<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>GOUDA STEVIGE STAD
   KADERPLAN BODEMDALING BINNENSTAD
              september 2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>WAT ZIJN DE GEVOLGEN VOOR U?
Leeswijzer voor bewoners
Voor u ligt het plan voor de aanpak van overlast door bodemdaling in de binnenstad.                      ondersteunen wanneer extra schade door de peilverlaging niet te voorkomen is. Meer
Wilt u snel zien wat de maatregelen zijn om overlast van grond- en regenwater te                         daarover kunt u lezen in paragraaf 3.1 bij “Nadeelcompensatieregeling?”. Belangrijk voor
bestrijden? Bekijk dan de afbeelding “Aanpak urgente wateroverlast binnenstad” aan                       u om te weten is dat het minstens vier jaar duurt voordat we beginnen met het stap voor
het begin van hoofdstuk 3.                                                                               stap verlagen van het peil.

Wat zijn de gevolgen van deze maatregelen voor u? Dat hangt sterk af van waar u                       V:	IK WOON IN DE BINNENSTAD MAAR IK HEB GEEN OVERLAST EN OOK GEEN HUIS
woont en bijvoorbeeld of uw huis op palen staat of juist niet. Om u op weg te helpen                      OP HOUTEN PALEN, WAT ZIJN DE GEVOLGEN VAN HET PLAN VOOR MIJ?
bij het lezen van dit plan, vindt u hieronder het antwoord op een aantal vragen over de               A	De peilverlaging die in het plan wordt voorgesteld, geldt maar voor een deel van de
gevolgen ervan. Staat uw vraag er niet bij, kijk dan op www.gouda.nl/stevigestad bij                     binnenstad. Aan het begin van hoofdstuk 3 staat een “afbeelding” waarop u kunt zien
de veel gestelde vragen.                                                                                 in welk gebied dit is. Als u buiten dit gebied woont heeft het plan geen gevolgen voor u. Als
                                                                                                         u binnen dit gebied woont en u heeft geen wateroverlast, dan kan het plan ervoor zorgen
V:	IK WOON IN DE BINNENSTAD EN IK HEB TE MAKEN MET VOCHTPROBLEMEN EN/                                   dat u ook in de toekomst geen overlast krijgt. In het algemeen wordt met het plan gewerkt
    OF WATER IN HUIS BIJ HARDE REGEN, WAT ZIJN DE GEVOLGEN VAN HET PLAN                                  aan het behoud van de historische binnenstad. Daar hebben alle Gouwenaars baat bij.
    VOOR MIJ?’
A:	Deze problemen worden vaak veroorzaakt doordat het (grond)water in de lage delen van              V:	IK WOON BUITEN DE BINNENSTAD, WAT ZIJN DE GEVOLGEN VAN HET PLAN
    de binnenstad te hoog staat. In het plan wordt voorgesteld om het peil daar stapsgewijs               VOOR MIJ?
    met 25 centimeter te verlagen. Aan het begin van hoofdstuk 3 staat een “afbeelding”               A:	Voor Gouwenaars buiten de binnenstad heeft het plan geen gevolgen, ook als u in het
    waarop u kunt zien waar precies het peil wordt verlaagd. Als u in dat gebied woont, dan               gebied van de stadsboezem (zie ”kaart”) woont. Bij het onderzoek naar wateroverlast
    is de kans groot dat de problemen die u heeft minder worden. Belangrijk voor u om te                  in de binnenstad is ook gekeken naar wateroverlast in het gebied van de stadsboezem
    weten is dat het realiseren van de peilverlaging niet eenvoudig is. Het duurt 5 tot 10 jaar           buiten de binnenstad. Conclusie is dat, op basis van wat we nu weten, het waterpeil daar
    voordat de peilverlaging volledig gerealiseerd is.                                                    tot 2050 niet hoeft te worden verlaagd.

V:	IK WOON IN DE BINNENSTAD EN MIJN HUIS STAAT OP EEN HOUTEN PAAL-
    FUNDERING, WAT ZIJN DE GEVOLGEN VAN HET PLAN VOOR MIJ?
A:	In een deel van de binnenstad wordt het waterpeil met 25 centimeter verlaagd. Aan het
    begin van hoofdstuk 3 staat een “afbeelding” waarop u kunt zien in welk gebied dit is.
    Als u buiten dat gebied woont, dan heeft het plan geen gevolgen voor u. Als uw woning
    binnen dat gebied staat, dan kan dat betekenen dat uw fundering eerder aan onder-
    houd of vervanging toe is. Uit juridisch advies blijkt dat u zelf verantwoordelijk bent
    voor de kosten daarvan. Gemeente en hoogheemraadschap verkennen wel of het toch
    mogelijk is een met nadeelcompensatie vergelijkbare regeling op te stellen om u te


                                                                                                  2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE


WAT ZIJN DE GEVOLGEN VOOR U?.................................................................... 2                                     5.       HOE ZIJN WE TOT DIT PLAN GEKOMEN?................................................ 23
                                                                                                                                       5.1.     VAN COALITIE STEVIGE STAD NAAR KBB..............................................................23
INHOUDSOPGAVE........................................................................................... 3                             5.2.     HOE ZIJN DE BELANGHEBBENDEN BETROKKEN?...............................................24

1.       INLEIDING............................................................................................ 5                       6.	WELKE ALTERNATIEVEN ZIJN AFGEVALLEN?.......................................... 27
1.1.     OPGAVEN BINNENSTAD..........................................................................................5                 6.1. WAAROM HOUDEN WE DE STAD NIET HOOG?......................................................27
1.2.     HET KBB ALS BASIS VOOR OPLOSSINGEN .............................................................5                             6.2  WAAROM GEEN PEILVERLAGING IN DE HELE STADSBOEZEM?............................28
1.3.     LEESWIJZER............................................................................................................5       6.3  WAAROM GEEN PEILVERLAGING ALLEEN IN DE BINNENSTAD?...........................29
                                                                                                                                       6.4  MAATREGELEN DIE GEEN ONDERDEEL ZIJN VAN DE OPLOSSING......................30
2.	NIETS DOEN LEIDT TOT ONACCEPTABELE OVERLAST................................ 7
2.1. DE BODEM BLIJFT DALEN ......................................................................................7                     7.	VERANTWOORDELIJKHEDEN EN BEKOSTIGING...................................... 31
2.2. WATEROVERLAST NEEMT TOE................................................................................9                          7.1. VERANTWOORDELIJKHEDEN VOLGENS DE JURIDISCHE KADERS......................31
2.3  GEBOUWEN EN OPENBARE RUIMTE LOPEN RISICO............................................10                                            7.2. KOSTENVERDELING..............................................................................................31
2.4. HET HUIDIGE BELEID VOORKOMT OVERLAST NIET.............................................11
                                                                                                                                       8.       REACTIE LEDEN COALITIE STEVIGE STAD .............................................. 33
3.	WAT DOEN WE AAN DE URGENTE WATEROVERLAST?............................... 13
3.1  WELKE MAATREGELEN NEMEN WE?.....................................................................13                                9.	DE OPBRENGST VAN DE ZIENSWIJZEN.................................................. 35
3.2  WAAROM IS DIT DE JUISTE AANPAK?...................................................................16                              9.1 HOE ZIJN DE BELANGHEBBENDEN GEÏNFORMEERD?.........................................35
3.3  LOSSEN WE HET PROBLEEM OP?.........................................................................16                             9.2 WAT STAAT ER IN DE ZIENSWIJZEN?....................................................................35
3.4  KUNNEN WE HET REALISEREN?............................................................................16                           9.3 WAT IS ER VERANDERD IN HET KBB?....................................................................35
3.5  ANDERE GEVOLGEN VOOR DE STAD.....................................................................16
3.6. KUNNEN WE SPIJT KRIJGEN VAN DE OPLOSSING?..............................................17                                         LITERATUURLIJST........................................................................................ 37

4.	ONDERZOEK NAAR AANVULLENDE MAATREGELEN................................. 19                                                        OVERZICHT BETROKKEN PERSONEN.............................................................. 39
4.1. ONDERZOEK NAAR GEVOLGEN TOENAME HOOGTEVERSCHILLEN.....................19
4.2  ONDERZOEK AANPAK RIOLERING PRIVÉTERREIN...............................................20                                          BIJLAGE: HET AFWEGINGSKADER INGEVULD................................................... 40
4.3. ONDERZOEK ONDERSTEUNING EIGENAAR-BEWONERS......................................21




                                                                                                                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Optrekkend vocht door een hoge grondwaterstand. Foto: bewoner binnenstad   Wateroverlast in huis na een flinke bui. Foto: bewoner binnenstad   Water op straat na een flinke bui. Foto: bewoner binnenstad




                                                                                                                    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1. INLEIDING

ACHTERGROND
De historische binnenstad van Gouda geniet nationale en internationale bekendheid. De                   De meest urgente overlast betreft de vocht- en wateroverlast in de lage delen van de binnen-
binnenstad is aantrekkelijk omdat hij belangrijk cultuurhistorisch erfgoed omvat en een                 stad. De focus van dit Kaderplan Bodemdaling Binnenstad (KBB) ligt daarom op het oplossen
grote diversiteit aan functies biedt. De mensen wonen er dan ook graag.                                 van dit probleem.

De binnenstad is gebouwd op een ondergrond van veen en klei en de bodem zakt al
eeuwen. Dat wordt veroorzaakt door het gewicht van de stad. De bodemdaling is daarom                    1.2.   HET KBB ALS BASIS VOOR OPLOSSINGEN
niet te stoppen. In het verleden werden de gevolgen van bodemdaling opgevangen met                      Op initiatief van de gemeente Gouda en het hoogheemraadschap van Rijnland vormden 8
ophogingen en met verlagingen van het waterpeil. Zo’n 50 jaar geleden is gestopt met het                partijen in 2014 de ‘Coalitie Stevige Stad’ en tekenden zij een intentieovereenkomst om de
verlagen van het waterpeil vanwege het risico op problemen met houten paalfunderingen.                  problemen aan te gaan pakken. Dat heeft geleid tot dit Kaderplan Bodemdaling Binnenstad
De kans op wateroverlast is daardoor ondertussen onacceptabel groot geworden en dat                     (KBB) met:
vraagt om een heroverweging van de omgang met bodemdaling.
                                                                                                        •	Maatregelen die de huidige wateroverlast binnen 10 jaar terugbrengen tot een
                                                                                                           ­aanvaardbaar niveau;
1.1. OPGAVEN BINNENSTAD                                                                                 •	Maatregelen die nieuwe wateroverlast tot minimaal 2050 voorkomen;
De mix van een historische binnenstad, bodemdaling, en een verouderde infrastructuur                    •	Een onderzoeksagenda voor andere aan bodemdaling gerelateerde overlast.
voor het (grond)waterbeheer vormt een fundamentele bedreiging voor de toekomst van de
binnenstad. Overlast en kosten als gevolg van bodemdaling zijn nu al merkbaar en zullen                 Het KBB dient als basis voor zowel het peilbesluit voor de stadsboezem van Gouda als voor
zonder ingrijpen verder toenemen.                                                                       het gemeentelijk rioleringsplan voor wat betreft de binnenstad.

De lage delen van de stad kennen nu al op veel plaatsen overlast van regen- en grondwater.
Het water in de gracht staat maar net onder de kademuur, het grondwaterpeil staat hoog en               1.3.   LEESWIJZER
ook het rioolstelsel is vol bij langdurige regen. Dit leidt tot wateroverlast in gebouwen, tuinen       In “hoofdstuk 2” leest u waarom niets doen geen optie meer is, in “hoofdstuk 3” welke op-
en op straten wat door klimaatverandering verder wordt versterkt. In gebouwen komen                     lossing we kiezen om de urgente wateroverlast te verminderen en in “hoofdstuk 4” wat nog
stank- en vochtproblemen voor die gezondheidsrisico’s met zich brengen.                                 verder onderzocht wordt. In de “hoofdstuk 5” en “hoofdstuk 6” leest u hoe dit plan tot stand
                                                                                                        is gekomen en welke alternatieven er, naast de oplossing in hoofdstuk 3, zijn onderzocht. In
De gebouwen en infrastructuur in de binnenstad lopen door bodemdaling extra risico’s.                   “hoofdstuk 7” wordt beschreven hoe de verantwoordelijkheden voor uitvoering en bekos-
Voor de gemeente wordt het steeds moeilijker om bij de inrichting van de openbare ruimte                tiging van de maatregelen verdeeld zijn. In “hoofdstuk 8” komen de coalitiepartijen aan het
rekening te houden met zowel de zakkende als de niet zakkende gebouwen. Bodemdaling                     woord over het KBB. In “hoofdstuk 9” leest u welke zienswijzen zijn ingediend en tot welke
leidt tot scheefzakking van gebouwen, en scheuren in muren. De snelheid waarmee gebouwen                aanpassingen deze hebben geleid. Elk hoofdstuk start met een korte samenvatting en bevat
zakken verschilt wanneer ze verschillende funderingen hebben.                                           afbeeldingen en aanvullende informatie in tekstkaders.


                                                                                                    5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Aanpak urgente
Overlast       wateroverlast binnenstad
         door bodemdaling                                                                                                                                                  GOUDA
                                                                                                                                          Bodem daalt
                                                                                                                                       door het gewicht
                                                                                                                                           van de stad.


                                                                                                De bodem daalt al meer dan 750 jaar:
  Onder de binnenstad zitten                                      St. Janskerk                                                                       Lossen we het
  verschillende soorten grondlagen:                                                                                                                  probleem op?
                                                                                                                                                               Veen

        Ophoging door            Veen:
        mensen                   daalt                                                                                                                                             Eerste
                                                                                                  0
                                                                                                                                                                                   ontginning
        Klei: daalt               Zand:
        langzaam                  daalt niet                                                      1




                                                                                                                                                           Parkeergarage
                                                                                                  2                                                                                Stads-
                                                                                                                                                                                   brand
                                                                                                  3
    25 cm peilverlaging                           Aanpak     Verplaatsen                                                                                    Grondwater-
                                                                                                                   Bouw
      (stap voor stap)                           riolering    van riool-                          4            peilscheiding                                  overlast  Bouw-
                                                             overstorten                                        en gemaal                                                          resten
                                                                                                      < 1300   1350   1395   1438   1600   1800   2008    NU >



Gevolgen:
 Wateroverlast                                                                     Andere problemen

                                                                                                                                                           Regenwater-
                                                                                                                                                             overlast




    GEREED
    2025 -
   Vocht in huis door             Bij regen te vaak water                        Hoogteverschillen               Hoogteverschillen                     Scheefzakken
   hoog grondwater                op straat en in huis.
                                                                                 Door verschillende              De stad daalt niet                    Panden zakken
                                                                                                                                                   Extra risico houten palen:
    2030                                                                         funderingen.                    overal even snel.
                                                                                                          Nadeelcompensatie-
                                                                                                           regeling schade
                                                                                                                                                       ongelijkmatig.
                                                                                                                                                         max. 30 gebouwen
                                                                                                        houten paalfunderingen



                      URGENT                                                                      EERST BETER IN BEELD
            Nu al veel overlast in lage delen.                                                         Hoe groot zijn deze problemen eigenlijk?
                Aanpak: zie hoofstuk 3                                       6                                      Zie hoofdstuk 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2.	NIETS DOEN LEIDT TOT ONACCEPTABELE                                                          DE BINNENSTAD EN DE STADSBOEZEM

    OVERLAST
                                                                                                          A12

SAMENVATTING
                                                                                                                                   Studiegebied
Sinds het ontstaan heeft de stad te maken met bodemdaling. De bodem onder de
­binnenstad blijft dalen door het gewicht van de stad. Door verschillen in de ondergrond
 ligt het maaiveld in de lage delen van de binnenstad inmiddels meer dan 2 meter
 lager dan in de hogere delen. Indien we het huidige beleid voor het beheer van water,
 riolering en de openbare ruimte in de binnenstad ongewijzigd voortzetten, neemt de
 overlast als gevolg van de doorgaande bodemdaling steeds verder toe.

De meest urgente overlast betreft de vocht- en wateroverlast, met name in de lage delen
van de binnenstad. De focus van dit Kaderplan Bodemdaling Binnenstad (KBB) ligt daarom
op het oplossen van deze wateroverlast. Zonder ingrijpen zal deze overlast verder toe-
nemen. Daarnaast leidt de bodemdaling tot een steeds complexere verhouding tussen
gebouwen en de openbare ruimte en soms ook tussen (delen van) gebouwen onderling.
De bodemdaling heeft ook direct of indirect effect op de bouwkundige staat van gebouwen
en vraagt van particulieren extra investeringen om schade te voorkomen. Hierdoor komen
ook de eventuele monumentale status en de waarde van de gebouwen onder druk te
staan. Gezien het aantal gebouwen dat hiermee te maken kan krijgen, kan dat effect
hebben op de vitaliteit van de binnenstad en het beschermde historische stadsgezicht.                    Stadsboezem

2.1.   DE BODEM BLIJFT DALEN                                                                    Het Kaderplan Bodemdaling Binnenstad (KBB) is gericht op de aanpak van overlast
De diepe ondergrond onder de binnenstad van Gouda bevat van nature veel slap materiaal:         door bodemdaling in de binnenstad. Het watersysteem van de binnenstad staat echter
klei, maar vooral veen. De bovenste meters bestaan uit materiaal dat daar door menselijk        in directe verbinding met andere delen van de stad. Dit geheel heet de s­ tadsboezem.
handelen terecht is gekomen. Denk aan ophooglagen en puin van vroegere bebouwing.               Omdat op basis van dit KBB een peilbesluit voor de gehele stadsboezem wordt vast-
Het gewicht van de stad veroorzaakt de bodemdaling. Dit is het langzaam in elkaar zakken        gesteld is de gehele stadsboezem, inclusief de bebouwing direct aan het water het
(compactie) van de slappe veen- en kleilagen. Alles wat daar zonder paalfundering bovenop       plangebied van het KBB. Omdat de riolering in het plangebied in verbinding staat
staat zakt mee.                                                                                 met de riolering in andere delen van Gouda, is voor het doorrekenen van de varianten
                                                                                                gekeken naar een nog groter gebied. Dit is het studiegebied van het KBB .
Omdat de bodemdaling wordt veroorzaakt door het gewicht van de stad is deze niet te
stoppen. De gemiddelde bodemdaling in de binnenstad is 3 mm per jaar (30 cm/eeuw),


                                                                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>OVERLAST DOOR GRONDWATER                                                                       OVERLAST DOOR REGEN
                                                                              ±            T



                                          De afbeeldingen laten zien hoe                                                                                             De afbeeldingen laten zien waar
                                                                                        EP
                                                                                   NC




                                                                                                                                                                                                                                                       Uitgangssituatie, huidig maaiveld, T=10
                                                                              CO                                                                                        Uitgangssituatie

                                                                                                                                                                        Uitgangspunten:
                                                                                                                                                                        - Huidig maaiveld

                                          diep het grondwater in een                                                                                                 water op straat komt te staan
                                                                                                                                                                        - Riolering opgeboeid




                                          natte periode staat in 2019 en                                                                                             bij een stevige regenbui als
                                          in 2050. De kaart van 2050 laat                                                                                            deze vandaag valt en als deze
                                          het gevolg zien van de bodem-                                                                                              in 2050 valt. De overlast in 2050
                                          daling die, afhankelijk van de                                                                                             is minder omdat dan alle oude
                                          locatie in de binnenstad, 2 tot 9                                                                                          riolering is vervangen. De nieuwe
                                          centimeter bedraagt in 31 jaar.                                                                                            riolering voert regenwater beter
                                                                                                                                                                     af. Het probleem wordt echter
                                                                                                                                                                     niet opgelost. De regenbui op de
                                                                                                                                                                     afbeelding komt gemiddeld eens
                                                                                                                                                                     in de 10 jaar voor.




                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Pad: C:\Users\907504\Box\BG2388 Modelinstrumentarium\BG2388 Gouda koppeling sted. en oppwater\BG2388 Technical Data\01 Infoworks\GIS\Bodemdaling.mxd
                                                                                                                                                                                                                                        Legenda
                                                                                                                                                                                                                                                     Water op straat
                                                                                                                                                                                                                                        Titel

                                                                                                                                                                                                                                        Water-op-straat in
                                                                                                                                                                                                                                        Uitgangssituatie, huidig maaiveld, T=10

                                                                                                                                                                                                                                        Project
                                                                                                                                                                                                                                        BG2388-103-100 Fase 6-7 Doorrekenen varianten


                                                                                                                                                                                                                                        Opdrachtgever
                                                                                                                                                                                                                                        Gemeente Gouda
                                                                                                                                                                                                                                        Waterschap Rijnland


                                                                                                                                                                                                                                        Datum                             Schaal

                                                                                                                                                                                                                                        06-12-2019                        1:1200

                                                                                                                                                                                                                                        Figuur

                                                                                                                                                                                                                                        Figure

                                                                                                                                                                                                                                        Gecontroleerd door                Getekend door

                                                                                                                                                                                                                                        Wouter Engel                      T.A. Huijzendveld




                                                                                               water op straat 2019 (korte hevige bui)
                                                                                                                                                                                           Esri Nederland, Community Map Contributors




                                                                              ±    NC
                                                                                        EP
                                                                                           T




                                                                                                                                                                                                                                                     Referentiesituatie, maaiveld 2050, T=10
                                                                              CO
                                                                                                                                                Referentiesituatie

                                                                                                                                                Uitgangspunten:
                                                                                                                                                - Maaiveld 2050
                                                                                                                                                - Riolering afgeboeid
                                                                                                                                                - Aanleg DIT riolering
                                                                                                                                                - 75% openbare ruimte in centrum afgekoppeld
                                                                                                                                                van gemengd stelsel
                                                                                                                                                - Geen peilverlaging, geen indexering
                                                                                                                                                - Geen compartimentering
                                                                                                                                                - Geen overstorten verplaatst




                                          Diepte grondwater onder het
                                          straatniveau (m)

                                                   > 0,8
                                                   0,4 - 0,8




                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Pad: C:\Users\907504\Box\BG2388 Modelinstrumentarium\BG2388 Gouda koppeling sted. en oppwater\BG2388 Technical Data\01 Infoworks\GIS\Bodemdaling.mxd
                                                   0,0 - 0,4
                                                                                                                                                                                                                                        Legenda
                                                                                                                                                                                                                                                     Water op straat
                                                                                                                                                                                                                                        Titel

                                                                                                                                                                                                                                        Water-op-straat in
                                                                                                                                                                                                                                        Referentiesituatie, maaiveld 2050, T=10




                                                                                                                                                                                                            water op straat
                                                                                                                                                                                                                                        Project
                                                                                                                                                                                                                                        BG2388-103-100 Fase 6-7 Doorrekenen varianten


                                                                                                                                                                                                                                        Opdrachtgever
                                                                                                                                                                                                                                        Gemeente Gouda
                                                                                                                                                                                                                                        Waterschap Rijnland


                                                                                                                                                                                                                                        Datum                             Schaal

                                                                                                                                                                                                                                        25-11-2019                        1:1200

                                                                                                                                                                                                                                        Figuur

                                                                                                                                                                                                                                        Figure

                                                                                                                                                                                                                                        Gecontroleerd door                Getekend door

                                                                                                                                                                                                                                        Wouter Engel                      T.A. Huijzendveld




grondwaterstand 2050 ‘als we niks doen’
                                                                                                                                                                                           Esri Nederland, Community Map Contributors




                                                                                               water op straat 2050 (korte hevige bui) alleen rioolvervanging


                                                                              8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>maar er zijn grote verschillen: van bijna 0 tot meer dan 5 mm per jaar (50 cm/eeuw). Er is           OPGEBOEID RIOOL
zelfs sprake van een seizoensinvloed: in de zomer daalt het sneller en in de winter veert de
bodem weer iets terug. Dit alles verschilt van plek tot plek, omdat de opbouw van de onder-
grond van de binnenstad ook grote verschillen kent. Grofweg zakken de lage delen van de
binnenstad het snelst. De maximale bodemdaling die lokaal nog te verwachten is in de bin-
nenstad wordt ingeschat op circa 1,20 m. Dit punt wordt pas over drie tot vier eeuwen bereikt.



2.2.   WATEROVERLAST NEEMT TOE
Het waterbeheer in de binnenstad van Gouda is complex. Het oppervlaktewater, grondwater
en rioolsysteem hangen sterk met elkaar samen. Een zware regenbui kan op dit moment
niet altijd meer snel genoeg worden afgevoerd door het grond- en oppervlaktewater en de
riolering. In de lage delen van de binnenstad is (grond)wateroverlast in gebouwen, tuinen en
op straten nu al een serieus probleem. Van sommige gebouwen ligt de vloer zelfs gelijk aan
de gemiddelde grondwaterstand. In veel gebouwen komen ook stank- en vochtproblemen
voor, die in de uiterste gevallen zelfs een gezondheidsrisico vormen. Door de voortgaande
bodemdaling zal de overlast toenemen. Daar komt bij dat als gevolg van de klimaatverande-
ring steeds zwaardere buien worden verwacht én dat deze buien steeds vaker voorkomen.
De vloeren van de laagst gelegen gebouwen komen in steeds grotere aantallen onder de
grondwaterstand te liggen. Dit leidt op termijn tot onbewoonbaarheid.
                                                                                                     opgeboeid riool Van Swietenstraat/ Van Beveringhlaan, foto: Wareco
Oppervlaktewater en grondwater
Het oppervlaktewaterpeil in de stadsboezem is sinds 1970 niet meer aangepast aan de                  In de binnenstad van Gouda, en ook voor een deel daarbuiten, ligt een zogenaamd
bodem­daling. De drooglegging, het hoogteverschil tussen het straatniveau en het opper-              opgeboeid riool. Dit type riool is, vanwege zijn omvang, uniek voor Nederland. Het
vlaktewaterpeil, is door de bodemdaling in de loop van de tijd steeds kleiner geworden. In           water wordt in de rioolbuizen vast­gehouden doordat op ca. 20 plekken in de buizen
de laagste delen van de binnenstad staat het oppervlaktewater nog maar een paar centimeter           muurtjes zijn gemetseld. Die muurtjes zorgen ervoor dat het water in de rioolbuizen
onder de kademuren. Het grondwaterpeil is navenant hoog en staat in de laagste delen van             net zo hoog staat als het water in de grachten. Al voor de Tweede Wereldoorlog is er-
de binnenstad dicht onder de vloeren. Door de voortgaande bodemdaling komt het grond-                voor gekozen om water in de riolering vast te gaan houden (op te boeien) als manier
en oppervlaktewaterpeil steeds dichter bij het niveau van de straten en vloeren. Dat leidt tot       om het grondwater op peil te houden. Daarmee is van de nood (het lekke riool), een
vochtoverlast in huis en daarmee soms tot een ongezond woonklimaat.                                  deugd gemaakt. Als manier om het grondwaterpeil te beheersen werkt het opge-
                                                                                                     boeide riool vrij goed. Maar het heeft wel beperkingen: voorafgaand aan een zware
Riolering                                                                                            regenbui wordt het riool leeg gemaakt om het regenwater van de bui te kunnen
Een groot gedeelte van de riolering in de binnenstad is oud en op veel plaatsen lek. Dit geldt       verwerken. Dan daalt de grondwaterstand tijdelijk ook.
voor het gemeentelijke rioolstelsel, maar waarschijnlijk ook voor de riolen op privéterrein.


                                                                                                 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Deze oude riolering is bovendien een gemengde riolering. Dat betekent dat afvalwater en               FUNDERINGEN IN DE BINNENSTAD
regenwater door hetzelfde buizenstelsel worden afgevoerd naar de afvalwaterzuivering,
terwijl regenwater eigenlijk niet gezuiverd hoeft te worden. Het riool is bij zware regen niet        In deze rapportage wordt
altijd groot genoeg en dan kan het vieze rioolwater overstorten naar het oppervlaktewater.            gesproken over gebouwen
Dat is slecht voor de waterkwaliteit.                                                                 die ‘op een paalfundering’
                                                                                                      staan en niet mee zakken
Bijzonder aan de riolering in de binnenstad is dat deze ook gebruikt wordt om het grond-              met de bodem in tegen-
waterpeil te beheren. Om te voorkómen dat het lekke riool werkt als een drainage en de                stelling tot gebouwen die
grondwaterstanden verlaagt, wordt het riool ‘opgeboeid’ (zie tekstkader op “pagina 9”).               ‘niet op een paalfundering’
                                                                                                                                       Fundering op staal met  Fundering op kleef    Fundering op stuit
In het gemeentelijk rioleringsplan staat dat in de periode tot 2070 de oude riolering in de           staan en die wel mee zak-        verbrede funderingsvoet met verticale slieten (paalfundering)
binnenstad wordt vervangen door nieuwe riolen. Er worden daarvoor 2 of 3 aparte buizen                ken met de bodem. Dit is
aangelegd. Eén voor afvalwater, één voor regenwater en waar nodig één voor grondwater­                een versimpeling van de typen funderingen die in werkelijkheid voorkomen:
beheer. Soms wordt gekozen voor één buis waarmee de afvoer van regenwater en de                         Op staal. Gebouwen die ‘op staal’ staan zijn gefundeerd op een verbrede meestal
                                                                                                      •	
regulering van grondwater worden gecombineerd. Een groot deel van het regenwater zal                    gemetselde voet van ca. 1 meter diep. Gebouwen met dit type fundering zakken mee
ook na de vervanging nog worden afgevoerd via de afvalwaterbuis, maar wel minder dan                    met de bodem. Dit is o.a. het geval bij oude gebouwen in de binnenstad die vaak nog
nu, waardoor er ook minder afvalwater zal overstorten naar het oppervlaktewater. Door de                een middeleeuwse basis hebben.
vervanging van de riolen verandert het gemiddelde grondwaterpeil niet.                                  Op kleef. Een fundering ‘op kleef’ heeft een fundering op korte paaltjes die slieten
                                                                                                      •	
                                                                                                        worden genoemd. Gebouwen met dit type fundering zakken mee met de bodem.
                                                                                                        Op stuit. Gebouwen met een fundering ‘op stuit’ zijn met houten of betonnen palen
                                                                                                      •	
2.3    GEBOUWEN EN OPENBARE RUIMTE LOPEN RISICO                                                         op een diepe zandlaag gefundeerd. Deze gebouwen zakken niet mee met de bodem.
Maatregelen om de wateroverlast te verminderen kunnen een ongewenst effect hebben op                    Of het houten of betonnen palen zijn maakt veel uit: houten paalfunderingen kunnen
gebouwen met een houten paalfundering. Een belangrijk aandachtspunt is daarnaast dat                    slecht tegen droogte en deze moeten daarom onder het grondwater blijven. Voor
bodemdaling leidt tot een steeds complexere verhouding tussen gebouwen en de openbare                   betonnen palen maakt dat niet uit.
ruimte en soms ook tussen (delen van) gebouwen onderling. Dit wordt veroorzaakt doordat
de daling niet overal even groot is als gevolg van verschillen in de bodemopbouw en van               Of een gebouw met de bodem mee daalt of niet zegt                               90
verschillende typen funderingen. Een aandachtspunt voor maatregelen is dat veel gebouwen              niets over de kwaliteit van de fundering, alleen over                 640       90
een monumentale status hebben en dus niet zomaar aangepast mogen worden.                              de bouwwijze. Buiten de binnenstad, maar in het ge-                   640
                                                                                                      bied van de ”stadsboezem” staan nog ongeveer 1100
Houten paalfunderingen                                                                                gebouwen op een houten paalfundering.                                                     1.870
Een belangrijk aandachtspunt is dat verlaging van het grondwaterpeil, als voor de hand lig-                                                                                                     1.870
gende oplossing om de kans op wateroverlast te verminderen, risico’s met zich mee brengt
                                                                                                                                                                           Fundering in
                                                                                                                                                                                     opde
                                                                                                                                                                                        staal of slieten
voor gebouwen op een houten paalfundering. Houten funderingspalen hebben namelijk een                                                                                   Funderingen        binnenstad
                                                                                                                                                                           Betonnen paalfundering 'op stuit'
                                                                                                                                                                           Fundering op staal of slieten
                                                                                                                                                                           Houten paalfundering  'op stuit'
grotere kans op schade door paalrot wanneer ze niet meer onder het grondwaterpeil staan.                                                                                   Betonnen paalfundering 'op stuit'
                                                                                                                                                                           Houten paalfundering 'op stuit'
Binnen de singels staan maximaal 90 gebouwen met een houten paalfundering. In het hele


                                                                                                 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>gebied van de stadsboezem (zie ”kaart”), gaat het om maximaal 1200 gebouwen. Wanneer             •	De gemeente vervangt, conform het gemeentelijk rioleringsplan (GRP), de verouderde
maatregelen worden genomen die effect hebben op het grondwaterpeil zijn dus mogelijk                opgeboeide riolering. Dit is een grote inspanning die voor de hele stad pas in 2070
ook maatregelen nodig voor funderingsbehoud.                                                        gereed zal zijn.
                                                                                                 •	Regenwater wordt beperkt afgekoppeld en blijft grotendeels via de gemengde riolen
Toename van hoogteverschillen                                                                       afgevoerd worden naar de afvalwaterzuivering.
Gebouwen in de binnenstad zakken niet allemaal en de gebouwen die zakken doen dat                •	Het hoogheemraadschap beheert het oppervlaktewaterpeil zoals vastgesteld in het peil-
soms met verschillende snelheden ten opzichte van elkaar en/of ten opzichte van de                  besluit voor de stadsboezem uit 2007.
openbare ruimte. Er kan ook sprake zijn van ongelijke zakking tussen delen van een gebouw        •	De openbare ruimte wordt zo goed mogelijk ingericht, rekening houdend met de ver-
(gevels en aanbouwen bijvoorbeeld). Dit heet ‘ongelijke zetting’.                                   schillen in de vloerhoogte van gebouwen.

Wanneer gebouwen een verschillende hoogteligging hebben, kan dit de verbinding met
de openbare ruimte bemoeilijken. Denk hierbij aan problemen met de aansluiting van de
riolering en aan de toegang tot gebouwen. Tot nu toe kan hier nog steeds een oplossing
voor worden gevonden, maar dit wordt wel steeds moeilijker. Bijvoorbeeld op de Raam is
dat goed te zien (zie de afbeelding op “pagina 18”). Daarnaast kan hoogteverschil tussen
(delen van) gebouwen ontstaan en kan dat leiden tot scheef zakken of scheuren in muren
(verschilzetting). Bij gebouwen die verschillend gefundeerd zijn maar wel een gezamen-
lijke (mandelige) tussenmuur hebben, kan bijvoorbeeld scheurvorming optreden. Dit komt
gelukkig zelden voor, maar is wel zeer ingrijpend.

Nationale en gemeentelijke monumenten
325 gebouwen in de binnenstad zijn rijksmonument en 643 gebouwen gemeentelijk
­monument. Deze monumentale status betekent dat niet zomaar alle aanpassingen aan de
 gebouwen, waaronder ook aan de fundering, gedaan mogen worden. Maatregelen aan de
 gebouwen moeten op een manier gebeuren die past bij de monumentale status. Dat maakt
 aanpassingen niet onmogelijk, wel lastiger.



2.4.   HET HUIDIGE BELEID VOORKOMT OVERLAST NIET
Het bestaande, al vastgestelde beleid van de gemeente en het hoogheemraadschap is niet
voldoende om de bestaande overlast op te lossen en toename van overlast als gevolg van
bodemdaling te voorkomen. Het bestaande beleid houdt het volgende in:




                                                                                            11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Aanpak urgente wateroverlast binnenstad

                                                                          Lossen we het
                                                                          probleem op?




  25 cm peilverlaging    Aanpak     Verplaatsen                                Grondwater-
                                                            Bouw
    (stap voor stap)    riolering    van riool-         peilscheiding            overlast
                                    overstorten          en gemaal




                                                                              Regenwater-
                                                                                overlast




  GEREED
   2025 -
                                                                         Extra risico houten palen:
   2030                                                 Mogelijk steun
                                                        schade houten       max. 60 gebouwen
                                                       paalfunderingen




                                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>3.	WAT DOEN WE AAN DE URGENTE                                                                    INVLOEDSGEBIED PEILVERLAGING COMPARTIMENT

    WATEROVERLAST?
SAMENVATTING
De kern van de aanpak is dat we meebewegen met de bodemdaling waar de vocht- en
wateroverlast het meest urgent is en dat we in dat gebied de (grond)waterpeilen verlagen.
Hierdoor wordt de vocht- en wateroverlast teruggebracht tot een acceptabel niveau. We
verlagen de peilen alleen binnen een ‘compartiment’ dat we maken in de lage delen van
de binnenstad. Daarbuiten verandert het waterpeil niet, maar wordt wel de oude riolering
waar nodig vervangen of verbeterd. De hoge en lage pieken in de grondwaterstand be-
perken we door de aanleg van drainage/infiltratievoorzieningen waar dat mogelijk is. Het
duurt 5 tot 10 jaar voordat de peilverlaging volledig gerealiseerd is.

Met dit maatregelenpakket (vanaf hier: ‘de voorgestelde oplossing’) verminderen
we de overlast waar deze voorkomt en beperken we het risico op schade aan houten
paalfunderingen zoveel mogelijk. We verkennen of en zo ja hoe we eigenaren kunnen
ondersteunen als schade aan de houten paalfundering niet te voorkomen is.



3.1    WELKE MAATREGELEN NEMEN WE?

Een compartiment voor de lage delen van de binnenstad
We maken een compartiment voor de lage delen van de binnenstad: zie het kader hiernaast
’­Compartiment binnenstad’. Binnen dit compartiment verlagen we het waterpeil met 25 cm.
De peilverlaging wordt uitgevoerd in het oppervlaktewater, in de huidige opgeboeide
riolen en in de toekomstige drainage/infiltratievoorzieningen.                                              25 - 0 cm grondwaterpeilverlaging
                                                                                                            oppervlaktewater               riolering
De peilverlaging van 25 cm is gebaseerd op de maximale bodemdaling en gebouwzetting
tussen de laatste peilverlaging in 1970 en 2020. Deze verschilt binnen het compartiment           We verlagen het waterpeil in het oppervlaktewater en de riolering die op de kaart is
met waarden tussen de 10 en 25 cm. Heel lokaal is iets meer dan 25 cm niet uit te sluiten.        aangegeven stap voor stap met 25 centimeter. Het blauwe gebied laat het gebied zien
We kiezen ervoor om het peil te verlagen met 25 cm om alle gebouwen weer tenminste de             waar als gevolg daarvan het grondwaterpeil kan dalen. De daling neemt af naarmate
drooglegging te bieden die er 50 jaar geleden was.                                                de afstand van het oppervlaktewater en/of de riolering toeneemt.




                                                                                             13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>We maken hiermee dus een inhaalslag. De peilverlaging wordt stap voor stap doorgevoerd,              MINDER OVERLAST DOOR GRONDWATER
zodat we de gevolgen voor de historische binnenstad goed in de gaten kunnen houden.                                                                De afbeeldingen laten zien hoe
Wanneer de peilverlaging van 25 cm helemaal is uitgevoerd, passen we het waterpeil, in                                                             diep het grondwater in een natte
ieder geval tot 2050, steeds aan aan de gemiddelde bodemdaling in het compartiment                                                                 periode staat ten opzichte van het
(peilindexatie), zodat de vocht- en wateroverlast niet weer zal toenemen. Omdat de peil­                                                           straatniveau in 2050, met en zonder
verlaging van 25 cm pas later dan 2020 kan worden ingesteld, wordt de peilindexatie van na                                                         de maatregelen uit het KBB.
2020 meteen toegevoegd aan de peilverlaging.

De maatregelen die nodig zijn om de peilverlaging in het compartiment te realiseren zijn:
•	Bouw van 2 peilscheidingen voor de scheiding van het oppervlaktewater binnen en buiten
   het compartiment.
•	Bouw van 1 of 2 gemalen voor de bemaling van het compartiment.
•	Verplaatsen van 3 overstortlocaties van het riool van locaties binnen het compartiment
   naar locaties buiten het compartiment.
•	Tegelijkertijd met de vervanging van de riolering het afkoppelen van regenwater van de
   openbare ruimte.

                                                                                                     Grondwaterstand 2050 ‘als we niks doen’
De gemeente en het hoogheemraadschap dragen de kosten voor deze maatregelen. Over
ongeveer 5 jaar zullen de voor de peilverlaging noodzakelijke maatregelen zijn uitgevoerd. De
vervanging van alle riolering en het afkoppelen van regenwater, conform het gemeentelijke
rioleringsplan, zal naar verwachting nog tot 2070 duren. Deze vervanging hoeft echter niet
geheel gereed te zijn voordat de peilverlaging kan worden uitgevoerd.

Geen peilverlaging buiten compartiment
In het plangebied buiten het compartiment blijft, ondanks de doorgaande bodemdaling, ze-
ker tot 2050 de kans op (grond)wateroverlast, vrijwel overal op een acceptabel niveau. Peil-
verlaging buiten het compartiment is daarom niet nodig. Als onderdeel van het onderzoek                                                            Diepte grondwater onder het
dat in “paragraaf 4.1” wordt beschreven wordt bekeken hoe lokale overlast met maatwerk                                                             straatniveau (m)
aangepakt kan worden. Ook zal op locaties buiten het compartiment het oude opgeboeide                                                                       > 0,8
rioolstelsel worden vervangen of verbeterd als onderdeel van het groot onderhoud dat de                                                                      0,4 - 0,8
gemeente sowieso uitvoert.
                                                                                                                                                             0,0 - 0,4


                                                                                                     Grondwaterstand 2050 effect maatregelen KBB


                                                                                                14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Nadeelcompensatieregeling?                                                                                             MINDER OVERLAST DOOR REGEN
De meeste gebouweigenaren en bewoners binnen het compartiment profiteren van de                     ±     NC
                                                                                                                EP
                                                                                                                   T

                                                                                                                                                                                       De afbeeldingen laten het effect




                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Referentiesituatie, maaiveld 2050, T=10
                                                                                                     CO
                                                                                                                                                                                  Referentiesituatie



keuze voor deze maatregelen. In vergelijking met de alternatieven die in “hoofdstuk 6”                                                                                                 van de maatregelen zien op de
                                                                                                                                                                                  Uitgangspunten:
                                                                                                                                                                                  - Maaiveld 2050
                                                                                                                                                                                  - Riolering afgeboeid
                                                                                                                                                                                  - Aanleg DIT riolering
                                                                                                                                                                                  - 75% openbare ruimte in centrum afgekoppeld

worden beschreven is dit maatregelenpakket voor het grootste aantal gebouweigenaren en                                                                                                 kans dat er bij harde regen water
                                                                                                                                                                                  van gemengd stelsel
                                                                                                                                                                                  - Geen peilverlaging, geen indexering
                                                                                                                                                                                  - Geen compartimentering
                                                                                                                                                                                  - Geen overstorten verplaatst


bewoners het gunstigst. Zo hoeven 1900 eigenaren van gebouwen binnen de singels geen                                                                                                   op straat komt te staan. De bui
investeringen te doen voor het aanbrengen van een fundering en worden kosten en klachten                                                                                               op de afbeeldingen komt gemid-
gerelateerd aan vochtproblemen verminderd.                                                                                                                                             deld eens in de tien jaar voor.

Als gevolg van de peilverlaging zullen naar verwachting de eigenaren van maximaal 60
gebouwen met een houten paalfundering binnen het invloedsgebied van het compartiment
vervroegd maatregelen voor funderingsbehoud moeten uitvoeren. Waar mogelijk worden,
gerelateerd aan de rioolmaatregelen, maatregelen genomen waarmee voor een individueel
gebouw het grondwater op een voor de houten paalfundering goed peil wordt gehouden.
Of en wanneer dergelijke maatregelen moeten worden uitgevoerd is per gebouw verschil-




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Pad: C:\Users\907504\Box\BG2388 Modelinstrumentarium\BG2388 Gouda koppeling sted. en oppwater\BG2388 Technical Data\01 Infoworks\GIS\Bodemdaling.mxd
                                                                                                                                                                                                                                                                                    Legenda



lend, omdat dat afhankelijk is van de diepte waarop de houten paalfundering begint, de
                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Water op straat
                                                                                                                                                                                                                                                                                    Titel

                                                                                                                                                                                                                                                                                    Water-op-straat in
                                                                                                                                                                                                                                                                                    Referentiesituatie, maaiveld 2050, T=10

                                                                                                                                                                                                                                                                                    Project
                                                                                                                                                                                                                                                                                    BG2388-103-100 Fase 6-7 Doorrekenen varianten


                                                                                                                                                                                                                                                                                    Opdrachtgever
                                                                                                                                                                                                                                                                                    Gemeente Gouda




huidige staat van de fundering en of er al eerder maatregelen voor funderingsbehoud zijn
                                                                                                                                                                                                                                                                                    Waterschap Rijnland


                                                                                                                                                                                                                                                                                    Datum                              Schaal

                                                                                                                                                                                                                                                                                    25-11-2019                         1:1200

                                                                                                                                                                                                                                                                                    Figuur

                                                                                                                                                                                                                                                                                    Figure

                                                                                                                                                                                                                                                                                    Gecontroleerd door                 Getekend door

                                                                                                                                                                                                                                                                                    Wouter Engel                       T.A. Huijzendveld




uitgevoerd. Dit zijn gegevens waar de gemeente en het hoogheemraadschap niet over be-                                                                                                                                                 Esri Nederland, Community Map Contributors




                                                                                                                       water op straat 2050 bij alleen rioolvervanging
schikken. Uit juridisch advies blijkt dat eigenaren geheel verantwoordelijk zijn voor kosten   ±         EP
                                                                                                            T




                                                                                                                                                                                                                                                                                            Variant 2, maaiveld 2050, T=10
                                                                                                    NC
                                                                                               CO


voor het voorkomen of verhelpen van schade als gevolg van de peilverlaging. We verkennen,
                                                                                                                                                                   Variant 2

                                                                                                                                                                   Uitgangspunten:
                                                                                                                                                                   - Maaiveldverzakking 2050
                                                                                                                                                                   - Riolering afgeboeid

ondanks dat we niet verplicht zijn tot compensatie van schade, toch de haalbaarheid en                                                                             - Compartiment Turfmarkt, 25cm peilverlaging, gemalen
                                                                                                                                                                   aan beide uiteindes van Turfmarkt met capaciteit 10 m3/uur
                                                                                                                                                                   - Overstorten van Turfmarkt af, 3 nieuwe overstorten aanleggen
                                                                                                                                                                   - Kolkleidingen blijven gekoppeld op Turfmarkt (circa 4 ha),
                                                                                                                                                                   ook DIT riolering op compartiment

wenselijkheid van een met nadeelcompensatie vergelijkbare regeling om eigenaren van                                                                                - Ook buiten compartiment afgekoppeld, deels op Turfmarkt-
                                                                                                                                                                   Zeugstraat, deels op Singel/Lage Gouwe/Westhaven




gebouwen met een houten paalfundering in het invloedsgebied van het compartiment te
ondersteunen wanneer extra schade door de peilverlaging niet te voorkomen is.

Nieuw- en verbouw
De voorgestelde oplossing betekent dat voortaan de openbare ruimte, de riolering en
het (grond)waterpeil in het compartiment mee zakken met de bodem. Bij nieuwbouw of
renovatie zal hiermee rekening moeten worden gehouden. Voor gebouwen die niet mee
zakken omdat ze op palen staan, betekent dit bijvoorbeeld de aanleg van flexibele huisaan-
sluitingen voor de riolering en andere nutsvoorzieningen of speciale voorzieningen voor de




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Pad: C:\Users\907504\Box\BG2388 Modelinstrumentarium\BG2388 Gouda koppeling sted. en oppwater\BG2388 Technical Data\01 Infoworks\GIS\Bodemdaling.mxd
toegankelijkheid van het gebouw.                                                                                                                                                                                                                                          Legenda

                                                                                                                                                                                                                                                                          Titel
                                                                                                                                                                                                                                                                                       Water op straat


                                                                                                                                                                                                                                                                          Water-op-straat in
                                                                                                                                                                                                                                                                          Variant 2, maaiveld 2050, T=10




                                                                                                                                                                                                                                           water op straat
                                                                                                                                                                                                                                                                          Project
                                                                                                                                                                                                                                                                          BG2388-103-100 Fase 6-7 Doorrekenen varianten


                                                                                                                                                                                                                                                                          Opdrachtgever
                                                                                                                                                                                                                                                                          Gemeente Gouda
                                                                                                                                                                                                                                                                          Waterschap Rijnland


                                                                                                                                                                                                                                                                          Datum                          Schaal

                                                                                                                                                                                                                                                                          06-12-2019                     1:1200

                                                                                                                                                                                                                                                                          Figuur

                                                                                                                                                                                                                                                                          Figure

                                                                                                                                                                                                                                                                          Gecontroleerd door             Getekend door

                                                                                                                                                                                                                                                                          Wouter Engel                   T.A. Huijzendveld




                                                                                                                                                                                                                             Esri Nederland, Community Map Contributors




                                                                                                                       water op straat 2050: effect maatregelen KBB


                                                                                                   15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>3.2    WAAROM IS DIT DE JUISTE AANPAK?                                                             Voor de ruim 1900 gebouwen binnen de singels die niet op palen staan hoeven geen bouw-
Al voordat we werkten aan concrete oplossingen, is er nagedacht over de manier waarop we           kundige maatregelen te worden uitgevoerd om vochtoverlast te verminderen. Keerzijde van
overzichtelijk en objectief de effecten hiervan in beeld konden brengen. Dit resulteerde in        de voorgestelde oplossing is dat in het invloedsgebied van het compartiment maximaal 60
het afwegingskader. Het afwegingskader is tot stand gekomen in een interactief proces              gebouwen met een houten paalfundering extra risico lopen op schade. Bij de uitwerking van de
met belanghebbenden in de binnenstad en de leden van de gemeenteraad en de verenigde               rioolmaatregelen wordt bekeken hoe deze gebouwen zoveel mogelijk ontzien kunnen wor-
vergadering van Rijnland. Aan de hand van verschillende indicatoren beantwoorden we in             den. Als er toch een vergroot risico op schade optreedt, kunnen de eigenaren hun gebouwen
het afwegingskader de vragen:                                                                      in goede staat houden door vervroegd maatregelen voor funderingsbehoud te nemen.

• Lossen we het probleem op?                                                                       Door peilverlaging versnelt de bodemdaling. Die versnelling is tijdelijk en bedraagt ge­
• Kunnen we het realiseren?                                                                        middeld ruim 1 mm per jaar gedurende 20 jaar als we de peilverlaging in een keer zouden
• Wat zijn andere gevolgen voor de stad?                                                           uitvoeren. Omdat we het peil stap voor stap verlagen is de versnelling kleiner. Na 20 jaar is
                                                                                                   de versnelling als gevolg van de peilverlaging voorbij. De tijdelijke versnelling heeft geen
In de volgende paragrafen beantwoorden we deze vragen op hoofdlijnen voor de in dit                invloed op de effectiviteit van de voorgestelde oplossing.
hoofdstuk voorgestelde oplossing. In de bijlage vindt u het complete ingevulde “afwegings-
kader” voor de voorgestelde oplossing en de alternatieven die in “hoofdstuk 6” worden
beschreven. Ze staan in één overzicht, zodat u ze makkelijk kunt vergelijken.                      3.4    KUNNEN WE HET REALISEREN?
                                                                                                   De voorgestelde oplossing is, in ieder geval vanuit het perspectief van de overheid, uitvoer-
                                                                                                   baar en betaalbaar. Bovendien is de balans tussen kosten en baten positief en de voorge-
3.3    LOSSEN WE HET PROBLEEM OP?                                                                  stelde oplossing is daarmee maatschappelijk rendabel.
Door de voorgestelde oplossing neemt de grondwateroverlast voor de bijna 1400 gebouwen
in het compartiment structureel af, want we brengen met de peilverlaging het grondwater            De belangrijkste baten bestaan uit vermeden schade door vocht­en wateroverlast in gebouwen
terug naar het niveau van 50 jaar geleden. Dit niveau is als maatstaf gekozen voor een             en de openbare ruimte. De maatregelen vragen om extra investeringen voor de gemeente en
acceptabel niveau van grondwateroverlast, omdat hiervoor geen norm bestaat. Met het                het hoogheemraadschap van in totaal ruim € 1 miljoen. We verkennen, ondanks dat we niet
grondwatermeetnet wordt gemonitord of de overlast inderdaad voldoende vermindert.                  verplicht zijn tot compensatie van schade, toch de haalbaarheid en wenselijkheid van een met
Doordat het grondwaterpeil lager is kan er bij hevige buien meer regenwater in de grond            nadeelcompensatie vergelijkbare regeling om eigenaren van maximaal 60 gebouwen met een
worden opgenomen. In het hele plangebied staat er dan minder water op straat, zowel in             houten paalfundering in het invloedsgebied van het compartiment te ondersteunen wanneer
oppervlakte, diepte en in tijdsduur. De kans op overstroming vanuit het oppervlaktewater           extra schade door de peilverlaging niet te voorkomen is. Op basis van deze verkenning ontstaat
wordt minimaal en voldoet aan de landelijke normen voor stedelijk gebied.                          duidelijkheid over de eventuele kosten van een dergelijke regeling.

In het plangebied buiten het compartiment blijft zeker tot 2050 de kans op (grond)water-
overlast, vrijwel overal op een acceptabel niveau. Als onderdeel van het onderzoek dat in          3.5    ANDERE GEVOLGEN VOOR DE STAD
“paragraaf 4.1” wordt beschreven wordt bekeken hoe lokale overlast buiten het comparti-            De voorgestelde oplossing voorkomt toename van de wateroverlast in de toekomst. Hier-
ment (bijvoorbeeld aan de Raam) met maatwerk aangepakt kan worden.                                 mee wordt een belangrijke randvoorwaarde voor behoud en duurzame ontwikkeling van
                                                                                                   de binnenstad gerealiseerd. De voorgestelde oplossing heeft echter wel andere gevolgen


                                                                                              16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>voor de stad. Deze worden ten eerste bepaald door effecten op de bouwkundige staat van                  3.6.   KUNNEN WE SPIJT KRIJGEN VAN DE OPLOSSING?
individuele gebouwen. Veruit de meeste gebouwen in de binnenstad hebben baat bij de                     Bij het ontwerpen van de voorgestelde oplossing is rekening gehouden met bekende en
voorgestelde oplossing vanwege het verminderen van water- en vochtproblemen. Maximaal                   onbekende toekomstige ontwikkelingen:
60 gebouwen op houten paalfunderingen lopen extra risico op schade aan funderingen. Als                 •	Vaker meer regen: Er is gerekend met de zwaardere buien waar het KNMI vanwege klimaat-
daar op tijd maatregelen voor worden genomen is er geen effect op de stad als geheel.                      verandering rekening mee houdt. De voorgestelde oplossing is in staat om ook die buien te
                                                                                                           verwerken.
De voorgestelde oplossing stopt de bodemdaling niet en verschilt daarmee niet van de                    •	Vaker lang droog: De voorgestelde oplossing bevat geen maatregelen om negatieve
huidige situatie. Het stadsgezicht blijft langzaam veranderen doordat de bodemdaling                       gevolgen van droogte tegen te gaan. Die zijn op dit moment niet nodig. De voorgestelde
doorgaat en daarmee de hoogteverschillen in de stad toenemen. Of dat wel of niet een                       oplossing biedt wel ruimte om in de toekomst aanvullende maatregelen te nemen. De
­verslechtering van het stadsbeeld is, is voor een belangrijk deel een kwestie van smaak. Het is           maatregel ‘water vasthouden in de hoge delen die in ”paragraaf 6.4” wordt beschreven
 ook moeilijk om hier een oordeel aan te verbinden, omdat het proces zich langzaam voltrekt                zou dan bijvoorbeeld ingezet kunnen worden.
 en al eeuwen onderdeel is van de binnenstad.                                                           •	Zeespiegelstijging en bodemdaling: In de voorgestelde oplossing daalt het compartiment
                                                                                                           mee met de bodem. Dit past in het nationale lange termijn perspectief van bodemdaling en
De maatregelen grijpen in op het monumentale watersysteem. Het is de vraag of de monu-                     zeespiegelstijging in Nederland: zelfs na de maximale bodemdaling van circa 1,20 meter
mentale waarde hierdoor wordt aangetast: zijn het nieuwe toevoegingen aan een systeem                      die nog zal optreden ligt het compartiment hoog t.o.v. de omliggende polders.
dat altijd aan verandering onderhevig is geweest of doet het afbreuk aan het historische                •	Energietransitie: We verwachten dat het mogelijk is om de uitvoering van de riolerings-
karakter ervan? De bevaarbaarheid van de binnenstad wordt beperkt: er kan niet meer                        werkzaamheden te combineren met maatregelen voor de energietransitie.
gevaren worden van het water van de Turfmarkt naar andere delen van de binnenstad.                      •	Nieuwe inzichten: Het inrichten van het compartiment is een ‘geen-spijt-maatregel’. De
                                                                                                           maatregelen zijn noodzakelijk om de bestaande overlast op zo kort mogelijke termijn te
Door de delen van de binnenstad met hoge archeologische waarden buiten het compar-                         verminderen, maar kunnen ongedaan worden gemaakt als nieuwe technieken of inzich-
timent te houden, blijven deze waarden in stand. Het gaat om het gebied rondom de Sint                     ten vragen om een andere keuze.
Janskerk, een archeologisch monument. Dit is vanwege de aanwezigheid van menselijke
­begravingen kwetsbaar voor wisselingen in de grondwaterstand. In het compartiment
 blijven de waardevolle dieper gelegen archeologische lagen onder water staan. Daar is het
 effect op de archeologische waarden te verwaarlozen.

Overall wordt verwacht dat deze oplossing een positief gezondheidseffect heeft. De afname
van de vocht- en wateroverlast leidt tot een afname van luchtwegaandoeningen en een
afname van de kans op maag- en darmklachten.




                                                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Toegankelijkheid in het geding. Foto: gemeente Gouda                Maatwerkoplossing openbare ruimte Kleiweg. Foto: gemeente Gouda




Maatwerkoplossing openbare ruimte Raam. Foto: gemeente Gouda        Hoogteverschillen horen bij de binnenstad. Foto: gemeente Gouda

                                                               18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>4.	ONDERZOEK NAAR AANVULLENDE
     MAATREGELEN
SAMENVATTING
Met de maatregelen uit hoofdstuk 3 wordt urgente wateroverlast in de lage delen van                  Aan de Raam is goed zichtbaar hoe dit is opgelost. Bij voortschrijdende bodemdaling lopen
de binnenstad aangepakt. Op basis van onderzoek moet duidelijk worden op welke                       we met deze maatwerk-aanpak tegen de grens aan van wat haalbaar is. Dan ontstaat
onderdelen deze aanpak aangevuld kan worden. Het onderzoek is gericht op:                            wateroverlast doordat regen naar het laagste punt stroomt en nemen voorzieningen voor
•	
  Overlast door de toename van hoogteverschillen. Door bodemdaling nemen hoogte-                     de toegang tot gebouwen op palen steeds meer ruimte in op straat.
  verschillen toe. Er is nog onvoldoende inzicht in de mate waarin hoogteverschillen              •	Kabels en leidingen. Verschillen in daling tussen gebouwen en de openbare ruimte kan tot
  nu of in de toekomst een probleem (gaan) vormen.                                                   problemen leiden met de aansluiting van kabels en leidingen.
•	De aanpak van riolering op privéterrein. We gaan ervan uit dat, net zoals de gemeen-           • Historisch stadsgezicht. Hoogteverschillen tussen gebouwen en in de openbare ruimte
  telijke riolering, ook de riolering op privéterrein in veel gevallen oud is en niet meer           horen bij de Goudse binnenstad. De vraag is echter wanneer we een punt bereiken dat het
  altijd goed functioneert. Dat draagt bij aan wateroverlast, vervuiling van de grond                historische stadsgezicht schade ondervindt van de hoogteverschillen.
  en problemen met de riolering. We weten echter niet in welke mate deze problemen                • Verschilzettingen. Ongelijke zetting van gebouwen hoort ook bij Gouda. In sommige
  zich voordoen.                                                                                     gevallen lijkt het zelfs iets toe te voegen aan het bijzondere karakter van de binnenstad.
•	
  Ondersteuning van eigenaar-bewoners. Overlast door bodemdaling komt voor in de                     Het leidt echter ook tot problemen. Als ongelijke zetting de constructie van het gebouw
  openbare ruimte én op privéterrein. De verantwoordelijkheid voor de aanpak van                     bedreigt, dan is dat zeer ingrijpend voor de betrokken.
  deze problemen ligt dan ook in veel gevallen bij de eigenaar. Er loopt al een proef             •	Gezamenlijke tussenmuren. In uitzonderlijke gevallen ontstaan problemen doordat
  ‘aanspreekpunt woningverbetering’ in een klein deel van de binnenstad. Deze proef                  gebouwen met en zonder paalfundering een tussenmuur delen. Een dergelijke situatie is
  levert informatie op over welke vorm van ondersteuning het beste werkt.                            op termijn niet houdbaar. Het aantal bekende voorbeelden is beperkt, maar als het zich
Het doel is om de bovenstaande onderzoeken in twee jaar na het vaststellen van het                   voordoet zijn de gevolgen voor de betrokken vaak groot.
KBB af te ronden met een besluit over het vervolg.
                                                                                                  Om te komen tot een aanpak van overlast door toenemende hoogteverschillen moet eerst
                                                                                                  beter zicht komen op de mate waarin deze problemen zich (gaan) voordoen. Vanuit een beter
4.1.   ONDERZOEK NAAR GEVOLGEN TOENAME HOOGTEVERSCHILLEN                                          beeld van de aard en omvang van de problematiek kan nagedacht worden over concrete
Bodemdaling leidt in de binnenstad tot toename van hoogteverschillen doordat de stad niet         oplossingen. Bij het onderzoek moet in ieder geval ook rekening worden gehouden met de
overal even snel daalt en omdat niet alle gebouwen mee dalen met de bodem. Dat hoort              volgende aspecten:
bij een historische binnenstad op slappe bodem maar leidt ook tot een aantal specifieke
problemen:                                                                                        •	
                                                                                                    Mee bewegen of niet. Met de oplossing die in hoofdstuk 3 wordt beschreven wordt voor het
                                                                                                    compartiment gekozen voor mee bewegen als strategie voor de toekomst. In dit onderzoek
• I nrichting openbare ruimte. Daar waar gebouwen met en zonder paalfundering door elkaar          moet duidelijk worden of dat ook voor andere delen van de binnenstad de beste strategie voor
   staan, ontstaan op termijn problemen met de inrichting van de openbare ruimte. Met               de lange termijn is, of dat er uitzonderingen zijn. Daarbij komt ook de vraag aan de orde welk
   maatwerk wordt nu nog gezorgd voor een goede toegang naar de gebouwen op palen.                  funderingstype op welke locatie het beste past: een paalfundering (op stuit) of juist niet.


                                                                                             19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>• Grondwater Raam. De modelberekeningen laten op verschillende locaties aan de Raam                      IS GOUDA UNIEK?
   hoge grondwaterstanden zien. Door het hoge aandeel gebouwen met een betonnen                           Bodemdaling in stedelijk gebied komt
   paalfundering die ruim boven het straatniveau zijn aangelegd leidt dit minder vaak tot                 veel voor. De helft van de gemeenten in
   overlast. Bij het onderzoek moet duidelijk worden waar er wel sprake is van overlast.                  Nederland heeft er mee te maken. Voor
• Niet op palen in de stadsboezem. De delen van de stadsboezem buiten de binnenstad waar                 de vergelijking met de binnenstad van
   overwegend gebouwen staan die niet op palen zijn gefundeerd worden ook meegenomen                      Gouda is het cruciaal of er sprake is van
   in het onderzoek.                                                                                      bodemdaling in een historische binnen-
•	Onderzoek historisch stadsgezicht. Het ligt voor de hand hierbij de samenwerking te zoeken met         stad. De bebouwing daar is veelal niet op
   maatschappelijke organisaties in de binnenstad op het gebied van geschiedenis en erfgoed.              een diepe zandlaag gefundeerd. Gevolg:
   Ook kan gebruik gemaakt worden van visies die zich uitspreken over de kwaliteit van de bin-            veel gebouwen dalen met de bodem mee.
   nenstad, zoals de visie Gouda 2030, de Watervisie van de Wateralliantie en de Omgevingsvisie.          Slechts een kleine groep historische bin-
• Gevolgen voor constructies. Voor onderzoek naar de gevolgen van toenemende hoogte-                     nensteden hebben daarbij ook te maken
   verschillen haken we aan bij een studie van TNO naar de integriteit van constructies in                met een hoge (grond)waterstanden. Wat
   bodemdalingsgebied.                                                                                    de Goudse binnenstad uniek maakt is het
•	Rolverdeling publiek privaat. Aanpak van overlast door bodemdaling is soms een zaak van                grote aandeel van de binnenstad met een
   de overheid en soms van eigenaren van gebouwen. Bij het in beeld brengen van maat-                     hoge (grond)waterstand: ongeveer een kwart van de totale oppervlakte.
  regelen voor de aanpak van overlast door toenemende hoogteverschillen moet goed
  gekeken worden naar de rolverdeling tussen eigenaren en de overheid.                                    In Nederland zijn 355 gemeenten, waarvan:
                                                                                                          180* …met bodemdaling in stedelijk gebied, waarvan:
                                                                                                          50* …met bodemdaling in een historische binnenstad, waarvan:
4.2    ONDERZOEK AANPAK RIOLERING PRIVÉTERREIN                                                            10* …met een grondwaterstand <60 cm onder straatniveau in een deel van de
Tweederde van de binnenstad is privéterrein. Als gevolg daarvan ligt ook een groot deel                   		 binnenstad, waarvan:
van de riolering op privéterrein. De eigenaar van de grond is zelf verantwoordelijk voor het              1    …met een grondwaterstand <60 cm onder straatniveau in meer dan 20% van de
beheer en onderhoud daarvan. De gemeente heeft om die reden maar beperkt zicht op de                      		 binnenstad. Dat is Gouda (25%).
toestand van dit deel van het rioolsysteem. We gaan ervan uit dat, net zoals de gemeente-                                                                                   * aantallen bij benadering

lijke riolering, ook de riolering op privéterrein in veel gevallen oud is en niet meer altijd goed        In de Goudse binnenstad komen problemen met houten paalfunderingen nog weinig voor.
functioneert. Dat draagt bij aan wateroverlast, vervuiling van de grond en problemen met                  Het aandeel gebouwen met zo’n fundering is met 4% klein en de hoge grondwaterstand
de riolering. We weten nu echter niet in welke mate.                                                      zorgt er voor dat ze goed onder water staan. Buiten de binnenstad komen die problemen
                                                                                                          meer voor. In de wijken die tussen 1900 en 1950 zijn gebouwd staan vrijwel alle gebouwen
De eerste stap in het onderzoek is beter zicht te krijgen op de toestand en werking van de                op een houten paalfundering. Een dergelijke fundering is gevoelig voor schommelingen
riolering op privéterrein. In de regiodeal bodemdaling Groene Hart is geld gereserveerd                   in de grondwaterstand. Problemen die zich in deze wijken voordoen zijn zeker niet uniek.
voor een onderzoeksproject waarbij op strategische locaties de toestand van het riool op                  Ze komen in veel steden in Noord- en West-Nederland voor. De bekende voorbeelden zijn:
privéterrein in beeld wordt gebracht. De kennis die we hierin opdoen, gebruiken we om nut                 Amsterdam, Rotterdam, Zaanstad, Schiedam en Dordrecht.
en noodzaak te bepalen van verbetering van de riolering op privéterrein. Voor de eigenaren


                                                                                                     20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>geeft het onderzoek extra inzicht in de bouwkundige staat van hun gebouw. Op basis van de
uitkomst van dit onderzoek kunnen we, indien nodig, vervolgstappen zetten op weg naar
een bredere aanpak van riolering op privéterrein.



4.3.   ONDERZOEK ONDERSTEUNING EIGENAAR-BEWONERS
Beheer en onderhoud van onroerend goed in een historische omgeving vraagt om specifieke
kennis, zeker als er sprake is van bodemdaling. Gebouwen hebben vaak een eeuwenoude
constructie en monumentale status. Gebouwen, maar bijvoorbeeld ook de riolering zijn
door de eeuwen heen vaak met elkaar verweven geraakt. Dat betekent dat het oplossen
van problemen ook vraagt om samenwerking met andere eigenaren. Een en ander kan voor
individuele eigenaar-bewoners een flinke belasting betekenen. In de komende decennia
wordt van deze eigenaren ook gevraagd hun bezit aan te passen op de energietransitie.

Proef aanspreekpunt woningverbetering
Recent is in een klein gebied in de binnenstad de proef ‘aanspeekpunt woningverbetering’
gestart. De eigenaren in het proefgebied kunnen terecht bij een onafhankelijk bouwkundig
adviseur voor advies over de aanpak van problemen met het riool, de fundering en vocht
in huis. Ook wordt er voorlichting gegeven over problemen waar meerdere eigenaren mee
kampen en worden eigenaren, desgewenst ondersteund bij een gezamenlijk aanpak. De
proef loopt tot september 2020 en heeft tot doel te onderzoeken welke ondersteuning het
beste werkt, zonder verantwoordelijkheden over te nemen. Op basis hiervan wordt in het na-
jaar van 2020 bekeken of, en zo ja op welke manier, het aanspreekpunt uitgebreid kan worden.




                                                                                               21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Aanpak
Hoe zijnurgente
         we tot wateroverlast binnenstad
                dit plan gekomen?
Hoe zijn we tot dit plan gekomen?
                                                 Onderzoek    Onderzoek
                                                verantwoor-   kosten en
                                                delijkheden     baten
                                                 Onderzoek    Onderzoek                                                                 Lossen we het
                                   Varianten-
                                     studie
                                                verantwoor-
                                                delijkheden
                                                              kosten en
                                                                baten
                                                                           Onderzoek
                                                                          funderingen
                                                                                                                                        probleem op?
                                   Varianten-                              Onderzoek
                                     studie                               funderingen




                Andere gevolgen

                                                                                          PLAN
                voor de stad?
                                                                                                                                             PLAN
            Kunnen we het

                                                                                                                                             Grondwater-
            realiseren?
    25 cm peilverlaging
                 Andere gevolgen
                                                  Aanpak                      Verplaatsen                              Bouw
                                                                               van riool- PLAN
                 voor
                   wede stad?
                                                                                                                                                overlast
                                                                                                                                             PLAN
        Hoe lossen    het
      (stap voor stap)
        probleem op?
            Kunnen we het                        riolering                                                         peilscheiding
            realiseren?
                                                                              overstorten                           en gemaal
        Hoe lossen we het
        probleem op?




      Wat vinden we                                Studiefase                     Ontwerp-plan                Inspraak                   Besluit
       belangrijk?
      Wat vinden we                                Studiefase                     Ontwerp-plan                Inspraak                   Besluit
       belangrijk?                                                                                                                          Regenwater-
                                                   Meedenkers                                                                                 overlast

                                                   Meedenkers


     GEREED
     2025       -
     Coalitie Stevige Stad                             Bewoners                Belangenorganisaties
                                                                                                                                       Extra risico houten palen:
     2030
    (Rijkswaterstaat, Deltares,
  KCAF, Provincie Zuid-Holland,
     Coalitie Stevige Stad                             Bewoners
                                                                              (cultuur. erfgoed, recreatie,
                                                                                 groen, woningmarkt)
                                                                               Belangenorganisaties
                                                                                                               Nadeelcompensatie-
                                                                                                                 regeling schade          max. 30 gebouwen
 Platform Slappe Bodem, TU-Delft)                                                                             houten paalfunderingen
    (Rijkswaterstaat, Deltares,                                               (cultuur. erfgoed, recreatie,
  KCAF, Provincie Zuid-Holland,                                                  groen, woningmarkt)
 Platform Slappe Bodem, TU-Delft)



                                                                                             22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>5.       HOE ZIJN WE TOT DIT PLAN GEKOMEN?                                                         EEN GEZONDE STAD
                                                                                                   De huidige hoge grondwaterstand
                                                                                                   in grote delen van de binnenstad
SAMENVATTING                                                                                       vraagt om een oplossing, maar het
In 2014 is de Coalitie Stevige Stad opgericht. Met het tekenen van een intentieovereen-            is zeker geen nieuw probleem. De
komst werd vorm gegeven aan de ambitie om te komen tot een duurzaam perspectief                    Goudse stadsarts Willem ­Frederik
voor de binnenstad van Gouda in relatie tot bodemdaling. Dit vormde de start van                   Büchner doet er in 1842 onderzoek
enkele jaren van onderzoek waarin kennis is ontwikkeld en partijen werden betrokken.               naar. De resultaten worden gepu-
In 2018 is besloten om een Kaderplan Bodemdaling Binnenstad (KBB) op te stellen om                 bliceerd onder de titel: ‘Bijdragen
tot een concrete aanpak van overlast door bodemdaling te komen. Belanghebbenden                    tot de geneeskundige topografie en
hebben intensief geparticipeerd in het project en zijn zorgvuldig geïnformeerd over                statistiek van Gouda’. Een citaat:
inhoud en proces.
                                                                                                   “De lage ligging van het grootste
                                                                                                   gedeelte der stad, bijna uitsluitend
5.1.   VAN COALITIE STEVIGE STAD NAAR KBB                                                          door den b­ ehoeftigen volksstand
De vraagstukken die met bodemdaling samenhangen zijn complex. Wat de oplossing is                  bewoond, heeft het onafscheidbaar
voor de één kan een probleem zijn voor de ander. Er is niet één partij die het probleem            gevolg, dat reeds bij eenen gemiddel-
veroorzaakt en evenmin één partij die het probleem kan oplossen; samenwerking is kortom            de waterstand de begane grond dier
noodzakelijk. Deze samenwerking kwam in 2014 tot stand.                                            woningen met den waterspiegel van
                                                                                                   het waterschap der stad, eene gelijke vlakte aanbiedt. …niet zelden rijst het tot 6 en
Coalitie Stevige Stad                                                                              7 duim binnen de woningen. … De gronden met water doorweekt maken de wonin-
Op 9 oktober 2014 tekende de brede coalitie ‘Stevige Stad op slappe Bodem’ een intentie-           gen vochtig, aan schimmel en zwam algemeen onderheveig en geven eene onuitput-
verklaring om gezamenlijk een lange termijn perspectief uit te werken voor een duurzaam            bare bron voor schadelijke uitwasemingen. Zoowel des winters als des zomers leven
beheer van de historische binnenstad in relatie tot bodemdaling. Deelnemers aan de                 en ademen de bewoners dier huizen in eenen door moeras en andere uitdampingen
coalitie waren de gemeente Gouda, het hoogheemraadschap van Rijnland, Rijkswaterstaat,             bedorvenen zeer vochtige dampkring.”
TU Delft, Deltares, Platform Slappe Bodem en het Kennis Centrum Aanpak Funderings­
problematiek (KCAF). Later is ook de provincie Zuid-Holland aangesloten. In de eerste vier         Uit een recent rapport over de relatie tussen vocht of water in huis en gezondheid
jaar is door de coalitiepartijen veel onderzoek gedaan en kennis ontwikkeld over oorzaken          blijkt dat ook de vochtproblemen die we nu zien in Gouda negatieve gevolgen kunnen
en gevolgen van de bodemdaling, de stuurbaarheid van grondwater en de aanwezige                    hebben voor de gezondheid. Die staan gelukkig niet in verhouding tot de situatie die
­funderingstypen.                                                                                  Büchner beschrijft.

Kaderplan Bodemdaling Binnenstad
In de eerste helft van 2018 kwam de coalitie tot de conclusie dat er genoeg kennis beschik-
baar was om een concrete aanpak te gaan bepalen. Omdat de gemeente en het hoogheem-


                                                                                              23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>raadschap aan zet zijn bij de realisatie van dergelijke maatregelen, hebben zij het voortouw           BODEMDALING IN GOUDA
genomen bij het opstellen van het KBB. De coalitie Stevige Stad heeft de beide overheden
als adviesorgaan actief ondersteund. In “hoofdstuk 8” geven de coalitiepartijen zelf een
korte reactie op het KBB en beschrijven ze wat de bijdrage van het KBB is voor hún organisatie.

Om te komen tot het KBB zijn de samenwerkende partijen gestart met het ontwikkelen
van een afwegingskader. Dit kader schetst een beeld van wat we belangrijk vinden bij de
zoektocht naar een oplossing. Het maakt het mogelijk oplossingen te ontwikkelen en te be-
oordelen. Het afwegingskader vormde het vertrekput voor een studiefase van ruim een jaar
waarin alle partners aan de slag gingen om de benodigde kennis te verzamelen. De studiefase
heeft geresulteerd in dit KBB. Een overzicht van de relevante (onderzoeks-) documenten
vindt u in de “literatuurlijst”.



5.2.   HOE ZIJN DE BELANGHEBBENDEN BETROKKEN?
Bij het opstellen van het KBB is ingezet op participatie en communicatie om belangheb-
benden te informeren over voor hen relevante ontwikkelingen en om standpunten mee te
kunnen wegen in het plan. Dat is bijvoorbeeld gebeurd met mailingen naar alle bewoners en
ondernemers in de binnenstad en met dieptegesprekken met eigenaar-bewoners en verte-
genwoordigers van belangenorganisaties uit de binnenstad.

Informeren                                                                                             Bodemdaling komt voor in heel Gouda. In de meeste wijken zakt de bodem zelfs
De informatievoorziening over het KBB had tot doel om belanghebbenden in staat te stellen              harder dan in de binnenstad. Daarom worden in verschillende wijken regelmatig
het eigen belang af te wegen en dit kenbaar te maken. De informatievoorziening was primair             straten en tuinen opgehoogd. Er is wel een belangrijk verschil tussen de binnenstad
gericht op alle belanghebbenden in de binnenstad. Gedurende het KBB proces zijn o.a. de                en de andere wijken. In de binnenstad zakt 80% van gebouwen met de bodem mee,
volgende middelen ingezet: mailingen, een animatie, brieven naar specifieke doelgroepen,               in de andere wijken staan vrijwel alle gebouwen op een diepe paalfundering waar-
informatiebijeenkomsten en social media campagnes.                                                     door ze niet mee zakken. Doordat de gebouwen in de binnenstad mee zakken met
                                                                                                       de bodem krijgen deze eerder te maken met overlast van grond- of regenwater. Om
Participeren                                                                                           die overlast aan te pakken wordt dit plan gemaakt. Ophogen van straten en tuinen
Het participatietraject had tot doel om ‘in gesprek’ zicht te krijgen op standpunten en                is in de binnenstad dan juist weer niet nodig omdat deze gelijk met de bebouwing
belangen van stakeholders. Om dit doel te bereiken zijn twee sporen bewandeld. Het eerste              meezakken.
spoor betreft het ‘denktank’-spoor, gericht op vertegenwoordigers van belangenorganisatie
en geïnteresseerde burgers. Het tweede spoor is het ‘traject lage delen’ dat hoofdzakelijk was
gericht op eigenaar-bewoners in de delen van de binnenstad die wateroverlast ondervinden.


                                                                                                  24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>In het kader van het ‘denktank’-spoor zijn 6 interactieve themabijeenkomsten georganiseerd.
Alle aspecten van het KBB zijn aan de orde geweest. Op verzoek van de genodigden is een
aanvullende bijeenkomst georganiseerd over de optie om de stad op hoogte te houden.
Voor de denktankbijeenkomsten is een min of meer vaste groep van ca. 70 vertegenwoor-
digers van belangenorganisaties en geïnteresseerde burgers uitgenodigd. De bijeenkom-
sten zijn gemiddeld bezocht door 25 mensen en hebben bijgedragen aan begrips- en
meningsvorming onder de deelnemers.

Het ‘traject lage delen’ is in eerste instantie opgezet om samen met eigenaar-bewoners
te onderzoeken of wateroverlast kan worden verminderd vooruitlopend op de uitvoering
van het KBB. Ten behoeve hiervan is één straat als onderzoeksgebied benoemd (130
woningen) en zijn achtereenvolgens 12 huiskamergesprekken en 3 klankbordgesprekken
georganiseerd. Tijdens de bijeenkomsten is steeds gesproken over de vraag ‘wat kunnen
we op korte termijn doen?’ én over het KBB. Op die manier is een goed beeld ontstaan van
de overlast en de beleving daarvan. In juli 2019 is dat beeld getoetst tijdens een viertal
gesprekken met bewoners op andere locaties in de binnenstad. Binnen het ‘traject lage
delen’ is contact geweest met bewoners van ruim 100 adressen. Voor de korte termijn
heeft het ‘traject lage delen’ geleid tot de start van de proef aanspreekpunt woningverbe-
tering in september 2019. Meer over deze proef leest u in “paragraaf 4.3”.

Communicatie voor start KBB
Ook voor 2018 is er al gecommuniceerd over de aanpak van de bodemdalingsproblematiek
in de binnenstad van Gouda. Zo vonden de eerste oriënterende gesprekken plaats met be-
woners en werd er actief voorlichting gegeven over het onderzoeksproject ‘living lab’ naar
grondwaterstanden in het noordelijk deel van de binnenstad. Tijdens zogenaamde ‘werk-
plaatsen’ hebben bewoners en experts ervaringskennis uitgewisseld. Samen met Deltares
zijn bijeenkomsten georganiseerd over kosten, juridische kaders en bestuurlijke keuzes.




                                                                                              25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Alternatieven die zijn afgevallen
De stad op                                                   Peilverlaging                                      Peilverlaging
hoogte houden                                                hele stadsboezem                                   alleen binnenstad
                                                                                  GEREED

                                                                                  2021

 Max. 1900 panden    Alle rioleringen           10 cm            10 cm                                              Aanpak             15 tot 20 cm
  op palen zetten        op palen            peilverlaging    peilverlaging                                         riolering          peilverlaging



                                               GEREED                                                                                             GEREED

                                               2070                                                                                               2025 -
                                                                                                                                                  2030
    Alle wegen      Tuinen en parken                                                                                  Bouw
    op hoogte       steeds ophogen                                                                                peilscheiding
     houden                                                                                                        en gemaal




 Lossen we het probleem op?                                  Lossen we het probleem op?                         Lossen we het probleem op?




  Grondwater-       Regenwater-              Extra risico     Grondwater-     Regenwater-        Extra risico    Grondwater-      Regenwater-        Extra risico
    overlast          overlast             houten palen:        overlast        overlast       houten palen:       overlast         overlast        houten palen:
                                        ca. 1200 gebouwen                                   ca. 1200 gebouwen                                     max. 90 gebouwen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>6.	WELKE ALTERNATIEVEN ZIJN AFGEVALLEN?                                                     VAN GROF NAAR FIJN



SAMENVATTING
                                                                                                   De stad op
De voorgestelde oplossing uit hoofdstuk 3 is de meest (kosten)effectieve manier voor           hoogte houden
de aanpak van wateroverlast in de binnenstad van Gouda. Deze oplossing heeft de
voorkeur gekregen boven drie alternatieven, namelijk:
                                                                                                                                                               PLAN
• Het op hoogte houden van de binnenstad.
• Peilverlaging in de hele stadsboezem.
• Peilverlaging alleen in de binnenstad.
                                                                                                 Bodemdaling
                                                                                                   accepteren                       Peil verlagen
Bij het eerste alternatief wordt de stad op hoogte gehouden o.a. door gebouwen te
                                                                                                                                    Alleen binnenstad.
voorzien van een diepe paalfundering. Bij de twee andere alternatieven beweegt de
binnenstad mee met de bodemdaling, met een verschillende mix van maatregelen. Het                                                                            Peil verlagen
                                                                                                                                                             deel binnenstad
belangrijkste onderscheid hierbij is de grootte van het gebied waarin het waterpeil
wordt verlaagd. Het eerste alternatief is afgevallen vanwege de veel hogere kosten en           Bodemdaling
moeilijke uitvoerbaarheid, zowel technisch als organisatorisch. Het tweede en derde                 stoppen
                                                                                               (Dit is onmogelijk)
alternatief zijn afgevallen, omdat ze de bestaande problemen minder goed oplossen
en/of grotere ongewenste effecten hebben dan de voorgestelde oplossing.
                                                                                                                                         Peil verlagen
                                                                                                                                         hele stadsboezem.
De alternatieven zijn afgewogen op basis van het afwegingskader waarin drie hoofd-
vragen worden beantwoord: ‘Lossen we het probleem op?’, ‘Kunnen we het reali-
seren?’ en ‘Wat zijn andere gevolgen voor de stad?’. In het “afwegingskader” in de           Het KBB proces kenmerkt zich door een ‘van grof naar fijn benadering’. Beslissingen
bijlage vindt u het volledige ingevulde afwegingskader voor de alternatieven in dit          over belangrijke elementen uit het KBB zoals het afwegingskader en de alternatie-
hoofdstuk en de voorgestelde oplossing uit hoofdstuk 3.                                      ven zijn eerst op hoofdlijnen uitgewerkt, vervolgens getoetst bij belanghebbenden
                                                                                             en daarna verder uitgewerkt. Door deze manier van werken zijn meerdere oplossingen
                                                                                             onderzocht, maar niet allemaal op hetzelfde detailniveau uitgewerkt. Dat was ook
6.1.   WAAROM HOUDEN WE DE STAD NIET HOOG?                                                   een manier om de kosten van het onderzoek binnen de perken te houden.

Uit welke maatregelen bestaat dit alternatief?
Om de stad op hoogte te houden moet er voor worden gezorgd dat gebouwen, wegen en
riolering niet meer meezakken met de bodemdaling. De gebouwen die geen diepe paal­
fundering hebben, zullen daar van worden voorzien. Als ze gevoelig zijn voor (grond)


                                                                                        27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>wateroverlast worden ze opgevijzeld. De riolering wordt vervangen en van funderingspa-                 de aantasting van archeologische waarden groot. De overlast tijdens de uitvoering is groot
len voorzien. Idealiter worden daarnaast alle wegen op palen gezet. De overige openbare                en zal lang duren. Het effect op de gezondheid is op langere termijn positief. In de komende
ruimte en de tuinen zakken wel mee en zullen periodiek opgehoogd moeten worden. Om de                  decennia blijven veel huizen in de binnenstad nog te vochtig.
meest urgente vocht- en wateroverlast snel te verminderen, worden de (grond)waterpeilen
in de stadsboezem eerst nog met 10 cm verlaagd. Er is gekozen voor 10 centimeter omdat                 Conclusie
dit het maximaal haalbare leek om wateroverlast te beperken zonder een te groot risico op              Het alternatief ‘hoog houden’ is afgevallen vanwege de veel hogere kosten en moeilijke uitvoer-
extra schade aan houten paalfunderingen.                                                               baarheid, zowel technisch als organisatorisch. De overheid kan eigenaren van gebouwen niet
                                                                                                       dwingen deze op palen te zetten. Ook de aantasting van archeologische waarden en de langdu-
Lossen we het probleem op?                                                                             rige overlast door werkzaamheden in de stad maken dit alternatief minder aantrekkelijk.
Het duurt meerdere decennia om dit alternatief uit te voeren, maar op de lange termijn zul-
len alle gebouwen en wegen zo hoog liggen dat er geen wateroverlast meer voorkomt. Daar-
mee lossen we het probleem op. De bodemdaling gaat met de huidige snelheid door, maar                  6.2    WAAROM GEEN PEILVERLAGING IN DE HELE STADSBOEZEM?
de gebouwen, wegen en riolering zakken niet meer mee en door periodieke ophoging blijft
ook het groen op hoogte. De wateroverlast is daarmee verleden tijd. Op de korte termijn wordt          Uit welke maatregelen bestaat dit alternatief?
alleen de ergste wateroverlast verminderd met een kleine peilverlaging. Tot ten minste alle            We bewegen in dit alternatief mee met de bodemdaling in de openbare ruimte. Om de
panden in de lage delen van een paalfundering zijn voorzien, blijft wateroverlast bestaan.             wateroverlast te verminderen, verlagen we het waterpeil in de hele stadsboezem met 10 cm.
                                                                                                       Er is gekozen voor 10 centimeter omdat dit het maximaal haalbare lijkt om wateroverlast te
Kunnen we het realiseren?                                                                              beperken zonder een te groot risico op extra schade aan houten paalfunderingen. De inrich-
De kosten die zowel de overheden als eigenaren van gebouwen moeten maken voor de reali-                ting van het oppervlaktewatersysteem verandert niet: de stadsboezem blijft één geheel en
satie van dit alternatief wegen niet op tegen de baten. Daarnaast is de uitvoerbaarheid van dit        overal staat het waterpeil op dezelfde hoogte. Na het instellen van de 10 cm peilverlaging
alternatief laag. De overheid kan eigenaren van gebouwen niet dwingen deze op palen te zetten.         passen we vervolgens periodiek het waterpeil aan de bodemdaling (indexering).
Bovendien vraagt de uitvoering van deze maatregelen een hoge mate van coördinatie tussen
overheid en eigenaren van gebouwen maar ook tussen eigenaren van gebouwen onderling.                   De concrete maatregelen om het peil te verlagen zijn beperkt en kunnen snel worden gere-
                                                                                                       aliseerd. Door de bestaande gemalen anders in te stellen, wordt het oppervlaktewaterpeil
Andere gevolgen voor de stad                                                                           letterlijk met een druk op de knop verlaagd. De maatregelen om het peil in de riolering te
De bouwkundige staat van individuele gebouwen die niet op palen staan, verbetert door de               verlagen zijn ook eenvoudig en snel uitvoerbaar. Het rioolsysteem wordt conform het huidige
afname van wateroverlast. Deze vermindert al door de peilverlaging van 10 cm en is na het op           beleid van de gemeente vervangen en het regenwater wordt afgekoppeld van het riool.
palen zetten en opvijzelen van alle gebouwen helemaal verleden tijd. Voor de maximaal 1200
gebouwen met een houten paalfundering zijn de effecten echter mogelijk negatief als gevolg             Lossen we het probleem op?
van de peilverlaging van 10 centimeter. Het funderen van panden moet passen bij de monu-               We verminderen met deze maatregelen wateroverlast, maar minder dan bij de voorgestelde
mentale status en het beschermd stadsgezicht. Dit vraagt bijzondere aandacht en is daarmee             oplossing. Doordat de peilverlaging in de gehele stadsboezem plaatsvindt, krijgt een groter
een complicerende factor. Wanneer alle gebouwen, wegen en riolen op palen zijn gezet, lopen            aantal gebouwen met houten paalfundering op termijn mogelijk te maken funderingspro-
de gebouwen geen risico meer op schade door ongelijke zetting en is het stadsbeeld gefixeerd.          blemen. De bodemdaling versnelt ook in dit alternatief tijdelijk, maar wel minder dan bij de
Doordat de funderingsmaatregelen op grote schaal en tot diep in de bodem plaatsvinden, is              voorgestelde oplossing.


                                                                                                  28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Kunnen we het realiseren?                                                                             met de gemiddelde bodemdaling in de binnenstad in de afgelopen 50 jaar. Ten behoeve
De balans tussen kosten en baten is positief, maar het positief maatschappelijk rendement             van het compartiment moet ter hoogte van het Bolwerk een peilscheiding en een gemaal
is wel kleiner dan bij de voorgestelde oplossing. De maatregelen vragen nauwelijks extra              geworden gerealiseerd. Ook wordt de opgeboeide riolering vervangen door waterdichte
investeringen van gemeente en hoogheemraadschap. De baten bestaan in hoofdzaak uit                    afvalwaterriolen en drainage/infiltratievoorzieningen. Met de vervanging van de riolering zal
vermeden schade door vocht- en wateroverlast. Wel zullen de eigenaren van maximaal 1200               ook regenwater worden afgekoppeld van de openbare ruimte. De uitvoering van de voor de
gebouwen met een houten fundering mogelijk eerder moeten investeren in maatregelen                    peilverlaging noodzakelijke maatregelen duurt 5 à 10 jaar.
voor funderingsbehoud.
                                                                                                      Lossen we het probleem op?
Andere gevolgen voor de stad                                                                          We verminderen met deze maatregelen de wateroverlast, maar minder dan bij de voorgestelde
De effecten op de bouwkundige staat van individuele gebouwen zijn positief voor de g
                                                                                   ­ ebouwen          oplossing, omdat de verlaging van het grondwaterpeil minder groot is. Het aantal gebouwen
waar de wateroverlast vermindert. Het alternatief is echter minder positief dan de voor-              waar eigenaren mogelijk vervroegd maatregelen voor funderingsbehoud moeten uitvoeren is
gestelde oplossing voor de gebouwen in de laagste delen. Het effect op het stadsbeeld                 hoger dan bij de voorgestelde oplossing. Het gaat om maximaal 90 gebouwen binnen de singels.
verschilt nauwelijks ten opzichte van de situatie dat er geen maatregelen tegen overlast              De versnelling van de bodemdaling verschilt niet veel van de voorgestelde oplossing.
door bodemdaling worden genomen (als we niks doen). De doorvaarbaarheid komt bij deze
oplossing niet in het geding.                                                                         Kunnen we het realiseren?
                                                                                                      Voor dit alternatief zijn de kosten en baten niet in de MKBA doorgerekend. Er was immers al
Archeologische waarden worden niet aangetast omdat de bodemschatten in een zelfde                     gebleken dat deze variant de problemen minder goed oplost en meer ongewenste effecten
tempo zakken als de grondwaterstand. Door de beperkte peilverlaging zal niet of nauwelijks            voor de binnenstad met zich meebrengt. We kunnen in het algemeen stellen dat de maatre-
sprake zijn van een positief effect op de gezondheid. Het effect is in ieder geval kleiner dan        gelen zowel uitvoerbaar als betaalbaar zijn, omdat ze grotendeels gelijk zijn aan de maatre-
bij de voorgestelde oplossing.                                                                        gelen van de voorgestelde oplossing; het verschil zit hem in de locatie van de maatregelen.

Conclusie                                                                                             Andere gevolgen voor de stad
Het alternatief waarbij een beperkte peilverlaging voor de hele stadsboezem wordt doorge-             De effecten op de bouwkundige staat van individuele gebouwen is voor veruit de meeste
voerd is afgevallen omdat het minder goed de problemen met grond- en oppervlaktewater                 gebouwen positief vanwege het verminderen van water- en vochtproblemen. Daar staat
oplost dan de voorgestelde oplossing. Bovendien lopen bij dit alternatief maximaal 1200               ­tegenover dat maximaal 90 gebouwen extra risico lopen op schade aan houten paal­
panden op termijn extra risico op aantasting van de houten paalfunderingen.                            funderingen. Andere gevolgen ontstaan doordat de bodem blijft dalen, met verschillende
                                                                                                       snelheden op verschillende locaties, en daarmee de hoogteverschillen toenemen. De
                                                                                                       gevolgen hiervan verschillen echter nauwelijks ten opzichte de voorgestelde oplossing of
6.3    WAAROM GEEN PEILVERLAGING ALLEEN IN DE BINNENSTAD?                                              de situatie dat er geen maatregelen worden genomen (als we niks doen).
                                                                                                       De archeologische waarden, onder andere rond de Sint Janskerk, worden mogelijk aange-
Uit welke maatregelen bestaat dit alternatief?                                                         tast door de peilverlaging. Ook verandert in dit alternatief het historisch watersysteem. De
Bij dit alternatief wordt het oppervlaktewaterpeil alleen verlaagd in de binnenstad. Er wordt          doorvaarbaarheid wordt sterker beperkt dan bij de voorgestelde oplossing omdat er een
dus een compartiment gemaakt in het gebied van de stadsboezem. In dit compartiment                     barrière komt in de enige toegang naar de binnenstad. Over het geheel genomen wordt
verlagen we het oppervlaktewater- en grondwaterpeil met 15 tot 20 cm. Dit is vergelijkbaar             verwacht dat deze variant een positief gezondheidseffect heeft. Het effect betreft meer


                                                                                                 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>inwoners dan in de voorgestelde oplossing, maar per inwoner zal dit effect minder zijn ten           grachten gelegen kelders. Bovendien zijn ook aanpassingen aan de riolering nodig. Zonder
opzichte van de voorgestelde oplossing vanwege de geringere peilverlaging.                           deze aanpassingen stroomt er te weinig regenwater ‘vanzelf’ naar het tijdelijke compartiment
                                                                                                     en wordt de kans op water op straat rond de markt groter. Vanwege de vragen over de uit-
Conclusie                                                                                            voerbaarheid en de andere maatregelen die voorhanden zijn om het probleem op te lossen,
Het alternatief met een peilverlaging binnen de singels lost de wateroverlast minder goed            is deze maatregel niet in het KBB opgenomen. Het is echter wel een interessante maatregel
op dan de voorgestelde oplossing, door de geringere peilverlaging. Meer panden met een               om achter de hand te hebben wanneer in de toekomst extra waterberging nodig blijkt.
houten paalfundering lopen extra risico en de doorvaarbaarheid van het gebied verslechtert
terwijl archeologische waarden aangetast kunnen worden.



6.4    MAATREGELEN DIE GEEN ONDERDEEL ZIJN VAN DE OPLOSSING

Waarom graven we oude grachten niet weer open?
Extra open water draagt in theorie bij aan het verminderen van overlast bij regen omdat het
regenwater zich dan over een groter oppervlak verspreidt en het oppervlaktewaterpeil
minder stijgt. Uit de modelberekeningen blijkt echter dat de hoeveelheid water op straat na
een flinke regenbui, ook bij realisatie van twee maal de oppervlakte van de Turfmarktgracht
(ca. 5000 m2), nauwelijks afneemt. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat het waterpeil
maar weinig mag stijgen, zodat de nieuwe gracht slechts een zeer kleine bijdrage aan de wa-
terberging levert. Ook blijkt uit de modelberekening dat de afvoercapaciteit van het water-
systeem in de binnenstad naar de singels en de gemalen Mallegat en Hanepraai voldoende
groot is. Het open graven van oude grachten of het maken van een nieuwe doorsteek naar
de singels is om die reden niet nodig. De kosten voor het opengraven van oude grachten
zijn naar verwachting hoog. Tot slot is het de vraag of er elders ruimte is voor bijvoorbeeld
parkeerplaatsen en kabels en leidingen.

Waarom houden we het water niet tijdelijk vast in de hoge delen?
Vanwege het grote hoogteverschil tussen het waterpeil en het straatniveau aan de Oost- en
Westhaven, is daar in theorie ruimte om bij veel regen het water tijdelijk vast te houden.
Door het sluiten van sluisdeuren of het omhoog zetten van stuwen, kunnen we een tijdelijk
compartiment creëren waar het water bijna een halve meter kan stijgen. Dit biedt extra
ruimte voor regenwater en het belast de rest van de stadsboezem niet, zodat de peilstijging
en mogelijke problemen op wateroverlast daar kleiner zijn. Het is de vraag of deze tijdelijke
waterberging praktisch te realiseren is vanwege de constructie van de kades en de aan de


                                                                                                30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>7.	VERANTWOORDELIJKHEDEN EN
    BEKOSTIGING
SAMENVATTING                                                                                       Waterschap
De voorgestelde oplossing moeten passen binnen de juridische kaders die relevant                   Een waterschap is verantwoordelijk voor goed peilbeheer en voldoende berging- en afvoer­
zijn voor bodemdaling. Daarbij gaat het om de verdeling van verantwoordelijkheden                  capaciteit van het oppervlaktewatersysteem. Het waterschap is verplicht voor oppervlakte- of
en kosten tussen de gemeente, het waterschap en eigenaren van gebouwen. Juridisch                  grondwaterlichamen onder haar beheer peilbesluiten vast te stellen (Waterwet, art. 5.2).
vertrekpunt daarbij is dat ieder verantwoordelijk is voor wat op het eigen terrein
gebeurt.                                                                                           Eigenaren van gebouwen
                                                                                                   Eigenaren van gebouwen hebben een zorgplicht voor hun eigen perceel en bouwwerk (Bur-
                                                                                                   gerlijk Wetboek). Zij zijn verantwoordelijk voor de staat van een onroerende zaak, ongeacht
7.1.   VERANTWOORDELIJKHEDEN VOLGENS DE JURIDISCHE KADERS                                          locatie en ondergrond. Dat betekent bijvoorbeeld dat zij verantwoordelijk zijn voor de staat
In verschillende wetten is vastgelegd wie verantwoordelijk is voor het beheer van grond- en        van de fundering en de riolering op het eigen perceel. Bewoners zijn ook zelf verantwoor-
oppervlaktewater en wie voor de aanpak van de gevolgen van bodemdaling. Deze verant-               delijk voor de inzameling verwerking en aflevering van regen- en grondwater op het eigen
woordelijkheden zijn verdeeld tussen gemeente, waterschap en private partijen als vast-            terrein.
goedeigenaren, bewoners en ondernemers. De verantwoordelijkheden van de belangrijkste
stakeholders worden hierna beschreven.
                                                                                                   7.2.   KOSTENVERDELING
Gemeente                                                                                           Er is geen specifiek belastinginstrument waarmee de aanpak van overlast door bodemda-
•	Een gemeente heeft een zorgplicht voor grondwater en voor de inzameling van regenwa-            ling kan worden bekostigd. Gebleken is dat het bestaande instrumentarium om de verschil-
   ter (Waterwet art. 3.6). De grondwaterzorgplicht houdt in dat gemeenten zorgdragen voor         lende hierboven genoemde verantwoordelijkheden te bekostigen voldoende aangrijpings-
   het treffen van maatregelen in openbaar gebied om structureel nadelige gevolgen van de          punten biedt om ook de aanpak van overlast door bodemdaling te bekostigen.
   grondwaterstand te voorkomen of te beperken.
•	Gemeenten dienen zorg te dragen voor de inzameling en het transport van stedelijk afval-        Uitgangspunten kostenverdeling
   water op openbaar terrein(Zorgplicht Wet milieubeheer art. 10.33).                              Bij het zoeken naar oplossingen is er in het KBB naar gestreefd de totale kosten, voor alle
•	Gemeenten kunnen handhavend optreden wanneer bouwwerken niet aan bepaalde                       partijen bij elkaar opgeteld, zo laag mogelijk te houden. De voorgestelde oplossing is dan
   bouwtechnische voorschriften voldoen, waaronder een afdoende fundering (handhaving              ook de maatschappelijk meest kosteneffectieve variant.
   op bouwrecht Woningwet art. 1b en Bouwbesluit art. 2.6, 2.7 en 2.8 of alleen Woningwet          De kosten voor de uitvoering van de voorgestelde oplossing zijn volgens de formele juridi-
   art. 13 en 15).                                                                                 sche kaders op hoofdlijnen als volgt verdeeld:

                                                                                                   •	Het hoogheemraadschap betaalt de kosten voor waterhuishoudkundige werken en de
                                                                                                       aanleg van nieuw water voor extra berging of doorstroming.




                                                                                              31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>•	De gemeente betaalt de kosten voor de riolering op openbaar terrein, de aanleg van                 750 JAAR LEVEN MET
   nieuw water of waterhuishoudkundige werken voor een betere inrichting van de open-                 BODEMDALING
   bare ruimte.                                                                                       Al zolang als er mensen wonen,
•	De gemeente en/of andere belanghebbenden betalen de meerkosten aan waterhuishoud-                  daalt de bodem in Gouda. De
   kundige werken voor doelen als recreatie, inrichting openbare ruimte, cultuurhistorie, e.d.        stad is grotendeels gebouwd op
•	Eigenaren van gebouwen betalen de kosten voor riolering op eigen terrein en de funde-              veengrond. Door het gewicht van
   ring van hun gebouwen. Schade (kosten) als gevolg van een voorzienbare peilverlaging               de stad wordt die veen- grond
   behoort tot het ‘normaal maatschappelijk risico’ en zou dus door de eigenaar zelf betaald          langzaam in elkaar gedrukt. De
   moeten worden.                                                                                     bewoners hielden daarbij droge
                                                                                                      voeten door de bodem steeds
Nadeelcompensatie?                                                                                    wat op te hogen. Ook werd het
We hebben juridisch advies ingewonnen over de mate waarin we gehouden zij om mee te                   waterpeil in de grachten zo nu en
betalen aan schade aan houten paalfunderingen als gevolg van de voorgestelde oplossing.               dan wat verlaagd. Het ophogen
Hieruit blijkt dat eigenaren geheel verantwoordelijk zijn voor kosten als gevolg van de peil-         ging met kleine stapjes, bijvoor-
verlaging omdat een peilverlaging die de bodemdaling volgt iets is waarvan een eigenaar               beeld door de vloer in huis op te
kan verwachten dat dit gaat gebeuren; in juridische termen: ‘een normaal maatschappelijk              hogen; en met grote stappen als
risico’. We verkennen, ondanks dat we niet verplicht zijn tot compensatie van schade, toch            een gebouw wordt afgebroken:
de haalbaarheid en wenselijkheid van een met nadeelcompensatie vergelijkbare regeling                 het puin werd dan vaak gebruikt
om eigenaren van gebouwen met een houten paalfundering in het invloedsgebied van het                  als fundering voor de nieuwbouw.
compartiment te ondersteunen wanneer extra schade door de peilverlaging niet te voor-                 Met elke ophoging neemt het
komen is.                                                                                             gewicht toe en wordt het veen
                                                                                                      steeds verder ingedrukt. Op de
                                                                                                      locatie van het Best Westernhotel
                                                                                                      en de parkeergarage aan het Bol-
                                                                                                      werk is dit goed te zien. Vooraf-
                                                                                                      gaand aan de nieuwbouw in 2010
                                                                                                      is daar grondig archeologisch
                                                                                                      onderzoek uitgevoerd. Zo hebben
                                                                                                      we alle kleine en grote ophogingen
                                                                                                      door de eeuwen heen in beeld
                                                                                                      gekregen.




                                                                                                 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>8.       REACTIE LEDEN COALITIE STEVIGE STAD

SAMENVATTING
Het KBB is tot stand gekomen met actieve steun van Rijkswaterstaat, de provincie Zuid              grap. De integrale benadering en kennisdeling heeft naast veel werkplezier tot een goed
Holland, Deltares, het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF), de TU-                  en evenwichtig Kaderplan Bodemdaling Binnenstad geleid. Een goed voorbeeld voor veel
Delft en het Platform Slappe Bodem. Deze organisaties vormden samen met de gemeen-                 vergelijkbare binnensteden dat navolging verdient.”
te Gouda en het hoogheemraadschap van Rijnland vanaf 2014 de Coalitie Stevige Stad op
Slappe Bodem. In dit hoofdstuk geven de leden van de Coalitie hun visie op het KBB.                Platform Slappe Bodem
                                                                                                   “In 5 jaar heeft de Coalitie Stevige Stad in Gouda een enorme klus geklaard. Voor zover be-
Deltares / TU Delft                                                                                kend is het water- en bodemsysteem van de binnenstad van Gouda nu het best onderzocht
“Voor Deltares is dit Kaderplan en haar onderbouwing een voorbeeld van hoogwaardige                van alle vergelijkbare binnensteden in Nederland. De ervaringen met de aanpak van deze
planvorming. De complexiteit van de problemen met water en bodemdaling in de historische           klus en de opgedane kennis zijn van grote waarde voor heel laag-Nederland. De uitkomsten
binnenstad van Gouda is exemplarisch voor de situatie in veel andere historische steden. De        van alle onderzoeken zijn soms ook verrassend, waarmee het belang van grondig onderzoek
durf van Gouda en Rijnland om deze problemen samen op te pakken en de gekozen aanpak               en analyse voor beleidsbeslissingen is aangetoond. De Coalitie heeft bewezen dat het mo-
zijn echter uniek, en een voorbeeld voor velen. Na een zorgvuldig onderzoek van de (grond)         gelijk is om in samenwerking met veel partijen tot gedragen integrale maatregelen te komen
waterhuishouding, van de opbouw van de ondergrond, de bodemdaling, funderingen,                    om de gevolgen van de complexe problematiek van bodemdaling in historische binnensteden
kabels en leidingen in een Living Lab Bodemdaling Gouda, is die verworven kennis in een            onder controle te krijgen. Het Platform Slappe Bodem waardeert de inspanningen van de
intensief traject samen met bestuurders, bewoners en andere betrokkenen uitgewerkt in va-          partners zeer en benut het project ‘Stevige Stad’ graag als voorbeeld ter inspiratie voor de
rianten. Die varianten zijn via een vooraf vastgesteld afwegingskader afgewogen om tot een         omgang met bodemdaling in historische binnensteden elders in Nederland.”
advies te komen. Naast alle technische aspecten spelen bestuurlijke overwegingen, lange
termijn ambities en de bescherming van de belangen van de bewoners een prominente rol bij          Provincie Zuid-Holland
deze afweging. Een prachtig voorbeeld van een integraal, samen opgesteld plan met een so-          “Provincie Zuid-Holland denkt graag mee in de ‘Coalitie Stevige Stad’, omdat gemeente
lide kennisbasis, dat ten grondslag ligt aan zorgvuldige, goed onderbouwde besluitvorming.”        Gouda en het hoogheemraadschap van Rijnland nadrukkelijk laten zien voorop te lopen bij
                                                                                                   inventariseren, agenderen en daadwerkelijk aanpakken van bodemdaling in beschermd
Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek                                                       stadsgezicht met waardevolle monumentale bebouwing. Vanuit grondig onderzoek naar
“Toen 5 jaar geleden de gemeente Gouda het KCAF vroeg om mee te doen met de brede                  de ernst van de problematiek (‘wat dan?’) wordt hier daadwerkelijk invulling gegeven aan
coalitie die zou gaan onderzoeken hoe de beste toekomst voor de dalende historische bin-           oplossingsrichtingen om vocht- en wateroverlast te beperken (‘hoe dan?’). Met het bieden
nenstad er uit zou kunnen zien, zei het KCAF onmiddellijk ja. Het was een open vraag over          van handelingsperspectief kunnen ook andere gemeenten met historische binnensteden in
een complexe problematiek. De binnenstad, funderingen, grondwater, bodemdaling, kli-               West- en Noord-Nederland hun voordeel doen. Er ligt dan ook een mooie ambitie om voor-
maatverandering; het hangt allemaal met elkaar samen. Veel panden hebben een ondiepe               liggende kennis en expertise verdergaand te verrijken en steeds breder te delen, met name
fundering en zakken met de bodem mee en komen zo steeds dichter bij het grondwater. Dat            middels het ‘Platform Slappe Bodem’, het ‘Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling’ en de
geeft overlast en is minder gezond. Maar het grondwaterpeil verlagen kan tot droogstand            ‘Regiodeal Bodemdaling Groene Hart’. Provincie Zuid-Holland stimuleert en faciliteert voor-
en rot leiden van houten funderingspalen. Funderingsherstel is voor eigenaren een dure             genoemde netwerkvorming en ziet de mogelijkheden om factsheets op aanpak, methodiek


                                                                                              33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>en juridische kader provinciale, landelijke en zelfs internationale bekendheid en waardering
te geven. Daarom alle lof voor de bereikte resultaten als gidsgemeente bij onderzoek en
aanpak van bodemdaling in een binnenstad. Altijd maatwerk en afhankelijk van de lokale
omstandigheden, maar uitkijkend naar werkwijze(n) waarop andere historische binnen­
steden de ingeslagen weg cq. het goede voorbeeld kunnen volgen.”

Rijkswaterstaat
“Rijkswaterstaat heeft met de Intentieverklaring Ruimtelijke adaptatie in 2014 en haar
betrokkenheid de afgelopen vijf jaar haar ambitie ingevuld om een sterke partner te zijn
voor regionale overheden. Dit primair als kennispartner op het gebied van klimaatadap-
tatie, bodem en grondwater. De relatie tussen Gouda, Rijnland en RWS is verstevigd. De
op initiatief van Gouda gevormde coalitie Stevige Stad (op slappe bodem) en de gekozen
invulling hiervan heeft energie en lef gevraagd en is een compliment waard! Succesvol
resultaat van de samenwerking is een innovatief en krachtig netwerk om de vraagstukken
rondom bodemdaling, in de context van klimaatadaptatie, op te pakken. De vruchtbare
samenwerking heeft via onderzoek en dialoog ook geleid tot veel nieuwe inzichten om
afwegingen en besluiten in Gouda te nemen. De manier waarop deze besluiten worden ge-
nomen helpt en ondersteunt andere overheden ook in hun besluitvorming en afwegingen.
Gouda is een icoonproject en er is in de loop der jaren een energiek netwerk gevormd van
een groeiend aantal betrokken professionals en burgers. Hierop zijn we trots en ook trots
om hier onderdeel van te mogen uitmaken. Alle overheden die een leefbare woonomgeving
op een slappe bodem willen behouden kunnen hier bovendien van leren. Het KBB is een
eerste mijlpaal om de kennis van nu te verzilveren in handelen. Het is het resultaat van een
zorgvuldig proces, met beschouwing van uiteenlopende varianten, gecombineerd met een
open dialoog met de stad. RWS geeft voor het vervolg het advies om periodiek op basis van
nieuwe inzichten en (her)ontwikkelingen het KBB te herijken en nieuwe mijlpalen te zetten.
We weten immers veel, maar ook nog veel niet. Nieuwe kennis o.a. vanuit het Nationaal
Kennis­programma Bodemdaling met de regiodeal Groene Hart, maar ook het onderzoeks-
programma zeespiegelstijging is in de maak. Het feit dat de zeespiegel stijgt en het dalen
van de stad moeilijk is te voorkomen leidt in de toekomst tot grotere uitdagingen in het
watersysteembeheer. Toekomstgericht handelen vraagt dan ook oog te hebben voor het
beperken van de gevolgen van overstromingen en bewuste keuzes te maken in de ruimte-
lijke ordening om de stad en de leefbaarheid daarvan op niveau te houden. In het vervolg-
traject kunnen Gouda en Rijnland op RWS rekenen.”


                                                                                               34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>9.	DE OPBRENGST VAN DE ZIENSWIJZEN                                                                  paalfunderingen te voorkomen.
                                                                                                  • S chade aan houten palen. Eigenaren van gebouwen in het toekomstige compartiment
SAMENVATTING                                                                                         maken zich zorgen over mogelijk schade aan hun houten paalfundering en wie de kosten
Naar aanleiding van de zienswijzen is het plan op drie punten gewijzigd:                             van schadeherstel moet dragen.
•	Het aantal gebouwen op een houten paalfundering binnen het invloedsgebied van de               • Doorvaarbaarheid van de peilscheidingen. Een aantal belangenorganisaties en een aantal
   peilverlaging is verhoogd van 30 naar 60.                                                         individuele indieners vragen hier aandacht voor. Soms omdat zij voorstander zijn van
•	Het onderzoek ‘tijdelijk aangepast peilbeheer’ uit hoofdstuk 4 is geschrapt.                      doorvaarbaarheid, soms omdat zij deze niet nodig vinden of bang zijn dat de discussie
•	Het is niet zeker of er een nadeelcompensatie of daarmee vergelijkbare regeling komt              hierover te veel tijd kost.
                                                                                                  • Tijdelijk aangepast peilbeheer buiten het compartiment. Er zijn veel zorgen over de gevol-
                                                                                                     gen hiervan voor de veel voorkomende houten paalfunderingen buiten de binnenstad.
9.1    HOE ZIJN DE BELANGHEBBENDEN GEÏNFORMEERD?                                                     Alle zienswijzen van buiten de binnenstad gaan hier over.
Het ontwerp-KBB heeft van 2 maart tot 12 april 2020 ter inzage gelegen. In de maand voor-         •	Twijfel aan de juistheid van de gekozen variant. Twee belangenorganisaties twijfelen of de
afgaand daaraan konden belanghebbenden en geïnteresseerden zich informeren over de                   vertaling van de onderzoeksresultaten naar de voorgestelde variant juist is.
inhoud ervan, o.a. op één van drie inloopspreekuren. Twee specifieke doelgroepen zijn per         • Voorkeur voor andere varianten. Alle varianten uit het afwegingskader worden hierbij ge-
brief geïnformeerd over het ontwerp-KBB: de eigenaren van gebouwen in het voorgestelde               noemd. Deze zienswijzen komen uit de hoek van de belangenorganisaties, maar ook van
compartiment die mogelijk op een houten paalfundering staan en de eigenaren van gebou-               individuele burgers.
wen buiten de binnenstad die te maken zouden kunnen krijgen met een vorm van tijdelijke
aangepast peilbeheer.                                                                             De nota van beantwoording waarin alle zienswijzen worden beantwoord is te vinden op
                                                                                                  www.gouda.nl/stevigestad.

9.2    WAT STAAT ER IN DE ZIENSWIJZEN?
In totaal hebben de gemeente en het hoogheemraadschap 32 zienswijzen ontvangen van                9.3    WAT IS ER VERANDERD IN HET KBB?
bewoners, eigenaren en belangenorganisaties: 31 op het ontwerp-KBB en 1 op het ontwerp-           Het KBB is op drie punten gewijzigd naar aanleiding van de zienswijzen:
peilbesluit dat uit het KBB voortvloeit.                                                          •	Het aantal panden met een houten paalfundering dat mogelijk te maken krijgt met extra
                                                                                                     schade als gevolg van de peilverlaging is verhoogd van maximaal 30 naar maximaal 60.
De volgende onderwerpen komen meermaals terug in de zienswijzen:                                     Dit komt omdat ook buiten de formele grenzen van het compartiment een verlaging van
•	Risico op schade door verschilzetting. Deze zorg wordt met name geuit door mensen met             het grondwaterpeil niet uitgesloten kan worden. Op basis van modelberekening is nu
   een gebouw zonder diepe paalfundering, op de rand van het toekomstige compartiment.               het invloedgebied van de peilverlaging bepaald. Aan het begin van hoofdstuk 3 staat een
   Vaak stellen zij ook vragen over wie de kosten van schadeherstel moet dragen.                     “afbeelding” van dit invloedsgebied. Gebouwen die mogelijk op een houten paalfunde-
• Tempo/planning van de uitvoering. Deze zienswijzen komen van bewoners met (grond)                 ring staan in dit gebied worden allemaal meegenomen in het traject houten palen. Bij de
   wateroverlast die vragen om een snellere uitvoering.                                              nieuwe berekening is ook gekeken naar het maximaal aantal gebouwen dat op een hou-
•	Hoe veel het grondwater omlaag gaat. Indieners vragen hoe groot de grondwaterpeilver-             ten paalfundering staat in de binnenstad als geheel. Dit getal is opgehoogd van maximaal
   laging op een locatie precies zal zijn. Een aantal vraagt ook of het plan nog aangepast           60 naar maximaal 90.
   kan worden om bestaande wateroverlast te verhelpen of juist om problemen met houten            •	Het onderzoek tijdelijk aangepast peilbeheer dat in paragraaf 4.2 van het ontwerp-KBB


                                                                                             35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>   wordt genoemd, is geschrapt. Het zou hier gaan om een onderzoek of het mogelijk is in
   natte periodes het peil in de hele stadsboezem wat te verlagen, voordat het compartiment
   definitief is aangelegd. Inmiddels is de eerste verkenning uitgevoerd. De aandachtspunten
   uit de zienswijzen zijn hierin meegenomen. Uit de verkenning blijkt dat de doorlooptijd,
   benodigde inspanning en kosten voor tijdelijk aangepast peilbeheer niet opwegen tegen
   het positieve effect.
•	Er is sinds de publicatie van het ontwerp KBB juridisch advies ingewonnen over de mate
   waarin de overheid verplicht is om mee te betalen aan extra schade aan houten paal­
   funderingen als gevolg van de maatregelen uit het KBB. Uitkomst hiervan is dat dat
   eigenaren geheel verantwoordelijk zijn voor kosten als gevolg van de peilverlaging.
   Naar aanleiding daarvan wordt de volgende tekst uit “paragraaf 3.1” vervangen: “Voor
   eigenaren van gebouwen waar schade aan de houten paalfundering door de peilverlaging
   niet te voorkomen is, wordt een nadeelcompensatieregeling opgesteld. Op basis van die
   regeling kunnen deze eigenaren aanspraak maken op een financiële bijdrage voor schade
   aan de fundering die zonder de peilverlaging niet zou zijn ontstaan.” De nieuwe tekst is:
   “We verkennen, ondanks dat we niet verplicht zijn tot compensatie van schade, toch de
   haalbaarheid en wenselijkheid van een met nadeelcompensatie vergelijkbare regeling
   om eigenaren van gebouwen met een houten paalfundering in het invloedsgebied van het
   compartiment te ondersteunen wanneer extra schade door de peilverlaging niet te voorko-
   men is.” Waar relevant is de tekst van het KBB ook op andere plekken op een vergelijkbare
   manier aangepast.




                                                                                               36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>LITERATUURLIJST

De documenten die in deze lijst worden genoemd zijn te vinden op                                      Kansrijke Oplossingen, Deltares, juni 2016
www.gouda.nl/stevigestad.                                                                             De Coalitie hanteert theoretische oplossingsrichtingen (handelingsperspectieven) om
                                                                                                      te onderzoeken hoe de bodemdaling kan worden aangepakt. In deze studie worden de
Intentieverklaring, Coalitie Stevige Stad, oktober 2014                                               handelings­perspectieven ‘hoog houden’ en ‘laten zakken’ uitgewerkt.
Gemeente Gouda, hoogheemraadschap van Rijnland, Rijkswaterstaat, Kenniscentrum
Aanpak Funderingsproblematiek, Deltares en de Technische Universiteit Delft spreken met               Controling Urban Groundwater, TU Delft, november 2016
het ondertekenen van deze verklaring af samen te werken aan de aanpak van bodemdaling                 In deze studie wordt beschreven hoe het grondwater in de binnenstad van Gouda – en in het
in Gouda.                                                                                             bijzonder omgeving Turfmarkt- zich gedraagt onder verschillende factoren zoals neerslag,
                                                                                                      verdamping en de constructie van het riool.
Probleemstructurering Binnenstad, Radboud Universiteit, januari 2015
Dit rapport is een verslag van twee werksessies. Tijdens deze sessies is een schema ontwikkeld        Kennisdocument Aanpak Bodemdaling, Deltares, mei 2017
waarin de factoren die een rol spelen bij bodemdaling in Gouda met elkaar in verband worden           In dit rapport is de beschikbare kennis op het gebied van de verdeling van rollen en taken
gebracht. Dit is model is ontwikkeld met behulp van principes van de systeemdynamica.                 (gouvernance) bij de aanpak van de bodemdaling op een rij gezet.

Governance Handelingsperspectieven, Deltares, november 2015                                           Resultaten Living Lab en TKI Bodemdaling , Deltares, oktober 2017
Bij de aanpak van bodemdaling zijn verschillende groepen en organisaties betrokken:                   De Coalitie Stevige Stad doet onder de noemer ‘Living Lab’ in het noordelijk deel van de
overheden, huiseigenaren, enz. De rollen en taken liggen vooraf zeker niet allemaal vast. Om          ­binnenstad onderzoek naar verschillende aspecten van bodemdaling. Deze sheetpresentatie
hier gesprek over te kunnen voeren heeft Deltares de verschillende opties op een gestructu-            laat de resultaten zien uit de periode 2016-2017.
reerde manier op een rij gezet.
                                                                                                      Samenvatting Resultaten Living Lab en TKI Bodemdaling, Deltares, oktober 2017
Kwetsbaarheden Binnenstad, Coalitie Stevige Stad, december 2015                                       De Coalitie Stevige Stad doet onder de noemer Living Lab in het noordelijk deel van de
Dit rapport beschrijft de kennis die de Coalitie Stevige Stad verzameld heeft in het eerste           binnen­stad onderzoek naar verschillende aspecten van bodemdaling. Dit rapport betreft
jaar na de ondertekening van de intentieverklaring (zie boven).                                       een samenvatting van de resultaten uit de periode 2016-2017.

Archeologisch Bouwhistorisch Onderzoek, Flexus / Archomedia, december 2015                            Synthese drie onderzoeken, RAAP/RCE, februari 2018
Onder andere op basis van archeologische informatie en gegevens verkregen uit interviews              In dit rapport worden drie onderzoeken naar de relatie tussen bodemdaling en stedelijke
en bouwverordeningen is een globale ‘funderingsperiodiseringskaart’ van de binnenstad                 ontwikkeling samengebracht.
gebouwd. De werkwijze en het resultaat worden in dit rapport beschreven.




                                                                                                 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Quick Scan MKBA, Deltares, april 2018                                                                  Gezondheidseffecten van wateroverlast en vocht rondom woningen, H2Oké, oktober 2019
Dit rapport beschrijft een ‘ordegrootte’ kostenberekening van de theoretische oplossings-              Een kwalitatieve beschrijving van de gevolgen voor de gezondheid van verschillende vor-
richtingen (handelingsperspectieven) ‘Hoog Houden’ en ‘Laten Zakken’. Het rapport geeft                men van vocht- en wateroverlast in huis en een daarop gebaseerde kwalitatieve beoorde-
een eerste inzicht in de bandbreedte van kosten.                                                       ling van de verschillende varianten uit het KBB.

Uitkomsten governance spoor, Deltares, april 2018                                                      MKBA kaderplan bodemdaling binnenstad Gouda, Deltares (Sien Kok), december 2019
Op basis van werksessies met deskundigen, bewoners en betrokken organisaties is in beeld               Dit rapport beschrijft de maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) van de varianten
gebracht hoe we verschillende theoretische oplossings-scenario’s concreet kunnen maken.                uit het kaderplan bodemdaling binnenstad (KBB) Gouda. In de MKBA worden de socio-eco-
Daarbij is ook gekeken naar rollen en verantwoordelijkheden.                                           nomische effecten en investeringskosten van de verschillende varianten in beeld gebracht.

Integraal modelinstrumentarium Gouda, RHDHV, Marcel Zandee en Wouter Engel , januari 2020              Grondwatermodel Gouda – uitkomsten berekeningen varianten, Deltares (Frans Roelofsen),
Dit rapport beschrijft de modelstudie naar mogelijke oplossingen voor het oppervlakte­water            november 2019
en het rioolsysteem. In de modelstudie is de effectiviteit van verschillende maatregelen onder-        Dit memo beschrijft wat de effecten zijn van twee varianten voor het peilbeheer en de inrich-
zocht en zijn de voorgestelde oplossing en alternatieven doorgerekend.                                 ting van het ontwaterings- en afwateringssysteem op het grondwater systeem. De memo
                                                                                                       begint met een toelichting op het grondwatermodel dat als basis dient van de berekeningen.
Notitie funderingen en KBB, gemeente Gouda, juli 2019
Deze notitie geeft antwoord op de vraag hoeveel panden met een houten paalfundering er                 Schatting bodemdaling i.v.m. peilbesluit Gouda, Deltares (Henk Kooi), augustus 2019
in de binnenstad aanwezig zijn en op welke diepte het funderingshout naar verwachting                  Dit memo beschrijft de resultaten van modelberekeningen op basis waarvan een schatting
aangetroffen kan worden.                                                                               gemaakt is van de grootte en de tijdsontwikkeling van de te verwachten extra bodemdaling
                                                                                                       door een peilaanpassing. Tevens is een schatting gemaakt van de totale bodemdaling tot 2050.
Notitie uitgangspunten kosten en kostenverdeling uitvoering KBB, Projectgroep Stevige Stad,
mei 2019
Deze notitie beschrijft de belangrijkste uitgangspunten t.a.v. de omgang met kosten en
kosten­verdeling bij de uitvoering van het KBB. De notitie zelf heeft geen juridische status;
maar diende als vertrekpunt voor het gesprek over kosten en kostenverdeling nog voordat
een voorkeursvariant voor het KBB was gekozen.

Memo juridische gevolgen van varianten in handelingsperspectief meebewegen binnenstad
van Gouda, Projectgroep Stevige Stad ,Werkgroep Governance, april 2019
In deze memo wordt ingegaan op potentiële juridische gevolgen van de verschillende
maatregelen, in het handelingsperspectief “meebewegen” in de binnenstad van Gouda.
Per ingreep is een inschattingen gemaakt van de effecten ervan, de mate waarin negatieve
effecten voorzienbaar zijn en in hoeverre particulieren gehouden kunnen zijn schade aan
opstallen of andere eigendommen te dragen.


                                                                                                  38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>OVERZICHT BETROKKEN PERSONEN

Bij het tot stand komen van het Kaderplan Bodemdaling Binnenstad waren in de periode
2014 tot 2020 o.a. de volgende mensen betrokken:

•   Ariane Tuinenburg, Rijkswaterstaat Bodem+                                               •   Maarten Groenendijk, gemeente Gouda
•   Arianne Fijan, gemeente Gouda                                                           •   Maartje Swinkels, hoogheemraadschap van Rijnland
•   Bart van der Werff, gemeente Gouda                                                      •   Mara Snoeren, gemeente Gouda
•   Bernd van den Berg, ODMH                                                                •   Marco Kastelein, hoogheemraadschap van Rijnland
•   Chris Seijger, Deltares                                                                 •   Margot Quist, gemeente Gouda
•   Christiaan Smit, gemeente Gouda                                                         •   Marieke Desmense, hoogheemraadschap van Rijnland
•   Dick de Jong, KCAF                                                                      •   Marja Le Mair, gemeente Gouda
•   Dolf Kern, hoogheemraadschap van Rijnland                                               •   Marjolein Broos, gemeente Gouda
•   Ewout ten Heuw, hoogheemraadschap van Rijnland                                          •   Martin Kemp, gemeente Gouda
•   Francois Clemens, TU Delft                                                              •   Max Tobé, gemeente Gouda
•   Frans Roelofsen, Deltares                                                               •   Menno Macay, Kaayman Infographics
•   Frans van der Ven, Deltares / TU-Delft                                                  •   Robert van Cleef, Sterk Consulting
•   Gerald Jan Ellen, Deltares                                                              •   Ruud van Workum, KCAF
•   Gerda Tijink, gemeente Gouda                                                            •   Saskia Hommes, Deltares
•   Govert Geldof, Govert Geldof c.s.                                                       •   Sien Kok, Deltares
•   Hans Suijs, Gouds Watergilde                                                            •   Sjaak Langeslag, hoogheemraadschap van Rijnland
•   Henk Kooi, Deltares                                                                     •   Tom Schilperoort, Gouds Watergilde
•   Henk Vereijken, Gouds Watergilde                                                        •   Tommy Bolleboom, Rijkswaterstaat Bodem +
•   Henkjan Faber, hoogheemraadschap van Rijnland                                           •   Werncke Husslage, Provincie Zuid-Holland
•   Hilde Niezen, gemeente Gouda                                                            •   Wouter Engel, Royal Haskoning DHV
•   Jan Jelle Reitsma, hoogheemraadschap van Rijnland
•   Jan Prinsen, gemeente Gouda
•   Jeroen Mekenkamp, Platform Slappe Bodem
•   Jeroen Ponten, Waternet
•   Koen Weyting, Toekomst Sterk
•   Leen Blom, Centric
•   Loek Weijts, Loek Weijts Illustraties en Infographics
•   Luuk Jacobs, Luuk Jacobs Communicatieadvies


                                                                                       39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>BIJLAGE: HET AFWEGINGSKADER INGEVULD

Al voordat we werkten aan concrete oplossingen, is er nagedacht over de manier waarop we
overzichtelijk en objectief de effecten van deze oplossingen in beeld konden brengen. Dit
resulteerde in het afwegingskader. Het afwegingskader is tot stand gekomen in een interactief
proces met belanghebbenden in de binnenstad en de leden van de gemeenteraad en de
Verenigde Vergadering van Rijnland. Aan de hand van verschillende indicatoren beantwoorden
we in het afwegingskader de vragen:

• Lossen we het probleem op?
• Kunnen we het realiseren?
• Wat zijn andere gevolgen voor de stad?

In de tabel in deze bijlage is het complete afwegingskader ingevuld voor het geval we geen
maatregelen zouden nemen (wat als we niks doen*), voor de voorgestelde oplossing uit
hoofdstuk 3 en voor de drie varianten die zijn afgevallen uit hoofdstuk 6. Niet alle alternatie-
ven zijn op alle aspecten volledig doorgerekend. De achtergrond hiervan wordt toegelicht in
het tekstkader “van grof naar fijn” in hoofdstuk 6.

* Bij ‘wat als we niks doen’ gaan we er wel vanuit dat al geplande maatregelen aan de
  riolering worden uitgevoerd. Deze maatregelen staan in het gemeentelijk rioleringsplan
  dat eerder is vastgesteld door de gemeenteraad.




                                                                                                   40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>LOSSEN WE HET PROBLEEM OP?
                                                  Gevolgen           Gevolgen oplossing hst. 3             Gevolgen alternatief                  Gevolgen alternatief               Gevolgen alternatief
                                             ‘Als we niks doen’           ‘Compartiment               ‘Binnenstad op hoogte houden’               ‘Peilverlaging hele               ‘Peilverlaging alleen
                                                                         in de lage delen’                                                          stadsboezem’                         binnenstad’
Wateroverlast

Oppervlakte ‘water op straat’ bij   Toename                        Afname                             Afname                                Afname                             Afname
hevige regen (hectare)              Korte hevige bui               Korte hevige bui                   Niet doorgerekend. Zal in eerste      Korte hevige bui                   Niet doorgerekend. Afname
                                    2020: meer dan 2 ha.           2050: minder dan 0,5 ha.           instantie in dezelfde mate afne-      2050: 0,5 tot 1 ha.                naar verwachting tussen
                                    2050: toename t.o.v. 2020                                         men als in variant ‘peilverlaging                                        waardes van de alternatieven
                                                                   Langdurige zware bui               hele stadsboezem’ als gevolg          Langdurige zware bui               ‘compartiment in de lage delen’
                                    Langdurige zware bui           2050: 1 tot 2 ha.                  van het verlagen van het (grond)      2050: 1 tot 2 ha.                  en ‘peilverlaging hele stads-
                                    2020: meer dan 2 ha.                                              waterpeil en de riool-maatrege-                                          boezem’
                                    2050: toename t.o.v. 2020                                         len. Is op termijn beïnvloedbaar
                                                                                                      door de keuze van de aanleg-
                                                                                                      hoogte van de fundering van de
                                                                                                      gebouwen, wegen en riolering.
Landelijke normen voor water-       Voldoet niet                   Voldoet                            Voldoet                               Voldoet                            Voldoet
overlast vanuit het oppervlakte­
water
Gebied met hoge grondwater-         Toename                        Afname                             Afname                                Beperkte afname                    Afname
stand: minder dan 40cm onder        Percentage van de binnenstad   Percentage van de binnenstad       Niet doorgerekend. Het grond-         Percentage van de binnenstad       Niet doorgerekend. Het grond-
het straatniveau in een natte       2020: 10%                      2050: 7%                           waterpeil daalt in de stadsboe-       2050: 10%                          waterpeil daalt in de binnenstad
periode                             2050: 18%                                                         zem met 10 cm, de daling neemt                                           met 10 cm, de daling neemt af
                                                                   Het grondwaterpeil daalt in het    af richting de randen van dit         Het grondwaterpeil daalt in de     richting de randen van dit ge-
                                                                   compartiment met 25 cm, de         gebied.                               stadsboezem met 10 cm, de da-      bied. Vanwege de peilverlaging
                                                                   daling neemt af richting de        Percentage van de binnenstad          ling neemt af richting de randen   zal het gebied met hoge grond-
                                                                   randen van het compartiment.       met een hoge grondwaterstand          van dit gebied.                    waterstanden in oppervlakte
                                                                                                      zal in eerste instantie gelijk zijn                                      afnemen tot ergens tussen de
                                                                                                      aan alternatief ‘peilverlaging                                           waarden van de varianten ‘com-
                                                                                                      hele stadsboezem’ (10%). Door-                                           partiment in de lage delen’ (7%)
                                                                                                      dat gebouwen kunnen worden                                               en ‘peilverlaging hele stadsboe-
                                                                                                      opgevijzeld, kan echter op                                               zem’ (10%).
                                                                                                      termijn in principe elk gebouw
                                                                                                      voldoende hoog boven het
                                                                                                      grondwater worden geplaatst.
Risico houten paalfunderingen
Aantal gebouwen met verhoogd        n.v.t.                         Maximaal 60 gebouwen binnen        Maximaal 1200 in de stadsboe-         Maximaal 1200 in de stadsboe-      Maximaal 90 binnen de singels.
risico op funderingsproblemen                                      invloedsgebied van het compar-     zem, waaronder maximaal 90            zem, waaronder maximaal 90
                                                                   timent.                            binnen de singels.                    binnen de singels.




                                                                                                     41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                             Gevolgen                 Gevolgen oplossing hst. 3               Gevolgen alternatief               Gevolgen alternatief              Gevolgen alternatief
                                        ‘Als we niks doen’                 ‘Compartiment                 ‘Binnenstad op hoogte houden’            ‘Peilverlaging hele              ‘Peilverlaging alleen
                                                                          in de lage delen’                                                         stadsboezem’                        binnenstad’
Goede waterkwaliteit
Kans op overstorten van het       Kans neemt af                     Kans neemt extra af                  Kans neemt af                      Kans neemt extra af               Kans neemt af
riool naar het oppervlaktewater   Door het beperkt afkoppelen       Er wordt veel verhard oppervlak      Gelijk aan ‘als we niks doen’.     Er wordt veel verhard oppervlak   Er wordt veel verhard oppervlak
                                  van regenwater van de riolering   afgekoppeld van de riolering,                                           afgekoppeld van de riolering,     afgekoppeld van de riolering,
                                  wordt er minder vaak overge-      waardoor er minder vaak wordt                                           waardoor er minder vaak wordt     waardoor er minder vaak wordt
                                  stort op het oppervlaktewater.    overgestort. Door verplaatsing                                          overgestort. De kans op bac-      overgestort. De kans op bacteri-
                                  De kans op bacteriologische       van de overstorten wordt op                                             teriologische vervuiling neemt    ologische vervuiling neemt dus
                                  vervuiling neemt dus af, zowel    het compartiment helemaal                                               dus af.                           af, zowel binnen als buiten het
                                  binnen als buiten het compar-     niet meer overgestort. De kans                                                                            compartiment.
                                  timent.                           op bacteriologische vervuiling
                                                                    neemt dus af, zowel binnen als
                                                                    buiten het compartiment.
Kwaliteit water dat het opper-    Kans op meer vervuiling           Iets grotere kans op meer            Kans op meer vervuiling            Iets grotere kans op meer         Iets grotere kans op meer
vlaktewater instroomt             Doordat meer water van            vervuiling                           Gelijk aan ‘als we niks doen’.     vervuiling                        vervuiling
                                  afgekoppelde oppervlakken         Doordat meer water van                                                  Doordat meer water van            Doordat meer water van
                                  afstroomt naar het oppervlakte­   afgekoppelde oppervlakken                                               afgekoppelde oppervlakken         afgekoppelde oppervlakken
                                  water neemt de kans toe dat       afstroomt naar het oppervlak-                                           afstroomt naar het oppervlak-     afstroomt naar het oppervlak-
                                  hiermee (chemische) vervuiling    tewater neemt de kans toe dat                                           tewater neemt de kans toe dat     tewater neemt de kans toe dat
                                  in het water terecht komt.        hiermee (chemische) vervuiling in                                       hiermee (chemische) vervui-       hiermee (chemische) vervuiling in
                                                                    het water terecht komt. Omdat                                           ling in het water terecht komt.   het water terecht komt. Omdat
                                                                    meer wordt afgekoppeld dan bij                                          Omdat meer wordt afgekoppeld      meer wordt afgekoppeld dan bij
                                                                    ‘niets doen’, neemt ook de kans                                         dan bij ‘niets doen’, neemt ook   ‘niets doen’, neemt ook de kans
                                                                    meer toe.                                                               de kans meer toe.                 meer toe.
Doorstroming / verversing         Geen verandering                  Neutraal                             Geen verandering                   Geen verandering                  Neutraal
oppervlaktewater                                                    Binnen het compartiment is                                                                                Binnen het compartiment is
                                                                    er geen natuurlijke doorstro-                                                                             er geen natuurlijke doorstro-
                                                                    ming meer. Door doorspoelen                                                                               ming meer. Door doorspoelen
                                                                    via kunstwerken wordt een                                                                                 via kunstwerken wordt een
                                                                    verslechtering van de water­                                                                              verslechtering van de water­
                                                                    kwaliteit ondervangen.                                                                                    kwaliteit ondervangen.
Afwenteling
Effect op belasting afvalwater-   Belasting neemt af                Belasting neemt extra af             Belasting neemt af                 Belasting neemt extra af          Belasting neemt af
zuivering                         25% afname van het volume         35% afname van het volume            Niet doorgerekend. Door het        35% afname van het volume         Niet doorgerekend. Door het
                                  vanuit het gebied binnen de       vanuit het gebied binnen de          afkoppelen neemt het volume        vanuit het gebied binnen de       afkoppelen neemt het volume
                                  singels                           singels                              dat vanuit het gebied binnen de    singels                           dat vanuit het gebied binnen de
                                                                                                         singels naar de afvalwaterzuive-                                     singels naar de afvalwaterzuive-
                                                                                                         ring gaat af.                                                        ring gaat af.
Afwenteling op omliggend          Geen verandering                  Geen verandering                     Geen verandering                   Geen verandering                  Geen verandering
watersysteem




                                                                                                        42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                              Gevolgen             Gevolgen oplossing hst. 3              Gevolgen alternatief                     Gevolgen alternatief                Gevolgen alternatief
                                                         ‘Als we niks doen’             ‘Compartiment                ‘Binnenstad op hoogte houden’                  ‘Peilverlaging hele                ‘Peilverlaging alleen
                                                                                       in de lage delen’                                                              stadsboezem’                          binnenstad’
Bodemdaling
Versnelling* van de bodemdaling                 n.v.t.                           Tijdelijke versnelling binnen       Tijdelijke versnelling binnen            Tijdelijke versnelling binnen       Tijdelijke versnelling binnen
                                                                                 compartiment                        stadsboezem                              stadsboezem                         compartiment
*D
  e bodemdaling in Gouda wordt ver-                                             Versnelling: ruim 1 mm/jaar bij     Versnelling: max. 0,5 mm/jaar bij        Versnelling: ruim 0,5 mm/jaar bij   Versnelling: ca. 1 mm/jaar bij
 oorzaakt door het gewicht van de stad
 (compactie). De maximale daling die in de                                       peilverlaging ineens. Omdat we      peilverlaging ineens. Als we het         peilverlaging ineens. Als we het    peilverlaging ineens. Als we het
 binnenstad nog bereikt kan worden (1,20                                         het peil stap voor stap verlagen    peil stap voor stap verlagen is          peil stap voor stap verlagen is     peil stap voor stap verlagen is
 m) is niet beïnvloedbaar. Er is wel een ver-                                    is de versnelling kleiner.          de versnelling kleiner.                  de versnelling kleiner.             de versnelling kleiner.
 schil in de snelheid waarmee de maximale
 daling bereikt wordt. Elke verandering                                          Einde versnelling: na 20 jaar       Einde versnelling: na 20 jaar            Einde versnelling: na 20 jaar       Einde versnelling: na 20 jaar
 van het (grond)waterpeil heeft tijdelijk
 invloed op de daalsnelheid.                                                     Buiten het compartiment ver-                                                                                     Buiten de binnenstad versnelt
                                                                                 snelt de bodemdaling niet.                                                                                       de bodemdaling niet.



KUNNEN WE HET REALISEREN?
                                                              Gevolgen             Gevolgen oplossing hst. 3              Gevolgen alternatief                     Gevolgen alternatief                Gevolgen alternatief
                                                         ‘Als we niks doen’             ‘Compartiment                ‘Binnenstad op hoogte houden’                  ‘Peilverlaging hele                ‘Peilverlaging alleen
                                                                                       in de lage delen’                                                              stadsboezem’                          binnenstad’
Maatschappelijk rendement                                                        € 5,6 miljoen                       - € 53 tot - € 119 miljoen               € 1,8 miljoen                       Niet doorgerekend
(baten minus kosten)
Investeringskosten                                                               Overheid: € 1 miljoen               Tientallen miljoenen*                    Overheid: € 40.000, -               Overheid: Ca. € 1 miljoen
                                                                                 Particulieren: investeringskos-     Overheid: met name voor fun-             Particulieren: investerings-        Particulieren: investeringskos-
                                                                                 ten fundering max 60 panden.        deringen van gebouwen, riolen            kosten fundering max 1200           ten fundering max 90 panden.
                                                                                 Overheid: met name voor water-      en wegen                                 panden.                             Overheid: niet doorgerekend,
                                                                                 systeem en riolering                Particulieren: aanbrengen diepe          Overheid: aanpassing riolering      vergelijkbaar met ‘comparti-
                                                                                 Particulieren: vervroegd onder-     paalfundering ca 1900 panden             Particulieren: vervroegd onder-     ment lage delen’.
                                                                                 houd houten paalfundering.          binnenstad.                              houd houten paalfundering.          Particulieren: vervroegd onder-
                                                                                                                     *indicatie gebaseerd op QuickScan MKBA                                       houd houten paalfundering.
                                                                                                                     uit 2018.




ANDERE GEVOLGEN VOOR DE STAD
                                                              Gevolgen             Gevolgen oplossing hst. 3              Gevolgen alternatief                     Gevolgen alternatief                Gevolgen alternatief
                                                         ‘Als we niks doen’             ‘Compartiment                ‘Binnenstad op hoogte houden’                  ‘Peilverlaging hele                ‘Peilverlaging alleen
                                                                                       in de lage delen’                                                              stadsboezem’                          binnenstad’
Bouwkundige staat gebouwen
Ongelijke zetting                               Geen verandering                 Mogelijk verslechtering             Verbetering                              Mogelijk verslechtering             Mogelijk verslechtering
                                                Gaat net als de bodemdaling in   Vanwege de tijdelijke versnel-      De ongelijke zetting stopt               Vanwege de tijdelijke versnel-      Vanwege de tijdelijke versnel-
                                                het huidige tempo door.          ling van de bodemdaling door        wanneer alle gebouwen een                ling van de bodemdaling door        ling van de bodemdaling in het
                                                                                 de peilverlaging in het comparti-   paalfundering hebben. Vanwege            de peilverlaging mogelijk een       compartiment mogelijk een ef-
                                                                                 ment mogelijk een effect. Geen      de tijdelijke versnelling van de         effect.                             fect in het compartiment. Geen
                                                                                 effect buiten het compartiment.     bodemdaling door de initiële                                                 effect buiten de binnenstad.
                                                                                                                     peilverlaging mogelijk een effect.


                                                                                                                    43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                               Gevolgen               Gevolgen oplossing hst. 3               Gevolgen alternatief               Gevolgen alternatief               Gevolgen alternatief
                                          ‘Als we niks doen’               ‘Compartiment                 ‘Binnenstad op hoogte houden’            ‘Peilverlaging hele               ‘Peilverlaging alleen
                                                                          in de lage delen’                                                         stadsboezem’                         binnenstad’
Kwaliteit vastgoed               Verslechtering                     Verbetering                          Verbetering                        Beperkte verbetering               Verbetering
                                 Afname kwaliteit van veel          Verbetering voor de meeste           Op de lange termijn een verbe-     Verbetering voor veel gebou-       Verbetering voor veel gebou-
                                 gebouwen a.g.v. toenemende         bijna 1400 gebouwen binnen het       tering voor veel gebouwen (tot     wen a.g.v. de beperkte afname      wen binnen de singels a.g.v.
                                 vocht- en wateroverlast en         compartiment a.g.v. de afname        1900), omdat door het op palen     van de vocht- en wateroverlast.    de afname van de vocht- en
                                 uiteindelijk onbewoonbaarheid,     van de vocht- en wateroverlast.      zetten en opvijzelen vocht- en     Dit effect is klein voor de ge-    wateroverlast.
                                 beginnend in de lage delen.                                             wateroverlast afnemen.             bouwen in de lage delen met de
                                                                    Mogelijke afname door eerder                                            grootste overlast.                 Mogelijke afname door eerder
                                                                    ontstaan van schade door extra       Realistische kans op funde-                                           manifesteren van schade door
                                                                    ongelijke zetting binnen het         ringsschade voor een deel          Realistische kans op funde-        extra ongelijke zetting binnen
                                                                    compartiment.                        van 1200 gebouwen op een           ringsschade voor ongeveer          de singels.
                                                                                                         houten paalfundering in de hele    1200 gebouwen op een houten
                                                                    Een realistische kans op fun-        stadsboezem door de initiële       paalfundering in de hele stads-    Een realistische kans op funde-
                                                                    deringsschade voor maximaal          peilverlaging.                     boezem.                            ringsschade voor maximaal 90
                                                                    60 gebouwen op een houten                                                                                  panden.
                                                                    paalfundering.
Waardeontwikkeling vastgoed      Onbekend                           Onbekend                             Onbekend                           Onbekend                           Onbekend
                                 De waardeontwikkeling van het      De waardeontwikkeling van het        De waardeontwikkeling van het      De waardeontwikkeling van het      De waardeontwikkeling van het
                                 vastgoed kan en zal worden         vastgoed kan en zal worden           vastgoed kan en zal worden         vastgoed kan en zal worden         vastgoed kan en zal worden
                                 beïnvloed door de verande-         beïnvloed door de verande-           beïnvloed door de verande-         beïnvloed door de verande-         beïnvloed door de verande-
                                 ring in kwaliteit. Tot op heden    ring in kwaliteit. Tot op heden      ring in kwaliteit. Tot op heden    ring in kwaliteit. Tot op heden    ring in kwaliteit. Tot op heden
                                 blijken andere aspecten van de     blijken andere aspecten van de       blijken andere aspecten van de     blijken andere aspecten van de     blijken andere aspecten van de
                                 woningmarkt echter van grotere     woningmarkt echter van grotere       woningmarkt echter van grotere     woningmarkt echter van grotere     woningmarkt echter van grotere
                                 invloed op de waardeontwik-        invloed op de waardeontwik-          invloed op de waardeontwik-        invloed op de waardeontwik-        invloed op de waardeontwik-
                                 keling.                            keling.                              keling.                            keling.                            keling.
Monumentale binnenstad
Monumentale waarde van           Geen verandering                   Geen verandering                     Geen verandering                   Geen verandering                   Geen verandering
monumenten                       Geen verandering t.o.v. huidige    Geen verandering t.o.v. huidige      De funderingsmaatregelen moe-      Geen verandering t.o.v. huidige    Geen verandering t.o.v. huidige
                                 monumentale waarde, tenzij als     monumentale waarde, tenzij als       ten worden uitgevoerd op een       status, tenzij als gevolg van      status, tenzij als gevolg van
                                 gevolg van (reguliere) verslech-   gevolg van (reguliere) verslech-     manier die past bij de eventuele   (reguliere) verslechtering bouw-   (reguliere) verslechtering bouw-
                                 tering bouwkundige staat.          tering bouwkundige staat.            monumentale waarde van een         kundige staat.                     kundige staat.
                                                                                                         gebouw.
Monumentale waarde water-        n.v.t.                             Verandering                          Geen verandering                   Geen verandering                   Verandering
systeem met grachten, sluizen,                                      Het watersysteem wordt                                                                                     Het watersysteem wordt
kades etc.                                                          aangepast. De één ziet dit als                                                                             aangepast. De één ziet dit als
                                                                    een nieuwe toevoeging aan een                                                                              een nieuwe toevoeging aan een
                                                                    systeem dat in de historie altijd                                                                          systeem dat in de historie altijd
                                                                    aan verandering onderhevig is                                                                              aan verandering onderhevig is
                                                                    geweest. Een ander vindt het                                                                               geweest. Een ander vindt het
                                                                    een afbreuk van het historische                                                                            een afbreuk van het historische
                                                                    watersysteem.                                                                                              watersysteem.




                                                                                                        44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                          Gevolgen             Gevolgen oplossing hst. 3             Gevolgen alternatief                 Gevolgen alternatief               Gevolgen alternatief
                                     ‘Als we niks doen’             ‘Compartiment               ‘Binnenstad op hoogte houden’              ‘Peilverlaging hele               ‘Peilverlaging alleen
                                                                   in de lage delen’                                                         stadsboezem’                         binnenstad’
Historisch stadsbeeld       Verandering                      Verandering                        Verandering                          Verandering                        Verandering
                            Het stadsbeeld zal veranderen    Het stadsbeeld zal veranderen      Het stadsbeeld zal veranderen        Het stadsbeeld zal veranderen      Het stadsbeeld zal veranderen
                            door toename van de hoogte-      door toename van de hoogte-        doordat sommige lage gebouwen        door toename van de hoogte-        door toename van de hoogte-
                            verschillen en door continue     verschillen en aanpassing van      opgevijzeld worden. Over het         verschillen.                       verschillen en aanpassing van
                            inundatie en daardoor onbe-      het watersysteem.                  algemeen zal echter het huidige                                         het watersysteem.
                            woonbaarheid van de lage delen                                      stadsbeeld gefixeerd worden,
                            van de stad.                                                        omdat de ongelijke zetting
                                                                                                tussen gebouwen en tussen
                                                                                                delen van de binnenstad wordt
                                                                                                gestopt.
Aantasting archeologische   n.v.t.                           Beperkte aantasting                Zeer grote aantasting                Grote aantasting                   Grote aantasting
waarden                                                      In het compartiment beperkt de     Zeer grote aantasting van ar-        Doordat de verlaging van het       Doordat de verlaging van het
                                                             eventuele schade aan het arche-    cheologische waarden vanwege         grondwaterpeil nu ook gebeurt      grondwaterpeil nu ook gebeurt
                                                             ologisch erfgoed door verlaging    funderingsmaatregelen op             in de delen van de binnenstad      in de delen van de binnenstad
                                                             van het grondwaterpeil zich tot    grote schaal en tot diep in de       met hoge archeologische            met hoge archeologische
                                                             sub-recente vondsten in de bo-     bodem.                               waarden, kunnen deze waarden       waarden, kunnen deze waarden
                                                             demlaag en is het effect daarom                                         aangetast worden. Het gaat         aangetast worden. Toekomstige
                                                             te verwaarlozen.                   De schade aan het archeologisch      om het gebied rondom de Sint       peilverlagingen versterken de
                                                                                                erfgoed door verlaging van het       Janskerk, een archeologisch        aantasting. Het gaat om het ge-
                                                             Bij verdere peilverlaging op       grondwaterpeil beperkt zich in       monument. Dit is vanwege de        bied rondom de Sint Janskerk,
                                                             de lange termijn kan schade        eerste instantie tot sub-recente     aanwezigheid van menselijke        een archeologisch monument.
                                                             ontstaan aan dieper gelegen,       vondsten in de bodemlaag, het        begravingen extra kwetsbaar        Dit is vanwege de aanwezigheid
                                                             maar nog steeds relatief recente   effect daarvan is te verwaarlozen.   voor wisselingen in de grondwa-    van menselijke begravingen ex-
                                                             archeologische vondsten. De        Bij verdere peilverlaging op         terstand.                          tra kwetsbaar voor wisselingen
                                                             oudere archeologische lagen        de lange termijn kan schade                                             in de grondwaterstand.
                                                             blijven onaangetast.               ontstaan aan dieper gelegen,         De schade aan het archeologisch
                                                                                                maar nog steeds relatief recente     erfgoed door verlaging van het     In de rest van het compartiment
                                                             Geen effect buiten het compar-     archeologische vondsten. De          grondwaterpeil beperkt zich in     beperkt de eventuele schade
                                                             timent.                            meest waardevolle, oudere            de rest van de stadsboezem in      aan het archeologisch erfgoed
                                                                                                archeologische lagen blijven         eerste instantie tot sub-recente   zich tot sub-recente vondsten in
                                                                                                onaangetast.                         vondsten in de bodemlaag, Het      de bodemlaag en is het effect
                                                                                                                                     effect daarvan is te verwaarlo-    wetenschappelijk gezien te
                                                                                                                                     zen. Bij verdere peilverlaging     verwaarlozen. Bij verdere peil-
                                                                                                                                     op de lange termijn kan schade     verlaging op de lange termijn
                                                                                                                                     ontstaan aan dieper gelegen,       kan schade ontstaan aan dieper
                                                                                                                                     maar nog steeds relatief recente   gelegen, maar nog steeds
                                                                                                                                     archeologische vondsten.           relatief recente archeologische
                                                                                                                                                                        vondsten. De meest waardevol-
                                                                                                                                                                        le, oudere archeologische lagen
                                                                                                                                                                        blijven onaangetast.

                                                                                                                                                                        Geen effect buiten het compar-
                                                                                                                                                                        timent.




                                                                                              45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                           Gevolgen                  Gevolgen oplossing hst. 3             Gevolgen alternatief                Gevolgen alternatief              Gevolgen alternatief
                                      ‘Als we niks doen’                  ‘Compartiment               ‘Binnenstad op hoogte houden’             ‘Peilverlaging hele              ‘Peilverlaging alleen
                                                                         in de lage delen’                                                        stadsboezem’                        binnenstad’
Vitaliteit binnenstad
Veranderingen in bereikbaar-   Geen verandering                    Geen verandering                   Langdurige tijdelijke versto-       Geen verandering                  Geen verandering
heid en parkeren                                                   Geen verandering. Mogelijk         ring                                                                  Mogelijk beperkte overlast
                                                                   beperkte overlast tijdens de       De overlast tijdens de uitvoering                                     tijdens de uitvoering.
                                                                   uitvoering.                        is potentieel groot en zal effect
                                                                                                      hebben op bereikbaarheid en
                                                                                                      parkeren. Wanneer de uitvoe-
                                                                                                      ring gereed is, is in principe
                                                                                                      de situatie weer gelijk aan de
                                                                                                      huidige situatie.
Effect op vaarroutes           Geen verandering                    Verslechtering                     Geen verandering                    Nauwelijks verandering            Grote verslechtering
                                                                   Het is niet meer mogelijk om                                           Op de lange termijn is mogelijk   De bestaande vaarroute van
                                                                   vanaf de gracht van de Turf-                                           een aanpassing van de Malle-      binnen naar buiten de singels is
                                                                   markt naar buiten het compar-                                          gatsluis noodzakelijk om deze     niet meer mogelijk.
                                                                   timent te varen en omgekeerd.                                          op een goede vaardiepte te
                                                                   De door sommige partijen                                               houden.
                                                                   gewenste ‘intieme vaarroute’ is
                                                                   niet meer mogelijk.
Vergroening binnenstad         Verslechtering                      Verbetering                        Beperkte verbetering                Beperkte verbetering              Verbetering
                               Door de doorgaande bodemda-         Door de grondwaterpeilverla-       Door de grondwaterpeilver-          Door de grondwaterpeilver-        Door de grondwaterpeilverla-
                               ling en het steeds geringer wor-    ging in het compartiment verbe-    laging mogelijk een beperkte        laging mogelijk een beperkte      ging in de binnenstad verbete-
                               den van de ontwateringsdiepte       teren daar de omstandigheden       verbetering van de omstandig-       verbetering van de omstandig-     ren daar de omstandigheden
                               nemen de kansen voor bomen          voor bomen en ander groen.         heden voor bomen en ander           heden voor bomen en ander         voor bomen en ander groen.
                               en struiken af. Dit effect is het                                      groen. Tijdens de uitvoering        groen.
                               grootst in de lage delen.                                              mogelijk een tijdelijke verslech-
                                                                                                      tering vanwege de grootschalige
                                                                                                      werkzaamheden.
Gezondheid (vanwege vocht in   Negatief gezondheidseffect          Positief gezondheidseffect         Positief gezondheidseffect          Geen gezondheidseffect            Positief gezondheidseffect
huis)                          Steeds grotere blootstelling        Minder blootstelling bewoners      Afhankelijk van wijze van uitvoe-   Peilverlaging is dermate klein    Blootstelling aan vocht en water
                               aan vocht en water en daarmee       in het compartiment aan vocht      ring minder blootstelling aan       dat er niet of nauwelijks een     neemt voor meer mensen af.
                               toenemend risico op luchtweg-       en water. Dit leidt tot een        vocht en water.                     effect te verwachten is.          Door de geringere peildaling is
                               klachten en maagdarm- en lucht-     afname van luchtwegklachten                                                                              het verwachtte gezondheids­
                               wegaandoeningen met name in         en een afname van de kans op                                                                             effect per bewoner wel kleiner
                               lage delen binnenstad.              maagdarm- en luchtwegaandoe-                                                                             t.o.v. ‘compartiment lage delen’
                                                                   ningen.




                                                                                                     46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>OPGESTELD MET ADVIES VAN DE COALITIE STEVIGE STAD



                                                                    KCAF




© hoogheemraadschap van Rijnland / gemeente Gouda, september 2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>