<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>REGIONALE
ENERGIE­STRATEGIE
& INNOVATIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                 REGIONALE ENERGIESTRATEGIE
                 EN INNOVATIE
                 “Innovatie kan de motor zijn voor een succesvolle energietransitie,
                 gezonde concurrentiekracht en economische groei in de komende
                 decennia.” De regio Noord-Holland Noord heeft natuurlijke voordelen
                 op het gebied van wind, zon, water en aardwarmte.

                 Er is inmiddels een innovatieprogramma Noord-
                 Holland Noord in ontwikkeling. Het programma
                 wordt uitgevoerd onder regie van het Ontwikkelings-
                 bedrijf Noord-Holland Noord in nauwe samenwer-
                 king met de New Energy Coalition.


                 Over de voortgang van het programma wordt
                 gerapporteerd aan een stuurgroep onder voorzitter-                              Het probleem is dat het energiesysteem in
                 schap van Gedeputeerde E. Stigter .                                             Nederland in hoofdzaak rust op de benutting van
                                                                                                 moleculen (warmte voor de industrie, de gebouwde
                                                                                                 omgeving, brandstof voor de mobiliteit) en dat dit
                 UITGANGSPUNTEN                                                                  slechts langzaam verandert. Tegelijkertijd loopt het
                 INNOVATIEPROGRAMMA                                                              elektrasysteem vast. Dit speelt zeker in Noord-Holland
                 Bij het opstellen van het innovatieprogramma is                                 Noord. De energietransitie en de economie kunnen
                 uitgegaan van een aantal uitgangspunten                                         daarom niet meer goed gefaciliteerd worden.
                 De energiemix in Nederland bestaat (in hoofdlijnen)
                 uit gas en elektriciteit. Daarbij wordt de grootste                             Om klimaatdoelen te halen moeten we inzetten op
                 energievraag voorzien door gassen (moleculen).                                  maximaal gebruik van het gasnet en het elektranet.
                                                                                                 Deze netten moeten in combinatie met warmte-
                                                                                                 netten goed gaan samenwerken:


                                                                                                 Daarbij zien wij een aantal aandachtspunten
                                                                                                 »   Een deel van het aardgasnet kan worden
                                                                                                     omgezet naar een waterstofnet.
                                                                                                 »   Groen gas moet daarnaast ook het
                                                                                                     aardgas gaan vervangen.
                                                                                                 »   Er moeten oplossingen komen voor de
                                                                                                     congestieproblemen in het E-net.
                                                                                                 »   Ook zullen deze slimmer moeten worden door
                                                                                                     intelligentie en de inzet opslagsystemen.
                 »   De vergroening van elektronen loopt goed (60%
                     in 2030), maar de vraag naar elektra neemt sterk
                     toe en wordt steeds wisselender.
                 »   De vergroening van de moleculen verloopt niet
                     goed (max 10% in 2030), terwijl het gassysteem
                     (we hebben tenslotte het complete aardgasnet
                     ter beschikking) prima op orde is.




                                                                                                                                                  REGIONALE
1
 Deelnemers stuurgroep: E. Stigter, K. Visser (Den Helder), T. Meskers (Hollands Kroon), E. Konijn (Alkmaar), J. Bolderheij (Port of Den          ENERGIE­STRATEGIE
Helder), J. Noot (Greenport), P. Agterberg (Alliander), H. Duym (Gasunie). Secretariaat: Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord                 & INNOVATIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>DE ENERGIESYSTEMEN
NOORD-HOLLAND NOORD
In het perspectief van het voorgaande hebben
we gekeken naar de mogelijkheden voor
Noord-Holland Noord. De regio biedt uitsteken-
de perspectieven om nieuwe ontwikkelingen op
het gebied van hernieuwbaar gas tot een succes
te maken en daarmee een pioniersrol te nemen
in waterstof, groen gas en daaraan gerelateerde
bedrijvigheid. Inzetten op waterstof en groen gas
is niet alleen een kans, maar ook noodzaak om de
regionale economie te versterken door bestaande
en potentiële bottlenecks in de huidige energie
infrastructuur aan te pakken en met belangrijke
positieve uitstraling naar het omringende gebied,
inclusief de regio’s Zaandam, IJmuiden en
Amsterdam. Hoewel de focus ligt op de verduurza-
ming van de moleculen, omvat energie innovatie
aanpalende terreinen. We denken dan aan opslag,
warmte en smart-grid-ontwikkelingen.



WAAROP FOCUSSEN WE?
In het innovatieprogramma zetten
we in op vijf speerpunten:
»   Waterstof Programma
    met Den Helder, Wieringermeer en Alkmaar
    als concentratiegebieden
»   Groen gas programma
    rondom het InVesta cluster in Alkmaar: Energie
    uit biomassa zal een belangrijke rol spelen in de
    duurzame energievoorziening. Biomassa zal
    worden ingezet voor de sectoren die niet via
    duurzame elektronen kunnen worden verduur-
    zaamd. Deze duurzame moleculen kunnen
    vrijgemaakt worden middels technologie uit
    biomassa of uit overtollige duurzame elektrici-
    teit (waterstof). In Alkmaar richt het expertise­
    centrum InVesta zich op hernieuwbaar gas
    en groene waterstof.
»   Verduurzaming van bedrijventerreinen
    gericht op de ontwikkeling van slimme netten
»   Verduurzaming in de agrarische sector
»   Warmte




                                                        REGIONALE
                                                        ENERGIE­STRATEGIE
                                                        & INNOVATIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>.01   WATERSTOF
      Rond het thema waterstof onderkennen we drie innovatielijnen:


      WATERSTOF BACKBONE                                        waterstof vanaf de Noordzee en elders. In het rapport
      Noord-Holland Noord gaat (vanaf 2030) een belang-         H2-Gateway wordt hieraan uitwerking gegeven.
      rijke rol spelen in de aanvoer van waterstof vanaf
      de Noordzee naar de waterstof-backbone door               De waterstof-backbone gaat vanaf 2026 niet alleen
      Noord-Holland richting het Noordzeekanaalgebied           een belangrijke rol spelen in het transport van
      en verder zuidwaarts richting de Rotterdamse en           Noordzee-waterstof richting de industriële centra,
      Zeeuwse regio. Dit wordt onderkend door het Rijk          maar ook als bron voor lokale projecten.
      door de toekenning van de regiodeal in de Kop van
      Noord-Holland. De inzet is reductie van CO2. Dit is       OPLOSSEN KNELPUNTEN
      mogelijk met blauwe en groene waterstof.                  ELEKTRICITEITSNET
                                                                Waterstof gaat op korte termijn (binnen 5 jaar) al
                                                                een rol spelen in het oplossen van knelpunten in
         BLAUWE WATERSTOF                                       het elektriciteitsnet in de kop van Noord-Holland,
         Voor blauwe waterstof is aardgas de grondstof.         in het bijzonder in de Wieringermeer (datacenters,
         Maar de CO₂ die bij de productie vrijkomt,             glastuinbouw, windparken) en bij diverse ondersta-
         wordt afvangen en vervolgens opgesla-                  tions van Liander en via walstroomvoorzieningen.
         gen, bijvoorbeeld in lege gasvelden op zee.            Verschillende definitiestudies worden uitgevoerd
         Hiermee is blauwe waterstof CO₂-neutraal.              en eerste pilots staan op stapel.
         Er komt dus geen extra CO₂ in de atmosfeer.
         Voor opslag is Den Helder zeer goed gesitu-                                                     A+ Robbenplaat - Wieringerwerf
                                                                    C+ Kooyhaven - Teso Ferry
         eerd ten opzichte van de lege gasvelden op de                                                        A H2 turbine Robbenplaat
                                                                  C Substation AP - Kooyhaven
         Noordzee en de aanwezige gasinfrastructuur.

                                                                                                                  B H2 turbine AgriportA7

                                                                                                                  B+ AgriportA7 - ECW H2Backbone
         GROENE WATERSTOF                                          Future H2 backbone


         Groene waterstof wordt gemaakt met ener-
         gie uit duurzame bronnen, zoals zonne- en                    D H2HUB InVesta

         windenergie. Door elektrolyse wordt water
         (H₂O) onder stroom gezet, waardoor de
         moleculen gaan splitsen. Daardoor ontstaan
         zuurstof (O₂) en waterstofgas (H₂). Ook is
         het mogelijk om waterstof te maken via de              In Noord-Holland wordt nauw samengewerkt met
         biochemische omzetting van biomassa.                   partijen als Gasunie, ECW, Alliander en Tennet.
         Groene waterstof is de meest duurzame
         vorm van waterstof.                                    TRANSPORT
                                                                Binnen 5 jaar zullen er al schepen of voertuigen
                                                                in Noord-Holland Noord waterstof als brandstof
      De regio zet nu in op blauwe waterstof. Door te starten   gebruiken: voor het vrachtvervoer (trucks) of zware
      met blauwe waterstof in Den Helder (binnen 5 jaar),       machines (tractoren), binnenvaart en Noordzee
      wordt het pad geëffend voor de inzet van groene wa-       gerelateerde schepen. Op alle drie de transport­
      terstof uit windstroom van de Noordzee. Deze blauwe       domeinen lopen concrete projecten met onder
      waterstof kan goed regionaal worden ingezet. De CO2       andere Hygro, Economic Board Amsterdam,
      afvoer naar zee kan een opmaat zijn voor de positio-      Port of Den Helder, Total, agrarisch ondernemers
      nering van de haven van Den Helder als CO2 aanvoer        en transport­ondernemers. In zowel de regio Alkmaar
      en inlaad hub naar de gasvelden op zee. De haven          als in de Kop van Noord-Holland wordt gewerkt
      van Den Helder wordt daarmee een van de Europe-           om de vraagaggregatie vorm te geven, waardoor
      se hubs in aanlanding, verwerking en doorvoer van         er voldoende kritische massa ontstaat.


                                                                                                                      REGIONALE
                                                                                                                      ENERGIE­STRATEGIE
                                                                                                                      & INNOVATIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>.02   INZET OP HERNIEUWBAAR GAS
      Energie uit biomassa zal een belangrijke rol spelen    worden middels technologie uit biomassa of
      in de duurzame energievoorziening. Biomassa zal        uit overtollige duurzame elektriciteit (waterstof).
      worden ingezet voor de sectoren die niet via duur-     In Alkmaar richt het expertisecentrum InVesta
      zame elektronen kunnen worden verduurzaamd.            zich op hernieuwbaar gas.
      Deze duurzame moleculen kunnen vrijgemaakt




      Met het Investa R&D programma worden bedrijven
      geactiveerd om hun pilots en demo’s te presenteren.
      De realisatie van een havenfaciliteit bij de Boekelermeer is
      voor de realisatie van de ambities van Investa van groot belang.




                                                                                                               REGIONALE
                                                                                                               ENERGIE­STRATEGIE
                                                                                                               & INNOVATIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>.03   FLEXIBELE SYSTEMEN
      De energietransitie zorgt voor een vergaande diversifiëring van het energiesysteem. Traditioneel wordt
      energie centraal geproduceerd en naar de eindgebruiker gebracht. Dit is een relatief eenvoudige keten,
      met een beperkt aantal schakels en spelers. Met de liberalisering van de energiemarkt, en vooral de
      overstap naar hernieuwbare energie, is dit systeem sterk aan het veranderen. Dit veranderende speelveld
      vergt een modern en veerkrachtig systeem met integratie van dragers, spelers en schakels om de stabiliteit
      te waarborgen en kosten te verlagen. Belangrijke voorwaarden om duurzame energie investeringen,
      banen en bedrijvigheid mogelijk te maken.


                                                              om gas, elektra en warmte te kunnen schakelen.
                                                              Op andere terreinen in gemeenten in Noord-Hol-
                                                              land Noord lopen inventarisaties over de mogelijk-
                                                              heden. In 2021 zullen meerdere projecten worden
                                                              geïdentificeerd. Daaraan gerelateerd is de Systee-
                                                              mintegratie met Smart grids.


                                                              Het gaat dan om de flexibilisering van de energie
                                                              netinfrastructuur door middel van de ontwikkeling
                                                              van nieuwe meettechnieken, nieuwe regelingen en
                                                              nieuwe rekenalgoritmes. Deze moeten leiden tot
                                                              betere benutting van de infrastructuur, een hogere
                                                              betrouwbaarheid en meer mogelijkheden voor de
      IN NOORD-HOLLAND NOORD ZETTEN                           inpassing van duurzame energieopwekking.
      WE IN OP BUSINESSPARKEN.
      Juist op businessparken speelt de systeeminte-          De specifieke uitdaging is instrumenten te ont-
      gratie komende jaren een belangrijke rol. Doordat       werpen voor het meten, verzamelen, transporte-
      steeds meer bedrijven zelf energie produceren zijn      ren, analyseren, interpreteren en presenteren van
      ze leverancier én afnemer. In de toekomst zullen        data in een smart grid. ICT reikt elementen aan in
      smart grids (slimme netwerken) op grotere schaal        de waardeketen die er voor zorgen dat het ‘grid’
      de veranderde manier waarop vraag en aanbod bij         zelflerend en zelfsturend wordt. Onderzoeken en
      elkaar komen, moeten gaan regelen en opvangen.          projecten lopen nog in samenwerking met onder
      Voor het installeren van smart grids hoeft niets te     andere TNO en InHolland.
      worden gebouwd. De provincie Noord-Holland
      ondersteunt de verduurzaming van bedrijven­
      terreinen. De komende jaren ligt daarin de focus
      op het energieneutraal krijgen van terreinen. Dit ge-
      beurt al op de bedrijventerreinen Boekelermeer en
      Hoorn80. Hierbij lopen de projecten snel aan tegen
      de knelpunten in het elektranet en de uitdaging




                                                                                                               REGIONALE
                                                                                                               ENERGIE­STRATEGIE
                                                                                                               & INNOVATIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>.04   AGRARISCHE SECTOR
      Binnen de agrarische sector lopen
      verschillende projecten:
      »   Innovatieopgaven glastuinbouw
          De innovatieopgaven voor de glastuinbouw
          raken de energietransitie van de gebouwde om-
          geving. Door de grote energievraag in glastuin-
          bouwgebieden (warmte en elektriciteit) ligt het            ٥   Verduurzaming energiesystemen glastuin­
          voor de hand om op zoek te gaan naar kansen                    bouwgebieden in relatie tot omliggende
          die uitwisseling tussen glastuinbouw en gebouw-                woonbebouwing en bedrijventerreinen (voor
          de omgeving mogelijk maken. Investeringen in                   alles geldt dat er een balans in het energie­
          bijvoorbeeld geothermie en warmtenetten kun-                   systeem gevonden moet worden, zodat
          nen op deze wijze beter renderen. Hiermee is een               knelpunten vermeden worden. Afstemming
          versnelling mogelijk in de realisatie van dergelijke           tussen de ontwikkelingen is gewenst)
          investeringen. De innovaties in de glastuinbouw            ٥   Oplossing voor benodigd piekvermogen
          voor de energietransitie hebben voor een flink                 elektriciteit, zeker bij uitschakeling van WKK’s
          deel ook ruimtelijke impact. Overheid en bedrijfs-         ٥   Realisatie betrouwbare toelevering externe CO2
          leven moeten hier gezamenlijk in optrekken. In         »   Innovatieopgaven open teelten
          de glastuinbouw gaat het onder meer om de                  De agrarische sector staat voor een eigen opgave
          volgende opgaven:                                          in de verduurzaming. Deze is nog niet meegeno-
          ٥   Verdere implementatie geothermie en (waar              men in de opgave voor de gebouwde omgeving.
              mogelijk) restwarmte (hierbij liggen combina­          Concreet betekent dit op korte termijn gekeken
              ties met gebouwde omgeving voor de hand)               wordt naar (bron: ‘Erf van de Toekomst, LTO-
          ٥   Verdere implementatie WKO’s waar mogelijk/             Noord’):
              nuttig (hierbij liggen combinaties met ge­             ٥   Zonnedaken of -parken op het bouwblok van
              bouwde omgeving voor de hand)                              de boerenbedrijven (waar dat kan: de capa­
          ٥   Clustering en modernisering kassen                         citeit van het elektriciteitsnetwerk is hierin nu
              (per gebied verschilt hiervoor de opgave,                  al een groot knelpunt). Een onderzoek in de
              deze ontwikkeling vraagt om een goed                       bollensector loopt.
              ruimtelijk beleid)




.05   REGIONAAL
      In Westfriesland starten wij een project energie-innovatie
      Westfriesland. Onderdelen daarvan zijn:
      »   Warmte
      »   Etna
      »   Bedrijventerreinen


      In de loop van 2021 wordt dit programma
      verder uitgewerkt.
      Ook in de regio Alkmaar is gewerkt aan een pro-
      gramma Energie Innovatie. Het plan zal naar ver-
      wachting aan het eind van het eerste kwartaal van
      2021 zijn vastgesteld.



                                                                                                                      REGIONALE
                                                                                                                      ENERGIE­STRATEGIE
                                                                                                                      & INNOVATIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>