<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                       GOUDA STEVIGE STAD
                                   AANPAK OVERLAST BODEMDALING BINNENSTAD
                                          De bodem onder onze binnenstad daalt al eeuwen. Dat leidt tot overlast.
                                               In deze folder leest u meer over oorzaak, gevolgen en aanpak.

STAD MET                       Gouwekerk            Stadhuis          De Waag           Agnietenkapel     St. Janskerk                 BINNENSTAD
GESCHIEDENIS                   bouw: 1902-1904      bouw: 1448-1459   bouw: 1668         bouw: 15e eeuw   bouw: begin 13e eeuw,         IN CIJFERS
Gouda is met recht een                                                                                    wederopbouw: 15e/16e eeuw
historische stad. Twee-derde
                                                                                                                                             2.630
                                                                                                                                            gebouwen
van de gebouwen is meer dan
een eeuw oud.
                                                                                                                                               325
                                                                                                                                        rijksmonumenten

                                                                                                                                              643
                                                                                                                                          gemeentelijke
                                                                                                                                          monumenten


                                                                                                                                             7.272
                                                                                                                                            inwoners
                                                                                                                                         (10 % van Gouda)


                                                                                                                                        1.255 bedrijven,
                                                                                                                                       waarvan 623 winkels

                                                                                                                                      800.000 toeristen, die
                                                                                                                                      € 26 miljoen besteden




                                                                                                              ophoging door
                                                                                                                 mensen

                                                                                                                  klei                       circa 8 meter
                                                                      BODEMOPBOUW                                                            tot zandlaag
                                                                         (indicatief)
                                                                                                                veen

                                                                                                                                                 Ontwerp: Kaayman
                                                                                                               zand
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>OORZAAK EN GEVOLG                                                      Hoe lang nog?                        Mogelijke gevolgen                               Klimaatverandering
Onze binnenstad is gebouwd in een gebied met veen en klei in           We hebben in Gouda al te maken       De negatieve gevolgen van                        Klimaatverandering heeft tot gevolg dat ons
de bodem. Door het gewicht van de bebouwing zakt die bodem             met bodemdaling sinds de eerste      bodemdaling zijn op een aantal locaties          weer extremer wordt: zowel zware regenbuien
langzaam in, gemiddeld met 3 mm per jaar. Gemiddeld, want de           mensen hier kwamen wonen             in de stad al merkbaar. Denk daarbij aan         als langdurige droogte komen vaker voor. De
bodem is overal net even anders samengesteld en ook de                 ruim 1.000 jaar geleden. We gaan     wateroverlast, scheuren in de muren of           bodem daalt bij langdurige droogte iets sneller.
bebouwing verschilt. In de hoge delen van de binnenstad daalt          er nu vanuit dat de bodem nog        schade aan de wegen en riolen. Lees              Doordat er vaker zware regen valt neemt de
de bodem nauwelijks, in andere delen soms 10 mm per jaar.              minstens een eeuw blijft dalen.      hier meer over op de achterzijde.                kans op wateroverlast in lage gebieden toe.



STRUCTURELE AANPAK                                                        2014                    Stap 1 Onderzoek                                                        GEVOLGEN VOOR U
                                                                                                  Doel van deze stap is in detail in kaart te brengen:
De gemeente voert, vaker dan in steden zonder bodemdaling,                                                                                                                Sommige bewoners, ondernemers
onderhoud uit aan de riolen; her en der pakken huiseigenaren                                      • hoe de bodem is opgebouwd;                                            of eigenaren in de binnenstad
funderings- of wateroverlastproblemen aan; het waterschap
                                                                          2015                    • hoe hard de bodem zakt;                                               ondervinden nu al overlast door
verlaagt tijdelijk het peil in de grachten als er een grote regenbui                              • hoe de bebouwing is gefundeerd;                                       bodemdaling. De meeste mensen
aankomt. Met dit soort maatregelen kunnen we naar verwachting                                     • waar er al sprake is van schade en/of overlast;                       merken er gelukkig nog weinig van.
nog wel een jaar of tien voort. Ondertussen neemt de overlast
                                                                          2016                                                                                            We gaan op zoek naar een
                                                                                                  • hoe grondwater, oppervlaktewater en riolering samenhangen.
door bodemdaling langzaam maar zeker toe en blijven de kosten                                                                                                             structurele aanpak om te
voor alle betrokkenen stijgen. Om daar wat aan te doen moeten                                                                                                             voorkomen dat de overlast
we aan de slag om een structurele aanpak voor de overlast door
                                                                          2017                    Stap 2 Oplossingen uitwerken
                                                                                                                                                                          toeneemt en de kosten voor alle
bodemdaling te bedenken.                                                                          Doel van deze stap is in beeld te brengen:                              betrokkenen blijven stijgen.
                                                                                                  • welke technische oplossingen er mogelijk zijn;                        Belangrijk om te weten dat bij een
Doel                                                                                              • wat de kosten van deze oplossingen zijn;                              structurele aanpak soms ook
We ontwikkelen een structurele aanpak voor de overlast van
                                                                          2018                    • hoe de maatregelen betaald kunnen worden.                             maatregelen nodig zijn die de
bodemdaling om ervoor te zorgen dat onze prachtige binnenstad                                                                                                             eigenaar van het pand zelf moet
ook over 50 jaar en lang daarna een fijne plek is om te wonen,                                    Aan de slag                                                             uitvoeren. Denk aan
werken of te bezoeken.                                                                                                                                                    funderingsherstel of de aanpak van
                                                                                                  In de delen van de binnenstad waar nu al sprake is van overlast
                                                                                                                                                                          vochtproblemen.
Stappenplan                                                               2019                    gaan we met voorrang aan de slag om concrete oplossingen te
                                                                                                  bedenken. Bewoners, ondernemers en eigenaren worden daarbij
De structurele aanpak komt tot stand in vier stappen. Onderdeel                                                                                                           Ook als er aan uw woning, winkel
                                                                                                  betrokken. We beginnen in een klein gebied en breiden deze
van die aanpak is dat we in de delen waar nu al sprake is van                                                                                                             of bedrijfspand weinig hoeft te
                                                                                                  aanpak stap voor stap uit.
overlast met voorrang aan de slag gaan om concrete oplossingen                                                                                                            gebeuren, zijn de ontwikkelingen
te bedenken.                                                                                                                                                              ten aanzien van bodemdaling
                                                                          2020                    Stap 3 Keuzes maken                                                     belangrijk voor u. Een structurele
Niet eenvoudig                                                                                    Doel van deze stap is om de hoofdlijnen van de aanpak voor de           aanpak is nodig om de kwaliteit
Wat er ook gebeurt, er zal nooit één standaardoplossing zijn voor                                 binnenstad vast te stellen. Denk hierbij aan:                           van de binnenstad op peil te
de overlast door bodemdaling. Daarvoor zijn de verschillen in de                                  • welk pakket van oplossingen geschikt is om de overlast te beperken;   houden. Dat is belangrijk voor de
binnenstad te groot. Daar komt bij dat een goede oplossing voor                                   • hoe we om kunnen gaan met het peil van grond- en                      economie van de stad, maar ook
de een, nadelen kan opleveren voor de ander. Het verlagen van het                                                                                                         voor de waarde van onroerend
grondwaterpeil is daar een goed voorbeeld van. Voor de een
                                                                          2021                       oppervlaktewater;
                                                                                                                                                                          goed.
                                                                                                  • welke principes we hanteren bij het verdelen van de kosten;
betekent dat minder wateroverlast, voor de ander mogelijk paalrot.                                • in welke volgorde we aan de slag gaan in de binnenstad.
Lees hier meer over op de achterzijde.                                                                                                                                    De gemeente en het waterschap
                                                                                                  Het antwoord op deze vragen komt te staan in het Kaderplan
                                                                                                                                                                          houden u op de hoogte van de
                                                                                                  Bodemdaling Binnenstad, een gezamenlijk plan van gemeente
Kennis bundelen                                                                                                                                                           ontwikkelingen. Dat gebeurt
Gemeente en waterschap hebben eind 2014 de belangrijkste                  2022                    en waterschap.
                                                                                                                                                                          bijvoorbeeld via de website
deskundigen in Nederland op het gebied van bodemdaling bij                                                                                                                www.gouda.nl/stevigestad, en als
elkaar gebracht in de Coalitie Stevige Stad. Doel van de Coalitie is                              Stap 4 Uitwerken & uitvoeren                                            het nodig is per brief. Als u vragen
kennis te ontwikkelen die ons helpt de huidige situatie te begrijpen                              Op basis van de keuzes bij stap drie kunnen we aan de slag met het      heeft, dan kunt u die stellen door
en om mogelijke oplossingen aan te dragen. Hieronder leest u meer                                 uitwerken van van gedetailleerde plannen voor de verschillende          een e-mail te sturen naar
over wat we geleerd hebben.                                               2023                    deelgebieden van de binnenstad.                                         stevigestad@gouda.nl.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Wat hebben we geleerd?                                                                                                                     steeds in de gaten houden dat verlaging van het grondwaterpeil
                                                                                                                                           geen nadelige gevolgen heeft voor de 400 gebouwen in de
                                                                                                                                           binnenstad met een houten fundering.
De Coalitie Stevige Stad doet sinds 2014 onderzoek naar de bodemdaling in de
binnenstad van Gouda. Onderzoek naar de achtergrond van bodemdaling, naar                                                                  Staal of paal
technische oplossingen, maar ook naar de verdeling van verantwoordelijkheden.                                                              Verspreid over de binnenstad staan gebouwen op heipalen (hout of
Wat heeft dat opgeleverd? Een overzicht.                                                                                                   beton) naast gebouwen met een fundering op staal. Als gevolg
                                                                                                                                           hiervan ontstaan lokale hoogteverschillen, want gebouwen op staal
                                                                                                                                           zakken en gebouwen op palen niet. Met name als gebouwen één
                                                                         kwaliteit van de binnenstad. Binnen deze strategie is maatwerk    gezamenlijke tussenmuur hebben kan dit bijvoorbeeld tot
                                                                         het devies. De overlast die bodemdaling veroorzaakt verschilt     scheurvorming leiden. De betrokken eigenaren moeten hier samen
Leven met bodemdaling                                                    per deel van de binnenstad, de beste oplossing dus ook.           uitkomen. Als het hoogteverschil tussen twee panden groot wordt
De binnenstad van Gouda leeft al bijna 1.000 jaar met bodemdaling.                                                                         dan is het voor de gemeente en waterschap soms onmogelijk om
Steeds als dat problemen oplevert passen we ons aan. Uit het                                                                               een passend grondwaterpeil in te stellen of de straat goed in te
onderzoek van de Coalitie volgt dat leven met bodemdaling ook voor
                                                                         Water- en riooloverlast                                           richten. In dat geval kan het lokaal een oplossing zijn om één of
de toekomst een goede strategie is. Er zijn verschillende opties om      In de laag gelegen delen van de binnenstad komt veel water-       enkele woningen die nu op staal staan te funderen. Er is meer
de nadelige gevolgen van bodemdaling binnen de perken te houden.         en riooloverlast voor. Het grondwater staat daar heel hoog en     onderzoek nodig om uit te zoeken welke oplossing in welke situatie
Om tot deze conclusie te komen zijn ook twee andere opties               als het hard regent kunnen het riool en de grachten de bui niet   het beste werkt.
onderzocht: ‘bodemdaling stoppen’ en ‘de stad op hoogte houden’.         meer opvangen. Aanpak van deze overlast is nodig en kan
Deze opties vallen af. Bodemdaling stoppen is gewoonweg technisch        alleen in nauwe samenwerking tussen eigenaren, gebruikers,
onmogelijk. De stad op hoogte houden betekent dat alle ca. 1.600         gemeente en waterschap. Het waterschap kan het peil in de         Tot slot
gebouwen die nu niet gefundeerd zijn - op staal staan - gefundeerd       grachten verlagen, de gemeente de riolen verbeteren, maar         De uitkomsten van het onderzoek van de Coalitie Stevige Stad geven
moeten worden. De kosten daarvan zijn enorm en alle eigenaren            alleen daarmee zijn we er niet. Omdat de situatie in de           richting aan het Kaderplan Bodemdaling Binnenstad. Belangrijk: het
moeten aan deze oplossing mee willen werken. Vervolgens moet de          binnenstad van pand tot pand verschilt, zijn er zeker ook         zijn geen definitieve keuzes. Die worden gemaakt door gemeente en
gemeente de straten van de binnenstad periodiek ophogen, want die        maatwerkoplossingen nodig met maatregelen op privéterrein.        waterschap bij het vaststellen van het Kaderplan eind 2019.
blijven wel zakken. Al met al concludeert de Coalitie Stevige Stad dat   Denk daarbij aan verbetering van het eigen riool of aanpassing    Bewoners, eigenaren en gebruikers in de binnenstad worden
leven met bodemdaling de beste strategie is voor het behoud van de       van de tuinhoogte. Tot slot moeten we bij alles wat we doen       daarbij betrokken.



       OPTIE: Leven met bodemdaling                                             OPTIE: Bodemdaling stoppen                                        OPTIE: De stad op hoogte houden
De optie voor de toekomst.                                               Gewoonweg technisch                                               Onhaalbaar o.a. door:
Maatregelen tegen overlast, o.a.:                                        niet mogelijk                                                     • Enorme investering
• Peilverlaging                                                                                                                            • Alle eigenaren
• Verbetering riolering                                                                                                                      moeten mee
• Lokaal maatwerk                                                                                                                            willen
                                                                                                                                             werken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>HOOG EN LAAG
In de binnenstad zijn de hoogteverschillen
duidelijk zichtbaar. Het verschil tussen het
laagste en het hoogste deel is meer dan                                                                           l
twee meter.In de lage delen komt                                                                             ge
                                                                                                   n   sin
wateroverlast sneller voor.                                                                 t te




                                                                                                                                                                                                      Ble
                                                                                       Ka




                                                                                                                                                                                                       ke
                                                                                                                                                                                                        rs s
                                                                                                                                                                                                            ing
                                                                                                                                                                                                             el
                                                                                                                                      kt
                                                                                                                                 ar
                                                       La                                                                  rfm
                                                                ge                                                    Tu
                                                                      Go
                                                                              uw
                                                                                   e




                                                                                                                                                                       St. Janskerk


                                                                                                                       La                                          e
                                                                                                                            ge                                uw
                                                                                                                                 Go                      Go
                                                                                                                                      uw            ge
                                                                                                                                           e   La




Bodemhoogte

    hoger dan 0,60 m. boven NAP




                                                                                                                                                                                             Oo
                                                    Tu
                                                       r   fs




                                                                                                                                                                                             st h
    tussen 0,35 m. en 0,60 m. boven NAP                         in




                                                                                                                                                                                      We
                                                                     ge




                                                                                                                                                                                               ave
                                                                          l




                                                                                                                                                                                      st h


                                                                                                                                                                                                  n
    tussen 0,10 m. en 0,35 m. boven NAP




                                                                                                                                                                                       ave
    tussen 0,10 m. boven NAP en 0,15 m. onder NAP




                                                                                                                                                                                           n
    tussen 0,10 m. en 0,40 m. onder NAP
    lager dan 0,40 m. onder NAP
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>GEVOLGEN                                                            Wateroverlast of paalrot                                               Staal of paal
De negatieve gevolgen van bodemdaling zijn her en der merkbaar      Als het (grond)waterpeil in de stad niet wordt verlaagd, terwijl       Op verschillende locaties in de binnenstad staan gebouwen met
in de stad, met name in de lagergelegen delen. Hier een overzicht   de bodem blijft zakken, dan leidt dat tot overlast. Denk daarbij       een fundering op heipalen direct naast gebouwen met een
van de mogelijke gevolgen.                                          aan water op straat of vochtproblemen in huis, vaak met                fundering ‘op staal’. Fundering op staal is een methode die tot
                                                                    stankoverlast en schimmelvorming tot gevolg. Het (grond-)              ca. 1900 vaak werd toegepast. Het gebouw staat dan op
Schade aan infrastructuur                                           waterpeil verlagen is echter niet zonder risico. Dat kan alleen als    gemetselde voet van ongeveer een meter diep. Gebouwen die
De bodem daalt niet overal even hard. Dat leidt tot verzakkingen    er ook een goede manier is om de fundering van gebouwen met            ‘op staal’ zijn gefundeerd zakken mee met de bodem, gebouwen
in wegen, maar ook tot beschadiging van riolen, water-, stroom-     houten palen te beschermen. Als houten palen droog komen te            op heipalen niet. Dat kan onder andere tot scheuren in de
en gasleidingen. Gevolg: niet alleen dure reparaties, maar ook      staan kunnen ze gaan rotten, met verzakkingen tot gevolg.              tussenmuren leiden.
stroomonderbrekingen, gaslekkages e.d.




                                                                                optrekkend vocht en                                       scheuren door verschillende
                                                                               waterschade bij hevige                                     funderingsvormen: op ‘staal’
                                                                             neerslag en overstromingen                                           of heipalen




                                       grondwaterpeil

                                                                                                                        gracht




           Leidingbreuken                                                               paalrot bij
        door lokale verschillen                                                          verlaging
           in bodemdaling                                                             grondwaterpeil




                                     zand                                                                                zand
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre> Bodemdaling per jaar
                                                                                     NEDERLAND
     minder dan 0,5 cm.                                                              Bodemdaling komt
     0,5 tot 1,0 cm.                                                                 zeker niet alleen in
                                                                                     Gouda voor. Het is
     meer dan 1,0 cm.                                                                een landelijk
                                                                                     probleem. Grote
                                     PLASWIJCK
                                                                                     delen van
                                                          *) In aanbouw, nog geen
                                                                                     Noord- en West
                                                          gegevens beschikbaar
                                                                                     Nederland
                                                                                     hebben er mee
               BLOEMENDAAL                                                           te maken.

                                                        NOORD


                       NIEUWE PARK

                                                         KORT
                                                       HAARLEM                       Gouda
       OOSTPOLDER                   BINNENSTAD
                                                                        GOVERWELLE
                              DE KORTE
WESTERGOUWE*                  AKKEREN
                                                                                                                       Colofon
                                       STOLWIJKERSLUIS                                                                 Deze folder is opgesteld door
                                                                                                                       de gemeente Gouda en het
                                                                                                                       hoogheemraadschap van
                                                                                                                       Rijnland (waterschap), met
                                                                                                                       medewerking van de leden
                                                                                                                       van de Coalitie Stevige Stad.
                                                                                                                       De inhoud is met zorg
                                                                                                                       samengesteld. Mocht u
                                                                                                                       desondanks een onvol-
                                                                                                                       komenheid tegenkomen,
 GOUDA                                                                                                                 stuur dan een email naar
                                                                                                                       stevigestad@gouda.nl. Aan
 Bodemdaling komt voor in heel Gouda. In de meeste wijken                                                              deze publicatie kunnen geen
 zakt de bodem zelfs harder dan in de binnenstad. Daarom                                                               rechten worden ontleend.
 worden bijvoorbeeld in verschillende wijken regelmatig                                                                           Versie 2, Juni 2018
 ophoogprojecten uitgevoerd.

 Er is wel een belangrijk verschil: in tegenstelling tot de
 binnenstad staan in de andere wijken bijna alle gebouwen
                                                                                     Verwachte bodemdaling
 op heipalen. Als gevolg daarvan zakt de bebouwing daar niet                         tussen 2002 en 2050 in cm.
 met de bodemdaling mee. Het risico op verzakkingen van
 huizen en op wateroverlast is daardoor buiten de                                       0 - 0,5             10 - 30
 binnenstad een stuk minder groot. Structureel onderhoud
                                                                                        0,5 - 1             30 - 50
 aan tuinen, openbare ruimte en het riool blijft buiten de
 binnenstad wel noodzakelijk.                                                           1 - 10              50 - 200
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>