<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>ACCOUNTANTSVERSLAG 2015 – CONCEPT 25 APRIL 2016




  GEMEENTE GOUDA

  P 1 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>ACCOUNTANTSVERSLAG 2015
 Aan de raad van de gemeente Gouda
 t.a.v. mw. E.J. Karman-Moerman, raadsgriffier
 Postbus 1086
 2800 BB Gouda

 Rotterdam, … april 2016                                       Kenmerk: RHB/MS/EDG

 Geachte leden van de raad,

 Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2015 van de gemeente Gouda. Dit verslag bevat onze belangrijkste
 bevindingen uit de controle van de jaarrekening 2015.

 Met dit verslag willen wij u zo goed mogelijk informeren en ondersteunen in de uitoefening van uw controlerende taak. De onderwerpen, die in dit verslag
 aan de orde komen, hebben onderdeel uitgemaakt van onze overwegingen bij de bepaling van de aard, het tijdstip van uitvoering en de diepgang van de
 controlemaatregelen die zijn toegepast bij de uitvoering van de controle van de jaarrekening. De in dit verslag opgenomen bevindingen doen geen afbreuk
 aan ons oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening 2015.

 Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijk wethouder, de heer De Laat. Een afschrift van dit verslag is
 toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.

 Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de
 gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om deze rapportage
 nader toe te lichten.

 Hoogachtend,
 BDO Audit & Assurance B.V.



 drs. R.H. (Rob) Bouman RA




 P 2 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE
  1        DASHBOARD                                                              5
           ACCOUNTANTS-
           CONTROLE


  2        STREKKING            2.1 STREKKING CONTROLEVERKLARING                  7
           CONTROLE-            2.2 OVERZICHT CONTROLEVERSCHILLEN                 8
           VERKLARING           2.3 PROCES TOTSTANDKOMING JAARREKENING            9

  3        TOP 5                                                                  11
           AANDACHTSPUNTEN
           VOOR 2016


  4        TRANSITIE IN HET     4.1 TRANSITIE IN HET SOCIAAL DOMEIN – LANDELIJK   13
           SOCIAAL DOMEIN       4.2 TRANSITIE IN HET SOCIAAL DOMEIN - GOUDA       14



  5        UW FINANCIËLE        5.1 RESULTAAT 2015                                17
           POSITIE VERGELEKEN   5.2 UW FINANCIELE POSITIE VERGELEKEN              19
                                5.3 TOELICHTING OP UW FINANCIELE POSITIE          20

  6        BELANGRIJKSTE        6.1 BEVINDINGEN 2015 – ALGEMEEN                   24
           BEVINDINGEN 2015     6.2 BEVINDINGEN 2015 - GRONDEXPLOITATIE           26



           BIJLAGEN             A.   BEVINDINGEN SISA-BIJLAGE                     29
                                B.   ONZE CONTROLE                                31




 P 3 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1. DASHBOARD ACCOUNTANTSCONTROLE




 P 4 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring   Aandachtspunten           Transitie         Financiële positie        Bevindingen              Bijlagen




 1. DASHBOARD ACCOUNTANTSCONTROLE
        Ons oordeel                                    Top 5 aandachtspunten voor 2016                 Analyse van uw financiële positie
                                                                                                       en resultaten
        §    De jaarrekening 2015 is getrouw en        1. Uitwisseling informatie met NSDMH en         §    Eigen vermogen gestegen met € 12,3
             rechtmatig. (onderhanden)                    onzekere PGB’s                                    miljoen in 2015 naar € 35,9 miljoen
        §    Wij hebben geen bevindingen ten                                                           §    Algemene reserve € 11,8 miljoen
             aanzien van de SiSa-bijlage               2. Verbeteren financiële positie                §    Als gevolg van decentralisaties forse
                                                                                                            afname schuldquote, echter blijvend
                                                                                                            punt van aandacht
                                                       3. Grondexploitaties, waardering en
                                                                                                       §    Solvabiliteit is 8,5%
        §    De samenwerking is uiterst constructief      risico-inschatting
                                                                                                       §    Voorraad grond en voorzieningen
             en plezierig verlopen.                                                                         beperkt van omvang
                                                       4. Wijzigingen BBV                              §    Forse afwijkingen t.o.v. de herziene
                                                                                                            begroting op de meeste programma’s
                                                       5. Invoering vpb                                §    NSDMH is van invloed op de totale
                                                                                                            exploitatie, effect circa € 29 miljoen

        Transitie in het sociaal domein                Belangrijkste bevindingen 2015                  Analyse van uw financiële positie
        • Informatie-uitwisseling met NSDMH            §     Onzekerheden met betrekking tot de        §    Onderstaand overzicht toont de
          verder structureren, veel stappen al               PGB’s voor totaal € 5 miljoen;                 schuldquote na eliminatie van het
          gezet;                                       §     Onzekerheden doordat prestaties voor           ‘NSDMH-effect’
        • Onzekerheid rond levering van de zorg is           Jeugd en WMO (nog) niet vastgesteld       §    Schuldpositie blijft hoog en is daarom
          vooralsnog niet ondervangen in de                  kunnen worden voor een totaalbedrag            een aandachtspunt
          controle, activiteiten op dit vlak nog             van € 37,4 miljoen.
          volop in beweging;
        • Onzekerheden PGB’s duren vooralsnog
          voort a.g.v. de problematiek bij de SVB;
        • Basisregistratie voor Jeugd, WMO en
          PGB’s bij gemeente op orde.




      P 5 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>2. STREKKING CONTROLEVERKLARING




 P 6 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten              Transitie            Financiële positie          Bevindingen                Bijlagen




 2.1 STREKKING CONTROLEVERKLARING
        CONTROLEVERKLARING                 Aangezien de controle nog niet formeel is afgerond en met name ten aanzien van de decentralisaties nog veel
                                           onzekerheid bestaat kunnen wij nog niet aangeven wat de strekking van de controleverklaring wordt.


                                           Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening 2015 een getrouw beeld
                                           geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2015 als van de activa en passiva per 31
                                           december 2015 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voor Provincies en
                                           Gemeenten.

        DE JAARREKENING IS                 Een goedkeurende verklaring met betrekking tot rechtmatigheid betekent dat de verantwoorde baten en lasten
        RECHTMATIG                         alsmede de balansmutaties in de jaarrekening 2015 in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot
                                           stand zijn gekomen en in overeenstemming zijn met de relevante wet- en regelgeving.

        OPZET CONTROLEVERKLARING           U zult zien dat onze controleverklaring er dit jaar anders uitziet dan u van voorgaande jaren van uw toenmalige
                                           accountant gewend bent. Dit komt doordat het landelijk model van de controleverklaring is herzien. Met name de
                                           volgorde is gewijzigd, waardoor we beginnen met het belangrijkste: ons oordeel over de jaarrekening. Deze
                                           aanpassing hangt samen met aankomende regelgeving rondom controleverklaringen, waarvan BDO heeft besloten
                                           deze reeds voor de controlejaren 2015 toe te passen. Voor een uiteenzetting inzake de verantwoordelijkheden van
                                           de directie van de onderneming en van BDO Audit & Assurance B.V., alsmede de aard en de reikwijdte van onze
                                           werkzaamheden in het kader van onze accountantscontrole, verwijzen wij naar de controleverklaring.

        GEEN BEVINDINGEN IN DE SISA-       Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met
        BIJLAGE                            inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2015. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw
                                           specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende
                                           rapporteringstolerantie overschrijden.

        JAARVERSLAG VERENIGBAAR            Ingevolge artikel 213 lid 3 onder d Gemeentewet vermelden wij dat het jaarverslag, voor zover wij dat kunnen
                                           beoordelen, verenigbaar is met de jaarrekening.




      P 7 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring      Aandachtspunten   Transitie             Financiële positie       Bevindingen                Bijlagen




 2.2 OVERZICHT CONTROLEVERSCHILLEN
       Ongecorrigeerde controleverschillen



       Post/omschrijving van de toelichting                      Fouten (in euro’s)               Onzekerheden (in euro’s)   Verwijzing


       Getrouwheid

       Onzekerheden PGB’s                                                                   PM                         PM

       Onzekerheden prestaties Jeugd en WMO                                                 PM                         PM


       Rechtmatigheid




       Totaal                                                                               PM                         PM

       Materialiteit (1% voor fouten / 3 % voor onzekerheden)                   € 2.924.000                  € 8.772.000

       Grens voor rapporteren van geconstateerde fouten                               € 50.000                   € 50.000




      P 8 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten               Transitie            Financiële positie          Bevindingen                Bijlagen




 2.3 PROCES TOTSTANDKOMING JAARREKENING
                                           Totstandkoming jaarrekening 2015
        SAMENWERKING PLEZIERIG             Vanaf het boekjaar 2015 heeft de raad BDO benoemd als accountant van de gemeente Gouda. Een nieuwe
        VERLOPEN EN ALLE                   accountant betekent investeren in de relatie, onderlinge verwachtingen afstemmen, aan elkaar wennen, etc. Wij
        MEDEWERKING GEKREGEN               hebben ervaren dat de controle in een open en plezierige samenwerking heeft plaatsgevonden en dat wij alle
                                           medewerking hebben gekregen.

        JAARREKENINGPROCES PRIMA           Als wij terugkijken op het proces van de totstandkoming van de jaarrekening en de controle hierop, constateren wij
        VERLOPEN                           ook dat het zelfcontrolerend vermogen van de gemeente Gouda ten aanzien van de jaarrekening goed is. Uiteraard
                                           zijn er nog wel verbeterpunten te onderkennen. Voor de posten die samenhangen met de decentralisaties in het
                                           sociaal domein is het nog zoeken hoe de gemeente verantwoording kan afleggen over de getrouwe en rechtmatige
                                           bestedingen in de jaarrekening. Een situatie waarmee feitelijk alle gemeenten in het land te kampen hebben. De
                                           manier waarop u hiermee omgaat hebben wij al beschreven in de management letter en komt vanuit de wens
                                           volledig in control te zijn.

        DECENTRALISATIES                   De controle van het sociaal domein heeft dit eerste jaar aanzienlijk meer tijd gekost. Dat is logisch omdat dit een
                                           nieuw proces is binnen de gemeente Gouda en bij iedere gemeente sprake is van maatwerk voor de uitvoering van
                                           de controlewerkzaamheden. In de zomer 2015 zijn wij reeds gestart met het in beeld brengen en hebben diverse
                                           besprekingen plaatsgevonden met betrokken ambtenaren en het NSDMH. Verder zijn wij betrokken bij de
                                           totstandkoming van de IC-werkzaamheden hierop. Hierdoor is het controleproces ten aanzien van met name de
                                           decentralisaties dynamisch, maar constructief verlopen.




      P 9 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>3. TOP 5 AANDACHTSPUNTEN VOOR 2016




 P 10 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring   Aandachtspunten               Transitie           Financiële positie          Bevindingen                  Bijlagen




 3. TOP 5 AANDACHTSPUNTEN VOOR 2016
       INLEIDING                           Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2015 hebben wij een aantal bevindingen en
                                           aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven in dit verslag. Daarnaast willen wij, vanuit onze
                                           natuurlijke adviesfunctie, de volgende top 5 van aandachtspunten voor het komende jaar 2016
                                           benoemen.
       1. DECENTRALISATIES                 Nog in te vullen op basis van controle NSDMH.




       2. VERBETEREN FINANCIELE            Gouda heeft te maken met een hoge schuldpositie, maar ook van een goede weerstandscapaciteit. Met
       POSITIE                             name de hoge schuldpositie is een punt dat uw aandacht voortdurend moet krijgen bij besluitvorming en
                                           in de begrotingscyclus, ondanks dat de toenemende begroting als gevolg van de decentralisaties leidt tot
                                           een verbetering van de schuldquote.

       3. GRONDEXPLOITATIES                De actieve grondexploitaties zijn relatief gezien beperkt, echter is ook sprake van een relatief
                                           omvangrijke voorraad gronden die nog niet in exploitatie zijn genomen. Vanuit de jaarrekeningcontrole
                                           zien wij hier geen hoge risico’s in, maar de omvang is dermate groot dat uw voortdurende aandacht
                                           hiervoor vereist is teneinde hier voldoende grip op te houden.

       4. WIJZIGINGEN BBV                  Op 17 maart 2016 heeft de commissie BBV het wijzigingsbesluit vernieuwing BBV gepubliceerd. De
                                           wijzigingen in het BBV hebben betrekking op wijzigingen voor de regels omtrent grondexploitaties,
                                           nieuwe taakveld indeling, verantwoording over verplichte beleidsindicatoren en financiële kengetallen.
                                           Ook worden veranderingen doorgevoerd voor de verantwoording van overhead en de rente. Wij
                                           attenderen u op de aanpassingen die hiervoor wenselijk zijn in de financiële administratie om hier
                                           eenvoudig zicht op te houden.
       5. INVOERING VPB                    In de managementletter hebben wij al gerapporteerd over de invoering van de vpb. In 2016 zal dit meer
                                           concreet worden, al heeft u hier goede voorbereidingen voor getroffen en een goed beeld van de impact
                                           hiervan voor Gouda.




      P 11 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>4. TRANSITIE IN HET SOCIAAL DOMEIN




  P 12 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring       Aandachtspunten             Transitie           Financiële positie          Bevindingen                Bijlagen




 4.1 TRANSITIE IN HET SOCIAAL DOMEIN - LANDELIJK
        TRANSITIE JEUGDZORG, WMO           Landelijke ontwikkelingen
        EN AWBZ                            Met ingang van 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de Jeugdzorg, de Wet maatschappelijke
                                           ondersteuning (Wmo) 2015 en de Participatiewet, zo ook de gemeente Gouda. De hervorming van de langdurige zorg
                                           betekent voor zowel gemeenten als zorginstellingen voor een enorme transitie. De gemeente Gouda is hier al
                                           vroegtijdig mee gestart.

                                           In de aan u uitgebrachte managementletter hebben wij u geïnformeerd over de landelijke ontwikkelingen tot op dat
                                           moment. Meest recentelijk was destijds de, op 25 augustus 2015 door de beroepsorganisatie van accountants (NBA)
                                           opgestelde, brandbrief gericht aan alle Nederlandse zorginstellingen om de specifieke knelpunten te inventariseren
                                           rondom de verantwoording en controle van de zorgtaken voor gemeenten. Tussen het moment van uitbrengen van
                                           de managementletter (november 2015) en controle jaarrekening (maart 2016) is er veel overleg geweest tussen de
                                           ministeries van BzK en VWS, de VNG, de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en de beroepsgroep van accountants (NBA).
                                           Dit heeft onder meer geleid tot de volgende uitingen:

        CONTRACTERING VAN                  •    Landelijk controleprotocol Actiz 11 november 2015. Door Actiz is landelijk controleprotocol opgesteld. Hiermee
        ZORGINSTELLINGEN DOOR                   legt de zorginstelling op instellingsniveau verantwoording af (incl. controleverklaring met materialiteit op
        GEMEENTEN                               totaalniveau). De gemeente krijgt een overzicht met de bestedingen die voor rekening van die gemeente komen,
                                                maar niet afzonderlijk zijn gecontroleerd (alleen als onderdeel totaalverantwoording).
                                           •    Ledenbrief VNG d.d. 21 december 2015. Hierin adviseert de VNG gemeenten o.a. de focus op de verbeteringen
                                                in de beheersorganisatie zoveel mogelijk op 2016 en 2017 te richten en de administratieve lasten voor 2015 te
                                                beperken.
                                           •    Directiemail Actiz 5 januari 2016. Actiz roept zorginstellingen op om een productieverantwoording op te stellen
                                                en deze af te stemmen en overeen te komen met de gemeente. Dit kan zonder tussenkomst van het landelijk
                                                controleprotocol.
                                           •    Handreiking VNG “Verantwoording van de PGB’s in de jaarrekening van gemeenten” (9 februari 2016).
                                           •    Handreiking VNG “Finale afrekening natura contracten sociaal domein” (16 februari 2016)
                                           •    Brief NBA over systematiek van finale afrekening zorgkosten in de jaarrekening 2015 (18 februari 2016)
                                           •    Kamerbrief inzake rechtmatigheid sociaal domein (22 februari 2016)

                                           Kortom: de landelijke ontwikkelingen staan niet stil. Op dit moment is nog volop discussie over de timing van de
                                           verantwoording van de PGB’s door de SVB. Wij hebben in de afgelopen periode over bovengenoemde onderwerpen
                                           frequent en via korte lijnen contact gehad met concerncontroller en controller van het NSDMH. Daarbij hebben wij
                                           voor de bovengenoemde ontwikkeling maatwerk toegepast, rekening houdend met de specifieke situatie van de
                                           gemeente Gouda. De samenwerking hierin was wat ons betreft plezierig en constructief. Naar aanleiding van
                                           ontwikkelingen in de zorg is door de verschillende colleges in NSDMH-verband besloten het landelijk protocol te
                                           accepteren in plaats van het in december vastgestelde eigen protocol.



      P 13 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten               Transitie              Financiële positie       Bevindingen                 Bijlagen




 4.2 TRANSITIE IN HET SOCIAAL DOMEIN - GOUDA
                                           Ontwikkelingen in Gouda
                                           In dit hoofdstuk gaan wij in op de ontwikkelingen binnen Gouda rond het sociaal domein. Ook in de management
                                           letter hebben wij u geïnformeerd, echter gezien de hoge frequentie van wijzigingen en ontwikkelingen vinden wij
                                           het van belang u nogmaals een actuele stand van zaken terug te koppelen. De gemeente Gouda heeft het sociaal
                                           domein als volgt geregeld:
                                           • De inkoop en administratie van de Jeugd loopt via NSDMH
                                           • De inkoop van de WMO is in eigen beheer, maar de administratie loopt via Stipter
                                           • De PGB is wettelijk en landelijk ondergebracht bij het SVB

                                           De uitgaven voor het sociaal domein zijn als volgt:




                                           WMO / Stipter
        BELANGRIJKE ONZEKERHEDEN           De administratie en ter beschikking stellen van de software voor deze WMO activiteiten verloopt via Stipter. Stipter
        BIJ WMO BESTEDINGEN                biedt de gemeente een Maatschappelijk Ondersteuningsplatform. De gemeente Gouda heeft op regionaal niveau
                                           afspraken gemaakt, waarbij een controleprotocol Midden Holland is opgesteld.

                                           Op het moment van het schrijven van dit verslag ontbreken nog veel controleverklaringen bij de
                                           productieverantwoordingen van de zorginstellingen. Dit resulteert in een onzekerheid over de getrouwheid van de
                                           geleverde prestaties (zijn de prestaties voor de verantwoorde zorg daadwerkelijk geleverd). Deels voert Stipter
                                           materiële controles uit (is de zorg geleverd), dit gebeurt echter op basis van een steekproef zodat geen volledig
                                           beeld bestaat. Stipter heeft de gemeente bericht dat een steekproef is uitgevoerd voor 187 verschillende BSN
                                           nummers waarbij de volgende uitkomsten bekend zijn:
                                           • Bij 25% van de posten is vastgesteld dat de gefactureerde zorg daadwerkelijk is geleverd;
                                           • Bij 51% van de posten is vastgesteld dat deze posten niet (geheel) akkoord zijn, veelal doordat geen input is
                                              ontvangen of de geleverde zorg niet gecontroleerd kon worden;
                                           • Bij 24% van de posten is vastgesteld dat geen zorg is geleverd. Voor deze posten hebben de zorginstellingen
                                              overigens niet gefactureerd.
                                           Op basis van deze uitkomsten bestaat voor een groot deel van de verantwoorde WMO lasten onzekerheid of de
                                           prestaties daadwerkelijk geleverd zijn.



      P 14 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring   Aandachtspunten               Transitie            Financiële positie         Bevindingen                 Bijlagen




 4.2 TRANSITIE IN HET SOCIAAL DOMEIN - GOUDA
                                           Jeugd / NSDMH
                                           Gouda is als gastheergemeente verantwoordelijk voor de inkoop en financiële afwikkeling van de jeugdzorg voor de
                                           gemeenten Krimpenerwaard, Zuidplas, Bodegraven-Reeuwijk en Waddinxveen. Deze activiteiten zijn ondergebracht
                                           in de NSDMH, waarbij enerzijds contracten zijn afgesloten met zorginstellingen en anderzijds de geldstroom en
                                           factuurafhandeling bij deze afdeling van Gouda zijn belegd. Wij adviseren u in kaart te brengen of de huidige opzet
                                           van deze structuur duurzaam genoeg is om op deze wijze te handhaven of bijvoorbeeld de omvorming tot een
                                           gemeenschappelijke regeling een betere optie is. Dit gezien de omvang van de geldstroom, de samenhangende
        INKOOP JEUGDZORG VIA               risico’s en de toekomstbestendigheid hiervan.
        NSDMH, GOUDA ALS GASTHEER-
        GEMEENTE                           In de loop van 2015 zijn gesprekken gevoerd over de wijze waarop Gouda zich zou moeten verantwoorden richting
                                           de andere gemeenten ter zake de activiteiten van de NSDMH en hoe zekerheid verkregen zou kunnen worden over
                                           de getrouwheid en rechtmatigheid van deze uitgaven. Door u is geconcludeerd dat de controle op gemeenteniveau
                                           kan plaatsvinden en geen centrale controle door ons is uitgevoerd. De mate van detaillering van beschikbare
                                           informatie lijkt deze keuze te bevestigen, afgezien van mogelijk beperkte werkzaamheden in het kader van de
                                           controle van de procedures binnen NSDMH.

                                           Op NSDMH-niveau geldt een controleprotocol waarin is opgenomen dat voor 1 april 2016 door alle zorgaanbieders
                                           met een totale productie > € 50.000 een controleverklaring bij haar verantwoording moet aanleveren ter
                                           onderbouwing van de levering van zorg. Inhoudelijk is door de vijf betrokken Colleges besloten het landelijk
                                           protocol van toepassing te verklaren. Op dit moment is nog niet duidelijk in hoeverre hier toereikende zekerheid
                                           wordt verkregen.

                                           PGB’s / SVB
        LEVERING VAN JEUGDZORG             De PGB’s zijn ondergebracht bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). PGB’s worden zowel voor de Jeugdzorg als de
        BINNEN AFZIENBARE TIJD IN          WMO verstrekt. De meeste PGB’s komen tot stand door een door de gemeente afgegeven indicatie. Ook zijn voor
        BEELD                              sommige cliënten door de SVB ambtshalve beschikkingen afgegeven. Deze cliënten worden eveneens gefinancierd
                                           door de gemeente. De gemeente voert een eigen basisregistratie om goed zicht te hebben op de PGB cliënten. Om
                                           zekerheid te krijgen over de besteding van de PGB-budgetten is de gemeente afhankelijk van de verantwoording van
                                           de SVB.

        ONZEKERHEID OVER DE PGB            De SVB zou aan de gemeenten voor 1 april 2016 rapporteren over de besteding van de PGB-budgetten. Inmiddels is
        MIDDELEN                           bekend geworden dat de SVB deze datum niet gaat halen. Op dit moment is onduidelijk wanneer de SVB wel met
                                           informatie komt. Vanuit de VNG is de sterke wens uitgesproken dat de SVB de controleverklaring gereed voor medio
                                           mei 2016. Zolang de controleverklaring van de SVB ontbreekt bestaat onzekerheid over de (rechtmatig) geleverde
                                           prestaties waarvoor PGB betalingen zijn gedaan. Daarom zijn de lasten in de jaarrekening voor PGB’s vooralsnog
                                           onzeker.

                                           Aangezien nog sprake is van veel onzekerheden en openstaande werkzaamheden komen wij in een volgende versie
                                           van het accountantsverslag met onze bevindingen en conclusies rond de decentralisaties.
      P 15 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>5. UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN




  P 16 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring     Aandachtspunten               Transitie           Financiële positie            Bevindingen                Bijlagen




 5.1 RESULTAAT 2015
       RESULTAAT 2015 BEDRAAGT             Het saldo van de jaarrekening van de gemeente Gouda over het jaar 2015 bedraagt € 13,7 miljoen voordelig ten
       € 14,6 MILJOEN                      opzichte van de gewijzigde begroting. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven:


                                             Rekening van baten en lasten                                                                        Verschil
                                                                                                                                               begroot na
                                                                                                      Begroot                                    wijziging
                                                                                       Realisatie        vóór       Begroot na    Realisatie          met
                                                                                            2014     wijziging       wijziging         2015     realisatie

                                             (alle bedragen * € 1.000,-)

                                             Baten                                      -89.831       -80.828         -84.357     -137.833        53.476
                                             Lasten                                     195.666      243.609         246.787       288.881       -42.094
                                             Saldo baten en lasten programma’s         105.835       162.781         162.430      151.048        11.382
                                             Saldo algemene dekkingsmiddelen           -109.215      -162.429        -161.821     -163.343         1.522
                                             Saldo baten en lasten                       -3.380          351              609     -12.295        12.904
                                             Stortingen in reserves                       7.652         3.461           4.180        2.199         1.981
                                             Onttrekkingen aan reserves                  -7.889        -3.812          -4.789       -3.622        -1.167
                                             Resultaat                                   -3.616             0               0      13.718        13.718


       BELANGRIJKSTE AFWIJKINGEN           De belangrijkste oorzaken voor het positieve resultaat zijn hieronder kort weergegeven:
       IN HET RESULTAAT 2015:              § Het programma Zorg toont een voordelig saldo van € 3,6 miljoen. Het grootste deel hiervan betreft
                                               besparingen op de huishoudelijke hulp (€ 1,3 miljoen) en beschermd wonen (€ 0,8 miljoen). Ook de
                                               kosten voor maatschappelijke opvang / vrouwenopvang zijn per saldo lager (€ 0,5 miljoen).
                                           § Het programma Werk en Inkomen toont een voordelig saldo van € 2 miljoen. Hiervan heeft € 0,5
                                               miljoen betrekking op de gehonoreerde IAU-aanvraag over 2014. Deze bate is als gevolg van
                                               onzekerheid over de toekenning niet in 2014 verantwoord. Eveneens een bedrag van € 0,5 miljoen
                                               aan voordeel houdt verband met de oprichting en ontwikkeling van het regionaal werkbedrijf. Ook
                                               de instroom van Beschermd Werk laat een besparing zien van € 0,4 miljoen doordat dit proces later
                                               op gang is gekomen dan begroot was.



      P 17 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring     Aandachtspunten            Transitie          Financiële positie       Bevindingen              Bijlagen




 5.1 RESULTAAT 2015
       BELANGRIJKSTE AFWIJKINGEN           De belangrijkste oorzaken voor het positieve resultaat zijn hieronder kort weergegeven:
       IN HET RESULTAAT 2015               § Het programma Jeugd laat eveneens een besparing ten opzichte van de laatste begroting zien van
                                               per saldo € 2 miljoen. Van het voordelig saldo heeft circa € 1,3 miljoen betrekking op de
                                               daadwerkelijk levering van zorg. Waarschijnlijk is de besparing te verklaren vanuit het lagere
                                               volume van de geleverde zorg ten opzichte van de verwachtingen. Gezien de status van de controle
                                               van de decentralisaties is dit nog niet met zekerheid te zeggen. Door inzet van beleidsmedewerkers
                                               van de gemeente Gouda voor de regionale uitvoering van de jeugdzorg is een bedrag van ruim € 0,1
                                               miljoen aan bate gerealiseerd.
                                           § Het programma Ruimtelijke Ontwikkeling laat een voordelig saldo van € 4,0 miljoen zien. Hiervan
                                               heeft circa € 3,3 miljoen betrekking op de grondexploitaties en is een voordelig saldo gerealiseerd
                                               van ruim € 0,7 miljoen voor Wijkontwikkeling (Zuidelijke Stempel West).
                                           § Ten aanzien van de algemene dekkingsmiddelen geldt een voordelig saldo van € 1,1 miljoen. De
                                               hogere algemene uitkering (€ 0,7 miljoen), besparing op bovenformatief personeel (€ 0,4 miljoen)
                                               en de vrijval van de stelpost voor taakmutaties (€ 0,3 miljoen) zijn hierin opvallende zaken. Hier
                                               staat de lagere onttrekking aan de reserve voor organisatieontwikkeling tegenover, samenhangend
                                               met de lagere kosten voor bovenformatief personeel.


       REALISATIE T.O.V. BEGROTING         Zoals uit de cijferopstelling op de voorgaande pagina blijkt is sprake van een gerealiseerd resultaat dat
                                           € 13,7 miljoen afwijkt van de herziene begroting. Op zichzelf is dit een forse afwijking, waarvoor echter
                                           voor een groot deel een goede verklaring is. De onzekerheden in de decentralisaties hebben voor een
                                           bedrag van circa € 7 miljoen geleid tot deze afwijkende realisatie. Een alleszins verklaarbare situatie
                                           die naar verwachting voor 2016 niet meer in deze mate aan de orde zal zijn. Een ander deel van het
                                           afwijkende resultaat is inherent aan de systematiek van actualisatie van de grondexploitaties. Dit vindt
                                           in december plaats, waardoor hiervoor geen aanpassingen worden meegenomen in de herziene
                                           begroting. Dit betreft een bedrag van circa € 3,6 miljoen.




      P 18 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring        Aandachtspunten   Transitie     Financiële positie          Bevindingen            Bijlagen




 5.2 UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN
                 Ratio weerstandsvermogen                                                      Solvabiliteitsratio
      150%                                                                    Gemid. NL*                                       32%

      100%                                                                       JR 2015               8,5%

        50%                                                                   Begr. 2016             5,4%
                      74%             56%    128%       111%                     JR 2014             5,7%
            0%
                    Begr.        JR 2014     Begr.     JR 2015                Begr. 2015             5,4%
                    2015                     2016
                                                                                          0,0%       10,0%        20,0%    30,0%   40,0%

                         Netto schuldquote                                           Ratio grond-exploitatie
    Gemid. NL*                  63,3%                                         30%                                            24%
                                                                              25%     20%                   19%
         JR 2015                            123,5%                                               18%                 17%
                                                                              20%
     Begr. 2016                                143,6%                         15%
                                                                              10%
         JR 2014                             135,7%                            5%
                                                                               0%
     Begr. 2015                               142,0%
                                                                                     Begr.       JR     Begr.        JR Gemid.
                     0,0%            50,0% 100,0% 150,0% 200,0%                      2015       2014    2016        2015 NL*

       De bron voor de benchmark in Nederland is het dashboard op www.waarstaatjegemeente.nl



      P 19 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten               Transitie            Financiële positie           Bevindingen                 Bijlagen




 5.3 TOELICHTING OP UW FINANCIËLE POSITIE
                                           Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen
        ONZE ROL IN RELATIE TOT HET        De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen (verplicht vanaf begroting 2016) is een
        WEERSTANDSVERMOGEN EN              onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende
        FINANCIËLE KENGETALLEN             rol hoeven wij alleen vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening.

                                           De omvang en inschatting van het weerstandsvermogen is echter voor de continuïteit en toekomst van de gemeente
                                           van groot belang. En ook de financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de
                                           ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Om die redenen besteden wij
                                           vanuit onze natuurlijke adviesfunctie in dit accountantsverslag uitgebreid aandacht aan de financiële positie.


        HET WEERSTANDSVERMOGEN             Weerstandsvermogen gemeente Gouda 2015
        VAN DE GEMEENTE GOUDA IS OP        Uit de jaarrekening 2015 blijkt dat het weerstandsvermogen van de gemeente Gouda met een ratio van 1,11
        BASIS VAN DE EIGEN RISICO          toereikend. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 21,1 miljoen en bestaat met name uit de Algemene
        INSCHATTING VOLDOENDE              Reserve en het jaarrekeningresultaat over 2015. De benodigde weerstandscapaciteit bedraagt € 19 miljoen.

        DOORREKENING WEERSTANDS-           De meerjarige ontwikkeling van de weerstandscapaciteit laat een lichte afname zien van de ingeschatte risico’s tot
        VERMOGEN 2019 TOONT                € 16,8 miljoen in 2019, maar ook een forse toename van de weerstandscapaciteit tot € 32,4 miljoen. Met dit
        UITSTEKENDE POSITIE                scenario zou de ratio oplopen tot ruim 1,9 en als ‘uitstekend’ gekwalificeerd worden.


                                           Toelichting solvabiliteit
        SOLVABILITEIT: EIGEN               Het financiële kengetal solvabiliteit is de verhouding van het eigen vermogen gedeeld door het totaal van de balans.
        VERMOGEN / BALANSTOTAAL            In feite geeft dit kengetal aan in hoeverre de activa van de gemeente (ofwel bezittingen aan de debetzijde van de
                                           balans) worden gefinancierd met eigen middelen.

                                           Het eigen vermogen (of de solvabiliteit) heeft een bufferfunctie en financieringsfunctie. De bufferfunctie van het
        BUFFER- EN                         eigen vermogen is de mogelijkheid om tegenvallende resultaten op te vangen en verliezen in mindering te brengen
        FINANCIERINGSFUNCTIE               op het eigen vermogen. Het weerstandsvermogen geeft daar, middels een inschatting van de risico’s, ook een goede
                                           (of zelfs nog betere) analyse van. De financieringsfunctie van het eigen vermogen houdt verband met de
                                           mogelijkheid om te lenen. Banken zullen pas geld lenen als een organisatie voldoende buffers heeft in de vorm van
                                           eigen vermogen ofwel solvabiliteit. Omdat gemeenten in principe niet failliet kunnen gaan, heeft de
                                           financieringsfunctie een andere betekenis dan in het bedrijfsleven.




      P 20 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten               Transitie            Financiële positie          Bevindingen                 Bijlagen




 5.3 TOELICHTING OP UW FINANCIËLE POSITIE
                                           Een inherente beperking aan het kengetal solvabiliteit bij gemeenten is dat, op basis van de BBV, er een aantal
        SOLVABILITEIT HEEFT                verslaggevingsvoorschriften zijn die de solvabiliteit niet altijd vergelijkbaar maken. Tot dusver was het bijvoorbeeld
        INHERENTE BEPERKINGEN              toegestaan activa met maatschappelijk nut ineens af te schrijven. Een ander voorbeeld is dat een voorziening niet
        VANWEGE BBV                        op de balans hoeft te worden verantwoord, maar mag worden afgedekt in de begroting. Omdat gemeenten op deze
                                           en andere verslaggevingsaspecten verschillende keuzes kan maken, heeft een vergelijking inherente beperkingen.
                                           Maar desondanks is de aandacht voor de financiële positie en deze kengetallen een prima ontwikkeling en is het
                                           alleen al goed om de eigen ontwikkelingen te volgen.

        SOLVABILITEIT IS LAAG T.O.V.       De solvabiliteit bedraagt ultimo 2015 8,5 % (€ 35,9 / € 424 miljoen) en is ten opzichte van voorgaand jaar relatief
        HET LANDELIJK GEMIDDELDE           sterk toegenomen. Ten opzicht van het landelijke gemiddelde is sprake van een lage solvabiliteit, waarbij de
                                           hiervoor genoemde inherente beperking moet worden meegewogen.


                                           Toelichting netto schuldquote
        NETTO SCHULDQUOTE:                 Het financiële kengetal netto schuldquote is het saldo van de langlopende leningen gedeeld door het totaal van de
        LENINGEN / TOTALE BATEN            baten. In feite geeft dit kengetal aan in hoeverre de schulden van de gemeente zich verhouden ten opzichte van de
                                           jaarlijkse inkomsten, als indicator van de mogelijkheid om rente en schulden (terug) te kunnen betalen.

                                           De eerder genoemde inherente beperking ten aanzien van de verslaggevingsvoorschriften gelden overigens ook voor
                                           de schuldquote.

        SCHULDQUOTE BEDRAAGT 107%,         De netto schuldquote van de gemeente Gouda bedraagt ultimo 2015 123,5% (€ 339 miljoen / € 274 miljoen), wat
        FORS VERBETERD A.G.V.              een forse verbetering is ten opzichte van de 136% ultimo 2014. De decentralisaties hebben hieraan in positieve zin
        DECENTRALISATIES                   bijgedragen, gezien de extra baten die hierdoor binnen Gouda zijn verantwoord. De VNG geeft als landelijke norm
                                           voor de schuldquote 130% als maximum aan. Daarboven heeft een gemeente erg hoge schulden. Een schuldquote
                                           tussen de 0 en 90% is normaal. Wij adviseren alert te blijven sturen op het verder verlagen van de schuldquote,
                                           mede gezien de landelijke norm (nog) niet is herzien voor de effecten van de decentralisaties.


        RATIO GREX: VOORAAD /              Toelichting op ratio grondexploitatie
        TOTALE BATEN                       De ratio grondexploitatie, is de verhouding van de voorraad gronden gedeeld door het totaal van de baten. Dit
                                           kengetal geeft aan hoe de voorraden van de gemeente zich verhouden tot de jaarlijkse inkomsten. Daarmee kan
                                           beoordeeld worden of de bruto omvang van de grondexploitatie risicovol is in relatie tot de omvang en inkomsten
                                           van de gemeente.




      P 21 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten              Transitie            Financiële positie         Bevindingen                Bijlagen




 5.3 TOELICHTING OP UW FINANCIËLE POSITIE
                                           De ratio grondexploitatie van de gemeente Gouda bedraagt ultimo 2015 17 % (€ 46,7 miljoen / € 274 miljoen). De
        RATIO GRONDEXPLOITATIE             ratio grondexploitatie ligt hiermee ruimschoots onder het landelijk gemiddelde van 24,3 %. Dat betekent niet dat de
        GOUDA RELATIEF LAAG EN HET         gemeente Gouda hiervoor minder aandacht hoeft te hebben. Dit is ook niet wat wij merken in de gesprekken en
        RISICO OP DE BOEKWAARDE IS         vanuit de controlewerkzaamheden die wij hebben gedaan op deze posten in de jaarrekening. Er is sprake van een
        BEPERKT                            strakke beheersing van de risico’s, wat onder andere blijkt uit de wijze waarop Westergouwe is gefaseerd.

                                           Wij gebruiken ook vaak de verhouding van de (bruto) voorraden ten opzichte van het balanstotaal, omdat dit
                                           aangeeft hoeveel van het bezit (al dan niet gefinancierd met schulden) vastligt in de voorraden.




      P 22 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>6. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN 2015




  P 23 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten              Transitie           Financiële positie          Bevindingen                Bijlagen




 6.1 BEVINDINGEN 2015 - ALGEMEEN
        SCHATTINGEN                        Schattingen
                                           Inherent aan het opmaken van een jaarrekening, is dat het management schattingen maakt. Bepaalde
                                           schattingen zijn van bijzonder belang door hun invloed op de jaarrekening en de waarschijnlijkheid dat toekomstige
                                           gebeurtenissen significant afwijken van de verwachtingen van het management.

                                           Een goed inzicht in de jaarrekening vereist kennis van deze posten. Als onderdeel van de controle hebben wij de
                                           aanvaardbaarheid van de schattingen beoordeeld. Naar aanleiding hiervan concluderen wij dat wij ons kunnen
                                           vinden in de gehanteerde uitgangspunten en waardering van de verschillende jaarrekeningposten die mede op basis
                                           van schattingen tot stand komen.


        INTERNE BEHEERSING                 Interne beheersing
                                           De gemeente heeft de administratieve processen zodanig ingericht dat zij in staat is de doelstellingen te kunnen
                                           realiseren. In onze managementletter hebben wij u onze bevindingen gerapporteerd. Ten aanzien van de
                                           decentralisaties voor Jeugdzorg en de WMO rapporteren wij u nog specifiek over de extra activiteiten die hierdoor
                                           van u worden gevraagd en die ook van invloed zijn op de interne beheersing. De gemeente Gouda heeft goede
                                           stappen gezet om de interne beheersing hiervoor in te richten. Omdat 2015 een transitiejaar is, bestaan echter
                                           zoals gebruikelijk verbeterpunten. Een van de verbeterpunten is optimaliseren van de cliëntenregistratie van de
                                           gemeente, informatie-uitwisseling met de zorginstellingen over onder andere levering van prestaties en afspraken
                                           maken (al dan niet in NSDMH verband) met zorginstellingen over de tijdige verantwoording inclusief
                                           controleverklaring rondom de geleverde zorg. Zowel voor zorginstellingen als gemeenten is het van belang om tijdig
                                           over de geleverde prestaties en af te rekenen bedragen te beschikken om de geldstromen die hiermee verband
                                           houden juist en volledig te kunnen verantwoorden.

                                           Voor een gedetailleerde rapportage over alle bevindingen met betrekking tot de interne beheersing verwijzen wij
                                           naar de eerder uitgebrachte en met u besproken managementletter.




      P 24 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten              Transitie           Financiële positie         Bevindingen                Bijlagen




 6.1 BEVINDINGEN 2015 - ALGEMEEN
        VERBIJZONDERDE INTERNE             (Verbijzonderde) interne controle
        CONTROLE                           Bij onze interim controle hebben wij de interne beheersing en de maatregelen van interne controle beoordeeld. De
                                           interne controlewerkzaamheden bij uw gemeente vinden met name plaats bij de processen binnen het sociaal
                                           domein, inkopen, subsidies. Wij hebben gedurende 2015 diverse malen overleg gehad met de concernstaf over het
                                           interne controleplan en de uit te voeren interne controlewerkzaamheden. In onze managementletter hebben wij de
                                           belangrijkste bevindingen voor het beheersen van de processen opgenomen. Momenteel wordt gewerkt aan de opzet
                                           van een nieuw IC-plan waarbij risicogericht en met maximale effectiviteit de beschikbare IC-capaciteit wordt
                                           ingezet.
        PRESENTATIE GELDSTROOM             Geldstroom jeugdzorg NSDMH
        JEUGDZORG NSDMH                    De gemeente Gouda is gastheergemeente voor een viertal omliggende gemeenten voor de jeugdzorg. Dit vindt
                                           plaats via het NSDMH. De geldstroom die hiervoor vanuit de omliggende gemeenten via de administratie van Gouda
                                           verloopt bedraagt circa € 29 miljoen. In de jaarrekening is dit bedrag is de af te rekenen positie met de
                                           verschillende zorginstellingen en de vier gemeenten opgenomen als vordering respectievelijk schuld.


        BEGROTINGSRECHTMATIGHEID           Begrotingsrechtmatigheid
                                           Uit onze controle blijkt dat de transacties die onderliggend zijn aan de jaarrekening rechtmatig tot stand zijn
                                           gekomen. De uitgaven (lasten) van de gemeente passen binnen de door de raad vastgestelde begroting. Voor zover
                                           sprake is van begrotingsoverschrijdingen hebben wij vastgesteld dat de lasten passen binnen de door de raad
                                           vastgestelde kaders en daarmee passen binnen de uitgangspunten die zijn geformuleerd in de kadernota
                                           rechtmatigheid rechtmatig zijn.

                                           De begrotingsoverschrijding binnen het bestaande beleid van de raad heeft betrekking op programma 1 Economie en
                                           stadsmarketing. De overschrijding op de lasten bedraagt € 228.000. Hiertegenover staan geen hogere baten.
                                           In de jaarrekening is het overzicht met zowel de begrote als de gerealiseerde baten en lasten weergegeven conform
                                           ex art 28 Besluit Comptabiliteitsvoorschriften.




      P 25 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten              Transitie            Financiële positie         Bevindingen                Bijlagen




 6.2 BEVINDINGEN 2015 - GRONDEXPLOITATIE
                                           Ontwikkeling resultaat en boekwaarde
                                           Wij hebben, in het kader van de controle van de jaarrekening 2015, een controle uitgevoerd op de waardering van
                                           de grondexploitaties, met name ten aanzien van de projecten Westergouwe en Spoorzone C1.

        NETTO BOEKWAARDE                   De boekwaarde van de gronden in exploitatie is met een bedrag van € 5,3 miljoen ultimo 2015 relatief laag (2014:
        BOUWGRONDEN IN EXPLOITATIE         -/- € 3,3 miljoen). De boekwaarde van de niet in exploitatie genomen gronden bedraagt € 29,3 miljoen en vormen
        TOEGENOMEN VAN -/- € 3,3           derhalve nog wel een grote post in de balans. Hieraan kleven ook risico’s, hoewel de mate van beheersing en de
        MILJOEN NAAR € 5,3 MILJOEN         hoogte van de waardering van deze gronden geen aanleiding geven hier verdere aanbevelingen voor te doen, anders
                                           dan u te adviseren hier blijvend strakke beheersing op toe te passen.

                                           De grootste grondexploitatie van de gemeente Gouda betreft het project Westergouwe. Dit project is opgedeeld in
        RATIO GRONDEXPLOITATIE (BIE)       verschillende fasen. Uitsluitend fase 1 is in exploitatie genomen. Vanwege de vastgoedcrisis en de fasering van de
        MET 1,9% RELATIEF LAAG,            werkzaamheden en de uitgiften heeft de gemeente de fasen 2 tot en met 5 gerubriceerd onder de niet in exploitatie
        NIEGG ECHTER HOGER,                genomen gronden (NIEGG). Deze verwerkingswijze past binnen de uitgangspunten van het BBV. Met ingang van
        NAMELIJK 10,8%                     boekjaar 2016 zijn de regels rondom de verantwoording van grondexploitaties gewijzigd. Dit heeft onder andere
                                           gevolgen voor de rubricering van de NIEGG gronden. Deze worden voor zover deze nog niet in exploitatie zijn
                                           genomen gerubriceerd onder de (strategische) gronden binnen de post materiële vaste activa.

                                           Parameters grondexploitatie
                                           De gemeente Gouda hanteert uniforme parameters voor alle grondexploitaties. Voor de grondexploitaties is dat een
                                           rekenrente van 4,5%, kostenindexatie 2% en opbrengstijging van 0%.

                                           De rekenrente is conform de intern berekende omslagrente van 4,5% in 2015. Deze rente valt binnen geaccepteerde
                                           bandbreedtes, maar is in vergelijking met de eigen rente op externe financiering en de marktrente aan de hoge
                                           kant. Omdat hiermee voorzichtigheid is ingebouwd in de waardering van de voorraden, kunnen wij hiermee
                                           instemmen. Ook de andere parameters vallen binnen aanvaardbare bandbreedtes. Overigens zal met ingang van
                                           2017 een omslagrente van 4% worden gehanteerd.

                                           Meerjarenperspectief grondexploitatie
                                           De gemeente Gouda stelt jaarlijks het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG) op. In het MPG worden de
                                           grondexploitaties jaarlijks ge-update voor de ontwikkelingen en het risicoprofiel. Het MPG 2016 (met de standen per
                                           31 december 2015) is op 5 april 2016 bestuurlijk vastgesteld. Wij zijn van mening dat zowel voor de interne als
                                           externe controle van de jaarrekening deze rapportage een belangrijk startpunt en onderbouwing is. Wij adviseren
                                           het college van de gemeente Gouda voor komend jaar de bestuurlijke behandeling en vaststelling eerder af te
                                           ronden en te laten aansluiten met de planning van de jaarrekening.



      P 26 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten              Transitie            Financiële positie         Bevindingen                Bijlagen




 6.2 BEVINDINGEN 2015 - GRONDEXPLOITATIE
                                           Waardering grondexploitaties
                                           Grondexploitaties zijn langlopende projecten waarbij het saldo van de gerealiseerde kosten en opbrengsten
                                           geactiveerd worden op de balans, post voorraden. Vanwege het voorzichtigheidsbeginsel moet voor de grexen
                                           worden vastgesteld of verliezen van toepassing zijn voor de gehele looptijd van het project. Om te bepalen of een
                                           project een positief saldo heeft wordt een prospectie opgesteld per project. Deze prospectie bevat het verwachte
                                           resultaat op eindwaarde en op netto contante waarde. De grondexploitaties (grexen) van de gemeente Gouda
                                           worden deels gewaardeerd tegen eindwaarde gewaardeerd en deels tegen netto contante waarde. Beide
                                           systematieken zijn aanvaardbaar voor het berekenen van de waardering van de grexen. Wanneer het project een
                                           negatief resultaat heeft op eindwaarde of netto contante waarde moet voor dit negatieve bedrag een voorziening
                                           worden gevormd. Deze voorziening wordt behandeld als een waardecorrectie op de post voorraden. Uit de
                                           prospecties blijkt dat eind 2015 verliezen verwacht worden van € 12 miljoen voor de lopende projecten. Conform de
                                           verslaggevingsregels is dit bedrag in mindering gebracht op het onderhanden werk.

                                           Naar onze mening is de waardering van de gronden op een zorgvuldige wijze tot stand gekomen. Daarmee zijn van
                                           mening dat de waardering van de grexen eind 2015 voldoet aan de verslaggevingseisen. Wel willen wij benadrukken
                                           dat aan de berekening voor het verwachte saldo belangrijke schattingsposten ten grondslag liggen. Uit onze controle
                                           blijkt dat de gehanteerde schattingen aanvaardbaar zijn.




      P 27 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>BIJLAGEN




  P 28 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten               Transitie           Financiële positie          Bevindingen                 Bijlagen




 BIJLAGE A: BEVINDINGEN SISA-BIJLAGE
                                           Inleiding
                                           Bij de jaarrekening wordt als bijlage de SiSa-verantwoording toegevoegd. De gemeente Gouda heeft de rechtmatige
        GEEN BEVINDINGEN INZAKE DE         totstandkoming van de SiSa-bijlage getoetst.
        CONTROLE VAN DE SISA BIJLAGE
                                           Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit rapport
                                           over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2015 in het kader van SiSa worden
                                           verantwoord. Wij doen dit middels een tabel die op de volgende pagina is opgenomen, die ook moet worden
                                           opgenomen als geen fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Per regeling wordt aangegeven of, en zo ja welke
                                           financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Deze tabel is op de volgende pagina weergegeven.




      P 29 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten           Transitie      Financiële positie    Bevindingen            Bijlagen




 BIJLAGE A: BEVINDINGEN SISA-BIJLAGE IN ÉÉN OOGOPSLAG
       NR.          SPECIFIEKE UITKERING OF OVERIG                FOUT OF         FINANCIËLE OMVANG IN EURO'S     TOELICHTING FOUT /
                                                                  ONZEKERHEID                  4                     ONZEKERHEID

       OCW D1 Regionale meld- en coördinatiecentra                    geen                      -                        n.v.t.
              voortijdig schoolverlaten
       OCW D9 Onderwijsachterstanden beleid 2011-2015                 geen                      -                        n.v.t.
              OAB
      OCW D10 (Volwassenen)Onderwijs (Wijzigingswet Wet               geen                      -                        n.v.t.
               participatiebudget) 2015-2017
      OCW D11 Wet participatiebudget 2014                             geen                      -                        n.v.t.
               deel Educatie
      I&M E27B Brede Doeluitkering Verkeer en vervoer                 geen                      -                        n.v.t.

      SZW G1A Wet sociale werkvoorziening                             geen                      -                        n.v.t.

      SZW G2       Gebundelde uitkering op grond van artikel 69       geen                      -                        n.v.t.
                   Participatiewet Gemeentedeel 2015
      SZW G3  Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004           geen                      -                        n.v.t.
              (exclusief levensonderhoud beginnende
              zelfstandigen)
      SZW G5A Wet Participatiebudget (WPB)                            geen                      -                        n.v.t.




      P 30 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten              Transitie           Financiële positie          Bevindingen                Bijlagen




 BIJLAGE B: ONZE CONTROLE
        SCOPING: DOEL EN OBJECT VAN        Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente
        DE CONTROLE                        Gouda, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld zijn in overeenstemming met het BBV

                                           Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging d.d. 21 september
                                           2015 met kenmerk RB/MS/RA/DMa1047656/001.
        MATERIALITEIT                      Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden
                                           verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die
                                           gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze
                                           controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel.

                                           Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd.
                                           De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna
                                           vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie.

                                           Op basis van het Besluit Decentrale Overheden (BADO ) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de
                                           materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 2,9 miljoen. Wij houden ook rekening met afwijkingen
                                           en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen
                                           materieel zijn.

                                                                                                                     Oordeels-
                                             Goedkeuringstolerantie        Goedkeurend           Beperking           onthouding           Afkeurend
                                            Fouten in de jaarrekening          ≤ 1%               > 1% < 3%               -                  ≥ 3%
                                            (% lasten)
                                            Onzekerheden in de                 ≤ 3%              > 3% < 10%             ≥ 10%                  -
                                            controle (% lasten)

                                           Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 50.000
                                           rapporteren alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.

                                           Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de SiSa-bijlage van de
                                           jaarrekening. Voor SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw
                                           rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.



      P 31 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Dashboard             Controleverklaring    Aandachtspunten               Transitie           Financiële positie          Bevindingen                 Bijlagen




 BIJLAGE B: ONZE CONTROLE
        ONAFHANKELIJKHEID                  Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij
                                           assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controle cliënten. Wij zijn
                                           van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen.

                                           Wij bevestigen dat we geen giften >100 euro hebben gegeven aan dan wel aangenomen van de gemeente of haar
                                           personeel. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van
                                           onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid
                                           niet beïnvloeden.
        FRAUDE EN NON-COMPLIANCE           Onze controle is niet specifiek gericht op het ontdekken van fraude. Bij de planning en uitvoering van de
                                           werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van
                                           fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten.

                                           Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke
                                           fraudesituaties op verschillende niveaus binnen de gemeente. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en de
                                           mogelijke fraudesituaties besproken met zowel de auditcommissie, de verantwoordelijk wethouder en de
                                           concerncontroller. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor materiële
                                           fraude opgeleverd.


        GEAUTOMATISEERDE                   Ingevolge artikel 2:393, lid 4 BW, dient de accountant in zijn verslag aandacht te besteden aan de bevindingen met
        GEGEVENSVERWERKING EN              betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze
        BEVEILIGING                        jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht
        PERSOONSGEGEVENS                   op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde
                                           gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan.

                                           Wij hebben de automatiseringsorganisatie van de gemeente uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole
                                           beoordeeld. Voor onze bevindingen verwijzen wij naar onze managementletter 2015.

                                           De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde
                                           gegevensverwerking aan het licht gebracht.




      P 32 | maandag 25 april 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>