<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Van opvang en beschermd wonen
naar gewoon thuis
Hoe ervaren bewoners met Gewoon Thuis, bewoners in Beschermd
Wonen en bewoners in de Opvang de beweging van beschermd naar
gewoon thuis wonen -in de regio Midden-Holland?
                                              bureau EEVAA
                                                          onderzoek werkt
Esther van den Reek
Jorine de Muijnck
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Het geanonimiseerde plaatje (de tekst is weggehaald) op de kaft toont de getekende
verhuisbewegingen van een respondent.
  bureau EEVAA                               ii                                gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>bureau EEVAA in het kort:
       beleidsonderzoek
       maatschappelijke vraagstukken rondom zorg
       streetlevel research
       beleidsmakers, professionals en burgers
       cliëntenvisie / bewonersperspectief
       sociaal domein
       evaluatieonderzoek
       GGZ, VZ, MO, OGGZ, BW, VO
       kernteam: flexibele schil aan expertise
       onderzoek als beleidsfundering
bureau EEVAA – onderzoek werkt
info@EEVAA.nl
www.EEVAA.nl
Het onderzoek is gefinancierd door opdrachtgever
centrumgemeente Gouda.
Het onderzoek is uitgevoerd door bureau EEVAA,
op onderdelen in samenwerking met Stichting Kernkracht.
© 2018 bureau EEVAA
  bureau EEVAA                               iii        gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>bronvermelding
Wat betreft het verspreiden van kennis het volgende: het gebruik van cijfers en/of tekst als
toelichting of ondersteuning bij (digitale) artikelen, boeken, beleidsstukken en scripties wordt
aangemoedigd, mits bureau EEVAA als bron wordt vermeld.
  bureau EEVAA                                     iv                                gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>bureau EEVAA v gemeente Gouda</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inhoud
Samenvatting                                                                  vii
1 Inleiding                                                                    1
Over de context, de aanleiding, de doelstelling
2 Doelgroep en kenmerken                                                       5
Over drie groepen: Gewoon Thuis, Beschermd Wonen, Opvang
3 Het onderzoek                                                                9
Over de onderzoeksvraag, de steekproef, de bezetting en de werkwijze
4 Bevindingen Gewoon Thuis                                                   15
Over terugkijkend, hier en nu, en gewoon thuis in praktijk
5 Bevindingen Beschermd Wonen                                                25
Over terugkijkend, hier en nu, en gewoon thuis wonen
6 Bevindingen Opvang                                                         33
Over terugkijkend, hier en nu, en zelfstandig wonen
7 Slothoofdstuk                                                              41
Conclusie, aanbevelingen, en een vooruitblik
 bureau EEVAA                                   vi                   gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Met het voorliggend onderzoek zijn de ervaringen rondom de beweging van beschermd naar
gewoon thuis wonen in beeld gebracht van drie groepen cliënten en wordt aangegeven wat
volgens hen nodig is om gewoon thuis te kunnen gaan of blijven wonen. Het onderzoek is
uitgevoerd in regio Midden-Holland door bureau EEVAA. Gesproken is met 14 mensen die
Gewoon Thuis ontvangen, 30 bewoners uit Beschermd Wonen, en 22 mensen uit de opvang. 24
respondenten zijn jonger dan 25 jaar.
GT-bewoners zijn over het algemeen blij met de kans die ze hebben gekregen om zelfstandig te
gaan wonen, over de woonruimte waar ze nu verblijven en over de hulp die hen geboden is
richting zelfstandig wonen. Gewoon Thuis is goed gestart zonder blauwdruk en met individueel
maatwerk.
Aandachtspunten voor verdere ontwikkelingen van Gewoon Thuis zijn:
-   Samenwerking en informatie-uitwisseling tussen GT-aanbieders kan beter.
-   De voornaamste reden voor beschermd wonen is psychiatrische problematiek. De
    ambulantisering van de GGZ en van GT zijn nog onvoldoende met elkaar verweven.
-   De praktijk van ongeplande zorg is nog onvoldoende. Gewenst wordt de zekerheid van face to
    face contact, ook buiten kantoortijden. Er is dan behoefte aan één GT-team (waar ook de ggz
    bij aansluit). Er zijn twijfels of er voldoende capaciteit beschikbaar is voor ongeplande zorg.
    Over het algemeen zou de contactfrequentie hoger moeten ten behoeve van vroegsignalering.
    Het BOR wordt gemist en een logeerbed bij de BW wordt geopperd.
-   Daginvulling wordt naar redelijke tevredenheid ingevuld. Het blijft moeilijk om een eigen sociaal
    netwerkje op te bouwen. Daar is binnen GT nog wat minder aandacht voor.
De BW-groep is divers in uitstroompotentie. Een meerderheid van deze groep heeft nooit eerder
zelfstandig gewoond en woont al een lange tijd beschermd. In de reacties van de bewoners is
hospitalisatie duidelijk merkbaar. Voor zover mensen zelfstandig hebben gewoond, refereert men
vooral aan de negatieve ervaringen daarvan. Zelfstandig wonen staat voor alleen zijn, en alleen
wonen wordt als achteruitgaan ervaren. Een kwart van de geïnterviewden ziet kansen in
zelfstandig wonen, op voorwaarde dat er voortgaande aandacht voor ggz-problematiek blijft en
dat de terugvalopties binnen de ggz goed geregeld zijn. Een derde van ondervraagde personen
wijst de beweging van Gewoon Thuis resoluut af, wordt daar zenuwachtig bij, voelt zich niet
gehoord, en heeft daar ook stress van. Gemeenten hebben volgens hen een onrealistisch beeld
van het uitstroompotentieel en hebben te weinig oog voor de ernst en de structurele aard van
psychische gezondheid van sommige mensen. De helft van de geïnterviewden is bezig met een
traject naar zelfstandiger wonen of denkt daar klaar voor te zijn binnen een periode van 2-3 jaar.
Over het algemeen zijn er veel positieve ervaringen van mensen die in een GT-traject zitten: zij
zijn blij met de ruimte om het eigen tempo hierin te bepalen en hun betrokkenheid tijdens het hele
traject.
  bureau EEVAA                                      vii                                gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Aandachtspunten voor Beschermd Wonen zijn:
-    Er is grote behoefte aan zekerheden: garantie van ongeplande zorg en de bereikbaarheid
     buiten kantooruren, zekerheid van terugvalopties binnen de ggz of terug naar de BW,
     zekerheid rondom de organisatie van praktische woonzaken.
-    Het netwerk is klein, bestaat deels uit zorgprofessionals. Het sociaal netwerk dient nog meer
     bijtijds betrokken te worden bij het proces naar zelfstandiger wonen.
-    Het groepsproces wordt als onrustig ervaren wat de eigen ontwikkeling in de weg staat.
     Mensen hebben last van actief drugsgebruik op sommige locaties.
-    GT-bewoners hebben behoeften aan een groter netwerk. BW-bewoners hebben
     ervaringsbehoefte. Die koppeling van uitgestroomde bewoners gewoon thuis en BW-mensen
     die ervaringsverhalen willen horen wordt nog onvoldoende benut.
Waar BW-bewoners de beweging naar meer zelfstandig wonen verwoorden als iets dat hen
overkomt, wordt het proces door GT-bewoners over het algemeen omarmd. Zij hebben de
beweging naar een gewoon thuis helemaal doorgemaakt. Daar hebben ze tijd en ruimte voor
gekregen: dit proces is niet in een half jaar door te maken.
De groep in de opvang is divers maar kenmerkt zich door een urgent woonprobleem. Personen
in de opvang zijn veelvuldig verhuisd en komen bijna zonder uitzondering uit gebroken gezinnen /
jeugdhulp. Er is vaak schuldenproblematiek. Iedereen met ervaring met kinderbescherming /
pleegzorg noemt dat dit een negatieve invloed heeft gehad op hun levensloop. Mensen hebben
doorgaans een duidelijk beeld van wat ze nodig hebben om de opvang (het liefst zo snel mogelijk)
te kunnen verlaten. Anders dan BW heeft vrijwel iedereen ook zelfstandig gewoond (op jongeren
na).
We noemen de volgende aandachtspunten voor de opvang:
-   In de opvang komen er problemen bij en daarom dient instroompreventie de focus te zijn van
    beleid. Instroom in de opvang betekent niet alleen dat men geen eigen woning meer heeft,
    maar ook dat de kans op in aanraking komen met drugs groter is. Daarbij komt dat men wil
    focussen op het oplossen van eigen issues maar de groepsdynamiek negatief bijdraagt aan
    het zich primair kunnen richten op de eigen ontwikkelingen.
-   Uitstroom wordt ook bepaald door hoeveel mensen zich aanmelden bij de opvang (die liever
    niet uit huis gezet waren). Ingezet dient daarom te worden op preventieve maatregelen.
-   Vanuit de opvang is de uitstroom meer dan vanuit beschermd wonen gericht op zelfstandige
    woningen. Nagenoeg iedereen wil zo snel mogelijk naar een zelfstandige woning.
-   De opvang heeft een gemêleerde groep bewoners met uiteenlopende woonwensen. Wenselijk
    of noodzakelijk bij het zelfstandig wonen is (langdurige) woonbegeleiding. Een zorginstantie
    nabij is niet per se nodig. Ook hulp bij het voortzetten van een ingeslagen psychisch hulptraject
    wordt gevraagd.
  bureau EEVAA                                    viii                              gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>-   Er is kritiek op de massale woonvorm en het groepsproces (op locatie Kompas) wordt als
    onrustig ervaren. Het geconfronteerd worden met problemen van anderen staat de eigen
    ontwikkeling in de weg. Mensen hebben last van actief drugsgebruik -en aanbod. Vrouwen met
    kinderen (jonge kinderen in één pand met dakloze mannen) en jongeren (groepsdruk,
    verleiding van softdrugs) zijn degene die dit rapporteren. De massale woonvorm en bijgevolg
    het groepsgebeuren vraagt om een andere inrichting van de woonvorm.
-   Er is te weinig ruimte voor maatwerk. Mensen hebben behoefte aan snelle uitstroom, naar een
    zelfstandige woning. Dat vraagt om meer maatwerk in plaats van een uniforme aanpak met
    trajecten met vastomlijnde paden, duur en inhoud.
Er zijn geen verschillen gevonden tussen jongvolwassenen en volwassenen in wat zij nodig
hebben om zelfstandig te gaan wonen. Jongvolwassenen zijn weliswaar jong in levenservaring
(en missen ouderlijke basis en praktische handvatten) maar zijn niet jong in hun
hulpverleningservaring (hospitalisatie is merkbaar, hulpverlenerstaal wordt gebruikt). Om te
voorkomen dat zij blijvend worden aangewezen op voorzieningen en de afhankelijkheid die dat
met zich meebrengt, is het belangrijk om jongeren niet nog meer voorzieningenervaringen mee te
geven, maar een gewone woning (met begeleiding aan huis) te regelen.
Met Gewoon Thuis zijn in regio Midden-Holland de juiste stappen gezet richting zelfstandig wonen
in de wijk, met zorg en begeleiding aan huis. Gewoon Thuis is zich aan het ontwikkelen. Dit
onderzoek biedt handvatten voor het bijsturen en het vormgeven van het transformatieproces.
  bureau EEVAA                                   ix                               gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>woord van dank
Dank namens de onderzoekers van bureau EEVAA aan iedereen die tijd nam voor deelname aan
een interview.
Dank aan zorgprofessionals die bijdroegen aan de cliënt-werving en daarmee aan een vlotte
uitvoering van het veldwerk.
Dank aan ervaringsdeskundigen van Kernkracht die bereid waren commentaar en lokale kleur te
geven aan het meetinstrument.
  bureau EEVAA                               x                               gemeente Gouda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>bureau EEVAA xi gemeente Gouda</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>bureau EEVAA xii gemeente Gouda</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>1 Inleiding
Voo r u li gt d e r ap po r t ag e “ V an opv a ng en be sc he rm d w one n n a ar g ew oon
thui s” . H ie r in st a an d e b ev i ndin ge n b e sc hr ev en v an h et ond e rz o ek n aa r d e
as pe ct en di e bi jd ra g en a an gew oon thu i s kunn en w onen , v anu i t
bew o ne r sb el ev ing .
de co nte xt
De visie op zorg en ondersteuning is de achterliggende jaren veranderd. Mede ingegeven door de
Wmo 2015 is inclusie het nieuwe streven. De ambitie geformuleerd door de gemeenten in
Midden-Holland1 in het Regionaal Kader Maatschappelijke Zorg 2017-2020 luidt: “We streven naar
een samenleving die zo is ingericht dat iedereen met of zonder beperking overal aan mee kan
doen in plaats van dat er allerlei aparte voorzieningen worden getroffen. Dit wordt ook wel een
‘inclusieve samenleving’ genoemd” 2. Een beweging naar meer ambulante ondersteuning gericht
op zelfredzaamheid en participatie hoort daarbij. Onder ’de beweging’ verstaat regio Midden-
Holland ‘meer lokale oplossingen, langer thuis wonen, en meer intensieve zorg aan huis’.
Uit onderzoek van RIGO3 (medio 2017) blijkt wat (in theorie) het uitstroom / afbouw potentieel
binnen Beschermd Wonen (BW) in de regio Midden-Holland zou kunnen zijn (op voorwaarde dat
alle randvoorwaarden dan ook goed geregeld zijn, zoals voldoende beschut wonen plekken,
voldoende passende woonruimte voor jongvolwassenen en voor mensen met een kleine beurs).
Uit dat onderzoek blijkt dat de drie grote BW-instellingen in de regio inschatten dat van de huidige
BW-populatie ongeveer 42% beschermd zou moeten blijven wonen, wat neerkomt op circa 86
plekken.4 Nu zijn er dat ruim 200.5 De aard van de Maatschappelijke Opvang (MO) is een tijdelijk
verblijf en daarmee geldt dat over een jaar vermoedelijk alle huidige cliënten zijn ‘uitgestroomd’
Door Gouda is ingezet op het terugdringen van de instroom, het versnellen van de uitstroom uit
aparte voorzieningen, het versterken van ambulante zorg en begeleiding, en het (weer) zo
gewoon mogelijk kunnen (blijven) wonen in de wijk. In de context van beschermd wonen betekent
de beweging dat minder inwoners in de regio Midden-Holland gebruik (zijn of zullen gaan) maken
van (intramurale) voorzieningen omdat ze adequate geplande en ongeplande ambulante
ondersteuning (waaronder maatwerk begeleiding, dagbesteding, kortdurend verblijf,
huishoudelijke hulp) aan huis kunnen krijgen.
1
  Gouda (nu nog centrumgemeente), Bodegraven-Reeuwijk, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Zuidplas.
2
  Regio Midden-Holland. Regionaal Kader Maatschappelijk Zorg 2017-2020.
3
  RIGO (2017). Van beschermd tot zelfstandig wonen.
4
  RIGO (2017). Van beschermd tot zelfstandig wonen. pag.ii en iii.
5
  Peildatum 1 januari 2018.
                                                           1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Cliënten zijn vanaf de eerste stap betrokken geweest bij het opzetten van de aanpak. Begin 2016
werd tijdens een lunchbijeenkomst6 aan cliënten die beschermd wonen gevraagd om ‘een
boodschappenlijst’ samen te stellen met handvatten die bewoners nodig hebben om meer
zelfstandig te kunnen wonen. In datzelfde jaar gaf Gouda sturing aan deze opgave door middel
van een transformatieregeling. Extra financiën kwamen beschikbaar voor de grootste BW-
aanbieders in de regio wanneer voldaan werd aan een aantal indicatoren die de beweging in gang
zette. Door bureau EEVAA7 werd destijds onderzocht hoe cliënten die beschermd wonen de inzet
van de BW-instelling rondom die indicatoren waardeerden. Onderdeel van dat onderzoek was ook
om eerste cliënt-indrukken te krijgen van Gewoon Thuis.
Gewoon Thuis
Zomer 2016 startte de gemeente Gouda samen met de woningbouwverenigingen en drie
aanbieders van beschermde woonvormen Kwintes, Eleos en Leger des Heils met de pilot
Gewoon Thuis. Gewoon Thuis (GT) is intensieve begeleiding gelijkwaardig aan die in een
beschermde woonomgeving, maar dan ‘gewoon thuis’. Onder deze noemer vallen twee
onderdelen: uitstroom en wachtlijst/instroom. ‘Uitstroom’ zijn bewoners die beschermd wonen en
die (versneld) (gaan) uitstromen. ‘Wachtlijst’ zijn bewoners die van de wachtlijst Beschermd
Wonen zijn gehaald, thuis blijven wonen en ambulante begeleiding (gaan) ontvangen, zo vaak als
nodig is en op het moment dat het nodig is. Anders dan bij ambulante begeleiding, die
voornamelijk geleverd wordt tijdens kantooruren volgens een bepaalde indicatie, kunnen GT-
bewoners geplande en ongeplande begeleiding krijgen op allerlei gebieden. Zo kunnen ze in hun
eigen omgeving (weer) gaan wonen of blijven wonen, en wordt ook de instroom in de beschermde
woonvormen teruggedrongen. In 2016 stonden destijds 53 personen op de wachtlijst voor
beschermd wonen, eind 2017 waren dat er negentien. Gewoon Thuis begon in 2016 als proef in
Gouda en Krimpenerwaard en wordt nu ontwikkeld om tot het reguliere aanbod te kunnen gaan
horen. Leger des Heils, Kwintes en Eleos zijn eindverantwoordelijk voor het project. In de
werkrelatie werken aanvullend samen Gemiva-SVG, ASVZ en Agathos/onderdeel Lelie
Zorggroep. De gemeenten hebben met elkaar afgesproken om ten behoeve van uitstroom uit
opvang, tijdelijk verblijf en BW het aantal contingent woningen voor bijzondere doelgroepen (niet
alleen GT) (tijdelijk) te verhogen. Het GT-project is inmiddels uitgerold in alle vijf gemeenten in de
regio Midden-Holland, waarbij aan ruim veertig mensen begeleiding wordt geboden. Om een
integraal begeleidingsaanbod te realiseren is vanaf de start gewerkt met zorgcoördinatie middels
1G1P. Leidend in het ondersteuningsplan zijn vijf pijlers die samen met de cliënt worden
uitgewerkt. De pijlers hebben betrekking op de vraag (1) of de woonruimte passend is voor de
cliënt, (2) welke geplande zorg nodig is, (3) hoe ongeplande zorg in te regelen is, (4) of er sprake
is van voldoende zinvolle dagactiviteiten en (5) of er de verwachting is dat de cliënt op incidentele
basis zodanig terugval kan krijgen dat een logeervoorziening nodig is. 8
6
  Gemeente Gouda. Verslag lunchbijeenkomst met cliënten Beschermd Thuis Wonen. 15 februari 2016.
7
  bureau EEVAA (2016). Hoe beoordelen bewoners het beschermd wonen? Onderzoek naar indicatoren rondom
Beschermd Wonen bij Kwintes, Leger des Heils en Eleos, vanuit het perspectief van bewoners.
8
  E-mail correspondentie projectleider GT, 30 augustus 2018.
                                                           2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>de a an le idi ng
Inmiddels zit Gouda in een andere fase, wat de aanleiding is voor voorliggend onderzoek. Binnen
het Beschermd Wonen werd de beweging naar meer zelfstandig wonen al ingezet of is gaande
met Gewoon Thuis. Binnen de maatschappelijke opvang en de vrouwenopvang speelt de
transformatieopgave ook. Dat betekent dat naast de beschermde woonvormen ook de opvang
mogelijk het traject van snellere uitstroom gaat inzetten omdat er voor mensen in de opvang een
passend alternatief aan huis beschikbaar komt.
Het kwantitatieve beoordelingskader (met cliëntwaardering op indicatoren-inzet van BW-
instellingen9) zoals dat eind 2016 door gemeente Gouda werd gehanteerd, was eenmalig. Van het
ingezette traject wenst de gemeente Gouda nu de bewonerswaardering, van mensen in
beschermd wonen en in de opvang, opnieuw in kaart te brengen, ditmaal op een kwalitatieve
wijze.
de do el st ell ing
Wat zijn ervaringsverhalen van bewoners die gebruik maken van verschillende voorzieningen
beschermd wonen en de opvang in relatie tot het proces dat gaande is? Welke handvatten zijn er
om te voorkomen dat mensen instromen, en wanneer ze wel instromen wat hebben ze dan nodig
om uit te kunnen stromen? Hoe beleven zij die beweging van ‘meer de wijk in’, meer
zelfstandigheid, met begeleiding aan huis en meer ongeplande intensieve zorg aan huis? Hoe
ervaren zij hun verblijf en wat hebben zij nodig voor de eerste stap en de stappen daarna?
Grofweg kunnen drie groepen bewoners worden onderscheiden: bewoners met GT, mensen die
beschermd wonen of mensen uit de opvang. Drie groepen met verschillende profielen, in
verschillende fases, met gevarieerde intensiteit van zorg, verschillende vormen van verblijf/wonen,
en met andere woonbehoeften.
Doelstelling van het onderzoek is de ervaringen rondom de beweging van beschermd naar
gewoon thuis wonen in beeld te brengen van drie groepen cliënten en wat volgens hen nodig is
om gewoon thuis te kunnen gaan of blijven wonen.
9
  bureau EEVAA (2016). Hoe beoordelen bewoners het beschermd wonen? Onderzoek naar indicatoren rondom
Beschermd Wonen bij Kwintes, Leger des Heils en Eleos, vanuit het perspectief van bewoners.
                                                         3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>4</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2 Doelgroep en kenmerken
Reg io M idden - Ho ll an d b est a at uit d e g em ee nte n G oud a, Bo de g rav en -
Re euw ij k, K r imp en e r w aar d, W ad din xv e en en Zui dpl a s. Kw int e s , El eo s en
Leg e r d e s He il s z i jn i n d e z e re gio d e d r ie groo tst e l ev e r anc i er s v an
be sc he rm d w one n . H et Leg e r de s H ei ls i s de gr oot ste l ev e r an ci er
ma at sch ap pe li jk e op v ang .
Met de gemeente Gouda is afgesproken dat cliënten GT, BW en Opvang tot de doelgroep van dit
onderzoek behoren. Locaties, profielen, en aantallen van deze doelgroepen worden hieronder
samengevat.
Overzicht en aantallen GT, BW, Opvang instellingen/locaties10 11
G ew oon T hui s
In de regio Midden-Holland staan begin 2018 circa veertig cliënten Gewoon Thuis genoteerd. Dat
zijn mensen die uitstroomden vanuit een BW naar een gewoon thuis woning in de wijk óf voor een
BW in aanmerking kwamen maar gewoon thuis zijn blijven wonen. De ruim veertig volwassen GT-
cliënten worden begeleid door een combinatie van verschillende organisaties: Kwintes, Eleos,
Leger des Heils, Gemiva, Agathos / Leliezorg, ASVZ, Thuiszorg Inis, Vorstman Atelier, De Zwaan,
Het Lichtpunt, Vierstroom Zorg Thuis en Parnassia. Van de GT-groep is 10% jonger dan 25 jaar,
50% is tussen de 25 en 45 jaar, een derde is tussen de 45 en 64 jaar, 7% is 65-plus. Ruim twee
10
   Onderzoek en Informatie Gouda, dec. 2017.
11
   Noot: Het onderzoek focust op cliënten van top 3 leveranciers Kwintes, Eleos en het Leger. In het kaartje worden alle
locaties getoond waar GT/BW/MO cliënten (dus ook van locaties die niet bij de top 3 behoren) verblijven.
                                                             5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>derde is vrouw. Het merendeel van de GT-cliënten woont in Gouda, acht cliënten wonen in
Krimpenerwaard en één persoon woont in Bodegraven-Reeuwijk. 12
Be s che r md W on en
Eind 2017 wonen in de regio Midden-Holland 206 volwassen en jongvolwassen inwoners in een
beschermde woonvorm. Uit recent (medio 2017) onderzoek van RIGO13 zijn enkele
populatiekenmerken van beschermd wonen instellingen/locaties bekend. Die beschrijven we
hieronder samengevat. De verdeling man/vrouw is ongeveer 60/40 procent. De leeftijdsverdeling
in de BW-locaties is als volgt: 20% is jonger dan 25 jaar, zo’n 30% is tussen de 25 en 45 jaar,
40% is tussen de 45 en 65 jaar en een zo’n 10% is 65-plus. Bewoners wonen verspreid in de
regio op verschillende BW-locaties van (voor het onderzoek relevante) instellingen Leger des
Heils, Eleos en Kwintes.
Locatie Fluwelensingel richt zich op 55-plussers. Het percentage 65-plussers is 30%. Cliënten zijn
uitbehandeld en hebben veel somatische zorg. Deze locatie heeft weinig uitstroom en is daarom
in dit onderzoek niet meegenomen.
Voor huidig onderzoek zijn alleen de woonvormen met voldoende uitstroompotentie relevant.
Dat zijn de volgende acht locaties.
’t Veerhuys van het Leger des Heils biedt 24-uurs voorzieningen aan volwassen mannen en
vrouwen in de leeftijd van 18 tot 65 jaar die psychiatrische- en/of verslavingsproblemen hebben.
Het gaat om mensen met veelal dubbele en driedubbele diagnoses, waaronder (ook) verslaving.
Er is op locatie Gouda plaats voor dertig mensen die elk een eigen kamer hebben. Het merendeel
(85%) van de bewoners is man.
Veenzoom van Eleos heeft een reformatorische identiteit. De locatie bestaat uit zeven woningen
voor 22 bewoners, waarvan veertien beschermd wonen plekken. Eleos biedt beschermd wonen
aan volwassenen met een psychiatrische aandoening of beperking, of een psychosociaal
probleem, die (tijdelijk) niet zelfstandig kunnen wonen.
Lekkenburg van Eleos bestaat uit vier woningen met plek voor dertien bewoners met een
psychiatrische aandoening of beperking, of een psychosociaal probleem. Bewoners wonen hier
beschermd in een eengezinswoning, hebben hun eigen kamer en zijn gezamenlijk
verantwoordelijk voor huishoudelijke taken. Het merendeel van de bewoners is vrouw.
Paradijs van Kwintes heeft plek voor 32 volwassenen in een brede leeftijdsrange van 18 jaar tot
70+. Bewoners hebben psychosociale en psychiatrische problemen, sommigen zijn zwakbegaafd.
Er is een groep die uitstroomt na een trainingsprogramma van twee tot drie jaar, en een groep die
12
   Peildatum 1 juli 2018.
13
   RIGO (2017). Van beschermd tot zelfstandig wonen.
                                                     6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>langdurig verblijft.
De locatie Jan Kottenerf van Kwintes huisvest vrijwel uitsluitend jongeren. Het gaat om 28
jongvolwassenen (vanaf 16 tot 26 jaar) met een psychiatrische kwetsbaarheid (autisme, ADHD,
psychoses) en verslaving (softdrugs), die ondersteuning nodig hebben bij de groei naar
zelfstandigheid.
Bodegraven-Reeuwijk heeft op locatie Karel Doorman 11 plekken en 2 HAT woningen. Op deze
locatie woont een hoog percentage ouderen. Locatie Bodelo in Bodegraven-Reeuwijk heeft negen
plekken, waar veel (40%) jongeren wonen, veelal met drugsproblematiek. Beide locaties zijn van
Kwintes.
Lekkerkerk heeft 20 plekken. Deze Kwintes-locatie is een zorgboerderij met 19 woningen (en 1
logeerwoning) met eigen voordeur. Het gaat om bewoners met verslaving,
persoonlijkheidsstoornissen en psychiatrische problematiek.
O pv ang
In Gouda zijn drie opvanglocaties die deel uitmaken van het onderzoek. Alle locaties bieden
tijdelijk verblijf.
De vrouwenopvang van Kwintes 14 vangt vrouwen op die slachtoffer zijn van huiselijk geweld,
eerwraak, loverboys, prostitutie of mensenhandel. Voor sommige vrouwen is de thuissituatie zo
onveilig dat zij in een crisissituatie terecht komen en er direct behoefte is aan een schuiladres.
Kwintes biedt deze opvang en heeft op één locatie plaats voor 15 tot 18 gezinnen: moeders met
(vaak) één of meer kinderen. De beoogde maximale verblijfsduur is 5,5 maand.
De Reling (Agathos)15 is een christelijke stichting voor kamerbewoning met begeleiding voor
jongeren van 17 tot en met 24 jaar. Het gaat om jongvolwassenen die niet langer thuis of in hun
huidige woonomgeving kunnen verblijven, maar nog niet zelfstandig kunnen wonen. De Reling is
gevestigd op één locatie in Gouda en biedt tijdelijke (maximaal 13 maanden) woonruimte en
begeleiding aan maximaal zeven jongeren. Daarna helpt De Reling hen bij de overstap naar een
zelfstandige woonsituatie met indien gewenst ambulante begeleiding.
Het Leger des Heils heeft opvangplekken voor verschillende groepen (jongeren / 24-uurs
gezinnen / 24-uurs alleenstaanden / nachtopvang) en is gevestigd op locatie Kompas in Gouda.
De jongerenopvang is een voorziening voor zwerfjongeren en functioneert als nachtopvang met
24-uurs begeleiding. Het gaat om jongvolwassenen (18 tot en met 23 jaar) die dakloos zijn. De
jongerenopvang heeft acht opvangplekken, beoogd voor maximaal zes maanden, jongeren
hebben een eigen kamer en krijgen begeleiding.
14
   www.kwintes.nl/vrouwenopvang [geraadpleegd op 1 mei 2018]
15
   www.dereling.nl [geraadpleegd op 1 mei 2018]
                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>De 24-uurs opvang biedt onderdak, verzorging en begeleiding aan gezinnen (veelal vrouwen die
met jonge kinderen op straat zijn geraakt) en aan alleenstaande volwassenen. Het gaat om
volwassenen met vaak meervoudige problematiek, zoals relatieproblemen, psychische
problemen, verslaving, en financiële problemen. Indien het gezinnen betreft kunnen ook kinderen
zijn opgenomen. Cliënten hebben een eigen kamer, basisbenodigdheden en een individueel
begeleidingstraject op het terrein van huisvesting, financiën, psychische problemen, en verslaving.
Deze opvang heeft twaalf plekken voor zes gezinnen en zes plekken voor alleenstaanden. De
beoogde maximale verblijfsduur is zes maanden.
De nachtopvang voorziet in de primaire levensbehoefte en biedt bed, bad en brood: een
onderkomen voor de nacht, een warme maaltijd en verzorgingsmogelijkheden (douchen, kleding
wassen). Deze groep ontvangt minimale begeleiding (1,9 uur per cliënt). Het gaat om
volwassenen die doorgaans op straat leven en/of zwervend zijn en om uiteenlopende reden dak-
of thuisloos zijn geworden. Er zijn achttien bedden. In de winter van 2017 werd tijdelijk plaats
gemaakt voor dertig slaapplekken.
                                                  8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>3 Het onderzoek
In r el ati ef k ort e t i jd i s in de reg io M idden - Hol la nd v ee l v e ran de rd r ondo m
opv ang , be s ch er md w onen en m ee r z e lfs t and ig w on en in d e w i jk . W at z ij n
bew one r se rv ar ing en in d ez e bew eg ing e n w at he bb en cl i ënt en nodig i n d it
tr aj ect ? Hi e rov e r ga a t dit on de rz o e k.
Gouda heeft expliciet aangegeven dat de visie en betrokkenheid van cliënten vanaf de aanvang
van de transitie belangrijk is. Bij bijvoorbeeld de aftrap Gewoon Thuis werden cliënten van de drie
grootste BW-aanbieders Kwintes, Eleos en Leger des Heils betrokken, in de werkgroep Gewoon
Thuis hebben cliënten zitting, en bij de presentaties aan gemeenten en organisaties komen
cliënten aan het woord om hun eigen bevindingen met Gewoon Thuis te delen.
de ond e rz o ek sv r a ag
    Hoe ervaart de doelgroep (thuis met Gewoon Thuis, mensen in BW, mensen in de opvang)
    hun huidige woon/verblijf-situatie, hoe staan zij tegenover de beweging van meer de wijk in,
    gewoon thuis wonen, lokale oplossingen, enz. en wat helpt hen om zelf die stap te maken of
    vol te houden, en wat had hen -terugkijkend- kunnen helpen om instroom in aparte
    voorzieningen te voorkomen?
de st e ekp ro ef
Om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden, zijn op voorhand cliënten geselecteerd met
uitstroompotentie; mensen die beslist nooit zullen uitstromen worden buiten de onderzoeksgroep
gehouden. Dat doet zich vooral voor bij BW-locatie Fluwelensingel die gericht is op 55-plussers en
waarbij de betreffende locatie als eindstation beschouwd kan worden. Locatie Paradijs geeft aan
dat twee personen vanwege hun leeftijd (70+) en bijkomende zware somatische problematiek niet
zullen uitstromen. Locatie Lekkerkerk meldt dat vier personen nooit zullen uitstromen vanwege
ernstige psychiatrische problematiek. Hetzelfde geldt voor locatie Doormanstraat in Bodegraven.
Bij alle opvanglocaties wordt van iedereen verwacht dat er wordt door- en uitgestroomd –met
uitzondering van de nachtopvang. Bij deze locatie worden enkele recidivisten (voortdurende
terugkeerders) geselecteerd.
Het resterende bestand is eerst opgedeeld in de drie groepen: GT, BW en Opvang. Vervolgens
zijn daarbinnen de verschillende locaties onderscheiden op basis van leeftijd (jongvolwassenen).
En binnen die locaties zijn aselecte steekproeven getrokken: at random zijn personen
geselecteerd voor een interview. Op deze wijze is afdoende spreiding binnen de totale doelgroep
behaald en hebben de afzonderlijke groepen voldoende ‘stem’ in het onderzoek. Met de
                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>gemeente Gouda is afgesproken dat met ongeveer 56-70 respondenten16 in totaal wordt
gesproken, waarvan per subgroepen BW en Opvang minstens tien jongvolwassenen (<25 jaar)
worden geïnterviewd.
De steekproef bestaat bij aanvang uit maximaal 70 personen:
            Cliënten van Gewoon Thuis:
         13-15 cliënten Gewoon Thuis
            Cliënten uit BW locaties met door- of uitstroomperspectief, te weten:
         13-15 cliënten uit Gouda, waarvan 5 jongvolwassenen (<25 jaar) (van Leger, Eleos,
            Kwintes)
         13-15 cliënten BW uit de deelgemeenten Bodegraven-Reeuwijk en Krimpenerwaard,
            waarvan 5 jongvolwassenen (<25 jaar) (van Kwintes)
            Cliënten uit de Opvang:
           5 cliënten/gezinnen Vrouwenopvang Kwintes
           4 jongvolwassenen De Reling
           6 cliënten jongerenopvang Leger des Heils
           2 alleenstaanden 24-uurs opvang Leger des Heils
           4 gezinnen 24-uurs opvang Leger des Heils
           3 volwassenen nachtopvang Leger des Heils
de bez et t ing
Bij de start van de veldwerkperiode is de daadwerkelijke bezetting op de verscheidene BW en MO
locaties genoteerd. Er verblijven 27 minderjarige kinderen in de opvang. 17 De bezetting komt
grotendeels overeen met het aantal beschikbare plaatsen bij Kwintes, het Leger18, Eleos en De
Reling. De Reling meldt dat het huidige aantal van vijf jongeren intern een uitzondering is en dat
na de zomer gezien de huidige wachtlijst het gebruikelijke aantal van zeven jongeren verwacht
wordt. Het Leger geeft aan dat er plek is voor zes gezinnen en dat bij de start van het veldwerk
net enkele gezinnen waren uitgestroomd en de bezetting daarom op drie gezinnen stond.
16
   Wanneer we spreken van ‘respondenten’ in dit hoofdstuk kan ook ‘bewoners, cliënten’ gelezen worden en andersom.
17
   Peildatum 30 juni 2018.
18
   Wanneer we het over het Leger hebben in dit rapport, bedoelen we het Leger des Heils.
                                                           10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>   Gewoon Thuis                                Aantal cliënten op GT-lijst
   Gewoon Thuis team                           44
   Beschermd Wonen                             Beschikbare BW-plekken                Bezetting aanvang veldwerk
   Leger ‘t Veerhuys                           30                                    26
   Eleos Veenzoom                              14                                    14
   Eleos Lekkenburg                            13                                    12
   Kwintes Paradijs                            32                                    27
   Kwintes Jan Kottenerf                       28                                    28
   Kwintes Lekkerkerk Tiendweg                 20                                    19 +1 logeerplek
   Kwintes Bodegraven Bodelo                   9                                     9
   Kwintes Bodegraven K.Doorman                11 + 2 HAT                            11 + 2 HAT
   Opvang                                     Beschikbare plekken                      Bezetting aanvang
                                                                                       veldwerk
   Kwintes Vrouwenopvang                      16 en 2 nood                             14 (+22 kinderen)
   De Reling jongvolwassenen                  7 intern kamertraining + 3               5 intern kamertraining
                                              buitenbegeleiding                        + 3 buitenbegeleiding
   Leger jongerenopvang                       8                                        8
   Leger 24-uurs gezinnen                     12 plekken (voor 6 gezinnen)             3 gezinnen met in totaal 5
                                                                                       minderjarige kinderen
   Leger 24-uurs alleenstaanden               6                                        5
   Leger nachtopvang                          18                                       19
w erv ing re spo nd ent e n
In een korte doorlooptijd van twee maanden is het veldwerk uitgezet, door bureau EEVAA samen
met Kernkracht, en uitgevoerd, door bureau EEVAA. Bij tien contactpersonen (zorgprofessionals19
van het Gewoon Thuis team, van de BW-locaties van Kwintes, Eleos en Leger des Heils, en van
de opvanglocaties van Leger des Heils, Kwintes Vrouwenopvang en De Reling) is door de
onderzoekers een briefing verzorgd. Doel van de briefing per contactpersoon is tweeledig: (a)
informatie verstrekken over onderzoeksdoel, selectie, werving, tijdpad, veldwerkdata, vergoeding,
enz., en (b) het ter plekke selecteren van de respondenten. Dit gebeurde at random, aan de hand
van een initialenlijst (15 GT) en een voornamenlijst (30 BW, 25 Opvang) –met leeftijden. Er is ook
een reservelijst aangemaakt.
Het werven van de bewoners en het plannen van een interview gebeurde op de volgende manier:
vooraf aan het interview is door de locatie-contactpersoon (die ‘zijn’ cliënt vraagt om
medewerking) met de ingestemde bewoner in een blokkenschema (tussen 9 en 21u) een
19
   De tien locatie-contactpersonen waren zorgprofessionals (iemand die de cliënten goed kent): een teamcoördinator,
woonbegeleiders, teammanagers, senior begeleiders en projectleider.
                                                           11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>afspraak gemaakt die is doorgegeven (enkel voornaam, tijdstip, en interviewlocatie) aan de
onderzoekers. Bij het werven van bewoners speelden de contactpersonen een cruciale rol. Zij
dienden als tussenpersoon tussen de respondenten die instemden met deelname aan een
anoniem interview en de onderzoekers. Op deze manier is de privacy van de respondenten
gewaarborgd. Bij de Gewoon Thuis respondenten verliep de werving en planning via de pb-er van
de cliënt en werd, met toestemming van de respondent, het huisadres doorgegeven.
Met de tien locatie-contactpersonen is vanuit bureau EEVAA wekelijks telefonisch en/of e-mail
contact geweest over het verloop van de werving en bereidheid tot deelname. Bij MO
jongerenopvang waren drie personen van de reservelijst nodig. Bij BW waren dat twee personen
bij ‘t Veerhuys, drie bij Paradijs, twee bij Lekkenburg, en twee bij Bodegraven locatie Karel
Doorman. De non-respons mensen zijn -opvallend- allen jongvolwassenen (<28 jaar). Overall is
de respons voor deelname aan een interview bij MO en BW goed.
Voor Gewoon Thuis waren twee steekproefselecties nodig. Van de 44 cliënten die genoteerd
staan op de GT-lijst valt een aantal direct na de steekproeftrekking af om de volgende redenen:
nog niet met het GT-traject gestart (4x), inmiddels op een ander traject (5x: één naar BW, één
onbekend, één naar beschut wonen, twee personen zijn nooit cliënt geworden), regio
Bodegraven-Reeuwijk is nog niet opgestart (1x), en een persoon is zorgmijder waarbij het traject
wordt afgesloten (1x). Aan alle reserven is gevraagd deel te nemen aan een interview. Redenen
voor non respons zijn: twee personen hebben net een ggz-opname gehad, twee mensen zijn met
vakantie in het buitenland, twee personen willen enkel geïnterviewd worden met een pb-er erbij,
anderen hebben geen zin (2x), of vinden een interview te spannend (2x). Eén persoon werd in
2016 door bureau EEVAA reeds geïnterviewd en vindt een tweede interview overbodig. Overall is
de respons voldoende.
me eti nst ru m ent
Voor de interviews is een open interview methode gehanteerd: aan de hand van een
gespreksleidraad (topic list) zijn open gesprekken gevoerd met de respondenten. Op deze manier
is er voldoende ruimte voor de eigen inbreng van de respondent maar komen in elk interview in
ieder geval dezelfde gespreksonderwerpen aan bod.
De topic list wordt gebaseerd op vier deelvragen (terugkijkend, hier en nu, vooruitkijkend, gewoon
thuis) afgeleid van de onderzoeksvraag. Sommige topics zijn meer/minder van toepassing voor
mensen met GT, BW of Opvang. Er zijn enkele gesloten achtergrondvragen gesteld: gender,
leeftijd, leefsituatie vooraf aan de huidige woonplek, aantal verhuisbewegingen, woonduur/-
samenstelling in verschillende woonvormen, en reden van verblijf in een voorziening.
Vooraf aan de dataverzameling is de topic lijst getest: de lijst is daartoe voorgelegd aan MO en
BW/GT ervaringsdeskundige medewerkers van Kernkracht, ter controle op begrip,
toegankelijkheid en de lokale kleur.
                                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>int erv i ew s
De interviews zijn door onderzoekers van bureau EEVAA uitgevoerd gedurende drie weken in juli
en augustus 2018. Het afnemen van het interview gebeurde één-op-één door één van de
onderzoekers en duurde zo’n twintig tot dertig minuten20 per bewoner. Interviews vonden voor de
Opvang en BW cliënten plaats op locatie (kamer/appartement bewoner, kantoorruimte of
woonkamer) en voor GT-cliënten bij hen thuis of op een voor hen bekende BW-locatie. Het
interview had de vorm van een informeel gesprek met voor de onderzoeker de mogelijkheid om
verdiepend door te vragen. Benadrukt werd de anonimiteit van de respondent zelf en van de
professionals waarover eventueel gesproken werd. De interviews werden vrijwel allemaal zonder
hulpverlener of andere aanwezigen uitgevoerd. Eén BW-respondent gaf de voorkeur aan
aanwezigheid van zijn partner; twee bewoners van de jongerenopvang van het Leger wilden
tegelijkertijd geïnterviewd worden; bij één GT-bewoner was op verzoek van de bewoner een zoon
aanwezig; twee personen werden als GT-stel gezamenlijk geïnterviewd.
Elk interview startte met het optekenen van alle woonplekken vanaf geboorte tot en met de
huidige woonplek21 en met de vraag “Sinds wanneer woont u op deze huidige woonplek en hoe
bevalt het u?”. Op elke vraag is door de onderzoekers uitvoerig doorgepraat en gevraagd om
bijvoorbeeld een toelichting, een behoefte, een argument, een voorbeeld, een perspectief en een
mening. Elk interview eindigde met de vraag of rondom een onderwerp iets vergeten was te
bevragen.
Alle respondenten ontvingen voor interviewdeelname een VVV-bon ter waarde van Eur 7,50.
Deze bon werd beschikbaar gesteld door de opdrachtgever gemeente Gouda.
an al ys e
In totaal is met 68 bewoners gesproken. Twee interviews waren onbruikbaar: één bewoner was
niet nuchter, één bewoner hoorde aanhoudend stemmen. 66 interviews zijn door de onderzoekers
van bureau EEVAA geanalyseerd: 14 van GT, 30 uit de BW en 22 uit de Opvang.
De open antwoorden uit deze interviews zijn als volgt geanalyseerd: a) onderbrengen in
categorieën (het samenbrengen van overeenkomende antwoorden) en b) duiden. Om de
betrouwbaarheid van het onderzoek te waarborgen bij de betekenisgeving van de antwoorden
vond duiding van de open antwoorden plaats door meerdere onderzoekers.
De antwoorden op de gesloten vragen zijn ingevoerd in SPSS (versie 21.0) en frequenties,
centrum- en spreidingsmaten zijn uitgedraaid.
20
   Met de GT-cliënten werd meestal langer gesproken, bijna een uur.
21
   Op de kaft staat een getekend voorbeeld van zo’n huizenreeks.
                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>ra ppo rt ag e
In de volgende drie hoofdstukken worden de bevindingen van de cliënt-interviews beschreven:
weergegeven als ervaringen van bewoners. Dit wordt per subgroep GT (hoofdstuk 4), BW
(hoofdstuk 5), Opvang (hoofdstuk 6), en daarbinnen per onderzoeksvraag gedaan. Tussen
aanhalingstekens en cursief gedrukt staan uitvoerige citaten van bewoners.
De bevindingen worden gepresenteerd aan de hand van antwoorden op de door de
opdrachtgever gestelde onderzoeksvraag. Met respondenten is hierover gesproken in deze
volgorde:
      TERUGKIJKEND Waar komt men vandaan, hoe vaak is men verhuisd, met wie en
      wat is de aard van die verhuizingen geweest? Woonde men ooit zelfstandig? Waar
      vandaan stroomde men in, wat is de reden dat men in een voorziening woont en had
      dat achteraf gezien kunnen worden voorkomen en op welke manier?
      HIER EN NU Sinds wanneer verblijft/woont men hier? Hoe ervaart men (thuis met GT,
      mensen in BW, mensen in de opvang) het verblijf en de huidige situatie?
      VOORUITKIJKEND Bestaat de wens om te verhuizen, is er een huiswens buiten de
      voorzieningen, wat is dan die volgende verhuisbeweging? Wat is de eerste stap in die
      richting? Wat is nodig daarbij, wat helpt om die stap te maken of om die stap vol te
      houden? Is er begeleiding naar een volgende woning? Wat is nodig om (weer)
      gewoon thuis te kunnen wonen, wat zijn drempels?
      GEWOON THUIS WONEN Hoe staat men tegenover de beweging van meer
      oplossingen in de wijk, meer zelfstandigheid, met begeleiding aan huis? Wat vindt
      men daarvan? Sommige mensen hebben dit al ervaren, anderen nog niet: is dat iets
      dat ook hen zou passen? En waarom wel, waarom niet? Hoe werken de vijf Gewoon
      Thuis pijlers in praktijk?
Deze volgorde wordt in de volgende hoofdstukken gehanteerd.
                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>4 Bevindingen Gewoon Thuis
Bew on er s m et G T ku nnen t er ugb li k ken op ho e z ij h et t r aj e ct v a nuit de
be sc he rm de w oonv or m n a ar e en w oning i n de w ij k h eb be n erv a r en of h oe
z ij thu is k unn en bl ijv en w on en m et G T . B ij dez e g ro ep r ich t h et onde rz o e k
z ich op d e v ra ag ho e z ij het h ie r e n n u erv ar en m et na m e ron do m g ep la nde
en ong ep lan de z o rg , hoe z i j t e rug ki jk en o p h et p ro c e s w at z e d oor ma a kt en,
w aar h add en z e v e el aa n, w at h ad a nd er s ge kund ? En ho e e rv a re n z e de G T -
pij le r s in de p r akt ij k ?
ke nm er k en v an G T - r e spon de nt e n
      GT                     < 25 jaar      25-44 jaar      45-64 jaar          65+
     man                         0               1               1               1             3
     vrouw                       2               4               4               1            11
                                 2               5               5               2            14
Er zijn veertien mensen met Gewoon Thuis geïnterviewd 22: drie uit Lekkerkerk, de rest uit Gouda.
Onder de noemer GT-pilot vielen bij aanvang twee groepen: uitstroom en wachtlijst/instroom.
‘Uitstroom’ zijn bewoners die beschermd wonen en die (versneld) (gaan) uitstromen. ‘Wachtlijst’
zijn bewoners die van de wachtlijst Beschermd Wonen zijn gehaald, thuis blijven wonen en
ambulante begeleiding ontvangen, zo vaak als nodig is en op het moment dat het nodig is. Van de
veertien geïnterviewden woonden tien mensen hiervoor in een BW (de versnelde uitstromers);
vier van het totaal heeft nooit in een BW gewoond (de wachtlijst/instromers). De gemiddelde
leeftijd van de veertien GT-cliënten is 41 jaar (de mediaan 42, de modus 25). De jongste is 19, de
oudste 70 jaar. Op één persoon na is iedereen in Nederland geboren. Acht respondenten zijn
alleenstaand (één van hen heeft volwassen kinderen). Zes personen hebben een relatie: twee van
hen zijn een stel met volwassen kinderen; één persoon woont samen met partner en kinderen.
22
   Drie respondenten werden ook geïnterviewd in het bureau EEVAA onderzoek uit 2016. Deze drie personen woonden
destijds in drie verschillende BW-vormen. Eén van hen had eerder ook in een maatschappelijke opvang buiten de regio
gewoond.
                                                          15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Terugkijkend: Waar woonden GT-bewoners hiervoor, hoe vaak is men verhuisd, met wie en
wat is de aard van die verhuizingen geweest? Woonde men eerder ooit zelfstandig? Waar
vandaan stroomde men in, wat is de reden dat men hiervoor beschermd woonde en had dat
achteraf gezien destijds kunnen worden voorkomen en op welke manier?
Van de veertien GT-geïnterviewden kwamen tien mensen vanuit een beschermde woonvorm en
vier vanuit de thuissituatie. Deze laatste groep heeft nooit beschermd gewoond: zij zijn thuis
blijven wonen en ontvangen (on)geplande ambulante begeleiding.
Het aantal verhuisbewegingen van de totale groep varieert van één tot en met 21, met een
gemiddelde van tien keer. Woonplekken hiervoor waren bijvoorbeeld: ggz klinieken (3x), een BW
in de regio (alle tien de uitstromers), bij vrienden/ouders (4x), opvang Leger des Heils (2x), op
straat/gezworven (3x), een BW buiten de regio (1x), een kindertehuis (2x), of een pleeggezin (4x).
De helft van de respondenten had als kind gescheiden ouders, was wees, of had een stiefouder.
Gezinsondersteuning aan huis wordt vier keer vermeld. Het gros van de respondenten meldt
weinig familieleden te zien en “buiten de hulpverleners om” een klein netwerk te hebben.
Van de tien personen die in GT instromen vanuit een beschermde woonvorm hebben vier mensen
op volwassen leeftijd eerder ooit zelfstandig gewoond, de rest heeft nooit alleen een huishouden
gerund.
Niemand vindt dat destijds een beschermde woonvorm had kunnen worden voorkomen. Een
respondent zegt: “Voorkomen van beschermd wonen? Beschermd wonen kan ook gewoon nodig
zijn hoor, tijdelijk intern, een psychische stoornis heb je niet voor het kiezen, die kondigt zich niet
netjes aan. Het was geen woonprobleem an sich maar een totaalprobleem”.
Als de voornaamste reden van het beschermd wonen rapporteren de tien uitstromers allen
psychische problemen of psychische instabiliteit. Dat geldt niet voor de mensen die nooit in een
BW woonden: zij geven aan om reden van eenzaamheid, verwaarlozing en/of financiële
problemen nu GT te krijgen.
Terugkijkend: Deze groep heeft de beweging van beschermd wonen naar gewoon thuis
ervaren. Hoe stond men bij aanvang van de pilot tegenover de beweging van meer
oplossingen in de wijk, meer zelfstandigheid, met begeleiding aan huis? Wat vond men
daarvan? Hoe kijken mensen die GT ontvangen terug op het proces wat ze doormaakten,
waar hadden ze veel aan, wat had anders gekund?
De term “Gewoon Thuis” kwam voor de meeste respondenten laat in beeld. Iemand licht toe: “Er
werd gesproken over meer zelfstandigheid, een eigen huisje hebben -totdat je je realiseert dat je
tot een klein experiment behoort, opwindend zeg”. Alle respondenten hadden uiteenlopende
praktische vragen en vonden het idee van meer zelfstandig wonen erg spannend.
De aanvankelijke houding ten aanzien van de pilot was wisselend: bijna de helft van de
respondenten had reserves en er was initiële weerstand. “Destijds verzette ik me tegen het idee
van zelfstandiger wonen. Het overviel me na zoveel jaren beschermd wonen. Je moet je én
kunnen laten horen én ze moeten je willen horen. Het verhuizen gaat over jou, over jouw emoties,
dus erbij betrokken worden is dan belangrijk.” Men benadrukt dat in het hele proces het accent
                                                    16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>sterk op wonen ligt, maar dat het om meer gaat dan wonen en dat het belangrijk is dat alle
aspecten evenveel aandacht krijgen als dat nodig is. Men noemt: praktische woonzaken,
persoonlijke ontwikkeling, ggz issues en het aangaan van sociale relaties.
Drie mensen rapporteren een aanvankelijke weerstand vanuit de betrokken ggz-instelling. Eén
persoon zegt daarover: “Die reactie heb ik als een extra stuk weerstand beleefd. Zeg je eindelijk
‘ja ik wil’ en dan is één van mijn instanties er geen voorstander van. Dat werd dan gemotiveerd
met de snelheid waarmee het zelfstandig wonen zou gaan gebeuren en de onduidelijke rol die de
ggz dan zou hebben in het aanhuis-team. Het voelde alsof ik hen moest overtuigen. Stom voelde
dat”. En een ander merkt op over het begin van het GT-idee: “Ja, inmiddels wel maar bij aanvang
niet, het maakte me bang. Ik vreesde proefkonijn te zijn toen bleek dat er niet één ontwerp was
maar dat was juist de bedoeling omdat iedereen er anders in staat”.
Voor een paar mensen had het idee van Gewoon Thuis vrijwel meteen hun voorkeur boven het
beschermd wonen. Een respondent vertelt daarover: “Met veel jaren ervaring ggz en beschermde
woonvormen was thuis wonen nooit aan de orde geweest. Het maakte me telkens zo verdrietig
wanneer een huisgenoot vertrok naar een eigen plek. Tot nog maar kort geleden de optie kwam
dat ambulante begeleiding plús ongeplande begeleiding mogelijk was. Zou dat iets voor mij zijn?
Alles werd in korte tijd op een rij gezet met de pb-er. Met alles bedoel ik praktische zaken, woon-
en zorgwensen, maar ook mijn beperkingen, en ook de mogelijkheden van mijn familie. Voor mij
was het belangrijkste om helder te hebben wat te doen in noodsituaties”. Een ander zegt:
“Jazeker, mijn wens was het, een hele stap om de grote mensen wereld in te gaan wanneer je in
de veertig bent. Het voelde alsof de luiers af mochten en ik zindelijk werd”.
Niemand zou terug willen naar de beschermde woning, twee personen twijfelen soms. De
begeleiders van de BW namen voor alle respondenten de eerste huivering en de voornaamste
zorgen weg. Dat gebeurde door een combinatie van het tezamen beantwoorden van praktische
vragen (budgetbeheer, inrichting, overzichtelijke woonmap), het samen opzetten van een planning
met passend tempo, en het centraal stellen van cliënts’ woonwensen, behoeften én beperkingen.
“Het was goed dat ook daar over gesproken werd. Wat je niet kan, niet durft, wat buiten je
vermogen ligt. Te vaak wordt als doel gesteld dat je het zelf moet kunnen, zelf moet doen.
Zelfregie en blabla hè. De verwachtingen worden dan door een ander hoog geformuleerd en jij
mag daar aan voldoen. Dat dat niet het uitgangspunt was, maar wel jouw wensen en
onmogelijkheden, is het goede aan dit proces geweest”, licht een cliënt toe. Een meerderheid
heeft voldoende inspraak ervaren, meent afdoende te hebben kunnen meebeslissen en vond de
procesbegeleiding vanuit de BW toereikend. Pluspunten in het proces voorafgaand aan het
verhuizen worden samengevat als vertrouwen, zekerheid, betrokkenheid, transparantie, uniek-
zijn, en gelijkwaardigheid. Eén persoon zegt “Die zekerheid van hetzelfde gezicht net tijdens die
overgang en aan het begin van de verhuizing dat was essentieel voor me” en “Iedereen is anders.
Iedereen is daarom een unieke case, wat goed is. Het hele proces is ook voor iedereen zo
verschillend en dat merk je in de manier waarop je begeleid werd. De pb-ers zijn ook zoekende,
op meerdere vlakken: praktisch, hoe werk je met de andere organisaties, is de kwantiteit van de
begeleiding op orde. Dat is heel open geweest. Dat heeft me geholpen hierin te durven stappen”.
                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Bewoners vinden dat ze centraal stonden in de begeleiding naar het gewoon thuis wonen en dat
merkbaar was dat het om een nieuw project gaat.
De twee meest genoemde aandachtspunten in de introductie naar GT zijn de onervarenheid van
begeleiders en de onbetrokkenheid van instanties. Als eerste noemen cliënten onervaren
woonbegeleiders of pb-ers bij “zo’n probeersel als een pilot”. Volgens verschillende cliënten zijn zij
niet op hun plek in de aanloop naar en binnen het GT-gebeuren. “Een open deur misschien maar
sommige meiden zijn zo jong, je merkt dat ze de tekst uit hun studieboek oplepelen. Mijn
begeleiders zijn als een spiegel, een uitlaatklep ook. Maar vooral weten ze waar het om gaat, ze
zijn realistisch. Da’s belangrijk, die levenservaring.” Als tweede punt wordt de ontbrekende (of niet
merkbare) samenwerking of informatie-uitwisseling met andere instanties genoemd. Beoogd is
flexibele samenwerking rondom de bewoner, maar in de aanloop naar het Gewoon Thuis wonen
was die er nog niet, merken cliënten op. Sommige respondenten hadden behoefte aan
duidelijkheid hierover. Eén persoon zegt: “Wie zijn al die andere organisaties die zo meteen gaan
langskomen bij je aan huis. Je wil alvast kennismaken, er een gezicht bij zien. Dat kan best al wat
eerder in het hele traject”. Door een paar mensen wordt ook het volgende punt opgemerkt: “Hoe
zal ik dat formuleren, .. de blijkbaar genetisch behoefte van instanties om toch even het maatwerk
achterwege te laten en te gaan categoriseren, te normaliseren. Een lijstje van benodigdheden met
daarop paneermeel?, schei uit zeg”.
Hier en nu: Sinds wanneer woont men met GT? Hoe ervaart men de huidige situatie?
De veertien GT-cliënten wonen gemiddeld 5,9 maanden zelfstandig met gewoon thuis -minimaal
een week, maximaal zestien maanden. Opvallend detail: aan alle 66 respondenten is gevraagd
vanaf wanneer ze op het huidige adres wonen en enkel de GT-groep weet unaniem de exacte
datum te noemen. De voornaamste reden waarom de GT-respondenten Gewoon Thuis
ontvangen -is naar eigen zeggen- het niet zelfstandig kunnen wonen als gevolg van
psychiatrische problematiek (psychose, schizofrenie, autisme, manisch depressief worden
meermaals vermeld) en daarmee samenhangende problemen zoals geen aansluiting bij de
maatschappij hebben, financiële problemen, verwaarlozing, vervuiling, en een verslaving (drank,
medicijnen, softdrugs worden genoemd). Drie van hen noemen zichzelf “met regelmaat suïcidaal”.
Nagenoeg iedereen heeft een bewindvoerder.
Op de vraag ‘Hoe bevalt het wonen hier?’ zegt iedereen dat het meer zelfstandig wonen in de wijk
met begeleiding aan huis hen beter ligt dan het wonen in een beschermde woonvorm. Niemand
wil terug. Bij doorvragen zijn er wel wat kanttekeningen bij dat enthousiasme.
Zes mensen (mannen, vrouwen, uiteenlopend in leeftijd, ggz-profiel en zelfstandigwonen-ervaring)
vinden dat ze geen betere stap hadden kunnen zetten: het zelfstandig wonen met de garantie van
ongeplande zorg indien nodig is een verrijking, een opluchting geweest. De hulpverleners die zich
rondom de bewoner geschaard hebben, zijn gevarieerd in expertise, zijn een match met de cliënt
en zijn -ook zonder directe dagelijkse nabijheid- mensen waarop men kan vertrouwen. Het
wegvallen van de groepsdruk en -prikkels en het positieve effect daarvan op het zelfvertrouwen
                                                    18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>wordt benadrukt, alsook de eigen ontwikkeling. Iemand merkt op: “Ik merk nu al dat ik me meer
ontwikkel. Dat is praktisch, ik maak zelf kleine beslissingen, het wordt niet uit handen genomen.
Persoonlijk ontwikkelen bedoel ik, ik word weer mezelf, zo weg uit die groep”.
Zeven andere mensen zijn content met de gemaakte stap maar uiten ook zorgen: ze voelen zich
alleen en de praktijk van de ongeplande zorg is nog onvoldoende. Deze bewoners hebben een
zeer klein netwerk en/of slechts sporadisch contact met de buurt. Zij zeggen zich eenzaam te
voelen omdat ze niet goed weten hoe en waar ze een sociale relatie kunnen aangaan. Men geeft
aan dat een eigen -vaak grotere- woonruimte met privacy hét pluspunt is aan de verhuizing maar
dat het wennen aan de nieuwe situatie langzaam gaat. Een persoon omschrijft de huidige situatie
als “veel alleen, lange lege dagen met alleen het gezicht van een hulpverlener, weinig inkomen,
geen aanloop, af en toe de dagbesteding; ik voel me maar redelijk stabiel”. Twee van hen hebben
een korte ggz-opname achter de rug in de periode dat ze met Gewoon Thuis wonen. Twee van
hen weigeren de aangeboden “niet bij mijn persoon passende” dagbesteding. Op één persoon na
hebben zij allen een beroep gedaan op ongeplande begeleiding en sommigen hebben naar eigen
zeggen daarmee “een wat sneue ervaring gehad”. Daarover hieronder meer.
Eén persoon is zelf wel goed te spreken over het zelfstandig wonen met Gewoon Thuis “maar de
buren wat minder”, een aantal malen is politie aan de deur geweest in verband met
geluidsoverlast, lawaaierig bezoek en drankgebruik.
Hoe werken de Gewoon Thuis pijlers in praktijk?
In de GT-begeleidingsvorm zijn een vijftal pijlers (passende woonruimte / daginvulling / geplande
zorg / ongeplande zorg / verwachting van terugval of crisis) opgenomen. De praktijk hiervan is met
de GT-cliënten besproken. Pijlers worden hier niet afzonderlijk opgesomd omdat de bevindingen
in elkaar grijpen, elkaar beïnvloeden. Dwars door de pijlers heen wordt door vrijwel iedereen
opgemerkt dat de samenwerking tussen organisaties, het opereren als één GT-team nog niet vlot
verloopt in de praktijk, en dat dit een belangrijke voorwaarde is om het zelfstandiger wonen vol te
houden. Een cliënt zegt daarover het volgende: “Het GT-idee is goed, maar nog niet alle
bouwstenen werken optimaal, terwijl ze wel op elkaar van invloed zijn, als domino zeg maar. De
geplande zorg rondom praktische terreinen, dat loopt wel. Iedereen weet inmiddels dat je je
financiën op orde moet houden en wat je in huis moet hebben, maar het is juist dat stuk crisis, het
direct in actie kunnen komen, het samenwerken rondom een persoon over verschillende functies
heen, dat moet echt aangescherpt worden, anders kan het ook mis gaan. Je kunt dossiers delen,
je moet niet zo je eigen toko willen blijven runnen, ken de naam van je collega’s bij een andere
organisatie!”. Op die samenwerking wordt hierna teruggekomen.
De basis is gelegd, volgens respondenten. Over de woonruimte is men doorgaans tevreden: die
past bij de woonwensen. De woonruimte is groter dan in de beschermd woonvorm, er is privacy
(een paar keer wordt privacy gerelateerd aan intiem kunnen samenzijn met iemand, iets wat in de
woonvorm niet mogelijk was), en, voor zeven mensen belangrijk, de woning is dichtbij de bekende
BW. Eén persoon geeft aan zelf de woning passend te vinden maar zich niet welkom te voelen in
                                                   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>de wijk: “Tsja, kijk da’s een ander slag volk. Ik praat hard vinden ze. Ze willen geen ex-verslaafde
en drukke persoon”.
Bewoners vinden dat een vast ritme essentieel is voor structuur en stabiliteit, maar dat de
daginvulling die daar een bijdrage aan levert maar naar redelijke tevredenheid is ingevuld. Vooral
respondenten die van “creatieven” houden zijn te spreken over het aanbod vanuit of via de BW.
De rest is minder enthousiast: vier mensen hebben geen georganiseerde dagbesteding, twee van
hen niet omdat het aanbod niet aansluit bij hun hobby’s en persoon. Twee personen zouden liever
(meer) betaald werken.
Een zinvolle dagbesteding is onderdeel van het begeleidingsplan maar door een meerderheid
wordt in dit verband aangemerkt dat dit geen oplossing is voor isolement en het zich alleen
voelen. Iemand licht toe: “Is geregeld ja die dagbesteding, maar ik mis een echt netwerkje om me
heen, zoiets als wat ik voelde bij de groep in de woonvorm. Dat biedt de dagbesteding niet”. En
een ander zegt: “Het is een beetje knutselen, maar mijn netwerk bestaat toch vooral uit
zorgprofessionals realiseer ik me en dat komt omdat ik zolang onder de vleugels van de BW
leefde. Dat lost de dagbesteding niet op”. Cliënten benadrukken dat het hebben van een netwerk
essentieel is maar dat het moeilijk is om een sociaal netwerk op te bouwen, en dat dat wel een
belangrijk onderdeel is van gewoon thuis kunnen blijven wonen, “Als één van de vier stoelpoten:
totaalbegeleiding in rustige en in onzekere periodes, passende woning, goede daginvulling,
netwerkje. Een stoel wankelt als één van die poten mist.”
Een punt van aandacht, volgens de helft van de respondenten, is de focus op het wonen, ofwel op
het onnodig uiteenrafelen van wonen, behandelen, begeleiden en zorg. Iemand verduidelijkt: “Het
is allemaal wel erg gericht op administratie en poetsen en jezelf verzorgen. Ik mis een deel van
hoe ik contacten kan hebben met mensen. Waar in dit geheel zit de psychiatrie?” En een ander
vult aan: “De geplande zorg is gericht op praktische dingen: post, geld, medicatie. Dat soort
dingen. Maar wat ik ook nodig heb: praten over waar je staat, wie je bent. Da's een ander soort
hulp dan de structuur die ze je bijbrengen”. En een ander zegt: “Het is niet het wonen dat het
probleem is. Het zijn de gevolgen van de psychiatrie. Dat stuk is nog onvoldoende verweven in de
Gewoon Thuis filosofie vind ik”. De ambulantisering van het beschermd wonen is nog
onvoldoende verweven met de (ambulantisering van) de ggz, menen respondenten. Opmerkelijk
vindt men het dat de ggz geen onderdeel uitmaakt van het gewoon thuis gebeuren. Iemand zegt
daarover: “Dat de ggz niet op de lijst van organisaties staat is veelzeggend, zij zijn niet echt een
onderdeel van het GT-team, van de GT-visie, terwijl ggz-zorg voor vrijwel elke GT-cliënt aan de
orde is. Het is goede zorg, maar het loopt er langs”. Voor sommige cliënten is het onduidelijk of
het GT-team en een ggz-casemanager gebruik maken van een (gezamenlijk) ondersteuning- of
behandelplan en of er op de achtergrond samengewerkt wordt bij een crisisopname.
Aan respondenten is gevraagd van hoeveel en van welke organisaties zij zorg krijgen, al dan niet
gepland. En hoe de samenwerking tussen deze organisaties verloopt. Veertien respondenten
gebruiken tezamen 44 organisatiecombinaties: zes personen zien twee organisaties, twee
                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>personen drie organisaties, vier personen vier organisaties en twee personen zien vijf
organisaties. Op één respondent na heeft iedereen begeleiding van een BW-instelling, twee
mensen worden ook begeleid door een andere BW omdat die dagbesteding aanbiedt. Negen
mensen volgen minimaal één dagbesteding (Bruisnest, Lichtpunt, De Zwaan, BW Lekkerkerk, bij
één persoon vindt een daginvulling thuis plaats: er wordt samen gekookt). Vier personen hebben
bij twee verschillende organisaties dagbesteding. Twee mensen zouden liever betaald gaan
werken. Negen respondenten worden begeleid (deels via een FACT team) door een ggz-instelling
(los van de enkeling die één keer per jaar een ggz-instelling bezoekt). Zeven mensen krijgen
thuiszorg. Aanvullend wordt genoemd: een maatschappelijk werker van Kwadraad, een
budgetbeheerder van Humanitas, iemand van het Sociaal Team, en iemand van het FACT team.
Over de rol van het Sociaal Team en het FACT team in verhouding tot het Gewoon Thuis team
bestaat onduidelijkheid bij verschillende mensen.
Aan respondenten zijn vragen gesteld over geplande en ongeplande begeleiding. Een
meerderheid van de bewoners vindt dat beter gesproken kan worden van ‘totaalbegeleiding’. Een
GT-cliënt vertelt: “Door hulpverleners wordt onderscheid gemaakt tussen geplande en ongeplande
zorg. Als persoon zie ik het als totaalzorg. Ze zijn er meestal wanneer dat nodig is, en omdat
sommige dingen wekelijks nodig zijn vinden die altijd plaats, en dat noemen zij geplande
begeleiding”. Om de passende woonruimte en enkele dagdelen dagbesteding zit volgens cliënten
een goed functionerende schil aan geplande begeleiding, althans bij wekelijks terugkomende hulp
en daar waar het praktische zorgkwesties betreft. Het wordt gewaardeerd dat er niet te veel
verschillende hulpverleners langskomen aan huis en dat er voldoende vaste contacturen voor met
name functionele zaken zijn.
Ongeplande begeleiding vraagt om andere en gevarieerdere samenwerkingsvormen (van
betrokken organisaties binnen GT). Een respondent zegt: “Deze totaalzorg vereist per week
durven schrappen, durven toevoegen, en durven en ook kunnen delen, met je collega's, met
andere organisaties. Om een of andere reden is de ggz casemanager daar minder bij betrokken,
die komt wekelijks, levert goede zorg, deelt informatie met de ggz-collega's, maar is nog geen
onderdeel van het totaalteam”. Respondenten vinden deze fragmentatie onnodig. De theorie is
één gezin één plan, maar de praktijk is anders vertellen cliënten: “De praktijk is toch vooral leunen
op de BW-organisatie waar je eerder woonde” en een ander zegt “Het dient één team te zijn dat
jouw situatie goed kent, en kan op- en afschalen wanneer nodig. Mijn ervaring is dat wanneer het
minder goed gaat voor een wat langere periode dan gaat de ongeplande zorg niet goed. En dat
heeft te maken met dat er dan professionals dagelijks hier moeten zijn, en die capaciteit is er
vermoedelijk niet. Dat betekent dat tussendoor je BW-locatie of kantoor verlaten omdat iemand
een beroep doet op de ongeplande zorg niet kan, of lang niet altijd. Daar is Gewoon Thuis wel op
gestoeld. Dat kan niet enkel op papier bestaan, want dat is nou net die ene stoelpoot die zorgt dat
je thuis kunt blijven wonen”. In die context maakt de helft van de respondenten zich zorgen over
de niet-betrokkenheid van de ggz (in de aanloop naar de GT-stap en ook in het GT-team) en wat
die afwezigheid voor invloed kan hebben op de ongeplande zorg. Een cliënt zegt daarover: “Qua
hulp is het los van elkaar. Het stuk ggz zit nog in me. Dat bepaalt veel. Maar de woonbegeleiding
                                                   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>of de pb-ers zijn daar niet mee bezig. Die dingen lopen los van elkaar. Alsof het wonen iets
anders is, en de ggz zorg iets anders”.
Respondenten vertellen het volgende over de praktijk van de ongeplande zorg. “Soms wil je
iemand zien, moet je iemand zien, omdat het niet goed gaat, een klein ding in je hoofd dreigt
ontzettend groot te worden. Je wil niet alleen een telefoongesprek voeren, je wil iemand zien, live,
hier. Dat loopt niet. Je maakt een keuze uit de telefoonnummers die je hebt. Je belt. Het is te druk,
ik kan niet weg van kantoor krijg je dan te vaak te horen” en een ander vertelt “Ik ben opgenomen
geweest maar toen ik thuiskwam kon er niemand aan huis begeleiding komen geven, ongepland
bedoel ik. Kom maar naar hier zeiden ze. Nou, dat kan dus niet”. En ook: “Die kantoorbinding
staat haaks op de visie van Gewoon Thuis. Dat baart me echt zorgen. Er moet in totaal genoeg
expertise zijn als dat nodig is, een totaalpool aan professionals waaruit je kunt putten. Dat dient
het uitgangspunt te zijn, dus ook ggz specialisten dienen in de totaalpool te zitten”.
En een ander vermeldt: “Geen ervaring mee, met ongepland. Ik weet dat je ze kunt bellen 24/7
maar heb daar zo m’n twijfels bij. Met name omdat de geplande zorg al overkomt alsof ze het druk
hebben. Voor mij is dat geen punt. Ik heb geen behoefte aan ongeplande zorg”.
De helft van de geïnterviewden heeft behoefte aan (ongepland) face to face contact ’s avonds, ‘s
nachts en in het weekend. Zes mensen hebben ervaring met ongeplande oproepen ’s nachts en
op één persoon na is niemand positief daarover. Iedereen heeft behoefte aan live contact maar
krijgt telefooncontact. “Er is een nachtwake, maar die zit vast aan de locatie. Dus die komt niet.
Heel naar is dat. En op andere organisaties kun je ’s nachts geen beroep doen.”, vertelt een
bewoner.
De helft van de cliënten kan niet voorspellen of een terugval tot de mogelijkheden behoort, de
andere helft heeft daar al ervaring mee: zij hebben telefonisch contact gezocht met een
hulpverlener van de BW. Twee van hen zochten eerst contact met een niet-professional (een
familielid en een vriendin), de rest belde direct een professional. Eén cliënt vertelt daarover: “Ik bel
of overdag loop ik naar het kantoortje. Ik bel eigenlijk niet met de casemanager van de ggz. Die
afstand is groter. Dit is dan binnen kantooruren. Wanneer er 's nachts iets gebeurt dan loop ik ook
zelf naar hen toe” en een ander licht toe “Ik heb twee 06-nummers en een kantoornummer. Dat
bellen kan ook 's nachts. Maar ik voel me bezwaard om 's nachts te bellen omdat de reactie
afhankelijk is van wie je aan de lijn krijgt. Daar word ik erg nerveus van”. De steun die men bij
terugval of crisis vanuit het GT-team graag zou zien is zekerheid van face to face contact met een
professional, ook buiten kantooruren en in het weekend. Een derde van de cliënten noemt in
relatie tot terugval of een crisissituatie de behoefte aan een BOR23 of een bed binnen de BW -
zodat men op een andere plek dan thuis zich veilig kan voelen, kan stabiliseren en onder de
mensen is. Een persoon merkt daarover op: “Ik loop vaak hier binnen [bij de BW], ik bel als ik
vragen heb. Dat kan altijd. Ze zitten dichtbij, dat is belangrijk die nabijheid. Ik zie niet genoeg
mensen op een dag. Voor echte preventie zie ik te weinig anderen. Ik loop daarom vaak binnen bij
23
   BOR = Bed Op Recept
                                                    22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>het kantoortje. Eerst was er bijvoorbeeld ook het BOR, maar die is afgeschaft, BOR had een
veiligheidsfunctie voor me die er helaas niet meer is. Het kantoor ziet me nu vaker binnenlopen,
ook buiten kantooruren”.
Respondenten hadden verwacht dat Gewoon Thuis meer als team in plaats van als losse
onderdelen zou functioneren. Men had gerekend op een samenwerking, een mix van
organisaties, die elkaars back-up kunnen zijn, elkaar kennen, en overlappende en aanvullende
expertise hebben. Iemand concludeert: “Het is nu een optelsom van delen, nog geen synergie”.
Een meerderheid van de respondenten vermeldt dat de professionals die ambulant in de wijk
werken elkaar te weinig zien om met elkaar informatie te kunnen delen over de respondent, en dat
dat vroegsignalering in de weg zou kunnen gaan zitten omdat daarvoor samenwerking en
afstemming met andere expertise vereist is. Het gros van de cliënten vindt de contactfrequentie te
laag om vroegtijdig terugval te kunnen signaleren. De kracht van en het vertrouwen in GT-
begeleiding zit hem immers, vinden respondenten, in het gezamenlijk optreden van hulpverleners
van verschillende organisaties rondom een persoon, zodat met elkaar de gewenste begeleiding
ingezet wordt. Door het delen van kennis, ervaring en het specialisme van de verschillende
organisaties kan een vele malen groter specialisme ontstaan dan een organisatie alleen kan
bieden.
De praktijk van het samenwerken verbeterd maar wordt als nog niet optimaal ervaren. “In theorie
zijn er verschillende organisaties met veel hulpverleners maar in de praktijk is het niet zo dat ze
switchen tussen organisaties, in die zin is er geen GT-team dat uitwisselbaar is en op- en
afschaalt”, zegt een bewoner. Respondenten noemen nog andere aandachtspunten voor (de
beoogde) samenwerkende GT-partners. Samenwerking over organisaties heen en informatie-
deling voorbij organisatiegrenzen is nog niet voldoende geborgd, vindt een meerderheid van de
mensen die GT ontvangt. Zorgprofessionals zouden elkaar moeten kennen. En de uitwisseling
aan informatie tussen organisaties mag sneller, up to date afgestemd worden aldus
respondenten, met name om te voorkomen dat zij verschillende malen hetzelfde verhaal vertellen
maar vooral in verband met vroegsignalering. “Ik heb nu het gevoel dat de dagbesteding
signaleert wanneer het niet zo best gaat, de begeleiders aan huis komen of delen simpelweg niet
vaak genoeg om iets te zien, preventief.” Over Vierstroom is iedereen bijzonder positief. Een cliënt
vertelt: “Praktisch ingestelde verpleegkundigen, een groot team, komen meteen -ook ongepland,
zijn oplossingsgericht” en “Zij treffen elkaar blijkbaar ergens of delen op een handige online
manier noodzakelijke cliëntinformatie want je hoeft nooit twee keer iets uit te leggen, ze weten ook
wat er vorige keer bij een collega is besproken – een leerpunt voor alle andere organisaties”.
Geïnterviewden brengen de volgende aspecten onder de aandacht die voor hen belangrijk zijn bij
het gewoon thuis wonen: samenwerking en volledigheid van het GT-team is van groot belang om
de ongeplande zorg te borgen. Verder zijn belangrijk: collega’s in een ambulant team moeten
elkaar en het dossier kennen, de contactfrequentie mag onder de aandacht komen, er dient meer
aandacht te zijn voor wat passende daginvulling is, en daaraan gekoppeld mag er aandacht zijn
voor ervaren eenzaamheid en het kleine sociale netwerk, gewoon thuis wonen is één geheel (en
                                                    23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>geen losse facetten) van wonen, begeleiding, behandeling en zorg, en de 24/7 hulp op afroep met
flexibele intensiteit bij terugval of crisis dient gegarandeerd te worden.
We gaan hier in hoofdstuk 7 verder op in.
                                                      24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>5 Bevindingen Beschermd Wonen
Bew on er s di e be s ch e rmd w onen h e rk en ne n z i ch w ell i cht ( nu n og) m ind e r in
‘de b ew egi ng’ . Bi j de z e g ro ep ri cht h et o n de rz o ek z i ch op d e v r aa g h oe z e
hun v er bl ijf in d e be s ch er md e w oonv o rm e rv a r en, of z e g ra ag e en e ig en
w oonple k in d e w ij k z oude n h eb ben , ho e d at e rui t z o u m oet en z ien en w at
v olge ns h en nod ig i s om di e st ap t e kunn en en du rv e n ma k en, en ho e d e
beg el e idin g b ij u it s t r oom i s. E n t e rugb li k k end: w at h ad h en ge h olp en
w aar doo r z e ( ev ent u e el) ni et in ee n b e sc h er md e w oonv o rm t er ec ht w a re n
ge kom en .
ke nm er k en v an BW - r es pond ent en
       BW                  < 25 jaar        25-44 jaar       45-64 jaar       65+
      man                      5                 9                5            0             19
      vrouw                    6                 2                3            0             11
                              11                11                8            0             30
In de beschermde woonvormen zijn in totaal dertig bewoners geïnterviewd24: vijftien in Gouda,
vijftien in de regio (Bodegraven en Lekkerkerk). De resultaten van deze twee groepen verschillen
niet van elkaar en worden in dit hoofdstuk als één geheel beschreven. De respondenten uit
Gouda zijn verdeeld over de volgende BW’s: Paradijs (5, waarvan 1 <25 jaar), Jan
Kottenerf/Locus (3 jongeren <25 jaar), Veenzoom (2, waarvan 1 <25 jaar), Lekkenburg (1 <25
jaar), ’t Veerhuys (4, waarvan 1 <25 jaar). Van de respondenten in de regio wonen er tien in
Bodegraven (waarvan 4 <25 jaar): vier personen in die regio wonen op locatie Bodelo en zes op
locatie K.Doorman. In Lekkerkerk op locatie Tiendweg zijn vijf mensen geïnterviewd (waarvan 2
<25 jaar).
De leeftijd van de in totaal 30 BW-bewoners varieert van 18 tot 63 jaar. In de BW-groep zijn op
verzoek van de opdrachtgever jongeren specifiek geselecteerd: elf respondenten zijn jonger dan
25 jaar. De gemiddelde leeftijd is 34 jaar (de mediaan 27, de modus 24). Vrijwel iedereen van de
BW-bewoners (28 mensen) is in Nederland geboren. Twee personen kwamen als kind vanuit
respectievelijk Afghanistan en Marokko naar Nederland. Twintig respondenten noemen zichzelf
alleenstaand; tien bewoners hebben een partner waarmee ze niet samenwonen. Acht mensen
hebben (uitwonende meerderjarige of bij een (ex)partner verblijvende minderjarige) kinderen.
24
   Detail: twee respondent werden ook geïnterviewd in het bureau EEVAA onderzoek uit 2016. Deze twee personen
woonden destijds in dezelfde BW-vorm als nu.
                                                           25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Terugkijkend: Waar hebben BW-respondenten hiervoor gewoond, hoe vaak zijn ze
verhuisd, met wie en wat is de aard van die verhuizingen geweest? Woonde men ooit
zelfstandig? Waar vandaan stroomde men in, wat is de reden dat men in een beschermd
wonen voorziening woont en had dat achteraf gezien kunnen worden voorkomen en op
welke manier?
Aan de dertig bewoners is gevraagd het aantal huizen op te sommen waar men gewoond heeft,
en daarbij de regio, verblijfsduur, woningtype en huisgenoten te noemen. Het aantal
verhuisbewegingen van de dertig BW-respondenten is minder hoog dan van bewoners in de
opvang: een drietal mensen verplaatste weliswaar vaker dan 20 keer, maar bijna 70% verhuisde
minder dan vijfmaal. Woningtype en huisgenoten gedurende de levensloop van de BW-
respondenten zijn gevarieerd: er werd onder meer (want niet alles wordt in detail herinnerd)
gewoond bij een andere BW binnen de regio (11x), in een tehuis/via kinderbescherming of in een
pleeggezin via jeugdzorg (8x), langdurig in een ggz-kliniek (6x), bij voorzieningen (BW en MO)
buiten de regio (6x), in een reguliere woongroep (3x), in een studentenhuis (3x), in de nachtopvag
(3x), in de gevangenis (2x), anti-kraak (1x), en één persoon woonde maanden op straat. In
tegenstellig tot bij de opvangrespondenten wordt weinig vermeld dat men bij vrienden of kennisen
heeft gewoond. “Ik heb een leven achter me van ggz-opnames, met psychoses en beschermd
wonen en dan weer in de kliniek en dan weer beschermd wonen, op verschillende locaties. Zeer
onrustig, onveilig ook, voor mezelf. Hier voelt het stabiel.” Het aantal gebroken gezinnen is minder
hoog (ruim een derde) dan bij de cliënten uit de opvang, maar het merendeel van de
respondenten rapporteert weinig familie te zien en een klein netwerk te hebben.
Twee derde van de groep (21 mensen) woonde nooit zelfstandig maar heeft een levensloop van
opnames afgewisseld met tijdelijk verblijf bij verschillende beschermde woonvormen. Dit is een
tegenstelling met de opvang-geïnterviewden waar vrijwel iedereen zelfstandig heeft gewoond.
Van de negen mensen die wel ooit zelfstandig woonden, deden twee dat met een partner en twee
met woonbegeleiding. “Mislukt. Ik was m’n pillen kwijt, maakte er een grote troep van en was
overgevoelig voor de buurt - of de buurt voor mij.” De rest (5x) woonde alleenstaand zelfstandig.
“Bij zelfstandig wonen draait het uit op vereenzaming en verwaarlozing. Ik heb geen zicht op
eigen psychische nodigheden” vertelt een bewoner. Een andere bewoner zegt “Zelfstandig
wonen? Nee, of ja, ik heb getest met het zelfstandig wonen. Eerst met kleine groepjes in een
woonvorm, steeds kleinere groepjes, tot je een groepje van één bent. Zelfstandig betekent alleen
zijn. En alleen wonen is achteruit gaan.”
Respondenten zijn in de huidige beschermde woonvorm ingestroomd vanuit een BW in de regio
(11x, waarvan 4x specifiek voor jongeren), een thuissituatie met ouders (3x), een ggz-kliniek (4x),
pleegouders (2x), detentie (2x), de nachtopvang (2x) en een BW buiten de regio (1x). Vijf BW-
respondenten woonden in de vorige woning zelfstandig.
Multidiagnose ggz (psychose, autisme, anorexia, bipolaire stoornis, epilepsie en onverwerkte
trauma’s), verslaving en -in mindere mate- licht verstandelijke beperking worden genoemd als
redenen om in een beschermde woonvorm te wonen. Elke respondent vermeldt psychiatrische of
                                                   26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>psychosociale problemen te hebben. Deze psychische instabiliteit is structureel en naar eigen
zeggen voor 23 mensen de belangrijkste reden om beschermd te wonen. Vijf mensen vinden dat
zij op de eerste plaats beschermd wonen vanwege een verslaving of dubbele diagnose (ggz/vz).
Twee personen hebben een verstandelijke beperking en wonen om die reden in een beschermde
woonvorm. Bij een meerderheid is sprake van schulden.
De meeste geïnterviewden menen dat het beschermd wonen niet had kunnen worden voorkomen.
In de reeks aan getekende huizen wijzen zij op een woonplek waar “alles is begonnen”.
Nagenoeg iedereen vindt dat “een psychisch probleem niet echt te sturen is, een psychose
voorspel je niet”. Wonen in een aparte voorziening is volgens de meeste respondenten daarom
(tijdelijk) nodig. Een kwart van de geïnterviewden redeneert dat het aanbieden van bescherming
en ondersteuning in de thuissituatie tot alternatieven behoort. Men denkt daarbij aan thuis
beschermd wonen mét terugvalopties die binnen de ggz bekend zijn. Een bewoner zegt daarover:
“Dé reden om beschermd te gaan wonen, is de ggz problematiek, dus daar moet je je oplossingen
ook vandaan halen. Ik denk aan het kunnen inzetten van ggz-crisiopties als een (tijdelijke) veilige
plek. Nu is het zo’n gescheiden wereld: je hebt BW met hulpverleners die focussen op structuur
aanbrengen en op wonen en netjes zijn en je financiën ordenen enzo én je hebt de wonderlijke
wereld van de ggz”. Oplossingen die het wonen in een aparte voorziening hadden kunnen
voorkomen zijn er niet volgens de meeste geïnterviewden “omdat de psychiatrie doorwerkt in het
wonen”, maar voor het inkorten ervan oppert men “uithuistap-opties” zoals de BOR of een
respijthuis.
Hier en nu: Sinds wanneer woont men op de beschermde woonvorm locatie? Hoe ervaart
men het verblijf en de huidige situatie?
De woonduur in een beschermd wonen vorm varieert sterk voor de dertig respondenten: van een
halve maand tot ruim veertien jaar -met enkele uitschieters van twaalf en veertien jaar. De
gemiddelde woonduur is 37,5 maanden (ruim drie jaar); de mediaan is 27 maanden (ca.
tweeënhalf jaar).
Alleen mensen met zware somatische problematiek, zware psychiatrie of 70+-ers zijn niet in de
steekproef opgenomen. Ervaringen met betrekking tot het verblijf en de huidige situatie van de
dertig respondenten zijn sterk uiteenlopend. Van “Past helemaal, ik ga nooit meer weg. Heel goed
gaat het, eindelijk kan ik zeggen dat ik een leven heb. Kijk, je koos niet voor elkaar zoals een
gezin maar je hebt deze bescherming nodig anders gaat het mis. Beschermd wonen in een
groepje is een preventie op zich. Het voorkomt terugval voor mij, en ook vereenzaming.” tot “Dit
beschermde wonen heeft lang genoeg geduurd, ik ontwikkel hier niet meer. Ik ben er wel aan toe
om alleen te gaan wonen. Met hulp op de hoek. Dat wel. Het is langzaam gegaan, dat is het
goede eraan. Ik heb nog steeds geen zicht op of alles wel geregeld is, en wat is niet geregeld, en
wat moet achteraf geregeld worden. Zoals water, kun je dat dan gewoon gebruiken. Wat kost dat
thuis. Ik word daar wat zenuwachtig van. Maar ik voel dat ik hier niets meer te leren heb”.
                                                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Een bewoner vertelt: “Ik kan het leven niet alleen aan. Ik heb allerlei baantjes en trajecten gehad.
Het gaat snel richting vereenzaming. Ik heb erge huivering voor nieuwe dingen. Ik begin nergens
alleen aan, dat durf ik niet. Ik ben begonnen met een nieuwe hobby, dat betekent dat ik erover
nadenk, samen met iemand anders. Ik woon hier omdat ik alleen in deze omgeving pas”. En een
ander: “Op dit moment gaat het best goed met me maar de geforceerde verhuizingen intern, naar
een andere locatie, hebben me veel schade aangedaan. Heel rommelig is zo'n verplaatsing met
als consequentie onnodige stress en onnodige automutulatie”. En een ander zegt: “Het voelt hier
veilig, vertrouwd ja, zo voelt het hier. Ze zien je, houden je in de gaten. Of je wel heel blijft, of je
bent”.
Bewoners van locaties ‘t Veerhuys en Kottenerf melden dat het groepsproces onrustig is: er wordt
op elkaar gelet, er zijn irritaties over inconsequente huisregels en binnenshuis wordt ruzie
gemaakt over verslaving of gebedeld om geld daarvoor. Een jonge bewoner merkt op: “Hier
binnen wordt het je wel heel makkelijk gemaakt om gewoon te blijven gebruiken. Er wordt gedeald
en gebruikt. Dat zou niet moeten”. Bij andere locaties wordt tevens meerdere malen opgemerkt
dat het groepsgebeuren de voortgang of stappen in de richting van eigen ontwikkeling (in plaats
van de groepsontwikkeling) niet stimuleert.
Vooruitkijkend: Bestaat de wens om te verhuizen, is er een huiswens buiten een
beschermde woonvoorziening, wat is dan die volgende verhuisbeweging?
De verhuiswens en -beweging is uiteenlopend. De antwoorden van de dertig respondenten
kunnen worden gecategoriseerd in vier groepen.
Er is de Ja-groep die volmondig-ja antwoordt op vragen of meer zelfstandig wonen tot de
mogelijkheden behoort (4x). Zij hebben allen al eerste stappen besproken in de richting van
zelfstandiger wonen onder de vlag van Gewoon Thuis. Transparantie, gezamenlijk het traject
ingaan en (on)mogelijkheden en onzekerheden bespreken zijn belangrijke punten daarbij. Een
bewoner zegt: “Doorstromen is voor mij doorleren. Drempels neem je van tevoren samen weg.
Dat doe je in mijn geval door strakke regels, roosters, en planningen met een stuk
woonbegeleiding erbij ook. Belangrijk is de langzame afbouw hier en de langzame opbouw daar”.
De Ja-mits-groep (11x) vermoedt dat uitstromen tot de mogelijkheden behoort maar nog enige tijd
gaat duren: een termijn van twee tot drie jaar wordt gesuggereerd en tot die tijd willen zij graag in
dezelfde woonvorm blijven wonen. Eerst dienen andere zaken te worden aangepakt, daarbij
genoemd worden combinaties van medicijncontrole, trauma’s aanpakken, schulden aflossen,
familie benaderen, zelfvertrouwen opbouwen. Een bewoner licht toe: “Verhuizen is nog niet aan
de orde. Eerst de psychische problemen aanpakken, leren over mezelf. Nu verhuizen zou te veel
zijn. Dan stort alles weer in. Ik moet in stappen leren denken: wat is nu nodig om daar te komen,
en dan de volgende stap pas. Een eigen woning past daar nog niet in”.
De Ja-maar-nee-groep (5x) twijfelt over doorstromen of verhuizen naar een meer zelfstandige
woning. Uit eigen beweging had men hier niet voor gekozen. Iemand vertelt: “Ze zeggen dat ik er
klaar voor ben. Ik mompelde wel bevestigend. Maar ik weet niet of op mezelf mijn eigen wens is of
                                                     28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>die van de begeleider” en een ander: “Mijn wens is tot een gemeenschap te behoren, maar het
maakt me bang om dat in een zelfstandigere vorm te doen, om dan onbeschermd te zijn”.
De Nee-groep (9x) is resoluut: verhuizen is niet aan hen besteed. De huidige woonvorm is het
hoogst bereikbare qua zelfstandigheid en men is niet bereid te verhuizen (of de vervolgvragen die
op uitstroom van toepassing zijn te beantwoorden). Eén persoon zegt: “Ik zie mensen komen en
sommigen gaan ook. Die doorstroom die observeer ik. Die wereld daarbuiten. Ik open het raam en
luister naar hen. Ik realiseer me dat daar een leven buiten is. Ik blijf hier. Ik heb het goed hier”. En
een ander zegt met nadruk: “Ik bén al thuis. Ik hoop zo dat dit het laatste huis is. Maar er zijn
dreigingen dat de BW ophoudt te bestaan. Ik ben bang van GT, omdat andere mensen voor jou
beslissen wat een fijne woonvorm is”. En een ander zegt: “Nee! Het is heel erg om telkens een
veilig plekje te moeten zoeken. Dat heb ik nu. Ik blijf hier. Ik ben geen hamster die je een nieuwe
kooi geeft. Ik besef dat ik ziek ben, ik wil deze stabiliteit niet verliezen. Dus beste gemeente, zie
de behoefte van een groepje bewoners en volg niet de laatste mode van besparen en de
gewoonthuis trend. Dat is niet voor iedereen weggelegd”. En nog een ander meldt: “Dit is mijn
thuis. Elke kleine verandering heeft een grote impact. Het is nu stabiel. Ik wil geen verandering.
Verandering betekent kans op psychose, op stemmen, op automutilatie, op ernstige terugval. Hier
is altijd wel iemand, dat geeft me 's ochtends het vertrouwen om de dag door te komen. Een leven
buiten deze woonvorm zie ik niet. Stemmen, psychoses. Het wordt allemaal voorkomen doordat
er anderen om me heen zijn. Ik groei best, maar niet naar zelfstandigheid. Ik wil hier blijven
wonen. Dit is een veilige plek. Dit is mijn eindstation, maar eigenlijk een nieuw begin voor mij”.
Respondenten met een verhuiswens noemen Gouda en Bodegraven-Reeuwijk als
voorkeurswoonplaats, ook omliggende dorpen (ooit gewoond) en Rotterdam (vanwege familielid)
worden geopperd. Voor een grote groep is het belangrijk dat de bekende BW dichtbij is en bij
voorkeur ook de dagbesteding, evenals een centrale ligging ten opzichte van een treinstation en
winkels.
Vooruitkijkend: Hoe staan BW-bewoners tegenover de beweging naar meer
zelfstandigheid, met begeleiding aan huis? Wat vindt men van het Gewoon Thuis idee?
Sommige mensen hebben eerste stappen in die richting gezet, anderen nog niet: is dat iets
dat ook hen zou passen? Wat is de eerste stap in die richting? Wat is nodig om (weer)
gewoon thuis te kunnen wonen?
Enkele personen willen geen antwoord geven op de vervolgvragen die informeren naar
uitstroombenodigdheden, maar willen wel een onderbouwing geven voor het niet reageren. Men
vindt -niet alleen de Nee-groep- dat gemeenten te optimistisch zijn over de perspectieven die
mensen in een beschermde woonvorm hebben. Gemeenten zetten een al gewortelde doelstelling
uiteen waarbij ze uitgaan van de vanzelfsprekendheid van eigen kracht, de vanzelfsprekendheid
van zelfredzaamheid, en de vanzelfsprekendheid van eigen regie. Wat volgens geïnterviewden
wel nodig is, zijn open gesprekken, zonder de vooringenomen norm met vanzelfsprekendheden.
Eén van hen verwoordt: “Er waren eerst heel veel stappen terug en kleine stapjes vooruit. Er
                                                    29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>wordt altijd zo vanzelfsprekend gevraagd naar stappen vooruit. “Vooruit” volgens wiens definitie
eigenlijk?”.
Geïnterviewden hebben gevarieerde meningen over het Gewoon Thuis project en de beweging
naar meer zelfstandigheid. In de BW-vorm zelf signaleren bewoners die verandering al enige tijd.
Zorgprofessionals hebben binnen de beschermde woonvorm minder tijd voor bewoners dan
enkele jaren geleden, vertelt men, wat resulteert in het leren vragen om hulp binnen de
woonvorm. Voor sommigen is dit een zorgelijke ontwikkeling. Een bewoner zegt: “Het gewoon
thuis gebeuren.. ik ben daar wat zwaarmoedig over, althans wanneer je het idee hebt dat de zorg
aan huis voor iedereen een goed idee zou zijn. Dat is het niet. Niet voor iedereen. De wijk vangt
nooit iemand op, de wijk signaleert nooit zoals de BW dat kan doen. Die nabijheid en
professionele herkenning dat er iets is, die vroegsignalering zijn belangrijk. Jij alleen in je wijk kan
dat niet. Je moet om iemand heen de juiste omstandigheden creëren om een leven te kunnen
hebben. Nou, voor sommige mensen betekent dat dat ze in een woonvorm leven waar
professioneel toezicht is met tijdig zicht, signaleren en preventief ingrijpen”. Een andere bewoner
zegt over de beweging naar meer zelfstandig wonen, in de wijk, met begeleiding aan huis het
volgende: “Wanneer ik het woord ‘vooruitkijken’ hoor moet ik spugen. En ik ben een nette dame.
Het zit namelijk zo. Ik ben niet blij met die geschetste toekomst. Ik ben blij met wat ik nu heb. Ik
ben blij dat ik dat nu kan zeggen. Ik heb geen goede baan meer, alles veranderde met de
psychische problemen. De vraag van vooruitkijken is zo confronterend. De dreiging van er hier uit
moeten, dat geeft veel stress, veel onnodige kwelling, terwijl het nu dag bij dag goed gaat. Ik word
gedwongen in die verdedigingsmodus te stappen, terwijl ik eigenlijk de dag en het leven wil
beleven zonder die stress”.
Twintig mensen beantwoorden de vraag wat als eerste nodig is naar meer zelfstandig wonen.
Vrijwel iedereen geeft aan in meer of mindere mate chronische psychische problemen te hebben
en een ggz traject dat blijvend is. Ook geven zij aan dat chroniciteit vraagt om voortgaande
aandacht rondom ggz problemen, ook buiten de beschermde woonvorm. Daar dient in de eerste
plaats aandacht voor te zijn en te blijven.
De Ja-groep is bezig met de voorbereiding naar naderende uitstroom. Dat is een woning met
intensieve ondersteuning aan huis (twee van hen hebben ooit eerder zelfstandig gewoond). Zij
zijn positief over de begeleiding die ze hierbij krijgen. Eigen inbreng wordt gewaardeerd, er wordt
geluisterd naar wensen en tempo van de bewoner en het traject “voelt als natuurlijk, als van
mezelf, dan komt omdat ze het niet voor me aan het regelen zijn, maar ik veel zelf mee doe”.
De Ja-mits groep staat positief tegenover een eigen woning met intensieve begeleiding maar wel
pas op termijn. Zij hebben daarom tijd nodig om andere eerste noodzakelijke stappen te kunnen
zetten (voordat gedacht wordt aan uitstroom). Zelfstandig worden en ontplooien in die richting
gaat volgens hen om zaken als structuur leren, financiën op orde houden, leerdoelen halen
rondom opruimen en plannen, en inzien wat een huishouden runnen inhoudt. Ook clean blijven
(van softdrugs 2x, en coke 1x) en familiebanden aanhalen (3x) wordt genoemd.
                                                    30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>De Ja-maar-nee-groep is eveneens van mening dat tijd nodig is maar noemt zichzelf te onzeker
om bezig te zijn met het zelfstandig wonen of andere vervolgstappen. “Ik heb geen overzicht over
mijn leven nu. Alles beweegt. Naar beneden vooral. Die vraag komt te vroeg, in evenwicht blijven
en daarop vertrouwen is nu wat ik nodig heb”.
Met alle groepen (behalve de Nee-groep) is doorgepraat over wat nodig zou (kunnen) zijn in het
proces naar uitstroom, naar zelfstandig wonen met intensieve begeleiding aan huis, naar een huis
in de wijk. Geïnterviewden vertellen hierover het volgende: “Om verder te komen is stabiliteit
nodig, eerst stabiliteit hebben op één terrein en dan pas door naar werken aan een volgend
terrein. Dat betekent een eigen tempo: niet een langzaam tempo maar een eigen tempo” en een
andere bewoner verduidelijkt: “BW-verfijning noem ik dit. Van BW hier naar BW daar ging ik, met
telkens meer zelfstandigheid. Hetzelfde als medicatie-verfijning eigenlijk. En dagritme-verfijning.
Met verfijning op alle terreinen zal het leven ook weer op orde komen. Dus dan wordt het
doorstromen naar een woning”. Anderen vertellen ook: “Ik zou willen dat er in dat traject van
zelfstandiger worden ook alvast samenwerking met de andere organisaties is die dan om mij heen
komen te staan”.
Geïnterviewden onderstrepen de volgende onderdelen die uitstroom naar meer zelfstandigheid
volgens hen zou moeten bevatten: eigen tempo en voldoende tijd, betrokkenheid tijdens het hele
traject, geïnformeerd worden over alle aspecten (wonen, begeleiding, zorg, behandeling),
maatwerk, transparantie over de hele zorgketen, en zekerheden. Belangrijke aandachtspunten
zijn volgens hen: zekerheid en eerlijkheid over de huidige praktijk van bereikbaarheid buiten
kantooruren en bij een terugval, en zekerheid over praktische zaken van het zelfstandig wonen.
We gaan hier in hoofdstuk 7 verder op in.
                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>32</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>6 Bevindingen Opvang
Bij m en s en di e in de opv ang v e rb li jv en ri c ht h et ond erz oe k z i c h op d e
v ra ag ho e d ez e gr oep hun v e rb li jf w a ar de e rt , h ebb en z i j ee n b e eld b ij
w aar om z e in d e opv ang v e rb lijv en , en w a t h ebb en z ij no dig o m ee n
v erv o lgs t ap t e ma k en ? En t e rug bl ik k end: w at z oud en z i j n odig geh ad
hebb en om opv ang t e v oor ko m e n, w at h ad hen k unn en he lp en? I s w e er
z elf st and ig w on en in de w i jk h er k enb a ar v oor h en, z ou de n z e d ie st ap
w ille n m a k en, e n w at hebb en z e no dig o m w eer e rg en s te kunn e n w onen ?
ke nm er k en v an r e spo ndent en i n d e opv a n g
     MO                  < 25 jaar    25-44 jaar    45-64 jaar    65+
    man                     4            2             2             0            8
    vrouw                   7            6             1             0           14
                           11            8             3             0           22
In de opvang zijn in totaal 24 bewoners geïnterviewd. De respondentenverdeling binnen de
opvang is als volgt: vijf vrouwen van de vrouwenopvang (vier van hen verblijven met minderjarige
kinderen in de opvang), vier jongeren van De Reling, zes jongeren van de jongerenopvang van
het Leger, (ongeveer evenveel jongens als meisjes verblijven in de opvang, ten tijde van het
veldwerk), drie gezinnen (vrouwen zonder partner en met minderjarige kinderen; er waren geen
complete gezinnen tijdens het veldwerk) van de 24-uurs gezinsbegeleiding (beoogde aantal was
vier gezinnen, maar die waren er niet ten tijde van het veldwerk), drie alleenstaanden van de 24-
uurs begeleiding van het Leger (één interview was onbruikbaar: de cliënt was niet nuchter), en
drie recidivisten van de nachtopvang van het Leger (één interview was onbruikbaar: de cliënt
hoorde constant stemmen). Hiermee waren 22 van de 24 interviews bruikbaar.
De gemiddelde leeftijd van de 22 respondenten is 29 jaar; de jongste is 19, de oudste 52 jaar. Op
verzoek van de opdrachtgever zijn jongeren specifiek geselecteerd: elf geïnterviewden zijn jonger
dan 25 jaar. Een derde van de respondenten is in Nederland geboren, de anderen werden
geboren in: Marokko (5x), Polen (3x), Somalië (2x), Brazilië (1x), China (1x), Sierra Leone (1x) en
Suriname (1x). Ter vergelijking: van de BW-respondenten werd 93% in Nederland geboren. Twee
respondenten in de opvang zijn voor hun eerste jaar geadopteerd. Niemand heeft een vaste
partner. Alle vrouwen (op één na) boven de 24 jaar hebben minderjarige kinderen.
                                                  33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Terugkijkend: Waar hebben de Opvang-respondenten eerder gewoond, hoe vaak is men
verhuisd, met wie en wat is de aard van die verhuizingen geweest? Woonde men
zelfstandig? Waar vandaan stroomde men in, wat is de reden dat men in een opvang woont
en had dat achteraf gezien kunnen worden voorkomen, wat had hen kunnen helpen?
De groep respondenten in de opvang is gevarieerder dan de groep respondenten die beschermd
wonen. Onder de respondenten zijn verslaafde daklozen, vrouwen met kinderen die prima
zelfstandig kunnen wonen maar een gewelddadige partner hadden en daarom hun huis acuut
hebben verlaten, zwerfjongeren die vaak verhuisd zijn en al geruime tijd zonder ouderlijk toezicht
opgroeien, jonge gezinnen met forse schulden, en jongeren die de aansluiting naar
zelfstandigheid missen en kamertraining krijgen. Het urgente woonprobleem is de overeenkomst
tussen de 22 opvang-respondenten. Bij het lezen van dit hoofdstuk is het belangrijk te realiseren
is dat deze groep begeleiding aanneemt.
Respondenten tekenden het aantal huizen op waar men gewoond heeft, en noemden daarbij
regio/land, verblijfsduur, woningtype en huisgenoten. Het aantal verhuisbewegingen is hoog (en
de verblijfsduur daar meestal kort) en beduidend hoger dan van de mensen die beschermd
wonen. Van de 22 respondenten in de opvang is 50% vaker dan vijftien keer verhuisd, met één
uitschieter naar 33 keer. Zo’n 35% verhuisde vaker dan tien maal. Het resterende groepje is jong
en verhuisde nauwelijks: meestal vanuit het ouderlijk huis naar een kamertrainingsproject. De
groep vaakverhuizers verblijft kleindeels in de vrouwenopvang (twee personen), maar
voornamelijk in de nachtopvang en de 24-uurs gezins / alleenstaanden opvang (alle
respondenten). Ook in de jongerenopvang van het Leger verblijven jongvolwassenen (drie
personen) die meer dan tien keer van woning verwisselden.
De woonvorm en huisgenoten van woningen waar men eerder woonde, zijn gevarieerd: er werd
onder meer gewoond bij pleeggezinnen (4x), in een jeugdzorginstelling (5x), in opvang buiten de
regio (7x: Amsterdam, Leiden, Dordrecht, Rotterdam 4x), in het buitenland, soms bij een familielid
(Engeland wordt een paar maal genoemd), bij een ex-partner of familieleden (7x), in een
gevangenis (2x), op straat (4x), en vrijwel iedereen noemt periodes van “op de bank” overnachten
bij verscheidene vrienden en kennisen. De Reling jongeren komen allen uit de regio. Drie van de
vijf vrouwen uit de vrouwenopvang woonden hiervoor in een andere regio. Op twee respondenten
na van het totaal vermeldt iedereen uit een gebroken gezin te komen: gescheiden ouders,
pleegouders, stiefouders, verslaafde ouders, verdwenen ouders, opgevoed door een broer, door
een oma, en velerlei combinaties van stief- en halfbroers en -zussen. Een derde van de
respondenten zegt een ouder te hebben met verslaving of psychische problematiek. Niemand
heeft ooit in een BW gewoond.
Wanneer de elf jongeren buiten beschouwing worden gelaten, woonde op één persoon na
iedereen ooit een periode zelfstandig (ter vergelijking: van de BW-respondenten woonde twee
derde nooit eerder zelfstandig).
Respondenten in de opvang zijn vaak ingestroomd volgend op een huisuitzetting vanwege
schulden (7x, waarbij drie personen kortdurend bij familie verbleven alvorens zich te melden bij de
                                                  34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>opvang), en vanuit een thuissituatie met geweld (5x vrouwenopvang -deels van buiten de regio).
Anderen stroomden naar eigen zeggen in vanuit het ouderlijk huis en de behoefte aan
ondersteuning bij zelfstandig leren wonen (5x, waarvan 4x met pleegouders), een verbroken
gezinssituatie in het buitenland (2x, Engeland en Marokko), een thuissituatie met beëindigde
relatie (1x), detentie (1x), of vanuit langdurig zwerven (1x).
Er is één overeenkomst tussen de geïnterviewden: het lukt (tijdelijk of aanhoudend) niet om
zelfstandig te wonen. Vrijwel iedereen vermeldt dat er niet één reden of moment in de levensloop
aan te wijzen is waarom men in de opvang verblijft. De verblijfsreden van respondenten uit de
vrouwenopvang is eenduidig: zij zijn daar vanwege fysieke en geestelijke mishandeling door hun
man/vriend. Verblijfsredenen in de andere opvangvormen zijn gevarieerd. Genoemd worden
(meestal combinaties van) lichte psychiatrische problemen of psychosociale problematiek, vaak
autisme, depressie of hechtingsproblematiek, en verslaving, vechtscheidingen, alsook ouders die
met dezelfde problematiek te maken hebben of hadden. Verder wordt een te grote afstand tot de
digitale wereld en het “moeilijke onleesbare systeem” genoemd. Vrijwel iedereen heeft (hoge)
schulden. Een derde vermeldt dat verslaving van de respondent zelf of een verslaving van een
huisgenoot/gezinslid een rol heeft gespeeld bij de dakloosheid. Iedereen met kinderbescherming-
of pleeggezin-ervaring noemt dat een negatieve invloed op de levensloop. Iemand vertelt: “Op m’n
elfde werd ik uit huis geplaats vanwege mishandeling. Het pleeggezin, het jongerentraject en ik:
we hadden geen aansluiting. Er was geen vervolg toen ik achttien werd. Ik kwam aan de
verkeerde kant terecht, ik raakte los van alles. Ik stapte in een bus omdat ik het die dag saai vond,
ik vond een hond, werd zwanger. Ik maakte wat mee zeg, en nu ben ik hier”.
Niets had kunnen voorkomen dat men nu in de opvang woont, zegt twee derde resoluut maar wat
voorbarig wanneer wordt doorgevraagd. Een persoon licht toe: “Voorkomen? Nee. Althans niet op
het end. Eerder misschien nog wel. Als de woningbouw op tijd met een plan was gekomen. Op
tijd. Want er komt een moment dat je gaten vult en dan komt alles tegelijkertijd en die woningbouw
weet dat niet van die andere instanties die jou ook aanmaningen sturen”. En ook: “Niets en
niemand zou me hebben kunnen helpen. Tsja een ander gezin misschien? Het druppelde
problemen, achteraf gezien mijn hele leven al, en toen was het een druppel te veel.” Bij sommigen
was het Veilig Thuis team al geruime tijd in beeld (2x), of het Sociaal Team (1x), of Jeugdzorg
(3x). Deze hulp heeft opvang in een speciale voorziening niet kunnen voorkomen. Respondenten
menen dat dit te maken heeft met het moment waarop deze professionals in beeld kwamen.
Problemen waren toen vergevorderd, al opgestapeld, respondenten zwegen erover of hulp vragen
bij een instantie werd als te hoogdrempelig ervaren. Geïnterviewden geven aan dat veel van de
problemen zich niet in het publieke domein afspeelden maar binnenshuis, en bovendien klein
begonnen: relaties lopen niet goed, ouders zijn afwezig, zijzelf of een gezinslid zijn verslaafd, er
spelen psychiatrische problemen, schulden lopen op, en er is een dun netwerk. “En dat stapelt, je
schaamt je ook, omdat je het zelf niet redt, en is er niemand die je echt helpen kan, dus moet je
naar hier, het laatste hulpmiddel”.
Iemand licht toe: “Achterafoplossingen zijn het hoor, maar ik betaalde telkens niet of te laat dus de
huurcoöperatie en toen ook het waterbedrijf hadden eerder in moeten grijpen, dan was het
                                                   35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>financiële probleem waarschijnlijk nog behapbaar geweest”. En een ander zegt: “En wanneer de
politie tig keer aan je huis staat omdat de buren bellen dan moet er op de achtergrond gewoon
iets in gang worden gezet door hen”.
Sommigen in de opvang menen dat, naast inzet op preventieve maatregelen, er maar één manier
is waarop dakloosheid te voorkomen is (wanneer die dreigt) en dat is het voorkomen van
huisuitzetting en/of voldoende huizen in voorraad te hebben en/of over andere woonvormen (meer
zorgdak-achtige constructies) te beschikken dan de basale opvang. Een enkeling oppert het idee
om met (behoud van) een huis op de eerste plaats de andere problemen op te gaan lossen
(schulden vooral, begeleiding bij problemen betreffende verslaving, psychische problemen).
Hier en nu: Sinds wanneer verblijven de respondenten in de opvang? Hoe ervaart men het
verblijf en de huidige situatie?
De beoogde maximale verblijfsduur in de opvang varieert van 5,5 maand (vrouwenopvang) tot zes
maanden (opvang). De respondenten (zonder de kamertraining van De Reling) verblijven
gemiddeld 4,9 maanden op de huidige opvanglocatie (minimaal drie weken, maximaal negen
maanden). De twee recidivisten komen regelmatig -met onderbrekingen van verblijf op straat-
weer terug en geven beiden aan niet te weten wanneer ze voor het eerst in de opvang sliepen.
“..Kijk, ik heb nooit echte keuzes gehad. Gebroken gezin, een vader die zoop en sloeg en
verdween, verslaving in het gezin, ruzies met stiefpa, de straat op; ik ben nooit meer teruggegaan,
ging van bank naar bank bij iedereen. Het Leger des Heils is de enige echte stabiele factor, zij zijn
er”.
De beoogde maximale verblijfsduur voor De Reling jongeren is dertien maanden. Deze
respondenten verblijven hier gemiddeld twaalf maanden (minimaal vijf en maximaal 21 maanden).
Associaties over de eerste dagen in de opvang zijn “rust” en “veiligheid”. De huidige situatie wordt
sterk uiteenlopend beleefd.
Respondenten uit de vrouwenopvang vinden de opvang “overall veilig”, maar hebben als
kanttekening dat voor iedereen hetzelfde traject wordt ingezet. Iemand zegt daarover: “Je eigen
kunnen mag meer gezien worden, vind ik. Het startpunt is iedereen een gelijk traject terwijl je
zelfstandig bent en volwassen”. Het groepsgebeuren wordt niet door iedereen positief beleefd.
Deze groep respondenten geeft aan dat zij zelfstandig woonden en dat hun gewelddadige partner
het probleem was. Met het noodgedwongen verlaten van hun woning is er een probleem
bijgekomen, want de wachtlijst voor een geschikte en betaalbare woning is lang. Een
geïnterviewde zegt hierover: “Frustrerend! Urgentie betekent niet per se ook direct nu, dus nú,
een huis nodig. Er zijn niet genoeg woningen. Voor buitenlanders natuurlijk wel ja”.
Respondenten van De Reling waarderen de rust en zijn positief over de begeleiding op weg naar
zelfstandigheid. “Een stuk begeleiding achter de hand is goed”, zegt een bewoner over het verblijf.
Geïnterviewden uit de andere opvanglocaties (Leger des Heils jongerenopvang, 24uurs-
begeleiding gezinnen / 24uurs-begeleiding alleenstaanden) benadrukken het verschil tussen de
huidige opvang en de laatste maanden op de vorige woonplek. Die was voor velen onrustiger, er
                                                  36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>was weinig stabiliteit, geen houvast, veel onzekerheid en spanning. Het meest geuite
aandachtspunt van deze bewoners is de uniforme aanpak: de opvang heeft trajecten met
vastomlijnde paden, duur en inhoud en dat past niet iedereen. Het groepsgebeuren wordt door
meer dan de helft onprettig of vervelend ervaren. Men vindt dat een groep mensen met problemen
en spanning, elk in hun eigen proces, bij elkaar in één gebouw, de individuele groei negatief
beïnvloedt en het proces vertraagt. Een bewoner licht toe: “Er zijn spanningen, ruzietjes. Je bent
in zo’n groepje de hele tijd bezig om voor jezelf op te komen terwijl je bezig wilt zijn met je eigen
leven weer goed oppakken”. Een ander zegt hierover: "Veel anderen willen net als ik snel weer
een huis. Maar ik ben hier geconfronteerd met mensen die geen leven hebben en hadden.
Verslaafd zijn ze, psychisch in de war ook. Dat is een groot contrast met mijn leven, dat was op
orde totdat ex-man werkeloos en agressief werd. Ik pas hier niet, in deze opvang. De hulp en
begeleiding is gericht op structuur bieden, je van je verslaving afhelpen, maar ik heb vooral een
woning nodig”. Kritiek is er -van met name jongeren en gezinnen- op het drugsbeleid. “Mocht je
nog niet gebruiken, dan krijg je hier binnen een oefening in zelfdiscipline: om je heen wordt
geblowd, gedronken, een witje gedaan”, vertelt een jongere.
Op twee personen na (cliënten in de nachtopvang) geeft bijna iedereen aan dat de opvang
kortdurende rust heeft geboden maar dat men zo snel mogelijk de plek weer wil verlaten (De
Reling jongeren met kamertraining uitgezonderd). Een persoon zegt “Je moet hier wel positief
blijven, met zoveel negativiteit om je heen.., dronken mensen, gebruikers. Dit is geen plek om
vrienden te maken. Dit is geen plek voor een gezin met kinderen eigenlijk”.
Vooruitkijkend: Is er een verhuiswens bij de respondenten in de opvang en wat is de
volgende verhuisbeweging? En wat hebben zij nodig om een vervolgstap te maken?
Iedereen heeft een huisvestingsprobleem. En de twee respondenten uit de nachtopvang
daargelaten heeft iedereen een verhuiswens: “zo snel mogelijk hiervandaan” en “eerst de basis op
orde en snel door naar een huisje” geldt voor geïnterviewden in de vrouwenopvang, in de 24-uurs
gezinsbegeleiding, in de 24-uurs begeleiding voor alleenstaanden en in de jongerenopvang van
het Leger. De Reling jongeren verwachten dat ze doorstromen naar de buitenbegeleiding; dat is
kamertraining extern. In tegenstelling tot bij de BW-groep is de uitstroom vanuit de opvang
grotendeels gericht op zelfstandig wonen, in een gewoon huis, een flat of (externe)kamer(training)
in de wijk. De mensen in de opvang waarmee gesproken is, zoeken -op de nachtopvang na- een
zelfstandige woning, waar eventueel voldoende ruimte is voor kleine kinderen. Gouda heeft bij
een kleine meerderheid de voorkeur, maar ook eerdere woonplaatsen worden genoemd, wanneer
daar een woning vrij is (zoals Rotterdam, Waddinxveen, Lekkerkerk) –meestal omdat daar familie
woont. Twee personen vermelden dat de volgende woning eerst kortdurend een beschermde
woonvorm in de regio zal zijn.
De eerstvolgende stap die nodig is voor uitstroom uit opvang is een betaalbare woning (15x).
Vaak in één adem wordt daarbij opgemerkt dat de volgende punten tegelijkertijd net zo belangrijk
zijn: het leren van structuur aanbrengen rondom geldzaken, een werk of opleidingstraject (weer)
oppakken, het regelen van praktische zaken die komen kijken bij zelfstandig wonen (vrijwel
                                                   37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>iedereen). Een geïnterviewde zegt daarover: “Ik ben bezig te leren hoe zelfstandig te leven: m’n
stiefpa leerde me dat niet. Hier heb ik een begeleider die me het belang van orde leert, hoe je de
tent schoonhoudt, hoe om te gaan met centen, ik had bijvoorbeeld nooit een bankrekening. Ze
bedenken hier dingen die ik zelf nooit had bedacht”. Psychische problemen aanpakken of een
ggz-traject afronden (trauma’s, faalangst) (3x) en het verbeteren van de Nederlandse taal
(gerelateerd aan de weg en werk weten te vinden) (5x) worden ook genoemd als nodige stappen.
De respondenten uit de nachtopvang (recidivisten) hebben een ander verhaal. Zij vertellen: “Er is
geen eerste stap, er is geen volgende stap die bedacht is. Dit is het. Ik ben nooit bezig met
morgen. Je betrapt jezelf wel eens op de gedachte dat je ooit privacy zou willen. Maar dan komen
de vervolgspinsels in je hoofd. Dat zou betekenen dat je een eigen kamer hebt. Ik heb nooit
zelfstandig gewoond. Pure fantasie.” En een ander zegt “En een eigenhuiswens? Ja en nee. Het
is volstrekt irreëel, een huisje of een kamer. Het lukt me nu al niet om me maar aan één afspraak
te houden. Ik maak nooit schoon, ook mezelf niet. Ik eet soep hier en chips daar. Mijn hoofd
vergeet de jaartallen” en kritisch: “Hierbinnen zijn weinig prikkels. Dezelfde maten sinds de
winterperiode. Je moet leren zelfstandig worden zeggen ze, maar hier wordt alles voor je
geregeld, ook al ben je boven de dertig. Je hoeft je eigen was niet eens te doen, je eten staat af
en toe klaar, je wordt te veel geholpen om het zelf te leren, echt te leren. Op zaterdag is er
bijvoorbeeld chips en frisdrank, afwassen wordt door de meeste slapers gewoon geweigerd”.
Volgens bewoners in de opvang verhindert een tekort aan beschikbare woningen de uitstroom.
Geïnterviewden zijn daarover gefrustreerd en geïrriteerd. “Schrijf maar op, wat nodig is om weer
zelfstandig te kunnen wonen: wachtlijst oplossen voor woningen, betaalbare huurwoningen. Ik
staat ingeschreven zonder prio. Kijk, ik heb geen verslaving, geen schulden meer, ik heb nu een
baan, ik heb nooit psychische problemen gehad, geen crimineel verleden. Maar ja, de woning zijn
of leeftijdsgebonden, of buitenlanders krijgen voorrang, of mijn inkomen is te laag. Weet je op
welk nummer ik sta? Ik sta nummer 500 ofzo op die wachtlijst. Heel ernstig voelt dit". En ook: “Er
is nou toch een zorgdak aanvraag gedaan, dat duurt weer drie tot zes maanden, alles duurt lang
omdat het op een stapel komt ergens vermoed ik”. Enkele anderen hebben psychiatrische zorg
nodig maar ervaren dat de wachtlijst voor ggz-hulp zorgt dat niet kan worden doorgestroomd.
Is weer thuis wonen met een eigen huis midden in de wijk herkenbaar voor de mensen in
de opvang, zouden ze die stap willen maken, en waarom wel of niet, wat hebben zij nodig
om weer ergens te kunnen wonen, wat sluit aan bij hun behoeften?
Op een enkeling na wil men zo snel mogelijk weg uit de opvang en door naar een zelfstandige en
betaalbare woning. Uitstromen naar een woning wordt (meestal samen met de bewoner) geregeld
door de opvang. Procedures rondom een contingent regeling voor bijzondere doelgroepen en
voorrangsregels bij een reguliere woningbouwvereniging zijn onduidelijk. Met behulp van de
opvang wordt ingeschreven bij een woningbouwvereniging of zorgdak wordt geregeld (waarbij het
huurcontract voor een normale woning wordt gekoppeld aan een begeleidingsplan voor iemand
die uit een opvang is uitgestroomd).
                                                   38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Er is in dit verband kritiek op de gehanteerde volgorde van de uitstroomaspecten: volgens
sommigen is er geen sprake van maatwerk maar doorloopt iedereen eenzelfde traject, volgens
een systeemvolgorde, met weinig eigen inbreng. Deze aanpak strookt niet met het verzoek
zelfstandiger te worden. Een persoon zegt daarover: “Je bent hier niet voor niets maar zelf keuzes
maken kan ik wel. Laat iedereen in zijn eigen tempo stappen zetten en in zijn eigen volgorde. Het
is te veel eenzelfde stappenplan voor iedereen gelijk. Ik wilde direct nagaan of urgentie aanvragen
tot de opties behoorde, met mijn kleine kinderen. Maar dat is niet de volgorde hier werd me
gezegd. Er is dus blijkbaar een ‘volg-orde’. Je mag de stappen niet omdraaien als je dat beter
past. Papieren in orde maken roepen ze dan, maar die zijn nooit niet in orde geweest. Heb oog
voor de verschillen tussen de mensen hier”. En een andere bewoner zegt: “Een eigen dak boven
m’n hoofd zou me rust geven, maar dat gaat langzaam als je andere zaken eerst op orde moet
krijgen. Dat is het Nederlandse systeem: eerst alles op orde, bewijzen dat je volgens de norm kan
leven, en dan mag je een huis hebben. Niet andersom. Het Leger des Heils hanteert die
systeemvolgorde ook. Zelfs hierbinnen, eerst is er de nachtopvang, dan de 24uurs-begeleiding,
dan het Veerhuys. Iedereen wil een huis, maar toch is dat pas de bijna-laatste stap. Vreemd”.
Vrijwel iedereen wil de stap zetten naar zelfstandig wonen, maar snelle uitstroom wordt
verhinderd doordat er een woningtekort is, zo ervaren geïnterviewden op alle locaties van de
opvang. Naast een woningtekort worden ook ggz-wachtlijsten en langdurige
schuldsaneringstrajecten genoemd als belemmering voor snelle uitstroom. Het realiseren van een
doorstroomplek (niet altijd een zelfstandige woonruimte, ook een andere locatie binnen het Leger)
binnen het traject van zes maanden (bij opvang het Leger) lukt in veel gevallen wel. Wanneer dat
niet zo is heeft dat veelal de volgende oorzaken: psychische problematiek en het opstarten van
behandeling daarvoor (met bijbehorende ggz wachtlijsten) of financiële problematiek die
ingewikkeld is. Daarnaast kan, afhankelijk van leeftijd, de wachttijd voor een woning/kamer erg
lang zijn voor, met name voor jongeren of voor mensen ouder dan 35 jaar zonder kinderen of
medische/psychische klachten. Het vinden van een zelfstandige woonruimte voor vrouwen in de
vrouwenopvang gaat veelal langzaam, doordat het woningaanbod voor vrouwen met kinderen erg
beperkt is. Voor een andere groep geldt dat de doorstroom langzaam gaat omdat er meervoudige
problematiek speelt.
Op de vraag wat mensen in de opvang nog meer nodig hebben om weer in een huis midden in de
wijk te wonen, geeft een meerderheid aan dat een sociaal netwerk belangrijk is, als “meedenker”,
als steunpilaar, of omdat het praktisch is. “Ik ga werken maar heb ook kinderen die ergens terecht
moeten kunnen na schooltijd.” Een paar mensen hebben zo’n sociaal netwerk niet of vinden het te
klein en zouden graag ondersteuning hebben bij het opzetten ervan. De nabijheid van openbaar
vervoer (vrijwel niemand heeft een auto), onderwijs voor eventuele kinderen en winkels in de
buurt van de toekomstige woning zijn ook belangrijk. Slechts een enkeling noemt de noodzaak
van de fysieke nabijheid van een zorginstantie nabij de gewenste woning (in tegenstelling tot de
BW-respondenten).
                                                   39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Wel merkt ruim de helft op in de nieuwe woning behoefte te hebben aan woonbegeleiding of
bijstand (vooral bij financiën en voor het aanbrengen van structuur). Veel respondenten zitten in
een schuldsaneringstraject of hebben een bewindvoerder. Zij zeggen professionele hulp (aan
huis) nodig te hebben wanneer ze weer zelfstandig een huishouden gaan runnen. Alles
overzichtelijk hebben én houden (post, papieren, afspraken, werk, inkomen) wordt meermaals
genoemd: “ik moest eerst het leven op volgorde krijgen en dat dan ook zo weten te houden, dus
denk aan stage, werk, geld, een woninkie. Ik heb m’n administratie nu clean, ik probeer sterk te
zijn en dat zo te houden”. Langdurige ambulante begeleiding zien maar een paar mensen zitten,
wellicht het eerste jaar wanneer men net verhuisd is, zegt de helft. Anderen menen dat een
laagdrempelige inloop in de buurt (rondom hulp bij post, administratie, financiën) al voldoende
begeleiding biedt om nogmaals woninguitzetting te voorkomen.
Een kwart van de respondenten zegt hulp nodig te hebben bij het voortzetten van een ingezet
psychische traject: “Ik ben in de ggz bezig. Dat moet ik wel kunnen volhouden. Het gaat om
dingen waardoor ik eerder hier in dit shithol terecht ben gekomen en mijn huis ben kwijtgeraakt,
zoals werken aan m’n verleden, met trauma’s en het drinken daardoor”.
Geïnterviewden onderstrepen de volgende onderdelen die belangrijk zijn bij het verhuizen naar
weer een zelfstandige woning: een passende betaalbare woning, maatwerk, woonbegeleiding,
aandacht voor een sociaal netwerk, en aandacht voor preventieve maatregelen (zoals
laagdrempelige hulp bij financiën en vragen over “hoe het systeem werkt, wat de post betekent,
en ook weten wanneer je daar terecht kan”) .
We gaan hier in hoofdstuk 7 verder op in.
                                                  40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>7 Slothoofdstuk
E en in clu s iev e s am e nlev ing i s z o i ng er i c ht d at ie de r e en ov e ra l aa n me e k an
doen . Zo mi n m og el ij k me ns en w onen in a pa rte of in tr am ur a le
v oorz i en ing en . De t ra nsf o rm at ie n aa r l ang er of w ee r thu is w onen, m et
int ens i ev e z or g a an h uis , m et amb ul ant e w oon b eg el eid ing , ind i v idue e l
ma atw er k e n lok a le o plo ss ing en i s ing ez et m et d at do el v oo r o g en . D e
com mi s si e D ann enb e rg b ra cht in op dr a cht v an d e VN G in 2 01 5 ee n adv i e s
uit ov e r d e t o ek om st v an h et b es ch e rmd w onen . D e ke rn d a arv a n lu idt:
‘B es ch e rmd w onen i s ni et m ee r e en g ebou w dat in de g rot e st a d s ta at, m a a r
ee n h ui s in e lk e w i jk , w aa r w e te r pl e kk e z ijn v oo rd at h et m isg a at. ’ In
G oud a w e rd di e bew e ging v an b es ch e rmd w onen n a ar m e er z elf sta ndi g
w onen in de w ij k i n 2 01 6 m et h et p roj e ct G ew oon T hui s ing ez et.
con cl us ie
Met Gewoon Thuis zijn de juiste stappen gezet richting zelfstandig wonen in de wijk, met zorg en
begeleiding aan huis. Gewoon Thuis is zich aan het ontwikkelen. Niet alles is tot in detail
uitgewerkt en dichtgetimmerd: bewoners zijn vanaf de start betrokken en van hun gewoon thuis
praktijk wordt geleerd.
Het zelfstandiger wonen bevalt de GT-groep beter dan het beschermd wonen. Mits langdurige
begeleiding met flexibele intensiviteit is verzekerd, wil niemand van de mensen die nu GT
ontvangt en waarmee gesproken is in dit onderzoek terug naar de beschermde woonvorm.
De groep die nu beschermd woont heeft op deze beweging een uiteenlopendere visie: sommigen
van hen zouden graag een woonplek in de wijk willen en hebben stappen gezet in de richting van
meer zelfstandig wonen met geplande en ongeplande begeleiding aan huis; zij voelen zich
ondersteund in dit proces. Anderen uit de BW-groep zien meer zelfstandig wonen nu nog niet
zitten maar over enkele jaren wel, mits met continue mogelijkheden van bescherming thuis. Voor
een andere groep is de beschermde woonvorm het meest haalbare wat autonoom wonen betreft.
De mensen in de opvang die begeleiding ontvangen, ervaren hun verblijf in de opvang als tijdelijk.
Bijna iedereen wil zo snel mogelijk een zelfstandige woning met daarbij gedurende de eerste
periode ambulante woonbegeleiding.
Niet alles verloopt vlekkeloos in de extramuralisatie van beschermd wonen (en de opvang).
We lichten er één belangrijk aandachtspunt uit: de samenwerking tussen instanties.
Bij zelfstandig wonen in de wijk zijn wonen, zorg, begeleiding en behandeling met elkaar
verweven en minder dan in de intramurale context van elkaar te onderscheiden. De commissie
Dannenberg spreekt van ‘verbindend wonen’. De transformatie van intra- naar extramuraal vereist
een andere manier van samenwerken met collega-zorgaanbieders. Men zit niet meer in een
ommuurde instantie maar is met andere expertise in de wijk, rondom een cliënt, aan het werk. Dat
vraagt om een integrale benadering van zorg. Een vereiste hiervoor is het ‘kennen en kunnen’:
                                                    41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>ken elkaar, ook de collega’s die vanuit een andere organisatie bij een bewoner aan huis komen,
en deel kennis, informatie en ervaringen met elkaar, over organisaties heen. Wees op de hoogte
van de expertise van collega’s in een ambulant team. Samenwerking tussen de betrokken partijen
is onmisbaar, deze dient compleet en duurzaam te zijn.
Het kennen en kunnen is belangrijk om vragen van burgers goed aan te laten sluiten bij het
(ontwikkelen van het) totaalaanbod van de instanties die zorg, begeleiding en behandeling aan
huis brengen. Tezamen moet de hulp van de samenwerkers dekkend, volledig zijn. Concreet
betekent dit: het samen vormgeven van één gezamenlijk behandel-, begeleidings- en
ondersteuningsplan, waarin expertise van alle partijen rondom een cliënt gebundeld is. De cliënt
staat immers in het midden, hij voert de regie (of zijn belangenbehartiger).
Ook bij een crisisopname is deze samenwerking van belang en moeten de partijen elkaars
bondgenoten zijn. Dit vraagt om domeinoverstijgende samenwerking. Juist bij een naderende
terugval of crisis- moet verbinding zijn met het beschermde domein. Dat vraagt om samenwerken
rondom alternatieven zoals het BOR, een logeerbed bij de BW, en het ’s nachts kunnen oproepen
van (ggz)verpleegkundigen of thuiszorg. Dat betekent ook dat rondom een kwetsbare bewoner
ambulante werkers, het wijkteam, het FACT-team, het Sociaal Team, het team veilig thuis, en het
Gewoon Thuis team heel dicht bij elkaar moeten zitten om zorg op elkaar aan te laten sluiten.
aa nb ev el ing en
Wat is nodig voor de Gewoon Thuis groep om zelfstandig te kunnen blijven wonen?
GT-bewoners zijn over het algemeen blij met de kans die ze hebben gekregen om zelfstandig te
gaan wonen, over de woonruimte waar ze nu verblijven en over de hulp die hen geboden is
richting zelfstandig wonen. De Gewoon Thuis groep is divers: zoveel verschillende mensen,
evenzoveel verschillende verhalen. Het is niet hét Gewoon Thuis traject, maar er zijn ruim veertig
Gewoon Thuis trajecten. Gewoon Thuis wordt als maatwerk ervaren.
Er zijn ook aandachtspunten:
-   Samenwerking en informatie-uitwisseling tussen GT-aanbieders kan beter. Ken elkaar, ken
    collega’s in een ambulante samenwerking, ook die bij andere organisaties. Niet alleen het
    management ontmoet elkaar, ook uitvoerende functies kennen elkaar en elkaars kwaliteiten.
    Zo weet je waar welke expertise zit en kun je elkaar back-up geven. Daarmee samenhangend:
    ken het up to date dossier, dat voorkomt hiaten of het meerdere keren opnieuw uitleggen van
    wat er nodig is.
- ggz-deelname wordt erg gemist. De voornaamste reden voor GT-wonen is psychiatrische
    problematiek. Deelname van de ggz is daarom essentieel. De keten van wonen, zorg,
    begeleiding én behandeling dient sluitend te zijn. Dat betekent dat begeleiding (door Kwintes,
    Leger des Heils, Eleos en De Reling), zorg (door thuiszorg Vierstroom) en behandeling (door
    de ggz) zonder hiaten in elkaar moeten grijpen. De ambulantisering van de ggz en van GT zijn
    nog onvoldoende met elkaar verweven. Ook is onduidelijk wat de rol van het sociaal team is.
    Zorg dat het GT-team volledig is en zet concrete acties uit om de ggz te betrekken.
                                                  42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>-    De praktijk van ongeplande zorg is nog onvoldoende. Geïnterviewde cliënten zouden graag de
     zekerheid willen hebben van face to face contact, ook buiten kantoortijden. Er is dan behoefte
     aan één GT-team (waar ook de ggz bij aansluit); er moet 24/7 zorg mogelijk zijn. Voor
     geplande zorg variëren indicaties van drie tot elf uur (los van de dagbesteding) en die zorg
     wordt ook geboden. De ongeplande begeleiding wordt nu nog vooral verzorgd door
     medewerkers van de beschermde woonvorm, waarvan ook verwacht wordt dat zij in de BW
     aanwezig zijn. Er zijn twijfels of er voldoende capaciteit beschikbaar is voor ongeplande zorg.
     Over het algemeen zou de contactfrequentie hoger moeten zijn ten behoeve van
     vroegsignalering. Beeldbellen met een hulpverlener zou nog kunnen worden uitgebreid.
     Alternatieven voor face to face contact buiten kantooruren kunnen gezocht worden bij
     organisaties die al in de wijk zijn met hun ambulante team, zoals Sociaal Team of
     verpleegkundigen van de thuiszorg. Er is behoefte aan flexibele inzet bij terugval of crisis, met
     live contact en een veilige plek elders. Het BOR wordt gemist en een logeerbed bij de BW
     wordt geopperd.
-    Daginvulling wordt naar redelijke tevredenheid ingevuld. Het blijft moeilijk om een eigen sociaal
     netwerk op te bouwen. Daar is binnen GT minder aandacht voor. Besteed meer aandacht aan
     wat passende daginvulling is. Ook daginvulling is maatwerk en de huidige invulling wordt als
     aanbodgericht ervaren en sluit niet aan bij ieders behoefte of bij ieders persoon. Bovendien
     lost het ervaren eenzaamheid niet op, omdat het een ander soort contact is dan in de
     woongroep (wat meer als een gezinssituatie ervaren werd). Dagbesteding elders geeft
     structuur, maar leidt niet tot aansluiting met de wijk. Breng al in de BW het actieve en passieve
     netwerk in kaart, en bespreek samen de realistische inzetmogelijkheid van dat netwerk.
     Wanneer bewoners vanuit een lange periode in een beschermde woonomgeving zelfstandig in
     de wijk gaan wonen, is aansluiting bij lokale projecten belangrijk om te aarden in de buurt.
     Daar is ondersteuning bij nodig. Wissel daartoe ervaringen uit met medebewoners die al
     eerder zelfstandig gingen wonen.
-    Maatwerk blijft belangrijk. Gewoon Thuis is goed gestart zonder blauwdruk en met individueel
     maatwerk. De groep mensen die in voorzieningen woont, is onderling erg verschillend, diverser
     dan een twee-, drie- of vierdeling. Houd oog voor die verschillen, blijf individueel maatwerk
     leveren, ook wanneer het project omvangrijker wordt qua cliënten en zich uitbreidt naar
     omliggende gemeenten en naar de opvang.
Wat is nodig voor de groep die nu beschermd woont om de stap naar meer zelfstandig
wonen te kunnen maken?
De BW-groep is divers in uitstroompotentie. Een meerderheid van deze groep heeft nooit eerder
zelfstandig gewoond en woont al een lange tijd beschermd. In de reacties van de gesproken
bewoners is hospitalisatie duidelijk merkbaar. Voor zover mensen zelfstandig hebben gewoond,
refereert men vooral aan de negatieve ervaringen daarvan. Zelfstandig wonen staat voor ‘alleen
zijn’, en alleen wonen wordt als achteruitgaan ervaren. Een kwart van de geïnterviewden ziet
kansen in zelfstandig wonen, op voorwaarde dat er voortgaande aandacht voor ggz-problematiek
blijft en dat de terugvalopties binnen de ggz goed geregeld zijn. Een derde van de ondervraagde
                                                     43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>personen wijst de beweging van Gewoon Thuis resoluut af, wordt hier zenuwachtig van, voelt zich
niet gehoord, en heeft er ook stress van. Gemeenten hebben volgens hen een onrealistisch beeld
van het uitstroompotentieel en hebben te weinig oog voor de ernst en de structurele aard van
psychische gezondheid van sommige mensen. De helft van de geïnterviewden is bezig met een
traject naar zelfstandiger wonen of denkt daar klaar voor te zijn binnen een periode van 2-3 jaar.
Over het algemeen zijn er veel positieve ervaringen van mensen die in een GT-traject zitten: zij
zijn blij met de ruimte om het eigen tempo hierin te bepalen en hun betrokkenheid tijdens het hele
traject.
Er zijn ook aandachtspunten:
 Er is grote behoefte aan zekerheid.
    -   In de beschermde woonvorm is continue zicht op deze bewoners en dat voelt veilig. Men
        wil graag de zekerheid dat terugval of een naderende crisis ook tijdig gezien wordt (en door
        wie) in de volgende woning.
    -   De garantie van ongeplande zorg en de bereikbaarheid buiten kantooruren of tijdens het
        “zorg-spitsuur”. Men wil weten of dit geregeld is.
    -   Zekerheid of terugvalopties binnen de ggz of terug naar de BW goed geregeld zijn. Men wil
        weten hoe dit geregeld is en hoe anderen dit al ervaren.
    -   Hulp bij de organisatie van praktische zaken. De hoofdmoot van de bewoners heeft nooit
        eerder zelf een huishouden georganiseerd. Men is onzeker over de praktische zaken van
        het zelfstandig wonen. Er is begeleiding nodig bij het vinden van een woning, bij het
        overzichtelijk hebben van geldzaken, en bij het aanvragen van woongerelateerde zaken via
        (online)(aanvraag)formulieren. Sommige bewoners hebben overzichtelijke woonmappen,
        anderen hebben dagkaarten met een wekelijks terugkerende structuur daarin opgetekend.
        De verwachting is dat begeleiding bij financiële administratie en woonstructuur niet alleen in
        de aanloop naar het zelfstandiger wonen, maar vermoedelijk voor langere tijd / altijd nodig
        zal blijven.
   Het sociaal netwerk dient nog eerder betrokken te worden in het proces naar zelfstandiger
      wonen. Deze groep ziet in de huidige beschermde woonsituatie dagelijks mensen. Men
      realiseert zich dat dat vooral professionals zijn en dat het eigen netwerk vaak klein is.
   Het groepsproces wordt als onrustig ervaren (zeker op locaties Veerhuys en Jan Kottenerf).
      Dat staat de eigen ontwikkeling in de weg. Mensen hebben last van actief drugsgebruik op
      sommige locaties. Ook de omvang van het pand (locatie Veerhuys) wordt bekritiseerd.
   Koppel GT maatjesbehoefte aan BW ervaringsverhalenbehoefte. Bewoners horen
      (geruchten) van al uitgestroomde bewoners over de praktijk van gewoon thuis, met name
      over de ongeplande hulp. Men vraagt zich af wat ervaringen zijn van de groep mensen die
      met gewoon thuis zelfstandiger is gaan wonen. Het is belangrijk om onzekerheden weg te
      nemen. Dit kan door samen met bewoners en uitgestroomde bewoners hierover te praten.
      Sommige GT-bewoners zoeken maatjes, sommige BW-mensen zoeken ervaringen. Koppel
                                                   44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>      dat. Nu wordt er nog onvoldoende gebruik gemaakt van het feit dat er mensen zijn die
      ervaring hebben met GT-wonen.
In het onderzoek zijn juist mensen geselecteerd die volgens instanties doorstroompotentie
hebben. In de opvang wil ook iedereen zo snel als mogelijk een zelfstandige woning. Maar in de
BW-groep zit een groep die resoluut ‘nee’ zegt tegen het zelfstandig wonen. De groep BW-
respondenten zijn mensen die wel zouden kunnen door- en uitstromen naar een zelfstandige(re)
woning. Dat die bewoners dat zelf niet vinden en het gevoel hebben alsof hen dit overkomt, zegt
mogelijk iets over hoe zij in die stap naar zelfstandigheid worden bijgestaan en hoeveel tijd en
persoonlijke ontwikkeling men nodig heeft om zo’n beweging te omarmen.
Het verschil tussen GT en BW mensen in het doorgemaakte proces is over het algemeen goed
zichtbaar. Waar BW-bewoners de beweging naar meer zelfstandig wonen verwoorden als iets dat
hen overkomt, wordt het proces door GT-bewoners over het algemeen omarmd. Zij hebben de
beweging naar een gewoon thuis helemaal doorgemaakt. Daar hebben ze tijd en ruimte voor
gekregen: dit proces is niet in een half jaar door te maken. GT-bewoners zijn beter in staat om op
hun rol als individu, en niet alleen in hun persoonlijke ggz-problematiek, te kunnen reflecteren en
aan te geven wat ze nodig hebben. Dat is een opvallend verschil tussen BW en GT.
Wat is nodig voor de groep die nu in de opvang woont om weer in zelfstandig in de wijk te
kunnen wonen?
De groep in de opvang is zeer divers. Een gemeenschappelijk kenmerk is hun urgente
woonprobleem; allen geven aan dat een eigen woning hun voornaamste behoefte is. Dit is een
duidelijk contrast met de wensen van de BW bewoners. Ten opzichte van GT en BW zijn veel
respondenten niet in Nederland geboren. Personen in de opvang zijn veelvuldig verhuisd en
komen bijna zonder uitzondering uit gebroken gezinnen / jeugdhulp. Anders dan BW heeft vrijwel
iedereen ook zelfstandig gewoond (op jongeren na). Er is vaak schuldenproblematiek. Iedereen
met ervaring met kinderbescherming / pleegzorg noemt dat dit een negatieve invloed heeft gehad
op hun levensloop. Mensen hebben doorgaans een duidelijk beeld van wat ze nodig hebben om
de opvang (het liefst zo snel mogelijk) te kunnen verlaten. Dit gaat niet alleen over een woning.
We noemen de volgende aandachtspunten:
 In de opvang komen er problemen bij en daarom dient instroompreventie de focus te zijn van
    beleid. Instroom in de opvang betekent niet alleen dat men geen eigen woning meer heeft. Ook
    de kans op het in aanraking komen met drugs wordt groter (geïnterviewden noemen
    drugsgebruik een probleem in de opvang). Daarbij komt dat men wil focussen op het oplossen
    van eigen issues maar dat de groepsdynamiek negatief bijdraagt aan het zich primair kunnen
    richten op de eigen ontwikkelingen.
 Huisuitzetting dient zoveel mogelijk voorkomen te worden. Ingezet dient te worden op
    preventieve maatregelen:
                                                   45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre> -     Grotendeels spelen problemen zich weliswaar af in de privésfeer, maar een huisarts, politie,
       een woningbouwcoöperatie of een leerkracht kunnen meekrijgen wat er zich binnen een
       woning of in een gezin afspeelt. Ketensignalering is daarom belangrijk. Hierdoor kunnen
       bijtijds (samenhangende) problemen opgemerkt worden.
   -   Huisuitzetting heeft vaak te maken met schuldenproblematiek. Om te voorkomen dat het tot
       uitzetting komt, is laagdrempelige administratieve en financiële hulp nodig. Organiseer deze
       niet aan huis maar in de buurt (een wijkhuis met inloopuur) waar administratie, post,
       belasting, zorgtoeslag of een financiële regeling kan worden besproken. Sociaal team
       Gouda heeft bijvoorbeeld de papierwinkel en de taallunch. De gemeente Gouda heeft de
       schuldhulpverlening. Zoetermeer heeft de Formulierenbrigade.
   -   Huisuitzetting heeft soms te maken met psychosociale problemen of psychiatrische
       problematiek. Men is veelal onbekend met laagdrempelige zorgfuncties, zoals de poh-ggz
       die praktijk heeft in de huisartsenpost.
 Zo snel mogelijk naar een zelfstandige woning. Vanuit de opvang is de uitstroom meer dan
   vanuit beschermd wonen gericht op zelfstandige woningen. Nagenoeg iedereen wil dat en zo
   snel mogelijk. Wanneer mensen instromen in de opvang, ben je eigenlijk al te laat. Deze groep
   heeft grotendeels ervaring met zelfstandig wonen, heeft daar doorgaans geen angst voor, en
   wil zo snel mogelijk een zelfstandige woning. Het feit dat mensen aangeven dat er problemen
   bijkomen bij een verblijf in de opvang (negatieve groepsdynamiek, drugscontact,
   woningwachtlijsten) helpt niet aan het oplossen van het woonprobleem.
 Een passend huis -met woonbegeleiding. De opvang heeft een gemêleerde groep bewoners
   met uiteenlopende woonwensen. Een passende huizenvoorraad betekent een brede variatie
   aan beschikbare en betaalbare woningen. Wenselijk of noodzakelijk bij het zelfstandig wonen
   is (langdurige) woonbegeleiding: dat is geplande hulp die vooral nodig is bij financiën en bij
   ordening van het wonen. Een zorginstantie nabij is niet per se nodig. Ook hulp bij het
   voortzetten van een ingeslagen psychisch hulptraject wordt gevraagd. Opmerkelijk is het
   verschil in BW-bewoners en Opvang-respondenten: mensen in de opvang wensen een
   zelfstandige woning zonder hulpverlenerssituatie aan huis. Dat is niet altijd realistisch. Zij
   overschatten zichzelf mogelijk omdat ze ook ervaring hebben in zelfstandig wonen. BW-
   bewoners die in een GT-traject zitten wensen juist de garantie van de nabijheid van
   hulpverleners. Zij zijn langer afhankelijk van hulpverleners en mogelijk onderschatten zij
   zichzelf.
 Midden-Holland heeft rondom woonruimteverdeling een contingent regeling voor bijzondere
   doelgroepen (t.b.v. uitstroom uit opvang, BW en tijdelijk verblijf). Daar wordt gewerkt met een
   vast format en procedure die voor iedereen hetzelfde is. Daarnaast is er het reguliere circuit
   (reageren op woningen via woningnet) waar wel ‘spelregels’ zijn, waardoor de ene groep
   sneller aan een huis komt dan de andere. Bij de woningbouwcoöperatie waar men schulden
   opbouwde, kan men niet opnieuw een woning huren. De mensen in de opvang ervaren
   belemmeringen bij een vlotte uitstroom en wijten dit deels aan de regelgeving. Er is
   onduidelijkheid over de feiten hierover en dat zorgt voor veel frustratie.
                                                  46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre> Kritiek op massale woonvorm en op groepsdynamiek (op locatie Kompas). Het groepsproces
    wordt als onrustig ervaren. Het geconfronteerd worden met problemen van anderen staat de
    eigen ontwikkeling in de weg. Mensen hebben last van actief drugsgebruik -en aanbod.
    Vrouwen met kinderen (jonge kinderen in één pand met dakloze mannen) en jongeren
    (groepsdruk, verleiding van softdrugs) zijn degenen die dit rapporteren. De massale woonvorm
    en bijgevolg het groepsgebeuren vraagt om een andere inrichting van de woonvorm.
 Er is te weinig ruimte voor maatwerk. Mensen hebben behoefte aan snelle uitstroom naar een
    zelfstandige woning. De mogelijkheid om van het ene naar het andere programma-onderdeel
    door te kunnen stromen binnen één en dezelfde organisatie maakt dat verhuizen naar een
    zelfstandige woning langer duurt. Dat vraagt om meer maatwerk in plaats van een uniforme
    aanpak met trajecten met vastomlijnde paden, duur en inhoud. Mensen in de opvang willen
    perspectief op een zelfstandige woning en geven aan wat ze daarbij nodig hebben en waarin
    ze begeleid willen worden. Wanneer de essentie is zo snel mogelijk een zelfstandige woning,
    dan dienen ze daarin ook begeleid te worden. Nu ervaren sommigen dat ze begeleid worden in
    het doorlopen van het ene programma-onderdeel naar het andere programma-onderdeel, of
    volgens een bepaalde interne volg-orde. Dat is én geen maatwerk en én niet behulpzaam aan
    mensen zo snel mogelijk weer deel laten nemen aan de gewone maatschappij.
Er zijn geen verschillen gevonden tussen jongvolwassenen en volwassenen in wat zij nodig
hebben om zelfstandig te gaan wonen. Hun behoeften zijn dezelfde. Jongvolwassenen zijn
weliswaar jong in levenservaring (en missen ouderlijke basis en praktische handvatten) maar zijn
niet jong in hun hulpverleningservaring (hospitalisatie is merkbaar, hulpverlenerstaal wordt
gebruikt). Om te voorkomen dat zij blijvend zijn aangewezen op voorzieningen en de
afhankelijkheid die dat met zich meebrengt, is het belangrijk om jongeren niet nog meer
voorzieningenervaringen mee te geven, maar een gewone woning (met begeleiding aan huis) te
regelen.
v ooru itbl i k
Gouda heeft vanaf de aanvang van de transformatie de bewoners van beschermde woonvormen
een stem gegeven en hen mee laten praten in project Gewoon Thuis. Hun feedback maakt
tussentijdse bijsturing mogelijk. In 2016 werd een peiling onder bewoners uitgezet door bureau
EEVAA en recent werd door RIGO een huisvestingsonderzoek verricht. Knelpunten en mogelijke
oplossingen kunnen worden gevonden door dergelijke informatiebronnen te koppelen. Daarnaast
moet deze kennis actueel blijven. Door voeling te houden met bewoners kan bijtijds worden
bijgestuurd. Dat is de meerwaarde van het betrekken van de stem van bewoners. Het gaat om
hen.
Voeling houden met wat bij bewoners speelt, kan door het longitudinaal volgen van een groep
bewoners voor bijvoorbeeld drie jaar. Na een nulmeting worden vijf bewoners die elk in een
andere fase zitten in de beweging gevolgd (bijvoorbeeld van opvang naar een zelfstandige
woning, of van BW naar GT naar een GGZ opname, of terug naar een BW enz. enz.). Voor het
                                                  47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>eerste jaar worden bezoek- en interviewdata vastgelegd waarop deze bewoners door de tijd heen
meerdere malen worden geïnterviewd, ofwel ‘bewegings’-afdrukken worden gemaakt (in plaats
van één snapshot zoals bij een regulier interview). Vaste topics worden uitgevraagd op wat werkt,
wat nodig is, wat de voortgang bevordert en belemmert, op tijdstip 1, op tijdstip 2, op tijdstip 3,
enz. (niet alleen na beëindiging van een traject zoals bij een outcome monitor wordt gedaan). Op
deze manier ontstaat een ervaringsverhaal door de tijd heen. De gevolgde groep personen wordt
niet steekproefsgewijs getrokken maar bewust geselecteerd op achtergrond en de fase waarin zij
zitten.
Een andere manier om structureel voeling te houden met bewoners in de beweging is
tweejaarlijks met bewoners verdiepend op één onderwerp door te praten in een groepsgesprek,
als een referendum, een raadpleging. De gemeente kiest een onderwerp waarop beslissingen en
input nodig zijn en laat dat door onderzoekers samen met Kernkracht voorleggen in het
groepsgesprek met daarbij als belangrijkste vraag ‘we staan nu op dit punt, hoe gaan we nu
verder?’. Dit wordt niet gekoppeld aan de cliëntenraden maar aan een telkens wisselende groep
van zes bewoners. Op basis van een aantal selectiecriteria kunnen bewoners deelnemen aan de
raadpleging.
Deze twee mogelijke trajecten voor vervolgonderzoek, waarin de stem van de bewoner de basis
blijft voor het vormgeven (en bijsturen) van het transformatieproces, zullen bijdragen aan het
succes daarvan.
                                                  48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>