<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                            RekenKamer Maastricht
                                                            Onderzoek door de
SUBSIDIËRING VAN




                                                                                    november 2013
WELZIJNSINSTELLING               TRAJEKT
LESSEN VOOR DE AANSTURING VAN GESUBSIDIEERDE INSTELLINGEN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Subsidiëring van
welzijnsinstelling Trajekt

Lessen voor de aansturing van
gesubsidieerde instellingen


November 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                              Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Rekenkamer Maastricht
Samenstelling:
Mevrouw Prof. dr. Klaartje Peters (voorzitter)
De heer drs. Ton A.M.J. Dreuw RC
De heer drs. Jan-Willem A. van Giessen
De heer drs. Karel van der Esch
De heer drs. Paul Janssen RA
Secretaris:
Mevrouw Marjolein Heesbeen
Secretariaat:
Correspondentieadres: Montenakerbank 40, 6213 JL Maastricht
Telefoon: 06 54670052
Email: secretariaat@rekenkamermaastricht.nl




                                                  2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                      Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Inhoudsopgave


Inhoudsopgave                                                                                  3
Samenvatting                                                                                   5
1     Inleiding                                                                                7
1.1 Aanleiding voor het onderzoek                                                              7
1.2 De loep op Trajekt                                                                         8
1.3 Onderzoeksvragen                                                                          10
1.4 Normenkader                                                                               10
1.5 Begrippenkader                                                                            11
1.6 Werkwijze                                                                                 12
1.7 Leeswijzer                                                                                13
2     Welzijnsveld in beweging                                                                14
2.1 Korte voorgeschiedenis                                                                    14
2.2 Gemeenten en de aansturing van welzijnsinstellingen                                       15
3     De relatie tussen de gemeente en Trajekt                                                17
3.1 Korte voorgeschiedenis                                                                    17
3.2 Recente ontwikkelingen                                                                    18
4     Het huidige sturingsarrangement van gemeente en Trajekt                                 21
4.1 Het arrangement op hoofdlijnen                                                            21
4.2 Het arrangement in de praktijk                                                            23
4.3 Het arrangement beoordeeld                                                                28
4.3.1 De beleidskaders beoordeeld                                                             28
4.3.2 De opdrachtformulering beoordeeld                                                       31
4.3.3 De verantwoording beoordeeld                                                            34
4.4 De gemeenteraad en het sturingsarrangement met Trajekt                                    35
5     Conclusies                                                                              38
6     Aanbevelingen                                                                           42
Bestuurlijke reactie                                                                          46
Bronnenlijst                                                                                  49
Bijlage     Herijkte opdracht van gemeente Maastricht aan Trajekt                             51




                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Samenvatting


De Rekenkamer Maastricht doet in dit rapport verslag van een onderzoek naar de aansturing van
de stichting Trajekt door de gemeente Maastricht. Die aansturing is om meerdere redenen een
relevant onderzoeksonderwerp. Het gaat allereerst om aanzienlijke financiële middelen die de
gemeente aan Trajekt toebedeelt, zo’n € 7 miljoen per jaar. Uit onderzoek blijkt echter dat
gemeenten niet altijd voldoende zicht hebben op de effectiviteit van de door welzijnsinstellingen
uitgevoerde activiteiten en dat zij worstelen met een goede aansturing van dit soort professionele
instellingen. Mede gezien de verwachte omvangrijke taakverschuivingen van de rijksoverheid naar
gemeenten in het sociale domein en de forse bezuinigingen waarmee dit gepaard zal gaan, vindt
de rekenkamer het van belang om te onderzoeken hoe de aansturing van Trajekt verloopt en of
daarin verbeteringen wenselijk en mogelijk zijn.

De gemeente Maastricht heeft eind 2011 het nieuwe WMO-beleid vastgesteld (voor de periode
2012-2015). In vervolg hierop heeft de gemeente eind 2012 de aansturing van Trajekt herijkt. De
rekenkamer heeft de wijze van aansturing bekeken en beoordeeld, aan de hand van een vooraf
vastgesteld normenkader. Op grond hiervan zijn aanbevelingen gedaan, die zich richten op alle
betrokken partijen, maar met name op de raad en het college van de gemeente Maastricht. Ten
behoeve van het onderzoek zijn de relevante (beleids)documenten bestudeerd en is meerdere
malen gesproken met zowel de gemeente (portefeuillehouder en ambtenaren) als met de stichting
Trajekt (directeur en staf).

De rekenkamer stelt vast dat de gemeente Maastricht en Trajekt de afgelopen tijd een intensieve
dialoog hebben gevoerd om het sturingsarrangement nader in te vullen. Die goede samenwerking
is een belangrijke basis voor de komende tijd. Er is tot op heden veel aandacht uitgegaan naar het
formuleren van de opdracht en het smarter formuleren van de doelstellingen van de gemeente en
de resultaten van Trajekt. Doel is steeds het helder maken wat van Trajekt verwacht wordt als
tegenprestatie voor de beschikbaar gestelde subsidie. Dat is op dit moment nog niet in voldoende
mate gelukt. De rekenkamer constateert dat de wijze waarop de beleidskaders en de opdracht aan
Trajekt zijn geformuleerd op dit moment nog onvoldoende basis bieden voor een goede
verantwoording van door Trajekt geleverde producten en diensten in het licht van de
gemeentelijke doelen en gewenste maatschappelijke effecten. Dat maakt gerichte aansturing lastig
en leidt ook tot een voor de gemeenteraad onbevredigende situatie.

De rekenkamer constateert dat de gezamenlijke inspanningen nog niet hebben geleid tot een
optimaal resultaat. Daarin is Maastricht overigens zeker niet uniek. Veel, zo niet alle gemeenten
worstelen met dit vraagstuk. De ideale aanpak is nog niet gevonden. De vraag rijst of deze wel
bestaat in het complexe domein van zorg en welzijn. De rekenkamer vraagt zich daarom af of


                                                5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




enkel doorgaan op de ingeslagen weg (de zoektocht naar perfectionering van de resultaatsturing)
tot betere resultaten zal leiden.

Daarom is het naar het oordeel van de rekenkamer verstandig dat de gemeente en Trajekt de
balans opmaken aan de hand van de vraag in hoeverre de tot dusver geleverde inspanningen voor
beide partijen tot zinvolle verbeteringen in de werkwijze hebben geleid. Daarbij hoort ook de vraag
of een verdere investering in het smart formuleren van doelstellingen gerechtvaardigd is, en zo ja,
voor welke beleidsonderdelen. Voor die onderdelen moet serieus geprobeerd worden te komen tot
scherper geformuleerde en evalueerbare beleidsdoelstellingen, die vervolgens op een logische
wijze uitgewerkt dienen te worden in een opdracht aan Trajekt. De opdracht moet ook voldoende
zinvolle indicatoren bevatten die college en raad zicht bieden op de vraag of de inspanningen van
Trajekt in voldoende mate bijdragen aan de gemeentelijke beleidsdoelstellingen en de beoogde
maatschappelijke effecten.

De rekenkamer verwacht ook dat er beleidsonderdelen zullen zijn waarvoor geen smart
geformuleerde doelen mogelijk zijn en waardoor er geen eenduidige relatie is te leggen tussen de
activiteiten en resultaten van Trajekt en de gewenste maatschappelijke effecten. Dat kan
bijvoorbeeld gelden voor wat de rekenkamer ‘basisvoorzieningen’ noemt, activiteiten en diensten
die je als gemeente hoe dan ook in buurten wilt (laten) aanbieden. Maar ook voor andere
beleidsonderdelen kan dit (nog) moeilijk blijken te zijn. Voor deze beleidsonderdelen zullen
afspraken gemaakt moeten worden over wat dan wel mogelijk is in termen van doelen en
verantwoording. Gemeente en Trajekt dienen in overleg te zoeken naar andere vormen van
verantwoording en rapportage, bijvoorbeeld door alternatieve rapportagevormen, of door met
enige regelmaat een extern deskundigenforum bijeen te roepen, (universitaire) onderzoekers in te
schakelen of een verantwoordingsmarkt te organiseren. Op termijn kan dit ertoe leiden dat
dergelijke evaluatieresultaten aanleiding zijn voor de gemeente om meer of minder subsidie
beschikbaar te stellen voor de betreffende beleidsonderdelen.

Het college heeft in het duale bestel de taak om in samenspraak met professionele instellingen
zoals Trajekt aan de uitvoering van de gestelde beleidsdoelen te werken. De raad richt zich op de
kaderstelling en de controle. De nieuwe werkwijze vereist niet alleen actieve burgers die hun
verantwoordelijkheid moeten nemen, maar ook richtinggevende en realistische uitspraken van de
raad over de maatschappelijke effecten waarnaar moet worden gestreefd. Als daarvoor met enige
regelmaat direct contact met bijvoorbeeld de professionals en/of de directie van Trajekt nuttig is,
is het aan de raad om dat te organiseren.




                                                6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                               Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




1       Inleiding

1.1     Aanleiding voor het onderzoek
Gemeenten in Nederland verdelen jaarlijks aanzienlijke subsidiebedragen onder professionele
instellingen. Deze subsidies, vaak meer dan 10% van de totale gemeentelijke uitgaven, worden
verstrekt om gemeentelijke doelen te verwezenlijken. Maar gemeenten en provincies hebben niet
altijd voldoende zicht op de effecten van verstrekte subsidies, luidt de conclusie in diverse recente
onderzoeken naar subsidiebeleid.1


Tegelijkertijd kan worden geconstateerd dat gemeenten al jaren worstelen met de subsidiëring en
aansturing2 van professionele organisaties op het terrein van welzijn en zorg. Onderzoeken
hiernaar3 leiden regelmatig tot discussies over de mogelijkheden en onmogelijkheden van het door
gemeenten gevoerde beleid op het terrein van zorg en welzijn en de vraag naar het
realiteitsgehalte van de ambities op dit gebied. Wat wil en kan de overheid, al dan niet in
samenspraak met burgers, maatschappelijke partijen en professionele organisaties, op het brede
terrein van zorg en welzijn? En in hoeverre draagt de ingezette koers van prestatiegerichte sturing
door gemeenten bij aan het bereiken van de gewenste doelstellingen? De effecten van
welzijnswerk zijn verre van eenduidig en daardoor lastig te kwantificeren. Dit brengt het risico met
zich mee dat de ‘zakelijke aansturing’ die steeds meer gemeengoed is geworden in het sociale
domein vooral leidt tot een toenemende bureaucratie.

Deze vragen worden alleen maar pregnanter gezien de ingrijpende koersverandering die de
rijksoverheid op het brede terrein van zorg en welzijn heeft ingezet. Belangrijke taken en




1
    Randstedelijke Rekenkamer (2012) Inzicht in doeltreffendheid van subsidies; Rekenkamer Oost-
    Nederland (2013) Effecten van subsidies in beeld ; Zuidelijke Rekenkamer (2012) Inzicht in
    doeltreffendheid subsidieregelingen Provincie Limburg; diverse publicaties van bureaus als Berenschot en
    Necker van Naem over de effectiviteit van subsidies; diverse gemeentelijke rekenkameronderzoeken,
    waaronder: Rekenkamer Amsterdam (2006) Subsidiëring welzijnsinstellingen; Rekenkamer Amsterdam
    (2008) Vervolgonderzoek subsidiëring welzijnsinstellingen; Rekenkamer Stadsdelen Amsterdam (2012)
    Aansturing welzijnsinstellingen; Rekenkamer Rotterdam (2007) Subsidiëring van welzijnsinstellingen door
    deelgemeenten en gemeentelijke diensten in Rotterdam.
2
    In dit rapport wordt met aansturing niet de dagelijkse aansturing van een welzijnsorganisatie bedoeld,
    maar de wijze waarop de gemeente (via het subsidie-instrument) de organisatie stuurt om die activiteiten
    te verrichten die bijdragen aan realisatie van de gemeentelijke doelen en gewenste maatschappelijke
    effecten.
3
    Onder meer door de rekenkamers van de gemeente Amsterdam en Rotterdam (zie voetnoot 1).




                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




bijbehorende geldstromen worden per 1 januari 2015 overgeheveld naar de lokale overheid. Deze
maatregelen gaan gepaard met forse budgetkortingen en fundamentele wijzigingen in de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en burgers. De overheid doet een stap terug en de
eigen verantwoordelijkheid van mensen wordt in toenemende mate benadrukt. Deze ingrijpende
transformatie heeft grote gevolgen voor de rol van de gemeente en de professionele instellingen.

De Rekenkamer Maastricht heeft gesignaleerd dat subsidiëring van professionele organisaties ook
in de gemeenteraad van Maastricht regelmatig ter sprake komt en dat er nogal eens
onduidelijkheid bestaat over de rol die de raad speelt bij de aansturing van dit soort organisaties,
met name in het sociale domein. De subsidiëring van professionele instellingen staat op dit
moment ook in het licht van de forse bezuinigingen die de gemeente Maastricht moet doorvoeren
en de aanstaande decentralisatie van rijkstaken in combinatie met budgetkortingen.

Bovengenoemde ontwikkelingen en de politieke, maatschappelijke en financiële impact van de
subsidiëring van professionele organisaties in het sociale domein waren voor de Rekenkamer
Maastricht redenen om een onderzoek uit te voeren naar de wijze waarop de gemeente Maastricht
professionele organisaties aanstuurt door middel van het subsidie-instrument. Als casus is gekozen
voor de stichting Trajekt, actief op het terrein van welzijn, en één van de belangrijkste
professionele instellingen waarmee de gemeente Maastricht zaken doet. Trajekt ontvangt jaarlijks
ruim € 7 miljoen subsidie van de gemeente Maastricht.

Met dit onderzoek heeft de rekenkamer gewacht tot het moment dat het nieuwe beleidskader en
de nieuwe opdracht aan Trajekt uitgekristalliseerd waren. De gemeente Maastricht heeft eind 2011
het nieuwe WMO-beleid vastgesteld (2012-2015). In vervolg hierop heeft de gemeente eind 2012,
tegen de achtergrond van een bezuinigingsopgave, de aansturing van Trajekt herijkt. De
rekenkamer spreekt daarom in het vervolg van dit rapport van een vernieuwd
sturingsarrangement. Met een arrangement bedoelt de rekenkamer een set van afspraken tussen
de gemeente als beleidsmaker en opdrachtgever en Trajekt als opdrachtnemer en uitvoerder.

1.2    De loep op Trajekt
Eén van de grootste ontvangers van gemeentelijke subsidies in Maastricht is zoals gezegd de
stichting Trajekt. Deze organisatie is een belangrijke uitvoerder van het Maastrichtse zorg- en
welzijnsbeleid. De rekenkamer heeft besloten om het onderzoek toe te spitsen op de
(subsidie)relatie die de gemeente met deze grote, professionele organisatie onderhoudt. Daarbij
gaat de rekenkamer ervan uit dat de mogelijke lessen en aanbevelingen ook relevant zijn voor de
relatie met andere professionele organisaties die subsidie van de gemeente ontvangen. De
verwachting is dat het aantal gesubsidieerde instellingen in de toekomst zal toenemen als gevolg
van de nieuwe gemeentelijke taken op het terrein van o.a. zorg en jeugdhulpverlening.




                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Het arrangement voor de aansturing van Trajekt ziet er op hoofdlijnen als volgt uit. De
gemeenteraad stelt de gewenste maatschappelijke effecten vast en het college van B&W vertaalt
deze vervolgens in beleidsdoelen en vervolgens in een opdracht aan Trajekt. Trajekt doet op basis
van deze opdracht en een financieel kader jaarlijks een aanbod aan de gemeente, waarin zij
aangeeft welke activiteiten zij gaat verrichten om bij te dragen aan realisatie van de gemeentelijke
beleidsdoelen. De activiteiten zijn voorzien van een prijskaartje. Het college, in de rol van
opdrachtgever, onderhandelt over het aanbod en sluit, na advies van de ambtelijke organisatie,
een overeenkomst af met Trajekt, geformaliseerd in een subsidiebeschikking. Jaarlijks wordt een
subsidiecontract gesloten tussen gemeente en Trajekt, ter uitvoering van de beschikking.4 In de
subsidiebeschikking worden in de vorm van subsidievoorwaarden ook de afspraken vastgelegd
over de wijze waarop Trajekt verantwoording aflegt over de uitgevoerde activiteiten en
gerealiseerde resultaten. Deze verantwoording dient als basis voor de rapportages die via het
college aan de raad worden voorgelegd, zoals de gemeentelijke jaarrekening met
programmaverantwoording. Hierin legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over
de resultaten van het beleid en (indirect) de rol die Trajekt hierbij heeft gespeeld. Dit kan voor de
raad aanleiding zijn om beleidsdoelen of financiële kaders aan te passen. Daarmee is de cirkel
rond.

Het rekenkameronderzoek richt zich op dit sturingsarrangement, met bijzondere aandacht voor de
rol van de gemeenteraad in het proces van beleidsvoorbereiding, subsidieverstrekking en
verantwoording. Het onderzoek richt zich nadrukkelijk niet op de beoordeling van de
doelmatigheid en de doeltreffendheid van de activiteiten die de stichting Trajekt in opdracht van
de gemeente Maastricht verricht. Het onderzoek is ook geen doorlichting van de organisatie of
financiële positie van Trajekt.

Het onderzoek is daarmee geen klassiek rekenkameronderzoek naar de effectiviteit van het
subsidiebeleid van de gemeente Maastricht, zoals de eerder in de inleiding genoemde onderzoeken
door provinciale en lokale rekenkamers.5 Onderzocht is daarentegen op welke manier de gemeente
Maastricht de beoogde maatschappelijke effecten probeert te verwezenlijken, in het bijzonder via
de welzijnsorganisatie Trajekt, en welke overwegingen een rol hebben gespeeld bij de vormgeving
en invulling van de bijbehorende subsidierelatie met Trajekt. De verwachting is dat deze analyse,
gerelateerd aan de inzichten die er op dit terrein elders in Nederland zijn opgedaan,




4
      Procesmatig kader voor de subsidieverlening wordt gevormd door een meerjarige raamovereenkomst
    (Raamovereenkomst gemeente Maastricht – Stichting Trajekt 2012-2015, ongedateerd).
5
    Zie voetnoot 1.




                                                 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                               Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




aanknopingspunten biedt voor concrete aanbevelingen ter verbetering van de aansturing van
professionele organisaties zoals Trajekt.

1.3       Onderzoeksvragen
De rekenkamer wil antwoord geven op de volgende centrale onderzoeksvraag:

     In hoeverre draagt het vernieuwde arrangement bij aan een goede aansturing van Trajekt door
    de gemeente Maastricht, en wordt de gemeenteraad daar op een goede manier bij betrokken?

De aansturing is onderzocht aan de hand van drie globale onderzoeksvragen:

In   hoeverre is er in de vernieuwde opzet sprake van:
1    bruikbare beleidskaders,
2    heldere opdrachtverlening en
3    adequate verantwoording?

1.4       Normenkader
In onderstaande tabellen zijn de normen opgenomen die de rekenkamer heeft gehanteerd bij het
analyseren van het arrangement dat de gemeente Maastricht voor de aansturing van Trajekt heeft
ontwikkeld. De normen zijn mede gebaseerd op eerder onderzoek van de Rekenkamer Maastricht
naar de evalueerbaarheid van beleid6 en op de eerder genoemde onderzoeken naar de effectiviteit
van welzijnsbeleid door de rekenkamers van Amsterdam en Rotterdam7.

A. Beleidskaders
Aandachtspunten bij de beoordeling van de beleidskaders zijn:
    Vraag                                          Norm
    Zijn maatschappelijke effecten goed            Formulering is duidelijk en evalueerbaar
    geformuleerd?
    Zijn maatschappelijke effecten goed            Uitwerking is samenhangend, evenwichtig en
    uitgewerkt in doelstellingen en resultaten?    eenduidig
    Zijn beleidsredeneringen goed                  Inschatting van effecten (in relatie tot inzet




6
     Rekenkamer Maastricht (2007) Evalueerbaarheid van beleidsvoorstellen.
7
     Rekenkamer Amsterdam (2006) Subsidiëring welzijnsinstellingen; Rekenkamer Amsterdam (2008)
     Vervolgonderzoek subsidiëring welzijnsinstellingen; Rekenkamer Stadsdelen Amsterdam (2012)
     Aansturing welzijnsinstellingen; Rekenkamer Rotterdam (2007) Subsidiëring van welzijnsinstellingen door
     deelgemeenten en gemeentelijke diensten in Rotterdam.




                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




 onderbouwd?                                   middelen) is duidelijk en realistisch, en de
                                               redenering kent een zekere logica
 Zijn er goede effect- en                      Indicatoren zijn op het juiste niveau gekozen
 resultaatindicatoren?                         en voldoende meetbaar
 Is het beleidskader bruikbaar?                Oordeel gemeente en instelling

B. Opdrachtverlening
Aandachtspunten bij de beoordeling van de kwaliteit van de opdrachtverlening zijn:
 Vraag                                         Norm
 Is er een (expliciete) opdracht?              Opdracht is duidelijk aanwijsbaar en expliciet
                                               genoeg geformuleerd
 Is de link tussen het beleid en de opdracht   Opdracht bevat herkenbare verwijzingen naar
 duidelijk en logisch?                         beleidsdoelstellingen en is een logische uitwerking
                                               daarvan
 Bevat opdracht goede afspraken over           Opdracht bevat duidelijke voorschriften en
 verantwoording?                               afspraken over informatie die over activiteiten en
                                               resultaten moet worden verschaft
 Is de opdrachtverlening bruikbaar?            Oordeel gemeente en instelling

C. Verantwoording
Aandachtspunten voor de beoordeling van de kwaliteit van de verantwoording zijn:
 Vraag                                         Norm
 Vindt er voortgangsoverleg plaats?            Er is inhoudelijk overleg over de voortgang met
                                               betrekking tot activiteiten en resultaten
 Kan de gemeente(raad) de resultaten           De verantwoordingsinformatie is begrijpelijk,
 goed beoordelen?                              relevant en voldoende
 Kan de gemeente(raad) de bijdrage aan         De verantwoordingsinformatie is begrijpelijk,
 maatschappelijke effecten goed                relevant en voldoende
 beoordelen?

Omdat het sturingsarrangement nog steeds in ontwikkeling is, is het nog maar de vraag of in
Maastricht kan worden voldaan aan deze normen. De rekenkamer hoopt echter dat een externe
beoordeling over het arrangement in ontwikkeling, vanuit het perspectief van bovenstaande
normen, de betrokken partijen kan helpen en inspireren bij het nader vormgeven en invullen
ervan.

1.5    Begrippenkader
Onder maatschappelijke effect wordt het uiteindelijke effect van het gemeentelijk beleid (en dus
ook de activiteiten van Trajekt) op het welzijn van haar klanten en de situatie in de maatschappij
verstaan. Beoogde maatschappelijke effecten zijn gemeentelijke ambities, die vertaald worden in




                                                 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                              Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




één of meer beleidsdoelstellingen8, waar de activiteiten van Trajekt aan moeten bijdragen. De
kunst is om doelstellingen zo SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en
Tijdgebonden) mogelijk te formuleren. Dit is van belang om als gemeente het beleid later te
kunnen evalueren en te kunnen vaststellen of de doelstellingen zijn gerealiseerd, maar ook om te
kunnen vaststellen of de activiteiten van Trajekt hebben bijgedragen aan realisatie van de
doelstellingen en de gewenste maatschappelijke effecten. Onder resultaten verstaan wij de directe
gevolgen van de activiteiten van Trajekt. Resultaten zijn aanwijsbare veranderingen die bijdragen
aan het bereiken van de doelstellingen en gewenste maatschappelijke effecten. Activiteiten zijn de
producten en diensten die Trajekt aan haar klanten levert en voor haar klanten verricht.

Gemeentelijke subsidie voor het uitvoeren van activiteiten, in dit onderzoek de subsidie aan
Trajekt, is een instrument om de beleidsdoelstellingen van de gemeente Maastricht en de
gewenste maatschappelijke effecten te realiseren. De opgave is om een relatie te leggen tussen
het beleid van de gemeente Maastricht (beleidsdoelstellingen en maatschappelijke effecten) in de
rol van opdrachtgever en de activiteiten en resultaten van de stichting Trajekt in haar rol van
uitvoerder.


1.6     Werkwijze
In 2011 heeft de rekenkamer een eerste plan van aanpak voor dit onderzoek opgesteld. Op grond
van voorbereidende gesprekken met de ambtelijke organisatie heeft de rekenkamer toen besloten
de start van het onderzoek uit te stellen, totdat er een nieuw beleidskader beschikbaar was en een
vernieuwd sturingsarrangement in de steigers stond. Dit heeft ertoe geleid dat in november 2012
een aangepast plan van aanpak is vastgesteld en aangeboden aan de gemeenteraad, het college
en de ambtelijke organisatie.

In het kader van het onderzoek zijn de relevante beleidsdocumenten en de stukken betreffende de
subsidierelatie tussen de gemeente en Trajekt bestudeerd. Daarnaast heeft de rekenkamer een
aantal gesprekken gevoerd, met ambtenaren van de gemeente Maastricht en de verantwoordelijk
wethouder, en ook met de directeur en de staf van Trajekt. Daarnaast heeft de rekenkamer in het
kader van het onderzoek gesproken met de raadscommissie Breed Welzijn. In een subsidierelatie
spelen immers meerdere partijen een rol, en een volledig beeld van de aansturing ontstaat pas als
alle betrokken partijen zijn gehoord. Tot slot is in een beknopte (deels telefonische)
consultatieronde met enkele experts gesproken over ervaringen en best practices elders in het
land. Ter voorbereiding en naar aanleiding van die gesprekken zijn diverse (landelijke en lokale)



8
    Onderscheid kan verder worden gemaakt tussen strategische en operationele doelstellingen.




                                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                       Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




onderzoeksrapporten en publicaties over recente ontwikkelingen in het welzijnsbeleid alsmede
over de effectiviteit van subsidierelaties bestudeerd. De lessen daaruit zijn met name in het
slothoofdstuk met aanbevelingen terug te vinden.

De nota van bevindingen is in september 2013 aan de gemeente en aan Trajekt voorgelegd voor
een feitencheck. Op 23 oktober 2013 is het eindrapport voor een bestuurlijke reactie aan het
college voorgelegd. Die reactie is te vinden in de bijlage van dit rapport.

1.7    Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft de rekenkamer in het kort de belangrijkste ontwikkelingen in het
welzijnsbeleid van gemeenten. In het derde hoofdstuk staat de relatie tussen de gemeente
Maastricht en Trajekt centraal. De rekenkamer gaat daarbij o.a. in op het proces dat vooraf is
gegaan aan het sturingsarrangement dat nu is afgesproken. De hoofdstukken 2 en 3 bevatten de
achtergrondinformatie op basis waarvan in hoofdstuk 4 het sturingsarrangement wordt
geanalyseerd en het oordeel van de rekenkamer vorm krijgt. Hoofdstuk 5 bevat de conclusies en
tot slot formuleert de rekenkamer in hoofdstuk 6 een aantal concrete aanbevelingen voor
verbetering en verbreding van het arrangement en de rol van de gemeenteraad. Die
aanbevelingen zijn ook op subsidierelaties met andere professionele instellingen van toepassing.




                                              13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                              Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




2       Welzijnsveld in beweging

De ontwikkelingen op welzijnsgebied van de laatste jaren zijn veelomvattend en hebben grote
gevolgen voor het lokaal bestuur. Dit hoofdstuk bevat een beknopte beschrijving van de
ontwikkelingen waarmee dit beleidsterrein de laatste jaren te maken heeft gehad.

2.1     Korte voorgeschiedenis
Gemeenten zijn sinds eind jaren 80 verantwoordelijk voor het brede pakket aan taken dat onder
welzijnswerk kan worden gerangschikt. De rol van de (lokale) overheid op dit terrein is sinds die
tijd sterk aan verandering onderhevig geweest. In de jaren tachtig ontkwamen ook de
welzijnsinstellingen niet aan de wind van privatisering en verzelfstandiging die door Nederland
waaide. Het ontstaan van verzelfstandigde organisaties leidde er toe dat in de loop van de jaren
negentig steeds meer werd nagedacht over manieren waarop gemeenten welzijnsinstellingen – en
maatschappelijke instellingen in het algemeen – moesten gaan aansturen. Het was de tijd van de
marktwerking, en in lijn daarmee werd volop nagedacht over en geëxperimenteerd met
resultaatsturing en andere vormen van een meer ‘zakelijke’ aansturing.

Vanaf 2005 werd duidelijk dat er veel ging veranderen door de aangekondigde komst van de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De invoering per 1 januari 2007 was het startpunt voor
een ingrijpende omschakeling. De wet was onderdeel van een grootscheepse herziening van het
zorgstelsel, en kwam in de plaats van de Welzijnswet, de Wet voorzieningen gehandicapten (Wvg)
en delen van de Awbz. Doordat die laatste onderdelen, met name de thuiszorg, van het rijk naar
de gemeenten werden overgeheveld, betekende de Wmo een forse groei van het gemeentelijk
takenpakket.

Voor het jaar 2015 worden er in het sociale domein opnieuw ingrijpende veranderingen voor
gemeenten voorzien. Vanaf dat jaar wordt alle ondersteuning, begeleiding en verzorging van
mensen die niet in een zorginstelling wonen (extramuraal) van de Awbz naar de Wmo
overgeheveld, en zijn gemeenten daarvoor volledig verantwoordelijk.9 De basisfilosofie van de wet
- samengevat onder de noemer ‘meedoen’ - betekende een ingrijpende omslag in het
welzijnsdenken: uitgangspunt moet zijn de eigen verantwoordelijkheid van burgers voor zichzelf en
elkaar, en de overheid komt pas in beeld als burgers het niet zelf redden. Deze decentralisatie van
taken vanaf 2015 heeft ook grote gevolgen voor de opdrachten aan en financiering van het




9
    Op het moment van afronding van dit rekenkamerrapport is het onduidelijk of dit inderdaad zo zal gaan.




                                                    14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




netwerk van professionele organisaties dat in Maastricht hun diensten in het sociale domein levert.
Trajekt maakt deel uit van dit netwerk.

Een tweede decentralisatie van taken naar gemeenten betreft de jeugdhulpverlening. Ook hier is
de verwachting dat de gemeente Maastricht nieuwe arrangementen moet gaan afsluiten met
bestaande en nieuwe aanbieders van zorg en ondersteuning. Ook in dit netwerk kan Trajekt een
rol van betekenis spelen.

2.2      Gemeenten en de aansturing van welzijnsinstellingen
Parallel aan de genoemde beleidsinhoudelijke veranderingen hebben (lokale) overheden de
afgelopen decennia op basis van nieuwe inzichten over de scheiding van beleid en uitvoering
geïnvesteerd in een meer prestatiegerichte opzet van het subsidiebeleid: de gemeente gaat over
het vaststellen van de beoogde maatschappelijke effecten (het Wat), de welzijnsinstellingen over
de invulling en uitvoering daarvan (het Hoe). Om hier invulling aan te geven is hard gewerkt aan
het smart formuleren van beleidsdoelstellingen, het vertalen daarvan in concrete producten en
diensten, het identificeren en beprijzen van de daarmee gemoeide activiteiten en de bijbehorende
verantwoordings- en rapportagemechanismen.

De ’zakelijke aansturing’ die op welzijnsgebied steeds meer gemeengoed werd, heeft onder meer
vorm gekregen in het model van de zogenaamde Beleidsgestuurde Contractfinanciering (BCF).
Binnen BCF worden zeven stappen onderscheiden, die grotendeels overeen komen met de stappen
die de Algemene wet bestuursrecht (Awb) voorschrijft in het subsidieproces. Het traject start met
het opstellen van doelstellingen door de gemeente en het op basis hiervan formuleren van
opdrachten. Vervolgens kunnen één of meer maatschappelijke organisaties offertes uitbrengen,
die door de gemeente worden beoordeeld. Dit kan leiden tot een subsidiebeschikking met concrete
prestatie-indicatoren, die bij de definitieve subsidievaststelling worden geëvalueerd. Hoewel niet
alle (lokale) overheden expliciet gekozen hebben voor dit model, is de aansturing van het
welzijnswerk door gemeenten hier wel duidelijk op geïnspireerd. Zo ook in Maastricht.
Diverse rekenkameronderzoeken naar subsidiebeleid10 leggen problemen bloot in het proces van
subsidieverstrekking, en leiden tot de conclusie dat aan de basisvoorwaarden voor een
verzakelijkte subsidierelatie, zoals een bruikbaar beleidskader en een heldere opdrachtformulering,
veelal niet wordt voldaan. Beleidskaders van gemeenten blijken onvoldoende geschikt als basis
voor aansturing van de welzijnsorganisatie. De uitwerking van het beleid in de
programmabegroting is vaak onoverzichtelijk, en de beoogde maatschappelijke effecten worden



10
     Zie voor voorbeelden voetnoot 7.




                                                15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




vaak niet expliciet geformuleerd. De samenhang tussen maatschappelijke effecten en
programmadoelen wordt zelden expliciet aangegeven, zodat onduidelijk is hoe een programmadoel
bij moet dragen aan een beoogd effect. De tussenstap om programmadoelen uit te werken in te
bereiken resultaten ontbreekt bij veel gemeenten. Hiermee wordt een stap overgeslagen die
essentieel is voor de inhoudelijke samenhang van de beleidskaders.

Verder blijkt het voor gemeenten lastig om de politieke keuzes te operationaliseren en te
onderbouwen. Aan de andere kant vinden professionals in het welzijnswerk dat ze over het
algemeen te weinig inbreng hebben in de beleidskaders. Het blijkt lastig om vast te stellen wat
een opdracht moet inhouden. Moeten er afspraken worden gemaakt over activiteiten, resultaten of
kwaliteit van het werk? Ambtenaren erkennen dat instellingen vaak zelf beter weten wat er moet
gebeuren. Instellingen hebben behoefte aan helderheid en eenduidigheid van de kant van de
gemeente, maar willen ook voldoende ruimte om als professionele organisaties een eigen
afweging te kunnen maken. Uit de onderzoeken komt naar voren dat een duidelijke en expliciete
opdracht van gemeenten aan instellingen in veel gevallen ontbreekt.

Gemeenten en instellingen, zo blijkt uit het onderzoek, denken nogal eens verschillend over de
wijze waarop de verantwoording verloopt of zou moeten verlopen. Instellingen vinden dat de
verantwoording teveel tijd en werk kost en het teveel draait om de kwartaal- en halfjaarcijfers.
Van de kant van de gemeente daarentegen leidt met name de behoefte van de politiek om een
oordeel te vormen over de besteding van de subsidies tot een groeiende vraag naar informatie.
Ambtenaren willen op alle mogelijke vragen vanuit de politiek voorbereid zijn en vragen
instellingen daarom veel meer gegevens dan aanvankelijk afgesproken en dan nodig is om de
resultaten van de instelling te beoordelen. Dit leidt tot irritatie bij de instellingen. Instellingen
hebben grip op hun eigen kwaliteiten, maar niet altijd op resultaten en zeker niet op de beoogde
maatschappelijke effecten. Instellingen staan open voor (extern) effectonderzoek om helder te
krijgen welke welzijnsprogramma’s bijdragen aan de boogde maatschappelijke effecten.




                                                 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                               Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




3        De relatie tussen de gemeente en Trajekt

In het vorige hoofdstuk werd kort geschetst hoe het lokaal bestuur in de afgelopen decennia de
verantwoordelijkheid voor het welzijnsbeleid heeft overgenomen van de rijksoverheid, en op welke
manier gemeenten tot op heden hebben getracht de professionele welzijnsinstellingen aan te
sturen. De relatie van de gemeente Maastricht en de welzijnsorganisatie Trajekt lijkt in zekere zin
op die van talrijke andere gemeenten in Nederland met de lokale welzijnsinstelling(en).

3.1      Korte voorgeschiedenis
In 1987, in hetzelfde jaar dat de nieuwe Welzijnswet gemeenten voor het welzijnsbeleid
verantwoordelijk maakt, ontstaat de Stichting Trajekt vanuit een fusie van vijf Maastrichtse
welzijnsorganisaties.11 In de daaropvolgende jaren wordt ook in Maastricht nagedacht over een
meer zakelijke manier van aansturing van Trajekt. De gemeente wil niet langer de organisatie
financieren maar de producten en zoekt daarbij naar manieren om meer greep te krijgen op de
activiteiten van Trajekt. Dat leidt er bijvoorbeeld toe dat de Stichting Trajekt eind jaren negentig
haar dienstverlening in de vorm van een omvangrijk producten- en activiteitenboek gaat
formuleren, en dat de gemeente de subsidierelatie met Trajekt op basis van productfinanciering
gaat inrichten. Het is, net als elders in Nederland, een lastig en moeizaam proces: op het terrein
van welzijnswerk is de relatie tussen concrete activiteiten c.q. producten en maatschappelijke
effecten nu eenmaal lastig te leggen of te bewijzen.

De komst van de Wmo in 2007 betekent voor Maastricht, net als voor andere gemeenten, een
grote omschakeling. In de eerste beleidsperiode, die tot en met 2011 duurt, is de aandacht van
bestuur en politiek vooral gericht op de invulling en uitvoering van de nieuwe taken die met de
Wmo naar de gemeente toe zijn gekomen. De inzet is er vooral op gericht het niveau van de
individuele voorzieningen (huishoudelijke hulp en vervoers- en woningvoorzieningen) op peil te
houden en nieuwe samenwerkingsvormen te ontwikkelen. De belangrijke taken op het gebied van
welzijnsbeleid krijgen in deze jaren veel minder aandacht. In 2010 begint de gemeente met de
voorbereiding voor de nieuwe beleidsperiode, in nauwe samenspraak met de andere Heuvelland-
gemeenten, en vooral met instellingen, middenveld en burgers. Daarin zal meer nadruk moeten
liggen op de eigen verantwoordelijkheid van burgers, en het einddoel van zelfredzame burgers die
zoveel mogelijk kunnen participeren.




11
     Vanaf 2000 verbreedt de Stichting Trajekt haar werkveld ook naar het Heuvelland.




                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                        Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




3.2      Recente ontwikkelingen
In 2010 en 2011, als de gemeente werkt aan de voorbereidingen van de nieuwe Wmo-
beleidsperiode (vanaf 2012), worden de gevolgen van de financiële crisis ook voor gemeenten
steeds meer voelbaar. De Kaderbrief 2011 van de gemeente Maastricht staat volledig in het teken
van het maken van keuzes en de bijbehorende bezuinigingstaakstelling, die met name het gevolg
is van de forse bezuinigingen op de van rijkswege ter beschikbaar gestelde middelen. Bij de
behandeling van de Kaderbrief in juni 2011 besluit de Maastrichtse gemeenteraad op voorstel van
het college12 tot een ‘Innovatieopdracht Welzijn en Zorg’, een aanzienlijke bezuiniging op het
gebied van welzijn en zorg van ruim € 2,5 miljoen. Een belangrijk deel daarvan, namelijk € 1,1
miljoen, landt bij de Stichting Trajekt. In de begeleidende tekst wordt de bezuinigingsopdracht
ingebed in een betoog over de transformatie van ‘zorgen voor/overnemen van’ naar ‘het
zelfredzaam maken van’, oftewel van de ‘verzorgingsstaat’ naar de ‘participatiemaatschappij’. De
tekst laat goed zien hoe in deze periode de forse bezuinigingsslag parallel loopt aan en verweven
is met de beleidsinhoudelijke veranderingen in het sociale domein.

Nieuw WMO-beleid: WMO Nota 2012-2015 ‘Meer voor elkaar’ (december 2011)
Enkele maanden later, in september 2011, stelt het college de nieuwe Wmo-beleidsnota 2012-
2015 vast, getiteld ‘Meer voor elkaar’. De nota bevat het nieuwe gemeentelijke Wmo-beleid en
gezondheidsbeleid voor de periode 2012-2015. Met de nota voldoet de gemeente aan de in de
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Wet publieke gezondheid (Wpg) opgenomen
wettelijke taak om elke vier jaar nieuw beleid te formuleren.

In de nota zijn de uitgangspunten van de Stadsvisie 2030 in algemene zin als volgt vertaald:
 bevorderen van de eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid, vanuit eigen regie en naar
    ieders mogelijkheden,
 mensen indien nodig ondersteunen in hun bijdrage aan de samenleving,
 mensen toerusten om maatschappelijk te participeren.

In de Wmo-nota is vastgesteld dat daarvoor in de uitvoering een omslag moet worden gemaakt
van een zorggerichte benadering naar een preventieve en contextgebonden aanpak waarin de
eigen inzet en mogelijkheden van burgers voor zichzelf en voor elkaar worden benut. Uitgangspunt
is steeds het aanspreken op de eigen en collectieve kracht, gebaseerd op het principe van wat
mensen (nog) kunnen en wat men samen kan.




12
     Kaderbrief 2011, juni 2011.




                                               18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Na een inspraakperiode stelt de Maastrichtse gemeenteraad de nota definitief vast op 20
december 2011. Tijdens het debat in de raad is duidelijk dat alle partijen doordrongen zijn van de
noodzaak dat mensen in de toekomst meer voor zichzelf en elkaar zullen moeten gaan zorgen, en
dat de overheid en de professionals in een aantal opzichten een stap terug zullen moeten doen.
De forse bezuinigingen die de rijksoverheid de gemeenten heeft opgelegd dragen bij aan dat
besef, ook al is er bij een aantal partijen duidelijk bezorgdheid over de gevolgen van de nieuwe
uitgangspunten voor met name ouderen en hulpbehoevenden.

Transformatie welzijnswerk (september 2012)
De voorbereidingen voor de nieuwe Wmo-beleidsperiode en de bezuinigingen die de
Innovatieopdracht Zorg en Welzijn uit 2011 met zich mee brengen, leiden in 2012 tot intensief
overleg tussen gemeente en Trajekt. Vanaf begin 2012 tot in de zomer vinden diverse
gespreksrondes plaats waarin gesproken wordt over de vraag hoe de bezuinigingen moeten
worden ingevuld. Tegelijkertijd moet de omslag waarover in de Wmo-nota wordt gerept nu in de
praktijk worden gebracht. Dit betekent niet alleen een nieuwe werkwijze voor de professionals van
de stichting Trajekt, die burgers veel meer dan voorheen moeten aanspreken op hun
verantwoordelijkheid voor zichzelf en elkaar, maar ook een andere relatie tussen de gemeente als
opdrachtgever en Trajekt als professionele uitvoerder. Er moet op onderdelen een nieuw
arrangement tot stand worden gebracht. In de gesprekken lopen deze twee lijnen - die van de
bezuinigingen en die van de nieuwe manier van werken - noodgedwongen door elkaar. In zekere
zin versterken ze elkaar ook: de forse bezuinigingen maken een nieuwe werkwijze eigenlijk
noodzakelijk, en het maken van nieuwe afspraken over werkwijze en financiën is een goede
gelegenheid ook het sturingsarrangement opnieuw vorm te geven. In de ‘Notitie Transformatie
Welzijnswerk Trajekt’ van september 2012 wordt het resultaat van dit overleg vastgelegd.

In de notitie verwoordt de gemeente wat het nieuwe Wmo-beleid en de Innovatieopdracht Zorg en
Welzijn voor gevolgen hebben voor de opdracht aan Trajekt. In de notitie wordt in Deel I kort de
(beleids)context geschetst, en vervolgens wordt in Deel II de herijkte opdrachtformulering aan
Trajekt voor elk van de vijf hoofdthema’s c.q. –doelen geschetst. Deze opdrachtformuleringen
bevatten per thema meerdere beoogde maatschappelijke effecten (tussen de vier en tien per
thema). Ook wordt aangegeven hoeveel budget per thema beschikbaar is, inclusief de
veranderingen in het budget ten opzichte van de oude situatie.

De Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt wordt in september 2012 na meerdere rondes van
overleg met en consultatie van directie en medewerkers van Trajekt door het college vastgesteld
en vervolgens ter kennisgeving aan de raad toegezonden. In de toelichtende raadsinformatiebrief
staat: “Trajekt gaat nu de komende maanden aan de hand van de vernieuwde opdracht haar
dienstverlening en producten innoveren en opnieuw vormgeven. Daarbij wordt tevens de
taakstelling meegenomen om tot de bezuiniging van de genoemde € 1,1 miljoen te komen”.



                                               19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                        Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Actuele situatie (september 2013)
In september 2012 is Trajekt aan de slag gegaan met de herijkte opdrachtformulering. Trajekt
heeft in de vorm van een offerte aangegeven hoe zij de herijkte opdracht wil gaan invullen. Per
thema is de ‘inzet’ van Trajekt gespecificeerd, en worden indicatoren benoemd aan de hand
waarvan de activiteiten en resultaten van Trajekt kunnen worden gevolgd (gemonitord). In de
maanden februari en maart 2013 heeft overleg plaatsgevonden tussen de gemeente en Trajekt
over een concept-offerte. In april 2013 is de opdracht aan Trajekt vastgesteld, geformaliseerd in
de vorm van een beschikking waarin Trajekt subsidie krijgt toegekend voor het jaar 2013 op grond
van de offerte. Eind september 2013 zal Trajekt een uitgebreide voortgangsrapportage aan de
gemeente voorleggen. Deze kon in het onderzoek niet meer worden meegenomen.




                                               20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                   Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




4        Het huidige sturingsarrangement van gemeente en Trajekt

In dit hoofdstuk richt de rekenkamer zich op de huidige subsidie- en sturingsrelatie tussen de
gemeente Maastricht en Trajekt. Eerst wordt het sturingsarrangement en de onderliggende
filosofie kort beschreven (par. 4.1). Vervolgens wordt beschreven hoe dit arrangement tot op
heden invulling heeft gekregen in de praktijk (par. 4.2). In de daaropvolgende paragraaf (4.3)
wordt het arrangement aan de eerder geformuleerde normen getoetst. In de slotparagraaf (4.4)
wordt aandacht besteed aan de rol van de gemeenteraad binnen het sturingsarrangement.

4.1      Het arrangement op hoofdlijnen
In de Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt van september 2012 wordt, zoals beschreven in
het vorige hoofdstuk, een nieuwe sturingsrelatie tussen gemeente en professionele instellingen
zoals Trajekt aangekondigd. In de tekst staat dit vrij abstract geformuleerd: “Voor de gemeente
leidt de kanteling tot een andere invulling van haar regietaak. Deze wijziging zal ook andere
sturingsmechanismen met zich meebrengen. Zo zal ze minder sturen op inhoudelijk en individueel
niveau, maar juist meer op systeemniveau (niet ‘zorgen voor’ maar ‘zorgen dat’!). Er zal een
verschuiving plaatsvinden van sturen op organisaties naar sturen op netwerken. Waarbij de
activiteiten en resultaten van de organisaties worden bekeken vanuit het functioneren van de
organisaties binnen de netwerken. Er zal meer sturing plaatsvinden op de kwaliteit van netwerken
en ook de bekostigingssystematiek zal hierop worden aangepast”.13 De rekenkamer constateert dat
het fenomeen sturen op netwerken nieuw is en de betekenis hiervan voor de positie en werkwijze
van de gemeente nog lang niet duidelijk is. Maastricht staat hierin niet alleen. Alle gemeenten zijn,
anticiperend op de decentralisatie van belangrijke taken, bezig met een zoektocht naar een
optimale aansturing van professionele instellingen in het steeds complexer wordende sociale
domein.

Door middel van documenten en gesprekken heeft de rekenkamer zich een beeld gevormd van de
sturingsrelatie en de achterliggende filosofie. We spreken in dit hoofdstuk over een
sturingsarrangement: de set afspraken tussen gemeente en instelling bedoeld om door aansturing
van de instelling gemeentelijke beleidsdoelen te halen. In het vernieuwde arrangement zijn de
verantwoordelijkheden strikt gescheiden: niet alleen tussen gemeente en professionele instelling,
maar ook binnen de gemeente tussen college en raad. Deze laatste scheiding is eerder al ingezet
met de invoering van het dualisme tien jaar geleden.




13
     Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt (2012), pp. 3-4.




                                                       21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Op het hoogste abstractieniveau worden de te bereiken (maatschappelijke) effecten en de
doelstellingen van het beleid geformuleerd en vastgesteld. Daarover besluit de gemeenteraad, op
voorstel van het college. De instelling is verantwoordelijk voor de uitvoering van activiteiten en het
bereiken van resultaten die bijdragen aan het behalen van de door de gemeente geformuleerde
doelstellingen en effecten. De afspraken hierover worden door het college met Trajekt gemaakt. In
onderstaand schema is deze relatie weergegeven:




                                1.   beoogde maatschappelijke
                                     effecten van de gemeente
                                                                          mate waarin gerealiseerde
                                                                          doelstellingen hebben
                                2.   doelstellingen van de                bijgedragen aan het effect
                                     gemeente


                                3    afgesproken resultaten
                                     met de instelling


                                4.   activiteiten van de
                                     instelling


   mate waarin                  5.   gerealiseerde resultaten
   gerealiseerde resultaten          van de instelling
   hebben bijgedragen aan
   de doelstellingen

Figuur 1 Sturingsarrangement schematisch weergegeven


Bij het beoordelen van de doeltreffendheid van Trajekt door de gemeente is de centrale vraag:
hebben de gesubsidieerde activiteiten van Trajekt en de resultaten die worden bereikt,
bijgedragen aan de door de gemeente gewenste effecten? Wanneer er een directe relatie is tussen
de vooraf geformuleerde maatschappelijke effecten, de doelstellingen en resultaten en de
daarvoor uitgevoerde activiteiten en de daaraan gekoppelde resultaten (achteraf behaald), hebben
betrokken partijen hun rol optimaal ingevuld. In dat geval is sprake van een doeltreffend beleid en
een doeltreffende aansturing door de gemeente Maastricht van Trajekt.

Meer concreet ziet het huidige sturingsarrangement er als volgt uit. De gemeenteraad stelt de
gewenste maatschappelijke effecten vast en het college van B&W vertaalt deze vervolgens in
beleidsdoelen en vervolgens in een opdracht aan Trajekt. Trajekt doet op basis van deze opdracht
en een financieel kader jaarlijks een aanbod aan de gemeente (offerte), waarin zij aangeeft welke
activiteiten zij gaat verrichten om bij te dragen aan realisatie van de gemeentelijke beleidsdoelen.
De activiteiten zijn voorzien van een prijskaartje. Het college, in de rol van opdrachtgever,



                                                     22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




onderhandelt over het aanbod en sluit, na advies van de ambtelijke organisatie, een overeenkomst
af met Trajekt, geformaliseerd in een subsidiebeschikking. Jaarlijks wordt een subsidiecontract
gesloten tussen gemeente en Trajekt, ter uitvoering van de beschikking. Procesmatig kader voor
de subsidieverlening wordt gevormd door een meerjarige raamovereenkomst. 14 In de
subsidiebeschikking worden in de vorm van subsidievoorwaarden ook de afspraken vastgelegd
over de wijze waarop Trajekt verantwoording aflegt over de gerealiseerde resultaten. Deze
verantwoording dient als basis voor de rapportages die via het college aan de raad worden
voorgelegd, zoals de gemeentelijke jaarrekening met programmaverantwoording. Hierin legt het
college aan de gemeenteraad verantwoording af over de resultaten van het beleid en (indirect) de
rol die Trajekt hierbij heeft gespeeld. Dit kan voor de raad aanleiding zijn om beleidsdoelen of
financiële kaders aan te passen.

4.2      Het arrangement in de praktijk
In deze paragraaf beschrijft de rekenkamer hoe het arrangement in de praktijk tot nu toe vorm
heeft gekregen. Daarbij past de kanttekening dat het vernieuwde arrangement nog in ontwikkeling
is. Niettemin is te zien hoe de verschillende niveaus uit Figuur 1 in de praktijk zijn ingevuld.

Niveau 1         Beoogde maatschappelijke effecten: gemeentelijk beleid en programmabegroting15
Het gemeentelijk beleid waar de opdrachtverlening aan Trajekt uit voortvloeit, kan worden
gevonden in de Maastrichtse Wmo-nota en de programmabegroting16. De Wmo-nota 2012-2015,
getiteld ‘Meer voor elkaar’17, beschrijft zeven thema’s waarop het Wmo-beleid zich richt. Voor het
professionele welzijnswerk uitgevoerd door Trajekt zijn met name de thema’s 1 t/m 5 relevant.18




14
     Raamovereenkomst gemeente Maastricht – Stichting Trajekt 2012-2015 (ongedateerd).
15
     Ten behoeve van de analyse is tijdens het onderzoek gekeken naar de meest recente beschikbare
     Programmabegroting, namelijk die voor 2013.
16
     In de Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt uit 2012 staat dit als volgt geformuleerd (op p.6): “De
     vraagstelling aan Trajekt koppelen wij aan de opbouw van de (Wmo-)beleidsnota Meer voor Elkaar en
     onze gemeentelijke programmabegroting en de hierin geformuleerde beleidsdoelen en beleidsprestaties”.
     In een reactie op de concept-rapportage voegt de gemeente hieraan toe dat er beleidsnota’s en
     uitvoeringsplannen zijn op veel terreinen die een verdere invulling geven van de Wmo-nota en die mede
     als basis dienen voor de opdrachtverlening aan Trajekt.
17
     December 2011.
18
     Thema 6 betreft maatschappelijke opvang, en thema 7 de individuele voorzieningen (zoals hulp bij het
     huishouden).




                                                      23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                             Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




De Wmo-nota formuleert per thema waar de gemeente naartoe wil. Beoogde maatschappelijke
effecten zijn niet expliciet geformuleerd, maar kunnen uit de tekst worden afgeleid. Hieronder
worden deze beknopt samengevat19:

A. Ontmoeting en participatie: mondige en actieve burgers die in staat zijn te participeren en
   daarvoor ook de ruimte krijgen, die zelfredzaam zijn en bereid zijn te investeren in de
   leefbaarheid en veiligheid. Zelfstandige en zelfsturende buurten, waarin burgers actief zijn en
   zelf vorm geven aan de activiteiten in hun buurt die de leefbaarheid en sociale samenhang
   bevorderen, maar waarin ook kwetsbare burgers zich veilig en geborgen voelen doordat er
   voldoende sociale netwerken en steunstructuren zijn waarop zij kunnen terugvallen.

     In de Programmabegroting 2013 worden daar de volgende algemene (dus niet specifiek op
     Trajekt gerichte) doelstellingen aan gekoppeld:
      Verbeteren van de leefbaarheid in de buurt door participatie
      Verbeteren van de sociale netwerken rond inwoners in kwetsbare posities
      Stimuleren jongerenparticipatie
      Verbeteren bewustwording gezondheid en leefbaarheid
      Verbeteren integratie en participatie
      Stimuleren initiatieven maatschappelijke participatie.

B. Informatie en advies: goede en betrouwbare informatie, adviezen en ondersteuning van
   burgers bij het kunnen formuleren van de wensen en mogelijkheden, om mensen meer vanuit
   hun eigen kracht te laten functioneren.

     In de Programmabegroting 2013 worden daar de volgende (hoofd)doelstellingen aan
     gekoppeld:
      Burgers wegwijs maken op alle leefgebieden
      Tegengaan en voorkomen van discriminatie.

C. Vrijwilligersondersteuning en informele zorg: adequate ondersteuning van actief burgerschap,
   en stimuleren, activeren en ondersteunen van het sociale netwerk en de rol van het
   maatschappelijk middenveld van vrijwilligers en mantelzorgers.

     In de Programmabegroting 2013 worden daar de volgende doelstellingen aan gekoppeld:
      Realisatie vrijwilligersdag 2013




19
     Het betreft dus geen (complete) letterlijke citaten.




                                                        24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                   Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




         Continuering dienstverlening Expertisecentrum Maatschappelijke Stages (‘Stagebureau’)
         Stimuleren en ondersteunen vrijwilligerswerk
         Versterken mantelzorg
         Versterken informele zorg.

D. Opvoeding en ontwikkeling: het versterken en ondersteunen van de eigen kracht van burgers
   (opvoeders, gezinnen) en de sociale netwerken. Het versterken van het
   verantwoordelijkheidsgevoel van jongeren voor elkaar en hun omgeving.

     In   de Programmabegroting 2013 worden daar de volgende doelstellingen aan gekoppeld:
          Hulp aan opvoeders via Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG)
          Realiseren van de zorgfuncties
          Realiseren van de voorschoolse logopedie 0-4 jaar
          Verstrekken sociaal-medisch geïndiceerde tegemoetkomingen kinderopvang
          Uitvoeren peuterspeelzaalwerk
          Harmonisatie peuterspeelzaalwerk – kinderopvang
          Voorbereiding van en lobby aangaande (mogelijke) decentralisatie Jeugdzorg.

E. Gezondheidszorg: het verminderen van de gezondheidsverschillen tussen buurten, in
   samenhang met leefbaarheid.

     In de Programmabegroting 2013 worden daar de volgende doelstellingen aan gekoppeld:
      Uitvoeren vier-jarenbeleid gezondheidszorg (focus op lage sociaal-economische status
         stadsdelen noordoost en noordwest)
      Uitvoeren jaarschijf 2013 regionaal en lokaal jeugdgezondheidsbeleid
      Uitvoeren ouderengezondheidszorg
      Verbetering inpassing algemeen maatschappelijk werk.

Niveau 2          Doelstellingen voor Trajekt: Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt (2012)
In de Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt (2012) wordt de herijkte opdrachtformulering aan
Trajekt voor elk van de vijf (voor Trajekt relevante) hoofdthema’s uit de Wmo-nota
geformuleerd.20 De Opdrachtformulering, die betrekking heeft op het jaar 2013, bevat per thema
meerdere doelstellingen. In de bijlage van dit rapport is de volledige Opdrachtformulering, dus
inclusief alle doelstellingen, terug te vinden. Hieronder wordt voor elk van de vijf hoofdthema’s
een of twee voorbeelden uit de Opdrachtformulering gegeven.




20
     Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt (2012), Deel II.




                                                        25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                           Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




A. Maatschappelijke participatie
   Nummer 5 van de Opdrachtformulering luidt: ‘Burgers zijn sociaal-maatschappelijk actief in het
   collectieve belang en zijn daar tevreden over.’
   Nummer 10 van de Opdrachtformulering luidt: ‘Jongeren wordt de hand gereikt. Er ontstaan
   win-winsituaties. Er worden gezamenlijke activiteiten georganiseerd tussen jong en oud door
   doelgerichte inzet van projecten ('senior meets talent'/'dialoog in de wijk') en in samenwerking
   met andere organisaties zoals bijv. de Jongerenraad Maastricht’.

B. Informatie en advies
   Nummer 1 van de Opdrachtformulering luidt: ‘Informatie omtrent Trajekt en haar activiteiten is
   breed toegankelijk voor alle burgers o.a. door middel van de sociale kaart, verwijsindex,
   website etc.’.

C. Ondersteuning vrijwilligers en informele zorg
   Nummer 1 van de Opdrachtformulering luidt: ‘Trajekt heeft een kennis-/databank ontwikkeld
   en in gebruik gesteld waar vraag en aanbod van/naar (potentiële) vrijwilligers gematchd wordt.
   Deze databank bestrijkt het volledige maatschappelijke veld (welzijn, sport, cultuur, etc.).’

D. Opvoeding en ontwikkeling
   Nummer 1 van de Opdrachtformulering luidt: ‘Versterk door je inzet de competenties van
   ouders/opvoeders voor de opvoeding van hun kinderen en heb daarbij oog voor een
   doorgaande lijn van talentontwikkeling.’

E. Gezondheidszorg
   Nummer 1 van de Opdrachtformulering luidt: ‘De zelfredzaamheid van de cliënt is vergroot,
   door het versterken van de eigen kracht en competenties van de cliënt en door middel van
   materiële, immateriële, psychosociale hulpverlening. Er wordt toegeleid naar duurzame
   uitstroom dan wel naar speciale en geïndiceerde zorg.

Niveau 3        Afgesproken resultaten met de instelling
In februari en maart 2013 vindt overleg plaats tussen Trajekt en de gemeente over de door
Trajekt opgestelde concept-offerte. In april 2013 stemt de gemeente Maastricht in met de door
Trajekt uitgebrachte definitieve offerte voor het jaar 2013.21 In de offerte geeft Trajekt aan wat zij



21
     In de eerste maanden van 2013 is met een voorschot gewerkt, om de werkzaamheden gewoon door te
     laten gaan.




                                                 26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




in 2013 gaat doen om de herijkte opdracht in te vullen. Op basis hiervan wordt de subsidie voor
2013 verstrekt en moet achteraf verantwoording aan de gemeente worden afgelegd.

Voor elk van de vijf eerdergenoemde hoofdthema’s is in de offerte beknopt aangegeven wat
Trajekt in algemene zin gaat doen (‘basisinzet’), en wat de specifieke aandachtspunten voor 2013
zijn. De algemene punten lijken soms een samenvatting en soms een selectie van de
doelstellingen in de Opdrachtformulering. De specifieke aandachtspunten voor 2013 zijn soms heel
concreet, en soms heel abstract. Er is sprake van aanzienlijke overlap tussen de doelstellingen uit
de Opdrachtformulering en het aanbod in de offerte, maar niet alle doelstellingen uit de
Opdrachtformulering komen terug in de offerte. Niet duidelijk is of dat komt omdat sommige
doelstellingen door andere instellingen of organisaties dan Trajekt worden uitgevoerd, of omdat
Trajekt, al dan niet met instemming van de gemeente, deze niet zal uitvoeren of doorschuift naar
de jaren na 2013. De bijlage van de offerte bevat een financiële paragraaf, die per thema de inzet
in uren en in financiële middelen weergeeft.
Daarnaast wordt in de bijlage van de offerte per thema een lijst met mogelijke indicatoren (of
aanzetten daartoe) gepresenteerd, met suggesties hoe (en met welke concrete instrumenten)
deze kunnen worden gemonitord. Voor sommige thema’s zijn er geen meet- of
monitoringsinstrumenten voorhanden. De voorgestelde indicatoren betreffen met name de
voorziene output: het aantal ondersteunde bewonersinitiatieven, het aantal actieve vrijwilligers,
het aantal georganiseerde bijeenkomsten, etc. Goede indicatoren voor het vaststellen van de mate
waarin doelstellingen en beoogde maatschappelijke effecten worden bereikt, zijn er nauwelijks.
Voor een aantal thema’s wordt als indicator de ‘voorziene baat’ genoemd (voor de jeugdigen, voor
de opvoeders, etc.), maar meet- of monitoringsinstrumenten worden daarbij niet genoemd.

Niveau 4      Activiteiten van de instelling
Van de gerealiseerde activiteiten is nog geen definitief beeld te geven. Wel is het zo dat Trajekt
jaarlijks activiteitenplannen op gebiedsniveau (gebiedsplannen) maakt, die met de stakeholders,
waaronder de gemeente, worden besproken. In juni 2013 is een eerste rapportage van Trajekt
aan de gemeente afgeleverd, d.w.z. de eerste sinds de nieuwe opdrachtverlening van najaar 2012.
Het betreft een productierapportage over het eerste kwartaal van 2013. Uit de rapportage blijkt in
algemene zin dat het proces van kanteling of transitie voor de vrijwilligers en buurtbewoners waar
Trajekt mee werkt niet vanzelf gaat. De verandering van rollen – vrijwilligers en burgers die zelf
meer initiatief moeten nemen en de Trajekt-medewerkers die zich voornamelijk ondersteunend
moeten opstellen – is een moeizaam proces en lijkt veel tijd en moeite te gaan kosten.

Meer concreet wordt in de rapportage ingegaan op de daadwerkelijk gerealiseerde inzet (in uren
en geld), afgezet tegen de geplande uren, en worden per hoofdthema de belangrijkste activiteiten
en ontwikkelingen (problemen) geschetst. Deze schets betreft met name input en output (hoeveel
mensen en middelen zijn er ingezet, wat is er ondernomen in termen van activiteiten), en geeft



                                                27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                           Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




nauwelijks zicht op resultaten, laat staan de realisatie van beoogde effecten. In de tweede,
uitgebreidere rapportage over de eerste acht maanden van 2013, die eind september wordt
opgeleverd, zal naar verwachting meer op niveau van indicatoren worden gerapporteerd.

Niveau 5      Gerealiseerde resultaten van de instelling
Van de resultaten is nog geen definitief beeld te geven. Zie wat hierboven onder Niveau 4 wordt
gesteld.

4.3    Het arrangement beoordeeld
In deze paragraaf wordt het sturingsarrangement getoetst aan de eerder in de Inleiding
geformuleerde normen. De normen zijn op drie niveaus geformuleerd:
1. De beleidskaders
2. De opdrachtformulering
3. De verantwoording


4.3.1 De beleidskaders beoordeeld
In de Inleiding werden voor de beoordeling van de beleidskaders de volgende aandachtspunten
vastgesteld:

 Vraag                                        Norm
 1.   Zijn maatschappelijke effecten goed     Formulering is duidelijk en evalueerbaar
      geformuleerd?

 2.   Zijn maatschappelijke effecten goed     Uitwerking is samenhangend, evenwichtig en
      uitgewerkt in doelstellingen en         eenduidig
      resultaten?

 3.   Zijn beleidsredeneringen goed           Inschattingen van effecten (in relatie tot inzet
      onderbouwd?                             middelen) is duidelijk, en de redenering kent een
                                              zekere logica
 4.   Zijn er goede effect- en                Indicatoren zijn op het juiste niveau gekozen en
      resultaatindicatoren?                   voldoende meetbaar

 5.   Is het beleidskader bruikbaar?          Oordeel gemeente en instelling


Ad. 1
Uit de Wmo-nota en de Programmabegroting kunnen, zo blijkt uit de voorgaande paragraaf,
beoogde maatschappelijke effecten worden afgeleid. Voor het ene thema is dat makkelijker dan
voor het andere. Zo moet er soms in de tekst het e.e.a. bij elkaar worden gezocht. In de Wmo-




                                                28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                 Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




nota voor thema 1 ‘Ontmoeting en participatie’ is sprake van burgers die ‘in staat zijn om te
participeren’, activiteiten te ondernemen ‘die de leefbaarheid en de sociale samenhang
bevorderen’ en zich ‘veilig en geborgen voelen’. Dat biedt vooralsnog weinig houvast. Uit de
Bijlage ‘Prestatievelden en doelen’ blijkt dat maatschappelijke participatie onder meer betekent dat
burgers bereid zijn tot mantelzorg, verenigingswerk en vrijwilligerswerk. Dat schept enige
duidelijkheid en maakt het mogelijk dit aspect op een later moment te evalueren.

Ad. 2
De uitwerking van de beoogde maatschappelijke effecten in doelstellingen en door Trajekt te
leveren resultaten in de Programmabegroting en in de opdrachtformulering22 is van wisselende
kwaliteit, zo blijkt uit een nadere bestudering. Doelstellingen en resultaten zijn niet goed van
elkaar te onderscheiden. Samenhang kan meestal wel worden vastgesteld, maar de eenduidigheid
en evenwichtigheid ontbreekt veelal. Een voorbeeld van onevenwichtigheid is te vinden bij thema
3, dat zich richt op vrijwilligersondersteuning. De uitwerking richt zich met name op het stimuleren
van mensen om vrijwilligerswerk of informele zorg op zich te nemen, maar de daadwerkelijke
ondersteuning van vrijwilligers is nauwelijks terug te vinden. De Programmabegroting noemt bij
thema 3 de doelstelling van het versterken van de mantelzorg en de informele zorg, zonder nadere
aanwijzingen. In de opdrachtverlening aan Trajekt wordt vervolgens alleen gerept over een
kennisbank waar vraag en aanbod elkaar vinden, maar dat dekt slechts een klein deel van die
doelstelling. Ook qua eenduidigheid is er nog wel wat te winnen. Dat betekent niet dat de
gemeente Trajekt op het niveau van resultaten en activiteiten moet gaan sturen, maar wel dat
duidelijk moet zijn wat het beoogde resultaat is. Onder hetzelfde thema 3 wordt in de opdracht
van Trajekt bijvoorbeeld het volgende gevraagd: Trajekt stimuleert krachtige burgers uit de hele
stad tot het verrichten van actief burgerschap. Dit is onvoldoende geoperationaliseerd (wat is
actief burgerschap?) en biedt Trajekt weinig houvast, en maakt verantwoording achteraf feitelijk
onmogelijk.

Ad. 3
Vastgesteld moet worden dat de onderbouwing van de relatie tussen doelen en effecten en de
relatie tussen ingezette middelen en effecten grotendeels ontbreekt in de beleidsdocumenten. Een
stad met actieve en zelfredzame burgers is het beoogde effect, maar wat kan je daar als
gemeente en maatschappelijke organisaties in 4 jaar tijd aan doen (en wat niet)? Wat werkt, en
wat werkt niet? Hoeveel middelen en welke middelen zijn nodig om een bepaald doel te bereiken?
Kun je ook met minder toe, en wat betekent dat dan voor de bijstelling van doelstellingen? Dat zijn



22
     Zie Notitie transformatie welzijnswerk (2012), beschreven in paragraaf 4.2, onderdeel II.




                                                       29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                               Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




vragen waar niet of nauwelijks aandacht aan wordt besteed in het beleid. Wat zich hier wreekt is
het ontbreken van een goede beleidstheorie, dat wil zeggen het geheel van veronderstellingen dat
aan een beleid ten grondslag ligt.23 Een belangrijk onderdeel van een goede beleidstheorie zijn de
veronderstellingen over de relatie tussen de beoogde effecten/doelen en de ingezette middelen.
De rekenkamer heeft de indruk gekregen dat er op het gebied van (lokaal) welzijnsbeleid echter
nauwelijks algemeen geldende beleidstheorieën voorhanden zijn.

Bij deze constatering past nog een belangrijke kanttekening. De rekenkamer denkt dat niet voor
alle ingezette middelen en activiteiten de ‘bewijslast’ even zwaar moet zijn. Het lijkt zinvol om
onderscheid te maken tussen aan de ene kant activiteiten die kunnen worden beschouwd als
‘basisvoorzieningen’ in de buurten, en aan de andere kant activiteiten gericht op het teweeg
brengen van verandering. Dit laatste type activiteiten moet bijdragen aan ‘veranderingsdoelen’ van
de gemeente, en vereist een zwaardere ‘bewijslast’ in termen van de bijdrage aan beleidsdoelen
en gewenste maatschappelijke effecten. Voor de ‘basisvoorzieningen’ kunnen de eisen qua
onderbouwing en verantwoording aanzienlijk minder zwaar zijn.

Ad 4
In de Programmabegroting zijn in het betreffende programma enkele effectindicatoren
geïdentificeerd. Daarnaast worden in de Wmo-nota enkele indicatoren genoemd, en levert de
landelijke benchmark Wmo, die jaarlijks op basis van door gemeenten aangeleverde gegevens
wordt opgesteld, mogelijkheden voor onderlinge vergelijking op het niveau van resultaten en
budgetten 24. Deze indicatoren dekken slechts een deel van de doelstellingen en zijn (tot op heden)
slechts in beperkte mate meetbaar25. Trajekt is actief op zoek naar meetbare en relevante
indicatoren om verantwoording af te leggen over haar resultaten, en voert hierover overleg met de
gemeente. Dit is een moeizame exercitie, zo kan worden vastgesteld. De rekenkamer vraagt zich
af, ook in het licht van de moeizame pogingen elders in het land, of deze zoektocht uiteindelijk tot
de gewenste resultaten gaat leiden.




23
     Zie onder meer: A. Hoogerwerf en M. Herweijer (red.) (2003) Overheidsbeleid. Een inleiding in de
     beleidswetenschap, Alphen a/d Rijn: Kluwer, p. 22 en pp.225-240. Ook in de Handreiking effectevaluaties
     van subsidies (2011) van de Algemene Rekenkamer wordt hier (in par. 2.2) aandacht aan besteed.
24
     Door het onderzoeksbureau SGBO.
25
     Dat probleem wordt vergroot door het feit dat de Stads- en Buurtpeiling niet meer elke twee jaar, maar
     nog slechts elke vier jaar worden uitgevoerd.




                                                     30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Ad. 5
Gemeente en Trajekt lijken de huidige beleidskaders te beschouwen als de best denkbare op dit
moment. Daarbij kan worden opgemerkt dat gemeenten elders in het land ongeveer dezelfde
globale beleidskaders hebben geformuleerd. De Wmo dicteert de hoofdthema’s en ondanks de
beleidsruimte die gemeenten hebben om daarbinnen de beoogde maatschappelijke effecten te
kiezen, zie je een grote gelijkvormigheid in de formulering van de effecten waarnaar wordt
gestreefd. Voor de rekenkamer is duidelijk dat de manier waarop effecten en doelstellingen nu zijn
geformuleerd Trajekt nog weinig houvast geeft bij het maken van keuzes, en weinig bijdraagt aan
het afleggen van verantwoording over gemaakte keuzes en de uitvoering ervan. Trajekt erkent
enige ambivalentie op dit punt. Deze situatie laat ruimte voor de instelling om eigen afwegingen te
maken, d.w.z. om indien nodig per buurt andere keuzes te maken en een aanbod op maat te
kunnen doen. Trajekt is blij met die ruimte, maar erkent tegelijkertijd dat een onvoldoende
zichtbare relatie tussen maatschappelijke doelen en uitgevoerde activiteiten een lastig punt is, en
wellicht ook blijft, in een discussie over de legitimatie van de verstrekte subsidie.

Samenvatting
De conclusie is dat de beleidskaders van de gemeente Maastricht over het algemeen onvoldoende
geschikt zijn om als basis te kunnen dienen voor een goede aansturing van Trajekt. Beoogde
maatschappelijke effecten en doelstellingen zijn onvoldoende duidelijk geformuleerd, en niet altijd
goed van elkaar te onderscheiden. Hetzelfde geldt voor de doelstellingen en de resultaten. De lijn
maatschappelijke effecten  doelstellingen  resultaten en de bijbehorende set aan effect- en
resultaatindicatoren is onvoldoende uitgewerkt. Het gaat er niet om Trajekt op activiteitenniveau
voor te schrijven wat te doen, maar de welzijnsinstelling moet wel een heldere, eenduidige en
evenwichtige opdracht krijgen. De rekenkamer vraagt zich overigens wel af of, in het licht van de
reeds geleverde inspanningen op dit terrein, in de gemeentelijke praktijk op het brede terrein van
sociaal beleid er überhaupt sprake kan zijn van volledig door de gemeente op (meetbare)
resultaten gestuurde instellingen.


4.3.2 De opdrachtformulering beoordeeld
In de Inleiding werden voor de beoordeling van de opdrachtverlening de                    volgende
aandachtspunten vastgesteld:

 Vraag                                        Norm
 6. Is er een (expliciete) opdracht?          Opdracht is duidelijk aanwijsbaar en expliciet
                                              genoeg geformuleerd
 7. Is de link tussen het beleid en de        Opdracht bevat herkenbare verwijzingen naar
    opdracht duidelijk en logisch?            beleidsdoelstellingen, en is een logische uitwerking
                                              daarvan




                                                31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




 8. Bevat opdracht goede afspraken over       Opdracht bevat duidelijke voorschriften en
    verantwoording?                           afspraken over informatie die over activiteiten en
                                              resultaten moet worden verschaft
 9. Is de opdrachtverlening bruikbaar?        Oordeel gemeente en instelling


Ad. 6
De gemeente heeft in september 2012 in de Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt een
expliciete opdracht voor Trajekt geformuleerd. Aan deze norm is dus voldaan.

Ad. 7
De Opdrachtformulering is volgens dezelfde thema’s geordend als de Beleidskaders in Wmo-nota
en Programmabegroting. Dat maakt de link met het beleid duidelijk. De uitwerking in concrete
doelstellingen en van Trajekt gevraagde resultaten is een stuk minder duidelijk. Zoals bij de
beoordeling van de beleidskaders al werd aangegeven zijn niet alle beleidsdoelstellingen in de
opdracht aan Trajekt uitgewerkt en zit er een zekere onevenwichtigheid in. Daarbij komt dat de
opdracht een mengeling bevat van vrij algemeen verwoordde maatschappelijke effecten, meer
concreet verwoordde doelstellingen en van Trajekt gevraagde resultaten, die niet duidelijk van
elkaar worden onderscheiden. Van elk volgt hieronder een voorbeeld.

   Een voorbeeld van een in algemene termen verwoord maatschappelijk effect is de opdracht die
   is genoemd bij het 1e thema Maatschappelijke participatie: ‘Burgers zijn sociaal-
   maatschappelijk actief in het collectief belang’. Een dergelijke formulering vraagt nog veel
   nadere vertaling naar concrete, meetbare doelstellingen en naar concrete, van Trajekt
   gevraagde resultaten. Wat is ‘sociaal-maatschappelijk actief’ bijvoorbeeld? En wat wordt
   verstaan onder ‘collectief belang’? En hoeveel burgers moeten aan deze norm voldoen om van
   een behaalde doelstelling te spreken? Vragen die in de ogen van de rekenkamer in feite niet
   goed te beantwoorden zijn.

   Een voorbeeld van een concreter geformuleerde doelstelling wordt genoemd bij het 2e thema
   van de opdracht, namelijk Informatie en Advies: ‘Informatie over Trajekt en haar activiteiten is
   breed toegankelijk voor alle burgers o.a. door middel van de sociale kaart, verwijsindex,
   website etc.’ Deze formulering stelt zowel Trajekt als de gemeente in staat om te meten of de
   doelstelling is gehaald, althans biedt daar goede aanknopingspunten voor. Wel zou met name
   het begrip ‘breed toegankelijk’ nader geduid moeten worden. Maar in ieder geval kan worden
   vastgesteld of de actuele activiteiten op de genoemde plaatsen en voor alle doelgroepen
   begrijpelijk zijn weergegeven.




                                                32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                        Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




   Een voorbeeld van een concreet resultaat is het voorbeeld dat hierboven is genoemd bij het 3e
   thema van de opdracht, te weten Ondersteuning vrijwilligers en informele zorg: ‘Trajekt heeft
   een kennis-/databank ontwikkeld en in gebruik gesteld waar vraag en aanbod van/naar
   (potentiële) vrijwilligers gematchd wordt. Deze databank bestrijkt het volledige
   maatschappelijke veld (welzijn, sport, cultuur, etc.).’ Deze opdrachtformulering bevat een
   concrete prestatie die Trajekt moet leveren, namelijk het ontwikkelen en beheren van een
   kennis- en databank, waarvoor als voorwaarde wordt gesteld dat deze het volledige
   maatschappelijke veld moet bestrijken. Maar of en in welke mate deze databank bijdraagt aan
   de gewenste maatschappelijke effecten blijft onduidelijk.

De mengeling van algemeen geformuleerde effecten en heel concrete activiteiten in de opdracht
aan Trajekt leidt ertoe dat de opdracht minder houvast biedt dan zou moeten, en maakt
bovendien het afleggen van verantwoording achteraf soms lastig, zo niet onmogelijk.

Ad. 8
De opdrachtformulering bevat geen duidelijke afspraken en voorschriften over de wijze van
verantwoording afleggen. De Raamovereenkomst Stichting Trajekt-gemeente Maastricht 2012-
2015 en het protocol periodieke rapportages gesubsidieerde professionele instellingen welzijn en
zorg stellen wel formele voorschriften, maar die bieden inhoudelijk weinig houvast. Bij de
formulering van de opdrachtverlening en tijdens de opdrachtperiode is wel regelmatig overleg
(geweest) tussen Trajekt en de gemeente en de lijnen zijn in algemene zin kort. Trajekt is bezig
met de ontwikkeling van een eigen format voor de verantwoording van de resultaten.

Ad. 9
Het blijkt voor de gemeente (college en ambtelijke organisatie) lastig om vast te stellen wat een
opdracht moet inhouden. Moeten er afspraken worden gemaakt over activiteiten, resultaten en/of
kwaliteit van het werk? Ambtenaren geven aan dat de instelling vaak zelf beter weet wat er moet
gebeuren. De professionals van Trajekt hebben daarom actief meegedacht over de formulering
van de opdracht. De opdrachtverlening is tot stand gekomen in een proces van intensieve
samenwerking. Net als eerder is gezegd over de kwaliteit van de beleidskaders geldt ook hier dat
zowel de gemeente als Trajekt zich bewust is van het feit dat de opdrachtformulering nog
concreter moet, wil deze daadwerkelijk richting geven aan de keuzes en werkzaamheden van
Trajekt, en houvast bieden bij het afleggen van verantwoording daarover aan de gemeente.

Samenvatting
Opdrachtgever en opdrachtnemer hebben in nauwe samenwerking aan de opdrachtformulering
gewerkt. De rekenkamer stelt vast dat de opdrachtformulering een eerste serieuze poging is om
als gemeente te formuleren welke doelstellingen of opdrachten voor de Stichting Trajekt leidend
moeten zijn en welke resultaten behaald moeten worden. Geconstateerd kan worden dat de



                                               33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                           Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




doelstellingen sterk verschillen in abstractieniveau, en niet allemaal even bruikbaar zijn, in die zin
dat Trajekt er mee aan de slag kan en er na afloop van de verslagperiode verantwoording over
kan afleggen. De opdrachtformulering maakt niet duidelijk wat de relatie is tussen de activiteiten
van Trajekt en de gewenste maatschappelijke effecten

4.3.3 De verantwoording beoordeeld
In de Inleiding werden voor de beoordeling van de verantwoording de volgende aandachtspunten
vastgesteld:
 Vraag                                         Norm
 10. Vindt er voortgangsoverleg plaats?        Er is inhoudelijk overleg over de voortgang met
                                               betrekking tot activiteiten en resultaten
 11. Kan de gemeente(raad) de resultaten       De verantwoordingsinformatie is begrijpelijk,
     goed beoordelen?                          relevant en voldoende

 12. Kan de gemeente(raad) de bijdrage         De verantwoordingsinformatie is begrijpelijk,
     aan maatschappelijke effecten goed        relevant en voldoende
     beoordelen?


Er is regelmatig overleg tussen de gemeente (beleidsambtenaren en portefeuillehouder) en
Trajekt, waarbij uitgebreid wordt gesproken over de voortgang in termen van activiteiten en
resultaten, en de ingezette middelen. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de manier waarop
Trajekt verantwoording moet (gaan) afleggen. Ten tijde van het onderzoek is hierover nog veel
onduidelijkheid, wat begrijpelijk is gezien het feit dat het arrangement nog in ontwikkeling is.
Hierbij spelen ook de forse bezuinigingen (van € 1,1 miljoen) die Trajekt door de gemeente zijn
opgelegd een rol. Voor de welzijnsorganisatie gaat de nadere uitwerking van het
sturingsarrangement gepaard met de invulling van de forse bezuinigingen die voor 2012 en de
daaropvolgende jaren zijn opgelegd. Alle betrokkenen zijn ervan doordrongen dat de organisatie
enige tijd moet worden gegund, en dat de ambities, in het licht van beschikbare – en dus
afgenomen - budgetten, realistisch moeten worden geformuleerd.

De rekenkamer stelt vast dat de gemeente, bijvoorbeeld in haar opdrachtverlening, Trajekt op het
punt van het afleggen van verantwoording over haar resultaten weinig houvast biedt (zie ook het
eerder onder ad. 8 gestelde). De gemeente heeft vooralsnog als onderdeel van het arrangement
geen eisen gesteld aan de evaluatie van bepaalde (clusters van) activiteiten van Trajekt. Met
‘gemeente’ doelt de rekenkamer zowel op het bestuur als op de raad. Trajekt is zelf bezig met de
ontwikkeling van een set resultaatindicatoren en bijbehorende meetinstrumenten, die voldoende
relevante informatie moeten gaan bieden over haar resultaten en de bijdrage die deze leveren aan




                                                 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




de beoogde maatschappelijke effecten en de                 door   de    gemeente      geformuleerde
beleidsdoelstellingen, maar zover is het nog lang niet.

In de tussentijd moet de raad het doen met de verantwoording die in de standaard P&C-cyclus,
met name de lijn Programmabegroting  Programmaverantwoording (programma’s 5 en 6), wordt
afgelegd. Deze kan onder de omstandigheden niet anders dan vrij globaal en procesgericht zijn,
gaat veelal niet specifiek over de resultaten van Trajekt en leunt op een beperkt aantal
beschikbare (output)indicatoren en outputgegevens.

Samenvatting
De conclusie is dat de verantwoording van de instelling over haar resultaten nog niet adequaat is.
Gemeente en Trajekt zijn nog in de beginfase van de inrichting van de
verantwoordingssystematiek, waarbij Trajekt duidelijk het voortouw neemt. Het zou in de ogen
van de rekenkamer goed zijn als de raad zijn informatiebehoeften beter en nadrukkelijk formuleert
en deze inbrengt als basis voor de verantwoording.

4.4    De gemeenteraad en het sturingsarrangement met Trajekt
Tot besluit van dit hoofdstuk wordt nog eens ingezoomd op de rol en betrokkenheid van de
gemeenteraad bij de aansturing van Trajekt.

In het gekozen sturingsarrangement staat de Maastrichtse gemeenteraad op vrij grote afstand van
de stichting Trajekt, zo kan worden vastgesteld. De opzet daarvan is zo dat de raad de
beleidskaders vaststelt – in dit geval de Wmo-nota en de jaarlijkse Programmabegroting, en alle
beleidsnota’s op aanverwante terreinen – en in principe door middel van de door het college
verstrekte jaarlijkse Programmaverantwoording (in de Gemeenterekening) en de tussentijdse
MARAP’s en andere documenten in de P&C-cyclus de voortgang van het beleid kan controleren.
Tekenend voor deze opzet is dat de raad in september 2012 slechts is geïnformeerd – en dus niet
geraadpleegd – over de nieuwe werkwijze en de opdrachtverlening aan Trajekt.

Volgens de portefeuillehouder en de beleidsambtenaren moet de raad de hoofdlijnen van het
beleid vaststellen en controleren of het college met de uitvoering daarvan op schema ligt. De
uitwerking van de beleidskaders in (operationele) doelstellingen en in een werkbare en
controleerbare opdracht aan Trajekt is in het duale bestuursstelsel de verantwoordelijkheid van het




                                                35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                            Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




college. De portefeuillehouder heeft zeer regelmatig overleg met de directie van Trajekt26, maar
dat geldt niet voor de Maastrichtse raad, iets dat een deel van de raadsleden betreurt.
Af en toe organiseert de portefeuillehouder een werkbezoek voor raadsleden aan één of meerdere
buurten, waarbij Trajekt de kans krijgt aan de raadsleden te laten zien wat ze doet, en waar
raadsleden de kans krijgen vragen te stellen of opmerkingen te maken over keuzes die Trajekt
maakt of over de manier waarop Trajekt haar werk doet. Daarnaast is Trajekt, of de inzet van
Trajekt, regelmatig onderwerp van gesprek in de commissie Breed Welzijn, in die zin dat
raadsleden bij de behandeling van andere, al dan niet gerelateerde onderwerpen vragen stellen of
opmerkingen hebben over Trajekt. Dit is echter ongestructureerd. De directeur van Trajekt is bij
deze vergaderingen vaak als toehoorder aanwezig, en ervaart de afstandelijke relatie in zekere zin
ook als onbevredigend. Wel stellen raadsleden regelmatig artikel 39-vragen naar aanleiding van
specifieke gebeurtenissen die met Trajekt te maken hebben.
In de Maastrichtse raad wordt verschillend geoordeeld over de vraag of de manier waarop men
betrokken wordt bij de aansturing van Trajekt, en daarmee bij de uitvoering van het
welzijnsbeleid, de juiste manier is. Een deel van de raadsleden zou graag meer greep willen
hebben op de keuzes die Trajekt maakt ten aanzien van doelstellingen en activiteiten in de
buurten, en waarover de raad niet wordt geraadpleegd. Zij hebben hier concrete ideeën en opinies
over, al dan niet verkregen door de regelmatige contacten die zij zelf hebben met inwoners van
hun buurt of andere buurten. Zij zouden in de raads- of commissievergaderingen meer willen
praten over de keuzes die Trajekt maakt en hun eigen ideeën daarover, en sommigen zouden
daarover ook willen kunnen beslissen. Vroeger ging dat beter en makkelijker, zeggen sommigen.

De meeste raadsleden accepteren echter dat binnen het gekozen sturingsarrangement hun rol veel
afstandelijker is geworden. Ook het dualistische bestel met een duidelijke scheiding van
verantwoordelijkheden tussen bestuur en volksvertegenwoordigers is daarin een belangrijke factor.
Maar, zegt een deel van de raadsleden, dat betekent wel dat de kwaliteit van de beleidskaders en
de wijze van rapporteren en verantwoorden beter moet. Deze raadsleden wijzen erop dat de
informatie die de raad ter beschikking staat in de Programmaverantwoording en de andere
documenten van de P&C-cyclus noch voldoende, noch van voldoende kwaliteit is om te kunnen
controleren of de uitvoering van het beleid goed en snel genoeg gaat, wat de oorzaken zijn van
vertraging of falen van het beleid en om zo nodig te kunnen bijsturen. De rekenkamer kan niet
anders dan hen hierin gelijk geven, op basis van de beoordeling van het huidige




26
     Daarnaast zijn er sinds enige tijd ook regelmatig gesprekken tussen de portefeuillehouder en de
     gezamenlijke bestuurders van de belangrijkste maatschappelijke organisaties en instellingen die in
     Maastricht werkzaam zijn.




                                                   36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




sturingsarrangement en de wijze waarop dat tot op heden in de praktijk is ingevuld, maar wijst
nadrukkelijk op de verantwoordelijkheid van de raad zelf om zijn eigen informatiepositie te
verbeteren, en voorstellen te doen voor een andere en betere informatievoorziening.

De portefeuillehouder en de betrokken beleidsambtenaren zijn zich bewust van de zoektocht van
de raad naar zijn rol in het sturingsarrangement met Trajekt, en op het brede terrein van welzijn
en zorg. In de raadscommissievergaderingen Breed Welzijn stellen raadsleden met enige
regelmaat vragen over activiteiten van Trajekt, om zo enige grip op de ontwikkelingen te krijgen.
Ook zoekt de raad als collectief naar manieren om zijn rol op het terrein van zorg en welzijn nader
in te vullen. Daarvan zijn de laatste tijd diverse voorbeelden te noemen. Zo heeft de
gemeenteraad in mei 2013 het initiatief genomen om zelf de concept-Sociale Visie die het college
ter besluitvorming had voorgelegd verder aan te scherpen en te concretiseren. En een maand
eerder had de gemeenteraad een motie aangenomen die de portefeuillehouder vraagt om verslag
uit te brengen aan de raad over de uitkomsten van de eerste 250 zgn. ‘keukentafelgesprekken’ die
in de nieuwe Wmo-beleidsperiode met Maastrichtenaren die zich bij het gemeentelijk Wmo-loket
melden gaan worden gevoerd. Deze voorbeelden laten zien dat de raad bezig is met de
vormgeving van zowel zijn kaderstellende als zijn controlerende rol op dit terrein (en overigens
ook op veel andere beleidsterreinen). Gezien de komende decentralisaties in het sociale domein
kan dit alleen maar worden toegejuicht. In het duale bestel is het meer dan voorheen de
gemeenteraad zelf die moet aangeven op welke momenten en welke manieren men geïnformeerd
wil worden, op een zodanige manier dat raadsleden hun rol goed kunnen vervullen.

Over de vraag wat de oplossing is voor de huidige onbevredigende situatie verschillen de
raadsleden van mening. De eerder genoemde groep die meer greep wil hebben op Trajekt, wil
simpelweg dichter op het werk van Trajekt gaan zitten, en daarmee het gekozen
sturingsarrangement in feite terzijde schuiven. Aan het andere uiterste zitten raadsleden die
menen dat de ingezette transformatie van het welzijnsbeleid zo ingrijpend en omvattend is, dat
Trajekt en haar professionals de kans moeten krijgen hun aanpak over een langere periode om te
vormen en buurten en burgers daarin mee te nemen, zonder dat de gemeente(raad) zich daar
voortdurend mee bemoeit. Maar voor de meeste raadsleden is het in zekere zin een open vraag
hoe zij binnen het gekozen sturingsarrangement en de bestaande dualistische verhoudingen hun
controlerende taak zo goed mogelijk kunnen vervullen, en wat daarvoor nodig is. Na maart 2014
zal de nieuw gekozen gemeenteraad hier verder over moeten nadenken. De rekenkamer wil hier
nadrukkelijk aanbevelingen voor doen (zie hoofdstuk 6).




                                                37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




5      Conclusies

In dit hoofdstuk komt de rekenkamer terug op de centrale onderzoeksvraag:


 In hoeverre draagt het vernieuwde arrangement bij aan een goede aansturing van Trajekt door
 de gemeente Maastricht, en wordt de gemeenteraad daar op een goede manier bij betrokken?


Beleidskaders
De beleidskaders vormen de eerste van de drie pijlers van het sturingsarrangement. De
rekenkamer constateert dat de beleidskaders van de gemeente niet geschikt zijn voor Trajekt om
haar activiteiten op te kunnen baseren. In de Wmo-nota en Programmabegroting zijn de beoogde
maatschappelijke effecten en de gemeentelijke beleidsdoelen niet overal duidelijk genoeg
geformuleerd. De lijn maatschappelijke effecten  doelstellingen  resultaten en de bijbehorende
set aan effect- en resultaatindicatoren is onvoldoende uitgewerkt. Hierdoor zijn de beoogde
effecten en doelstellingen en de eventuele bijdrage van Trajekt daaraan, te zijner tijd niet goed
evalueerbaar.

Opdrachtformulering
De rekenkamer stelt vast dat de gemeente Maastricht, net als veel andere gemeenten, worstelt
met het concreet aansturen van de welzijnsorganisatie, in dit geval Trajekt. Dit is terug te zien in
de nieuwe opdracht aan Trajekt, die in september 2012 is vastgesteld en openbaar gemaakt.
De herijkte opdrachtformulering van de gemeente aan Trajekt van september 2012 is een eerste
stap in de nieuwe sturingsrelatie tussen gemeente en Trajekt. Veel moet nog worden uitgewerkt
en in de praktijk worden beproefd. Ondanks uitgebreid en intensief overleg tussen gemeente en
Trajekt in 2012 is de herijkte opdrachtformulering nog onvoldoende helder en specifiek. De
opdracht omvat een mix van beoogde (abstracte) maatschappelijke effecten, concrete(re)
doelstellingen en door Trajekt te leveren resultaten, die allemaal bij Trajekt worden neergelegd.
Dit biedt de instelling onvoldoende houvast. In de opdrachtformulering wordt bovendien
nauwelijks een relatie gelegd tussen gevraagde resultaten van Trajekt en de door de gemeente
geformuleerde beleidsdoelen.

Verantwoording
Het systematisch afleggen van verantwoording door Trajekt over haar activiteiten en resultaten in
relatie tot de beoogde maatschappelijke effecten is hierdoor niet goed mogelijk. De gemeente
geeft Trajekt op dit punt onvoldoende sturing of houvast, iets wat wel van een opdrachtgever mag
worden verlangd. Dat houvast kan worden gevormd door het aanreiken van voor de gemeente




                                                38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




belangrijke indicatoren. In de loop van 2013 is Trajekt zelf begonnen te zoeken naar relevante
beschikbare indicatoren en rapportagevormen.

De rol van de gemeenteraad
De raad worstelt met de invulling van zijn rol, zowel in kaderstellend als controlerend opzicht.
Beide rollen zijn met elkaar verbonden. In de ideale situatie beoordeelt de gemeenteraad op basis
van de verantwoording over activiteiten en resultaten en de bijdrage daarvan aan het behalen van
de vastgestelde gemeentelijke doelstellingen in hoeverre Trajekt aan de afspraken heeft voldaan,
en wat dit betekent voor de afspraken voor het daaropvolgende jaar. In het huidige
sturingsarrangement is dit tot nu toe niet goed mogelijk.
De raad heeft in de huidige situatie grote moeite om zicht te krijgen op de bijdrage van Trajekt
aan de realisatie van die gemeentelijke beleidsdoelen. Dat is des te meer van belang, omdat het
erg lastig is voor de raad om het Maastrichtse welzijnsbeleid in brede zin te sturen en op
effectiviteit te controleren. Dat heeft mogelijk te maken met de specifieke kenmerken van
welzijnsbeleid, maar zeker ook met de algemene kwaliteit van Programmabegroting en
Programmaverantwoording als sturings- en verantwoordingsinstrumenten. De rekenkamer heeft
daar de afgelopen jaren meermalen aandacht voor gevraagd. Dit betekent echter dat de raad op
andere manieren wil kunnen controleren in hoeverre de door Trajekt bestede middelen zo goed
mogelijk worden besteed. De jaarlijkse Programmaverantwoording (programma’s 5 en 6) biedt
hier en daar zicht op de rol en bijdrage van Trajekt, maar de opzet van de Programmabegroting en
–verantwoording biedt weinig mogelijkheden voor verantwoording door de instelling. Gezien de
rolverdeling tussen raad en college in het duale bestel            is dit misschien begrijpelijk en
onvermijdelijk, maar de onzekerheid die hiermee gepaard gaat moet wel worden geadresseerd,
door zowel de raad zelf als door de portefeuillehouder en raad samen.
De raad lijkt te hinken op een aantal gedachten. De meeste fracties realiseren zich dat zij gaan
over ‘het Wat’ (de kaders) en het college en Trajekt zich bezig houden met ‘het Hoe’. Iedereen
realiseert zich wel dat de raad op vrij grote afstand van een uitvoerende organisatie zoals Trajekt
staat. Omdat het in het welzijnsbeleid gaat om kwetsbare groepen in de samenleving en
raadsleden hierover op incidentniveau door burgers worden aangesproken is bij diverse raadsleden
de reactie te zien dat Trajekt als een gemeentelijke afdeling wordt beschouwd. Dat stadium is
echter definitief voorbij. Bij de meeste fracties bestaat begrip voor het ontbreken van hard bewijs
van de effectiviteit van veel van de activiteiten van Trajekt. Trajekt moet als een professionele
organisatie de ruimte en tijd krijgen om zich opnieuw te positioneren ten opzichte van de
gemeente. Maar de raad wil wel geïnformeerd worden over de resultaten van Trajekt en de
bijdrage daarvan aan de gestelde beleidsdoelen, het liefst met een actieve rol door de organisatie
zelf. De rekenkamer memoreert nadrukkelijk de eigen verantwoordelijkheid van de raad om zijn rol
in het proces van kaderstelling en verantwoording te verbeteren en te versterken.




                                                39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Consequenties
De rekenkamer constateert dat noch de gemeente noch Trajekt goed zicht heeft op de bijdrage
die de activiteiten van Trajekt (kunnen) leveren aan het behalen van de doelstellingen van de
gemeente en het bereiken van de beoogde maatschappelijke effecten. Trajekt heeft in het
maximale geval grip op haar eigen activiteiten, maar niet altijd op de resultaten en zeker niet op
de beoogde maatschappelijke effecten. Of die effecten worden behaald wordt immers ook
(grotendeels) bepaald door andere factoren die de instelling niet in de hand heeft. Het feit dat ook
vele andere (professionele) organisaties (zoals scholen, politie, GGD, sportverenigingen, maar ook
ouders) actief zijn in de wijken, draagt sterk bij aan deze complexiteit, omdat de resultaten
daarmee niet exclusief toegewezen kunnen worden aan één actor. Daarbij komt dat effecten pas
na een aantal jaren zullen optreden, terwijl afgesproken resultaten in principe betrekking hebben
op één subsidiejaar.
De rekenkamer onderkent deze belemmeringen. Dat neemt niet weg dat de aansturing van Trajekt
beter kan, zeker als de gemeente erin slaagt haar eigen doelstellingen scherper te formuleren en
bij de uitwerking daarvan in de opdracht aan Trajekt consequent de vraag te stellen: in welke
mate kunnen activiteiten en resultaten van Trajekt bijdragen aan de realisatie daarvan?
Wetenschappelijk bewijs hoeft niet altijd geleverd te worden om toch te kunnen spreken van een
rationele, overtuigende onderbouwing van de gemaakte keuzes. Dit is nodig om als gemeente na
afloop te kunnen evalueren in welke mate de activiteiten van Trajekt hebben bijgedragen aan
realisatie van gewenste maatschappelijke effecten. In een tijd van bezuinigingen en nieuwe
gemeentelijke opgaven is het van belang om een politieke afweging over de gemeentelijke
mogelijkheden en de rol en toegevoegde waarde van een instelling als Trajekt te kunnen maken.
Ook voor Trajekt zelf is het van essentieel belang om meer zicht te krijgen op de relatie tussen
haar activiteiten en de gewenste maatschappelijke effecten in de Maastrichtse samenleving. Het
gaat immers om haar maatschappelijke legitimatie. Daarbij denkt de rekenkamer dat het nuttig
kan zijn om onderscheid te maken tussen activiteiten die kunnen worden beschouwd als
‘basisvoorzieningen’ in de buurten, en activiteiten gericht op het teweeg brengen van verandering.
Dit laatste type activiteiten moet bijdragen aan ‘veranderingsdoelen’ van de gemeente, en vereist
een zwaardere ‘bewijslast’ in termen van de bijdrage aan beleidsdoelen en gewenste
maatschappelijke effecten. Voor de ‘basisvoorzieningen’ kunnen de eisen qua onderbouwing en
verantwoording minder zwaar zijn.
De rekenkamer ziet intensieve pogingen om de doelstellingen en de daaruit volgende opdracht
smarter geformuleerd te krijgen, om ervoor te zorgen dat de instelling precies weet wat van haar
verwacht wordt en waar ze op afgerekend kan worden. Tegelijkertijd constateert de rekenkamer
ook dat een verdere verfijning van het sturingsarrangement naar alle waarschijnlijkheid nooit
helemaal tot het gewenste resultaat zal leiden. De rekenkamer komt hiertoe op grond van een
aantal overwegingen. Op de eerste plaats de complexiteit van het brede beleidsterrein van zorg en
welzijn. Deze maakt dat het erg moeilijk is om maatschappelijke effecten in duidelijke
doelstellingen te vertalen, die zodanig zijn geformuleerd dat ze straks ook goed evalueerbaar zijn.


                                                40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Een dergelijke set doelstellingen zou de basis moeten vormen voor een effectieve aansturing van
organisaties zoals Trajekt. Op de tweede plaats lijken er geen geschikte beleidstheorieën
voorhanden te zijn. Ten derde constateert de rekenkamer dat het erg lastig zal zijn om voldoende
relevante indicatoren te vinden voor het vaststellen van de effectiviteit van de activiteiten van
Trajekt. Het gevolg hiervan is dat de verantwoording door Trajekt over geleverde activiteiten en
resultaten eigenlijk niet is te verbinden met de gerealiseerde maatschappelijke effecten. Op de
vierde plaats constateerden we dat de bijdrage die Trajekt met haar activiteiten levert aan het
behalen van de gemeentelijke doelstellingen en het bereiken van de beoogde maatschappelijke
effecten, niet of nauwelijks is te isoleren van andere factoren en actoren die die de kwaliteit van
de Maastrichtse samenleving beïnvloeden.

Tenslotte: uit gesprekken met een aantal experts maakt de rekenkamer op dat de situatie in
Maastricht niet uniek is. Overal in Nederland wordt volop geworsteld met het vormgeven en
verfijnen van de sturingsrelatie met welzijnsinstellingen. Het ei van Columbus is nergens
gevonden. Wel wordt hier en daar geëxperimenteerd met alternatieve vormen van verantwoording
door professionele instellingen. Mede op basis hiervan zal de rekenkamer in het volgende
hoofdstuk aanbevelingen doen voor aanvullende manieren om de sturings- en
verantwoordingsrelatie tussen de gemeente en Trajekt in te vullen.




                                                41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                             Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




6        Aanbevelingen

De aanbevelingen in dit hoofdstuk volgen in feite twee verschillende sporen. Aan de ene kant kan
volgens de rekenkamer systematischer gewerkt worden aan de doelgerichtheid van het
gemeentelijk beleid en de relatie met de opdracht aan Trajekt, en daarmee aan verbetering van
het huidige sturingsarrangement. Een deel van de aanbevelingen is hierop gericht.

Aan de andere kant pleit de rekenkamer er voor om het huidige sturingsarrangement in een
breder perspectief te plaatsen. Een beknopte consultatieronde met een aantal experts27 en het
bestuderen van diverse (landelijke en lokale) onderzoeksrapporten en publicaties over zowel
recente ontwikkelingen in het welzijnsbeleid als over de effectiviteit van subsidierelaties28 bieden
inspiratie om het huidige arrangement aan te vullen met andere vormen van aansturing en
verantwoording. Op diverse plekken in Nederland wordt de strikte rollenscheiding tussen
gemeente (WAT) en professionele instelling (HOE) weer enigszins losgelaten. In Maastricht is deze
beweging ook ingezet. Het besef dringt door dat een te rigide scheiding improductief kan zijn, in
die zin dat de professionals ook betrokken moeten worden bij de beleidsontwikkeling. Daarnaast
ziet de rekenkamer mogelijkheden voor de raad om op zinvolle wijze betrokken te zijn bij het
proces van aansturing van en verantwoording door Trajekt. Dat betekent niet dat de dualistische
verhoudingen of het gekozen sturingsarrangement volledig op losse schroeven moeten worden
gezet, maar wel dat aanvullingen wenselijk zijn.

De rekenkamer verwacht dat de volgende aanbevelingen ook relevant kunnen zijn voor
(subsidie)relaties met diverse andere professionele instellingen op het terrein van welzijn, zorg en
andere beleidsterreinen.

1. Koester goede relaties met Trajekt

Blijf als college en ambtelijke organisatie investeren in de goede verhoudingen tussen gemeente
en Trajekt. Het regelmatige overleg, de intensieve samenwerking, zowel op bestuurlijk als
ambtelijk niveau, en het gedeelde gevoel van verantwoordelijkheid zijn van grote waarde bij de



27
     Gesproken is met diverse mensen uit het veld en van andere rekenkamers. Interviews hebben
     plaatsgevonden met Prof. dr. R. Hortulanus, adviseur en bijzonder hoogleraar Sociale interventies en
     lokaal sociaal beleid aan de Universiteit voor Humanistiek, en de heer J. van Alkemade, manager
     gebiedsgericht werken bij het landelijk kenniscentrum voor sociale vraagstukken MOVISIE, met name
     over ervaringen en best practices elders in het land.
28
     Zie voor een overzicht van de bestudeerde rapporten de bronnenlijst.




                                                    42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




uitdagingen die er de komende jaren volgen. Onderken het onderscheid in de rollen van
opdrachtgever en controleur van geleverde prestaties aan de ene kant, en die van partner bij de
ontwikkeling en aanpassing van het beleid aan de andere kant. Aanvaard dat deze rollen op
sommige momenten in het proces verweven kunnen zijn.

2. Maak onderscheid tussen typen doelen

Maak bij de vaststelling van de beleidskaders en de opdracht aan Trajekt waar mogelijk
onderscheid tussen verschillende soorten doelen. Besteed bij ‘veranderingsdoelen’ veel aandacht
aan de beleidstheorie en kies weloverwogen realistische streefcijfers bij de beoogde verandering,
om later te kunnen onderzoeken of er voldoende verandering heeft plaatsgevonden. Besteed bij
‘dienstverleningsdoelen’ (zeg maar de basis- of nutsvoorzieningen in de stad) vooral aandacht aan
het feit of Trajekt de professionele standaarden volgt en de kosten en de activiteiten in lijn zijn
met die in andere steden (benchmarking).

3. Formuleer beleidsdoelen die evalueerbaar zijn

Houd als college en raad bij het formuleren van de doelstellingen rekening met de behoefte
doelstellingen achteraf te evalueren. Dat is geen technocratische aanbeveling, maar harde
noodzaak. Het is nodig om tijdens de uitvoering en na afloop te kunnen vaststellen of Trajekt het
goed heeft gedaan. Probeer onderscheid te maken tussen beoogde maatschappelijke effecten en
de daaruit afgeleide beleidsdoelen die de gemeente zichzelf, in samenspraak met professionele en
maatschappelijke instellingen, kan stellen, en plaats de doelstellingen ook zoveel mogelijk in een
tijdskader.

4. Betrek “betrokken buitenstaanders” bij het formuleren van doelen

Schakel behalve burgers, cliënten en de politiek ook eens buitenstaanders (wetenschappers,
experts uit het veld of uit andere steden) in om mee te denken over beleidsdoelstellingen. De raad
maakt de politieke keuzes, maar deze externe experts kunnen een rol spelen bij het meedenken
over de formulering van de (concept) doelstellingen, om ervoor te zorgen dat ze straks beter
evalueerbaar zijn.

5. Formuleer een heldere opdracht aan Trajekt
Verduidelijk de opdracht aan Trajekt door scherper onderscheid te maken tussen de beoogde
maatschappelijke effecten en doelstellingen van de gemeente aan de ene kant (vast te stellen
door de raad), en de van Trajekt gevraagde activiteiten en resultaten aan de andere kant. Laat
ook in deze fase mensen van buiten meekijken.




                                                43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




6. Wees realistisch over resultaat- en effectmeting

Het meten van resultaten en effecten vereist veel duidelijkheid aan de voorkant. Als
maatschappelijke effecten, doelstellingen en te behalen resultaten niet goed worden geformuleerd,
kan er aan de achterkant (verantwoording) ook niet worden gemeten wat de bijdrage van de
uitgevoerde activiteiten is aan de doelstellingen. Terwijl je als gemeente samen met professionele
instellingen aan het vergroten van die duidelijkheid werkt, kan het goed zijn ook op andere
manieren te onderzoeken waar activiteiten toe hebben geleid. Daarvoor zijn allerlei andere
methoden beschikbaar, zoals bijvoorbeeld enquêtes onder deelnemers (cliënten van de instelling).

7. Zorg voor een eerlijke beoordeling van Trajekt

Beoordeel Trajekt aan de hand van geleverde resultaten en gehanteerde professionele
standaarden. Zorg dat in de ambtelijke organisatie de juiste competenties aanwezig zijn om de
bijdrage van Trajekt aan realisatie van de maatschappelijke effecten te kunnen beoordelen. Betrek
ook hier een externen bij, mogelijk degenen die een rol hebben gespeeld bij de formulering van de
doelstellingen. Wetenschappelijke kennis en de mogelijkheden van analyse van betekenisvolle
outputgegevens kunnen beter worden benut. Onderzoek of de bestaande contacten met de
Universiteit Maastricht hiertoe kunnen worden gebruikt of uitgebreid. Realiseer dat goed
evaluatieonderzoek een investering is en geld kost. Kies een aantal belangrijke thema’s met grote
maatschappelijke en financiële impact en besteed hier het evaluatiebudget aan.

8. Vul als raad je rol actief in

De raad moet zelf het initiatief nemen om actiever de eigen doelen en verwachtingen te
articuleren. Dan kan Trajekt daar haar activiteiten ook op richten. Het nieuwe arrangement vereist
niet alleen actieve burgers die hun verantwoordelijkheid moeten nemen, maar ook richtinggevende
en realistische uitspraken van de raad over de effecten waarnaar moet worden gestreefd. Als
daarvoor met enige regelmaat direct contact met bijvoorbeeld de professionals en/of de directie
van Trajekt nuttig is, is het aan de raad om dat te organiseren.

9. Breng een balans aan tussen tellen en vertellen
Laat het bij de verantwoording van de activiteiten en resultaten van Trajekt om tellen en vertellen
gaan. Vraag als gemeente alleen die informatie waar ook werkelijk iets mee wordt gedaan, voer
daarover het gesprek met Trajekt en maak daarvan een verslag dat als onderdeel van de
verantwoording dient. Voorkom onnodige bureaucratie bij de verantwoording. Het werk van
Trajekt is niet te vatten in cijfers alleen. De gemeente moet minder, maar betere gegevens
vragen, meer waarde hechten aan inhoudelijke gesprekken en zorgen dat daarover dossiervorming
plaatsvindt. Daarnaast zijn er andere, meer verhalende vormen van verantwoording van




                                                 44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




activiteiten en resultaten (denk aan boekjes en film), waarmee Trajekt de laatste tijd al heeft
geëxperimenteerd. Deze manier van verantwoorden is een nuttige aanvulling op ‘harde’
resultaatmeting en leidt tot beter begrip van de toegevoegde waarde van het werk/praktijk van
professionele instellingen zoals Trajekt bij alle partijen, zeker ook de raad.

10. Verbreed de betrokkenheid bij het proces van opdrachtverlening en verantwoording
Organiseer een jaarlijkse ontmoetingsmarkt of -dag, waar alle professionele en maatschappelijke
organisaties zichzelf en vooral hun activiteiten presenteren en elkaar ontmoeten. Op bestuurlijk
niveau is daarmee in Maastricht een begin gemaakt, maar ook voor de professionals in de
uitvoering kan dit nuttig zijn. De ervaring elders leert dat deze mensen elkaar veel te weinig
ontmoeten, terwijl ze deels in dezelfde buurten en met dezelfde doelgroepen werken. De markt
heeft zowel een functie in de verantwoording over uitgevoerde activiteiten, als in het gezamenlijk
verkennen van nieuwe opdrachten aan Trajekt en andere instellingen (behoeftepeiling). Dat kan
onder meer door het delen van onderzoeksresultaten, het verkennen en in kaart brengen van
nieuwe vraagstukken, nieuwe methoden en werkwijzen, etc. (denk aan de resultaten van de
Proeftuin Caberg-Malpertuis). Ook kan de markt een goede gelegenheid zijn voor het verkennen
en aangaan van nieuwe allianties. Maak de markt toegankelijk voor raadsleden en burgers, zodat
zij al hun grotere en kleinere vragen en opmerkingen rechtstreeks bij de professionals en de
organisaties kwijt kunnen.




                                               45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                              Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Bestuurlijke reactie




13 november 2013

Geachte mevrouw Peters,


Naar aanleiding van uw brief van 23 oktober 2013 en het daarbij gevoegde rekenkamerrapport “De
aansturing van Trajekt door de gemeente Maastricht” maken wij hierbij gebruik van de geboden mogelijkheid
om op uw rapportage te reageren, alvorens u deze in definitieve vorm aan de raad uitbrengt.

Zoals uzelf aangeeft in uw rapport is uw onderzoek geen onderzoek naar de effectiviteit van het
subsidiebeleid van de gemeente Maastricht. Onderzocht is daarentegen in hoeverre het vernieuwde
arrangement, dat wil zeggen de eind 2012 herijkte aansturing van Trajekt als vervolg op het nieuw
vastgestelde Wmo-beleid 2012-2015, bijdraagt aan een goede aansturing van Trajekt door de gemeente
Maastricht en of de gemeenteraad daar op een goede manier bij wordt betrokken.

Om de discussie in de Raad te laten gaan over de aanbevelingen en niet over elk detail van uw bevindingen
die het gevolg zijn van uw breed gekozen vraagstelling, laten wij in deze reactie de te plaatsen
detailopmerkingen bij uw rapportage buiten beschouwing. We gaan slechts in op de hoofdlijnen.

Het maatschappelijke veld op het gebied van welzijn en zorg is sterk in beweging. De maatschappelijke
veranderingen, versterkt door de economische crisis en de daardoor dalende gemeentelijke budgetten,
dwingen zowel de overheid als het maatschappelijk middenveld tot het maken van keuzes en het vinden van
innovatieve oplossingen. Ook de decentralisaties van de jeugdzorg en de maatschappelijke begeleiding
spelen daarbij een rol. Eén van deze oplossingen zijn de sociale wijkteams en wijkkracht zoals momenteel
lopend in de pilot Caberg/Malpertuis. Mogelijk zullen de sociale wijkteams ook in andere buurten van de stad
worden ingevuld. Dat betekent dat de huidige organisatiestructuur van het maatschappelijke middenveld
binnen welzijn en zorg en daarmee ook de opdrachtverlening aan Trajekt in de komende jaren aanzienlijk
zullen veranderen. U heeft zich in uw rekenkameronderzoek logischerwijs gefocust op de bestaande situatie.

In uw rapport beschrijft u terecht de worsteling van de gemeente en Trajekt met betrekking tot het komen tot
een opdrachtformulering, die zowel recht doet aan de sturings- en controle vraag van de gemeente als de
noodzaak tot het bieden van voldoende ruimte voor de uitvoering om effectief en


efficiënt te kunnen handelen. Uw constatering, dat Maastricht daarin niet uniek is, delen wij. Nagenoeg alle
gemeenten zijn hier mee bezig.




                                                    46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                                                  Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Het college vindt het belangrijk dat maatschappelijke effecten, beleidsdoelstellingen en te behalen resultaten
zo SMART mogelijk worden geformuleerd, maar tegelijkertijd constateren wij - en u onderschrijft dit - dat dit
binnen de opdracht aan welzijnsorganisaties niet altijd mogelijk is.

Het huidige beleid binnen welzijn richt zich meer en meer op het realiseren van de kanteling en het ver-
sterken van burger- en samenkracht. Voor de uitvoering betekent dit nadrukkelijk dat het realiseren van
beweging, de groei van competenties van bewoners en het sturen op netwerken leidend is. Dit laat onverlet,
dat wij ons daar waar mogelijk inspannen inzet en uitvoering te monitoren met zo SMART mogelijke doelen
en resultaten. Waar mogelijk wordt hierbij gebruik gemaakt van externe deskundigen en vindt consultatie
plaats bij vergelijkbare gemeenten. Als voorbeeld noemen we hier het tot stand komen van de Wmo-nota en
de Sociale Visie.

De betrokkenheid van inwoners en buurtkaders bij de opdracht aan Trajekt en de uitvoering daarvan is de
afgelopen jaren versterkt. Er vinden structureel bijeenkomsten plaats waar uitvoerders, organisaties,
burgers, ondernemers en vrijwilligersorganisaties elkaar ontmoeten en informatie en diensten met elkaar
uitwisselen. Voorbeelden daarvan zijn: de maatschappelijke beursvloer, de Dag van de Buurten, de
koffietafels en buurtterrassen in wijken en buurten en de Dag van de Dialoog.

De kanteling en het proces om meer gebruik te maken van bewonersinitiatieven leiden tot verdere
versterking van de betrokkenheid van bewoners bij de uitvoering. In dat perspectief is er in december 2013
bijvoorbeeld een discussiebijeenkomst met alle vrijwilligersorganisaties en buurtplatforms over de behoefte
aan vrijwilligersondersteuning.

Het college hecht aan het afleggen van systematische verantwoording. Verantwoording vanuit Trajekt vindt
plaats via de planning & control cyclus. Indicatoren om de inzet te meten zijn beschikbaar, maar de kanteling
vraagt andere indicatoren dan tot nu toe gebruikelijk. Indicatoren als aantallen deelnemers, aantallen
activiteiten etc. waren tot voor kort voldoende, maar geven in het perspectief van de kanteling te weinig
inzicht. Nieuwe indicatoren worden samen met Trajekt verder ontwikkeld. De gemeente is een partner in dat
proces.
Om de monitoring binnen welzijn en zorg verder te versterken wordt de Zelfredzaamheidsmonitor als
instrument voor effectmeting van gevoerd beleid en gerealiseerde resultaten in 2014 breed ingevoerd. Ook
de Wmo benchmark draagt daar aan bij. Trajekt zelf voert periodiek een klanttevredenheidsonderzoek uit,
welk eveneens input levert voor de beoordeling van de geleverde inzet. Dit betekent dat de verslaglegging
van Trajekt en andere professionele organisaties in de toekomst inhoudelijk zwaarder wordt. Het college
voelt zich door uw rekenkameronderzoek gesterkt om, daar waar formuleren in termen van SMART niet
mogelijk is, meer te koersen op deze monitoringsinstrumenten.

Het college is het met u eens, dat de rol van de raad nadere duiding vraagt. Uw opmerking, dat de raad in de
ideale situatie op basis van de verantwoording over activiteiten en resultaten en de bijdrage daarvan aan het
behalen van de vastgestelde gemeentelijke doelstellingen beoordeelt in hoeverre Trajekt aan de afspraken
heeft voldaan en wat dit betekent voor de afspraken voor het daaropvolgende jaar deelt het college niet. Zij
is in strijd met de rol van de raad in het dualistische stelsel, welke zich voor de raad richt op kaderstelling en
controle en niet op uitvoering. De programmabegroting en de jaarstukken bieden de raad op dat niveau
informatie. Aanvullend hierop blijven wij
de raad zo veel mogelijk betrekken bij nieuwe ontwikkelingen. Het college deelt u mening, dat het de raad
vrij staat initiatief te nemen zich te laten informeren door Trajekt mocht hij dat wensen.




                                                       47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                           Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Wij vertrouwen er op u hiermee voldoende te hebben ingelicht en wensen u een vruchtbare behandeling van
het rapport in de raad.


Burgemeester en wethouders van Maastricht,


De Secretaris,           De Burgemeester,




                                                  48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                             Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Bronnenlijst

Algemene Rekenkamer (2011) Handreiking effectevaluaties van subsidies, Den Haag.

Andersson Elffers Felix (2012) Belangrijkste lessen Welzijn Nieuwe Stijl. Lessen uit het programma Welzijn
Nieuwe Stijl, geïllustreerd met praktijkvoorbeelden, Utrecht, mei 2012.

Boer, N. de, en J. van der Lans (2011) Burgerkracht. De toekomst van het sociaal werk in Nederland, in
opdracht van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, april 2011.

Gemeente Maastricht (2013) Subsidiecontract 2013 Stichting Trajekt – Gemeente Maastricht, april 2013.
Gemeente Maastricht (2013) Besluit verlenen subsidie reguliere activiteiten 2013 (subsidiebeschikking
Trajekt), april 2013.
Gemeente Maastricht (2012) Raadsinformatiebrief ‘Transformatie welzijnswerk Trajekt’, 24 september 2012.
Gemeente Maastricht (2012) Basisnotitie Proeftuin Caberg-Malpertuis, 18 september 2012.
Gemeente Maastricht (2012) Collegenota ‘Proeftuin Caberg-Malpertuis’, 14 september 2012.
Gemeente Maastricht (2012) Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt, 14 september 2012.
Gemeente Maastricht (2012) Collegenota ‘Opdracht Innovatie Welzijn & Zorg, onderdeel transformatie en
taakstelling Stichting Trajekt, 13 september 2012.
Gemeente Maastricht (2011) Notulen vergadering gemeenteraad 20 december 2011.
Gemeente Maastricht (2011) Programmabegroting 2012.
Gemeente Maastricht (2011) Kaderbrief 2011 - Investeren in vertrouwen, vertrouwen in investeren, juni
2011.
Gemeente Maastricht (2011) Presentatie ‘Opdracht Inovatie Welzijn en Zorg’ voor Raadscommissie Breed
Welzijn, 6 juni 2011.
Gemeente Maastricht (ongedateerd) Raamovereenkomst Stichting Trajekt - gemeente Maastricht 2012-2015
Gemeente Maastricht (2011) Meer voor elkaar. Beleidsplan Wmo 2012-2015.
Gemeente Maastricht (2011) Terugblik Wmo-beleid 2007-2011.
Gemeente Maastricht (2007) Samen Maastricht. Beleidsplan Wmo 2008-2011, 18 september 2007.
Gemeente Maastricht (ongedateerd) Raamovereenkomst Stichting Trajekt - gemeente Maastricht 2007-2010.
Gemeente Maastricht (2004) Evaluatie inhoudelijke activiteiten Stichting Trajekt 2001-2003, Werkgroep
inhoudelijke evaluatie gemeente Maastricht, Dienst Onderwijs Cultuur Welzijn en Sport, Afdeling Welzijn &
Zorg en Stichting Trajekt, 18 februari 2004.
Gemeente Maastricht (1999) Subsidieverordening professionele instellingen op het gebied van welzijn en
zorg.

Hoogerwerf, A. en M. Herweijer (red.) (2003) Overheidsbeleid. Een inleiding in de beleidswetenschap,
Alphen a/d Rijn: Kluwer.

Kroon, P. de (2013) ‘Beleidsevaluaties: nog veel verbetering mogelijk’, in: TPC, tijdschrift voor Public
governance, audit en control, februari 2013 .




                                                   49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                               Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2010) ‘Welzijn Nieuwe Stijl’, brief aan de Tweede Kamer,
1 maart 2010.

Oostveen, S. van, e.a. (2013) ‘Hoe doeltreffend zijn subsidies? Inzicht verkrijgen in de doeltreffendheid van
provinciale subsidies’, in: TPC, tijdschrift voor Public governance, audit en control, februari 2013.

Randstedelijke Rekenkamer (2013) Inzicht in doeltreffendheid van subsidies, maart 2012.

Rekenkamer Amsterdam (2008) Vervolgonderzoek subsidiëring welzijnsinstellingen, april 2008.
Rekenkamer Amsterdam (2006) Subsidiëring welzijnsinstellingen, februari 2006.

Rekenkamer Oost-Nederland (2013) Effecten van subsidies in beeld.

Rekenkamer Rotterdam (2007) Subsidiëring van welzijnsinstellingen door deelgemeenten en gemeentelijke
diensten in Rotterdam, september 2007.

Rekenkamer Stadsdelen Amsterdam (2012) Aansturing welzijnsinstellingen, juni 2012.

SGBO    (2013) Benchmark Wmo 2013. Resultaten over 2012. Basisbenchmark – Maastricht, juli 2013.
SGBO    (2013) Benchmark Wmo. Monitor Wmo-voorzieningen. Resultaten over 2012 – Maastricht, juli 2013.
SGBO    (2012) Benchmark Wmo 2012. Resultaten over 2011. Basisbenchmark – Maastricht, juni 2012.
SGBO    (2012) Benchmark Wmo. Rapport Wmo-voorzieningen. Resultaten over 2011 – Maastricht, augustus
2012.

Stichting Trajekt (2013) Productierapportage 2013 - 2 Gemeente Maastricht, 3 oktober 2013.
Stichting Trajekt (2013) Productierapportage 2013 - 1 Gemeente Maastricht, juni 2013.

Stichting Trajekt (2013) Offerte gemeente Maastricht 2013, 11 maart 2013.
Stichting Trajekt (2012) Gebiedsplannen 2013 (diverse).

Zuidelijke Rekenkamer (2012) Inzicht in doeltreffendheid subsidieregelingen Provincie Limburg.




                                                     50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                                            Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Bijlage           Herijkte opdracht van gemeente Maastricht aan Trajekt

Bron: Notitie transformatie welzijnswerk Trajekt, Gemeente Maastricht, Team Welzijn, Zorg en
Gezondheid, Maastricht, 14 september 2012.

Thema 1 Maatschappelijke participatie
1. Er zijn nieuwe duurzame vrijwilligersinitiatieven ontstaan
   a. Bewonersinitiatieven gericht op versterking van sociale samenhang en leefbaarheid in de
      leefomgeving zijn gestimuleerd (op zoek naar waar zit de kracht van de burger) en indien
      en waar nodig ondersteund.
   b. De sociale infrastructuur is vanuit sociaal oogpunt toegankelijker gemaakt voor (groepen)
      burgers in kwetsbare posities.
   c. Er is vitaliteit in buurten door (ontmoetings-) activiteiten die door vrijwilligers, stagiaires en
      bestaande organisaties (professionele en informele) worden georganiseerd. Trajekt
      stimuleert, jaagt aan maar voert zelf niet uit.
   d. Met de Buurtbrögke biedt Trajekt een laagdrempelige voorziening om mensen te activeren
      tot participatie, voor zowel individuele burgers als voor ontstaan collectievere initiatieven.
      De inzet van professionele ondersteuning gebeurt nu eenzijdig door Trajekt, hierin wordt
      meer gezocht naar verbinding met andere partijen waarbij de gemeente zal sturen op
      partijen om daadwerkelijk in de Buurtbrögke te participeren het zij via inzet, hetzij via
      middelen.
2. De zelforganisaties zijn verzelfstandigd en kunnen met minimale ondersteuning hun
   activiteiten vormgeven. De zelforganisaties worden meer benut als vindplaats voor
   verbindingen voor samenlevingsopbouw.
3. De informele sociale infrastructuur rond ouderen en volwassenen is meer verbonden met de
   professionele structuren.
4. Mensen die tijdelijk niet op eigen kracht kunnen participeren in de maatschappij zijn
   opgezocht, bij hen is erger voorkomen en daar waar nodig is aan hen hulp en ondersteuning
   geboden, en zijn zij gestimuleerd en geactiveerd door middel van een actieve outreachende
   aanpak.
5. Burgers zijn sociaal maatschappelijk actief in het collectieve belang en zijn daar tevreden over.
6. Een ondernemend, positief pedagogisch klimaat ('civil society') waarin ontmoeting, educatie
   en ontspanning activiteiten met, voor en door opvoeders, vrijwilligers, stagiaires en bestaande
   (vrijwilligers)organisaties worden georganiseerd.
7. Opvoeders, vrijwilligers, en bestaande organisaties worden geïnspireerd en gemotiveerd
   nieuwe netwerkverbanden om individuele burgers te formeren.
8. Vrijwilligersinitiatieven (ook buiten verenigingen om) worden ondersteund en jeugd indien
   mogelijk toegeleid naar verenigingen bv scouting.




                                                  51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                         Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




9.  Kinderen en Jongeren ondernemen en participeren in activiteiten voor en door jongeren in
    relatie met buurt, hun leefomgeving en stedelijk, door zelfstandig of met ondersteuning
    vanuit bestaande organisaties, aanvragen via jongerenpodium (Code 043) te doen. Trajekt
    heeft een stimulerende en toeleidende rol daarbij.
10. Jongeren wordt de hand gereikt. Er ontstaan win-winsituaties. Er worden gezamenlijke
    activiteiten georganiseerd tussen jong en oud door doelgerichte inzet van projecten ('senior
    meets talent'/'dialoog in de wijk') en in samenwerking met andere organisaties zoals bijv. de
    Jongerenraad Maastricht.

Thema 2 Informatie en advies
1. Informatie omtrent Trajekt en haar activiteiten is breed toegankelijk voor alle burgers o.a.
   door middel van de sociale kaart, verwijsindex, website etc.
2. Mensen zijn in staat om in de toekomst zelfstandig hun weg te vinden m.b.t. hun vragen om
   algemene e/o specifieke informatie, advies, ondersteuning en dienst- c.q. hulpverlening.
   Trajekt zorgt voor gekwalificeerde vrijwilligers om mensen die (nog) niet in staat zijn zelf hun
   weg te vinden, te adviseren en daar waar nodig te ondersteunen. Professionals leveren een
   bijdrage hieraan middels het uitgangspunt train de trainer.
3. Het Wijkservicepunt (een loketvoorziening in een stadsdeel) wordt in stand gehouden,
   waaronder ook begrepen wordt het onderhouden van het daarvoor noodzakelijke netwerk.
   Trajekt maakt deel uit van het netwerk. De specifieke opdracht aan het WSP wordt aan het
   gehele WSP netwerk gegeven. Trajekt dient aan die opdracht bij te dragen.
4. Vragen zijn adequaat doorgeleid naar partners in de backoffice en daar conform de
   protocollen afgehandeld.
5. Het sociaal vangnet van ouderen is versterkt. Ouderen die in een kwetsbare positie verkeren
   maken gebruik van sociale netwerken met betrekking tot informatie en advies binnen de eigen
   leefomgeving.




                                                52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                                                          Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Thema 3 Ondersteuning vrijwilligerswerk en informele zorg
1. Trajekt heeft een kennis /databank ontwikkeld en in gebruik gesteld waar vraag en aanbod
   van/naar (potentiële) vrijwilligers gematchd wordt. Deze databank bestrijkt het volledige
   maatschappelijke veld (welzijn, sport, cultuur, etc.)
2. Vraag en aanbod met betrekking tot vrijwilligerswerk zijn actief gematcht.
3. Er ontstaat zicht op informele participatie, moeilijk in te vullen koppelingen en
   ondersteuningsvragen.
4. Trajekt stimuleert krachtige burgers uit de hele stad tot het verrichten van actief burgerschap.
5. Het uitgangspunt ‘train de trainer’ is leidend.
6. De gegevens van de databank worden benut in het leggen van de verbindingen voor
   samenlevingsopbouw.
7. Trajekt ondersteunt de vrijwilligersjury.

Thema 4 Opvoeding en ontwikkeling
1. Versterk door je inzet de competenties van ouders/opvoeders voor de opvoeding van hun
    kinderen en heb daarbij oog voor een doorgaande lijn van talentontwikkeling
2. Stimuleer sociale stijging van gezinnen door bij die professionele inzet uit te gaan van talenten
    van kinderen en opvoedpotentieel van opvoeders
3. Draag op buurtniveau bij aan het versterken van de pedagogische infrastructuur rondom kind
    en gezin; de omgeving van een kind en gezin voelt zich betrokken en zet zich, indien nodig, in
    bij het ondersteunen van het kind en het gezin.
4. Leid jeugd toe naar en help jeugd beter gebruik te maken van het sociale netwerk en
    voorzieningen als onderwijs, peuterspeelzalen, verenigingen, sport, cultuur, zodat jeugdigen
    uiteindelijk beter in staat zijn om zelfstandig stappen te zetten naar (vervolg)opleiding of
    werk.
5. Signaleer handelingsonbekwaamheid en tegenwerken bij ouders en kinderen en leid dit
    gedrag door naar de voorzieningen in het CJG-netwerk.
6. Maak jeugd en ouders bij doorverwijzen naar voorzieningen in het CJG-netwerk
    medeverantwoordelijk voor de oplossing van hun probleem.
7. Draag bij aan het opvoeden tot goed burgerschap en het ontwikkelen van een normatief
    kader bij jongeren ten aanzien van het omgaan met (genots)middelen, omgaan met
    medeburgers in de openbare ruimte en omgaan met elkaar.
8. Spreek alle bewoners, van jong tot oud, in de openbare ruimte aan op hun gedrag en maak
    hen gezamenlijk verantwoordelijk voor alternatief gedrag.
9. Gebruik moderne sociale media om te jongeren te bereiken en verbeter de communicatie
    tussen jongeren en ouderen in de buurt.
10. Versterk de positie van jongeren in kwetsbare situaties door hun competenties te vergroten
    en de vaak grote afstand tot school en arbeidsmarkt te verkleinen.




                                                53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                     Subsidiëring van welzijnsinstelling Trajekt




Thema 5 Gezondheidszorg
1. De zelfredzaamheid van de cliënt is vergroot, door het versterken van de eigen kracht en
   competenties van de cliënt en door middel van materiële, immateriële, psychosociale
   hulpverlening. Er wordt toegeleid naar duurzame uitstroom dan wel naar speciale en
   geïndiceerde zorg.
2. Er wordt gebruik gemaakt van gekwalificeerde vrijwilligers.
3. De inzet op jeugd richt zich op leerlingen waarbij de ontwikkeling stagneert of dreigt te
   stagneren. Het welbevinden neemt toe waardoor de schoolloopbaan op een positieve manier
   gevolgd of afgerond kan worden. Er wordt toegeleid naar speciale en geïndiceerde zorg
4. Er wordt ingezet op een beweging van hulpverlening naar ondersteuning van burgers /
   gezinnen, sociale netwerken en sociale verbanden (buurten, verenigingen, etc.).




                                            54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>