<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>  Bosch & van Rijn         Auteurs                 Opdrachtgever
  Franz-Lisztplantsoen 220 Loes Derikx MSc.        Rijkswaterstaat Corporate Dienst
  3533 JG Utrecht          Steven Velthuijsen MSc. Postbus 8185
  030 – 677 6466                                   3503 RD Utrecht
Windturbines Avelingen
Slagschaduwonderzoek t.b.v. ruimtelijke verkenning
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Windturbines Avelingen
Slagschaduwonderzoek t.b.v. ruimtelijke verkenning
  Datum                         23 september 2022
  Versie                        1.0
  Auteur                        Loes Derikx
  Tweede lezer                  Steven Velthuijsen
                                Wouter Verweij
Bosch & van Rijn
Franz-Lisztplantsoen 220
3533 JG Utrecht
Tel:         030-677 6466
Mail:        info@boschenvanrijn.nl
Web:         www.boschenvanrijn.nl
© Bosch & van Rijn 2022
Behoudens hetgeen met de opdrachtgever is overeengekomen, mag in dit rapport vervatte
informatie niet aan derden worden bekendgemaakt. Bosch & van Rijn BV is niet aansprake-
lijk voor schade door het gebruik van deze informatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                   Windturbines Avelingen
                                                                                    Slagschaduwonderzoek
          INHOUDSOPGAVE
          WINDTURBINES AVELINGEN                                                                        1
          SLAGSCHADUWONDERZOEK T.B.V. RUIMTELIJKE VERKENNING                                            1
          H OOFDSTUK 1      INLEIDING                                                                   4
                     1.1    Inleiding                                                                   5
                     1.2    Onderzoeksvarianten                                                         6
                     1.3    Doel slagschaduwonderzoek                                                   9
                     1.4    Wettelijke norm                                                             9
                     1.5    Stilstandvoorziening                                                        9
                     1.6    Gevoelige objecten                                                         10
                     1.7    Slagschaduwbelasting bedrijventerrein                                      12
                     1.8    Leeswijzer                                                                 13
          H OOFDSTUK 2      BEREKENING                                                                14
                     2.1    Inleiding                                                                  15
                     2.2    Windaanbod                                                                 15
                     2.3    Zonaanbod                                                                  16
                     2.4    Aannames                                                                   16
                     2.5    Rekenmethode                                                               18
          H OOFDSTUK 3      RESULTATEN                                                                19
                     3.1    Slagschaduwcontour                                                         20
                     3.2    Gevoelige objecten binnen de contour                                       22
                     3.3    Opbrengstderving bij voorkomen slagschaduw                                 22
                     3.4    Opbrengstderving bij verschillende mogelijke slagschaduwnormen             22
                     3.5    Slagschaduw op het bedrijventerrein veroorzaakt door windturbines          24
          H OOFDSTUK 4      CONCLUSIE                                                                 26
                     4.1    Conclusie slagschaduwonderzoek                                             27
          H OOFDSTUK 5      BIJLAGEN                                                                  28
          BIJLAGE A         SLAGSCHADUWCONTOUREN                                                      29
          BIJLAGE B         UITDRAAIEN WINDPRO                                                        34
          BIJLAGE C         UITDRAAIEN WINDPRO – BEDRIJVENTERREIN                                     35
                                                                                                            3
Inleiding                                                                                                 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                              Windturbines Avelingen
                              Slagschaduwonderzoek
        Hoofdstuk 1 Inleiding
                                                       4
Inleiding                                            4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                      Windturbines Avelingen
                                                                                       Slagschaduwonderzoek
        1.1      Inleiding
                 In opdracht van het team ‘Windenergie Avelingen’ voert Bosch & van Rijn een ver-
                 kennende studie uit naar de technisch-ruimtelijk en financiële haalbaarheid van
                 windenergie in het RES-zoekgebied Avelingen, zoals dat is begrensd in de RES 1.0
                 Alblasserwaard. Het team heeft de opdracht de haalbaarheid van windenergie in
                 kaart te brengen en ter besluitvorming voor te leggen aan een stuurgroep van de
                 betrokken overheden. De stuurgroep besluit op basis van de aan te leveren infor-
                 matie of, en zo ja, hoe een volgende stap in het onderzoek naar de ontwikkeling
                 van windenergie kan worden gezet. In een eventuele volgende stap moet een
                 marktpartij (initiatiefnemer) worden geselecteerd en moet een ruimtelijke plan of
                 besluit worden voorbereid waarbij invulling moet worden gegeven aan de m.e.r.-
                 (beoordelings)plicht.
                 In stap 1 van de ruimtelijke verkenning zijn de belemmeringen in en nabij het oor-
                 spronkelijk begrensde zoekgebied in kaart gebracht. Figuur 1 laat zowel het oor-
                 spronkelijke zoekgebied zien zoals dat in de RES was begrensd, als de begrenzing
                 na stap 1.
        Figuur 1 Ligging van RES-zoekgebied Avelingen en het overgebleven zoekgebied na onderzoeksstap 1.
                 Binnen het RES-zoekgebied dat is overgebleven na onderzoeksstap 1 zijn drie mo-
                 gelijke onderzoeksvarianten gemodelleerd. Aan de hand van de drie onderzoeksva-
                 rianten heeft Bosch & van Rijn als onderdeel van de ruimtelijke verkenning een
                                                                                                               5
Inleiding                                                                                                    5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                             Windturbines Avelingen
                                                                                              Slagschaduwonderzoek
                  slagschaduwonderzoek uitgevoerd naar de slagschaduwduur bij gevoelige objec-
                  ten1 in de omgeving van het RES-zoekgebied en kantoren op bedrijventerrein Ave-
                  lingen.
                  Tijdens de verkenning heeft een dialoog met de omgeving (omwonenden, bedrij-
                  ven, buurgemeenten) plaatsgevonden. In het slagschaduwonderzoek is aandacht
                  besteed aan vragen die tijdens dat participatieproces naar voren zijn gebracht.
        1.2       Onderzoeksvarianten
                  Onderzoek naar meerdere windturbineklassen is van belang voor het bepalen van
                  de (grenzen van) de ruimtelijk-technische haalbaarheid van windenergie en voor
                  het onderzoeken van de financiële haalbaarheid. Deze studie berekent de slagscha-
                  duwduur van drie onderzoeksvarianten van windturbines. De onderzoeksvarianten
                  zijn tot stand gekomen aan de hand van drie windturbineklassen, namelijk een
                  klasse met een rotordiameter tot 130 meter, 130 – 160 meter en een rotordiameter
                  groter dan 160 meter. Voor elke windturbineklasse is een onderzoeksvariant gemo-
                  delleerd met een maximum aantal windturbines dat binnen het zoekgebied (na on-
                  derzoeksstap 1) mogelijk is, gelet op de minimale onderlinge afstand. De varianten
                  verschillen in aantal, afmeting en posities van de windturbines. Voor elke afme-
                  tingsklasse is een representatief type windturbine gekozen.
                  De varianten vormen nadrukkelijk geen alternatieven in de zin van een milieuef-
                  fectrapportage, ze zijn zodanig gekozen dat milieueffecten van mogelijke varianten
                  zo goed mogelijk in beeld worden gebracht teneinde de haalbaarheid voor enkele
                  windturbineklassen inzichtelijk te maken. Het gaat hierbij niet om een worst case
                  benadering voor het gehele project, echter is er wel sprake van een worst case be-
                  nadering als het gaat om het berekenen van de effecten, omdat hierbij wordt uit-
                  gegaan van de bovengrens aan effectfactoren behorende bij de gekozen varianten
                  en type windturbines.
                  De ashoogte en rotordiameter zijn bepalend voor de slagschaduweffecten, het type
                  windturbine heeft daar nagenoeg geen effect op2. De afmetingen van de onder-
                  zoeksvarianten zijn weergegeven in
                  Tabel 1. De coördinaten van de windturbineposities staan in Tabel 2. Figuur 2 geeft
                  de posities van de windturbines in de onderzoeksvarianten weer.
        Tabel 1   Onderzoeksvarianten RES-zoekgebied Avelingen.
                                                         Klein                  Middel                Groot
                   Aantal windturbines                     6                       6                    4
                   Ashoogte (m)                           120                     136                  150
                   Rotordiameter (m)                      117                     136                  162
                1 Onder gevoelige objecten worden verstaan: woningen, onderwijsgebouwen, ziekenhuizen, verpleeg-
                  huizen, verzorgingstehuizen, psychiatrische inrichtingen, kinderdagverblijven, woonwagenstand-
                  plaatsen en ligplaatsen voor woonschepen. Bron: Wet geluidhinder.
                2 De bladbreedte van een windturbinetype kan zeer beperkt invloed hebben op de veroorzaakte slag-
                  schaduw, zie paragraaf 2.4.                                                                         6
Inleiding                                                                                                           6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                        Windturbines Avelingen
                                                                                        Slagschaduwonderzoek
                  Tiphoogte (m)                       178,5                  204                  231
                  Gebruikt windturbinetype        Nordex N117            Vestas V136          Vestas V162
        Tabel 2  Locaties van de windturbines van de verschillende onderzoeksvarianten.
                                           Klein                    Middel                     Groot
                      WTB                  X       Y                 X        Y                X        Y
                        1           123258 427007              123246     426991         123269      427022
                        2           123484 427282              123513     427305         123759      427026
                        3           123772 427015              123788     427003         124234      426906
                        4           124164 426938              124189     426928         124702      426777
                        5           124542 426820              124582     426819
                        6           124929 426715              124974     426705
        Figuur 2 Onderzoeksvarianten in het RES-zoekgebied Avelingen.
                                                                                                                 7
Inleiding                                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>          Windturbines Avelingen
          Slagschaduwonderzoek
                                   8
Inleiding                        8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                         Windturbines Avelingen
                                                                                         Slagschaduwonderzoek
        1.3   Doel slagschaduwonderzoek
              Per onderzoeksvariant wordt berekend of, en zo ja hoeveel gevoelige objecten er
              op basis van de verwachte weeromstandigheden3 meer dan 3 uur, 6 uur en 15 uur
              per jaar bewegende slagschaduw ondervinden als gevolg van de windturbines. Doel
              is om te onderzoeken hoeveel stilstand er benodigd is om te voldoen aan maximaal
              3, 6 of 15 uur slagschaduw per jaar per gevoelig object en hoeveel opbrengstder-
              ving dit met zich meebrengt.
        1.4   Wettelijke norm
              Sinds een uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State
              kunnen de landelijke milieunormen voor windturbines (vastgelegd in het Activitei-
              tenbesluit milieubeheer en de Activiteitenregeling milieubeheer) op het gebied van
              geluid, slagschaduw, lichtschittering en externe veiligheid niet langer toegepast
              worden op windparken van 3 of meer windturbines.
              In het Activiteitenbesluit is voor een windturbineproject van maximaal 2 turbines
              een norm aangegeven van maximaal 17 keer meer dan 20 minuten schaduwduur
              per jaar. Dit is in de praktijk vertaalt naar een norm voor een totale schaduwduur
              van 6 uur per jaar. Daarmee wordt strenger getoetst dan de norm, alle schaduw-
              door korter dan 20 minuten zou immers toelaatbaar zijn.
              Voor opstellingen van 3 of meer windturbines geldt op dit moment, als gevolg van
              de uitspraak van de Raad van State, geen landelijke norm en kan het bevoegd gezag
              zelf een norm opnemen in het ruimtelijk plan of besluit, mits deze is voorzien van
              een actuele, deugdelijke, op zichzelf staande en op de lokale situatie toegesneden
              motivering. Om een waardevolle vergelijking mogelijk te maken wordt er in dit on-
              derzoeksrapport gekeken naar de slagschaduwbelasting op gevoelige objecten bij
              fictieve normen van:
                    ➢ 3 uur per jaar
                    ➢ 6 uur per jaar
                    ➢ 15 uur per jaar
        1.5   Stilstandvoorziening
              Om eventuele normoverschrijding te voorkomen (indien deze in landelijke regelge-
              ving of lokale norm wordt vastgelegd) kan een stilstandvoorziening op de windtur-
              bine worden aangebracht. Deze zorgt ervoor dat bij overschrijding van een slag-
              schaduwnorm de windturbine (of windturbines) wordt uitgeschakeld. Bij een norm
              van bijvoorbeeld maximaal 6 uur slagschaduw per jaar per gevoelig object, zorgt
              een stilstandvoorziening van een windpark ervoor dat er daadwerkelijk maximaal 6
            3 Berekeningen worden uitgevoerd met behulp van langjarige klimatologische gegevens op basis van
              gemiddelden. De daadwerkelijke weersomstandigheden kunnen jaarlijks verschillen. De daadwerke-
              lijke hoeveelheid slagschaduw kan daardoor ook per jaar verschillen, tot een van tevoren bepaald
              jaarlijks maximum.                                                                                  9
Inleiding                                                                                                       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                          Windturbines Avelingen
                                                                          Slagschaduwonderzoek
            uur per jaar slagschaduw op een gevoelig object optreedt. De voorziening wordt
            per schaduwgevoelig object vooraf ingeregeld, aangezien het gaat om specifieke
            momenten die van tevoren bepaald kunnen worden afhankelijk van de zonnestand.
            Daarnaast wordt gemeten of er daadwerkelijk voldoende zon (en dus slagschaduw)
            is op die momenten. Slagschaduw is daarmee vrij eenvoudig te voorkomen. Wel
            heeft benodigde stilstand van windturbines invloed op de energieopbrengst.
        1.6 Gevoelige objecten
            In de omgeving van de beoogde windturbines liggen gevoelige objecten. In de be-
            rekeningen zijn alle gevoelige objecten meegenomen die naar verwachting mini-
            maal 3 uur slagschaduw ontvangen wanneer er geen stilstandvoorziening in wer-
            king is. Hierbij is uitgegaan van de aannames dat er geen slagschaduw optreedt
            wanneer de zon lager dan 5 graden boven de horizon staat en dat er alleen slag-
            schaduw optreedt wanneer de zon minimaal voor 20 procent wordt bedekt door
            een wiek (zie alle aannames voor het slagschaduwmodel in paragraaf 2.4).
            Figuur 3 toont de ligging van alle gevoelige objecten die binnen minimaal één van
            de 3-uurcontouren van de onderzoeksvarianten liggen wanneer er geen stilstand-
            voorziening in werking is. Voor deze gevoelige objecten is de slagschaduwduur be-
            rekend. Ook in bestemmingsplannen aangewezen ligplaatsen zijn in de analyse
            meegenomen als gevoelige objecten. De bron van de locatie van de gevoelige ob-
            jecten is de Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG, maart 2022).
                                                                                                    1
Inleiding                                                                                        10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                        Windturbines Avelingen
                                                                                         Slagschaduwonderzoek
        Figuur 3 Gevoelige objecten en ligplaatsen in omgeving van onderzoeksvarianten bij Avelingen die naar ver-
                 wachting minimaal 3 uur (tot circa 15 uur) slagschaduw per jaar ontvangen door minimaal één van
                 de onderzoeksvarianten (wanneer er geen stilstandvoorziening in werking is).
                 Ten noordoosten van het bedrijventerrein Avelingen zijn plannen voor de realisatie
                 van woon-werkzones langs het kanaal in Gorinchem (zie Figuur 4). De zones waarin
                 hoofdzakelijk woningen worden gerealiseerd (oranje en rode zone) zijn in het on-
                 derzoek meegenomen als slagschaduw-ontvangend vlak.
        Figuur 4 Concept ontwerp gebiedsontwikkeling ‘Vleugels van de stad’.
                                                                                                                      1
Inleiding                                                                                                          11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                Windturbines Avelingen
                                                                                Slagschaduwonderzoek
        1.7      Slagschaduwbelasting bedrijventerrein
                 Slagschaduw kan ook als hinderlijk worden ervan wanneer deze tijdens werktijden
                 op lichtdoorlatende gevels van kantoren valt. Daarom wordt in dit slagschaduwon-
                 derzoek aan de hand van verschillende toetspunten inzichtelijk gemaakt hoeveel
                 slagschaduw de verschillende windturbineposities mogelijk op het bedrijventerrein
                 werpen. Daarnaast wordt inzichtelijk gemaakt wat het effect is op de energieop-
                 brengst wanneer slagschaduw op het bedrijventerrein moet worden voorkomen
                 door stilstand. Figuur 5 laat zien op welke locaties toetspunten zijn opgenomen. Bij
                 elk toetspunt is rekening gehouden met de hoogte en breedte van lichtdoorlatende
                 gevels waar slagschaduw op kan vallen. Er is in dit verkennend slagschaduwonder-
                 zoek geen onderscheid gemaakt in de verwachte hoeveelheid slagschaduw per be-
                 drijf of bedrijfspand. Dit past niet bij het verkennende karakter van dit onderzoek.
                 Bij de eventuele ontwikkeling van een windproject is er ruimte voor maatwerk om
                 per bedrijf de verwachte slagschaduwbelasting inzichtelijk te maken en/of afspra-
                 ken te maken over de maximale jaarlijkse slagschaduwbelasting per bedrijf.
        Figuur 5 Toetspunten voor berekening slagschaduw op bedrijventerrein
                                                                                                          1
Inleiding                                                                                              12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                       Windturbines Avelingen
                                                                       Slagschaduwonderzoek
        1.8 Leeswijzer
            In hoofdstuk 2 wordt uitgelegd hoe de berekeningen uitgevoerd zijn. Hoofdstuk 3
            presenteert de resultaten van deze berekeningen inclusief mitigatiemaatregelen.
            In hoofdstuk 4 worden tenslotte de conclusies gepresenteerd.
                                                                                                 1
Inleiding                                                                                     13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                             Windturbines Avelingen
                             Slagschaduwonderzoek
      Hoofdstuk 2 Berekening
                                                       1
Berekening                                          14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                           Windturbines Avelingen
                                                                            Slagschaduwonderzoek
      2.1  Inleiding
           Slagschaduw van een windturbine is de schaduw van de draaiende wieken. Als slag-
           schaduw op het raam van een gevoelig object valt kan dat als hinderlijk worden
           ervaren. De stand van de zon is een vast gegeven afhankelijk van datum-tijd en po-
           sitie op de aarde. Voor elk object (bijvoorbeeld een windturbine) is het daarom mo-
           gelijk een berekening te doen om het tijdvak te bepalen wanneer er slagschaduw
           valt op een bepaald punt (bijvoorbeeld het raam van een huis). Om dit te kunnen
           doen is de volgende informatie nodig:
           ➢      De grootte van het object dat slagschaduw veroorzaakt; voor een windtur-
                  bine is de grootte van de wieken van belang;
           ➢      De positie van de windturbine en het beschaduwde object (met name ten
                  opzichte van elkaar);
           ➢      De ashoogte van de windturbine;
           ➢      De grootte, richting en oriëntatie (hellingshoek) van het beschaduwde ob-
                  ject; met de richting wordt bedoeld hoe het raam (lichtdoorlatende deel van
                  de gevel) gericht is ten opzichte van de windturbine(s), oriëntatie is in het
                  algemeen verticaal, maar ook kan gedacht worden aan een dakraam in een
                  schuin dak onder een bepaalde hoek.
      2.2  Windaanbod
           Om de hoeveelheid slagschaduw op een specifieke locatie te berekenen, is het van
           belang om te weten uit welke richting de wind waait, en hoe hard het waait. Immers
           als de windsnelheid te laag is, staat de windturbine stil. Deze grens ligt op ongeveer
           3 m/s. Een moderne windturbine met een ashoogte boven de 80 meter is gemid-
           deld ca. 95% van de tijd in bedrijf. Ook in dit onderzoek gaan we uit van 95%. On-
           derstaande grafiek geeft de langjarige windrichtingsverdeling weer van meteosta-
           tion De Bilt. De windgegevens van meteostation De Bilt zijn de dichtstbijzijnde
           meetgegevens die bij de auteur bekend zijn.
                                                                                                     1
Berekening                                                                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                              Windturbines Avelingen
                                                                              Slagschaduwonderzoek
      Figuur 6 Windroos van meteostation De Bilt.
                Windri      ngsverdeling        oca e
                  uren er aar          s       sta on e ilt
                                                   indrich ng uren
                                                  er jaar
      2.3      Zonaanbod
               Het zonaanbod is in de berekening is gebaseerd op het zonaanbod in Herwijnen (de
               dichtstbijzijnde meetpost). De berekeningen zijn uitgevoerd met het softwarepak-
               ket WindPRO. Zie de bijlage met WindPRO-rekenresultaten voor de precieze waar-
               den.
               Zomer- en wintertijd hebben geen effect op de duur van de schaduw, maar wel op
               het moment van de dag waarop schaduw plaatsvindt. Tijdswijzigingen vinden
               plaats iedere laatste zondag van maart en laatste zondag van oktober. Het effect
               hiervan is meegenomen in de berekening.
      2.4      Aannames
               De berekening gaat uit van de gemiddelde situatie. Hiertoe wordt een aantal aan-
               names gedaan om de situatie te benaderen zoals die werkelijk zal optreden:
                   ❖ Correctie voor de gemiddelde zonneschijnduur;
                        De zon schijnt (overdag) niet altijd vanwege de aanwezigheid van bewol-
                        king (en mist); op basis van klimatologische gegevens van het KNMI voor de
                        gemiddelde zonneschijnduur wordt een maandelijks getal afgeleid voor de
                        kans dat de zon daadwerkelijk schijnt. Op deze locatie is gebruik gemaakt
                        van KNMI-gegevens van station Herwijnen. De klimatologische gegevens
                        zijn gegevens voor gemiddelde zonneschijnduur zijn genomen van de jaren
                        1991-2020. Dit is de meest actuele beschikbare data over zonneschijnduur.
                   ❖ Correctie voor stilstand;
                        Als een windturbine niet draait is er ook geen sprake van slagschaduw. Dit
                        is bijvoorbeeld het geval bij lage windsnelheden (minder dan ca. 3m/s), dan     1
Berekening                                                                                           16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                     Windturbines Avelingen
                                                                                     Slagschaduwonderzoek
                        draait een windturbine (nog) niet en bij zeer hoge windsnelheden (boven
                        25m/s) wordt een windturbine uit veiligheidsoverwegingen stilgezet. Ver-
                        der worden windturbines stilgezet tijdens onderhoudswerkzaamheden.
                   ❖ Correctie voor de windrichting;
                        Op basis van windmetingen op de gondel wordt de windturbine zo gedraaid
                        dat bladen altijd staan in de richting waar de wind vandaan komt. Afhan-
                        kelijk van de gemiddelde windrichtingsverdeling wordt een correctiefactor
                        afgeleid aangezien de grootte en positie van de schaduw verandert met de
                        positie van de gondel.
                   ❖ Minimale zonhoek;
                        Als de zon te laag boven de horizon staat moet het licht een grotere afstand
                        door de atmosfeer afleggen. Hierdoor wordt het licht diffuus en kan het
                        geen duidelijke schaduw meer vormen. In deze studie zijn we uitgegaan van
                        een minimale zonhoek van 5 graden. Dit is een veelgebruikte aanname in
                        slagschaduwonderzoeken4.
                   ❖ Minimale bedekking van de zon door de wieken;
                        Hinderlijke slagschaduw wordt veroorzaakt door het contrast tussen licht
                        en donker. Bij slagschaduw die op ruime afstand van de windturbine ont-
                        staat, is het contrast tussen licht en donker veel kleiner. Als de wieken maar
                        een klein deel van de zonneschijf bedekken (minder dan 20 procent) is de
                        slagschaduw dermate diffuus dat deze nauwelijks voor hinder zorgt. In dit
                        onderzoek wordt aangenomen dat er alleen slagschaduw optreedt wan-
                        neer de zon minimaal voor 20 procent wordt bedekt door de wiek van een
                        windturbine. Dit is een veelgebruikte aanname in slagschaduwonder-
                        zoeken5. Op basis van bladbreedtegegevens van het gebruikte windturbine-
                        type wordt in WindPRO berekend of meer dan 20% van de zon bedekt wordt
                        door de wiek.
             De correcties zijn gebaseerd op gegevens over het klimaat. De correctie van de ge-
             middelde zonneschijnduur wordt op de maandgemiddelde metingen gebaseerd en
             de overige twee correcties op de jaargemiddelde metingen. Dit zijn langjarige ge-
             middelden. In een individueel jaar is de schaduwhinder soms meer, en soms minder
             dan dit gemiddelde.
           4  ie bijvoorbeeld het slagschaduwonderzoek in ‘ nderzoek milieunormen windenergie – Windpark
               elfzijl uid Uitbreiding’ https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.1979.68BP-
             VG01/b_NL.IMRO.1979.68BP-VG01_tb.html)
           5  ie bijvoorbeeld het slagschaduwonderzoek in ‘ nderzoek milieunormen windenergie – Windpark
               elfzijl uid Uitbreiding’ https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.1979.68BP-
             VG01/b_NL.IMRO.1979.68BP-VG01_tb.html)                                                            1
Berekening                                                                                                  17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                     Windturbines Avelingen
                                                                      Slagschaduwonderzoek
      2.5  Rekenmethode
           De berekeningen zijn uitgevoerd met het softwarepakket WindPRO, een pro-
           gramma dat slagschaduw nauwkeurig berekent en dat veel gebruikt wordt in de
           windenergiesector.
           Op basis van data over het zon- en windaanbod van de dichtstbijzijnde meetpost
           en bovengenoemde aannames wordt met het softwarepakket WindPRO berekend
           hoeveel slagschaduw de gevoelige objecten per jaar naar verwachting ontvangen.
           Ook tekent WindPRO slagschaduwcontouren voor de grens van 3, 6 en 15 uur slag-
           schaduw per jaar wanneer er geen stilstandvoorziening in werking is.
                                                                                               1
Berekening                                                                                  18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                              Windturbines Avelingen
                              Slagschaduwonderzoek
       Hoofdstuk 3 Resultaten
                                                        1
Resultaten                                           19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                              Windturbines Avelingen
                              Slagschaduwonderzoek
       3.1 Slagschaduwcontour
           Figuur 7,
                                                        2
Resultaten                                           20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                     Windturbines Avelingen
                                                                                      Slagschaduwonderzoek
                Figuur 8 en Figuur 9 tonen de slagschaduwcontouren van 15 uur, 6 uur en 3 uur
                verwachte slagschaduw per jaar voor de onderzoeksvarianten ‘ lein’, ‘ iddel’ en
                ‘Groot’. Hier is uitgegaan van een realistische meteorologische situatie (in tegen-
                stelling tot een worstcasescenario waarbij ervanuit wordt gegaan dat de zon altijd
                schijnt en de wind altijd hard genoeg waait om de windturbines te laten draaien).
                In deze figuren wordt uitgegaan van een situatie waarin géén sprake is van een stil-
                standvoorziening. De schaduwcontouren vormen en verbinding tussen toetspun-
                ten waar eenzelfde schaduwduur wordt berekend. Buiten de contour (op grotere
                afstand van de windturbines) kan in geen geval meer schaduw optreden dan op de
                contourgrens.
                In alle drie de figuren zijn alle gevoelige objecten weergegeven die binnen de 3 uur-
                contour liggen van minimaal één van de drie onderzoeksvarianten. Voor al deze
                gevoelige objecten is de verwachte slagschaduwduur per jaar berekend (zonder
                stilstandvoorziening). De contouren van de onderzoeksvarianten zijn vergroot
                weergegeven in Bijlage A.
       Figuur 7 De 15 uur, 6 uur en 3 uur slagschaduwcontouren van onderzoeksvariant ‘Klein’. Ook zijn gevoelige
                objecten weergegeven.
                                                                                                                    2
Resultaten                                                                                                       21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                      Windturbines Avelingen
                                                                                       Slagschaduwonderzoek
       Figuur 8 De 15 uur, 6 uur en 3 uur slagschaduwcontouren van onderzoeksvariant ‘Middel’. Ook zijn gevoelige
                objecten weergegeven.
       Figuur 9 De 15 uur, 6 uur en 3 uur slagschaduwcontouren van onderzoeksvariant ‘Groot’. Ook zijn gevoelige
                objecten weergegeven.
                                                                                                                     2
Resultaten                                                                                                        22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                            Windturbines Avelingen
                                                                            Slagschaduwonderzoek
       3.2 Gevoelige objecten binnen de contour
           Er bevinden zich gevoelige objecten binnen de slagschaduwcontouren. Tabel 3
           geeft de aantallen. In Bijlage B is een lijst van alle adressen opgenomen van scha-
           duwgevoelige objecten waar schaduwduur is berekend.
           Gevoelige objecten gelegen binnen de contouren uit Figuur 7,
                                                                                                      2
Resultaten                                                                                         23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                        Windturbines Avelingen
                                                                                         Slagschaduwonderzoek
               Figuur 8 en Figuur 9 ontvangen naar verwachting minimaal 3 uur slagschaduw per
               jaar (wanneer er geen stilstandvoorziening in werking is). Deze slagschaduw zal
               naarmate de afstand groter is en de zon dus lager aan de hemel staat, in toene-
               mende mate diffuus zijn en minder snel als hinderlijk worden ervaren. Ook het ge-
               bied aan de Schelluinsestraat waar nieuwbouwontwikkelingen plaats zullen vinden,
               zal naar verwachting slagschaduw ontvangen.
       Tabel 3 Aantal gevoelige objecten binnen slagschaduwcontouren van de onderzoeksvarianten.
        Kop 1                                       Aantal gevoelige    Aantal gevoelige     Aantal gevoelige
                 Onderzoeksvariant                  objecten binnen     objecten binnen       objecten binnen
                                                      15u contour          6u contour            3u contour
                 Klein                                     15                  949                  2144
                 Middel                                   230                 2112                  2963
                 Groot                                    255                 2345                  3489
       3.3     Opbrengstderving bij voorkomen slagschaduw
               Het stilzetten van windturbines heeft invloed op de energieopbrengst. Het verlies
               aan energieopbrengst wordt ook wel de opbrengstderving genoemd. WindPRO be-
               rekent de tijd die de windturbines moeten worden stilgezet (bijvoorbeeld door mid-
               del van een stilstandvoorziening) om alle verwachte slagschaduw op de ingevoerde
               objecten te voorkomen. De berekening is opgenomen in Bijlage B. Tabel 4 geeft de
               samengevatte resultaten en het percentage aan opbrengstderving dat ontstaat
               door de eventuele stilstand.
       Tabel 4 Stilstand in uren per jaar om alle slagschaduw op gevoelige objecten te voorkomen.
        Kop 1    Variant                Slagschaduw per jaar (uu:mm)                 Opbrengstderving (%)
                 Klein                                277:45                                  0,56%
                 Middel                               427:33                                  0,86%
                 Groot                                326:41                                  0,98%
       3.4     Opbrengstderving bij verschillende mogelijke slagschaduwnormen
               Om te berekenen wat de opbrengstderving is bij een lokale norm (van bijvoorbeeld
               maximaal 15 uur, 6 uur of 3 uur per jaar per gevoelig object), wordt eerst berekend
               welke overschrijding van de betreffende waarde optreedt per slagschaduwgevoelig
               object. Op deze manier wordt het aantal uren geraamd waarin stilstand moet wor-
               den toegepast en de derving optreedt.
                 Voorbeeld:
                       ❖ Bij woning A treedt per jaar naar verwachting 7 uur en 14 minuten slagschaduw
                           op wanneer er geen stilstandvoorziening in werking is. Bij een norm van maxi-
                           maal 6 uur slagschaduw per jaar is er bij deze woning 1 uur en 14 minuten slag-
                           schaduw per jaar aan overschrijding.
                                                                                                                  2
Resultaten                                                                                                     24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                               Windturbines Avelingen
                                                                                                Slagschaduwonderzoek
                               ❖ Bij woning B treedt per jaar naar verwachting 3 uur en 41 minuten slagschaduw
                                  op wanneer er geen stilstandvoorziening in werking is. Bij een norm van maxi-
                                  maal 6 uur slagschaduw per jaar is er bij deze woning geen verwachte overschrij-
                                  ding van de norm.
                       Vervolgens wordt de norm overschrijdende slagschaduw van alle gevoelige objec-
                       ten bij elkaar opgeteld. De overgebleven norm overschrijdende slagschaduw moet
                       worden voorkomen door middel van stilstand. De benodigde stilstand van de wind-
                       turbines geschat met de volgende berekening:
                                                                  𝑛𝑜𝑟𝑚𝑜𝑣𝑒𝑟𝑠𝑐ℎ𝑖𝑗𝑑𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑆𝑆𝑤𝑜𝑛𝑖𝑛𝑔𝑒𝑛
                       𝐵𝑒𝑛𝑜𝑑𝑖𝑔𝑑𝑒 𝑠𝑡𝑖𝑙𝑠𝑡𝑎𝑛𝑑 = (𝑆𝑆𝑊𝑇 ) ∗
                                                                         𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑆𝑆𝑤𝑜𝑛𝑖𝑛𝑔𝑒𝑛
                       Waarbij SS staat voor slagschaduw, en SSWTn voor de som van de slagschaduw van
                       alle windturbines van de betreffende onderzoeksvariant. De periode dat de wind-
                       turbines slagschaduw veroorzaken is veel kleiner dan de opgetelde tijd dat wonin-
                       gen slagschaduw ondervinden, omdat een windturbine meestal op meerdere wo-
                       ningen tegelijk slagschaduw veroorzaakt.
       Tabel 5 laat zien hoeveel derving er verwacht wordt wanneer er aan een norm van maximaal 15 uur slagschaduw
                       per jaar moet worden voldaan. Tabel 6 laat zien hoeveel derving er verwacht wordt wanneer er aan
                       een norm van maximaal 6 uur slagschaduw per jaar moet worden voldaan.
                       Tabel 7 laat zien hoeveel derving er verwacht wordt wanneer er aan een norm van
                       maximaal 3 uur slagschaduw per jaar moet worden voldaan. Tabel 4 uit de voor-
                       gaande paragraaf geeft dezelfde informatie feitelijk voor de situatie dat er een 0-
                       uursnorm zou worden toegepast.
       Tabel 5         Verwachte jaarlijkse stilstand per onderzoeksvariant om normoverschrijding te voorkomen, bij een
                       norm van maximaal 15 uur slagschaduw per jaar.
        Kop 1            Variant                   Stilstand per jaar (uu:mm)       Derving (% van draaiuren)
                         Klein                                 01:06                           0,00%
                         Middel                                06:00                           0,01%
                         Groot                                 04:47                           0,01%
       Tabel 6         Verwachte jaarlijkse stilstand per onderzoeksvariant om normoverschrijding te voorkomen, bij een
                       norm van maximaal 6 uur slagschaduw per jaar.
        Kop 1            Variant                   Stilstand per jaar (uu:mm)       Derving (% van draaiuren)
                         Klein                                 40:25                           0,08%
                         Middel                               126:49                           0,25%
                         Groot                                 94:21                           0,28%
       Tabel 7         Verwachte jaarlijkse stilstand per onderzoeksvariant om normoverschrijding te voorkomen, bij een
                       norm van maximaal 3 uur slagschaduw per jaar.
        Kop 1            Variant                   Stilstand per jaar (uu:mm)       Derving (% van draaiuren)
                         Klein                                118:50                           0,24%
                         Middel                               228:55                           0,46%
                                                                                                                           2
Resultaten                                                                                                              25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                      Windturbines Avelingen
                                                                                       Slagschaduwonderzoek
                   Groot                             174:40                           0,53%
       3.5       Slagschaduw op het bedrijventerrein veroorzaakt door windturbines
                 Gebouwen met een kantoorfunctie worden doorgaans niet beschouwd als gevoe-
                 lige objecten, maar tijdens kantoortijden kan slagschaduw daar toch voor hinder
                 zorgen. Personen die in een kantoor naast een raam werkzaamheden uitvoeren,
                 kunnen namelijk hinder ondervinden van slagschaduw wanneer deze op het raam
                 en/of op computerbeeldschermen valt. Aan de hand van toetspunten op het be-
                 drijventerrein Avelingen is berekend hoeveel slagschaduw jaarlijks binnen kantoor-
                 uren (8:00-17:30) op werkdagen wordt veroorzaakt door de onderzoeksvarianten
                 wanneer geen stilstand wordt toegepast. De toetspunten houden rekening met de
                 hoogte en breedte van de lichtdoorlatende gevels.
       Figuur 10 Toetspunten voor berekening slagschaduwbelasting op bedrijventerrein Avelingen
                 Tabel 8 laat zien hoeveel slagschaduw er door de verschillende onderzoeksvarian-
                 ten wordt veroorzaakt op de toetspunten op bedrijventerrein Avelingen op werk-
                 dagen tijdens kantooruren (8:00-17:30) wanneer er geen stilstandvoorziening is
                 toegepast.
                 Tabel 8 laat ook zien wat het effect is op de energieopbrengst wanneer er op werk-
                 dagen tijdens kantooruren stilstand wordt toegepast om slagschaduw op het be-
                 drijventerrein te voorkomen.
                                                                                                                2
Resultaten                                                                                                   26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                     Windturbines Avelingen
                                                                                      Slagschaduwonderzoek
       Tabel 8 Verwachte jaarlijks benodigde stilstand per onderzoeksvariant om op werkdagen binnen kantoor-
               tijden (8:00-17:30) alle slagschaduw te voorkomen.
        Kop 1    Onder-          Verwachte veroorzaakte slagschaduw              Derving door stilstand
                 zoeks-          door windturbines op bedrijventerrein         (% van totaal aantal draai-
                 variant                      per jaar (uu:mm)                uren van onderzoeksvariant)
                 Klein                                             534:55                             1,07%
                 Middel                                            638:42                             1,28%
                 Groot                                             515:12                             1,55%
               Er is in dit verkennend slagschaduwonderzoek geen onderscheid gemaakt in de ver-
               wachte hoeveelheid slagschaduw per bedrijfsgebouw. Dit past niet bij het verken-
               nende karakter van dit onderzoek. Bij de eventuele ontwikkeling van een windpro-
               ject is er ruimte voor maatwerk om per categorie object de verwachte slagscha-
               duwbelasting inzichtelijk te maken en/of afspraken te maken over een norm voor
               de maximale jaarlijkse slagschaduwbelasting.
               Een andere te overwegen mitigerende maatregel tegen slagschaduwhinder bij kan-
               toren is het plaatsen van zonwering (bijvoorbeeld op kosten van de projectontwik-
               kelaar). Hierdoor kan hinder veroorzaakt door slagschaduw verminderd of zelfs
               voorkomen worden. Dit betreft dan een eenmalige investering in plaats van een
               jaarlijks terugkerende opbrengstderving.
                                                                                                                2
Resultaten                                                                                                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                            Windturbines Avelingen
                            Slagschaduwonderzoek
      Hoofdstuk 4 Conclusie
                                                      2
Conclusie                                          28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                           Windturbines Avelingen
                                                                            Slagschaduwonderzoek
      4.1   Conclusie slagschaduwonderzoek
            In dit onderzoek is op basis van klimatologische gegevens de verwachte slagscha-
            duw bij nabijgelegen gevoelige objecten berekend voor drie verschillende onder-
            zoeksvarianten voor windenergie in het RES-zoekgebied Avelingen: klein (6 wind-
            turbines, 117 m rotordiameter, 120m ashoogte), middel (6 windturbines, 136 m
            rotordiameter, 136m ashoogte) en groot (4 windturbines, 162 m rotordiameter,
            150m ashoogte).
            Slagschaduw is vrij eenvoudig te voorkomen door middel van een geautomati-
            seerde stilstandvoorziening die op windturbines aangebracht kan worden. Wel
            heeft benodigde stilstand van windturbines invloed op de energieopbrengst.
      4.1.1 Slagschaduw op gevoelige objecten
            Uit de rekenresultaten blijkt dat bij de gehanteerde onderzoeksvarianten een op-
            brengstderving wordt verwacht tussen 0,56 % en 0,98 % wanneer alle slagschaduw
            op gevoelige objecten (woningen, ligplaatsen en zorg- en onderwijslocaties) geheel
            moet worden voorkomen.
            Wanneer er beperkt slagschaduw op gevoelige objecten wordt toegestaan (middels
            een lokale slagschaduwnorm), dan ligt de verwachte opbrengstderving lager.
            ➢ Bij een slagschaduwnorm van maximaal 15 uur slagschaduw per jaar op een
                 gevoelig object is de verwachte derving minder dan 0,01%.
            ➢ Bij een slagschaduwnorm van maximaal 6 uur slagschaduw per jaar op een ge-
                 voelig object ligt de verwachte derving tussen de 0,08 - 0,28 %.
            ➢ Bij een slagschaduwnorm van maximaal 3 uur slagschaduw per jaar op een ge-
                 voelig object ligt de verwachte derving tussen de 0,24 - 0,53 %.
      4.1.2 Slagschaduw op bedrijventerrein
            Gebouwen en objecten met een kantoorfunctie worden doorgaans niet beschouwd
            als gevoelige objecten, maar tijdens kantoortijden kan slagschaduw daar toch voor
            hinder zorgen. Aan de hand van toetspunten op het bedrijventerrein Avelingen is
            berekend hoeveel slagschaduw jaarlijks binnen kantooruren (8:00-17:30) op werk-
            dagen wordt veroorzaakt door de onderzoeksvarianten wanneer geen stilstand
            wordt toegepast. Uit de rekenresultaten blijkt dat bij de gehanteerde onderzoeks-
            varianten een opbrengstderving wordt verwacht tussen 1,07% en 1,55% wanneer
            alle slagschaduw op het bedrijventerrein die binnen kantooruren (8:00-17:30) op
            werkdagen optreedt, voorkomen dient te worden.
            Bij de eventuele ontwikkeling van een windproject is er ruimte voor maatwerk om
            per object de verwachte slagschaduwbelasting inzichtelijk te maken en/of afspra-
            ken te maken over een norm voor de maximale jaarlijkse slagschaduwbelasting.
                                                                                                     2
Conclusie                                                                                         29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                            Windturbines Avelingen
                            Slagschaduwonderzoek
       Hoofdstuk 5 Bijlagen
                                                      3
Bijlagen                                           30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bijlage A Slagschaduwcontouren
                               31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Figuur 11 Gevoelige objecten en ligplaatsen in omgeving van onderzoeksvarianten bij Avelingen die mogelijk slagschaduw kunnen ontvangen door minimaal één van de onderzoeksvarianten.
                                                                                                                             32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Figuur 12 De 15 uur, 6 uur en 3 uur slagschaduwcontouren van onderzoeksvariant ‘Klein’. Ook zijn gevoelige objecten weergegeven.
                                                                                                                              33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Figuur 13 De 15 uur, 6 uur en 3 uur slagschaduwcontouren van onderzoeksvariant ‘Middel’. Ook zijn gevoelige objecten weergegeven.
                                                                                                                             34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Figuur 14 De 15 uur, 6 uur en 3 uur slagschaduwcontouren van onderzoeksvariant ‘Groot’. Ook zijn gevoelige objecten weergegeven.
                                                                                                                             35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Bijlage B                  Uitdraaien WindPRO
Bijgevoegde WindPRO uitdraaien (externe bijlage) geven per adres van een gevoelig object of ligplaats een
waarde voor de slagschaduw per jaar voor de drie onderzoeksvarianten, indien er geen mitigatie wordt
toegepast. De adressen zijn aangegeven met een lettercode.
                                                                                                   36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Bijlage C Uitdraaien WindPRO –
    bedrijventerrein
Bijgevoegde WindPRO uitdraai geeft de hoeveelheid slagschaduw die per windturbine wordt veroorzaakt
op de toetspunten op het bedrijventerrein, indien er geen mitigatie wordt toegepast.
                                                                                             37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>.</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>