<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Impact van RES
             concept
                   1.0 op
                        RES
                          het
                            scenario's op
de elektriciteits-
energienet   RES regio:
                   en gasinfrastructuur
RES regio  ………
Noord Holland Noord




                                            1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Samenvatting




 Klik op het icoon om naar de inhoudsopgave te gaan.

                                                       2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inzicht in impact en het belang van systeemefficiëntie
Het energienet is onlosmakelijk verbonden met de ambities in de RES
Het Nederlandse energienet verbindt, letterlijk, de ambities en plannen voor opwek in de 30 RES                      Systeemefficiëntie             Kwantiteit
regio's met de verbruikers van energie. Het energienet werd in het verleden aangelegd voor het
transport van energie van grote elektriciteitscentrales naar verbruikers. In de energietransitie
verandert ditzelfde net van éénrichtingsverkeer naar tweerichtingsverkeer door de invoeding van
duurzame opwek. Het energienet verandert dus flink en wordt zo een multifunctionele verbinder van
vraag, aanbod en opslag van elektriciteit, duurzame warmte en groene alternatieven voor aardgas.
De RES΄en zijn de basis voor een langjarige en planmatige aanpak. Hiermee kunnen we gericht
inzetten op het vinden van geschikte locaties voor kabels en transformatorstations, het doorlopen
van vergunningstrajecten en het inzetten van schaarse technici om al het werk te realiseren.

Inzicht in impact en het belang van systeemefficiëntie
Dit document geeft een inzicht in de impact die keuzes in de RES hebben op het energienet. Hieruit
blijkt dat het energienet nog efficiënter kan worden gebruikt: systeemefficiëntie noemen we dat. Dit is               Ruimte                          Draagvlak
één van de vier afwegingskaders in de RES. Overbelasting op het energienet wordt beperkt én
noodzakelijke netwerkuitbreidingen worden versneld door efficiënt ruimtegebruik én tegen zo laag
mogelijke maatschappelijke kosten.
                                                                                                          Vier afwegingskaders in de RES in onderlinge samenhang:
 Met deze impactanalyse is de RES-regio in staat om:
 1. Te sturen op tijdige realisatie van ambities, efficiënt ruimtegebruik en laagste                      1.     Kwantiteit:              Worden doelstellingen gehaald (aantal TWh
                                                                                                                                          duurzame opwek)?
    maatschappelijke kosten.
 2. Systeemefficiëntie mee te nemen in het afwegingskader.                                                2.     Draagvlak:               Worden keuzes politiek en maatschappelijk
                                                                                                                                          gedragen?
De rol van netbeheerders
De Nederlandse netbeheerders werken aan het energienet van vandaag en morgen. Vanuit onze                 3.     Ruimte:                  Kunnen duurzame opwek en energieinfrastructuur
kennis en kunde geven wij alle betrokken partijen in de RES inzicht in wat er nodig is aan                                                ruimtelijk worden ingepast, kijkend naar
uitbreidingen om de RES ambities aan te sluiten op het energienet (ruimte, tijd en geld). Ook doen                                        landschappelijke kwaliteit?
wij voorstellen voor systeemefficiëntie. Dit doen wij vanuit het belang van maatschappelijke kosten,
ruimtelijke inpassing en het tijdig realiseren van de klimaatdoelen. Om een goede samenwerking            4.     Systeemefficiëntie:      Kan duurzame opwek efficiënt worden ingepast in
                                                                                                                                          het totale energiesysteem?
tussen overheden, netbeheerder en marktpartijen te kunnen realiseren vereist
dit een gecoördineerde uitvoering.

                                                                                                                                                                                        3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Potentie van de regio
De RES 1.0 doorrekening                                                                    Verloop bod van Concept-RES naar RES 1.0
Liander heeft de verkregen data voor RES 1.0 doorgerekend om te kunnen bepalen wat de
impact is op de infrastructuur. Zo kunnen wij daarmee vanuit de infrastructuur de
benodigde ruimte, betaalbaarheid én haalbaarheid van de uitvoering van de RES
toelichten.

Veranderingen in het bod na aanlevering doorrekengegevens
Nadat de data bij Liander is aangeleverd zijn er voor de regio Kop van Noord Holland nog
wijzigingen doorgevoerd in het bod. Deze wijzigingen zijn met TenneT gedeeld (aangezien
verwacht wordt dat dit op TenneT zal worden aangesloten). TenneT zal dit meenemen in
haar analyse als onderdeel van dit rapport.

Het verloop van het concept RES bod naar RES 1.0 wordt in de afbeelding hiernaast
weergeven.

Nieuwe landelijke rekenregels zon in RES 1.0
De opwekpotentie van de RES 1.0 is verhoogd ten opzichte van de Concept RES. Dit komt
met name doordat er nieuwe landelijke rekenregels zijn toegepast voor zon waardoor de
potentiële opbrengsten per zoekgebied omhoog zijn gegaan.                                  Optelsom bod Concept-RES en RES 1.0

Wijzigingen RES 1.0 ten opzichte van Concept RES                                                                               Concept-RES
                                                                                                                               Concept-RES   RES
                                                                                                                                              RES1.0
                                                                                                                                                   1.0
We zien dat relatief veel wijzigingen zijn doorgevoerd in de RES van Noord-Holland
                                                                                                 Opwek grootschalig zon           0,5 TWh     2,15 TWh
Noord. Er vallen met name zoekgebieden af. Zo verdwijnt een groot deel van de wind
energie opwek in de regio door het ontbreken van draagvlak. In een aantal gemeenten
                                                                                                 Opwek zon op grote daken +
verdwijnt ook het grootschalig zon op grond. Hierdoor komt er in het NHN RES 1.0 bod                                             0,45 TWh     1,02 TWh
                                                                                                 parkeerplaatsen
meer focus op zon op dak. Echter voornamelijk door de nieuwe landelijke rekenregels die
in RES 1.0 voor zon opwek zijn gebruikt, neemt het bod in potentie toe.                          Opwek grootschalig wind          0,11 TWh    0,04 TWh
                                                                                                 Geclusterde zon + wind          0,94 TWh     0,34 TWh
In de afbeelding rechts worden de verschillen per opwekcategorie weergegeven voor
NHN. De effecten van deze wijzigingen op het elektriciteitsnet worden in deze                    Totaal nieuw te realiseren
                                                                                                                                 2,01 TWh     3,55 TWh
netimpactrapportage besproken.                                                                   opwek


                                                                                                 Huidig + Pijplijn                2,2 TWh      2,0 TWh
                                                                                                 Totaal duurzame opwek           4,21 TWh     5,55 TWh
                                                                                                                                                         4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Impact op stationsniveau op basis van bod RES 1.0

  Totaal aantal     Totaal aantal stations    Aandeel RES bod dat kan worden                     Impact op de stations van Liander
stations in regio     met capaciteits-       aangesloten met huidige stations tot                Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de impact op de
                       overschrijding                      2030                                  (verdeel)stations van Liander. Op stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit
                                                                                                 beschikbaar is en waar knelpunten kunnen ontstaan. Deze knelpunten ontstaan doordat
      26                     16                              50%                                 grootschalige opwek direct wordt aangesloten op de stations in de regio.

                                                                                                 Op 16 stations de capaciteit overschreden
                                                                                                 De opwekpotentie van de RES 1.0 past niet binnen het huidige elektriciteitsnet en bestaande
                                                                                                 stations. We verwachten dat tot 2030 op 16 van de 26 (totale aantal stations in de regio)
                                                                                                 transformatorstations de maximale capaciteit bereikt wordt. Om deze knelpunten op te
                                                                                                 lossen zullen de bestaande stations uitgebreid moeten worden. In sommige gevallen is de
                                                                                                 capaciteitsoverschrijding dusdanig groot dat alleen een uitbreiding van het station niet
                                                                                                 genoeg is. Er zal dan een nieuw station in de regio gerealiseerd moeten worden.

                                                                                                 Haalbaarheid RES 1.0
                                                                                                 De inschatting is dat ongeveer 50% van de opwekpotentie van RES 1.0 past op de bestaande
                                                                                                 stations. Op veel stations is namelijk nu nog ruimte beschikbaar, ook op de stations waar een
                                                                                                 knelpunt wordt verwacht. De haalbaarheid van RES 1.0 wordt enerzijds vergroot door
                                                                                                 werkzaamheden aan stations en anderzijds door slim om te gaan met het bestaande
                                                                                                 elektriciteitsnet (stations en kabels). Op de volgende pagina´s wordt dit verder toegelicht.

                                                                                                 De zoekgebieden in de RES 1.0 van Noord-Holland Noord zijn voortgekomen uit het RES-
                                                                                                 proces. Deze zoekgebieden hebben bij elkaar een opwekpotentie van 3,55 TWh. In deze
                                                                                                 netimpactanalyse is er gerekend met deze opwekpotentie (excl. het zoekgebied in het
                                                                                                 IJsselmeer, de Wieringerhoek, wat vanwege formaat naar verwachting op TenneT
                                                                                                 aangesloten wordt). De ambitie van de regio is 2,2 TWh voor nieuwe opwek. Daarmee is er
                                                                                                 ruimte om in de verdere uitwerking van de plannen op zoek te gaan naar de meest optimale
                                                                                                 oplossingen, ook vanuit systeemefficiëntie.


                                                        Stations met capaciteitsoverschrijding

                                                        Stations met capaciteit beschikbaar

                                                                                                                                                                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Oplossingsrichtingen: Uitbreidingen en nieuwe stations
Aantal nieuw   Aantal uit   Kosten (in mln. €),      Benodigde                        Inschatting       Uitbreidingen en nieuwe stations
te bouwen      te breiden   incl. kosten             ruimte                           haalbaarheid      De regio Noord Holland Noord kent 26 stations in het gebied zelf. Op basis van deze impactanalyse voor
stations       stations     aanpassen kabels                                          werkpakket voor   RES 1.0 wordt voorzien dat er naar verwachting 12 uitbreidingen van bestaande stations en 4 nieuwe
                                                                                      2030              stations in de regio nodig zijn om de opwekpotentie van de RES 1.0 plus de te verwachten stijgende vraag
                                                                                                        naar elektriciteit, op te kunnen nemen.
4              12           68 – 136,7                76.140 –                                 50%                                     Verwachte benodigde uitbreidingen op bestaande stations in
                                                                                                           15
                                                      158.360m2                                                                        regio NHN in 2030 bovenop de investeringslijn
                                                                                                                  12
                                                                                                                                       Verwachte benodigde nieuwe stations in regio
                                                                                                           10                          NHN in 2030 bovenop de investeringslijn

                                                                                                                                       Aantal benodigde uitbreidingen op bestaande
                                                                                                            5          4               stations in investeringslijn Liander
                                                  Verwachte station uitbreidingen                                                      Aantal nieuwe stations in investeringslijn
                                                  (in investeringslijn van Liander)
                                                                                                            0                          Liander
                                                  Verwachte station uitbreidingen
                                                  (nog niet in investeringslijn van Liander)                       2030
                                                                                                        Het stationswerkpakket komende 10 jaar
                                                  Verwachte nieuw te bouwen stations
                                                  (in investeringslijn van Liander)                     Om de doelstellingen in de regio voor 2030 te realiseren, moeten voor alle grootschalige energie
                                                                                                        opwekkingsprojecten en bijbehorende energie-infrastructuur tijdig planprocedures gestart worden. Het
                                                  Verwachte nieuw te bouwen stations
                                                  (nog niet in investeringslijn van Liander)            realiseren van de benodigde uitbreidingen van de energie-infrastructuur is nu al een uitdaging. Deze
                                                                                                        uitdaging wordt de komende jaren groter.
                                                  Zoekgebied nieuw station
                                                                                                        Bovenstaand figuur geeft ruwweg het aantal benodigde stationsuitbreidingen en nieuwe stations weer in de
                                                  Geen uitbreiding op station verwacht                  regio NHN op basis van de doorrekening van RES 1.0. Zo´n 5 van de 12 uitbreidingsplannen en 3 van de 4
                                                                                                        nieuwe stations zijn reeds voorzien in de investeringslijn van Liander. Investeringslijn moet niet verward
                                                                                                        worden met het gepubliceerde investeringsplan 2020, gezien ondertussen nieuwe uitbreidingsplannen reeds
                                                                                                        zijn toegevoegd. De Investeringslijn wil zeggen dat wij reeds uitbreidingen hebben voorzien, er moeten
                                                                                                        echter veelal echter nog significante stappen genomen voordat over kan worden gegaan tot uitvoering. De
                                                                                                        extra toename in uitbreidingen en nieuwe stations die het RES 1.0 bod vereist, laat de extreme uitdaging zien
                                                                                                        die vanuit Liander de komende jaren wordt voorzien.

                                                                                                        Ruimte en kosten
                                                                                                        De impact van het RES 1.0 bod op ruimte en kosten is fors. Een deel van de 12 stations zou naar verwachting
                                                                                                        uitgebreid kunnen worden op locatie. Echter, voor het andere deel zullen nieuwe (grond)locaties moeten
                                                                                                        worden gevonden.

                                                                                                        Midden Spannings-verbindingen en verdeelstations
                                                                                                        Naast de aanpassing van de transformatorstations verwachten we aanzienlijk te moeten investeren in
                                                                                                        (kabel)verbindingen. Dit heeft forse impact omdat dit onder andere leidt tot veel graafwerkzaamheden en
                                                                                                                                                                                                            6
                                                                                                        daarmee samenvallende hoge kosten en lange doorlooptijden. Dit wordt op de volgende pagina
                                                                                                        verder toegelicht.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Impact op distributienet op basis van bod RES 1.0
Verschuiving naar zon op dak
Naast de impact op stations zien we grote druk op het middenspannings- en laagspanningsnet (MS en         Afbeelding 1
LS net) ontstaan, het zogeheten distributienet. Doordat het bod zich meer focust op kleinschalig zon is
de verwachting dat op lager gelegen netvlakken significante aanpassingen moeten gaan plaatsvinden.
Hoewel niet tot op dit detail is doorgerekend, kunnen we dit wel voorzien. De uitdaging hieraan is dat
dit leidt tot veel aanpassingen ´in de wijken´. Veel kabels en kleine verdeelstations
(middenspanningsruimten) zullen moeten worden verzwaard. Dit geeft enorme druk op het
werkpakket, het leidt tot hoge kosten en de uitvoerbaarheid (haalbaarheid) van de RES wordt nadelig
beïnvloedt. Liander werkt op dit moment aan een instrumentarium om sturing te geven aan zon op
dak om de haalbaarheid van de potentie te vergroten. Helaas komt de netimpactrapportage van RES
1.0 te vroeg om dit mee te kunnen nemen. Dit zal dan ook onderdeel worden van het gezamenlijke
uitvoeringsprogramma waar wij voor pleiten.

Toelichting Afbeelding 1-2: verschil impact grootschalig zon/wind en kleinschalig zon
In de hiernaast opgenomen afbeeldingen wordt grofstoffelijk het impactverschil voor de netbeheerder
uitgelegd tussen geclusterd grootschalig zon/wind en niet geclusterd zon op dak.

Afbeelding
.          1: impact van geclusterd grootschalig zon/ wind.
Het aansluiten van grootschalig zon of wind (boven 2 MVA) wordt direct op een onderstation                Afbeelding 2
aangesloten. Dit betekent in veel gevallen dat vanaf het zonnepark/windpark er slechts één of enkele
directe kabelverbindingen naar het onderstation moeten worden getrokken en dat deze worden
aangesloten op de velden (stopcontact) van het station. Is er onvoldoende capaciteit op het station
aanwezig om de opwekcapaciteit op te nemen, dan zal het station moeten worden uitgebreid.

Afbeelding 2: Impact van niet geclusterd zon op dak.
Bij niet geclusterd zon op dak betekent het dat de zonnedaken op een lager netvlak in het netwerk
worden ingepast. Stel dat we uitgaan van een gelijke opwekcapaciteit als bij afbeelding 1, dan
betekent dat net als in voorgaande situatie dat het stationsvermogen moet worden uitgebreid mocht
er onvoldoende capaciteit beschikbaar zijn. Echter, daarnaast zal óók lokaal veel kabels en
middenspanningsruimten moeten worden verzwaard. Veel straten in de (bebouwde omgeving) zullen
dan open moeten om verzwaring van huidige assets mogelijk te maken en zullen bovengronds
middenspanningsruimten verzwaard moeten worden en of bijgeplaatst moeten worden. Naast
overlast en hoge kosten geeft dit een enorme extra druk op het werkpakket bij de netbeheerder.


.                                                                                                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Oplossingsrichtingen distributienet
Achtergrond:                                                                                        Oplossingsrichtingen
De populariteit van zonne-energie in Nederland is de laatste jaren groot Dit tekent zich af in de   De oplossingsrichting laat zich enerzijds dus vertalen in het verzwaren van een groot gedeelte
groeicijfers. Liander heeft alleen al in 2020 zo´n 2.000 installaties voor zonnepanelen per week    van ons distributienet. De impact hiervan is groot en zal een fors beslag leggen op het
aangesloten. In ons hele gebied sloten we in 2020 zo´n 30% meer zonnestroominstallaties aan         werkpakket van Liander. Anderzijds zal innovatie en datagedreven netbeheer er toe moeten
op de elektriciteitsnetten.                                                                         gaan leiden dat we ontwikkelingen slim kunnen voorspellen en of sturen.

Het totaal aantal aangesloten zonne-energie installaties op het Liander net ligt medio februari     Verder is het zinvol om zoveel mogelijk een gebiedsgerichte (geclusterde) aanpak te volgen
2021 rond de 500.000. Het totaal vermogen van zonne-installaties die we alléén vorig jaar al        met geclusterde aanvragen om maximaal zon op dak aan te kunnen sluiten. Ook het
(2020) op ons net aansloten is vergelijkbaar met het vermogen van alle zonnepanelen die we          zogeheten ´aftoppen´ van de stroompieken zorgt voor een lagere belasting op de netten
van 2011 tot 2017 hebben aansloten. De groei zonne-energie is daarmee buitengewoon groot.           waardoor deze efficiënter worden gebruikt. Aftoppen zorgt voor een relatief klein
                                                                                                    energieopwekkingsverlies.
 Middenspannings- en laagspanningskabels
                                                                                                    Daarnaast, om transport van energie zoveel mogelijk te verkleinen, en daarmee de kosten in
                              Liander beheert in haar verzorgingsgebied ca. 90.0000 km              de infrastructuur, biedt combineren zonne-energie opwek met de lokale energievraag veel
                              aan kabels waarvan 4500 km in NHN. Alleen al in 2020                  kansen. Het is daarbij wel essentieel dat de energievraag tegelijkertijd met de zonne-energie
                              legde wij in ons verzorgingsgebied ruim 1200 km extra                 opwek van daken plaatsvindt en dat de pieken voor opwek in lijn liggen met de vraagpiek.
                              kabels aan om het energienet te versterken. Verzwaren                 Industrieterreinen zijn een goed voorbeeld waar het energiegebruik en opwek vaak gelijktijdig
                              van kabeltraces is dan ook één van de oplossingsrichtingen            is.
                              om de energietransitie vorm te kunnen geven.
                                                                                                    Instrumentarium en sturing
                                                                                                    Liander werkt op dit moment aan instrumentarium waarin we handvatten geven om te kunnen
Veel kan, maar impact op het elektriciteitsnet (distributienet) neemt toe                           sturen met zon op dak vanuit het netperspectief. Dit instrumentarium zal in een later fase met
De elektriciteitsnetten zijn grotendeels in de vorige eeuw aangelegd als een soort                  de regio worden gedeeld.
éénrichtingsweg, er was in die tijd helemaal geen sprake van zelf opwekken van energie. De
energietransitie veranderd dit volledig en heeft hiermee grote impact op de netten. De netten       Verdeelstation / Middenspanningsruimte (MSR)
kunnen veel aan, maar de forse groei van zonne-energie laat ook zien dat delen van het                                                       Ca 50.0000 MSR´s heeft Liander in haar
laagspannings- en middenspanningsnet inmiddels tegen haar grenzen aanlopen waardoor niet                                                     verzorgingsgebied, waarvan ca. 5.000 in NHN. De
optimaal kan worden terug geleverd. Dit betekent dat distributienetten lokaal moeten worden                                                  komende jaren verwacht Liander dit fors uit te
verzwaard om de piekbelasting van zon te kunnen verwerken. Verzwaren van lokale                                                              moeten breiden door o.a. de energietransitie. Het
distributienetten is bewerkelijk complex in de schaarse onder- en bovengrond. Daarnaast                                                      niet efficiënt inpassen van zonne-energie zal
hebben we ook te maken met langlopende procedures (denk hierbij aan gemeentelijke                                                            echter leiden tot een nog significantere stijging
vergunningstrajecten, bezwaarprocedures, grondaankoop, etc). Dit betekent dat waar                                                           van het aantal. In bestaande bouw is inpassen niet
knelpunten ontstaan deze niet altijd vandaag of morgen opgelost kunnen zijn.                                                                 eenvoudig omdat ruimte schaars is.


                                                                                                                                                                                             8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen voor systeemefficiëntie
Graag lichten we toe welke mogelijkheden er zijn om de systeemefficiëntie te verbeteren in de RES regio Noord Holland Noord. Het meenemen van de principes van systeemefficiëntie in de
afwegingen voor de RES biedt kansen (potentie) om:
1. maatschappelijke kosten te besparen;                      2. ruimte te besparen;
3. de haalbaarheid in tijd van de RES ambitie te vergroten   4. slimme keuzes te maken voor de periode na 2030

Het toepassen van systeem efficiëntie is mede bepalend voor draagvlak en daarmee haalbaarheid van de RES. Bijvoorbeeld door minder
openbrekingen van straten, minder infrastructureel ruimtegebruik en lagere kosten aan infrastructuur door efficiëntere benutting.
                                                                                                                                                               mate van toepassing systeemefficiëntie in bod
O.b.v. de aangeleverde zoekgebied is aangegeven in hoeverre het RES 1.0 aansluit op de ontwerpprincipes van systeemefficiëntie (zie blauwe bolletjes)
                                                                                                                                                           Niet systeemefficiënt              Wel systeemefficiënt
Voor systeemefficiëntie (SE) maken we gebruik van vijf ontwerpprincipes. In de bijlage staat een toelichting op deze ontwerpprincipes.
                                              Concept RES         RES 1.0
                                                Biedt weinig     Biedt weinig    Veel stations raken door de potentie van RES 1.0 overbelast. Hierdoor zijn uitbreidingswerkzaamheden aan
   SE.1. Beter benutten van de                  kansen voor      kansen voor     bestaande stations of in sommige gevallen het realiseren van nieuwe stations nodig om te voldoen aan de invulling
  restcapaciteit op het bestaande                SE.1 in bod      SE.1 in bod    van de RES 1.0. Het heeft grote meerwaarde om gebruik te maken van capaciteit op transformatorstations dat
  energienet                                                                     ondanks de RES 1.0 nog beschikbaar is. Dit geldt voor zoekgebieden rondom stations Den Helder Vogelwijk,
                                                                                 Wervershoof, Enkhuizen en Alkmaar.
                                                                                   Er is zeer veel potentie om vraag en aanbod te koppelen. De potentie ligt met name in het laagspanning en
                                                 Biedt veel      Biedt zeer veel
                                                                                   distributienet. Een aanzienlijk deel van het RES bod bestaat namelijk uit zonopwek op daken verspreid over de regio.
   SE.2. Energievraag en -aanbod                kansen voor       kansen voor
                                                SE.2 in bod        SE.2 in bod     Dit is een bewuste keuze van de regio. Om transport van energie zoveel mogelijk te verkleinen, biedt combineren
   combineren: minimaliseren van
                                                                                   zonopwek met de lokale energievraag veel kansen. Het is wel essentieel dat de energievraag tegelijkertijd met de
   transport van energie
                                                                                   energieopwek van daken plaatsvindt en dat de pieken voor opwek in lijn liggen met de vraagpiek. Alleen dan wordt
                                                                                   het lokale energienet minder belast.

                                                                                   Vanuit het draagvlak aspect heeft wind-opwek in de regio NHN podium verloren in de RES 1.0. Dit is begrijpelijk.
                                               Biedt zeer veel     Biedt veel
                                                kansen voor       kansen voor      Echter vanuit de infrastructuur bekeken wordt er nu suboptimaal van de capaciteit op het net gebruik gemaakt,
   SE.3. Evenwichtiger verdelen van              SE.3 in bod      SE.3 in bod      waardoor meer infrastructuur en meer openbare ruimte benodigd is en hogere maatschappelijke kosten. Ook dit is
  opgesteld vermogen wind en zon                                                   draagvlak. Vanuit een efficiënte systeem benadering blijven wij dan ook oproepen om zon en wind met elkaar te
                                                                                   combineren. Hierbij is het essentieel om voor gecombineerde zoekgebieden een evenwichtige verhouding te
                                                                                   gebruiken tussen zon en wind (1MW zon = 1MW wind).

                                               Biedt zeer veel     Biedt deels     In de regio´s zijn in het RES 1.0 bod veel zoekgebieden al geclusterd. Clustering van het zoekgebied vergroot de
    SE.4. Clusteren van duurzame opwek          kansen voor       kansen voor      haalbaarheid doordat de aansluitkansen vergroot worden. Dat houdt in dat een paar grootschalige projecten in
                                                 SE.4 in bod      SE.4 in bod      plaats van meerdere kleine projecten veel opleveren voor systeemefficiëntie. Met name voor deelregio
    projecten
                                                                                   Westfriesland liggen er nog kansen om meer zoekgebieden te clusteren.

   SE.5. Overige oplossingen: aansluiten         Biedt veel      Biedt zeer veel   In veel zoekgebieden in de gehele regio NHN liggen kansen om de haalbaarheid te vergroten doordat er meer
   wind en zon op één aansluiting (cable-       kansen voor       kansen voor      zoekgebieden geclusterd zijn. Met name het verkleinen van de afstand tot het dichtstbijzijnde station en het
                                                SE.5 in bod        SE.5 in bod
   pooling), aftoppen van piek productie                                           gebruik van één aansluitkabel (cable-pooling) voor het zoekgebied, vergroot de haalbaarheid (tijd en kosten) om9
   en benutten reservecapaciteit                                                   het gewenste opwekvermogen aan te sluiten op het elektriciteitsnet.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen voor de RES vanuit de netbeheerder
Tijdlijnen op elkaar afstemmen, afspraken maken over uitvoeringscoördinatie                Hoe werkt dat? Rekening houden met ruimte voor het energienet in het beleid?
Wij dringen sterk aan op het gezamenlijk vormgeven van een regionaal                       •   In de op te stellen omgevingsvisies is meestal al veel aandacht voor de energietransitie
uitvoeringsprogramma waarin duurzame opwek projecten, inclusief benodigde                      en de RES. Door op visieniveau ook aandacht te besteden aan de ruimte die boven- en
netuitbreidingen, worden uitgewerkt om de haalbaarheid van de RES te vergroten.                ondergronds nodig is voor het energienet, sluit de omgevingsvisie goed aan op
Belangrijk is te beseffen dat uitbreiding van het energienet doorgaans langer duurt            toekomstige omgevingsplannen en omgevingsprogramma's.
dan de realisatie van een wind- of zonnepark. Door de uitbreidingen van het                •   Een omgevingsprogramma energie geeft de mogelijkheid de doelen uit de
energienet te koppelen aan ruimtelijke ontwikkelingen, kunnen we zorgen dat                    omgevingsvisie te concretiseren. In dit omgevingsprogramma staan de beleidskeuzes
gewenste regionale ontwikkelingen tijdig kunnen worden aangesloten op de                       uit de omgevingsvisie verder uitgewerkt, onder andere door een planning bij te voegen
energie-infrastructuur.                                                                        hoe de beleidskeuzes in de tijd worden gerealiseerd. Een pilot voor de deelregio
                                                                                               Alkmaar is doorlopen om zicht te krijgen op welke kansen dit biedt. In het
Met elkaar (verder) vooruitkijken om ambities tijdig te kunnen realiseren                      bestemmings-of omgevingsplan wordt de daadwerkelijke planologische ruimte
Door langjarig vooruit te kijken, is er meer tijd voor het zoeken van geschikte locaties       gecreëerd om tot het verlenen van de benodigde vergunningen over te kunnen gaan.
voor kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van planprocedures en het                 Liander adviseert graag over de planologische ruimte die nodig is voor het
inplannen van schaarse technici om al het werk te kunnen realiseren. Langjarig                 elektriciteitsnet en welke belemmeringen spelen rondom de inpassing van een (nieuw)
vooruit kijken, vergroot de kans dat we de regionale ambities samen op tijd kunnen             station. Ook komt eind 2020 een staalkaart beschikbaar waarin de belangrijkste regels
realiseren.                                                                                    staan die in een omgevingsplan kunnen worden opgenomen.
                                                                                           •   Buitenplanse vergunningen zijn en blijven een mogelijkheid voor verzwaringen en
Starten waar capaciteit beschikbaar is                                                         vernieuwingen van het elektriciteitsnet. Zeker direct na de invoering van de
Voor de realiseerbaarheid van plannen is het belangrijk om te kijken naar                      Omgevingswet kan dit een oplossing zijn om te kunnen afwijken van de geldende
volgordelijkheid. Zo zijn er elektriciteitsstations die nog capaciteit vrij hebben of          planologische regels. Een mooi voorbeeld hiervan is de uitbreiding van station
kunnen deze op relatief korte termijn (2023/2024) uitgebreid worden. Door samen                Barneveld in de gemeente Barneveld.
eerst op deze gebieden te focussen, werken we in de tussentijd aan het realiseren
                                                                                                Indicatieve benodigde tijd voor het bouwen van een nieuw station
van uitbreidingen in andere gebieden die meer tijd kosten. Zeker weten waar, welke
capaciteit beschikbaar is? Neem contact op met Liander.                                                                 0   1   2   3   4   5   6    7   jaren

Reserveer ruimte voor energie-infrastructuur in ruimtelijk-/omgevingsbeleid                      Nieuw HS/TS of HS/MS
                                                                                                 station
Door de toenemende energie-opwek is meer ruimte nodig voor de distributie
daarvan. Voor de realisatie van zonneparken en in mindere mate voor windturbines                Nieuw TS/MS station                                                               HS = hoogspanning
is dit een herkenbare ontwikkeling. Nog minder bekend is dat er ook ruimte nodig is                                                                              Planprocedures   M = middenspanning
voor de benodigde netverzwaring, in de vorm van nieuwe stations en ondergrondse                                                                                                   TS = tussenspanning
                                                                                                 Nieuw MS station
kabels. Schaarse ruimte in Nederland die ook voor andere belangrijke doeleinden                                                                                  Uitvoering
kan worden ingezet.
                                                                                                                                                                 Onzekerheid
                                                                                                Nieuw MS/LS station

                                                                                                                                                                                              10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                         Klik op de tekst om naar het
                                                         betreffende onderdeel te
                                                         gaan.




1.                         2.                     3.

      Introductie          Huidig energienet in      Aangeleverde
                                  beeld             gegevens RES 1.0



4.                         5.                     6.                                    7.
  Impact bod RES 1.0        Impact RES 1.0 op     Impact bod RES 1.0 op
op het elektriciteitsnet    warmte- en gasnet      het elektriciteitsnet en                  Bijlagen
en aanbevelingen voor                                  aanbevelingen
    RES regio NHN                                    per sub RES regio




                                                                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Introductie




              12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Introductie | dit document
Het Nederlandse energienet verbindt, letterlijk, de ambities en plannen in de 30 RES regio's: het is de verbindende factor
tussen opwek en gebruik van energie. Het energienet zal flink veranderen de komende tijd. Het werd aangelegd als
transportmedium om te voorzien in de vraag naar energie. In de energietransitie verandert het in een multifunctionele
                                                                                                                              Systeemefficiëntie
verbinder van vraag, aanbod en opslag van elektriciteit, duurzame warmte en groene alternatieven voor aardgas. De
RES΄en zijn de basis voor een langjarige en planmatige aanpak. Hiermee kunnen we gezamenlijk gericht inzetten op het
vinden van geschikte locaties voor kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van vergunningstrajecten en het inzetten
van schaarse technici om al het werk te realiseren.

Waarom dit document?
Elke regio maakt in de RES afwegingen tussen verschillende belangen. Energie-systeemefficiëntie is één van de vier
belangen in het afwegingskader RES. Alle vier de afwegingskaders zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden.
Wanneer er niet voldoende rekening wordt gehouden met de infrastructuur betekent dit dat er in de regio meer
infrastructuur moet worden aangelegd (meer openbare ruimte en overlast) en hogere kosten (socialisatie) en langere
doorlooptijden. Ook dit is draagvlak. Naast een analyse van de netimpact van de regionale plannen, geven de
netbeheerders ook adviezen over het verbeteren van de systeemefficiëntie in deze rapportage. Hiermee kan een RES-regio
sturen op tijdige realisatie van ambities, efficiënt ruimtegebruik en de laagste maatschappelijke kosten en draagvlak wordt
vergroot.

Van concept RES naar RES 1.0
In het voorjaar van 2020 is de netimpact van de concept-RES doorberekend door Liander. Hiermee werd de impact van de
regionale plannen op het energienet inzichtelijk gemaakt. Ook kreeg de RES-regio adviezen om de systeemefficiëntie te
verbeteren. Met deze inzichten en adviezen is de concept-RES verder uitgewerkt naar een RES 1.0. Liander heeft de RES 1.0
doorgerekend en ziet een aantal verschillen met de concept-RES vanuit het perspectief van systeemefficiëntie:
• Van een bod van 4,2 TWh in de concept RES naar een opwekpotentie van 5,55 TWh in de RES 1.0. Een deel van deze
   potentie zal direct op Tennet worden aangesloten.
• Er gaat veel focus naar kleinschalig (en verspreid) zon op dak. Windenergie en grootschalig zon hebben minder
    potentie gekregen in RES 1.0.
• Er zijn nieuwe landelijke rekenregels toegepast voor zon waardoor de absolute potentie per zoekgebied toeneemt en
    daarmee ook de potentie van de RES 1.0 is verhoogd.
• In RES 1.0 is gebruik gemaakt van een nieuwe dataset voor ´de vraag naar elektriciteit´. Hierdoor komen andere
    oorzaken naar voren als grootste impact op de capaciteit van transformatorstations dan in de concept RES.
• Zon op agrarische grond heeft minder potentie gekregen in de RES 1.0 in de regio.
• Er is in RES 1.0 weinig gebruik gemaakt van combinatie van wind en zon / clustering. Dit zorgt voor een minder efficiënte
    benutting van het elektriciteitsnet.
                                                                                                                                                   13

Een kwantitatieve vergelijking van aangeleverde gegevens van de concept RES en de RES 1.0 is op pagina 4.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Introductie | bepalen netimpact
Verschil in doorberekening concept RES en RES 1.0                                                                   Wel/niet onderdeel
De netbeheerders hebben een aantal wijzigingen in de doorrekening doorgevoerd zodat we de netimpact nog              van deze impact
beter kunnen inschatten. Het volgende is gewijzigd:                                                                      analyse         Type station   Omvang opwek
• In de doorberekeningen van de concept-RES is een eerste verkenning van de impact op het
   middenspanningsnet gedaan. In deze doorrekening hebben we de impact op het middenspanningsnet meer
   in detail meegenomen.
• Er wordt voor de ´vraag naar elektriciteit data´ gebruik gemaakt van gegevens van de netbeheerders in plaats
                                                                                                                          ✓
   van landelijke back-up gegevens. Dit is afgestemd met de regio. Verderop is toegelicht voor welke gegevens
   dit het geval is.
• De impact van de RES΄en op de elektriciteitsnetten van TenneT is meer in detail door Tennet uitgewerkt. De
   conclusie vanuit de analyse van TenneT is dat de RES 1.0 plannen vanuit het hoogspanningsnet tot 2030 voor             ✓
   opwek grotendeels haalbaar zijn mits de lopende projecten en projecten in realisatie- en studiefase
   gerealiseerd worden. Tevens voorziet Tennet een grotere uitdaging aan de vraagzijde van elektriciteit in de
   regio. De analyse van TenneT is hier te vinden.

                                                                                                                          ✓
Omvang opwekvermogen bepalend voor netimpact
Zoekgebieden met een omvang boven 100MW kunnen alleen aangesloten worden op de grootste stations
(HS/TS en HS/MS) van Liander. Is de omvang van het zoekgebied vele malen groter dan 100MW dan zal een
directe aansluiting op Tennet onderzocht moeten worden. Kleinere projecten zoals zonnedaken,
zonparkeerplaatsen of zonnepanelen op huishoudens bevinden zich in het algemeen op het aansluitniveau van                 ✓
een MS/LS station. In deze rapportage wordt de netimpact op MS/LS niveau niet bepaald. Wel wordt de impact
van alle zonnedaken, zonparkeerplaatsen opgeteld om de impact op de bovenliggende stations te bepalen.

Hoe analyseren we de netimpact?
                                                                                                                          ✓
Om de netimpact te bepalen, gebruiken we de aangeleverde gegevens van de regio aangevuld met landelijke
gegevenssets en (op onderdelen) gebruik van gegevens van Liander. Op basis daarvan wordt met rekenmodellen
en kennis van experts de netimpact uitgewerkt. De impact is altijd een dynamisch samenspel van vraag en
aanbod op het elektriciteits- en gasnet. De focus ligt in de doorrekening van de netimpact op
voornamelijk stationsniveau (zie de afbeelding hiernaast). Echter, daar waar mogelijk zullen de effecten op lager         X
gelegen netvlakken (distributienet) ook worden beschreven.

      Meer informatie over de gebruikte gegevens en de werkwijze is verderop in deze rapportage te vinden.                                                             14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Introductie | integraal beeld
Integraal beeld nodig voor tijdige aanpassingen infrastructuur                Beleidsplannen en sectorale plannen samenbrengen
Een regionaal gedragen beeld van de totale energievraag en het energie-       Door beleidssporen en sectorale plannen op regionaal niveau samen te
aanbod is noodzakelijk om het energienet tijdig te kunnen aanpassen. Een      brengen, kan een RES-regio tot integrale keuzes en prioritering komen:
integrale RES maakt het mogelijk om een optimale afweging te maken
                                                                              •   Integrale infrastructuur verkenning 2030-2050 (II3050), onderdeel van de
tussen gas-, elektriciteits- en warmte-infrastructuur. Het energienet wordt
                                                                                  werkgroep iNET: hier wordt uitgewerkt wat de impact van verschillende
voor minimaal 40 jaar aangelegd. Daarom is het van belang te kijken naar
                                                                                  transitiepaden is op het energienet is.
ontwikkelingen en plannen richting 2050. Door ook lange termijn
ontwikkelingen mee te nemen in investeringsbeslissingen voor 2030, zijn de    •   Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL): in de NAL is
investeringen gerichter en toekomstbestendiger.                                   overeengekomen dat elke gemeente een laadvisie en plaatsingsbeleid
                                                                                  vaststelt.
Beeld van de ontwikkelingen vanuit alle sectoren
Verschillende sectorale plannen en ontwikkelingen hebben grote impact op      •   Transitievisie Warmte (TVW): gemeentes maken warmtevisies. De impact
het energienet. Voor alle ontwikkelingen met grote impact op het net geldt        op het energienet is groot en hangt samen met regionale keuzes.
dat Liander graag zo vroeg mogelijk betrokken is. Op deze manier kunnen       •   Programma Energiehoofdstructuur (PEH): een programma om de
we meedenken over slimme oplossingen en werk aan de RES, rekening                 nationale ruimtelijke planning van het energiesysteem uit te werken.
houdend met de relevante wettelijke context.
                                                                              •   Cluster Energie Strategieën (CES): elk industriecluster stelt een
                                                                                  energiestrategie op. Een CES beschrijft wat energiebehoefte van een
                                                                                  cluster is, wat de investeringen van de industrie en het commitment zijn
                                                                                  en wat de CO2-bijdrage van een cluster kan zijn.

                                                                              •   Het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK): een
                                                                                  jaarlijks overleg van alle stakeholders rondom industrie om de
                                                                                  infrabehoefte van de industrie te bepalen.




                                                                                                                                                             15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Introductie | leeswijzer
Leeswijzer
Het document begint met een overzicht van het huidige energienet in de regio en een
samenvatting van de aangeleverde gegevens. Vervolgens werken we de impact van de             Disclaimer
regionale plannen op het elektriciteitsnet uit. Ook geven we adviezen om de                  Dit document is met zorg samengesteld ten behoeve van de RES-ontwikkeling in een regio.
systeemefficiëntie te verbeteren. Een kwalitatieve duiding van de impact van het regionaal
bod op de warmte- en gasinfrastructuur volgt. Tot slot volgt een aantal aanbevelingen aan    Het document geeft een globale indicatie van de impact van de regionale ontwikkelingen
de regio.                                                                                    op het elektriciteits- en gasnet vanuit de beschikbare informatie op het moment van
                                                                                             analyse. Door dit globale karakter worden diverse onderwerpen niet meegenomen,
Naast Liander heeft TenneT, als landelijke netbeheerder gekeken naar de opgave in regio      bijvoorbeeld de belasting op individuele kabels of de lokale spanningskwaliteit op delen van
Noord Holland en haar input gegeven op de haalbaarheid van de RES opgave op basis van        het net. De weergave van ruimtebehoefte en benodigde investeringen in dit document zijn
het RES 1.0 bod. De analyse van TenneT is hier in het document opgenomen.                    daardoor lager dan ze daadwerkelijk zullen zijn.

                                                                                             Deze indicatie van de impact is beoordeeld vanuit de huidige wet- en regelgeving. Het is
In de bijlage is de volgende informatie beschikbaar:                                         mogelijk dat netbeheerders door Europese of nationale ontwikkelingen andere
• Verdieping                                                                                 mogelijkheden of verplichtingen krijgen. Dit kan invloed hebben op de indicatie van de
• Bronnen en verwijzingen                                                                    impact. De impact is mede bepaald op basis van gegevens aangeleverd vanuit de regio,
• Terminologie en gebruikte afkortingen                                                      aangevuld met back-up gegevens vanuit het NP RES. Liander draagt geen
• Een toelichting op de werkwijze                                                            verantwoordelijkheid voor de back-up gegevens of de aangeleverde gegevens door de
                                                                                             regio.

                                                                                             Het verdient de aanbeveling om de informatie uit dit document altijd samen met de
                                                                                             regionale plannen te publiceren. Deze netimpactanalyse kan tot verkeerde conclusies leiden
                                                                                             wanneer de context van de regionale plannen niet wordt meegenomen.

                                                                                             Liander aanvaart geen aansprakelijkheid voor enige schade die direct of indirect ontstaat als
                                                                                             gevolg van (het oneigenlijk) gebruik van de kaarten en informatie. Aan de informatie in dit
                                                                                             document kunnen dan ook geen rechten worden ontleend. Neem voor specifieke
                                                                                             ontwikkelingen, ambities en projecten altijd contact op met Liander voor de meest actuele
                                                                                             informatie.


                                                                                                                                                                                        16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2. Het huidige energienet
in beeld




                            17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Regio in beeld – Huidige stations en warmtenetten
In Nederland kennen we elektriciteit, (aard)gas en warmte als belangrijke energiedragers. Voor deze energiedragers kennen we verschillende energie-infrastructuren om de energie op de juiste
plek te krijgen. Op regionaal niveau vormen met name de stations de basis als het gaat om het transporteren/distribueren van de energiedragers.



           Elektriciteit*                                                Gas                                                              Warmte (netten)

           5 HS/TS stations in de regio                                  20 stations binnen de regio                                      Er zijn meerdere warmtenetten in deze regio die reeds
           17 TS/MS stations in regio                                    5 stations buiten de regio die de regio wel deels                leveren aan consumenten (eindgebruikers).
           4 MS/MS stations in regio                                     voeden
                                                                                                                                          Het warmtenet in de regio Alkmaar, Heerhugowaard,
           De HS/MS stations zijn in de afbeelding hieronder             Deze stations zijn in de afbeelding hieronder                    Heiloo en Langedijk waar een deel van de
           weergegeven middels de grote stippen. De kleinere             weergegeven.                                                     woonvoorraad en bedrijven in de regio op is
           stippen representeren de TS/MS en MS stations.                                                                                 aangesloten wordt voornamelijk gevoed door
                                                                                                                                          industriële (hoge temperatuur) warmte uit biomassa.
                                                                                                                                          (AVI, BEC)

                                                                                                                                          Ook rondom Grootslag (Andijk) is een warmtenet in
                                                                                                                                          gebruik welke wordt gevoed uit aardwarmte. Op dit
                                                                                                                                          net zit (een deel van) de glastuinbouw in deze regio
                                                                                                                                          aangesloten. De warmte wordt gewonnen uit
                                                                                                                                          Geothermie (aardwarmte).

                                                                                                                                          Er zijn verscheidene activiteiten gaande om het
                                                                                                                                          bestaande warmtenet uit te breiden en zijn er op
                                                                                                                                          diverse plekken verkennende onderzoeken om
                                                                                                                                          warmtenetten te stichten.




*= voor uitleg terminologie en afkortingen: zie de bijlage.


                                                                                                                                                                                                  18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>3. Aangeleverde
gegevens RES 1.0




                   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Bod RES 1.0
RES 1.0 scenario 2030 voor regio Noord Holland Noord                                       Toename in het bod
In maart 2020 heeft de regio haar eerste concept RES bod voor 2030 aan Liander             Op het concept RES bod zijn in de regio relatief veel zienswijzen binnengekomen. Er zijn
aangeboden voor doorrekening van de effecten op de infrastructuur. Inmiddels zijn er       kansen genoemd, maar ook veel zoekgebieden zijn afgevallen. De toename in het bod is
weer vele stappen gezet en heeft de regio haar bod met verdere regiokennis verrijkt.       dan ook met name veroorzaakt door nieuwe landelijke rekenregels die zijn toegepast bij
Daaruit is de RES 1.0 voortgekomen. In de netimpactanalyse is één scenario                 zonopwek.
doorgerekend, namelijk de totale potentie van de RES 1.0 (5,55 TWh).
                                                                                           Regio Kop van Noord Holland:
Feitelijk heeft de regio de RES aangepast op zienswijzen die zijn verkregen uit de regio   De regio Kop van Noord Holland heeft op het moment al relatief veel duurzame opwek
en de besluiten die zijn genomen vanuit de raden. Het concept RES bod leverde een          staan. Sinds de concept-RES zijn meerdere zoekgebieden voor grootschalige opwek
totaal op te wekken vermogen van 4,2 TWh op; de huidige RES 1.0 heeft een                  vervallen. Het aandeel wind is verminderd en de focus ligt met name op zon op dak. Het
opwekpotentie van 5,55 TWh. Deze potentie heeft Liander als het nieuw scenario voor        potentieel van het bod voor de kop van Noord Holland stijgt door het meenemen van
2030 doorgerekend om de effecten daarvan op het energienet te kunnen duiden.               een groot potentievlak in de Wieringerhoek (zon op water) en door nieuwe landelijke
                                                                                           rekenregels zon.

                                                                                           Regio Westfriesland:
                                                                                           Sinds de concept-RES zijn meerdere zoekgebieden voor wind vervallen. De focus ligt op
                                                                                           zon op dak. Het potentieel van het bod voor Westfriesland stijgt door het meenemen van
                                                                                           een groot potentievlak in de Wieringerhoek (zon op water) en door nieuwe landelijke
                                                                                           rekenregels zon.

                                                                                           Regio Alkmaar:
                                                                                           Door de zienswijzen zijn zoekgebieden afgevallen en tevens zoekgebieden bijgekomen.
                                                                                           De regio heeft in RES 1.0 meer wind opgenomen dan in de concept RES. Het potentieel
                                                                                           van het bod voor regio Alkmaar stijgt met name door nieuwerekenregels zon die zijn
                                                                                           meegenomen.


Regio Noord Holland Noord – 3 subRES´en.
De regio Noord Holland Noord is onderverdeeld in drie deel-RES´en, Regio Kop van
Noord Holland, Westfriesland en regio Alkmaar. Per regio wordt kort ingegaan op het
bod dat is aangeleverd voor RES 1.0



                                                                                                                                                                                  20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Aangeleverde gegevens
De impact van de RES 1.0 is doorgerekend aan de hand van verschillende gegevensbronnen. De regio is gevraagd om informatie aan te leveren voor de onderdelen in onderstaande tabel. De
regio heeft gegevens tot het jaar 2030 aangeleverd. Wanneer de regio geen gegevens heeft aangeleverd, is in overleg besloten of de Liander gegevens of de landelijke back-up gegevens van
het NP RES* zijn gebruikt. Voor elektrisch vervoer wordt gerekend met een basis gegevensset opgesteld door stichting Elaad. Voor een aantal onderdelen zijn (nog) geen gegevens beschikbaar.
In onderstaande tabel is te zien welke gegevens zijn gebruikt.


                        Aanbod                          concept RES            RES 1.0                                        Vraag                                 concept RES                       RES 1.0

   Elektriciteit    Wind op land                                Regio               Regio              Elektriciteit   Nieuwbouw woningen                                 Back-up                    Liander

                    Grootschalig gebouwgebonden zon             Regio               Regio                              Nieuwbouw utiliteit                                Back-up                    Liander
                    (>15 kWp)
                                                                                                                       Bestaande utiliteit                                Back-up                    Liander
                    Grootschalig niet-gebouwgebonden            Regio               Regio
                    zon (zonnevelden) (>15kWp)
                                                                                                                       Elektrisch vervoer                          Liander (2019)         Liander (update
                                                                                                                                                                                                    2020)
                    Kleinschalige zon (<15 kWp)              Back-up               Liander
                                                                                                                       Landbouw/glastuinbouw                              Back-up                    Liander
                    Overige duurzame opwek                   Back-up       Geen gegevens
                                                                                                                       Datacenters                               Geen gegevens                       Liander
   Gas              Groengas                                 Back-up       Geen gegevens
                                                                                                                       Industrie                                          Back-up                    Liander
   Waterstof        Groene waterstof                   Geen gegevens       Geen gegevens
                                                                                                       Gas             Utiliteit                                          Back-up          Geen gegevens

                                                                                                                       Industrie                                          Back-up          Geen gegevens
                     Overig
                                                                                                                       Landbouw/glastuinbouw                              Back-up          Geen gegevens
    Gebouwde omgeving warmteoplossingen                          Back-up         Liander
                                                                                                                       Vervoer                                   Geen gegevens             Geen gegevens
    Flexibiliteit                                                 Geen            Geen
                                                               gegevens        gegevens                Waterstof       Totale vraag                              Geen gegevens             Geen gegevens


                                                                                                      * Op de website van het NP RES is meer informatie over de gebruikte gegevens te vinden:
                                                                                                      https://www.regionale-energiestrategie.nl/ondersteuning/np+res+invulformulieren/default.aspx
                                                                                                      ** II3050 data is gebruikt ter aanvulling van de landelijke back-up gegevens. Dit geeft een beter beeld van de21
                                                                                                      impact op de langere termijn. https://www.netbeheernederland.nl/dossiers/toekomstscenarios-64/documenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>           Aangeleverde gegevens | samenvatting elektriciteit
  Doorrekening van Liander:                                                                                      Industrie
  Om de effecten van het RES 1.0 bod te kunnen duiden maakt Liander een doorrekening                             De toename van de elektriciteitsvraag in de industrie is enerzijds gebaseerd op de te verwachte
  met de door de regio verkregen opwekdata voor zon en wind. Het energiesysteem laat                             toename van verschillende industrieën in de regio en anderzijds op de verduurzaming van
  zich echter niet opknippen. Dat betekent dat Liander om goede conclusies te kunnen                             bestaande industrie door middel van elektrische boilers en warmtepompen. In Noord Holland
  trekken, de data integraal moet doorrekenen. Ook zal de te verwachten (groeiende)                              Noord zal volgens de Liander prognoses het grootste aandeel van de vermogensgroei richting
  vraag naar elektriciteit inzichtelijk gemaakt moet worden. De groei veroorzaakt door                           2030 komen door het verduurzamen van de bestaande industrie.
  nieuwbouw, aardgasvrij, industrie en elektrisch vervoer, bijvoorbeeld. Aangezien deze
  data niet vanuit de regio is verkregen, is gebruik gemaakt van data van de                                     Elektrisch vervoer
                                                                                                                 Voor elektrisch vervoer maakt Liander onderscheid tussen thuisladen, werkladen,
  netbeheerders. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de vermogens (op
                                                                                                                 bezoekladen, snelladen, bestelbusjes / stadslogistiek en het elektrisch laden van het openbaar
  totaalniveau) die we voor Noord Holland Noord hebben meegenomen in de
                                                                                                                 vervoer. Hiervoor wordt gekeken naar het aantal voertuigen dat op een bepaalde plek zal
  doorrekening. In het rechterdeel van de pagina wordt een nadere toelichting gegeven.                           opladen en het piekvermogen wat een enkel voertuig vraagt. In Noord Holland Noord
                                                                                                                 hebben thuisladen en werkladen de grootste impact op het elektriciteitsnet.
                                samenvatting vraag & aanbod
                                                                                                                 Utiliteit
                                         Glastuinbouw
                                                                                                                 In Noord Holland Noord wordt de vermogensgroei van utiliteitsgebouwen voornamelijk gedreven
                                               Industrie                                                         door (het verduurzamen van) bestaande utiliteitsvoorzieningen. Naast deze ontwikkeling
                                                                                                                 neemt Liander ook de verwachte nieuwbouw van utiliteitsvoorzieningen mee. Hierbij wordt een
                                    Elektrische vervoer                                                          voorspelling gemaakt van het aantal bij gebouwde vierkante meter welke vervolgens wordt
 VRAAG




                                                                                                                 vermenigvuldigd met de gemiddelde vermogensvraag per vierkante meter.
                    Utiliteit (bestaande & nieuwbouw)
                                                                                                                 Warmte oplossingen
             Warmteoplossingen bestaande woningen                                                                Voor de impactbepaling van de warmtetransitie op het elektriciteitsnet,
                                                                                                                 neemt Liander warmtepompen en hybride warmtepompen mee. Andere warmteoplossingen,
            Warmteoplossingen nieuwbouw woningen
                                                                                                                 zoals warmtenetten, zullen minder significant invloed hebben op de elektriciteitsvraag en zijn
           Kleinschalige zon (bestaande & nieuwbouw)                                                             daarom niet in de analyse meegenomen. Voor de totale vermogensvraag
                                                                                                                 door warmteoplossingen wordt het aantal huishoudens wat over gaat op een (hybride)
                          Grootschalige zonnevelden                                              *               warmtepomp voorspeld om dit vervolgens met het piekvermogen van één (hybride) warmtepomp
  AANBOD




                                                                                                                 te vermenigvuldigen. Voor Noord Holland Noord zal de warmtevoorziening van
                  Grootschalig gebouwgebonden zon                                                                nieuwbouwwoningen naar verwachting een gelijksoortige impact hebben als de
                                                                                                                 warmtevoorziening van bestaande woningen. Hierbij wordt de aanname gemaakt dat nieuwbouw
                                         Wind op land                                                            altijd wordt voorzien van een aardgasloze warmtevoorziening. Dit betekent dat naast de grote
                                                                                                                 nieuwbouw opgave in de regio ook bestaande woningen veel zullen gaan verduurzamen.
                                                            0     100     200      300     400       500   600
                                                                Groei in vermogen tot 2030 (MW)                  Kleinschalig zon
                                                                                                                 Naast het RES 1.0 bod waarin grootschalige zon en wind projecten zijn opgenomen, zien we ook
                              Liander scenario's           Aangeleverd door regio                                een groei in het aantal zonnepanelen op woningen. Voor het totaal verwacht vermogen in 2030 is
                                                                                                                 voor dit segment zowel de aanleg van zonnepanelen op bestaande woningen als de aanleg van         22
* De zonne-atolen in Wieringerhoek (ca. 1,5 TW) zijn niet weergegeven in deze grafiek gezien dit niet
in de doorrekening van Liander is meegenomen. Dit zal aandacht krijgen in de paragraaf van TenneT                zonnepanelen op nieuwbouw woningen meegenomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>4. Impact bod RES 1.0 op het
elektriciteitsnet en aanbevelingen
voor RES regio NHN




                                     23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Samenvatting impact RES 1.0 op elektriciteits-infrastructuur
Analyse van de impact en benodigde netaanpassingen                                                                    Spannings-        Aantal      Aantal uit te     Kosten (in mln €),     Benodigde       Inschatting
Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de impact van keuzes op de elektriciteits-              niveau            nieuw te    breiden           incl. station kabels   ruimte (in      haalbaarheid
infrastructuur. Op stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is en waar knelpunten                         bouwen      stations                                 m2)             voor 2030*
ontstaan. Op dit spanningsniveau wordt vaak grootschalige duurzame opwek aangesloten. De analyse levert het                             stations
volgende beeld op:                                                                                                    HS/MS             3            4                48,5 – 97,5            54.340 –
• De aangeleverde potentie van de RES 1.0 past grotendeels niet binnen het huidige elektriciteitsnet.                                                                                        132.760
• We verwachten dat tot 2030 op 16 van de 26 (totale aantal stations in de regio) transformatorstations de
    maximale capaciteit bereikt wordt. Oplossingen zijn het bijbouwen van 4 stations en uitbreiden van 12 stations.   TS/MS                          8                17-34,2                18.600–
                                                                                                                                                                                             21.600m2
    Procentueel gezien kan +/- 50% van de duurzame opwek in de RES 1.0 niet worden aangesloten op bestaande
    stations in de regio.                                                                                             MS/MS             1                             2,5-5                  3200-
• Op 10 van de totaal 26 transformatorstations in de regio is tot 2030 voldoende capaciteit voorzien. Procentueel                                                                            4000m2
    gezien is daardoor +/- 50% van de duurzame opwek in de RES 1.0 aan te sluiten op de bestaande stations.
• In de tabel hiernaast is samengevat welke netaanpassingen nodig zijn om de RES 1.0 ambities te realiseren,          TOTAAL            4            12               68 – 136,7             76.140 –
    inclusief een inschatting van kosten, benodigde ruimte en de haalbaarheid.                                                                                                               158.360m2

                                                                                                                      *De inschatting van de haalbaarheid is bepaald o.b.v. in hoeverre de benodigde uitbreiding al is
Haalbaarheid RES 1.0                                                                                                  opgenomen in de investeringslijn van Liander.
Liander heeft voor komende jaren veel werkzaamheden voor bestaande en nieuwe stations gepland
(investeringslijn). Deze werkzaamheden zorgen ervoor dat er meer duurzame opwek in de RES 1.0 kan worden
aangesloten op stations. Naast de geplande werkzaamheden zullen er ook extra werkzaamheden nodig zijn om
het volledige RES bod aan te kunnen sluiten. Op dit moment wordt de haalbaarheid van de totale
werkzaamheden die nodig zijn ingeschat op 50% voor de regio voor 2030. Wij adviseren daarom ook om andere
oplossingen met minder impact op de leefomgeving, te onderzoeken. Bijvoorbeeld, het verplaatsen van een
zoeklocatie of het aanpassen van de verhouding wind en zon, zodat er geen nieuw station hoeft te worden
gerealiseerd. We hebben aanbevelingen voor slimme oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt voor de
RES-regio.
                                                                                                                       Impact RES 1.0 versus investeringslijn Liander
Snel samen plannen concretiseren                                                                                         15                                  Verwachte benodigde uitbreidingen op bestaande stations
We staan voor een flinke opgave. Daarom werken we graag op tijd samen met de RES-regio aan het                                     12                        in regio NHN in 2030 bovenop de investeringslijn
concretiseren van de RES plannen. Het figuur rechts geeft ruwweg het aantal benodigde station uitbreidingen en           10                                 Verwachte benodigde nieuwe stations in regio NHN in
nieuwe stations weer in de regio Kop van Noord-Holland op basis van de doorrekening van RES 1.0. Zo´n 5 van de                                              2030
12 uitbreidingsplannen zijn reeds voorzien in de investeringslijn dat Liander heeft opgesteld en 3 van de 4 nieuwe                                           Aantal benodigde uitbreidingen op bestaande stations in
                                                                                                                          5                 4
stations is reeds opgenomen in de huidige investeringslijn. De extra toename van het RES 1.0 bod laat de enorme                                              investeringslijn Liander
uitdaging zien die vanuit Liander de komende jaren wordt voorzien. Om tijdig de RES ambities te kunnen halen,
                                                                                                                                                             Aantal nieuwe stations in investeringslijn Liander
organiseren wij graag samen de zoektocht naar geschikte locaties voor nieuwe stations. Ook geven wij graag                0
voldoende zekerheid zodat wij als netbeheerder proactief kunnen investeren en de RES kunnen betrekken in onze                      2030
investeringslijn.
                                                                                                                                                                                                                   24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Impact op middenspanning & laagspanning
Investeringsplannen
Iedere regionale netbeheerder publiceert twee keer per jaar een investeringsplan met een zichttermijn van tien jaar. In deze
investeringsplannen staan de uitbreidings- en vervangingsinvesteringen beschreven. Deze plannen vormen de formele
vaststelling (toetsing door de Autoriteit Consument en Markt) van de meerjarige investeringsplannen van Liander. De
investeringsplannen van Liander zijn onder andere gebaseerd op marktinformatie, scenario's en transitieplannen van de regio
en gemeenten. In het Investeringsplan 2020 zijn de RES-plannen helaas nog beperkt meegenomen. Dit komt voornamelijk door
de timing en de onzekerheid: het concept RES was nog niet gereed en tevens nog niet formeel vastgesteld door de overheden
ten tijde van het opstellen van het Investeringsplan 2020. In het Investeringsplan 2022 nemen de netbeheerders waar mogelijk
de informatie over duurzame opwek plannen vanuit de RES meenemen. Meer lezen over de Investeringsplannen? Klik hier

De inschatting van haalbaarheid
Het opnemen van benodigde aanpassingen aan het energienet in de investeringsplannen van de netbeheerders, zorgt voor
duidelijkheid over de timing van de uitvoering. Voor de netuitbreidingen die op dit moment zijn opgenomen in de
investeringsplannen, schatten we in dat netuitbreidingen voor 2030 gerealiseerd zijn. Ook werkzaamheden die al in
voorbereiding zijn, zijn opgenomen in de tabel met een positieve inschatting van haalbaarheid voor 2030. Niet alle
werkzaamheden die op korte termijn worden uitgevoerd, worden opgenomen in het IP: urgente zaken en nieuwe inzichten
leiden soms tot snel handelen. Langere termijn, planbare aanpassingen worden altijd opgenomen in het IP. Bij het opstellen van
de investeringsplannen kijken we naar het totale werkpakket van de netbeheerders en een haalbare fasering in tijd.

Netimpact op MS kabelniveau en LS niveau is niet uitgewerkt
Binnen de RES 1.0 zijn zoekgebieden voor grootschalige wind- en zonopwek bepaald, maar ook kleine(re) zonnedaken maken
door de hernieuwede focus in RES 1.0 meer en meer deel van uit. De netimpactrapportage ziet alleen toe op het effect op de
hoofdinfrastructuur, ofwel op capaciteit van het hoogspanningsniveau van Liander. De belasting op individuele kabels of de
lokale spanningskwaliteit op delen van het net, is (nog) niet meegenomen in deze netimpactrapportage. Op dit deel van het
elektriciteitsnet zullen nog vele aanpassingen nodig zijn, door zowel de opwek van zonne-energie op daken als de
toenemende energievraag door bijvoorbeeld de warmtetransitie. Aanpassingen zijn bijvoorbeeld nieuwe midden-of
laagspanningskasten in woonwijken en het verzwaren van kabels. Deze impact is naar verwachting groot en zal een fors beslag
leggen op het werkpakket van Liander.

Als achtergrond: in het hele Liander gebied hebben we alleen al in 2020 zo´n 2.000 zonne-energie installaties per week
opgenomen in het net. Het totaal aantal aangesloten installaties op het Liander net ligt medio februari 2021 rond de 500.000
installaties. Het totaal vermogen van zonne-installaties die alléén vorig jaar al op ons net aansloten hebben, is vergelijkbaar met
het vermogen van alle zonnepanelen die we van 2011 tot 2017 hebben aansloten, waarbij het totaal vermogen op ca 3423
hectaren aan zonnepanelen komt. Als je uitgaat van 1 MW per ha. Dit staat gelijk aan de piekcapaciteit van circa 6
kolencentrales (uitgaande van gemiddelde 600 MW per centrale).
                                                                                                                                      Werkzaamheden aan een LS kast. De impact op laagspanningsniveau is
                                                                                                                                      nog niet meegenomen in deze impactanalyse.             25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen voor systeemefficiëntie
Graag lichten we toe welke mogelijkheden er zijn om de systeemefficiëntie te verbeteren in de RES regio Noord Holland Noord. Het meenemen van de principes van systeemefficiëntie in de
afwegingen voor de RES biedt kansen (potentie) om:
1. maatschappelijke kosten te besparen;                      2. ruimte te besparen;
3. de haalbaarheid in tijd van de RES ambitie te vergroten   4. slimme keuzes te maken voor de periode na 2030

Het toepassen van systeem efficiëntie is mede bepalend voor draagvlak en daarmee haalbaarheid van de RES. Bijvoorbeeld door minder
openbrekingen van straten, minder infrastructureel ruimtegebruik en lagere kosten aan infrastructuur door efficiëntere benutting.
                                                                                                                                                              mate van toepassing systeemefficiëntie in bod
O.b.v. de aangeleverde zoekgebied is aangegeven in hoeverre het RES 1.0 aansluit op de ontwerpprincipes van systeemefficiëntie (zie blauwe bolletjes)
                                                                                                                                                           Niet systeemefficiënt             Wel systeemefficiënt
Voor systeemefficiëntie (SE) maken we gebruik van vijf ontwerpprincipes. In de bijlage staat een toelichting op deze ontwerpprincipes.
                                              Concept RES         RES 1.0
                                                Biedt weinig     Biedt weinig    Veel stations raken door de potentie van de RES 1.0 overbelast. Hierdoor zijn uitbreidingswerkzaamheden aan
   SE.1. Beter benutten van de                  kansen voor      kansen voor     bestaande stations of in sommige gevallen het realiseren van nieuwe stations nodig om te voldoen aan de invulling
  restcapaciteit op het bestaande                SE.1 in bod      SE.1 in bod    van de RES 1.0. Het heeft grote meerwaarde om gebruik te maken van capaciteit op transformatorstations dat
  energienet                                                                     ondanks de RES 1.0 nog beschikbaar is. Dit geldt voor zoekgebieden rondom stations Den Helder Vogelwijk,
                                                                                 Wervershoof, Enkhuizen en Alkmaar.
                                                                                   Er is zeer veel potentie om vraag en aanbod te koppelen. De potentie ligt met name in het laagspanning en
                                                 Biedt veel      Biedt zeer veel
                                                                                   distributienet. Een aanzienlijk deel van het RES bod bestaat namelijk uit zonopwek op daken verspreid over de regio.
   SE.2. Energievraag en -aanbod                kansen voor       kansen voor
                                                SE.2 in bod        SE.2 in bod     Dit is een bewuste keuze van de regio. Om transport van energie zoveel mogelijk te verkleinen, biedt combineren
   combineren: minimaliseren van
                                                                                   zonopwek met de lokale energievraag veel kansen. Het is wel essentieel dat de energievraag tegelijkertijd met de
   transport van energie
                                                                                   energieopwek van daken plaatsvindt en dat de pieken voor opwek in lijn liggen met de vraagpiek. Alleen dan wordt
                                                                                   het lokale energienet minder belast.

                                                                                   Vanuit het draagvlak aspect heeft wind-opwek in de regio NHN podium verloren in de RES 1.0. Dit is begrijpelijk.
                                               Biedt zeer veel     Biedt veel
                                                kansen voor       kansen voor      Echter vanuit de infrastructuur bekeken wordt er nu suboptimaal van de capaciteit op het net gebruik gemaakt,
   SE.3. Evenwichtiger verdelen van              SE.3 in bod      SE.3 in bod      waardoor meer infrastructuur en meer openbare ruimte benodigd is en hogere maatschappelijke kosten. Ook dit is
  opgesteld vermogen wind en zon                                                   draagvlak. Vanuit een efficiënte systeem benadering blijven wij dan ook oproepen om zon en wind met elkaar te
                                                                                   combineren. Hierbij is het essentieel om voor gecombineerde zoekgebieden een evenwichtige verhouding te
                                                                                   gebruiken tussen zon en wind (1MW zon = 1MW wind).

                                               Biedt zeer veel     Biedt deels     In de regio´s zijn in de RES 1.0 veel zoekgebieden al geclusterd. Clustering van het zoekgebied vergroot de
    SE.4. Clusteren van duurzame opwek          kansen voor       kansen voor      haalbaarheid doordat de aansluitkansen vergroot worden. Dat houdt in dat een paar grootschalige projecten in
                                                 SE.4 in bod      SE.4 in bod      plaats van meerdere kleine projecten veel opleveren voor systeemefficiëntie. Met name voor Sub RES regio
    projecten
                                                                                   Westfriesland liggen er nog kansen om meer zoekgebieden te clusteren.

   SE.5. Overige oplossingen: aansluiten         Biedt veel      Biedt zeer veel   In veel zoekgebieden in de gehele regio NHN liggen kansen om de haalbaarheid te vergroten doordat er meer
   wind en zon op één aansluiting (cable-       kansen voor       kansen voor      zoekgebieden geclusterd zijn. Met name het verkleinen van de afstand tot het dichtstbijzijnde station en het
                                                SE.5 in bod        SE.5 in bod
   pooling), aftoppen van piek productie                                           gebruik van één aansluitkabel (cable-pooling) voor het zoekgebied, vergroot de haalbaarheid (tijd en kosten) om
                                                                                                                                                                                                 26
   en benutten reservecapaciteit                                                   het gewenste opwekvermogen aan te sluiten op het elektriciteitsnet.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen | tijdig ruimte veiligstellen
Tijdig starten met planprocedures en planprocedures versnellen                                     Liander beschikt over veel kennis van de planologische ruimte die nodig is en welke
Met een juiste planologische bestemming kan de beoogde locatie tot ontwikkeling komen.             belemmeringen spelen rondom de inpassing van een (nieuw) station. Ook komt eind
Op tijd starten met de benodigde planprocedures voor de energie-infrastructuur zorgt               2020 een staalkaart beschikbaar waarin de belangrijkste regels staan die in een
ervoor dat de opleverdatum van duurzame opwekprojecten en de benodigde uitbreidingen               omgevingsplan kunnen worden opgenomen.
aan de infrastructuur behaald worden. We zien grote verschillen in doorlooptijden van          •   Buitenplanse vergunningen zijn en blijven een mogelijkheid om tot realisatie van de
vergunningsverlening en het wijzigen van bestemmings- of omgevingsplannen tussen de                nieuwe energie-infrastructuur te komen. Zeker direct na de invoering van de
verschillende gemeenten en provincies. In de figuur hiernaast is weergegeven wat                   Omgevingswet kan dit een oplossing zijn voor het kunnen afwijken van het geldende
indicatieve doorlooptijden zijn voor he bouwen van een nieuw station. Onderzoek hoe                planologische regels. Een mooi voorbeeld hiervan is de uitbreiding van station Barneveld
planprocedures versneld kunnen worden, bijvoorbeeld door te leren van de aanpak van                in de gemeente Barneveld.
andere overheden. Samenwerken in gebiedsprocessen en het erkennen van wederzijdse
belangen, kan tot een beter en sneller planproces leiden.                                      Actieve meedenkende houding door bevoegd gezag van groot belang
                                                                                               De nieuw aan te leggen energie-infrastructuur heeft fysieke ruimte nodig. Liander wil door
Reserveer ruimte voor energie-infrastructuur in ruimtelijk-/omgevingsbeleid                    middel van strategische grondverwerving vooruitlopen op de netverzwaring. We kunnen
Energieopwekking is een nieuwe ruimtevrager. Daarnaast is door de toenemende energie           daarmee het vertragingsrisico verkleinen. Voor strategische grondaankoop kijkt Liander
opwek, meer ruimte nodig voor de distributie daarvan. Met name het realiseren van              daarom 10 jaar vooruit naar het oplossen van knelpunten. We kunnen dit alleen doen in
zonneparken en in mindere mate, windmolenparken vragen hierom. Ook voor de                     samenwerking met het bevoegde gezag omdat de grondaankopen moeten passen in het
netverzwaring zelf, in de vorm van nieuwe stations en ondergrondse kabels, is meer ruimte      (toekomstige) en lokale ruimtelijke beleidskader. Een actieve meedenkende houding in het
nodig. Ruimte die schaars is en ook voor andere belangrijke doeleinden kan worden              zoeken naar geschikte locaties zorgt voor een grotere kans op succesvolle uitvoering van
ingezet. Bevoegde gezagen kunnen als volgt zorgen voor ruimte voor energie-                    de ambities in de RES.
infrastructuur in beleid:

•   In de op te stellen omgevingsvisies is meestal al veel aandacht voor de energietransitie              Indicatieve benodigde tijd voor het bouwen van een nieuw station
    en de RES. Door op visieniveau ook aandacht te besteden aan de boven- en
    ondergrondse energie-infrastructuur sluit de Omgevingsvisie goed aan op toekomstige                                         0   1   2   3   4   5    6    7   jaren
    omgevingsplannen en omgevingsprogramma's.
                                                                                                          Nieuw HS/TS of HS/MS
•   Een omgevingsprogramma energie geeft de mogelijkheid de doelen uit de                                 station
    Omgevingsvisie te concretiseren. In dit omgevingsprogramma worden de beleidskeuzes
    uit de Omgevingsvisie verder uitgewerkt, onder andere door een planning bij te voegen                 Nieuw TS/MS station
    hoe de beleidskeuzes in de tijd worden gerealiseerd. Een pilot van dit programma wordt                                                                                Planprocedures
    door de NPRES nu opgestart.                                                                           Nieuw MS station
•   In het bestemmings-of omgevingsplan wordt de daadwerkelijke planologische ruimte                                                                                      Uitvoering

    gecreëerd om tot het verlenen van de benodigde vergunningen over te kunnen gaan.                                                                                      Onzekerheid
                                                                                                          Nieuw MS/LS station




                                                                                                                                                                                           27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen | mensen, middelen, landelijke kaders
Wijs bindende zoekgebieden en uitsluitingsgebieden aan                                                vallen dus snel buiten de mogelijkheden van de SDE regeling.. Dit heeft effect op de
Zoekgebieden, zoeklocaties en definitieve locaties helpen om accuraat te voorspellen waar de          uitvoering, omdat dit projecten zijn, die juist in de RES´en kunnen rekenen op draagvlak.
duurzame opwek zal komen binnen de regio. We vragen de overheden hier om een stevige
regierol, waarin projecten buiten deze zoekgebieden ook niet langer worden vergund. Ook als •         Verken met gemeenten en provincies de mogelijkheden voor versnelling van de ruimtelijke
er nog geen concrete projecten binnen deze zoekgebieden zijn, kunnen de modellen van                  processen.
Liander een inschatting maken van een realistische vermogensspreiding binnen deze gebieden.
Ook relatief grote bindende zoekgebieden hebben dus al toegevoegde waarde wanneer            •        Maximale benutting van het bestaande net door een zo snel mogelijke inwerkingtreding van
projecten daarbuiten ook daadwerkelijk worden uitgesloten.                                            de algemene maatregel van bestuur zodat de reservecapaciteit in het hoogspanningsnet kan
                                                                                                      worden ingezet als spitsstrook voor het transport van elektriciteit uit duurzame opwek (AMvB
Samen tekorten op de arbeidsmarkt aanpakken                                                           N-1).
Het tekort aan technisch personeel gaat zorgen voor vertragingen. Gericht arbeidsmarktbeleid
kan het verschil maken, zowel op landelijk als regionaal niveau. Stimuleer dat mensen in uw regio •   Ruimte in wet- en regelgeving voor (tijdelijke) alternatieve oplossingen als er sprake is van
enthousiast worden de techniek in gaan en zorg ervoor dat er voldoende                                transportschaarste, zoals congestiemanagement, pieken aftoppen en dynamisch terugleveren.
opleidingsmogelijkheden zijn. Onderzoek mogelijkheden voor regionaal samenwerken aan
Human Capital Agenda's voor (technische beroepen in) de energiesector.                            •   Maatregelen die ertoe leiden dat er meer technici worden opgeleid voor de energietransitie.

Tijdig beschikbaar krijgen van materialen door gezamenlijke prognoses                             •   Ruimte in warmtewetgeving, zodat gemeenten keuzevrijheid en voldoende flexibiliteit hebben
Voor het realiseren van de benodigde uitbreidingen is naast voldoende personeel ook                   om tot maatwerkoplossingen te komen, inclusief de mogelijkheid om bedrijven in publiek
materialen nodig. Materialen moeten tijdig besteld worden, denk dan aan transformatoren,              eigendom, waaronder de netwerkbedrijven, aan te kunnen wijzen als warmtebedrijf.
kabels, etc. Om te anticiperen op deze schaarste en te kunnen beschikken over benodigde
materialen, is het nodig om samen te werken en goede prognoses te maken.

Gezamenlijk aandacht vragen voor landelijke maatregelen
Om te komen tot een effectieve en tijdige uitvoering van de RES is een aantal landelijke
maatregelen nodig. Wij vragen de regio om samen richting het Rijk aandacht te vragen voor:

•   Het samenbrengen van de verschillende beleidssporen en sectorale plannen (RES, NAL, TvW,
    PEH, CES/MIEK) in een gezamenlijk uitvoeringsprogramma om tot integrale keuzes en
    prioritering te komen.

•   Aanpassing van de SDE-systematiek, zodat projecten die duurder uitvallen omdat wensen van
    de omgeving worden meegenomen (bijv. biodiversiteit bij een zonnepark), realiseerbaar
    blijven. De SDE-systematiek gaat uit van de laagste kosten per techniek. Maatschappelijke
    aspecten, zoals aandacht voor biodiversiteit en groene inpassing, zijn kostenverhogend en

                                                                                                                                                                                                  28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Netimpact Noord-Holland (RES 1.0)




Netimpact Noord-Holland (RES 1.0)

25 februari 2021   C2 - Interne Informatie
                                             29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Netimpactanalyse RES 1.0

     • Voor het 150kV-netwerk in de Noord-Holland is de netimpact van de
       RES 1.0 afgezet tegen het Investeringsplan op Land 2020 (IP).

     • De knelpunten in Noord-Holland worden voornamelijk veroorzaakt door
       een (toenemende) belastingvraag.

     • De opgaven voor de RES 1.0 voor Noord-Holland zijn in totaal groter
       dan waar rekening mee is gehouden in het IP2020. De opgaven
       bevatten met name een groter aanbod grootschalig zon-PV. Een
       aanzienlijk deel van deze toename wordt veroorzaakt door het initiatief
       om zonne-atollen (drijvende zonneparken) te realiseren op het
       IJsselmeer (Wieringerhoek).

     • De opgave (conform RES 1.0) voor nieuwe duurzame initiatieven op
       land (dus niet de zonne-atollen) in Noord-Holland zal voor TenneT niet
       leiden tot additionele knelpunten/netversterkingen.

                                                                                 30
                    C2 - Interne Informatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Netimpactanalyse RES 1.0
• De opgave (conform RES 1.0) voor nieuwe duurzame initiatieven op water
  (zonne-atollen / drijvende zonneparken) kan voor een beperkt deel vanuit
  het bestaande hoogspanningsnet (150kV) in Noord-Holland Noord worden
  gefaciliteerd:
   • Ongeveer 500 MW kan/moet (qua aansluiting) worden verdeeld over
      minimaal twee HS-stations in Noord-Holland Noord (bijv. stations in
      Westwoud en Middenmeer).
   • Het resterende deel van het voorziene opgestelde vermogen moet
      worden aangesloten op andere stations waar voldoende fysieke
      ruimte en transportcapaciteit beschikbaar is. Dit zijn stations die meer
      naar het zuiden zijn gelegen (bijv. stations in Diemen of Oostzaan).
   • TenneT doet momenteel onderzoek naar een verdere versterking
      van het hoogspanningsnet in Noord-Holland Noord. Hierdoor ontstaan
      wellicht aansluitmogelijkheden voor (grootschalige) duurzame
      initiatieven in dit gebied. Echter, een eventuele verdere netversterking
      in Noord-Holland Noord zal (naar verwachting) pas na 2030 gereed
      zijn.
                                                                                 31
                       C2 - Interne Informatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Disclaimer

Deze powerpoint wordt u aangeboden door TenneT TSO B.V. (“TenneT”).
De inhoud ervan - alle teksten, beelden en geluiden - is beschermd op
grond van de auteurswet. Van de inhoud van deze powerpoint mag niets
worden gekopieerd, tenzij daartoe expliciet door TenneT mogelijkheden
worden geboden en aan de inhoud mag niets worden veranderd. TenneT
zet zich in voor een juiste en actuele informatieverstrekking, maar geeft
ter zake geen garanties voor juistheid, nauwkeurigheid en volledigheid.

TenneT aanvaardt geen aansprakelijkheid voor (vermeende) schade,
voortvloeiend uit deze powerpoint, noch voor de gevolgen van activiteiten
die worden ondernomen op basis van gegevens en informatie op deze
powerpoint.




25 februari 2021     C2 - Interne Informatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>5. Impact bod RES 1.0 op
warmte- en gasinfrastructuur




                               33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>De Regionale Structuur Warmte
De RSW voor NHN                                                                             2.   Een werkagenda om de focus voor de komende periode tot de RES 2.0 in 2023
Als onderdeel van de RES hebben regio's een Regionale Structuur Warmte (RSW) verder              in beeld te brengen. Want ondanks dat informatie voor veel bronnen nog niet
uitgewerkt. Hierin wordt het warmteaanbod en de warmtevraag op regionaal niveau in               gereed is en dat er nog hard wordt gewerkt aan de totstandkoming van de
kaart gebracht. Voor de netbeheerders is een RSW van belang omdat energiesystemen                TVW's, kunnen er stappen worden gezet. De werkagenda van de RSW gaat in
meer met elkaar verweven raken en totaaloplossingen voor het energiesysteem moeten               op verdere samenwerking, kennisdeling, onderzoeken en studies op specifieke
worden onderzocht. Bijvoorbeeld: het gebruik van warmte of duurzaam gas voor                     thema's, en op het gesprek met marktpartijen waarmee handelingsperspectief
verwarming van gebouwen kan extra investeringen in het elektriciteitsnet voorkomen. In           ontstaat voor de gemeenten binnen RES-regio.
de verdieping is meer informatie te vinden over de afhankelijkheid tussen elektriciteits-
en gasnet.                                                                                  Aanbevelingen vanuit de netbeheerder
                                                                                            •    Werk nu al zoveel mogelijk warmtevragen integraal uit met een blik op 2050,
De Regionale Structuur Warmte wordt in NHN opgesteld door HVC, Servicepunt                       zodat aansluitingen tussen landelijke, regionale en uiteindelijk lokale
Duurzame Energie en CE Delft, in samenwerking met de betrokken gemeenten,                        infrastructuur zo goed mogelijk kan worden gelegd.
provincie en waterschap. De Transitie Visie Warmte wordt volgens de eigen planning          •    Werk de afhankelijkheid tussen warmte en elektriciteit verder uit. Warmtetransitie
van de gemeenten uitgewerkt.                                                                     zal leiden tot een hogere elektriciteitsvraag, door o.a. het koken op inductie en
                                                                                                 evt. een collectieve warmtepomp bij de toepassing van een lage temperatuur
De Regionale Structuur Warmte (RSW) gaat specifiek over bovengemeentelijke                       warmtebron.
samenwerking op het gebied van warmtebronnen, warmtevraag, warmte-infrastructuur
en kennis. Op dit moment zijn onderzoeken naar beschikbaarheid en potentie van
duurzame bronnen zoals geothermie of aquathermie, of de bijdrage vanuit de
glastuinbouw en industrie uitgebreid. Ook veel gemeenten zitten middenin het proces
om tot een Transitievisie Warmte (TVW) te komen. Op een enkele plek is deze al
vastgesteld door de gemeenteraad.

In de RSW 1.0 wordt ingegaan op 2 onderdelen:

1.   Het belangrijkste doel van de RSW is om te helpen bij het maken van afspraken
     over warmtebronnen met een bovengemeentelijke potentie door vroegtijdige
     afstemming op regionaal niveau zodat er gestuurd kan worden op een zo optimaal
     mogelijke benutting van deze bovengemeentelijke warmtebronnen. Betrokken
     partijen doen dat op basis van een gespreksleidraad waarin wordt beschreven welke
     onderwerpen de gemeenten, waterschappen en provincie belangrijk vinden bij de
     mogelijke verdeling. Ook wanneer die bronnen nu wellicht nog niet in beeld zijn.

.

                                                                                                                                                                                      34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Visie op warmte(oplossingen) vanuit de netbeheerder
In de warmtetransitie worden afwegingen gemaakt tussen verschillende warmteoplossingen. Deze                  • Waterstof: geen oplossing tot 2030, wel kansen voor langere termijn
afwegingen hebben veel impact op het energienet. Hieronder geeft Liander aanbevelingen vanuit het               De komende jaren zijn de mogelijkheden van de toepassing van waterstof nog hoogst onzeker.
perspectief van (de investeringen in) het energienet.                                                           Daarom houden de netbeheerders hier in het bepalen van de netimpact vooralsnog geen rekening
                                                                                                                mee. Alliander staat vooralsnog op het standpunt dat inzet van waterstof als oplossing voor de
• Gasnetten behouden, na 2030 eventueel inzetten voor duurzame gassen                                           warmtevoorziening in woningen en gebouwen tot 2030 niet aan de orde is en dus ook niet thuishoort
   De inzet van gas in Nederland – en dus ook de infrastructuur - gaat de komende decennia veranderen.          in een transitievisie warmte als oplossing voor de periode tot 2030. Wel werken we aan enkele pilots
   Aardgasvrij maken van buurten en industrie betekent niet automatisch het verwijderen van gasnetten.          om de kansen op langere termijn te onderzoeken.
   Gasnetten kunnen ook gebruikt worden voor distributie van andere soorten duurzame gassen. Om de
   maatschappelijke kosten zo laag mogelijk te houden, streven we ernaar om waar dat kan gasnetten te         • (Houtige) biomassa: houd rekening met alternatieve routes
   behouden. Zo blijft de leveringszekerheid geborgd, kan later gekozen worden om de netten zo                  Er is veel discussie over de inzet van biomassa. Biomassa is een breed begrip. Op dit moment gaat de
   goedkoop mogelijk te verwijderen of kunnen netten in de toekomst alsnog worden gebruikt voor                 discussie vooral om de inzet van houtige biomassa voor de productie van elektriciteit en warmte.
   duurzame gassen.                                                                                             Kernvraag is of de inzet van houtige biomassa nog als duurzaam gezien mag worden. Hierin spelen
                                                                                                                twee argumenten, de kans op roofbouw en de vraag of de netto CO2 emissie van biomassa op de
• Groengas gebruiken als er bron in de buurt is en alternatieven niet haalbaar zijn                             termijn van 2030 wel voldoende wordt gecompenseerd door nieuwe aanplant. Daar waar in regionale
   Groengas is biogas (opgewekt uit mest, slib etc.) dat is opgewerkt tot de kwaliteitseisen voor aardgas.      warmtevisies en transitievisies warmte nog wordt gerekend op de inzet van houtige biomassa zal
   Het is daarom geschikt om via onze gasnetten te transporteren. Er wordt steeds meer groengas                 rekening moeten worden gehouden met alternatieve routes. Voor de inzet van overige biomassa in
   ingevoed en is dus steeds meer beschikbaar als een bouwsteen van het integrale energiesysteem.               bijvoorbeeld biobrandstoffen en de route naar groengas speelt deze discussie nu overigens niet.
   Groengas biedt kansen om bestaande gasnetten optimaal te benutten en investeringen in het
   elektriciteitsnet te voorkomen. Voor het gebruik ervan zijn wel investeringen in de gasnetten nodig. De    • Warmtenetten inzetten in verstedelijkt gebied, bij voorkeur publiek beheerd
   decentrale productie kent namelijk een constante productiestroom terwijl de vraag fluctueert.                Met de grootschalige uitrol van warmtenetten als belangrijk alternatief voor aardgas in de gebouwde
   Groengas is één van de puzzelstukken, benut het optimaal. Het optimaal benutten van onze gasnetten           omgeving, worden warmtenetten onderdeel van de vitale energie infrastructuur van Nederland. Dit
   en het vermijden van investeringen in elektriciteitsnetten leidt tot de laagste maatschappelijke kosten.     maakt de aanleg van deze infrastructuur in de openbare ruimte een publieke aangelegenheid. Het is
   Tegelijkertijd is groengas vooralsnog schaars. Daarom volgen we (o.a. in TvW en RES) de lijn: zet            de visie van Liander dat gemeenten en hun inwoners, net als bij het elektriciteits- en gasnet, kunnen
   groengas daar in waar alternatieven financieel en/of technisch niet haalbaar zijn.                           rekenen op een publieke partij voor de aanleg en het beheer van warmte infrastructuur. Bovendien is
                                                                                                                het wenselijk met het oog op het geïntegreerde energiesysteem (E-G-W) om ook de warmte
• Hybride warmtepompen: 'no regret' waar warmte en all electric niet mogelijk zijn                              infrastructuur bij de regionale netbeheerder te leggen. Warmtenetten kunnen rendabel worden ingezet
   Hybride warmtepompen kunnen een belangrijke rol spelen in de omschakeling naar een duurzame                  in stedelijk gebied (wijken en buurten met veel verdichting en hoogbouw).
   warmtevoorziening, met name in buurten met woningen die zich niet goed lenen voor warmte(netten)
   of een all electric warmtevoorziening. De hybride warmtepomp kan een rol spelen in het behalen van         • In gemeentelijke Transitievisies Warmte kijken naar integrale energiesysteem in de wijk
   de CO2-doelstellingen. Zeker op plekken waar op korte termijn een overgang naar all electric of              Gemeenten werken op lokaal niveau aan de Transitievisie Warmte. Netbeheerders roepen op om in de
   warmte niet mogelijk is en waar nu al een gasnet ligt. Er moet de mogelijkheid zijn om te                    TvW te kijken naar het energiesysteem als geheel. De impact van de warmteoplossing op het
   warmtepompen te regelen/af te schakelen (overschakelen op gas) door de netbeheerder als er                   elektriciteitsnet moet in samenhang met elektrisch vervoer en zonne-energie in de wijk worden
   spanningsproblemen dreigen op het elektriciteitsnet. Het verdient aanbeveling om de potentie van             bekeken. Om te zorgen dat de investeringen die we doen planbaar en betaalbaar zijn, is het voor ons
   hybride warmtepompen verder uit te werken.                                                                   belangrijk dat investeringen zoveel mogelijk collectief worden uitgevoerd en dat we vroegtijdig
                                                                                                                helderheid en zekerheid hebben over waar gasleidingen kunnen blijven liggen, waar elektriciteitsnetten
                                                                                                                moeten worden verzwaard en waar we middenspanningsruimten bij moeten plaatsen.


                                                                                                                                                                                                                    35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>De potentie van groengas                                                                              De inzet van groengas

Groengas kan een waardevolle bijdrage leveren in de transitiefase richting een aardgasloze            Transitie voor de klant     Geen aanpassingen nodig
toekomst. Groengas is biogas dat wordt opgewerkt tot de kwaliteit van aardgas en kan worden           (niet zijnde waterstof)
ingevoed op het huidige gasnet. De komende jaren is waterstof als warmteoplossing nog hoogst
onzeker. Daarom houden de netbeheerders hier in het bepalen van de netimpact vooralsnog               Benodigde netaanpassingen   •   Boosters om gas naar een hoger gelegen
geen rekening mee. Groengas-potentieel optimaal benutten biedt kansen om investeringen in                                             net te krijgen.
                                                                                                                                  •   Netkoppelingen om verbruik en aanbod
elektriciteitsnet te voorkomen en het net te ontlasten.
                                                                                                                                      beter te matchen en zo minder boosters
                                                                                                                                      nodig te hebben.
Groengas kan getransporteerd worden zonder enorme investeringen in het gasnet. De lage                                            •   Seizoensopslag (Gasunie)
infrastructurele kosten komen voort uit het feit dat onze gasnetten vaak nog lang mee kunnen en
ze, naast aardgas, ook geschikt zijn voor duurzame gassen (zoals groengas en op termijn               Potentie in 2030 in NL      Rond de 153 PJ
waterstof).
                                                                                                      Potentie in 2050 in NL      Tussen de 73 en 442 PJ
In de tabel rechts is een aantal aspecten toegelicht waar rekening mee moet worden gehouden
bij de inzet van groengas. Groengas is biogas dat opgewaardeerd is tot de kwaliteit van aardgas.      Invoerders/techniek         Om een rendabele businesscase voor groengas
Er zijn geen investeringskosten aan de gebruikerskant (de huiseigenaren) omdat gebruik kan                                        invoerder te hebben, moet er minimaal 8.000
                                                                                                                                  uren per jaar groengas geproduceerd worden.
worden gemaakt van de traditionele aardgas klantaansluitingen.

Wel kan het zijn dat op sommige momenten in het jaar niet al het ingevoerde groengas gebruikt        De potentie van groengas in 2030
kan worden. Daarom zijn er soms boosters of netkoppelingen nodig om het gasnet in balans te
houden. Ook is seizoensopslag nodig om verschillen in vraag en aanbod tussen koude winters
en warme zomers te kunnen opvangen.

In het basisdocument over de energie-infrastructuur is uitgebreide informatie te vinden over het
Nederlandse gasnet, typen gasstations en kosten, ruimte en benodigde tijd voor het realiseren
en verwijderen van gasstations en leidingen.

Conclusie en aanbevelingen
•   De huidige gasnetten inzetten voor een alternatieve warmtebron voor de warmtetransitie.
•   Potentie van groengas zoveel mogelijk benutten.
•   Er is veel potentie voor groengas in de regio NHN. Door gebruik te maken van groengas
    potentie kunnen mogelijk ook extra kosten voor verzwaring elektriciteitsnetten voorkomen
    worden. Bovendien kan het positief bijdragen aan tijdige realisatie van netuitbreidingen zodat
    regionale ambities tijdig gerealiseerd kunnen worden.
    •      Indien er regionale inzichten zijn over bovenregionale warmteoplossingen: lever
        zoveel
           mogelijk regio specifieke gegevens aan over de gasvraag enerzijds en het groengas
           aanbod anderzijds. Hiermee kan Liander de impact beter inschatten en het gasnet
            vroegtijdig klaarmaken voor de toekomst.                                                                                                                                36
                                                                                                     Hoe groter de oppervlakte van een cirkel, hoe meer ruimte er is voor invoer van groengas   .
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Vervolg proces
Na RES 1.0
Na de RES 1.0 stopt het niet, sterker nog, nu begint het pas. Met de RES 1.0 krijgt de regio
een steeds concreter beeld van de opwekpotentie in de regio. Dit wordt mede verder             Hoe bereiken we volledigheid, concreetheid en zekerheid in de RES?
vormgegeven door de gebiedspaspoorten die in de regio opgesteld gaan worden.
                                                                                                Volledigheid
Wij adviseren vanuit de netbeheerder graag over welke mogelijkheden wij bij de uitvoer          Naast de groei van duurzame elektriciteitsproductie, ook rekening houden
van de ambitie zien. Dit doen we enerzijds door op aanvraag invulling te geven aan delen
                                                                                                met andere ontwikkelingen in sectoren en rondom andere energiedragers.
van de gebiedspaspoorten en anderzijds door te adviseren om gezamenlijk te werken
aan een uitvoeringsprogramma.
                                                                                                Hierbij valt te denken aan: elektrificatie van de warmtevraag, mobiliteit en
                                                                                                industrie, maar ook de groei van datacenters.
Proactief investeren
Liander wil proactief investeren. Alleen dan krijgen we onze energie-infrastuur op tijd
klaar voor het transport van duurzaam opgewekte energie. Om dat te kunnen doen,
                                                                                                Concreetheid
hebben we een zo volledig, concreet en zeker mogelijk beeld nodig van plannen voor het          Duidelijkheid creëren over onder andere:
energiesysteem in 2030 en verder. Voor deze opgave staan we gezamenlijk aan de lat.             - De specifieke locatie van plannen,
                                                                                                - De planning die behoort bij plannen
Samenwerken aan een uitvoeringsprogramma                                                        - De technische specificaties van plannen
Hierin kunnen we gezamenlijk, vanuit de infrastructuur gezien, bepalen welke
aanvalsstrategie kan worden toegepast om de doelstellingen te halen tegen zo min
mogelijk tijd, geld en openbare ruimte.                                                         Zekerheid
                                                                                                - Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak voor de plannen creëren.
We trekken graag samen op in het ontwikkelen van een gezamenlijk                                - Praktische stappen zetten zoals: het betrekken van ontwikkelaars,
uitvoeringsprogramma om de ambities om te zetten in concretere plannen. Wij dragen                subsidietoekenning, ruimtelijke consequenties in beeld brengen en
daaraan bij door inzicht te bieden in het energienet en oplossingen aan te dragen.                vergunningverlening organiseren.
Wilt u als regio nog andere scenario's laten doorrekenen?
Houdt dan rekening met een doorlooptijd van minimaal 4 weken om de netimpact
te bepalen.                                                                                               Samen werken aan een uitvoeringsprogramma &
                                                                                                     Gezamenlijke afspraken over ontwikkeling energie-infrastructuur
Op de volgende pagina´s gaan we verder in op de impact van de doorrekening per
subRES regio.




                                                                                                                                                                               37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>  6. Impact bod RES 1.0 op
  energienet per Sub RES regio

Regio Kop van Noord-Holland


    Regio WestFriesland


       Regio Alkmaar




                                 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Sub RES regio Kop van Noord-Holland




     Samenvatting netimpact RES 1.0


           Analyse netimpact


      Benodigde netaanpassingen

          ss
         Aanbevelingen  vanuit
          systeemefficiëntie




 3                                    39
 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                         WestFriesland                                Alkmaar


   1. Samenvatting impact RES 1.0 op elektriciteits-infrastructuur
   Analyse van de impact en benodigde netaanpassingen                                                                  Spannings-       Aantal       Aantal uit te     Kosten (in mln €),    Benodigde        Inschatting
   Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de impact van keuzes op de elektriciteits-            niveau           nieuw te     breiden           excl. kabels          ruimte (in       haalbaarheid
   infrastructuur. Op stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is en waar knelpunten                      bouwen       stations                                m2)              voor 2030*
   zullen ontstaan. Op het spanningsniveau waar grootschalige duurzame opwek wordt aangesloten levert de                                stations
   analyse het volgende beeld op:                                                                                      HS/MS            1             2                22 – 44               19.240 –
   • De aangeleverde RES 1.0 past grotendeels niet binnen het huidige elektriciteitsnet.                                                                                                     45.260m²
   • We verwachten dat richting 2030 de maximale capaciteit bereikt wordt op 10 van de 11 (totale aantal stations
       in de regio) stations . Oplossing: bijbouwen van 2 stations en uitbreiden van 7 stations. Procentueel gezien    TS/MS                          5                10,2-20,4             12.200 –
                                                                                                                                                                                             15.000m2
       kan 75 % van de duurzame opwek in de RES 1.0 niet worden aangesloten op bestaande stations in de regio.
   • Op 1 station van de totaal 11 stations in de regio is tot 2030 voldoende capaciteit voorzien. Hier is nog extra   MS/MS            1                              2,5-5                 3200-
       ruimte om duurzame opgewekte energie te leveren aan het elektriciteitsnet. Procentueel gezien is 25% van de                                                                           4000m2
       duurzame opwek in de RES 1.0 direct aan te sluiten op de bestaande stations.
   • In de tabel hiernaast is samengevat welke netaanpassingen nodig zijn om de RES 1.0 ambities te realiseren,        TOTAAL           2             7                34,7 – 69,4           34.640 –
       inclusief een inschatting van kosten, benodigde ruimte en de haalbaarheid.                                                                                                            64.260m2

                                                                                                                       *De inschatting van de haalbaarheid is bepaald o.b.v. in hoeverre de benodigde uitbreiding al is
   Haalbaarheid RES 1.0                                                                                                opgenomen in de investeringslijn van Liander.
   Liander heeft voor komende jaren veel werkzaamheden voor bestaande en nieuwe stations voorzien. Deze
   werkzaamheden zorgen ervoor dat er meer duurzame opwek in de RES 1.0 kan worden aangesloten op stations.
   Naast de geplande werkzaamheden zullen er ook extra werkzaamheden nodig zijn om het volledige RES bod
   aan te kunnen sluiten. Op dit moment wordt de haalbaarheid van de totale werkzaamheden die nodig zijn
   ingeschat op 50% voor de regio voor 2030. Ons advies is andere oplossingen met minder impact op de
   leefomgeving verder te onderzoeken. Bijvoorbeeld het verplaatsen van een zoeklocatie of het aanpassen van de
   verhouding wind en zon, zodat er geen nieuw station hoeft te worden gerealiseerd. We hebben aanbevelingen
   voor slimme oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt voor de RES-regio.

   Snel samen plannen concretiseren                                                                                      Impact RES 1.0 versus investeringslijn Liander
   We staan voor een flinke opgave. Daarom werken we graag tijdig samen met de RES-regio aan het concretiseren
   van de RES plannen. Het figuur rechts geeft ruwweg het aantal benodigde stationsuitbreidingen en nieuwe               15                                   Verwachte benodigde uitbreidingen op bestaande stations
   stations weer in de regio Kop van Noord-Holland op basis van de doorrekening van RES 1.0. In totaal 3 van de                                               in regio NHN in 2030 bovenop de investeringslijn
   7 uitbreidingsplannen zijn reeds voorzien in de investeringslijn dat Liander heeft opgesteld en beide nieuwe          10                                   Verwachte benodigde nieuwe stations in regio NHN in
   stations zijn reeds opgenomen in de huidige investeringslijn. De extra toename van het RES 1.0 bod, laat de                      7                         2030
   enorme uitdaging zien die vanuit Liander de komende jaren wordt voorzien. Door samen te zoeken naar                                                        Aantal benodigde uitbreidingen op bestaande stations in
                                                                                                                          5                 2
   geschikte locaties voor nieuwe stations, kunnen wij op tijd de RES ambities halen. Met voldoende zekerheid                                                 de investeringslijn van Liander
   kunnen wij als netbeheerder proactief investeren en de RES betrekken in onze investeringsplannen/lijn.
                                                                                                                          0                                   Aantal nieuwe stations in investeringslijn Liander
                                                                                                                                    2030
                                                                                                                                                                                                                    40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                               WestFriesland                                      Alkmaar


   2. Analyse netimpact: capaciteit op elektriciteitsstations
   De impact van de RES 1.0 op de elektriciteitsnetten                                                           Inzicht in beschikbare capaciteit tot 2030 voor opwek
   Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de netimpact. Op                                 MW                    Impact RES 1.0: Beschikbare capaciteit op stations
   HS/MS stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is en waar                        600
   knelpunten ontstaan.
                                                                                                                  500

   Totaalbeeld
                                                                                                                  400
   •   De aangeleverde RES 1.0 past niet binnen het huidige elektriciteitsnet.
   •   Op 4 stations is maximale capaciteit nu al bereikt.                                                        300
   •   We verwachten dat tot 2030 op 10 van de totaal 11 stations de maximale capaciteit
       bereikt wordt. Dit zijn de stations met rode vlakken in de grafiek.                                        200
   •   Op 1 station (station Den Helder Vogelwijk) is voldoende capaciteit voorzien tot 2030.
       Hier is nog extra ruimte om duurzame opgewekte energie te leveren aan of af te                             100
       nemen van het elektriciteitsnet. Dit zijn de stations met onbenutte capaciteit (groene
       vlakken in de grafiek).
   •   25 % van de duurzame opwek in de RES 1.0 is aan te sluiten op de bestaande stations.
       Dit is de som van de blauwe vlakken in de grafiek.
   •   75 % van de duurzame opwek in de RES 1.0 kan niet worden aangesloten op                                                                                                   Station
       bestaande stations. Dit is de som van de rode vlakken in de grafiek.                                                  Onbenutte capaciteit tot 2030                             Tekort aan capaciteit tot 2030 door RES 1.0
                                                                                                                             Direct aan te sluiten capaciteit tot 2030 door RES 1.0    Benutte capaciteit 2020
   Toelichting knelpunten                                                                                                    Totale capaciteit station                                 Schatting: Tekort aan capaciteit tot 2030 door RES 1.0
   •   Op veel stations in regio Kop van Noord-Holland is afgelopen jaren een grote omvang
       aan duurzame opwek aangesloten. Het gevolg is dat op een aantal stations de
                                                                                                                 Visuele weergave capaciteit tot 2030 voor opwek
       capaciteitsgrenzen bereikt zijn. Dit geldt voor stations Den Helder de Schooten,
       Medemblik en Wieringerwerf.                                                                               Hiernaast is een kaart van de RES regio weergegeven. De
   •   De omvang van RES 1.0 zorgt ervoor dat ook op andere stations de capaciteitsgrenzen                       ligging van een zoekgebied bepaald op welk station
       zullen worden overschreden. Het gevolg is dat op veel stations uitbreidings-                              aangesloten wordt . De inschatting van beschikbare
       werkzaamheden nodig zijn om de gewenste hoeveelheid energieopwek aan te sluiten                           opwekcapaciteit komt overeen met de capaciteit op
       op de stations.                                                                                           stationsniveau in de tabel hierboven. Een gebied met nog
                                                                                                                 ruimte (groen in kaart hiernaast) heeft mogelijkheden om
   NB 1. Op een station komt afname (vraag) en opwek (aanbod) van elektriciteit bij elkaar.                      duurzame opwek aan te sluiten vanuit dat gebied.
   Netbeheerders kijken altijd naar het totaal beeld op een station. Vanuit deze doorrekening blijkt dat
                                                                                                                 Legenda
   er alleen knelpunten in de elektriciteits-infrastructuur ontstaan door de duurzame opwek plannen.
   Daarom is in de grafiek hiernaast alleen de beschikbare capaciteit voor opwek gevisualiseerd.                        Verwacht voldoende opwek capaciteit tot 2030
   NB 2. Dit is een beeld van capaciteit op stations en is een versimpelde weergave van de soms                         Verwacht tekort aan opwek capaciteit voor 2030
   complexe situaties op een station.
                                                                                                                        Verwacht tekort aan opwek capaciteit voor 2030 (Schatting)
                                                                                                                                                                                                                                            41
                                                                                                                        Station
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                                     WestFriesland                                           Alkmaar


   3. Strategie | Lijst met benodigde netaanpassingen (1/2)
   Netvlak     Overbelast station            Periode        Overbelasting     Station/knelpunt           Lost de geplande             Oplossingsrichting(en)                  Doorlooptijd   Kosten               Benodigde ruimte          Inschatting
                                             overbelast     door              opgenomen in               investering het stations-                                            ***            (in miljoenen €)                               haalbaarheid
                                                                              investeringslijn?*         knelpunt op?                                                                                                                       voor 2030

   HS/MS        Anna Paulowna 150kV          2021-2030      Opwek             Deels                      X                            Uitbreiding bestaand station            5 - 7 jaar     7-14                 2.800-3.500m2             ✓
                                                                                                                                                                                                                  1.440-1.760m²
   HS/MS        De Weel 150kV                2021-2030      Opwek             Ja                         ✓                            Uitbreiding bestaand station            5 - 7 jaar     3,5-7                                          ?
   HS/MS        Middenmeer 150kV             2021-2030      Opwek             Ja                         ✓                            Realiseren van een nieuw station (A)    5 - 7 jaar     11,5-23              15.000-40.000m2           ✓
   TS/MS        Den Helder de Schooten
                50kV
                                             2021-2030      Opwek             Ja                         ✓                            Uitbreiding bestaand station            2,5 - 5 jaar   1,7-3,4              1.800-2.200m2             ✓

   TS/MS        Texel 50kV                   2021-2030      Opwek             Ja                         ✓                            Uitbreiding bestaand station + extra
                                                                                                                                      wadkabel vereist
                                                                                                                                                                              2,5 - 5 jaar   1,7-3,4              1.800-2.200m2             ?

   TS/MS        Medemblik 50kV               2021-2030      Opwek             Deels                      X                            Uitbreiding bestaand station +
                                                                                                                                      realiseren van nieuw station (A)
                                                                                                                                                                              5 – 7 jaar     3,4-6,8              3.600-4.400m2
                                                                                                                                                                                                                  (15.000-40.000m2)
                                                                                                                                                                                                                                            ?

   TS/MS        Schagen 50kV                 2021-2030      Opwek             Deels                      X                            Uitbreiding bestaand station +
                                                                                                                                      realiseren van nieuw regelstation
                                                                                                                                                                              2,5 – 5 jaar   6-12                 3.200-4.000m2             ?

   TS/MS        Warmenhuizen 50kV            2021-2030      Opwek             Nee                        X                            Uitbreiding bestaand station            2,5 - 5 jaar   1,7-3,4              1.800-2.200m2             ?
   TS/MS        Ulkesluis 50kV               2021-2030      Opwek             Ja                         ✓                            Realiseren van een nieuw station (A)    5 - 7 jaar     (11,5-23)            (15.000-40.000m2)         ✓
   MS/MS        Wieringerwerf 10kV           2021-2030      Opwek             Ja                         ✓                            Realiseren van een nieuw station (A)    5 - 7 jaar     (11,5-23)            (15.000-40.000m2)         ✓
   MS           MS kabels 10 kV              2021-2030      Opwek en
                                                            afname
                                                                              -                          X                            Verzwaren van MS kabels                 **             **                   **                        ?

   LS           **                                                                                                                                                                                                                          ?
   TOTAAL                                                                                                                                                                                    36,5-73.             31.440-60.260m2

                                                                                                                                                                                                  Legenda:
             * Het belang van het opnemen van RES plannen in de investeringsplannen van netbeheerders is op de volgende slide toegelicht.
             ** Inschatting van doorlooptijd en ruimtebeslag van de totale werkzaamheden van het verzwaren van MS kabels en laagniveau is in dit stadium niet mogelijk.                           ✓    Waarschijnlijk gereed voor 2030
             *** Voor een meer gedetailleerde toelichting (kengetallen) op de kosten, ruimte en indicatieve tijd die het een nieuw station of nieuwe verbinding kost, verwijzen we
             naar het document basisinformatie over de energie-infrastructuur.
                                                                                                                                                                                                  ?     Onzeker of deze gereed is voor 2030
                                                                                                                                                                                                                                                     42
                                                                                                                                                                                                  ?    Waarschijnlijk niet realiseerbaar voor 2030
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland   WestFriesland             Alkmaar


   3. Strategie | Benodigde netaanpassingen in beeld (2/2)
                                                                        7 uitbreidingen en 2 nieuwe stations nodig voor RES 1.0
                                                                        Het figuur links geeft ruwweg het aantal benodigde stationsuitbreidingen en
                                                                        nieuwe stations weer in de regio Kop van Noord-Holland op basis van de
                                                                        doorrekening van RES 1.0. In totaal 3 van de 7 uitbreidingsplannen zijn reeds
                                                                        voorzien in de investeringslijn dat Liander heeft opgesteld en beide nieuwe
                                                                        stations zijn reeds opgenomen in de huidige investeringslijn.

                                                                        Tijdig veiligstellen van ruimte voor nieuwe stations
                                                                        Om de knelpunten op te lossen, is gekeken naar welke netaanpassingen nodig
                                                                        zijn. Op basis van de aangeleverde gegevens verwachten we 2 nieuwe stations te
                                                                        moeten realiseren in regio Kop van Noord-Holland. Hier geldt een gemiddelde
                                                                        realisatietijd van 5 - 7 jaar. Het zoeken naar een geschikte locaties is de grootste
                                                                        uitdaging. Om tijdig RES ambities te kunnen halen, is het van belang deze
                                                                        zoektocht naar geschikte locaties samen te organiseren. Alleen dan is het
                                                                        realiseren van een nieuw station haalbaar voor 2030.

                                                                        Vaak alternatieve oplossingen mogelijk
                                                                        Het is de moeite waard om andere oplossingen met minder impact op de
                                                                        leefomgeving, te onderzoeken. Bijvoorbeeld het verplaatsen van een zoeklocatie
                                                                        of het aanpassen van de verhouding wind en zon, zodat er geen nieuw station
                                                                        hoeft te worden gerealiseerd. Omdat de impact van het bouwen van een nieuw
                             A                                          station op de omgeving groot is, hebben we aanbevelingen voor slimme
                                                                        oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt.


                                                                        NB. De zoekgebieden voor nieuwe stations zijn indicatief en tot stand gekomen door een
                                                                        combinatie van factoren vanuit deze impact analyse: onder andere de beschikbare
                                                                        capaciteit op stations en de zoekgebieden voor duurzame opwek. Het zoekgebied is
                                        Uitbreiding bestaande station   nadrukkelijk een vrij ruim zoekgebied. De daadwerkelijke zoektocht naar geschikte locaties
                                        Realiseren nieuw station
                                                                        voor nieuwe stations start wanneer plannen concreter en zekerder worden.
                                        Zoekgebied nieuw station

                                        Geen uitbreiding op station
                                        verwacht (o.b.v. RES 1.0)



                                                                                                                                                                     43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                         WestFriesland                                 Alkmaar


   3 Aanbevelingen | systeemefficiëntie (1/3)
    Hieronder geven wij een toelichting welke mogelijkheden er zijn om de systeemefficiëntie te verbeteren in de Sub RES regio Kop van Noord-Holland. Het meenemen van de
    principes van systeemefficiëntie in de afwegingen voor de RES biedt kansen om:
    1.     maatschappelijke kosten te besparen;
    2.     ruimte te besparen;
    3.     de haalbaarheid in tijd van de RES ambitie te vergroten, en
    4.     slimme keuzes te maken voor de periode na 2030.
    Het toepassen van systeemefficiëntie (SE) is mede bepalend voor draagvlak en daarmee haalbaarheid van de RES. Bijvoorbeeld door minder openbrekingen van straten, minder
    infrastructureel ruimtegebruik en lagere kosten aan infrastructuur door efficiëntere benutting. Voor systeemefficiëntie maken we gebruik van vijf ontwerpprincipes. In de bijlage staat
    een toelichting op deze ontwerpprincipes.

                                                              Biedt weinig
           SE1. Beter benutten van de restcapaciteit                           De bestaande restcapaciteit op de bestaande stations wordt bijna in alle gevallen benut. Op veel stations wordt de
                                                              kansen voor
           op het bestaande energienet                                         belasting overschreden waardoor uitbreidingen of het realiseren van nieuwe stations onvermijdelijk is.
                                                               SE1 in bod

                                                                                Voor grootschalige zon en/of wind opwek worden niet direct kansen gezien. De potentie ligt met name in het
            SE2. Energievraag en -aanbod                                        laagspanning en distributienet, omdat een aanzienlijk deel van het RES bod bestaat uit zonopwek op daken
                                                            Biedt zeer veel
            combineren:                                                         verspreid over de regio. Dit is een bewuste keuze van de regio. Om transport van energie zoveel mogelijk te
                                                             kansen voor
               minimaliseren van transport van                                  verkleinen biedt combineren van zonopwek met de lokale energievraag veel kansen. Het is wel essentieel dat de
                                                              SE2 in bod
            energie                                                             energievraag tegelijkertijd met de energie opwek van daken plaatsvindt. Alleen dan wordt het lokale energienet
                                                                                minder belast.


            SE3. Evenwichtiger verdelen van                    Biedt veel       Er is door de regio op een aantal locaties gekozen om wind & zon te combineren in één zoekgebied. Vanuit
            opgesteld                                         kansen voor       systeemefficiëntie is het noodzakelijk om de juiste verhouding tussen wind & zon toe te passen. Hiervoor geldt de
               vermogen wind en zon                            SE3 in bod       regel 1MW zonopwek staat gelijk aan 1MW windopwek.


                                                              Biedt weinig      De regio heeft al veel zoekgebieden goed geclusterd. Het is belangrijk om de langgerekte zoekgebieden
           SE4. Clusteren van duurzame opwek
                                                              kansen voor       (bijvoorbeeld langs de A9 en het spoor) niet op te knippen in kleine losstaande zoekgebieden. Naast mogelijk issues
           projecten
                                                               SE1 in bod       vanuit regelgeving, zorgt dit namelijk voor complexe uitdagingen voor aansluitingen op de omliggende stations.


           SE5. Overige oplossingen: aansluiten wind
           en zon op één aansluiting (cablepooling),        Biedt zeer veel     In veel zoekgebieden in de subregio liggen kansen om de haalbaarheid te vergroten. Met name het verkleinen van
           aftoppen van piek productie en benutten           kansen voor        de afstand tot het dichtstbijzijnde station en het gebruik van één aansluitkabel voor het zoekgebied, vergroot de
           reservecapaciteit                                  SE5 in bod        haalbaarheid (tijd en kosten) om het gewenste opwekvermogen aan te sluiten op het elektriciteitsnet.

                                                                                                                                                                                                    44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                       WestFriesland                         Alkmaar


   3. Aanbevelingen | systeemefficiëntie per zoekgebied (2/3)

   O.b.v. de aangeleverde zoekgebieden van RES 1.0 is per zoekgebied gekeken hoe het zoekgebied meer potentie heeft en beter aansluit op de dichtstbijzijnde station. Hieronder
   wordt dit per zoekgebied beschreven.

      #      Naam zoekgebied          Type uitgangspunt systeem efficiëntie   Beschrijving aanbeveling

                                                                              •   Om de omvang van dit zoekgebied te kunnen aansluiten zal een nieuw station dichter bij de afsluitdijk
                                                                                  gerealiseerd moeten worden.
  5         Afsluitdijk
                                                                              •   Houdt rekening met de aansluitafstand/wijze (afstand station tot aansluiting) van dit langgerekte
                                                                                  zoekgebied. Kosten van de aansluitkabel stijgen naarmate de afstand tot het station groter wordt.
                                                                              •   Geen aanbevelingen voor dit zoekgebied.
  7         Den Helder

            spoorweg Heerhugowaard-                                           •   Houdt rekening met de aansluitafstand/wijze (afstand station tot aansluiting) van dit langgerekte
  10                                                                              zoekgebied. Kosten van de aansluitkabel stijgen naarmate de afstand tot het station groter wordt.
            Den Helder

                                                                              •   Focus in dit zoekgebied op een evenwichtige wind/zon- verhouding (1MW zon = 1MW wind),
  11        N9/N249                                                               gebruikmakend van dezelfde aansluitkabel. Hiermee wordt de haalbaarheid vergroot om tijdig de
                                                                                  gewenste capaciteit van het zoekgebied aan te sluiten op het dichtst bijzijnde station.
                                                                              •   Zoekgebied 13 richt zich op het EHCC- terrein en is in het bezit van een eigen station. Verbruik en opwek
  13        ECN campus                                                            aan elkaar koppelen biedt zeker kansen voor dit zoekgebied.

                                                                              •   Focus in dit zoekgebied op een evenwichtige wind/zon- verhouding, gebruikmakend van dezelfde
  14        Schagerweg Breekland                                                  aansluitkabel.

                                                                              •   Geen aanbevelingen voor dit zoekgebied.
  15        Oudevaart Warmenhuizen

                                                                              •   Houdt rekening met de aansluitafstand/wijze (afstand station tot aansluiting) van dit relatief kleine
  16        Lagedijk                                                              zoekgebied. Mogelijk kan bij een kleine aanpassing in de omvang van het zoekgebied de zonopwek direct
       45                                                                         aangesloten worden op het middenspanningsnet.


                                                                                                                                                                                          45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                         WestFriesland                                 Alkmaar


   3. Aanbevelingen | gezamenlijk uitvoeringsprogramma (3/3)
     Uitvoering van de RES is een complex proces waarbij verschillende partijen besluiten en
     afhankelijkheden op elkaar moeten afstemmen. Graag richten we hiervoor gezamenlijk een                                                                                           2050
     governance in die onder meer helder maakt hoe verantwoordelijkheden zijn verdeeld en
     besluiten worden genomen. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een gezamenlijk
     uitvoeringsprogramma waarin betrokken partijen (overheden, marktpartijen, netbeheerder)
     met elkaar samenwerken.

     Tijdlijnen op elkaar afstemmen, afspraken maken over uitvoeringscoördinatie
     In een dergelijk uitvoeringsprogramma kan een tijdslijn voor de duurzame opwek projecten,
     inclusief benodigde netuitbreidingen, worden uitgewerkt. Belangrijk is te beseffen dat
     uitbreiding van de energieinfrastructuur doorgaans langer duurt dan de realisatie van een
     wind- of zonnepark. Door de energieinfrastructuur uitbreidingen te koppelen aan
     ruimtelijke ontwikkelingen kunnen we zorgen dat gewenste regionale ontwikkelingen tijdig
     aangesloten kunnen worden op de energieinfrastructuur.

     Met elkaar (verder) vooruitkijken om ambities tijdig te kunnen realiseren
     Door verder vooruit te kijken is er meer tijd voor het zoeken van geschikte locaties voor
     kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van planprocedures en het inzetten van
     schaarse technici om al het werk te realiseren. Verder vooruit kijken vergroot de kans dat de
     regionale ambities op tijd gerealiseerd kunnen worden.

     Starten waar capaciteit beschikbaar is
     Voor de realiseerbaarheid van plannen is het belangrijk om te kijken naar volgordelijkheid.      Voorbeeld planning in een uitvoeringsprogramma
     Zo zijn er elektriciteitsstations die nog capaciteit vrij hebben, of op relatief korte termijn   Hierboven is een voorbeeld planning binnen een uitvoeringsprogramma geschetst
     (2023/2024) uitgebreid worden. Door samen eerst op deze gebieden te focussen, kan er in          We verwachten station X in 2023 gereed te hebben. De wind- en zonplannen in
     de tussentijd gewerkt worden aan het realiseren van stations uitbreidingen in andere             zoekgebieden 1 en 2 kunnen vervolgens aangesloten worden op het elektriciteitsnet d.m.v. 1
     gebieden.                                                                                        of 2 gecombineerde aansluitingen waar cablepooling toegepast wordt. Voor nieuw te
                                                                                                      realiseren stations rekenen we met een minimale voorbereidingsfase van 3 jaar en een
                                                                                                      uitvoeringsfase van circa 2 jaar: een doorlooptijd van minimaal 5 jaar. De doorlooptijd
                                                                                                      wordt beïnvloed door knelpunten in bijvoorbeeld de grondverwerving of het wijzigen van
                                                                                                      de planologische regels. Een integrale planning en afspraken over uitvoeringscoördinatie
                                                                                                      vergroot de kans op tijdige realisatie van benodigde infrastructuur.



                                                                                                                                                                                          46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Sub RES regio WestFriesland




     Samenvatting netimpact RES 1.0


           Analyse netimpact


      Benodigde netaanpassingen

          ss
         Aanbevelingen   vanuit
           systeemefficiëntie




 4                                    47
 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                         WestFriesland                                 Alkmaar


   1. Samenvatting impact RES 1.0 op elektriciteitsinfrastructuur
   Analyse van de impact en benodigde netaanpassingen
   Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de impact van keuzes op de                             Spannings-       Aantal nieuw   Aantal uit te     Kosten (in mln €),      Benodigde      Inschatting
                                                                                                                        niveau           te bouwen      breiden           excl. kabels            ruimte (in     haalbaarheid
   elektriciteitsinfrastructuur. Op stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is en waar                    stations       stations                                  m2)            voor 2030*
   knelpunten ontstaan. Op het spanningsniveau waar grootschalige duurzame opwek wordt aangesloten levert de
   analyse het volgende beeld op:
                                                                                                                        HS/MS            1              1                  13-26,5                16.800 –
   • De aangeleverde RES 1.0 past deels niet binnen het huidige elektriciteitsnet.                                                                                                                42.200m²
   • We verwachten dat tot 2030 op 3 van de 6 (totale aantal stations in de regio) stations de maximale capaciteit
      bereikt wordt. Oplossingen zijn het bijbouwen van 1 station en uitbreiden van 2 stations. Procentueel gezien      TS/MS                           1                  1,7-3,4                1.800-
      kan 50 % van de duurzame opwek in de RES 1.0 niet worden aangesloten op bestaande stations in de regio.                                                                                     2.200m2
   • Op 3 van de totaal 6 stations in de regio is tot 2030 voldoende capaciteit voorzien. Hier is nog extra ruimte
      om duurzame opgewekte energie te leveren aan het elektriciteitsnet. Procentueel gezien is 50 % van de             TOTAAL           1              2                  14,7 – 29,9            18.600 –
                                                                                                                                                                                                  44.400m2
      duurzame opwek in de RES 1.0 aan te sluiten op de bestaande stations.
   • In de tabel hiernaast is samengevat welke netaanpassingen nodig zijn om de RES 1.0 ambities te realiseren,         *De inschatting van de haalbaarheid is bepaald o.b.v. in hoeverre de benodigde uitbreiding al is
      inclusief een inschatting van kosten, benodigde ruimte en de haalbaarheid.                                        opgenomen in de investeringslijn van Liander.


   Haalbaarheid RES 1.0
   Liander heeft voor komende jaren veel werkzaamheden voor bestaande en nieuwe stations gepland. Deze
   werkzaamheden zorgen ervoor dat er meer duurzame opwek in de RES 1.0 kan worden aangesloten op stations.
   Naast de geplande werkzaamheden zullen er ook extra werkzaamheden nodig zijn om het volledige RES bod
   aan te kunnen sluiten. Op dit moment wordt de haalbaarheid van de totale werkzaamheden die nodig zijn
   ingeschat op 30-40% voor de regio voor 2030. Ons advies is om andere oplossingen die minder impact hebben
   op de leefomgeving, te onderzoeken. Bijvoorbeeld door het verplaatsen van een zoeklocatie of het aanpassen
   van de verhouding wind en zon, zodat er geen nieuw station hoeft te worden gerealiseerd. We hebben
   aanbevelingen voor slimme oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt voor de RES-regio.
                                                                                                                           Impact RES 1.0 versus investeringslijn Liander
   Snel samen plannen concretiseren                                                                                                                             Verwachte benodigde uitbreidingen op bestaande stations
   We staan voor een flinke opgave. Daarom werken we graag tijdig samen met de RES-regio aan het concretiseren             5
                                                                                                                                                                in regio NHN in 2030 bovenop de investeringslijn
   van de RES plannen. Het figuur rechts geeft ruwweg het aantal benodigde stationsuitbreidingen en nieuwe                                                      Verwachte benodigde nieuwe stations in regio NHN in
   stations weer in de regio WestFriesland op basis van de doorrekening van RES 1.0. In totaal 1 van de 2                                                       2030
                                                                                                                                     2
   uitbreidingsplannen zijn reeds voorzien in de investeringslijn dat Liander heeft opgesteld en er is geen nieuw                                               Aantal benodigde uitbreidingen op bestaande stations in
   station is opgenomen in de huidige investeringslijn. De extra toename van het RES 1.0 bod laat de enorme                                  1                  de investeringslijn van Liander
   uitdaging zien die vanuit Liander de komende jaren wordt voorzien. Door samen te zoeken naar geschikte
   locaties voor nieuwe stations, kunnen we op tijd de RES ambities halen. Met voldoende zekerheid kan de                  0                                    Aantal nieuwe stations in investeringslijn Liander
   netbeheerder proactief investeren en de RES betrekken in onze investeringsplannen/lijn.                                           2030


                                                                                                                                                                                                                       48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                              WestFriesland                                     Alkmaar


   2. Analyse netimpact: capaciteit op elektriciteitsstations
   De impact van de RES 1.0 op de elektriciteitsnetten                                                         Inzicht in beschikbare capaciteit tot 2030 voor opwek
   Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de netimpact. Op
   stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is en waar                            MW                                  Impact RES 1.0: Beschikbare capaciteit op stations
   knelpunten ontstaan.                                                                                         500
                                                                                                                450
   Totaalbeeld                                                                                                  400
   •   De aangeleverde RES 1.0 past deels niet binnen het huidige elektriciteitsnet.                            350
   •   Op geen van de stations is maximale capaciteit al bereikt.                                               300
   •   We verwachten dat tot 2030 op 3 van de totaal 6 stations de maximale capaciteit                          250
       bereikt wordt. Dit zijn de stations met rode vlakken in de grafiek.                                      200
   •   Op 3 van de totaal 6 stations is voldoende capaciteit voorzien tot 2030. Hier is nog
                                                                                                                150
       extra ruimte om duurzame opgewekte energie te leveren aan of af te nemen van het
                                                                                                                100
       elektriciteitsnet. Dit zijn de stations met onbenutte capaciteit (groene vlakken in de
                                                                                                                 50
       grafiek).
   •   50 % van de duurzame opwek in de RES 1.0, is direct aan te sluiten op de bestaande
       stations. Dit is de som van de blauwe vlakken in de grafiek.
   •   50 % van de duurzame opwek in de RES 1.0 kan niet worden aangesloten op
       bestaande stations. Dit is de som van de rode vlakken in de grafiek.                                                                                                       Station
                                                                                                                         Onbenutte capaciteit tot 2030                                Tekort aan capaciteit tot 2030 door RES 1.0
   Toelichting knelpunten                                                                                                Direct aan te sluiten capaciteit tot 2030 door RES 1.0       Benutte capaciteit 2020
   •   Op station Westwoud wordt een enorme overschrijding van de beschikbare capaciteit                                 Totale capaciteit station
       verwacht. Op basis van deze gegevens zullen uitbreidingswerkzaamheden op het
       station niet voldoende zijn om de totale gewenste energie opwek van RES 1.0 aan te                      Visuele weergave beschikbare capaciteit tot 2030 voor opwek
       sluiten. Aanvullend hierop zal een nieuw station in de regio nodig zijn.                                Hiernaast is een kaart van de RES regio
                                                                                                               weergegeven. De ligging van een zoekgebied
   NB 1. Op een station komt afname (vraag) en opwek (aanbod) van elektriciteit bij elkaar.                    bepaald op welk station aangesloten wordt . De
   Netbeheerders kijken altijd naar het integrale totaal beeld op een station. Vanuit deze doorrekening        inschatting van beschikbare capaciteit komt
   blijkt dat er alleen knelpunten in de elektriciteits-infrastructuur ontstaan door de duurzame opwek         overeen met de capaciteit op stationsniveau in de
   plannen. Daarom is in de grafiek hiernaast alleen de beschikbare capaciteit voor opwek                      tabel hierboven. Een gebied met nog ruimte
   gevisualiseerd.
                                                                                                               (groen in kaart hiernaast) heeft mogelijkheden om
   NB 2. Dit is een beeld van capaciteit op stations en is een versimpelde weergave van de soms
   complexe situaties op een station.                                                                          duurzame opwek aan te sluiten vanuit dat gebied.
                                                                                                               Legenda
                                                                                                                      Verwacht voldoende opwek capaciteit tot 2030

                                                                                                                      Verwacht tekort aan opwek capaciteit voor 2030
                                                                                                                                                                                                                                    49
                                                                                                                      Station
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                                   WestFriesland                                            Alkmaar


   3. Strategie | Lijst met benodigde netaanpassingen (1/2)
   Netvlak       Overbelast       Periode         Overbelasting        Station                Lost de geplande       Bestaande of nieuwe oplossing                    Doorlooptijd ***   Kosten              Benodigde ruimte          Inschatting
                 station          overbelast      door                 opgenomen in           investering                                                                                (in miljoenen                                 haalbaarheid
                                                                       investeringslijn?      het stationsknelp                                                                          €)                                            voor 2030
                                                                                              unt op?

   HS/TS         Westwoud
                 150 kV
                                  2021-2030        Opwek               Nee
                                                                                              X                      Uitbreiding bestaand station en het
                                                                                                                     realiseren van een nieuw HS/TS station:
                                                                                                                                                                      5 - 7 jaar         13-26,5             1.800 – 2.200m2
                                                                                                                                                                                                             15.000 – 40.000m2
                                                                                                                                                                                                                                       ?
                                                                                                                     zoekgebied B

   TS/MS         Hoogwoud
                 50kV
                                  2021-2030        Opwek               nee
                                                                                              X                      Nieuw HS/TS station: zoekgebied B                5 - 7 jaar         (11,5-23)           (15.000 – 40.000m2)
                                                                                                                                                                                                                                       ?

   TS/MS         Hoorn
                 Geldeloze-
                                  2021-2030        Opwek en
                                                   afname
                                                                       Ja                     ✓                      Uitbreiding bestaand station                     2,5 – 5 jaar       1,7-3,4             1.800-2.200m2
                                                                                                                                                                                                                                       ✓
                 weg 50kV

   MS            MS kabels        2020 -
                                  2030
                                                   Opwek en
                                                   afname
                                                                                                                     Verzwaren van MS kabels                          **
                                                                                                                                                                                                                                       ?

   LS            **
                                                                                                                                                                                                                                       ?
   TOTAAL                                                                                                                                                                                14,7 – 29,9         18.600 – 44.400m2




                                                                                                                                                                                                     Legenda:
    * Het belang van het opnemen van RES plannen in de investeringsplannen van netbeheerders is op de volgende slide toegelicht.
    ** Inschatting van doorlooptijd en ruimtebeslag van de totale werkzaamheden van het verzwaren van MS kabels en laagniveau is in dit stadium niet mogelijk. Zie                                   ✓   Waarschijnlijk gereed voor 2030
    volgende pagina voor een toelichting.
    *** Voor een meer gedetailleerde toelichting (kengetallen) op de kosten, ruimte en indicatieve tijd die het een nieuw station of nieuwe verbinding kost, verwijzen we                            ?   Onzeker of deze gereed is voor 2030
    naar het document basisinformatie over de energie-infrastructuur.                                                                                                                                ?   Waarschijnlijk niet realiseerbaar voor 2030

                                                                                                                                                                                                                                                  50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland       WestFriesland                        Alkmaar


   3. Strategie | benodigde netaanpassingen in beeld (2/2)
                                                                            2 uitbreidingen en 1 nieuw station nodig voor RES 1.0
                                                                            Het figuur links geeft ruwweg het aantal benodigde stationsuitbreidingen en
                                                                            nieuwe stations weer in de regio WestFriesland op basis van de doorrekening van
                                                                            RES 1.0. In totaal 1 van de 2 uitbreidingsplannen zijn reeds voorzien in het
                                                                            investeringsplan dat Liander heeft opgesteld. Voor een nieuw station (zie
                                                                            zoekgebied B) moet nog een geschikte locatie gevonden worden.

                                                                            Tijdig veiligstellen van ruimte voor nieuwe stations
                                                                            Om de knelpunten op te lossen, is gekeken welke netaanpassingen nodig zijn.
                                                                            Op basis van de aangeleverde gegevens verwachten we 1 nieuw station te
                                                                            moeten realiseren. Hier geldt een gemiddelde realisatietijd van 5 - 7 jaar. Het
                                                                            zoeken naar een geschikte locatie is de grootste uitdaging. Voor het tijdig
                                                                            behalen van de RES ambities, is het van belang deze zoektocht naar geschikte
                                                                            locaties samen te organiseren.

                                                                            Vaak alternatieve oplossingen mogelijk
                                                                            Het onderzoeken van andere oplossingen die minder impact hebben op de
                                                                            leefomgevingen is zeker de moeite waard. Bijvoorbeeld het verplaatsen van een
                        B                                                   zoeklocatie of het aanpassen van de verhouding wind en zon, zodat er geen
                                                                            nieuw station hoeft te worden gerealiseerd. Omdat de impact van het bouwen
                                                                            van een nieuw station op omgeving groot is, hebben we aanbevelingen voor
                                                                            slimme oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt.


                                                                            NB. De zoekgebieden voor nieuwe stations zijn indicatief en tot stand gekomen door een
                                            Uitbreiding bestaande station
                                                                            combinatie van factoren vanuit deze impact analyse: onder andere de beschikbare
                                            Realiseren nieuw station        capaciteit op stations en de zoekgebieden voor duurzame opwek. Het zoekgebied is
                                            Zoekgebied nieuw station        nadrukkelijk een vrij ruim zoekgebied. De daadwerkelijke zoektocht naar geschikte locaties
                                                                            voor nieuwe stations start wanneer plannen concreter en zekerder worden.
                                            Geen uitbreiding op station
                                            verwacht (o.b.v. RES 1.0)




                                                                                                                                                                         51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                         WestFriesland                                Alkmaar


   3 Aanbevelingen | systeemefficiëntie (1/3)
  Graag lichten we toe welke mogelijkheden er zijn om de systeemefficiëntie te verbeteren in de Sub RES regio WestFriesland. Het meenemen van de principes van systeemefficiëntie
  in de afwegingen voor de RES biedt kansen (potentie) om:
  1.     maatschappelijke kosten te besparen;
  2.     ruimte te besparen;
  3.     de haalbaarheid in tijd van de RES ambitie te vergroten, en
  4.     slimme keuzes te maken voor de periode na 2030.
  Het toepassen van systeemefficiëntie (SE) is mede bepalend voor draagvlak en daarmee haalbaarheid van de RES. Bijvoorbeeld door minder openbrekingen van straten, minder
  infrastructureel ruimtegebruik en lagere kosten aan infrastructuur door efficiëntere benutting. Voor systeemefficiëntie maken we gebruik van vijf ontwerpprincipes. In de bijlage staat
  een toelichting op deze ontwerpprincipes.

          SE1. Beter benutten van de restcapaciteit op          Biedt weinig          Op twee stations in de Sub RES regio is nog capaciteit beschikbaar (incl. het RES bod). Dit is het geval
          het                                                 kansen voor SE1         voor de omgeving rondom Enkhuizen en Wervershoof. Het is mogelijk om hier extra opwekvermogen
            bestaande energienet                                   in bod             bij te plaatsen bij de bestaande zoekgebieden.

                                                                                       Voor grootschalige zon en/of windopwek worden niet direct kansen gezien. De potentie ligt met name in het
                                                               Biedt zeer veel         laagspanning en distributienet, omdat een aanzienlijk deel van het RES bod bestaat uit zonopwek op daken
          SE2. Energievraag en -aanbod combineren:                                     verspreid over de regio. Dit is een bewuste keuze van de regio. Om transport van energie zoveel mogelijk te
                                                              kansen voor SE2
             minimaliseren van transport van energie                                   verkleinen biedt combineren van zonopwek met de lokale energievraag veel kansen. Het is wel essentieel dat
                                                                   in bod
                                                                                       de energievraag tegelijk met de energieopwek van daken plaatsvindt. Alleen dan wordt het lokale energienet
                                                                                       minder belast.

                                                                                       Er is door de regio op een aantal locaties gekozen om wind & zon (of zon bij bestaande
          SE3. Evenwichtiger verdelen van opgesteld           Biedt veel kansen        windopwek) te combineren in één zoekgebied. Vanuit systeemefficiëntie is het noodzakelijk
             vermogen wind en zon                              voor SE3 in bod         om de juiste verhouding tussen wind & zon hierbij toe te passen. Hiervoor geldt de regel
                                                                                       1MW zonopwek staat gelijk aan 1MW windopwek.

                                                                                       Er is een groot aantal zoekgebieden toegewezen door de Sub RES regio. Dit betekent dat naast capaciteit
          SE4. Clusteren van duurzame opwek                   Biedt veel kansen        op stations ook veel aansluitmogelijkheden (stopcontacten) nodig zijn. In de praktijk zien we dat deze
          projecten                                            voor SE4 in bod         stopcontacten schaars zijn. Clustering van verschillende zoekgebieden zorgt ervoor dat er minder
                                                                                       stopcontacten nodig zijn waardoor de haalbaarheid van de zoekgebieden wordt vergroot.

          SE5. Overige oplossingen: aansluiten wind                                    In veel zoekgebieden in de subregio liggen kansen om de haalbaarheid te vergroten. Met name het
          en zon op één aansluiting (cablepooling),           Biedt veel kansen        verkleinen van de afstand tot het dichtstbijzijnde station en het gebruik van één aansluitkabel voor
          aftoppen van piek productie en benutten              voor SE5 in bod         het zoekgebied, vergroot de haalbaarheid (tijd en kosten) om het gewenste opwekvermogen aan te
          reservecapaciteit                                                            sluiten op het elektriciteitsnet.
                                                                                                                                                                                                 52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                        WestFriesland                         Alkmaar


   3. Aanbevelingen | systeemefficiëntie per zoekgebied (2/3)

   O.b.v. de aangeleverde zoekgebieden van RES 1.0 is per zoekgebied gekeken hoe het zoekgebied meer potentie heeft en beter aansluit op de dichtstbijzijnde station. Hieronder
   wordt dit per zoekgebied beschreven.

   #        Naam zoekgebied            Type uitgangspunt systeem efficiëntie   Beschrijving aanbeveling

                                                                               •   Combineer de zoekgebieden met de repowering-mogelijkheden van bestaande windturbines. Zo wordt
                                                                                   het mogelijk om cable pooling toe te passen.
                                                                               •   Pas een goede wind/zon verhouding (1MW zon = 1MW wind) toe om de beschikbare capaciteit op het
  1 en 17       Grootslaggebied
                                                                                   nabijgelegen station optimaal te benutten.
                                                                               •   De mogelijkheid bestaat om het zoekgebied qua opwekvermogen te vergroten om zodoende bestaande
                                                                                   beschikbare capaciteit van het nabijgelegen station optimaal te benutten.

                Bedrijventerrein                                               •   Geen aanbevelingen voor dit zoekgebied. Om dit zoekgebied te kunnen aansluiten op het elektriciteitsnet
    2                                                                              zijn uitbreidingswerkzaamheden op het nabijgelegen station nodig.
                  Medemblik
                                                                               •   Cluster/combineer dit zoekgebied met zoekgebied 4 om het gebruik van het aantal aansluitpunten
                Bedrijventerrein
    3                                                                              (stopcontacten) op het dichtstbijzijnde station zo laag mogelijk te houden. Hiermee wordt de haalbaarheid
                Zwaagdijk-Oost
                                                                                   van het realiseren van het zoekgebied vergroot.
                                                                               •   Het zoekgebied (zon opwek) is enorm qua omvang. Dit betekent dat er mogelijk eerst
            Middenstation Zwaagdijk-                                               uitbreidingswerkzaamheden nodig zijn aan het dichtstbijzijnde station.
    4
                     Oost                                                      •   Een combinatie van wind & zon in dit zoekgebied kan de haalbaarheid van het aansluiten op het station
                                                                                   vergroten waarbij een zelfde hoeveelheid opwek (GWh) behaald wordt.

              A7 - tussen afslagen                                             •   Geen aanbevelingen voor dit zoekgebied. Om dit zoekgebied te kunnen aansluiten op het elektriciteitsnet
    5                                                                              zijn uitbreidingswerkzaamheden op het nabijgelegen station nodig.
             Abberkerk-Medemblik

                                                                               •   Cluster/combineer dit zoekgebied met zoekgebied 4 om het gebruik van het aantal aansluitpunten
    6          A7 – nabij Broerdijk                                                (stopcontacten) op het dichtstbijzijnde station zo laag mogelijk te houden. Hiermee wordt de haalbaarheid
                                                                                   van het realiseren van het zoekgebied vergroot.
                                                                               •   Geen aanbevelingen voor dit zoekgebied.
    7       Bedrijventerrein Wognum



                                                                                                                                                                                           53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                        WestFriesland                Alkmaar


   3. Aanbevelingen | systeemefficiëntie per zoekgebied (2/3)

   #         Naam zoekgebied             Type uitgangspunt systeem   Beschrijving aanbeveling
                                         efficiëntie
                                                                     •   Cluster/combineer zoekgebieden om het gebruik van het aantal aansluitpunten (stopcontacten) op het
               Wester Boekelweg en                                       dichtstbijzijnde station zo laag mogelijk te houden. Hiermee wordt de haalbaarheid van het realiseren van
  8 en 9
                    De Veken                                             het zoekgebied vergroot.

                                                                     •   De afstand van zoekgebied 10 tot het dichtbij zijnde stations is vrij fors. Hierdoor zullen aansluitkosten van
              De Braken en spoorweg                                      het zoekgebied hoog uitvallen en heeft dit direct impact op de realiseerbaarheid van het zoekgebied.
  10 en 11        Obdam-Hoorn                                            Cluster en verplaats zoekgebied 10 naar zoekgebied 11 om het gebruik van het aantal aansluitpunten
                                                                         (stopcontacten) te verminderen en de afstand tot het dichtst bijzijnde station te verkleinen. Hiermee wordt
                                                                         de haalbaarheid van het realiseren van het zoekgebied vergroot.

             Vredemaker/Jaagweg en                                   •   Sluit zoekgebieden 12 en 13 voor zon aan op de repowering- mogelijkheden van bestaande windturbines
  12 en 13       A7 - Oudendijk                                          en pas cablepooling toe.
                                                                     •   Zorg voor optimale opwek door evenwichtige zon/wind verdeling.

                                                                     •   Pas een goede wind/zon verhouding (1MW zon = 1MW wind) toe om de beschikbare capaciteit op het
  14                Kamersloot                                           nabijgelegen station optimaal te benutten.

                                                                     •   De afstand van zoekgebied 10 tot het dichtbij zijnde stations is vrij fors. Hierdoor zullen aansluitkosten van
  15                 Elbaweg                                             het zoekgebied hoog uitvallen en heeft dit direct impact op de realiseerbaarheid van de invulling het
                                                                         zoekgebied. Geadviseerd wordt om dichter bij zoekgebied 14 of 16 te zoeken.
                                                                     •   Pas een goede wind/zon verhouding (1MW zon = 1MW wind) toe om de beschikbare capaciteit op het
  16              Oosterwijzend                                          nabijgelegen station optimaal te benutten.


                                                                     •   De mogelijkheid bestaat om het zoekgebied qua opwekvermogens omvang te vergroten om zodoende
  18         Krabbersplaat/Schepenwijk                                   bestaande beschikbare capaciteit om het nabijgelegen station optimaal te benutten.

                                                                     •   Vanwege de omvang (in GWh) van het zoekgebied wordt er doorverwezen naar TenneT.
  19         Markermeer en IJsselmeer
       54
                                                                                                                                                                                      54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                          WestFriesland                                  Alkmaar


   3. Aanbevelingen | gezamenlijk uitvoeringsprogramma (3/3)
   Uitvoering van de RES is een complex proces waarbij verschillende partijen beslissingen                                                                                                 2050
   nemen en afhankelijkheden op elkaar af moeten stemmen. Graag richten we hiervoor
   gezamenlijk een governance in die onder meer helder maakt hoe verantwoordelijkheden
   zijn verdeeld en besluiten worden genomen. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een
   gezamenlijk uitvoeringsprogramma waarin betrokken partijen (overheden, marktpartijen,
   netbeheerder) met elkaar samenwerken.

   Tijdlijnen op elkaar afstemmen, afspraken maken over uitvoeringscoördinatie
   In een dergelijk uitvoeringsprogramma kan een tijdslijn voor de duurzame opwek projecten,
   inclusief benodigde netuitbreidingen, worden uitgewerkt. Belangrijk is te beseffen dat
   uitbreiding van de energie infrastructuur doorgaans langer duurt dan de realisatie van een
   wind- of zonnepark. Door de energie-infrastructuur uitbreidingen te koppelen aan
   ruimtelijke ontwikkelingen kunnen we zorgen dat gewenste regionale ontwikkelingen tijdig
   kunnen worden aangesloten op de energie-infrastructuur.

   Met elkaar (verder) vooruitkijken om ambities tijdig te kunnen realiseren
   Door verder vooruit te kijken is er meer tijd voor het zoeken naar geschikte locaties voor
   kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van planprocedures en het inzetten van
   schaarse technici om al het werk te realiseren. Op deze manier vergroten wij de kans dat de
   regionale ambities op tijd gerealiseerd kunnen worden.

   Starten waar capaciteit beschikbaar is
   Voor de realiseerbaarheid van plannen is het belangrijk om te kijken naar timing. Zo zijn er         Voorbeeld planning in een uitvoeringsprogramma
   elektriciteitsstations die nog capaciteit vrij hebben of op relatief korte termijn (2023/2024)       Hierboven is een voorbeeld planning binnen een uitvoeringsprogramma geschetst.
   uitgebreid kunnen worden. Door samen eerst op deze gebieden te focussen, kan er in de                We verwachten station X in 2023 gereed te hebben. De wind- en zonplannen in
   tussentijd gewerkt worden aan het realiseren van stationsuitbreidingen in andere gebieden.           zoekgebieden 1 en 2 kunnen vervolgens aangesloten worden op het elektriciteitsnet d.m.v. 1
                                                                                                        of 2 gecombineerde aansluitingen waar cablepooling toegepast wordt. Voor nieuw te
                                                                                                        realiseren stations rekenen we met een minimale voorbereidingsfase van 3 jaar en een
                                                                                                        uitvoeringsfase van circa 2 jaar: een doorlooptijd van minimaal 5 jaar. De doorlooptijd
                                                                                                        wordt beïnvloed door knelpunten in bijvoorbeeld de grondverwerving of het wijzigen van
                                                                                                        de planologische regels. Een integrale planning en afspraken over uitvoeringscoördinatie
                                                                                                        vergroot de kans op tijdige realisatie van benodigde infrastructuur.



                                                                                                                                                                                               55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Sub RES regio Alkmaar




     Samenvatting netimpact RES 1.0


           Analyse netimpact


      Benodigde netaanpassingen

          ss
         Aanbevelingen   vanuit
           systeemefficiëntie




 5                                    56
 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                          WestFriesland                                 Alkmaar


   1. Samenvatting impact RES 1.0 op elektriciteits-infrastructuur
   Analyse van de impact en benodigde netaanpassingen
   Op basis van aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de impact van keuzes op de elektriciteits-                Spannings-       Aantal nieuw   Aantal uit te     Kosten (in mln €),     Benodigde      Inschatting
                                                                                                                           niveau           te bouwen      breiden           excl. kabels           ruimte (in     haalbaarheid
   infrastructuur. Op stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is en waar knelpunten                          stations       stations                                 m2)            voor 2030*
   ontstaan. Op het spanningsniveau waar grootschalige duurzame opwek wordt aangesloten levert de analyse het
   volgende beeld op:
                                                                                                                           HS/MS            1              1                 13,5-27                18.300 –
   • De aangeleverde RES 1.0 past deels niet binnen het huidige elektriciteitsnet.                                                                                                                  45.300m²
   • We verwachten dat tot 2030 op 3 van de 9 (totale aantal stations in de regio) stations de maximale capaciteit
       bereikt wordt. Oplossingen zijn het bijbouwen van 1 station en uitbreiden van 3 stations. Procentueel gezien        TS/MS                           2                 3,4-6,8,4              3.600-
       kan ca. 50% van de duurzame opwek in de RES 1.0 niet worden aangesloten op bestaande stations in de                                                                                          4.400m2
       regio.
   • Op 3 van de totaal 6 stations in de regio is tot 2030 voldoende capaciteit voorzien. Hier is nog extra ruimte         TOTAAL           1              3                 16,8 – 33,8            22.900 –
                                                                                                                                                                                                    49.700m2
       om duurzame opgewekte energie te leveren aan het elektriciteitsnet. Procentueel gezien is 50 % van de
       duurzame opwek in de RES 1.0 aan te sluiten op de bestaande stations.
                                                                                                                          *De inschatting van de haalbaarheid is bepaald o.b.v. in hoeverre de benodigde uitbreiding al is
   • In de tabel hiernaast is samengevat welke netaanpassingen nodig zijn om de RES 1.0 ambities te realiseren,
                                                                                                                          opgenomen in de investeringslijn van Liander.
       inclusief een inschatting van kosten, benodigde ruimte en de haalbaarheid.

   Haalbaarheid RES 1.0
   Liander heeft voor komende jaren veel werkzaamheden voor bestaande en nieuwe stations gepland. Deze
   werkzaamheden zorgen ervoor dat er meer duurzame opwek in de RES 1.0 kan worden aangesloten op stations.
   Naast de geplande werkzaamheden zullen er ook extra werkzaamheden nodig zijn om het volledige RES bod
   aan te kunnen sluiten. Op dit moment wordt de haalbaarheid van de totale werkzaamheden die nodig zijn
   ingeschat op 60% voor de regio voor 2030. Wij adviseren daarom ook om andere oplossingen met minder
   impact op de leefomgeving te onderzoeken. Bijvoorbeeld het verplaatsen van een zoeklocatie of het aanpassen
   van de verhouding wind en zon, zodat er geen nieuw station hoeft te worden gerealiseerd. We hebben
   aanbevelingen voor slimme oplossingen en meer systeemefficiëntie uitgewerkt voor de RES-regio.
                                                                                                                             Impact RES 1.0 versus investeringslijn Liander
   Snel samen plannen concretiseren
   We staan voor een flinke opgave. Daarom werken we graag tijdig samen met de RES-regio aan het concretiseren                                                     Verwachte benodigde uitbreidingen op bestaande stations
                                                                                                                              5
   van de RES plannen. Het figuur rechts geeft ruwweg het aantal benodigde stationsuitbreidingen en nieuwe                                                         in regio NHN in 2030 bovenop de investeringslijn
   stations weer in de regio WestFriesland op basis van de doorrekening van RES 1.0. In totaal 1 van de 3                               3                          Verwachte benodigde nieuwe stations in regio NHN in
   uitbreidingsplannen zijn reeds voorzien in de investeringslijn dat Liander heeft opgesteld. Er is geen nieuw station                                            2030
   opgenomen in de huidige investeringslijn. De extra toename van het RES 1.0 bod laat de enorme uitdaging zien                                                    Aantal benodigde uitbreidingen op bestaande stations in
   die vanuit Liander de komende jaren wordt voorzien. Om tijdig RES ambities te kunnen halen, organiseren wij                                  1                  de investeringslijn van Liander
   graag samen de zoektocht naar geschikte locaties voor nieuwe stations. Ook werken wij graag met voldoende
                                                                                                                              0                                    Aantal nieuwe stations in investeringslijn Liander
   zekerheid zodat wij als netbeheerder proactief kunnen investeren en de RES kunnen betrekken in onze
   investeringsplannen/lijn.                                                                                                             2030
                                                                                                                                                                                                                         57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                              WestFriesland                                     Alkmaar


   2. Analyse netimpact: capaciteit op elektriciteitsstations
   De impact van de RES 1.0 op de elektriciteitsnetten                                                     Inzicht in beschikbare capaciteit tot 2030 voor opwek
   Op basis van de aangeleverde gegevens is een analyse gemaakt van de netimpact. Op
   HS/MS stationsniveau is inzichtelijk gemaakt waar nog capaciteit beschikbaar is en waar                 MW                                      Impact RES 1.0: Beschikbare capaciteit op stations
   knelpunten ontstaan.                                                                                    450
                                                                                                           400
   Totaalbeeld                                                                                             350
   •   De aangeleverde RES 1.0 past deels niet binnen het huidige elektriciteitsnet.                       300
   •   Op geen van de stations in de regio is de maximale capaciteit bereikt.
                                                                                                           250
   •   We verwachten dat tot 2030 op 3 van de totaal 9 stations de maximale capaciteit
       bereikt wordt. Dit zijn de stations met rode vlakken in de grafiek.                                 200

   •   Op 6 van de totaal 9 stations is voldoende capaciteit voorzien tot 2030. Hier is nog                150
       extra ruimte om duurzame opgewekte energie te leveren aan of af te nemen van het                    100
       elektriciteitsnet. Dit zijn de stations met onbenutte capaciteit (groene vlakken in de                  50
       grafiek).
   •   80 % van de duurzame opwek in de RES 1.0 is aan te sluiten op de bestaande stations.
       Dit is de som van de blauwe vlakken in de grafiek.
   •   20 % van de duurzame opwek in de RES 1.0 kan niet worden aangesloten op
       bestaande stations. Dit is de som van de rode vlakken in de grafiek.                                                                                              Station
                                                                                                                           Onbenutte capaciteit tot 2030                            Tekort aan capaciteit tot 2030 door RES 1.0

   Toelichting knelpunten
                                                                                                                           Direct aan te sluiten capaciteit tot 2030 door RES 1.0   Benutte capaciteit 2020

   •   Op een aantal bestaande stations worden knelpunten verwacht.                                                        Totale capaciteit station

       Uitbreidingswerkzaamheden zullen nodig zijn om de knelpunten te verhelpen                               Visuele weergave beschikbare capaciteit tot 2030 voor opwek
   •   Er wordt een forse overbelasting verwacht op station Oterleek. Een uitbreiding op dit                   Hiernaast is een kaart van de RES regio
       station zal niet genoeg zijn om de gewenste energie opwek van RES 1.0 te kunnen                         weergegeven. De ligging van een zoekgebied
       aansluiten. Een nieuw station is nodig om een deel van de energie opwek op te                           bepaald op welk station aangesloten wordt . De
       kunnen vangen.                                                                                          inschatting van beschikbare capaciteit komt
                                                                                                               overeen met de capaciteit op stationsniveau in de
                                                                                                               tabel hierboven. Een gebied met nog ruimte
   NB 1. Op een station komt afname (vraag) en opwek (aanbod) van elektriciteit bij elkaar.                    (groen in kaart hiernaast) heeft mogelijkheden om
   Netbeheerders kijken altijd naar het totaal beeld op een station. Vanuit deze doorrekening blijkt dat
                                                                                                               duurzame opwek aan te sluiten vanuit dat gebied.
   er alleen knelpunten in de elektriciteits-infrastructuur ontstaan door de duurzame opwek plannen.
   Daarom is in de grafiek hiernaast alleen de beschikbare capaciteit voor opwek gevisualiseerd.
   NB 2. Dit is een beeld van capaciteit op HS/MS stations en is een versimpelde weergave van de soms           Legenda
   complexe situaties op een station.                                                                                Verwacht voldoende opwek capaciteit tot 2030

                                                                                                                     Verwacht tekort aan opwek capaciteit voor 2030
                                                                                                                                                                                                                                  58
                                                                                                                     Station
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                                   WestFriesland                                            Alkmaar


   3. Strategie | Lijst met benodigde netaanpassingen (1/2)
   Netvlak       Overbelast       Periode          Overbelasting       Station                Lost de geplande       Bestaande of nieuwe oplossing                 Doorlooptijd   Kosten                Benodigde ruimte           Inschatting
                 station          overbelast       door                opgenomen in           investering                                                          ***            (in miljoenen €)                                 haalbaarheid
                                                                       investeringslijn?*     het stationsknel-                                                                                                                    voor 2030
                                                                                              punt op?

   HS/TS         Oterleek
                 150 kV
                                  2021-2030        Opwek               ja
                                                                                              ✓                       Uitbreiding bestaand station                 5 - 7 jaar     5 - 10                 4.300 – 5.300m2
                                                                                                                                                                                                                                   ✓

   TS/MS         Heiloo 50kV      2021-2030        Opwek               nee
                                                                                              X                       Uitbreiding bestaand station
                                                                                                                      Nieuw station: zoekgebied C
                                                                                                                                                                   5-7 jaar       1.7 – 3.4
                                                                                                                                                                                  8,5 - 17
                                                                                                                                                                                                         1.800 - 2.200m2
                                                                                                                                                                                                         15.000 – 40.000m2
                                                                                                                                                                                                                                   ?

   TS/MS         Uitgeest
                 50kV
                                  2021-2030        Afname en
                                                   Opwek
                                                                       nee                    X                       Uitbreiding bestaand station
                                                                                                                      Nieuw station: zoekgebied C
                                                                                                                                                                   5-7 jaar       1.7 – 3.4
                                                                                                                                                                                  (8,5 – 17)
                                                                                                                                                                                                         1.800 - 2.200m2
                                                                                                                                                                                                         (15.000 – 40.000m2)
                                                                                                                                                                                                                                   ?

   MS            MS kabels        2020 -
                                  2030
                                                   Opwek en
                                                   afname
                                                                       -                      -                       Verzwaren van MS kabels                      **
                                                                                                                                                                                                                                   ?

   LS            **
                                                                                                                                                                                                                                   ?
   TOTAAL                                                                                                                                                                         16,8 – 33,8            22.900 – 49.700m2




    * Het belang van het opnemen van RES plannen in de investeringsplannen van netbeheerders is op de volgende slide toegelicht.                                                                 Legenda:
    ** Inschatting van doorlooptijd en ruimtebeslag van de totale werkzaamheden van het verzwaren van MS kabels en laagniveau is in dit stadium niet mogelijk. Zie
    volgende pagina voor een toelichting.                                                                                                                                                        ✓   Waarschijnlijk gereed voor 2030
    *** Voor een meer gedetailleerde toelichting (kengetallen) op de kosten, ruimte en indicatieve tijd die het een nieuw station of nieuwe verbinding kost, verwijzen we
    naar het document basisinformatie over de energie-infrastructuur.
                                                                                                                                                                                                 ?   Onzeker of deze gereed is voor 2030

                                                                                                                                                                                                 ?   Waarschijnlijk niet realiseerbaar voor 2030
                                                                                                                                                                                                                                             59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland   WestFriesland                        Alkmaar


   3. Strategie | benodigde netaanpassingen in beeld (2/2)
                                                                        3 uitbreidingen en 1 nieuw station nodig voor RES 1.0
                                                                        Het figuur links geeft ruwweg het aantal benodigde stationsuitbreidingen en
                                                                        nieuwe stations weer in de regio Alkmaar op basis van de doorrekening van
                                                                        RES 1.0. In totaal 1 van de 3 uitbreidingsplannen en het nieuwe station zijn
                                                                        reeds opgenomen in de huidige investeringslijn.

                                                                        Tijdig veiligstellen van ruimte voor nieuwe stations
                                                                        Om de knelpunten op te lossen, is gekeken naar welke netaanpassingen nodig
                                                                        zijn. Op basis van de aangeleverde gegevens verwachten we 1 nieuw station te
                                                                        moeten realiseren. Hier geldt een gemiddelde realisatietijd van 5 - 7 jaar. Het
                                                                        zoeken naar een geschikte locatie is het meest cruciale onderdeel. Om tijdig RES
                                                                        ambities te kunnen halen, is het van belang deze zoektocht naar geschikte
                                                                        locaties samen te organiseren.

                                                                        Vaak alternatieve oplossingen mogelijk
                                                                        Het is de moeite waard om andere oplossingen met minder impact op de
                           C
                           C                                            leefomgeving te onderzoeken. Bijvoorbeeld, het verplaatsen van een zoeklocatie
                                                                        of het aanpassen van de verhouding wind en zon, zodat er geen nieuw station
                                                                        hoeft te worden gerealiseerd. Omdat de impact van het bouwen van een nieuw
                                                                        station op de omgeving groot is, hebben we aanbevelingen uitgewerkt voor
                                                                        slimme oplossingen en meer systeemefficiëntie.


                                                                        NB. De zoekgebieden voor nieuwe stations zijn indicatief en tot stand gekomen door een
                                                                        combinatie van factoren vanuit deze impact analyse: onder andere de beschikbare
                                        Uitbreiding bestaande station   capaciteit op stations en de zoekgebieden voor duurzame opwek. Het zoekgebied is
                                                                        nadrukkelijk een vrij ruim zoekgebied. De daadwerkelijke zoektocht naar geschikte locaties
                                        Realiseren nieuw station
                                                                        voor nieuwe stations start wanneer plannen concreter en zekerder worden.
                                        Zoekgebied nieuw station

                                        Geen uitbreiding op station
                                        verwacht (o.b.v. RES 1.0)




                                                                                                                                                                     60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                         WestFriesland                                Alkmaar


   3 Aanbevelingen | systeemefficiëntie (1/3)
   Graag lichten we toe welke mogelijkheden er zijn om de systeemefficiëntie te verbeteren in de RES regio Alkmaar. Het meenemen van de principes van systeemefficiëntie in de
   afwegingen voor de RES biedt kansen om:
   1.     maatschappelijke kosten te besparen;
   2.     ruimte te besparen;
   3.     de haalbaarheid in tijd van de RES ambitie te vergroten, en
   4.     slimme keuzes te maken voor de periode na 2030.
   Het toepassen van systeemefficiëntie(SE) is mede bepalend voor draagvlak en daarmee haalbaarheid van de RES. Door bijvoorbeeld minder openbrekingen van straten, minder
   infrastructureel ruimtegebruik en lagere kosten aan infrastructuur door efficiëntere benutting. Voor systeemefficiëntie maken we gebruik van vijf ontwerpprincipes. In de bijlage staat
   een toelichting op deze ontwerpprincipes.
                                                                               Op een aantal stations wordt de capaciteit overschreden door de gekozen zoekgebieden (bijv. rondom
                                                                               Uitgeest). Uitbreidingswerkzaamheden zullen nodig zijn om de omvang van de omliggende zoekgebieden
                                                                  Biedt        in te passen. Dit kost tijd en het is nog maar de vraag of deze werkzaamheden afgerond zijn voor 2030.
           SE1. Beter benutten van de restcapaciteit op
                                                               kansen voor     Anderzijds heeft bijvoorbeeld station Alkmaar naast het huidige RES bod nog capaciteit beschikbaar. Hier is
           het bestaande energienet
                                                                SE1 in bod     het dus mogelijk om de omvang van het zoekgebied te vergroten. Omvang van zoekgebieden aanpassen
                                                                               om de beschikbare capaciteit van stations helpt om de haalbaarheid van RES 1.0 te vergroten.

                                                                               Voor grootschalige zon en/of windopwek worden niet direct kansen gezien. De potentie ligt met name in het
                                                                Biedt zeer     laagspanning en distributienet, omdat een aanzienlijk deel van het RES bod bestaat uit zonopwek op daken
          SE2. Energievraag en -aanbod combineren:             veel kansen     verspreid over de regio. Dit is een bewuste keuze van de regio. Om transport van energie zoveel mogelijk te
             minimaliseren van transport van energie           voor SE2 in     verkleinen biedt combineren zonopwek met de lokale energievraag veel kansen. Het is wel essentieel dat de
                                                                   bod         energievraag tegelijk met de energieopwek van daken plaatsvindt. Alleen dan wordt het lokale energienet
                                                                               minder belast.

                                                                Biedt veel     Er is door de regio een aantal locaties gekozen om wind & zon te combineren in één zoekgebied. Vanuit
           SE3. Evenwichtiger verdelen van opgesteld
                                                               kansen voor     systeemefficiëntie is het noodzakelijk om de juiste verhouding tussen wind & zon toe te passen. Hiervoor
              vermogen wind en zon
                                                                SE3 in bod     geldt de regel 1MW zonopwek staat gelijk aan 1MW windopwek.


                                                               Biedt weinig    De regio heeft al veel zoekgebieden goed geclusterd. Het is wel belangrijk om de langgerekte
           SE4. Clusteren van duurzame opwek
                                                               kansen voor     zoekgebieden langs de A9 en N9 niet op te knippen in kleine losstaande zoekgebieden, want dit zorgt
           projecten
                                                                SE4 in bod     voor complexe uitdagingen voor aansluiten op de omliggende stations.


           SE5. Overige oplossingen: aansluiten wind                           In veel zoekgebieden in de subregio liggen kansen om de haalbaarheid te vergroten. Met name het
                                                                Biedt veel
           en zon op één aansluiting (cablepooling),                           verkleinen van de afstand tot het dichtstbijzijnde station en het gebruik van één aansluitkabel voor
                                                               kansen voor
           aftoppen van piek productie en benutten                             het zoekgebied vergroot de haalbaarheid (tijd en kosten) om het gewenste opwekvermogen aan te
                                                                SE5 in bod
           reservecapaciteit                                                   sluiten op het elektriciteitsnet.                                                                             61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                       WestFriesland                          Alkmaar


   3. Aanbevelingen | systeemefficiëntie per zoekgebied (2/3)

   O.b.v. de aangeleverde zoekgebieden van RES 1.0 is per zoekgebied gekeken hoe het zoekgebied meer potentie heeft en beter aansluit op de dichtstbijzijnde station. Hieronder
   wordt dit per zoekgebied beschreven.

    #         Naam zoekgebied          Type uitgangspunt systeem efficiëntie   Beschrijving aanbeveling
                                                                               •   Voor zoekgebied 2 geldt dat het dichtstbijzijnde station geen beschikbare capaciteit heeft en dat
                                                                                   uitbreidingswerkzaamheden nodig zijn. Om de haalbaarheid te vergroten wordt geadviseerd om
                                                                                   zoekgebied 2 en 3 te clusteren en aan te sluiten op station Alkmaar. Er is namelijk op station Alkmaar naast
    2 en 3    N9 Koedijk-Zijpersluis                                               zoekgebied 3 nog capaciteit beschikbaar voor zoekgebied 2.
                                                                               •   Probeer één aansluitkabel te gebruiken voor het gecombineerde zoekgebied omdat het aantal
                                                                                   aansluitmogelijkheden (stopcontacten) op het station gering zijn.

                                                                               •   Probeer zoveel mogelijk te sturen op één aansluitkabel voor dit gecombineerde zoekgebied. Goede
         4         Breekland                                                       verhouding tussen zon & wind toegepast

                                                                               •   Pas een goede wind/zon verhouding (1MW zon = 1MW wind) toe om de beschikbare capaciteit op het
                                                                                   nabijgelegen station optimaal te benutten.
         6      Alton/Zandhorst                                                •   Probeer zoveel mogelijk te sturen op één aansluitkabel voor dit gecombineerde zoekgebied.


                                                                               •   Geen aanbevelingen voor dit zoekgebied.
         7        Westfrisiaweg

                                                                               •   Geen aanbevelingen voor deze zoekgebieden. Om de totale invulling van de zoekgebieden te realiseren is
    12, 13,                                                                        een stationsuitbreiding/nieuw station onvermijdelijk. Dit heeft impact op de haalbaarheid van de totaliteit
                    Westdijk                                                       van de zoekgebieden. Een deel van de invulling van zoekgebieden past wel op de huidige beschikbare
    22,24
                                                                                   capaciteit van de omliggende stations.

                                                                               •   Pas een goede wind/zon verhouding (1MW zon = 1MW wind) toe om de beschikbare (toekomstige)
              A9 en N203 Uitgeest-                                                 capaciteit op het nabijgelegen station optimaal te benutten.
   17 en 18
                  Krommenie                                                    •   Probeer zoveel mogelijk te sturen op één aansluitkabel voor dit gecombineerde zoekgebied.
    62



                                                                                                                                                                                           62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Kop van Noord-Holland                          WestFriesland                                  Alkmaar


   3. Aanbevelingen | gezamenlijk uitvoeringsprogramma (3/3)
  Uitvoering van de RES is een complex proces waarbij verschillende partijen besluiten en
  afhankelijkheden op elkaar af moeten stemmen. Graag richten we hiervoor gezamenlijk een                                                                                                   2050
  governance in die onder meer helder maakt hoe verantwoordelijkheden zijn verdeeld en
  besluiten worden genomen. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een gezamenlijk
  uitvoeringsprogramma waarin betrokken partijen (overheden, marktpartijen, netbeheerder)
  met elkaar samenwerken.

  Tijdlijnen op elkaar afstemmen, afspraken maken over uitvoeringscoördinatie
  In een dergelijk uitvoeringsprogramma kan een tijdslijn voor de duurzame opwek projecten,
  inclusief benodigde netuitbreidingen, worden uitgewerkt. Belangrijk is te beseffen dat
  uitbreiding van de energie infrastructuur doorgaans langer duurt dan de realisatie van een
  wind- of zonnepark. Door de energie-infrastructuur uitbreidingen te koppelen aan
  ruimtelijke ontwikkelingen kunnen we zorgen dat gewenste regionale ontwikkelingen tijdig
  kunnen worden aangesloten op de energie-infrastructuur.

  Met elkaar (verder) vooruitkijken om ambities tijdig te kunnen realiseren
  Door verder vooruit te kijken is er meer tijd voor het zoeken van geschikte locaties voor
  kabels en elektriciteitsstations, het doorlopen van planprocedures en het inzetten van
  schaarse technici om al het werk te realiseren. Verder vooruit kijken vergroot de kans dat de
  regionale ambities op tijd gerealiseerd kunnen worden.

  Starten waar capaciteit beschikbaar is
  Voor de realiseerbaarheid van plannen is het belangrijk om te kijken naar volgordelijkheid.           Voorbeeld planning in een uitvoeringsprogramma
  Zo zijn er elektriciteitsstations die nog capaciteit vrij hebben, of op relatief korte termijn        Hierboven is een voorbeeld planning binnen een uitvoeringsprogramma geschetst
  (2023/2024) uitgebreid worden. Door samen eerst op deze gebieden te focussen, kan er in               We verwachten station X in 2023 gereed te hebben. De wind- en zonplannen in
  de tussentijd gewerkt worden aan het realiseren van stations-uitbreidingen in andere                  zoekgebieden 1 en 2 kunnen vervolgens aangesloten worden op het elektriciteitsnet d.m.v. 1
  gebieden.                                                                                             of 2 gecombineerde aansluitingen waar cablepooling toegepast wordt. Voor nieuw te
                                                                                                        realiseren stations rekenen we met een minimale voorbereidingsfase van 3 jaar en een
                                                                                                        uitvoeringsfase van circa 2 jaar: een doorlooptijd van minimaal 5 jaar. De doorlooptijd
                                                                                                        wordt beïnvloed door knelpunten in bijvoorbeeld de grondverwerving of het wijzigen van
                                                                                                        de planologische regels. Een integrale planning en afspraken over uitvoeringscoördinatie
                                                                                                        vergroot de kans op tijdige realisatie van benodigde infrastructuur.



                                                                                                                                                                                                63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>7. Bijlagen
                 Bronnen en
 Verdieping
                 verwijzingen



Afkortingen en    Toelichting
 terminologie    op werkwijze




                                64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>  Verdieping


                      Relatie tussen
Ontwerpprincipes
                     elektriciteits- en
systeemefficiëntie
                          gasnet




                                          65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Toelichting toegepaste ontwerpprincipes (I)
Slimme oplossing   Wat is het?                                                              Wat levert het op?                                     Wie gaat er over?
Cable pooling      'Cable pooling' is het benutten van één aansluiting door meerdere        •   Door cable pooling wordt de capaciteit van         •   Ontwikkelaars van nabijgelegen zon- en
                   partijen ('kabel delen').                                                    het elektriciteitsnet veel beter benut. Door het       windparken of ontwikkelaars en grote
                   • Eerste toepassing is het slim koppelen van nabijgelegen wind- en           combineren van zon en wind op één kabel kan            afnemers kunnen gezamenlijk slimme
                      zonneparken door ze aan te sluiten op één netaansluiting. Zo wordt        tot wel vier keer zoveel energie                       combinaties onderzoeken, samen met de
                      de energie-infrastructuur beter benut. Zon en wind zijn namelijk          getransporteerd worden als alleen zon op               netbeheerder en eventueel gefaciliteerd door
                      complementair aan elkaar. Als de wind waait, schijnt de zon meestal       dezelfde kabel.                                        gemeenten vanuit hun regierol in de RES.
                      niet. En op een zonovergoten dag waait het vaak niet.                 •   Daarnaast verbetert de businesscase voor           •   Wel is er een speciale juridische constructie
                   • Tweede toepassing is het aansluiten van duurzame opwek op een              ontwikkelaars: zij besparen op de                      nodig, omdat de koppeling tussen de
                      bestaande aansluiting waarop energie wordt afgenomen.                     investeringskosten voor aansluitingen en               deelnemende wind- en zonneparken
                                                                                                netaanpassingen en op de jaarlijkse kosten             plaatsvindt achter de aansluiting op het
                                                                                                voor het gebruik ervan.                                openbare elektriciteitsnet.


Aftoppen           'Aftoppen' is het afvlakken van de hoogste pieken in opwek door          •   Het aftoppen van opwekpieken draagt bij aan        •   Ontwikkelaars kunnen er zelf voor kiezen om
                   ontwikkelaars zelf. Zij benutten dan niet de maximale capaciteit van         het niet hoeven verzwaren van het net.                 hun installaties af te toppen.
                   zonnepanelen door een lager omvormer-vermogen te installeren.            •   Door zonnepanelen af te toppen op 70%,             •   Installateurs kunnen de installaties op de
                   • Zonnepanelen worden op hun piekvermogen aangesloten op het                 wordt er slechts 3% minder energie                     juiste manier configureren.
                       netwerk. Die piek komt echter maar een paar uur per jaar voor.           opgewekt.
                   • Door zonnepanelen op deze piekmomenten te begrenzen ('af te            •   In deze impact rapportage is standaard met
                       toppen'), kan de infrastructuur veel efficiënter worden benut. .         70% curtailment gerekend.
                   • We zien in de praktijk dat deze mate van aftoppen al standaard         •   Met een geringe reductie in energie opwek
                       wordt toegepast door de projectontwikkelaars/klanten (vanwege            kan dus een kwart van de benodigde
                       kleine/goedkopere omvormers en lagere aansluitwaarde en -kosten).        netuitbreidingen voorkomen worden.
                                                                                            •   Opwekkers hebben een financieel voordeel,
                                                                                                omdat zij kunnen volstaan met kleinere
                                                                                                omvormers en een kleinere netaansluiting.

Curtailment        'Curtailment' is het door de netbeheerder actief aftoppen van de         •   In gebieden waar schaarste op het net is, kan      •   Netbeheerders nemen het initiatief om in
                   productie bij dreigende schaarste in het net.                                door curtailment toch (deels) worden terug             afstemming met de klant curtailment in te
                   • Bij een dreigende storing schakelt de netbeheerder een                     geleverd. In deze impact rapportage is                 regelen en uit te voeren.
                      opwekinstallatie (gedeeltelijk) af.                                       standaard met 70% curtailment gerekend.            •   Wetgeving staat het in Nederland
                                                                                                                                                       netbeheerder echter op dit moment nog niet
                                                                                                                                                       toe om actief curtailment toe te passen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Toelichting toegepaste ontwerpprincipes (II)
Slimme oplossing             Wat is het?                                                             Wat levert het op?                                    Wie gaat er over?
Evenwichtige verdeling zon   Evenwichtige verdeling van zon & wind houdt in dat het opgestelde       •   Met dezelfde infrastructuur kan met               •   De regio kan in de RES kiezen voor een
& wind                       vermogen aan duurzame opwek in een regio voor ca 50% uit                    windenergie tot wel 3x zoveel energie                 50/50 vermogensverdeling van zon en wind
                             zonnepanelen bestaat en voor ca 50% uit windturbines.                       opgewekt worden als zon.
                             • Zo wordt infrastructuur beter benut doordat zon en wind               •   Door een 50/50 vermogensverdeling van zon
                                complementair zijn aan elkaar. Als de wind waait, schijnt de zon         en wind toe te passen, wordt de infrastructuur
                                meestal niet. En op een zonovergoten dag waait het vaak niet.            het meest efficiënt benut. Immers, de
                             • Voldoende gebruik maken van wind is vanuit het energiesysteem             infrastructuur wordt dan zowel gebruikt als het
                                gezien wenselijk aangezien windturbines efficiënter gebruik maken        hard waait én als de zon volop schijnt.
                                van het elektriciteitsnet dan zonnepanelen. Het waait immers vaker
                                dan dat de zon schijnt.

Loslaten redundantie         Loslaten van redundantie houdt in dat voor transport van duurzaam       •   Door het loslaten van redundantie kan tot wel     •   Liander kan vereenvoudigde
                             opgewekte energie de 'vluchtstrook' van het elektriciteitsnet wordt         het dubbele van de huidige beschikbare                aansluitconcepten (zoals loslaten van
                             benut.                                                                      netcapaciteit worden gebruikt voor duurzame           redundantie) toepassen.
                             • Elektriciteitsstations zijn overal dubbel - oftewel redundant -           opwek, zonder fysieke uitbreidingen te            •   Bij wet is de netbeheerder echter gehouden
                                ontworpen. Dat betekent dat als één component uitvalt, de andere         realiseren.                                           aan de regel dat ze moet zorgen voor“
                                het over kan nemen, waardoor de continuïteit van de                  •   Daarmee wordt ook fysieke ruimte voor                 voldoende reservecapaciteit voor het
                                elektriciteitsvoorziening ten alle tijden gewaarborgd is.                infrastructuur verminderd en worden lange             transport’.
                             • Dat is vanzelfsprekend van cruciaal belang voor het leveren van           doorlooptijden voorkomen.                         •   Deze wet is momenteel in beweging,
                                energie.                                                             •   In deze netimpact analyse is het loslaten van         waardoor er onzekerheden zijn over de
                             • Maar de maatschappelijke impact van een zonnepark dat enkele              redundantie meegenomen waar dat mogelijk              toepassing van deze slimme oplossing.
                                uren niet kan terugleveren is vele malen kleiner dan een stad die        is.
                                enkele uren in het donker zit.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Indicatie van relatie tussen elektriciteits- en gasnet




                                                  Bron: Alliander
                                                                    68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Bronnen en
verwijzingen




               69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>1. Bronnen en verwijzingen
Titel                                                         Omschrijving                                                                        Bron

Basisinformatie over energie-infrastructuur, opgesteld voor   Een introductie op en beschrijving van rollen in de elektriciteits- en gasmarkt,    https://www.netbeheernederland.nl/_upload/Files/
de Regionale Energie Strategieën, Netbeheer Nederland,        typen van elektriciteits- en gasstations, kosten van het bouwen van een station     Basisdocument_over_energie-
mei 2019                                                      en aanleggen van nieuwe verbindingen in tijd, geld en ruimte, de impact van         infrastructuur_143.pdf
                                                              verschillende (warmte)scenario's op het elektriciteitsnet, basis ontwerpprincipes
                                                              voor de inpassing van hernieuwbare productie, kosten van verwijderen van
                                                              gasleidingen en –stations.

Onderzoek naar toekomstbestendige gasdistributienetten,       De belangrijkste conclusie uit dit onderzoek is, dat het bestaande gasnetwerk       https://www.netbeheernederland.nl/Toekomstbest
Netbeheer Nederland, juli 2018.                               met de juiste maatregelen prima ingezet kan worden om duurzame gassen               endigegasdistributienetten
                                                              zoals (100%) waterstof en biomethaan te distribueren. GT-170272



Factsheets over de relatie tussen de Nationale Agenda         Tien factsheets met achtergrondinformatie over de relatie tussen de NAL en de       https://www.elaad.nl/projects/nal-res/
Laadinfrastructuur (NAL) en RES, Elaad, december 2019.        RES. Het doel van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) is ervoor te
                                                              zorgen dat de laadinfrastructuur is voorbereid op de grootschalige uitrol van
                                                              elektrisch vervoer. In de NAL wordt beschreven hoe we tot voldoende
                                                              laadpunten komen om al deze auto's slim op te laden.


Verantwoording gebruikte gegevens netimpact proces via        Op de website van het Nationaal Programma RES is informatie te vinden over          https://www.regionale-
het Nationaal Programma RES                                   de gebruikte back-up en basisgegevens voor het bepalen van de netimpact.            energiestrategie.nl/ondersteuning/np+res+invulfo
                                                              Deze gegevens worden gebruikt wanneer er geen gebruik gemaakt kan worden            rmulieren/default.aspx
                                                              van regiospecifieke informatie vanuit de invulformulieren.



Potentieel van lokale biomassa en invoedlocaties van          In de studie is verkend hoeveel groengas uit lokale biomassa zou kunnen             www.ce.nl, publicatienummer 190281
groengas. Een verkenning voor 2030, CE Delft, januari 2020    worden ingevoed in het openbare aardgasnet in 2030 en wat de locaties van
                                                              invoeding zouden kunnen zijn. Hiervoor is bestudeerd hoeveel biomassa er
                                                              economisch beschikbaar kan komen voor groengasproductie en -invoeding in
                                                              2030. De studie beperkt zich tot biomassareststromen.


Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) opgesteld. In de
NAL is overeengekomen dat elke gemeente een laadvisie en
plaatsingsbeleid moet vaststellen. II3050
                                                                                                                                                                                                     70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Afkortingen en
terminologie




                 71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>2. Terminologie en afkortingen
Afkorting   Betekenis                              Eenheden   Betekenis                                  Terminologie          Betekenis

HS          Hoogspanning (>52kV).                  TWh        TerraWattuur. Staat gelijk aan 109         Netimpact             De net-belasting op installatieniveau. De berekening houdt rekening met
            Hoogspanningsnetten worden                        Kilowatttuur. Het jaarlijkse                                     vermogens en profielen van alle energievragers en –aanbieders. Dit
            gebruikt als nationale                            elektriciteitsgebruik van heel Nederland                         dynamische samenspel resulteert in de belasting van de Liander
            hoofdtransportnetten, welke                       wordt uitgedrukt in terawattuur.                                 installaties welke in magnitude en lengte kan worden uitgedrukt, met
            middels een middenspannings-                                                                                       mogelijke knelpunten (overbelasting) tot gevolg.
            tussenstap bij de gebruikers als       kWp        KiloWattpiek. Eenheid om
            laagspanning terecht komen.                       piekvermogen uit te drukken.
                                                                                                         Knelpunt              Een overbelasting op installatie-niveau waarbij flexibele oplossingen geen
                                                                                                                               hulp kunnen bieden. Dit geldt voor een overbelasting van >10% van de
TS          Tussenspanning. Op sommige             W          Watt. Dit beschrijft de energie per                              installatiecapaciteit OF >1% van het jaar.
            locaties in Nederland wordt                       tijdseenheid (Joule per seconde).
            elektriciteit op hoogspanning direct   MW         MegaWatt is 10^6 Watt.
                                                                                                         Congestiemanagement   Congestiemanagement gebruikt prijsmechanismes en marktwerking om
            omgezet naar middenspanning. Op                                                                                    het aanbod en de vraag naar elektriciteit te sturen. Goede uitleg via:
            andere plekken zit er nog een          A          Ampère. Een eenheid van elektrische
                                                                                                                               https://www.tennet.eu/nl/elektriciteitsmarkt/nederlandse-
            spanningsniveau tussen, de                        stroomsterkte.
                                                                                                                               markt/congestiemanagement/
            zogenoemde tussenspanning. Dit
            verschil is historisch ontstaan.       V          Volt. Eenheid van elektrische spanning.
                                                   kV         kiloVolt: 1000 Volt.                       Vluchtstrook /        Het elektriciteitsnet is in heel Nederland redundant uitgelegd. Als één
MS          Middenspanning (1-52kV)                                                                      redundantie /         component uitvalt kan een andere verbinding het altijd overnemen. Het
                                                                                                         reservecapaciteit     netwerk is echter 99,997% van de tijd niet in storing en dus wordt voor
                                                   VA         Voltampere. Een eenheid van complexe                             het grootste deel van de tijd niet op zijn maximale capaciteit gebruikt.
LS          Laagspanning (<1kV)                               of schijnbare elektrisch vermogen,                               Het is te vergelijken met een vluchtstrook op de snelweg. Dit wordt alleen
                                                              weergegeven met symbool VA dat in                                tijdens de spits gebruikt en is voor de rest van de uren zinloos asfalt. De
                                                              het geval van gelijkstroom gelijk is aan                         (maatschappelijke) impact van een zonnepark dat zeg 4 uur niet kan
                                                              de Watt.                                                         terugleveren is vele malen kleiner dan een ziekenhuis. Daarom is het
                                                                                                                               niet-redundant aansluiten van duurzame opwek een goede benutting
                                                   J          Joule. Energie-eenheid.                                          van het bestaande elektriciteitsnetwerk. Iets meer risico voor projecten,
                                                              (VA=W=J/seconde)                                                 maar meer mogelijk en een beter ingericht net. te verzwaren.

                                                   m3         Kubieke meter                              Cable pooling         Bij cable pooling worden nabijgelegen wind- en zonneparken slim
                                                                                                                               gekoppeld, door de projecten op één netaansluiting aan te sluiten.
                                                                                                                               Zonnepanelen en windmolens zijn in hoge mate complementair: Een
                                                                                                                               windmolenpark benut gemiddeld dertig procent van de netaansluiting en
                                                                                                                               een zonnepark slechts tien procent. Het gevolg is dat de energie-
                                                                                                                               infrastructuur niet volledig wordt gebruikt. Met cable pooling wordt de
                                                                                                                               capaciteit van de elektriciteitskabel beter benut. Daardoor gaat er minder
                                                                                                                               energie verloren en wordt de energievoorziening stabieler.

                                                                                                                                                                                                     72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Toelichting op werkwijze




                           73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Netimpact bepalen werkproces toegelicht
Het werkproces
De energietransitie van fossiele bronnen naar duurzame opwekking, de toenemende rol van elektriciteit in het dagelijkse
leven en de economische groei vereisen een continue en tijdige doorontwikkeling van het energiesysteem. Om de impact
van regionale keuzes inzichtelijk te maken hebben de netbeheerders in samenspraak met PBL en NP RES het "netimpact
bepalen" werkproces ontwikkeld.

Het proces bestaat uit drie stappen:

1. Invulformulieren voor energievraag en -aanbod: Voor alle relevante energievragers en –aanbieders zijn invulformulieren opgesteld. Hiermee ontstaat inzicht in de ontwikkeling van vraag en
   aanbod over de tijd heen. Zodra een regio de netimpact van een regionaal scenario van ontwikkelingen wil laten doorrekenen kunnen de formulieren gedeeld worden met de regionale
   netbeheerder in de regio.

2. Analyse, begrip en oplossingen: De netbeheerders zullen de invulformulieren met informatie over de toekomstige energievraag en -aanbod toetsen aan de huidige elektriciteits- en
   gasinfrastructuur. Binnen Alliander wordt hiervoor het systeem Andes-Light gebruikt (zie hiernaast voor meer informatie). Uit dit systeem wordt duidelijk waar de huidige infrastructuur
   ontoereikend is, de zogenoemde knelpunten. Zodra knelpunten in beeld zijn wordt onderzocht waardoor ze ontstaan en wat mogelijke oplossingen kunnen zijn.

3. Inzicht in impact oplossingen: De resultaten van de tweede stap worden gebundeld in deze rapportage. Hierin wordt de impact geduid in de doorlooptijd die nodig is om aanpassingen te
   realiseren, het ruimtebeslag dat de aangepaste infrastructuur met zich meebrengt en de kosten die gemaakt worden voor het maken van de aanpassingen. De systemische analyse van
   mogelijkheden om impact op infrastructuur te verkleinen wordt samengevat tot aanbevelingen voor de regio.




Doorberekeningen met Andes-light
Andes-light is een systeem dat door Liander gebruikt wordt om de belasting op het energienet in kaart te brengen. Hiermee kunnen we per gebied de netimpact bepalen van toekomstige
netontwikkelingen op zowel elektriciteit- als gasniveau.

Andes-light maakt gebruik van een rekenkern genaamd ANDES. Deze simuleert de netimpact van individuele segmenten op basis van vermogen, stroom en profielen, en is hiermee in staat het
samenspel van energievragers en -opwekkers in kaart te brengen. De impact van grootschalige opwekkers (zonneweides en wind) worden op de hoofdinstallaties van Liander - lees
koppelpunten met TENNET - gemodelleerd. Dit zijn de 150 en 110 kV installaties. Alle andere opwekkers en vragers vinden hun weg via het dichtstbijzijnde en meest toepasselijke laag, midden en
hoogspanningsnet.

Regio's/gemeentes hebben zelf geen directe toegang tot het systeem. Wel nodigen we iedereen die dat nuttig vindt uit om contact met ons te zoeken bij vragen.


                                                                                                                                                                                                74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>