<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                       raadsmemo
aan                 de gemeenteraad
onderwerp           Kaders sociaal domein
van                 het college van burgemeester en wethouders
datum               4 maart 2025
zaaknummer          1306252
Memo
Samenvatting
Op 19 maart en 2 april 2025 wil het college graag in gesprek met de gemeenteraad over de kaders
voor het sociaal domein. Er is sprake van een toenemende spanning tussen de begroting voor het
sociaal domein en de verwachte uitgaven. Dit is het gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen
zoals vergrijzing, stijgende kosten voor jeugdzorg en teruglopende rijksinkomsten.
Het college heeft geconstateerd dat alleen met een koerswijziging (in de vorm van een pakket aan
besparingsmaatregelen) bij de Kadernota 2026-2029 een sluitende begroting voor programma 4
kan worden voorgelegd. De gemeenteraad wordt gevraagd richting te geven aan de koerswijziging.
Doel
Met dit memo en de bijlagen informeert het college de gemeenteraad over de (financiële) situatie in
het sociaal domein (programma 4) en verzoekt het college de gemeenteraad in gesprek te gaan
over de gepresenteerde besparingsmaatregelen (koerswijziging). Het college wil de gemeenteraad
faciliteren in het doen van richtinggevende uitspraken ten behoeve van de Kadernota 2026-2029.
Aanleiding
De aanleiding om nu in gesprek te willen met de gemeenteraad is de recente oplevering van de
volgende drie documenten:
1. Het rapport Inzicht in het financieel kader en keuzemogelijkheden binnen het sociaal
    domein – Berenschot (bijlage 1)
    De resultaten van onderzoek cf. de afspraak uit het Herfstakkoord om een onafhankelijk
    onderzoek uit te laten voeren naar de financiële kaders voor het sociaal domein met daarin ook
    besparingsmogelijkheden. In het kader van dit onderzoek zijn ook de financiële prognoses voor
    jeugd, Wmo en de BUIG geactualiseerd.
2. Het maatregelenpakket jeugdzorg (bijlage 2)
    Vooruitlopend op het rapport van Berenschot is gewerkt aan een pakket van maatregelen voor
    de jeugdzorg naar aanleiding van de toezegging aan de gemeenteraad. Dit naar aanleiding van
    het financiële tekort op het jeugdzorgbudget in 2024 en een verwacht tekort voor de komende
    jaren. Dit pakket is in lijn met wat Berenschot voorstelt en bevat enkele aanvullende
    maatregelen en randvoorwaarden.
3. De tussenevaluatie addendum nota sociaal domein Iedereen kan meedoen (bijlage 3)
    Dit rapport betreft de afspraak met de gemeenteraad uit april 2023 om na twee jaar het
    addendum op de nota sociaal domein Iedereen kan meedoen te evalueren. Dit geeft een beeld
    van de huidige stand van zaken van de uitvoering van het beleid sociaal domein.
De documenten laten zien dat er sprake is van een toenemende spanning tussen de begroting voor
het sociaal domein en de (verwachte) uitgaven. Ze laten zien wat er aan extra inzet vanuit het
addendum op de nota sociaal domein in 2023 is gedaan, hoe het sociaal domein er (financieel)
voorstaat, waar knelpunten ontstaan en welke mogelijkheden er zijn om financieel bij te sturen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre> Aanvullende informatie
 Geactualiseerde prognose programma 4
 In het Herfstakkoord is afgesproken om voor de Kadernota 2026 een volledig beeld te schetsen van
 de financiële kaders voor programma 4 sociaal domein. Daarom zijn de prognoses van de kosten
 jeugd, Wmo en BUIG geactualiseerd. Dit geeft het onderstaande meerjarige beeld.
   (Bedragen x € 1.000 | - =              2025             2026                2027                  2028
   voordeel + = nadeel)
   Huidige begroting Jeugd,                   60.422         61.441                  61.382                61.329
   Wmo en BUIG
   Actualisatie prognose Jeugd,               64.918         64.918                  64.918                64.918
   Wmo en BUIG1
   Tekort                                      4.496          3.477                   3.536                 3.589
 Besparingsmogelijkheden vanuit het breed onderzoek sociaal domein en het maatregelenpakket
 jeugd
 Berenschot is gevraagd om onderzoek te doen naar de financiën van het Goudse sociaal domein
 en besparingsmogelijkheden te schetsen. Berenschot constateert dat veel zaken goed gaan en dat
 er al een goede basis ligt in de gemeente Gouda. Berenschot heeft voortgebouwd op de ideeën,
 voorstellen en besparingsmaatregelen die er al lagen, heeft deze aangescherpt, aangevuld en
 voorzien van een businesscase. Het maatregelenpakket jeugdzorg bevat enkele aanvullende
 maatregelen en randvoorwaarden.
 Berenschot becijfert het besparingspotentieel als volgt. Zij merken hierbij op dat de besparingen per
 individuele maatregel niet zomaar opgeteld kunnen worden, omdat de maatregelen onderling
 invloed op elkaar hebben.
   (bedragen x € 1.000)                            2025                 2026                  2027
   Jeugd                                                    788               3.090                       3.478
   Wmo                                                       75               1.035                       1.431
   Participatiewet                                           53                   105                       105
   Overstijgend                                             171                   651                       480
 Collegestandpunt ten aanzien van het Berenschot rapport
 Het college is van mening dat het volledige pakket aan basismaatregelen2 uit het rapport van
 Berenschot en het aanvullende maatregelenpakket jeugdzorg nodig is om richting de toekomst het
1 De prognose is gebaseerd op de kostenontwikkeling in 2024, zoals die bekend was begin februari
2025. Dit kan nog wijzigen in de komende periode, bijvoorbeeld door nagekomen declaraties.
2 Als basismaatregel noemt Berenschot het versoberen van de collectieve zorgverzekering. De
voorgestelde versobering bestaat uit drie onderdelen: i) gerichter sturen op het gebruik ervan, ii) beter
controleren of inwoners nog tot de doelgroep behoren en iii) onderzoeken in welke mate het pakket,
de bijstand of in ieder geval de bijdrage van de gemeente versoberd kan worden. Het college kiest
ervoor om in te zetten op de eerste twee onderdelen. Inzetten op het derde onderdeel kan voor de
korte termijn een besparing opleveren, maar de verwachting is dat inwoners hierdoor uiteindelijk een
groter risico krijgen op verergering van financiële problemen. De verwachting is dat hiermee jaarlijks €
70.000 van de totale besparing van € 78.000 (75 procent van de voorgerekende besparing)
gerealiseerd kan worden zonder aan de kern van de ondersteuning van inwoners met een laag
inkomen en hoge zorgvraag te komen.
De overige € 8.000 aan besparingen zoekt het college in het opheffen van de korting op de aanschaf
van de Rotterdampas voor de middeninkomens (van 130 tot 150% van de bijstandsnorm). Hoewel de
directe besparing hiervan gering is, gaat deze gepaard met minder uitvoeringslasten en is deze
besparing in lijn met beleid waarmee de middelen voornamelijk worden ingezet voor de meest
kwetsbare inwoners.
                                                                         pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>sociaal domein betaalbaar te houden en zorg te kunnen blijven leveren aan de inwoners die dat het
meest nodig hebben.
Het college ziet dat er maatregelen zijn die met beperkte impact op de dienstverlening tot
besparingen kunnen leiden. Maar er worden ook besparingsopties gepresenteerd, die meer impact
zullen hebben voor de inwoners, zoals geïndiceerde zorg laten uitvoeren door het sociaal team en
de afbakening van de toegang tot jeugdzorg. Het uitvoeren van de besparingen zal impact hebben
op inwoners. Tegelijkertijd zijn de maatregelen nodig om de zorg en ondersteuning van gemeente
betaalbaar en beschikbaar te houden, juist voor de meest kwetsbare inwoners. Daarom volgt het
college de lijn uit het rapport van Berenschot om niet te besparen op de basisdienstverlening en de
ondersteuning aan de meest kwetsbaren. Het college wil meer sturen op het verminderen van lichte
ondersteuning. Dit betekent dat het college bij het uitvoeren van de maatregelen hiervoor vaker een
beroep moet doet op de eigen kracht en het sociale netwerk van inwoners zelf.
Het college constateert op basis van de geactualiseerde prognose en het berekende
besparingspotentieel dat het nodig is om het volledige pakket aan maatregelen (basismaatregelen
Berenschot en maatregelenpakket jeugdzorg) over te nemen om een structureel tekort in het
sociaal domein (programma 4) grotendeels te voorkomen. In lijn met het Herfstakkoord is ook de
aanpak Jongerenperspectief meegenomen in het meerjarig financieel perspectief. In het
Herfstakkoord was hiervoor in 2026 incidenteel € 260.000 beschikbaar gesteld. Als de besparing (€
72.000) wordt verrekend met de totale kosten van € 220.000 vanaf 2027, is er per jaar € 148.000
nodig voor het continueren van de aanpak Jongerenperspectief.
Zoals Berenschot in het rapport aangeeft kunnen de besparingen niet bij elkaar opgeteld worden
omdat ze met elkaar samenhangen. Daarom is een percentage van 75% gehanteerd op het
besparingspotentieel. Extra inkomsten van het Rijk, geadviseerd in het rapport “Groeipijn. Advies
Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd” van 30 januari 2025, zijn op dit moment nog
zeer onzeker en het college wil hier daarom niet op rekenen.
  (Bedragen x € 1.000 | - =           2025             2026                2027           2028
  voordeel + = nadeel)
  Tekort op basis van                      4.496            3.477               3.536           3.589
  geactualiseerde prognose
  In te boeken besparingen                  -714           -3.487              -3.793          -3.642
  Monitoring maatregelen                     100              100
  Jongerenperspectieffonds                                                        148             148
  (JPF)
  Resultaat                                3.882               90                -109              95
De sturing op het sociaal domein kent grenzen; niet alle sturing op het sociaal domein ligt binnen de
invloedssfeer van de gemeente ligt; de mogelijkheden om te sturen op het sociaal domein worden
op dit moment vaak beperkt door wetgeving vanuit het Rijk. Daarnaast hebben sommige
maatregelen invloed op de manier waarop zorg georganiseerd wordt. Bijvoorbeeld het verplaatsen
van lichte vormen van zorg naar de sociale basis. Hierbij heeft het college blijvend aandacht voor
de rechtsbescherming van inwoners.
Omdat er bij de behandeling van de P&C-documenten door de gemeenteraad in juli weinig ruimte is
voor de inhoudelijke behandeling van de maatregelen, gaat het college hier graag met de
gemeenteraad in maart en april over in gesprek. De uitkomsten van het gesprek neemt het college
mee in de overweging en het voorstel in de1e Bestuursrapportage en de Kadernota 2026-2029.
Nota sociaal domein Iedereen kan meedoen
De maatregelen die nu worden voorgesteld, richten zich op de financiële houdbaarheid van het
sociaal domein op de korte termijn. Voor de langere termijn heeft het college behoefte aan meer
                                                                  pagina 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> kaders voor het brede sociaal domein. De huidige beleidsnota biedt die kaders onvoldoende. Het
 college vindt daarom dat het noodzakelijk is om tegelijk met de uitvoering van de
 besparingsmaatregelen, te starten met het ontwikkelen van een nieuwe visie op het sociaal domein.
 Tegelijk met het rapport van Berenschot en het maatregelenpakket jeugdzorg is ook de
 tussenevaluatie van de beleidsnota opgeleverd. Dit is conform de afspraak met de gemeenteraad
 om twee jaar na het vaststellen van het addendum op de nota, te evalueren. De tussenevaluatie
 laat zien dat dat het college doet wat de gemeenteraad als opdracht heeft meegegeven. Het college
 ziet op basis van de voorgestelde besparingsmaatregelen aanleiding om het huidige beleid aan te
 passen.
 Het college wil nu met de gemeenteraad in gesprek over de maatregelen voor de kortere termijn.
 De tussenevaluatie wordt op dit moment dus ter informatie meegestuurd. Na de zomer wil het
 college in gesprek over de tussenevaluatie en de richting voor aanpassing van de beleidsnota. De
 input die de gemeenteraad voor de zomer meegeeft, wordt meegenomen in het voorstel voor de
 start van de aanpassing van de beleidsnota.
 Beleid armoede en schulden wordt separaat vastgesteld
 Het beleid voor armoede en schulden dient op grond van artikel 2 uit de Wet gemeentelijke
 schuldhulpverlening separaat voorgelegd te worden aan de gemeenteraad. Het beleidskader
 armoede en schulden wordt volgens planning behandeld in dezelfde raadscyclus.
 Dit plan maakt geen onderdeel uit van de financiële discussie, omdat in het Herfstakkoord al
 dekking is gevonden voor de uitvoering van het beleidskader armoede en schulden. De aanpak van
 armoede en schulden draagt bij aan een sterke sociale basis en biedt ondersteuning aan de meest
 kwetsbaren. Dit sluit aan bij de door Berenschot gehanteerde donuttheorie van econome Kate
 Raworth.
 Discussie
 Het college ziet dat er steeds meer spanning komt te staan op aan de ene kant ‘welke gemeente
 wíllen we zijn voor onze inwoners?’ en aan de andere kant ‘welke gemeente kùnnen we zijn voor
 onze inwoners, gezien de financiële kaders?’ Het grootste dilemma doet zich voor bij de opgave
 ‘Iedereen kan meedoen’. Zoals daar nu uitvoering aan wordt gegeven, is financieel gezien niet
 langer vol te houden. Een andere invulling met meer zelf doen, meer eigen netwerk aanspreken,
 beter afbakenen van wat de gemeente doet, is in de beleving van het college noodzakelijk voor het
 beheersbaar houden van de uitgaven.
 Als er niets wordt gedaan, geraken de uitgaven in het sociaal domein buiten de financiële kaders
 zoals vastgesteld door de raad. Het is noodzakelijk om keuzes te maken; het college vraagt de
 gemeenteraad daarom om bij te sturen en richting te geven.
 (Vervolg van) het proces
   19 maart 2025:     Beeldvorming over de inhoudelijke en financiële stand van zaken in het
                      sociaal domein
   2 april 2025:      Oordeelsvorming over de stand van het sociaal domein
   April-juni 2025    Verwerken van het oordeel van de gemeenteraad in de Kadernota 2026-2029
   Juli 2025:         Besluitvorming over de Kadernota 2026-2029
                      De keuzes van de gemeenteraad worden verwerkt in de Kadernota 2026-
                      2029
Motie/toezegging
n.v.t.
Bijlagen(n):
     1. Rapport Inzicht in het financieel kader en keuzemogelijkheden binnen het sociaal
          domein, Berenschot, februari 2025
                                                                 pagina 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2. Maatregelenpakket jeugdzorg. Doen wat nodig is.
3. Tussenevaluatie nota sociaal domein Iedereen kan meedoen, februari 2025
                                                        pagina 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>