechtmatig in Nederland woont op 1 januari 2018
We beginnen met de mensen die rechtmatig in Nederland wonen. De mensen die rechtmatig in
Nederland wonen bepalen we door te kijken in de Basisregistratie Personen (BRP). Hiervoor gebruiken
we de GBAPERSOONTAB, GBAADRSEOBJECTBUS en de GBAHUISHOUDENSBUS.

Stap 2: huishoudens en aantal kostendelers bepalen
Vervolgens gebruiken we de GBAHUISHOUDENSBUS om de huishoudsamenstelling te bepalen. Het
bestand geeft per persoon de positie in het gezin aan. We gebruiken de positie in het gezin om partners
te definiëren. Als er binnen een gezin twee partners zijn, dan zijn zij een huishouden. We gebruiken de
positie in het gezin onder andere ook om minderjarige thuiswonende kinderen te definiëren.




                                                    | 37 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Vervolgens bepalen we het aantal kostendelers dat op een adres woont. Dit doen we door binnen een
adres het aantal mensen te tellen. De volgende personen tellen niet mee als het gaat om de
kostendelersnorm:

•    Studenten
•    Commerciële relaties
•    Personen tot 21 jaar

Commerciële relaties kunnen we niet goed bepalen, dus deze groep laten wij buiten beschouwing. Dit
leidt tot een onderschatting van het aantal rechthebbenden omdat het aantal kostendelers in werkelijk-
heid lager ligt dan in het bestand. Maar dit effect is waarschijnlijk beperkt, omdat het aantal bijstandsge-
rechtigden met een inwonende huurder waarschijnlijk laag is.

Het SCP39 en SEO40 verwijderen institutionele huishoudens zoals verzorgingshuizen en penitentiaire
inrichtingen als zij naar niet-gebruik kijken. Dat doen wij ook en dit heeft een beperkte invloed op de
schatting.

Wij verwijderen ook overige huishoudens (particuliere huishoudens die uitsluitend bestaan uit overige
leden41). Gevolg: dit kan leiden tot een onderschatting omdat wij aannemen dat zij geen recht hebben.

Stap 3: Huishoudinkomen berekenen
Het inkomen uit de maand januari halen we uit de SECMMAANDBEDRAGEN-bestanden. De SECM-
componenten bevatten maandbedragen, die gebaseerd zijn op een jaarbedrag aan inkomen uit een
betreffende bron, die evenredig zijn verdeeld over de daadwerkelijke maanden dat een persoon de
betreffende bron aan inkomen had. Het inkomen als zelfstandig ondernemer en uit overige arbeid betreft
het jaarbedrag aan winst (verlies wordt niet meegenomen) gedeeld door twaalf. Gevolg: Het maandbe-
drag kan hiermee licht afwijken van het daadwerkelijk ontvangen bedrag in de maand.

Het maandelijkse inkomen wordt berekend door het maandelijks inkomen uit de verschillende inko-
mensbronnen bij elkaar op te tellen. De verschillende inkomensbronnen zijn:

•    Werknemer
•    Zelfstandige
•    Pensioen
•    Overig actief
•    Ziekte/Arbeidsongeschiktheidsuitkering
•    Werkloosheidsuitkering
•    Overige sociale voorziening.

Als de persoon een partner heeft, dan tellen we het inkomen van de partner hierbij op. Hierdoor
verkrijgen we het maandelijkse inkomen op huishoudniveau.

Huishoudens waarvan de INHATAB en de INPATAB aangeven dat het inkomen onbekend is verwijderen
we uit het bestand. Dit doen we omdat de SECMMAANDBEDRAGEN-bestanden zijn gebaseerd op deze
bestanden. Als het inkomen over het jaar 2018 onbekend is in deze bestanden dan is het onmogelijk om
het inkomen te bepalen. Het verwijderen van mensen met een onbekend inkomen in geheel 2018 leidt
tot een onderschatting van de groep rechthebbenden. Mensen die alleen in januari 2018 een onbekend
inkomen hebben, nemen we wel mee.




39 Wildeboer Schut, J. & Hoff, S. (2007). Geld op de plank. Niet-gebruik van inkomensvoorzieningen. Den Haag: SCP
   (SCP-publicatie 2007/11).
40 SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-6733-615-4. Amsterdam:
   SEO.
41   Het gaat bijvoorbeeld om twee broers die samen één huishouding vormen, of een pleegkind.


                                                         | 38 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Stap 4: Vermogen bepalen
Naast het inkomen is ook het vermogen belangrijk. Het vermogen halen we uit de VEHTAB. De VEHTAB
heeft als peildatum 1 januari van het betreffende jaar. We gebruiken de vermogensbestanden om te
toetsen of mensen niet te veel vermogen hebben.

CBS heeft gegevens over vermogen op adresniveau en niet op persoonsniveau. Dit zorgt ervoor dat we
het vermogen van paren niet kunnen onderscheiden van het vermogen van andere inwoners op het
adres, zoals thuiswonende kinderen. Gevolg: Het vermogen van inwoners op een adres wordt bij elkaar
opgeteld. Hierdoor schatten we het vermogen te hoog in. Dit leidt tot een onderschatting van het aantal
rechthebbenden.

Daarnaast verschillen de gezinnen in de vermogensbestanden soms van de gezinnen in de
GBA-bestanden. Dit geldt voor ongeveer 2,5% van de mensen die op 1 januari 2018 in Nederland wonen.
Om het vermogen binnen het huishouden gelijk te trekken kiezen we altijd voor het vermogen van de
referentiepersoon in het GBA- huishouden.

Het vermogen bepalen we aan de hand van de variabele ‘VEHWVEREXEWH’ (vermogen zonder woning).
Het vermogen is de waarde van de bezittingen minus de hoogte van de schulden. Het CBS heeft alleen
niet de beschikking over alle schulden. Daarom is het vermogen van sommige huishoudens in sommige
gevallen hoger dan het in werkelijkheid is. Gevolg: Dit leidt tot een onderschatting van het aantal
rechthebbenden.

In de schulden-variabele van het CBS zitten ook de studieschulden, maar studieschulden tellen niet als
schulden als volgens de participatiewet omdat het mogelijk is om ze kwijt te schelden. Daarom maken
we een variabele aan voor het vermogen zonder studieschuld.

Als laatst houden we ook rekening met de overwaarde op het huis. De overwaarde wordt bepaald door
de variabele ‘VEHW1121WONH’ (waarde woning) minus de variabele ‘VEHW1210SHYH’ (hypotheekschuld)
te doen. Als er namelijk voldoende overwaarde in de woning zit, dan heeft de persoon recht op een
lening en niet op een bijstandsuitkering. Mensen met een lening worden in de bestanden van het CBS
niet aangemerkt als ontvangers van de bijstand. Daarom nemen wij mensen met een overwaarde boven
50.800 euro42 niet mee in onze analyse.

De waarde van de auto telt ook als vermogen. Hier hebben we echter geen informatie over. Dit laten we
dus buiten beschouwing. Gevolg: Dit leidt tot een overschatting van het aantal rechthebbenden.

Stap 5: Scholieren, stakers en mensen met onbetaald verlof verwijderen
Daarnaast gelden nog een aantal redenen waardoor mensen geen recht hebben op bijstand. De persoon
mag bijvoorbeeld niet gedetineerd zijn. Ook mag de persoon niet op school zitten en studiefinanciering
ontvangen. Om te bepalen of iemand studeert en studiefinanciering ontvangt, maken we gebruik van de
SECMBUS. In de SECM zit een code die aangeeft of iemand studeert. Dus als mensen studeren dan
verwijderen wij ze uit de populatie. Gedetineerden zijn al uit het bestand verwijderd door de koppeling
met de inkomensgegevens (institutionele huishoudens).

De Participatiewet kent een scholingsverplichting voor personen jonger dan 27 jaar, indien een jongere
nog recht heeft op studiefinanciering dan moet de gemeente beoordelen of het volgen van onderwijs een
reële optie is en dus als voorliggende voorziening moet worden beschouwd. Uitgangspunt is dat een
jongere minimaal beschikt over een startkwalificatie. In principe zijn jongeren tot 27 jaar verplicht om een
startkwalificatie te halen voordat zij in aanmerking komen voor een bijstandsuitkering. Een startkwalifi-
catie is het minimale onderwijsniveau dat nodig is om duurzaam mee te doen op de arbeidsmarkt. Dit is
een mbo- diploma op minimaal niveau 2 of een havo- of vwo-diploma. Echter, gemeenten gaan hier in
de praktijk niet eenduidig mee om. Wij hanteren daarom een ruime definitie waarbij we alle jongeren
meenemen en een smalle definitie waarbij wij uitgaan dat iemand zonder startkwalificatie geen recht


42 Dit is het maximale eigen vermogen in het eigen huis (box 1) op 1 januari 2018


                                                          | 39 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>heeft. Dit bepalen we door gebruik te maken van het bestand ‘Hoogsteopleidingstab’. Hierin staat of
iemand een startkwalificatie heeft. Het bestand Hoogsteopleidingstab is niet volledig, maar voor jongere
leeftijden bijna wel. Het CBS geeft aan dat de dekking voor mensen onder de 27 jaar boven de 90%ligt.
Voor bijvoorbeeld eerste generatie Syrische migranten is de opleiding onbekend.

Als iemand geen inkomen heeft door een staking of door onbetaald verlof, dan heeft diegene geen recht
op een bijstandsuitkering. Dit kunnen we checken door de SPOLISBUS te koppelen. De SPOLISBUS bevat
informatie over banen en lonen van werknemers bij Nederlandse bedrijven. We kijken of iemand voor de
variabele ‘SCDINCINKVERM’ de code S (stakingsdagen) of O (onbetaald verlof) heeft op de peildatum
1 januari. Mensen met deze code halen we uit het bestand. Ook verwijderen we de partner van de
persoon die onbetaald verlof heeft op de peildatum. Zij hebben namelijk ook geen recht.

Er gelden nog een aantal regels die we niet kunnen controleren:

•   In militaire dienst zijn;
•   Langer dan 4 weken buiten Nederland verblijven;
•   Jonger dan 27 jaar is én door zijn houding en gedrag zijn verplichtingen niet willen nakomen.

Gevolg: Mensen die aan deze voorwaarden voldoen worden niet geïdentificeerd. Dit zorgt voor een lichte
overschatting van het aantal rechthebbenden.

Stap 6: Gegevens over bijstandsuitkeringen toevoegen
Als laatst voegen we de BIJSTANDPERSOONBUS toe aan het bestand. Het bestand bevat op persoonsni-
veau informatie over de ontvangst van bijstands-, IOAW- en IOAZ- uitkering op de peildatum. Mensen
met een andere bijstandsuitkering dan de algemene bijstand verwijderen we uit het bestand.

Stap 7: Jongeren en AOW’ers verwijderen
Personen jonger dan 18 zijn niet rechthebbend. Daarom zijn mensen die jonger zijn dan 18 uit het bestand
verwijderd. Ook verwijderen we huishoudens met een AOW-gerechtigde in het huishouden. Zij hebben
mogelijk recht op een AIO-uitkering. Het niet-gebruik van de AIO wordt al onderzocht door SZW, SVB en
CBS.

Stap 8: Tijdelijke migranten verwijderen
Veel verschillende factoren bepalen of een migrant recht heeft op bijstand. Bij een korter verblijf dan drie
maanden heeft een migrant meestal geen recht op bijstand. Daarom nemen we mensen die op 1 oktober
2017 nog niet in Nederland woonden niet mee in onze analyse als we uitgaan van de smalle definitie.

Resultaat: analysebestand
Het resultaat is een analysebestand met potentieel rechthebbenden. Door de bijstandsnorm en vermo-
gensgrens vast te stellen kunnen we het recht op bijstand toetsen.

Voor mensen ouder dan 21 bepalen we de inkomensgrens door de kostendelersnorm toe te passen:

                                          (0.4 + A * 0.3)
                                                 A        * Norm


Waar A het aantal kostendelers is en Norm het minimumloon. In 2018 is het minimumloon 1417,32. Het
persoonlijk inkomen is bruto, daarom moet de netto norm ook een bruto norm worden. Dit gebeurt als
volgt:

                                              ( I – H) * ( 1 + B)


Waar I de hierboven berekende inkomensgrens is, H de algemene heffingskorting en B is de belasting-
schijf. In dit onderzoek gaan we uit van een algemene heffingskorting van 188,75 euro en een bruterings-



                                                   | 40 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>percentage van 57,6%. Het bruteringspercentage komt overeen met het bruteringspercentage dat
gehanteerd wordt in het bijstandsverdeelmodel. Het bruteringspercentage wordt aangeleverd door het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.43

Voor mensen onder de 21 hangt de inkomensgrens niet af van het minimumloon, maar van de kinderbij-
slag. Ook geldt voor hun de kostendelersnorm niet. Voor mensen onder de 21 is de inkomensgrens 244,91
euro. Als paren een minderjarig kind hebben dan wordt de norm verhoogd met 141,73 euro per persoon.
De 141,73 euro geldt niet voor eenouderhuishoudens.

Tot nu toe zijn de normen op persoonsniveau, voor paren moeten de normen bij elkaar opgeteld worden.
Dit doen we door de inkomensgrenzen van personen in een paar bij elkaar op te tellen.

In de wet staan afwijkende normen voor paren waarvan een partner jonger is dan 21 en de andere
partner 21 of ouder is. Ook voor mensen met een niet rechthebbende partner, bijvoorbeeld als de partner
studeert, gelden afwijkende normen. Hier wordt ook rekening mee gehouden.

De vermogensgrens hangt af van de leefvorm. De vermogensgrens per leefvorm staat in Tabel 5.

Tabel 5: Maximaal toegestaan vermogen in de bijstand in 2018

    Wie                                                                              Maximaal toegestaan vermogen in 2018


    Alleen en geen kinderen jonger dan 18 jaar                                                                             € 6.020
    Geen partner, maar met een of meer kinderen jonger dan 18 jaar                                                        € 12.040
    Partner, samenwonend of gehuwd                                                                                        € 12.040

Vervolgens kunnen we bepalen of iemand recht heeft op de bijstand. Het inkomen moet lager liggen dan
de inkomensgrens en het vermogen moet lager liggen dan de vermogensgrens. Als de persoon voldoet
aan de voorwaarden dan is diegene rechthebbend. Als iemand een bijstandsuitkering ontvangt dan is de
persoon een gebruiker. Als de persoon geen gebruik maakt van de bijstand dan is de persoon een
niet-gebruiker.

Daarna vertalen we de achtergrondkenmerken op persoonsniveau naar achtergrondkenmerken op
huishoudniveau. Dit doen we door binnen het huishouden te kijken hoe vaak het desbetreffende
achtergrondkenmerk voorkomt. Vervolgens delen we aantal keer dat het achtergrondkenmerk voorkomt
door het aantal huishoudleden. Op die manier bepalen we de fractie van het huishouden dat het
desbetreffende achtergrondkenmerk heeft. Dit is van belang voor de regressieanalyse. Voor de beschrij-
vende statistiek zeggen we dat een huishouden een bepaald achtergrondkenmerk heeft als de fractie
groter is dan 0.

Als laatste veranderen we het bestand van persoonsniveau naar huishoudniveau. Dit betekent dat er
maar één observatie is per huishouden.

Duurzaamheid niet-gebruik
Om de duurzaamheid van het niet-gebruik in kaart te brengen kijken we naar drie extra peilmomenten:

•      1 januari 2017
•      1 juli 2017
•      1 oktober 2017




43 SEO (2020). Vaststellen van de bijstandsbudgetten 2020: Herschatting en verdeling van de budgetten. SEO-rapport nr. 2019-73. ISBN
   978-90-5220-016-3. Amsterdam: SEO.


                                                              | 41 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Per peilmoment bepalen we de groep rechthebbenden volgens dezelfde methode. De methode hebben
we hierboven beschreven. Alleen het minimumloon, kinderbijslag, heffingskorting, maximale over-
waarde en vermogensgrens verandert per peilmoment. De gehanteerde bedragen staan beschreven in
Tabel 3.

Tabel 6: Bedragen per peilmoment

 Wie                                                              1 januari 2017   1 juli 2017 1 oktober 2017


 Minimumloon                                                          € 1403,98    € 1409,31        € 1409,31
 Kinderbijslag                                                          € 242,6     € 243,52         € 243,52
 Extra bijdrage voor kinderen als het paar jonger dan 21 is             € 140,4     € 140,93         € 140,93
 Heffingskorting                                                       € 187,83     € 187,83         € 187,83
 Alleen en geen kinderen jonger dan 18 jaar                             € 5.940      € 5.940         € 5.940
 Geen partner, maar met een of meer kinderen jonger dan 18 jaar        € 11.880     € 11.880         € 11.880
 Partner, samenwonend of gehuwd                                        € 11.880     € 11.880         € 11.880
 Maximaal eigen vermogen in het eigen huis, box 1                      € 50.100     € 50.100        € 50.100

Per peilmoment is in kaart gebracht of de persoon, die behoort tot een huishouden dat rechthebbend is
maar niet-gebruiker van de algemene bijstand op 1 januari 2018, nog steeds niet-gebruiker is. Als de
persoon op alle drie de peilmomenten niet-gebruiker is dan spreken we van langdurig niet gebruik. Als
degene op een peilmoment geen niet-gebruiker is dan maken we onderscheid naar gebruiker en niet
rechthebbend.

Langdurig niet-gebruik is in kaart gebracht op persoonsniveau, omdat huishoudens over tijd kunnen
veranderen.

Regressiemodel
Op basis van het analysebestand met alle rechthebbende op 1 januari 2018 wordt een verklarend model
geschat. Het model verklaart de kans op het niet gebruik van de bijstand. Het model wordt geschat op
alle rechthebbenden. Het model stelt vast welke achtergrondvariabelen van invloed zijn op het niet-
gebruik van de bijstand. De afhankelijke variabele is of iemand al dan niet gebruik maakt van de bijstand.
Het model wordt geschat met een linear probability model en de standaardfouten zijn geclusterd op
gemeenteniveau. De schattingen staan in Tabel 1 in Bijlage IV.




                                                        | 42 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Bijlage III Absolute aantallen totale
groep niet-gebruikers

Tabel 7: aantal niet-gebruikende huishoudens per achtergrondkenmerk per 1 januari 2018

 Wie                                                                  Aantal         % t.o.v. totale groep per
                                                                                                      kenmerk
 Inkomen t.o.v. bijstandsnorm                                        170.209
 Geen inkomen                                                          39.379                            23%
 1 tot 10%                                                             11.484                             7%
 10 tot 20%                                                            4.948                              3%
 20 tot 30%                                                             5.254                             3%
 30 tot 40%                                                             6.803                             4%
 40 tot 50%                                                            8.095                              5%
 50 tot 60%                                                            9.508                              6%
 60 tot 70%                                                             12.121                            7%
 70 tot 80 %                                                           15.855                             9%
 80 tot 90%                                                            20.207                            12%
 90 tot 100%                                                           36.555                            21%
 Inkomensbron                                                         141.147
 Wezenpensioen e.d.                                                     4.703                             3%
 Werknemer                                                             59.210                            42%
 Uitkering (anders dan bijstand)                                      44.480                             32%
 Zelfstandige                                                          32.754                            23%
 Leeftijdscategorie                                                  182.784
 18-20                                                                  4.317                             2%
 21-27                                                                 27.252                            15%
 27-36                                                                 57.091                            31%
 37-46                                                                 40.716                            22%
 47-56                                                                 35.318                            19%
 57-66                                                                 18.090                            10%
 Herkomst                                                            175.808
 Nederlander                                                          88.428                             50%
 EU-migrant                                                            20.801                            12%
 Migrant buiten EU                                                    66.579                             38%
 Plaats in het huishouden                                            170.209
 Thuiswonend kind                                                      20170                             12%
 Alleenstaand                                                          86064                             51%
 Partner zonder kinderen                                               10888                              7%
 Partner met kinderen                                                   18753                             11%
 Ouder in eenouderhuishouden                                           30550                             18%
 Overig lid                                                              3155                             2%




                                                   | 43 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Wie                      Aantal    % t.o.v. totale groep per
                                                    kenmerk
Provincie                170.209
Friesland                  4805                         3%
Groningen                   6371                        4%
Drenthe                    3505                         2%
Overijssel                 9302                         5%
Zuid-Holland              43682                        26%
Gelderland                16342                        10%
Limburg                    10951                        6%
Zeeland                     3111                        2%
Noord-Brabant              21519                       13%
Noord-Holland             34534                        20%
Flevoland                  4644                         3%
Utrecht                    11443                        7%




                | 44 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Bijlage IV Verklarend model

Om het niet gebruik van de bijstand te verklaren is een regressiemodel geschat (zie Tabel 8). De analyse
laat zien of de kenmerken individueel samenhangen met niet-gebruik van de algemene bijstand,
gecorrigeerd voor alle andere kenmerken. De dataset is dusdanig groot dat wij uitgaan van een signifi-
cantieniveau van 1%.

Tabel 8: Regressieanalyse niet-gebruik algemene bijstand (N=490.206)

                                                                           Coëfficiënt    Standaardfout


 Inkomen t.o.v. bijstandsnorm                    Geen inkomen                 Ref.
                                                 1-10%                        .100*            .003
                                                 10-20%                       .156*            .005
                                                 20-30%                       .190*            .007
                                                 30-40%                       .230*            .009
                                                 40-50%                       .267*            .006
                                                 50-60%                       .323*            .006
                                                 60-70%                       .385*            .007
                                                 70-80%                       .439*            .007
                                                 80-90%                       .536*            .007
                                                 90-100%                      .654*            .006
 Inkomensbron                                    Geen inkomen                 Ref.
                                                 Wezenpensioen e.d.          -.031*            .006
                                                 Uitkering overig             .103*            .004
                                                 Werknemer                    .053*            .004
                                                 Zelfstandige                 .340*            .005
 Leeftijd in jaren                               18-20                        Ref.
                                                 21-26                       -.107*            .006
                                                 27-36                       -.267*            .010
                                                 37-46                       -.337*            .014
                                                 47-56                       -.391*            .015
                                                 57-AOW                      -.432*            .016
 Herkomst                                        Nederlander                  Ref.
                                                 EU-migrant                   .155*            .008
                                                 Migrant buiten EU           -.033*            .003
 Plaats in het huishouden                        Alleenstaand                 Ref.
                                                 Thuiswonend kind             .263*            .010
                                                 Partner zonder kinderen     -.075*            .003
                                                 Partner met kinderen        -.079*            .003
                                                 Ouder in                    -.030*            .003
                                                 eenouderhuishouden
                                                 Overig lid                   .368*            .010
 Kinderen in het huishouden                      Geen kind                    Ref.




                                                   | 45 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                     Coëfficiënt   Standaardfout


                               Kind 0 t/m 5 jaar       -.056*          .003
                               Kind 6 t/m 11 jaar      -.034*          .003
                               Kind 12 t/m 16 jaar     -.013*          .003
Overig inkomen in huishouden   0 euro                   Ref.
                               1-1500 euro             .037*           .008
                               1500 euro >             .164*           .058
Vermogen                       Negatief                .088*           .003
                               0-2000 euro              Ref.
                               2000-4000 euro          .042*           .003
                               4000-6000 euro          .093*           .004
                               6000 euro >             .190*           .005
Provincie                      Friesland                Ref.
                               Groningen                .018           .008
                               Drenthe                  .018           .012
                               Overijssel              .037*           .008
                               Flevoland               .090*           .010
                               Gelderland              .050*           .010
                               Utrecht                 .087*           .009
                               Noord-Holland           .093*           .008
                               Zuid-Holland            .080*           .008
                               Zeeland                 .069*           .022
                               Noord-Brabant           .076*           .009
                               Limburg                 .050*           .011
R2                             0.487




                                | 46 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Bijlage V Bestuurlijke reactie


   Inspectie SZW                                                           Datum
   T.a.v. de heer H. de Groot                                              15 april 2021
   Postbus 90801                                                           Kenmerk
   2509 LV 'S-GRAVENHAGE                                                   TISA/U202100289
                                                                           Telefoon
   Inspectie SZW                                                           Datum
                                                                           06 36 39 63 62
   T.a.v. de heer H. de Groot                                              15 april 2021
                                                                           Bijlage(n)
   Postbus 90801                                                           Kenmerk
   2509 LV 'S-GRAVENHAGE                                                   TISA/U202100289
                                                                           Telefoon
                                                                           06 36 39 63 62
                                                                           Bijlage(n)



   Onderwerp
   Conceptrapport niet - gebruik van algemene bijstand



   Geachte heer De Groot,
   Onderwerp
   Conceptrapport niet - gebruik van algemene bijstand
   Hartelijk dank voor het toezenden van uw onderzoek naar niet-gebruik van de algemene bijstand.
   Uit uw onderzoek blijkt dat ongeveer 35% van de huishoudens met een inkomen onder de
   bijstandsnorm geen gebruik maakt van deze regeling. Voor een flink deel van die groep is het niet-
   Geachte heer De Groot,
   gebruik ook langer dan drie maanden. Dit zijn hoge cijfers voor een regeling die het laatste vangnet
   behoort te zijn voor mensen die onder het minimum dreigen te raken. Dat baart ons zorgen, maar
   Hartelijk dank voor het toezenden van uw onderzoek naar niet-gebruik van de algemene bijstand.
   roept ook vragen op. Wij maken graag gebruik van de gelegenheid om op dit onderzoek te
   Uit uw onderzoek blijkt dat ongeveer 35% van de huishoudens met een inkomen onder de
   reageren.
   bijstandsnorm geen gebruik maakt van deze regeling. Voor een flink deel van die groep is het niet-
   gebruik ook langer dan drie maanden. Dit zijn hoge cijfers voor een regeling die het laatste vangnet
   Wat is het verhaal achter de cijfers?
   behoort te zijn voor mensen die onder het minimum dreigen te raken. Dat baart ons zorgen, maar
   De cijfers over het niet-gebruik zijn hoog. Dit vraagt om nader onderzoek, zoals de Inspectie ook
   roept ook vragen op. Wij maken graag gebruik van de gelegenheid om op dit onderzoek te
   schrijft. Wat is het verhaal achter deze cijfers? Hoe komen deze mensen nu rond? Hebben ze lage
   reageren.
   lasten of andersoortige (maar niet geregistreerde) inkomsten? Waarom kloppen deze personen niet
   bij de gemeente aan? Niet-gebruik is niet per se een gebrek aan bestaanszekerheid en verdient
   Wat is het verhaal achter de cijfers?
   inderdaad nader onderzoek.
   De cijfers over het niet-gebruik zijn hoog. Dit vraagt om nader onderzoek, zoals de Inspectie ook
   schrijft. Wat is het verhaal achter deze cijfers? Hoe komen deze mensen nu rond? Hebben ze lage
   Niet-gebruik heeft meerdere oorzaken
   lasten of andersoortige (maar niet geregistreerde) inkomsten? Waarom kloppen deze personen niet
   De Inspectie vermoedt dat vooral jongeren niet bekend zijn met de bijstand. Mogelijk geldt dat ook
   bij de gemeente aan? Niet-gebruik is niet per se een gebrek aan bestaanszekerheid en verdient
   voor mensen die werk hebben. Divosa en VNG onderschrijven dat er ook andere dingen kunnen
   inderdaad nader onderzoek.
   spelen. Van ‘het is te ingewikkeld’, en ‘ik verwacht binnenkort werk te hebben’ tot aan ‘dit is niet
   voor mij want ik heb een baantje’ en ‘oh, ik had vorige maand toch minder inkomsten dan verwacht,
   Niet-gebruik heeft meerdere oorzaken
   maar nu is het te laat om voor die maand nog bijstand aan te vragen’. Ook schaamte kan een rol
   De Inspectie vermoedt dat vooral jongeren niet bekend zijn met de bijstand. Mogelijk geldt dat ook
   spelen.
   voor mensen die werk hebben. Divosa en VNG onderschrijven dat er ook andere dingen kunnen
   spelen. Van ‘het is te ingewikkeld’, en ‘ik verwacht binnenkort werk te hebben’ tot aan ‘dit is niet
   voor mij want ik heb een baantje’ en ‘oh, ik had vorige maand toch minder inkomsten dan verwacht,
   maar nu is het te laat om voor die maand nog bijstand aan te vragen’. Ook schaamte kan een rol
   spelen.
   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
   Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag
   070 - 373 83 93 | info@vng.nl


                                                       | 47 |
   U202100289       PROD
   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>De opdracht was: beroep op bijstand beperken
Gemeenten hebben de opdracht gekregen om het aantal mensen in de bijstand zo laag mogelijk te
houden. En mede onder druk van jarenlange tekorten op het bijstandsbudget en de
financieringssystematiek van de bijstand, zijn gemeenten de afgelopen jaren streng geweest ‘aan
de poort’. Mensen krijgen niet zomaar een uitkering. Er wordt eerst over werk gesproken en dan
pas over een uitkering. En jongeren hebben een zoektermijn. Dit beleid kan mensen ontmoedigen
om een uitkeringsaanvraag in te dienen, zoals de Inspectie ook schrijft.

De politieke vraag die niet gesteld is
Dit onderzoek werpt ook een politieke vraag op, die de Inspectie niet stelt. Moet de overheid alle
mensen die onder het minimum zitten, stimuleren om een uitkering aanvragen? Willen we
bijvoorbeeld dat jongeren die thuis wonen en die tijdelijk geen inkomen hebben en door hun ouders
onderhouden worden, gestimuleerd worden om altijd bij de gemeente aan te kloppen voor
inkomensondersteuning? Of zijn dit soort vormen van samenredzaamheid/zelfredzaamheid juist
lovenswaardig? Wat is nu precies de taak van gemeenten? En wat is het maatschappelijk effect dat
bereikt moet worden?

Het zal u niet verbazen dat wij pleiten voor vervolgonderzoek voordat we op basis van deze cijfers
conclusies kunnen trekken voor wat er werkelijk aan de hand is en wat er echt nodig is. Als er meer
inzicht is in het verhaal achter deze cijfers, kunnen we samen met alle betrokkenen gaan bekijken
wat de vervolgacties kunnen zijn. Een aantal denkrichtingen vanuit onze kant zetten we hieronder
op een rijtje.

Wat kunnen gemeenten doen?

    •   Mogelijkheden voor bestandskoppeling benutten: De Inspectie SZW ziet een rol voor
        gemeenten in het persoonlijk opsporen van niet-gebruikers, waar mogelijk via
        bestandskoppelingen. Dat is zeker een route die gemeenten zouden kunnen verkennen
        met ondersteuning van experts op het gebied van gegevensuitwisseling. Een eerste stap
        zou gericht kunnen zijn op jongeren zonder werk en uitkering. Gemeenten hebben nu al de
        mogelijkheid om de gegevens te ontvangen van jongeren tot 23 jaar zonder werk, zonder
        uitkering en zonder startkwalificatie (zgn. spookjongeren). Kijk als eerste stap of deze groep
        uitgebreid kan worden tot bijvoorbeeld jongeren tot 27 jaar.
    •   Balans zoeken tussen doelmatigheid en bestaanszekerheid: Een lastige, maar
        belangrijke rol van gemeenten is dat zij bij de aanvraag van een uitkering de juiste balans
        moeten zoeken tussen de financiële zekerheid die mensen nodig hebben versus de
        verplichting om te zoeken naar werk (of meer te gaan werken). Een te sterke focus op de
        verplichtingen in de bijstand, kan mensen afschrikken en het niet-gebruik vergroten. Maar
        een minder strenge toegang kan weer leiden tot een niet noodzakelijk beroep op de
        bijstand omdat de prikkel om werk te zoeken wordt weggenomen. Het Rijk kan gemeenten
        hierbij ondersteunen door nog eens naar de financieringssystematiek van de bijstand te
        kijken.
    •   Voorlichting geven: De Inspectie stelt dat vooral jongeren niet altijd bekend zijn met de
        bijstand. Gezien de uitkomsten van het onderzoek speelt ook de vraag of mensen die
        inkomsten hebben uit werk of een andere uitkering, weten dat zij hun inkomen kunnen laten
        aanvullen tot bijstandsniveau. Hier ligt overigens niet alleen een taak voor gemeenten,
        maar ook voor het Rijk, UWV, werkgevers en organisaties voor werknemers en
        zelfstandigen.



Vereniging van Nederlandse Gemeenten                                                              2/3



                                               | 48 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Wat kan het Rijk doen?

    •   Financiële prikkel in de bijstand onderzoeken. De Inspectie SZW stipt terecht aan dat
        de financiële prikkel in de bijstand, gemeenten stimuleert om de poort naar de bijstand zo
        dicht mogelijk te houden. Het zou goed zijn te onderzoeken of deze
        financieringssystematiek zijn doel niet voorbij schiet. Welke ‘beloning’ krijgen gemeenten
        die het niet-gebruik succesvol weten terug te dringen? Een passende financiering helpt
        gemeenten om de balans te vinden tussen de focus op werk en het bieden van
        bestaanszekerheid.
    •   Participatiewet en WW compatibel maken met de flexibele arbeidsmarkt. Tot slot zou
        de Rijksoverheid kunnen onderzoeken of de Participatiewet en de WW nog wel aansluiten
        bij de flexibele arbeidsmarkt waar losse baantjes en nulurencontracten legio zijn. Naast het
        aanpakken van de ver doorgevoerde flexibilisering van de arbeidsmarkt, zou het
        bijvoorbeeld ook mogelijk moeten worden om met terugwerkende kracht een uitkering aan
        te vragen. Wie bijvoorbeeld een oproepcontract heeft en in een bepaalde periode te weinig
        uren kan werken, kan dan achteraf nog aanspraak maken op de bijstand als het inkomen
        onder het minimum is gezakt. Ook kan de Rijksoverheid onderzoeken of de Participatiewet
        wel aansluit bij wat zzp’ers met lage of sterk wisselende inkomsten nodig hebben om zo
        zelfstandig mogelijk in hun eigen levensonderhoud te kunnen voorzien en hun
        ondernemersrisico’s af te dekken.

Wat kunnen werkgevers doen?

    •   Voldoende inkomen bieden. Naast de overheid, zijn ook werkgevers aan zet. Die kunnen
        bijdragen door werknemers voldoende uren te bieden zodat zij rond kunnen komen. Vanuit
        het project Simpel Switchen krijgt Divosa signalen dat, hoewel het wettelijk gezien niet mag,
        er nog steeds werkgevers zijn die hun werknemers laagbetaalde nulurencontracten
        aanbieden en ze verplichten om altijd op afroep beschikbaar te zijn. Werknemers kunnen er
        daardoor geen baan bij nemen, maar weten nooit of ze aan het einde van de maand
        voldoende hebben verdiend. En zoals al eerder aangegeven, je kunt geen bijstand en WW
        aanvragen met terugwerkende kracht. Bied mensen perspectief.

Wij denken uiteraard weer graag met de Inspectie mee als het gaat om vervolgonderzoek.

Met vriendelijke groet,

Leonard Geluk, VNG                                               Erik Dannenberg, Divosa




Vereniging van Nederlandse Gemeenten                                                              3/3



                                               | 49 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Literatuurlijst

•   Algemene Rekenkamer (2019). Ouderdomsregelingen ontleed. Den Haag: Algemene Rekenkamer.

•   CBS (2020). Jaarrapport Integratie 2020. Den Haag: CBS.

•   Corden, A. (1995). Changing Perspectives on Benefit Take-Up. London: HMSO Social Policy Research Unit.

•   CPB (2019). Gebruik (en niet-gebruik) van toeslagen in Nederland. Den Haag: CPB.

•   Echtelt, P. van, Sadiraj, K., Hoff, S., Muns, S., Karpinska, K., Das, D. & Versantvoort, M. (2019).
    Eindevaluatie van de Participatiewet. Den Haag: SCP.

•   Inspectie SZW (2018). Hobbels op weg naar inkomensondersteuning: toegang en uitvoering inkomensondersteu-
    nende voorzieningen. Den Haag: Inspectie SZW.

•   Inspectie SZW (2019). Evaluatie beschut werk. Den Haag: Inspectie SZW.

•   Inspectie SZW (2020). Zzp’ers en bestaanszekerheid, een verkenning. Den Haag:

•   Inspectie SZW. Inspectie SZW (2021a). Impact coronacrisis op stelsel van werk en inkomen. Den Haag:

•   Inspectie SZW. Inspectie SZW (2021b). Klantenenquête 2021. Den Haag: Inspectie SZW. (nog niet
    openbaar)

•   Oorschot, W. van (1995b). Tussen recht en realiteit: Over niet-gebruik van sociale zekerheid, Tijdschrift
    voor Arbeid en Bewustzijn, 19, 1, 38-52.

•   Oorschot, W. (1996). Gedeelde verantwoordelijkheid: Over omvang en oorzaken van niet-gebruik van
    sociale zekerheid in Nederland. Sociale Wetenschap, 39, 1-32.

•   Oorschot, W. van (2000). Te nemen of te laten...: over niet-gebruik van inkomensondersteunende
    regelingen, In de marge. Het Sociaal Debat, deel 1. Den Haag: Elsevier.

•   SEO (2011). Niet-gebruik inkomensondersteunende maatregelen. SEO-rapport nr. 2011-31. ISBN 978-90-
    6733- 615-4. Amsterdam: SEO.

•   SEO (2020). Vaststellen van de bijstandsbudgetten 2020: Herschatting en verdeling van de budgetten. SEO-
    rapport nr. 2019-73. ISBN 978-90-5220-016-3. Amsterdam: SEO.

•   SVB (2014). SVB realiseert lager niet-gebruik. Amstelveen: SVB.

•   SVB (2018). Naar een lager niet-gebruik. Amstelveen: SVB.

•   Wildeboer Schut, J. & Hoff, S. (2007). Geld op de plank. Niet-gebruik van inkomensvoorzieningen. SCP-
    publicatie 2007/11. Den Haag: SCP.




                                                     | 50 |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Dit is een uitgave van:

Inspectie SZW

Vormgeving en productie
Xerox / Osage

© Rijksoverheid | 30 april 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>