<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Katern – MER en milieueffecten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
Deelname aan de landelijke pilot ‘RES en milieueffectrapportage’ ........... 3

Geen milieueffectrapportage, wel een advies van de Commissie m.e.r. .... 4

Het advies van de Commissie m.e.r. ........................................................ 9

Opvolging van het advies van de Commissie m.e.r. ................................ 11




                                                                                           2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>In dit katern leest u over hoe omgegaan is met milieu-informatie in het
RES-proces van Energieregio Noord-Holland Noord (NHN). De Commissie
voor de milieueffectrapportage heeft een advies 1 uitgebracht over de
concept-RES NHN. In dit katern is beschreven wat de overeenkomsten zijn
tussen de processtappen van de RES en het stappenplan van de
Commissie m.e.r. Vervolgens wordt het advies van de Commissie m.e.r.
toegelicht en hoe aan dit advies opvolging is gegeven.


    Deelname aan de landelijke pilot ‘RES en
    milieueffectrapportage’
Energieregio Noord-Holland Noord heeft deelgenomen aan de landelijke
pilot ‘RES en Milieueffectrapportage (m.e.r.)’2. Dit doen zij samen met een
aantal andere RES-regio’s (zoals Energieregio Noord-Holland Zuid), het
Nationaal Programma RES en de Commissie voor de
milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) De RES is een nieuw
instrument in het ruimtelijk beleid. Het is onder de huidige Nederlandse
wetgeving juridisch niet verplicht om een MER 3 bij de RES te maken, maar
de RES heeft wel kenmerken die passen bij m.e.r.-plichtige instrumenten.
Daarom wilde Energieregio NHN ervaring opdoen in het RES-proces met
het omgaan met een MER, MER-onderdelen of andere milieuweging
zonder een formele m.e.r.-procedure. Meerdere onderdelen en stappen in
het RES-proces komen overeen met het stappenplan van de Commissie
m.e.r. over de RES en m.e.r.4. Daarom is ervoor gekozen om geen formele
MER op te stellen. Uitgangspunt voor deelname aan de pilot was wel om
‘in de geest van de MER te handelen’. De concept-RES NHN is voor advies
voorgelegd aan de Commissie m.e.r. Er is geen formele MER opgesteld en
geen formele m.e.r.-procedure doorlopen. Het doel van deelname aan de
pilot was om kennis uit te wisselen en ervaring op te doen, zodat de
milieu-informatie in het vervolgproces naar de RES 1.0 kon worden
aangescherpt. Daarnaast was het doel om inzichten te krijgen voor de
milieuweging na de RES 1.0 bij de verankering in lokaal omgevingsbeleid.




1 Het advies van de Commissie m.e.r. voor de milieueffectrapportage over de concept-RES
NHN staat in het rapport Regionale Energiestrategie Noord-Holland Noord.
2
  Meer informatie over de pilot ‘RES en m.e.r.’ staat op de website van het NPRES.
3
  MER = het milieueffectrapport. m.e.r. = de procedure van milieueffectrapportage.
4
  Het stappenplan ‘Advies regionale energiestrategie en milieueffectrapportage’ is te vinden
op de website van de Commissie m.e.r.




                                                                                               3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Geen milieueffectrapportage, wel een advies van de
Commissie m.e.r.
Omdat meerdere onderdelen en stappen in het RES-proces overeenkomen
met het stappenplan van de Commissie m.e.r. over de RES en m.e.r., is
ervoor gekozen om overeenkomsten tussen de RES en een m.e.r. te
onderzoeken en de concept-RES aan de Commissie m.e.r. voor te leggen
voor advies. De stappen die in het RES-proces zijn gezet om de milieu- en
omgevingseffecten mee te wegen, zijn zichtbaar in het onderstaande
schema5. De overeenkomsten tussen de processtappen van de RES en het
stappenplan van de Commissie m.e.r. worden hierna kort beschreven.


    Participatie
    In het genoemde stappenplan over de RES en m.e.r. geeft de Commissie m.e.r. aan dat
    een m.e.r-procedure een goed instrument is om participatie te organiseren. Participatie
    staat centraal in het RES-proces van NHN. Het is een bottom-up participatief proces,
    waarbij maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak (op provinciaal, regionaal en lokaal
    niveau) een belangrijk basis is voor de RES. De milieu-informatie is ook in dat proces
    meegenomen en besproken.


Stappen RES-proces Noord-Holland Noord




5
    In het katern RES-proces is een uitgebreide beschrijving van het RES-proces opgenomen.




                                                                                              4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Belemmeringen-/kansenkaart zon, wind, warmte en energie-infrastructuur
Voor iedere RES-deelregio is in stap 1 van het
RES-proces een foto Energie & ruimte opgesteld6.               Stappenplan Commissie m.e.r.
Deze ‘fotodocumenten’ zijn vergelijkbaar met de
‘belemmeringen-/kansenkaart’ uit het
stappenplan van de Commissie m.e.r. Deze foto’s
geven inzicht in het huidige aanbod van
hernieuwbare energie, huidige infrastructuur voor
warmte en elektriciteit, voorziene ruimtelijke
ontwikkelingen, toekomstige energie- en
warmtevraag, landschappelijke karakteristieken
en ruimtelijke beperkingen voor wind- en zonne-
energie, waaronder nationale en provinciale
beleidsregimes van natuur en landschap
(bijvoorbeeld Natuurnetwerk Nederland, Bijzonder
Provinciale Landschappen met daarbinnen onder
andere weidevogelgebieden, Unesco-gebieden) en
afstanden vanuit veiligheid en geluid. Deze
fotodocumenten geven een eerste inzicht in de
energetische mogelijkheden per deelregio (onder
meer potentiegebieden voor zonne-energie,
windenergie, aquathermie en geothermie).


Beoordelingskader voor effectbepaling
In verschillende expertsessies is bepaald op welke
manier en op welk schaalniveau de effecten van
de verschillende scenario’s en zoekgebieden voor
opwekking van duurzame energie in beeld worden
gebracht. De volgende thema’s zijn behandeld in
de expertsessies:
•     Directe economische effecten.
•     Indirecte economische effecten.
•     Kosten & exploitatie.
•     Natuur.
•     Landschap.
•     Ruimtegebruik en hinder.
•     Energieopwek en -gebruik.

6   Voor NHN staan de ‘fotodocumenten stap 1’ op de website van Energieregio NHN.




                                                                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Per thema zijn de criteria benoemd en de methode van effectbepaling
beschreven7.


Voorafgaand aan expertsessies zijn er notities opgesteld met aannames,
openstaande vragen en discussiepunten die tijdens de sessies besproken
zijn met de experts uit de regio. Door het gesprek aan te gaan met experts
binnen de thema’s is een gedragen en aanvaarde methode gecreëerd.
Daar waar experts niet aanwezig konden zijn bij een sessie, zijn er
interviews gehouden om waardevolle informatie alsnog op te halen.


Alternatieven: scenario’s per deelregio
In een MER worden veelal alternatieven beschreven en beoordeeld op
effecten. In stap 2 van het RES-proces zijn per deelregio drie scenario’s
voor de opwekking van duurzame energie ontwikkeld8. De scenario’s zijn
te zien als alternatieven in termen van een MER en zijn op een
vergelijkbare wijze tot stand gekomen en beoordeeld. Van alle scenario’s
zijn de effecten op natuur, landschap en ruimtegebruik en hinder
beoordeeld aan de hand van de criteria uit het beoordelingskader. Deze
effectbeoordelingen maakten integraal onderdeel uit van de scenario’s en
zijn als informatie gedeeld in de verschillende regionale en lokale ateliers.
De scenario’s in het RES-proces hadden als doel om aan de hand van
uiterste situaties te verkennen welke invulling van de duurzame opwekking
van energie past binnen de RES-(deel)regio. Deze scenario’s hebben ieder
een andere impact op ruimtegebruik en landschappelijke en
natuurwaarden. De scenario’s zijn in (6) regionale en (37) lokale ateliers
besproken met stakeholders en inwoners. Het was niet de bedoeling om
tussen de scenario’s te kiezen, maar het gesprek te voeren over de
(on)mogelijkheden. Uit de discussie over de scenario’s kwamen
knelpunten, leerpunten en spanningen naar voren, maar ook kansen voor
de regio. Deze input is verwerkt in de concept-RES.


Afbakening: zoekgebieden zonne- en/of windenergie
Met het fotodocument is een eerste technische afbakening gemaakt van
geschikte gebieden voor de opwekking van duurzame elektriciteit (stap 1).
Met de informatie uit de ateliers, waar de scenario’s en de bouwstenen


7 De uitkomsten van de expertsessies zijn opgenomen in het Integraal rapport expertsessies
effectbepaling.
8
  De scenario’s per deelregio vindt u op de website van Energieregio NHN.




                                                                                         6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>zijn besproken (stap 2 en 3), zijn de zoekgebieden verder afgebakend
(stap 4). In de ateliers is opgehaald waar wel en geen draagvlak voor is. In
stap 4 zijn de zoekgebieden ook op bestuurlijk draagvlak getoetst. Al deze
input heeft geleid tot de concept-RES. Per deelregio zijn in de fase van de
totstandkoming van de concept-RES de globale effecten op natuur,
landschap en ruimtegebruik en hinder in beeld gebracht. Voor de effecten
op natuur is onder meer gekeken naar de vliegroutes van vogels en
vleermuizen bij zoekgebieden voor windenergie. Vervolgens is in stap 5a
een aantal zoekgebieden afgevallen of gewijzigd, als gevolg van wensen en
bedenkingen van gemeenteraden en ontvangen reacties op de concept-
RES. In stap 5b zijn de resterende zoekgebieden verder geconcretiseerd.
Er is verder onderzoek gedaan naar ruimtelijke inpassing (onder andere
beperkingen vanuit veiligheidsafstanden, geluid en effecten op natuur- en
landschappelijke waarden), netefficiëntie en draagvlak. Daarvoor zijn voor
meerdere zoekgebieden 3D-visualisaties en variantenstudies gemaakt
waarbij de effecten op natuur en landschap van verschillende varianten in
beeld zijn gebracht. Op deze wijze zijn de zoekgebieden stap voor stap
steeds verder afgebakend. Ook is een aantal zoekgebieden door deze
nadere concretisering afgevallen. Per overgebleven zoekgebied is
uiteindelijk een gebiedspaspoort opgesteld, waarin alle op dat moment
beschikbare informatie over het zoekgebied is opgenomen. Onder andere
over het proces, energetische data en ruimtelijk-planologische informatie
waaronder milieueffecten. In het kader van transparantie en
navolgbaarheid is de informatie uit de gebiedspaspoorten ontsloten in de
openbaar toegankelijke RES-viewer.


In de RES 1.0 is de effectbepaling van de zoekgebieden geactualiseerd.
Als basis is hiervoor de effectbepaling uit de concept-RES gebruikt. Na de
concept-RES is een aantal zoekgebieden verder onderzocht, wat heeft
geleid tot aanpassing van deze zoekgebieden. Ook deze aanpassingen zijn
meegenomen in de actualisering van de effectbepaling.


Niet alle zoekgebieden zijn verder afgebakend in de RES 1.0, omdat nader
onderzoek nodig is. Deze zoekgebieden worden verder uitgewerkt in de
RES 2.0.




                                                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Effectbeoordeling: in stappen
De effectbeoordeling van milieuthema’s in het RES-proces vond plaats in
de volgende stappen:
•   Effectbeoordeling scenario’s (stap 2).
•   Effectbeoordeling zoekgebieden: concept-RES (stap 4).
•   Effectbeoordeling concretere zoekgebieden: RES 1.0 (stap 6).


Effectbeoordeling scenario’s
Zoals eerder beschreven zijn de scenario’s te zien als alternatieven.


Effectbeoordeling zoekgebieden in concept-RES
De zoekgebieden die in de concept-RES worden beoordeeld als een
optimalisatie van alternatieven. Er is aangegeven met welke
randvoorwaarden rekening gehouden moet worden bij de verdere
uitwerking richting de RES 1.0.


Effectbeoordeling zoekgebieden in RES 1.0
De zoekgebieden in de RES 1.0 kunnen worden gezien als een
voorkeurskeuze. Er wordt in de gebiedspaspoorten aangegeven met welke
randvoorwaarden rekening gehouden moet worden bij de verdere
uitwerking van de zoekgebieden en borging in het omgevingsbeleid.


Detailniveau van milieu-informatie in de RES en doorkijk naar borging in
omgevingsbeleid
In de concept-RES en de RES 1.0 sluiten de effectbeoordelingen aan bij
het abstractieniveau van de zoekgebieden. Onderzoeken naar leefbaarheid
zoals geluid, zicht, slagschaduw en ecologische veldonderzoeken worden
niet meegenomen in de concept-RES en de RES 1.0. Dergelijke
onderzoeken zijn pas zinvol op lokale schaal aangezien deze specifiek
locatiegebonden zijn en afhangen van de concrete scope van het project
(zoals omvang, type windturbine, wijze van aanleg et cetera). Deze
onderzoeken zullen dan ook pas plaatsvinden in het kader van
bijvoorbeeld het omgevingsplan of de omgevingsvergunning. Op
hoofdlijnen worden wel – zoals ook bij een plan-MER – effecten kwalitatief
beschreven in de concept-RES en de RES 1.0 (zoals effecten voor Natura
2000-gebieden, Natuurnetwerk Nederland en voor hinder).




                                                                             8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Het advies van de Commissie m.e.r.
Energieregio NHN heeft aan de Commissie m.e.r. gevraagd te adviseren
over de milieu-informatie die al voor de concept-RES is verzameld. Er zijn
drie vragen gesteld door Energieregio NHN:
1. Validatie voorliggende milieu-informatie: in hoeverre komen relevante
   onderwerpen, alternatieven en omgevingseffecten al voldoende aan
   bod in de concept-RES en wat is de kwaliteit van het al uitgevoerde
   onderzoek?
2. Toewerken naar de RES 1.0: wat is nog nodig (proces en inhoud) om
   in een volgende fase de milieu-informatie aan te vullen, zodat het
   milieubelang volwaardig kan worden meegewogen bij de
   besluitvorming over de RES 1.0?
3. Detailniveau milieu-informatie vervolgtraject: welk detailniveau is
   nodig voor de RES 1.0 en welk niveau past bij latere
   omgevingsbesluiten?




                                                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage in het kort
Bij de concept-RES is al veel en relevant (milieu)onderzoek van goede kwaliteit beschikbaar. Ook valt op dat de omgeving
intensief is betrokken bij de totstandkoming van het bod in de concept-RES. De Commissie waardeert de zorgvuldigheid en
gedegen aanpak van het participatieproces.

1. Terugkijken: valideren van de voorliggende milieu-informatie
Er ligt al goede en gedegen milieu-informatie en een systematisch opgebouwde concept-RES. Het overgrote deel van de
stappen 1 tot en met 4 van het stappenplan van de Commissie is voor opwekking van hernieuwbare elektriciteit al
doorlopen. Hiermee ligt er een goede basis voor de stap naar de RES 1.0. In hoofdstuk 2 van het advies staan enkele
aandachtpunten voor de volgende fase, zoals het documenteren van de gemaakte (milieu)afwegingen voor zowel
besluitvormers als belanghebbenden, zodat straks voor een ieder duidelijk is op welke gronden zoekgebieden zijn
geselecteerd of afgevallen. Het ‘warmtedeel’ en het ‘energie-infrastructuurdeel’ van de concept-RES zijn nog beperkt
uitgewerkt, dit gebeurt later nog. De Commissie gaat daarom bij het antwoord op vraag 1 daar niet op in.

2. Vooruitkijken: wat is nog nodig (reikwijdte milieuonderzoek RES 1.0)?
Hoofdstuk 3 van het advies vraagt aandacht voor de samenhang tussen de zoekgebieden en cumulatieve effecten,
bijvoorbeeld op de natuur in het IJsselmeergebied en op het landschap. De regio heeft al aangegeven dat daarover
verschillende onderzoeken (gaan) lopen. De Commissie adviseert het resultaat hiervan met de eerdere en goede
basisinformatie te combineren tot enkele samenhangende alternatieven op het niveau van de gehele RES-regio (zie
hoofdstuk 3 van het advies) en daarvan de milieugevolgen te vergelijken (zie hoofdstuk 4 van het advies). Deze
alternatievenvergelijking is relevant als onderbouwing voor de afweging van zoekgebieden in de RES 1.0 en/of latere
omgevingsbesluiten. Hiermee kan tegelijkertijd ook beter worden beoordeeld of de keuzes in de concept-RES, waarbij
draagvlak een belangrijke rol speelde, ook vanwege de eisen voor leefomgevingskwaliteit en natuurbescherming overal
houdbaar (uitvoerbaarheid) zullen zijn.
De uitwerking van warmtevraag en -aanbod hangt af van nog te maken systeemkeuzes. Mogelijkheden zijn elektriciteit,
groene gassen of restwarmte dan wel geo- en/of aquathermie, die op hun beurt weer bepalen welke infrastructuur nodig is
voor transport en opslag. De Commissie geeft in overweging voor de RES 1.0 deze keuzes al een rol te laten spelen in de
eerdergenoemde alternatievenvergelijking. Verder benoemt zij aandachtpunten bij de uitwerking van de toekomstige energie-
infrastructuur.

3. Detailniveau milieu-informatie vervolgtraject
Hoofdstuk 4 van het advies gaat met name in op het detailniveau van de milieu-informatie voor de RES 1.0 en/of de
omgevingsvisie van de provincie. Zo vraagt de Commissie aandacht voor ‘hotspots’ van natuurwaarden in NHN en
visualisaties van de impact op het landschap.




                                                                                      10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Opvolging van het advies van de Commissie m.e.r.
Het advies van de Commissie m.e.r. op basis van de concept-RES gaat in
op de volgende elf punten:
1. Rol participatie en afwegingen zoekgebieden zon en wind.
2. Beoordeling van de geschiktheid vanuit milieuoogpunt.
3. Samenhangende en cumulatieve milieugevolgen.
4. Aandachtspunten Regionale Structuur Warmte.
5. Aandachtspunten netinfrastructuur.
6. Referentiepunt milieuonderzoek.
7. Natuur.
8. Natura 2000.
9. Landschap.
10. Beeldkwaliteitsplan zonneparken.
11. Leefomgeving.


Hieronder is aangegeven hoe hier opvolging aan gegeven is in (de stappen
naar) de RES 1.0. Of wordt aangegeven op welk moment nog invulling
gegeven kan worden aan het advies.


1. Rol participatie en afwegingen zoekgebieden zon en wind. De
   Commissie adviseert bij de RES 1.0 de milieuafwegingen en -
   onderzoeken die hierbij een rol hebben gespeeld, stapsgewijs te
   beschrijven zodat voor zowel besluitvormers als belanghebbenden
   duidelijk is op welke (milieu)gronden zoekgebieden zijn geselecteerd
   of juist afgevallen.

Voor alle zoekgebieden, zoals deze zijn opgenomen in de RES 1.0, is een
gebiedspaspoort opgesteld. Dit gebiedspaspoort biedt inzicht in de
informatie en de gemaakte keuzes. Het gebiedspaspoort bevat informatie
en een technische beschrijving van het zoekgebied. Hierin worden onder
andere opgenomen: de status van het zoekgebied, een beschrijving van de
locatie(s), (potentieel) opwekkingsvermogen, de stappen van participatie,
uitgangspunten voor lokaal eigendom, de technische mogelijkheden van
de bestaande energie-infrastructuur, een overzicht van alle geldende
beperkingen en beleidskaders met betrekking tot landschap, natuur en
milieu, het grondeigendom, en welke andere belangen eventueel in het
geding zijn.




                                                                         11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Daarnaast heeft Energieregio NHN als uitgangspunt een open en
transparante informatievoorziening. Alle informatie en (tussen)producten
uit het RES-proces zijn in te zien op de website www.energieregionhn.nl.
Aanvullend daarop heeft Energieregio NHN samen met de provincie
Noord-Holland - onder andere naar aanleiding van het advies van de
Commissie m.e.r. over de navolgbaarheid - twee online platforms
ontwikkeld:
•   De RES-viewer, die ten eerste een totaaloverzicht geeft van alle
    zoekgebieden die zijn vastgesteld door het bevoegd gezag. Ten tweede
    is per zoekgebied de informatie uit het gebiedspaspoort in te zien.
    Ook is het mogelijk om andere kaartlagen (beleid en informatie)
    zichtbaar te maken, zodat duidelijk is hoe de zoekgebieden zich
    verhouden tot deze kaartlagen.
•   Een storymap waarin elke processtap tot aan de RES 1.0 is uitgelegd.
    Tot welke producten heeft elke stap geleid? Hoe is gekomen tot de
    gemaakte keuzes? Hoe is de samenleving daarbij betrokken? Welke
    data en informatie zijn daarvoor gebruikt?


2. Beoordeling van de geschiktheid vanuit milieuoogpunt. De Commissie
   adviseert om bij de RES 1.0 samen te vatten waarom de onderzochte
   locaties en gebieden voor windturbineparken en zonneparken vanuit
   milieuoogpunt al dan niet geschikt zijn. Leg dit overzicht naast de
   concept-RES om mogelijke milieuaandachtspunten tijdig in beeld te
   hebben.

Ruimtelijke inpassing (waaronder milieueffecten) is een van de vier
aspecten van het landelijke afwegingskader voor de RES. De andere drie
aspecten (kwantiteit, systeemefficiëntie en maatschappelijk en politiek-
bestuurlijk draagvlak) bepalen ook de geschiktheid van zoekgebieden.


Voor de zoekgebieden die gewijzigd zijn opgenomen in de RES 1.0 ten
opzichte van de concept-RES zijn de effectbeoordelingen natuur,
landschap, ruimtegebruik en hinder waar relevant geactualiseerd. De
effectbeoordeling wordt gebruikt in de gesprekken over de zoekgebieden
en wordt opgenomen en bijgehouden in de gebiedspaspoorten. De
concretisering van de zoekgebieden is een continu proces dat doorloopt
tot aan de besluitvorming. Hierbij worden de gemaakte keuzes geborgd in
het omgevingsbeleid. Milieuaandachtspunten zijn dus continu onderdeel




                                                                           12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>van de nadere uitwerking van de zoekgebieden. Bij de besluitvorming over
het omgevingsbeleid wordt de geschiktheid onderbouwd.


3. Samenhangende en cumulatieve milieugevolgen. De Commissie
   adviseert om voor de afwegingen in de RES 1.0 en/of latere
   omgevingsbesluiten enkele samenhangende alternatieven op het
   niveau van de gehele RES-regio te ontwerpen en zowel onderling als
   met de concept-RES te vergelijken. Deze vergelijking geeft inzicht in
   de cumulatieve milieugevolgen en draagt verder bij aan de
   onderbouwing van de haalbaarheid van gemaakte keuzes.

Scenario’s per deelregio
In stap 2 van het RES-proces zijn per deelregio drie scenario’s voor de
opwekking van duurzame energie ontwikkeld. De scenario’s zijn te zien als
alternatieven en zijn op een vergelijkbare wijze tot stand gekomen en
beoordeeld. Van alle scenario’s zijn de effecten op natuur, landschap en
ruimtegebruik en hinder beoordeeld aan de hand van de criteria uit het
beoordelingskader. De scenario’s zijn in vele regionale en lokale
participatiebijeenkomsten besproken. Uit de discussie over de scenario’s
kwamen knelpunten, leerpunten en spanningen naar voren, maar ook
kansen voor de regio. Deze input is verwerkt in de concept-RES. Het
ontwikkelen van nieuwe regionale scenario’s na oplevering van de concept-
RES zou geen recht doen aan de uitkomst van het participatieproces. Wel
worden bij de uitwerking van de zoekgebieden verschillende varianten
onderzocht. Daarbij wordt rekening gehouden met de samenhang met
andere zoekgebieden.


Alternatief ruimtelijke samenhang
Ruimtelijke samenhang is een veelgenoemd thema in de gesprekken met
de overheden en partners in het RES-proces. Het gaat dan om de vraag
hoe individuele RES-zoekgebieden zich tot elkaar verhouden. En of er
gekomen kan worden tot samenhangende ontwerpkeuzes op een
(boven)regionaal niveau, rekening houdend met ruimtelijke aspecten (als:
landschap, natuur, landbouw, recreatie, netinfrastructuur). Naast de
Commissie m.e.r. vragen ook de Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit
(PARK)9 en de provinciale Adviescommissie Ruimtelijke Ontwikkeling
(ARO) aandacht voor de samenhang en cumulatieve effecten tussen de
RES-zoekgebieden.

9
    Dit is te lezen in het advies van de PARK.




                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Daarom is in aanloop naar de RES 1.0 de thematafel 10 ‘ruimtelijke
samenhang’ georganiseerd. In de bijeenkomsten rondom deze thematafel
stonden de volgende vragen centraal:


•    Hoe kunnen we, met de concept-RES-kaart als vertrekpunt, verdere
     stappen zetten op het gebied van ruimtelijke samenhang en kwaliteit?
     Welke ontwerpvraagstukken zien we in de regio(s)?
•    Voor welke (zoek)gebieden is behoefte aan gezamenlijke,
     (boven)regionale uitgangspunten voor het ontwikkelen, vormgeven en
     inpassen van energie in het landschap? En hoe zien die
     uitgangspunten er uit?


De provincie Noord-Holland heeft de organisatie van de thematafel
‘ruimtelijke samenhang’ op zich genomen. In opdracht van de provincie
heeft een onafhankelijk ontwerpconsortium in de zomer van 2020 een
eerste reflectie11 gegeven op de RES-zoekgebieden, waarbij bovenstaande
vraag centraal stond.


De reflectie vormde input voor de eerste thematafel ‘ruimtelijke
samenhang’. Deze vond plaats op 3 september 2020. Het onafhankelijke
ontwerpconsortium presenteerde hier zijn inzichten. Een breed
gezelschap van RES-partners (betrokken overheden en stakeholders) was
aanwezig. Tijdens deze eerste thematafel zijn de volgende conclusies
getrokken:
•    Het is goed om te beschouwen hoe de lokaal opgehaalde
     zoekgebieden zich tot elkaar verhouden.
•    Een zekere clustering binnen de nu nog globale zoekgebieden is
     zinnig.
•    Te veel spreiding van de energieopwek is een risico en dit kan vooral
     het geval zijn bij de (veel ingetekende) ‘energie langs infra’.
•    Regionale afspraken zouden kunnen helpen in het versterken van de
     ruimtelijke kwaliteit. Een provinciale rol hierop wordt logisch
     gevonden. Tegelijkertijd moet goed rekening gehouden worden met de
     politiek-bestuurlijke en maatschappelijke realiteit in de zoekgebieden.



10
  Voor een toelichting op het doel en de aanpak van de georganiseerde thematafels, zie
katern Thematafels.
11 De uitkomsten vindt u in het document RES Noord-Holland - Reflectie ruimtelijke kwaliteit.




                                                                                          14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Naar aanleiding van de bovengenoemde aandachtspunten zijn
ontwerptrajecten gestart voor een aantal gebieden die voldeden aan een of
meerdere van de volgende criteria:
•   Zoekgebieden (of clusters van zoekgebieden) met een deelregio-
    overstijgend karakter.
•   Potentiële voorbeelden/iconen op het gebied van meervoudig
    ruimtegebruik.
•   Potentiële locaties voor grootschalige energieopwek.


Op basis van deze criteria zijn de volgende gebieden geselecteerd voor het
vervolgontwerptraject:
1. Zijpepolder en Noordhollandsch Kanaal.
2. A9 en omgeving.
3. A7 en omgeving.
4. Zon in West-Friesland.
5. IJsselmeergebied.
6. Noordzeekanaalgebied (NZKG).
7. Diemerscheg.
8. Zonne-carré Haarlemmermeer.
9. A4-A44-zone Haarlemmermeer.
10. Greenports.


Het vervolgontwerptraject vond plaats in de periode oktober 2020 –
februari 2021. Voor elk geselecteerd gebied zijn ateliers georganiseerd,
waaraan de betrokken overheden en stakeholders hebben deelgenomen.
Het doel van de ontwerptrajecten was om te komen tot slimme,
samenhangende en inspirerende ontwerpkeuzes. Waar mogelijk zijn de
uitkomsten vastgelegd in bestuurlijke afspraken. Naast de bijdrage aan
ruimtelijke samenhang en kwaliteit, is dit ontwerptraject ook input
geweest voor de nadere concretisering van zoekgebieden. Ruimtelijke
samenhang is een van de onderdelen van het gebiedspaspoort van een
zoekgebied.


Afstemming met aangrenzende RES-regio’s
Ook wordt door de RES-regio gekeken naar de samenhang over de
grenzen van de RES-regio heen. In de RES-regio NHN worden de
mogelijkheden van energieopwekking op het IJsselmeer onderzocht.
Meerdere RES-regio’s grenzen aan het IJsselmeer. Daarom vindt er
afstemming plaats met deze RES-regio’s en andere betrokken




                                                                           15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>stakeholders. In NHN wordt onderzocht of het mogelijk is om de opwek
van zonne-energie te koppelen aan het project Wieringerhoek 12. De
uitkomsten van het onderzoek laten een positief beeld zien over de
mogelijkheden om grootschalige opwek van zonne-energie te combineren
met de ecologische doelstellingen van het project Wieringerhoek. Er is
politiek draagvlak om dit verder te onderzoeken en uit te werken in
overleg met de betrokken overheden en stakeholders.


Een andere aangrenzende RES-regio is Noord-Holland Zuid. Doordat
Energieregio NHZ hetzelfde proces doorloopt om te komen tot de RES, is
afstemming over aangrenzende zoekgebieden eenvoudig.


4.   Aandachtspunten Regionale Structuur Warmte (RSW). De Commissie
     geeft in overweging de kansen en risico’s van het inzetten van het
     huidige aardgasnet (biogas, groene waterstof) nu al expliciet bij de
     uitwerking van de RSW te betrekken.

In het katern Energie-infrastructuur is een beeld geschetst van de
toekomst van de energie-infrastructuur in de energieregio en de
energievraag van alle sectoren in Noord-Holland. De toepassing van
langetermijnalternatieven, zoals groen gas of waterstof transporteren via
het huidige aardgasnet, zijn nog niet opgenomen in de RSW. De RSW
focust zich op bovenregionale warmtebronnen en daarmee met name op
kansen voor regionale warmtenetten. De RSW zal komende jaren verder
worden ontwikkeld in samenhang met de Transitievisie Warmte (TVW) van
de gemeenten in de energieregio. Overigens heeft de Rijksoverheid
gemeenten opgeroepen in hun TVW terughoudend te zijn met het
aanwijzen van buurten op duurzame gassen. Dit omdat er voor 2030 nog
geen grootschalige beschikbaarheid zal zijn van waterstof en groen gas.
Daarnaast vervullen deze gassen in de industrie en zwaar transport een
belangrijke rol. Het is dan ook de verwachting dat er pas richting 2030
(RES 2.0-3.0) meer te zeggen valt over de strategische inzet van groen
gas en waterstof in de huidige aardgasleidingen in de regio.



12 Het project Wieringerhoek komt voort uit de Programmatische Aanpak Grote Wateren
(PAGW). Dit programma is vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat geïnitieerd
en bevat 33 projecten om te komen tot ‘ecologisch gezonde, toekomstbestendige grote
wateren waarin hoogwaardige natuur goed samengaat met een krachtige economie’. Het
project Wieringerhoek volgt de systematiek van een MIRT-traject. De realisatie start (na
afronding van alle procedures en aanbestedingen), medio 2025.




                                                                                         16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>5. Aandachtspunten netinfrastructuur. De Commissie geeft wel in
   overweging voor de eerdergenoemde alternatieven op hoofdlijnen te
   laten zien welke energie-infrastructuur er per gebied nodig is en welke
   milieuaspecten hierbij aan de orde zijn (bijvoorbeeld op kaarten met
   kleurcodes voor het type infrastructuur en tekstvlaggetjes met
   relevante effecten en randvoorwaarden).

Liander heeft op basis van de concept-RES aanbevelingen13 gedaan om de
systeemefficiëntie te vergroten. Deze aanbevelingen kunnen in de geest
van een MER gezien worden als alternatief, ingestoken vanuit tijd, geld en
fysieke ruimte. Met als doel: meer duurzame opwek, met optimaal
ruimtegebruik, sneller en kostenefficiënt gerealiseerd. De aanbevelingen
van Liander op de concept-RES zijn waar mogelijk verwerkt in de nadere
concretisering van de zoekgebieden en de gebiedspaspoorten. Dat er een
optimalisatie heeft plaatsgevonden met betrekking tot de
netinfrastructuur blijkt ook uit de actualisatie van de aanbevelingen 14 van
Liander, op basis van de RES 1.0. Zie ook bijlage 4 en hoofdstuk 2 van de
RES 1.0.


Bij de verdere uitwerking van de zoekgebieden kan op uiteenlopende
manieren in beeld worden gebracht welke milieuaspecten relevant zijn bij
de uitbreiding van de milieu-infrastructuur. De Commissie m.e.r. noemt
daarvoor een mogelijk voorbeeld. Aandachtspunten voor de
netinfrastructuur (onder andere beschikbare capaciteit, ruimtelijke
restricties) maken onderdeel uit van het gebiedspaspoort van een
zoekgebied.


6. Referentiepunt milieuonderzoek. De Commissie adviseert om een vast
   referentiepunt bij het milieuonderzoek te hanteren, namelijk de
   huidige milieusituatie en deze te gebruiken voor de milieuvergelijking
   van de alternatieven.

In alle effectbeoordelingen in de verschillende stappen (zoals bij de
scenario’s, de zoekgebieden in de concept-RES en de concretisering van
zoekgebieden) is de effectbeoordeling uitgevoerd aan de hand van het
beoordelingskader. Daarbij is de huidige milieusituatie als referentiepunt
gebruikt. Deze situatie is beschreven in het fotodocument en tijdens de
13
  De aanbevelingen vindt u in het rapport van Liander.
14
  De aanbevelingen zijn geactualiseerd naar aanleiding van de RES 1.0, het geactualiseerde
rapport vindt u in bijlage 4.




                                                                                        17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>concretisering van zoekgebieden waar relevant verfijnd op het
schaalniveau van het betreffende zoekgebied.


7. Natuur. De Commissie adviseert om voor de RES 1.0 en/of latere
   omgevingsbesluiten ecologische hotspotkaarten op te stellen.
   Zodoende kunnen de effecten op natuur van de samenhangende
   alternatieven op het niveau van de gehele RES-regio worden
   beoordeeld (zie hoofdstuk 3 van het advies).

Hotspotkaart ecologie
Een complete hotspotkaart voor heel Noord-Holland is (nog) niet
beschikbaar. Bij de concretisering van de zoekgebieden (waar
natuurwaarden aanwezig zijn) zou dit voor een specifiek gebied gemaakt
kunnen worden. Waarbij gebruik gemaakt kan worden van bestaande
kaartlagen zoals de Nationale Databank Flora en Fauna en
Weidevogeltellingen (noord-holland.nl) en vogelvlieg- en -trekroutes en
vleermuisroutes.


In opdracht van het Nationaal Programma RES is er een GIS-kaart met
vogeltrek- en -vliegroutes opgesteld. Deze kaart wordt toegevoegd aan de
RES-viewer van Noord-Holland. Door deze kaart over de zoekgebieden te
leggen ontstaat gedetailleerder inzicht, wat helpt bij de verdere uitwerking
van de zoekgebieden.


Handreiking ‘ontwikkelprincipes zonne- en windenergie’ (natuur en
leefomgeving)
Naar aanleiding van de ontvangen reacties en wensen en bedenkingen op
de concept-RES, over de effecten op de natuur en leefomgeving, is er een
thematafel ‘ruimtelijke ontwikkelprincipes zonne- en windenergie’
georganiseerd (zie ook katern Thematafels). De onderzoeksvraag van deze
thematafel was: welke algemene (ruimtelijke) voorwaarden willen we
toepassen voor het ontwikkelen van zon- en windprojecten in Noord-
Holland? Daarbij gaat het specifiek om ontwikkelprincipes voor:
•   De leefomgeving.
•   De natuur. Wat zijn de voorwaarden/uitgangspunten om de balans
    tussen natuur en energie te vinden?




                                                                          18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>De thematafel heeft geleid tot een handreiking Ontwikkelprincipes zonne-
en windenergie,15 met daarin de geldende wetgeving (verplicht) en
bestaande leidraden (wat is aanvullend nog mogelijk). Deze handreiking
dient als instrument voor de nadere concretisering van de zoekgebieden.


Samen met de betrokken overheden en stakeholders (onder andere
natuur- en landschapspartijen, bedrijfsleven, Veiligheidsregio,
vertegenwoordigers van bewonersgroepen) zijn de onderzoeksvragen
verkend, aan de hand van bestaande wetgeving en leidraden. De conclusie
was dat bestaande wetgeving en leidraden voldoende zijn en dat er per
gebied of locatie behoefte is aan maatwerk. Dit vraagt gebiedsgericht
nader onderzoek (onder andere veldonderzoek), bundeling van landelijk
onderzoek naar effecten op de natuur, gebiedsgerichte verkenning van
koppelkansen (biodiversiteit, erfgoed) en verruiming van de zonne-
energieregels van de provincie.


8. Natura 2000. De Commissie adviseert om voor de RES 1.0 en/of
   latere omgevingsbesluiten voor natuur een ‘plantoets’ of ‘Passende
   beoordeling’ op een globaal planniveau uit te voeren, die de gevolgen
   van windparken en zonneparken in of nabij Natura 2000-gebieden
   (waaronder IJsselmeer en Markermeer & IJmeer) voor de
   instandhoudingsdoestellingen van deze gebieden beschrijft. Het Kader
   Ecologie en Cumulatie (KEC) op de Noordzee kan bij deze cumulatieve
   effectbeoordeling tot inspiratie dienen. Waarbij ook rekening wordt
   gehouden met projecten in het kader van de Programmatische Aanpak
   Grote Wateren (PAGW) en de daaraan verbonden meekoppelkansen.

Natura 2000 is een van de belangrijkste beschermingsregiems voor
natuur in Europa en Nederland. Bij het bepalen van effecten op Natura
2000-gebieden is significantie een belangrijk begrip.


Wat is Natura 2000?
Natura 2000 is een Europees netwerk van natuurgebieden. Het moet de
biodiversiteit bevorderen door geïsoleerd liggende gebieden met elkaar te
verbinden zodat planten en dieren tussen gebieden kunnen migreren. De
Natura 2000-gebieden zijn aangewezen in het kader van de Europese
Vogel- en Habitatrichtlijnen. Voor de meest bedreigde soorten en

15
  De handreiking Ontwikkelprincipes zonne- en windenergie vindt u op de website van
Energieregio NHN.




                                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>habitattypen is bepaald welke gebieden minimaal noodzakelijk zijn voor
hun voortbestaan. Per soort of habitat zijn behoud- of verbeterdoelen
vastgesteld, de zogenaamde instandhoudingsdoelstellingen.


Wat is significantie?
In de MER wordt bepaald of een plan of project significante gevolgen heeft
voor Natura 2000-gebieden. Er is sprake van significante gevolgen als het
plan of project het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen
bemoeilijkt. Deze doelstellingen zijn vastgelegd in de aanwijzingsbesluiten
voor de Natura 2000-gebieden.


Wat is een Passende beoordeling?
Als niet kan worden uitgesloten dat een plan of project significante
gevolgen heeft, dan moet een zogenaamde Passende beoordeling worden
gemaakt. Daarin wordt dieper ingegaan op de gevolgen voor Natura 2000-
gebieden, zoals bedoeld in de Wet natuurbescherming. De Passende
beoordeling is doorgaans als deelonderzoek opgenomen in de MER bij
omgevingsbeleid. Dit is aan de orde bij latere besluitvorming; wanneer
zoekgebieden worden verankerd in omgevingsbeleid én er sprake kan zijn
van negatieve effecten op Natura 2000-gebieden.


9. Landschap. De Commissie adviseert om voor de RES 1.0 en/of latere
   omgevingsbesluiten een landschappelijk toetsingskader te
   ontwikkelen. Beoordeel hiermee de samenhangende alternatieven op
   het niveau van de gehele RES-regio (zie hoofdstuk 3 van dit advies) en
   ondersteun dit met visualisaties.

Bestaande landschappelijke kaders
Met het vaststellen van de Omgevingsverordening 2020 heeft de provincie
Noord-Holland Bijzondere Provinciale Landschappen (BPL) aangewezen.
Voor deze gebieden zijn landschappelijke, ecologische en aardkundige
kernkwaliteiten vastgelegd die als toetsingskader worden gebruikt voor
alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen binnen deze gebieden. De
kernkwaliteiten mogen niet worden aangetast. Daarnaast hanteert de
provincie de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie (inclusief de
Kwaliteitsimpuls zonneparken; zie ook punt 10), die gebiedspecifieke
handvatten biedt voor ontwerp en inpassing van ontwikkelingen in het
buitengebied. Aanvullend hierop hebben veel deelregio’s en/of gemeenten
eigen beleid/toetsingskaders voor het landschap (buitengebied).




                                                                         20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Tevens hebben Rijk en provincie een beschermingsregiem Unesco-
werelderfgoederen aangewezen. In de Omgevingsverordening 2020 is
vastgelegd dat de kernkwaliteiten van de werelderfgoederen Stelling van
Amsterdam, Nieuwe Hollandse Waterlinie en Droogmakerij de Beemster
niet aangetast mogen worden. Daarnaast hanteert de provincie de
Leidraad Landschap en Cultuurhistorie, waarin de kernkwaliteiten verder
zijn uitgewerkt. Op dit moment gelden verbodsbepalingen voor
opstellingen voor zon en wind in genoemde Unesco-werelderfgoederen. Op
dit moment wordt door vier provincies gewerkt aan een afsprakenkader
hernieuwbare energie voor de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe
Hollandse Waterlinie. Op basis hiervan wordt bekeken of de
verbodsbepalingen kunnen vervallen.


Concretisering zoekgebieden
Bovenstaande kaders staan samen met ander beleid en regelgeving aan
de basis voor het verder concretiseren van de zoekgebieden. Bij deze
concretisering is of wordt door middel van visualisaties (vaak van
verschillende varianten) inzichtelijk gemaakt wat de impact is van
energieopwekking op het landschap en zijn omgeving.


Daarnaast is in aanloop naar de RES 1.0 de thematafel ‘ruimtelijke
samenhang’ georganiseerd (zie katern Thematafels en hoofdstuk 2 van de
RES 1.0).


10. Beeldkwaliteitsplan zonneparken. De Commissie geeft in overweging
    in dit stadium (RES 1.0) al te starten met een beeldkwaliteitsplan voor
    de zonneparken. Hierdoor kan een dergelijk plan als randvoorwaarde
    bij vervolgtrajecten tijdig beschikbaar zijn voor overheden in de regio
    (zie ook stap 7 van het stappenplan van de Commissie).

De provinciale Leidraad Landschap en Cultuurhistorie is geborgd in artikel
6.59 van de Omgevingsverordening NH2020 en biedt handvatten voor een
zorgvuldige landschappelijke inpassing bij nieuwe ruimtelijke
ontwikkelingen in het landelijke gebied. In de brochure Kwaliteitsimpuls
Zonneparken16 worden deze handvatten uitgewerkt en geïllustreerd aan de
hand van voorbeelden. Er bestaat dus een relatie tussen de Leidraad en

16Het document ‘Kwaliteitsimpuls Zonneparken’ vindt u op de website van provincie Noord-
Holland




                                                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>de Kwaliteitsimpuls waarbij de Leidraad het leidende kader is en de
Kwaliteitsimpuls een uitwerking daarvan. Dit betekent dat bij de
ontwikkeling van een zonnepark rekening gehouden moet worden met de
uitgangspunten uit de Kwaliteitsimpuls. Een belangrijk uitgangspunt uit de
Kwaliteitsimpuls is dat bij de ontwikkeling van een zonnepark een
beeldkwaliteitsplan moet worden opgesteld. De Kwaliteitsimpuls
Zonneparken is nog steeds actueel en sluit goed aan op het document
(beeldkwaliteitsplan) dat de Commissie m.e.r. lijkt te bedoelen.


11. Leefomgeving. De Commissie adviseert om de samenhangende
    alternatieven op het niveau van de gehele RES-regio (zie hoofdstuk 3
    van dit advies) voor de leefomgevingskwaliteit te toetsen aan een
    globale kaart met de huidige kwaliteit, met name voor geluid.

In de fotodocumenten zijn per deelregio de ruimtelijke beperkingen (onder
andere wettelijke normen voor veiligheid en hinder) geïnventariseerd.
Vervolgens zijn voor de deelregio’s de effecten, onder andere op
ruimtegebruik en hinder, per scenario in beeld gebracht. De toetsing van
de zoekgebieden voor de leefomgevingskwaliteit vraagt om lokaal
maatwerk. Daarom worden bij de verdere uitwerking van de zoekgebieden
de effecten op de leefomgevingskwaliteit op lokaal niveau nader
onderzocht. Hierbij wordt, onder andere aan de hand van alternatieven en
met belanghebbenden, gezocht naar een optimalisatie vanuit effecten op
de leefomgeving. Daarbij zal ook gekeken worden naar de cumulatie van
effecten op de leefomgeving. De uitkomsten van deze onderzoeken worden
meegenomen in de onderbouwing bij (lokale) besluitvorming over het
omgevingsplan of de omgevingsvergunning.




                                                                        22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>