<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>“Niemand wordt
burgemeester
om demonstraties
te verbieden”
            Congres demonstratierecht
            in de praktijk
            Rotterdam, 4 oktober 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre> “Niemand wordt burgemeester om
 demonstraties te verbieden”
Het recht te demonstreren is een belangrijke               Twee lezingen:
verworvenheid in onze democratie. Door                     • Mr. dr. Berend Roorda, universitair docent aan de
                                                             Rijksuniversiteit Groningen en gespecialiseerd in
toenemende polarisatie en snelle mobilisatie
                                                             demonstratierecht
via sociale media worden politie en lokale                 • Prof. dr. Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar
bestuurders in de praktijk echter geconfron-                 Sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit
teerd met lastige dilemma's. Het recht van                   Amsterdam
demonstreren kan dan soms schuren met
                                                           Keynotespeeches van en paneldiscussie met:
de verantwoordelijkheid voor het bewaken                   • Reinier van Zutphen, Nationale Ombudsman
van de openbare orde en veiligheid.                        • Anne Mieke Zwaneveld, gemeentelijke Ombudsman
                                                             Rotterdam
In het Stadhuis van Rotterdam stonden we stil bij de       • Mirjam Salet, burgemeester van Nissewaard
verschillende perspectieven en belangen bij demonstraties. • Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International
Centrale vraag is: biedt het bestaande wettelijke kader    • Frank Paauw, politiechef Eenheid Rotterdam
voldoende handvatten voor bestuurders om te kunnen
omgaan met de nieuwe trends in de demonstratiepraktijk?
Het programma – samengesteld door de driehoek van
Rotterdam in afstemming met de Nationale Ombudsman,
de gemeentelijke Ombudsman en Amnesty International –
bestond uit twee lezingen, vijf keynote speeches en een
paneldiscussie.
                                                                                                                       1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Opening
De burgemeester opent het congres en heet de aan-            hierbij. De minister geeft zijn complimenten over het feit dat
wezigen welkom. Eind vorig jaar heeft de driehoek            veruit de meeste demonstraties goed verlopen en wenst de
van Rotterdam gesproken met de Nationale en de               aanwezigen een boeiend congres.
Gemeentelijke Ombudsman naar aanleiding van het
rapport ‘Geen winnaars’. Naast de gebeurtenissen omtrent
de demonstratie bij Feyenoord is toen ook gesproken over
de veranderde praktijk rondom demonstraties. Via sociale
media weten medestanders voor een demonstratie elkaar
snel te vinden en kunnen tegenstanders zich gemakkelijk
organiseren. Daarom is een goede belangenafweging
tussen het recht op vrije meningsuiting en de openbare
orde en veiligheid van essentieel belang.
Het is de bedoeling om tijdens het congres in een open
sfeer hierover van gedachten te wisselen met professionals
en andere betrokkenen.
Als aftrap wordt een welkomstfilmpje getoond van de
toenmalige minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. De minister geeft aan dat het aantal en
de diversiteit van demonstraties is toegenomen. Dit plaatst
het lokaal gezag soms voor vraagstukken wanneer iets een
demonstratie, een evenement of simpelweg een openbare
orde verstoring betreft. Hij benadrukt het belang van prak-
tische handreikingen hoe om te gaan met demonstraties
 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> Lezing
Mr. dr. Berend Roorda
universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen, specialist in demonstratierecht
De heer Roorda geeft aan dat het recht om te demon-         nog: als de inhoud van de demonstratie leidt tot tegen-
streren een fundamenteel recht is, vastgelegd in de         demonstraties, dan heeft de burgemeester de plicht om te
Grondwet (artikel 9) en in verschillende internationale     bewaken dat de demonstratie door kan gaan. Ook als daar-
verdragen. Wanneer twee of meer personen in het open-       voor meer politie moet worden ingezet dan bij een voetbal-
baar een mening uiten, dan is er sprake van een 'betoging'  wedstrijd. En ook de tegendemonstratie moet beschermd
en heeft het bevoegd gezag de plicht om de demonstratie     worden. Deze twee demonstraties moeten zelfs dicht bij
te faciliteren en te beschermen tegen eventuele tegen-      elkaar kunnen plaatsvinden. Vooraf mag een burgemeester
reacties. Het demonstratierecht is echter niet absoluut.    dus niet ingrijpen op de inhoud of op te verwachten uitin-
Op grond van de Wet Openbare manifestaties mogen            gen. De officier van justitie mag wel optreden, bijvoorbeeld
beperkingen worden gesteld. Allereerst mogen gemeente-      tegen oproepen tot haat, maar alleen bij constatering en
raden in een verordening vastleggen dat een demonstratie    alleen tegen individuen. Repressief dus, achteraf, en niet
van tevoren moet worden aangekondigd. In alle gemeenten     preventief.
in Nederland is dat gedaan. Er zijn drie criteria op basis
waarvan een burgemeester beperkingen mag opleggen           Heroriëntatie
aan de demonstratie: gevaar voor gezondheid, obstructie     De laatste decennia is het aantal demonstraties wereldwijd
van het verkeer en wanordelijkheden.                        enorm toegenomen. Bovendien komen er steeds meer ver-
                                                            schillende vormen van acties. Dat leidt tot een heroriëntatie
Niet op inhoud                                              op de wettelijke kaders. De heer Roorda heeft onderzoek
Belangrijke notie: een burgemeester mag geen beperkin-      gedaan naar verschillende beleidskaders in verschillende
gen opleggen op basis van de inhoud van de demonstratie.    landen en heeft in zijn proefschrift aanbevelingen gedaan
Het voorkomen dat er racistische leuzen worden geroepen     voor de Nederlandse situatie.
bijvoorbeeld, is niet geldig als beperkende factor. Sterker
                                                                                                                          3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Lezing
Prof. dr. Jacquelien van Stekelenburg
hoogleraar Sociale verandering en conflict aan de VU Amsterdam
Mevrouw Van Stekelenburg begint haar lezing met de             tegenwoordig veel meer tegendemonstraties en heftige
mededeling dat de manier waarop we demonstreren                reacties op demonstraties zijn dan vroeger. Dat kun je een
verandert. Door de snelle communicatie via sociale media       bewijs van polarisatie noemen: naarmate een thema meer
is het mobiliseren voor demonstraties tegenwoordig veel        gepolariseerd is, is de kans op een tegendemonstratie
sneller, groter en goedkoper te organiseren. En naast die      groter. In Nederland is er zelfs een organisatie die syste-
graduele verandering is er ook een kwalitatieve verandering    matisch tegendemonstraties organiseert. De actiegroep
gaande. Tegenwoordig kan ieder individu het initiatief         'Laat ze niet lopen' stelt zich ten doel demonstraties van
nemen tot een demonstratie en die in heel korte tijd           extreem rechts op te sporen en tegen te gaan. Met die
realiseren. Daar is geen traditionele organisatie meer voor    polarisatie loopt de politie het risico onderdeel te worden
nodig. Voor het bevoegd gezag doemt daarmee de vraag           van het conflict. Zeker in de beeldvorming. De politie moet
op: met wie moet ik het gesprek aangaan? Met wie maak          balanceren tussen twee kernwaarden die in een (tegen)de-
ik afspraken? Dat wordt ingewikkeld. Bovendien lijken          monstratie schuren: openbare orde en veiligheid tegenover
de deelnemers van spontane demonstraties jonger en             vrijheid van meningsuiting.
cynischer tegenover politiek en overheid te zijn dan de
deelnemers aan traditionele demonstraties, georganiseerd
door gevestigde organisaties.
Polariseren en balanceren
Het begrip 'polarisatie' is wetenschappelijk lastig te duiden.
Er zijn verschillende definities en het is eerder een proces
dan een situatie. Het begint ergens, groeit en wordt
langzamerhand een kruitvat. Wel is het duidelijk dat er
 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Keynote speeches
Niemand betwist het demonstratierecht
Alle aanwezigen onderstrepen dat het een goed recht van      aanhouden van demonstranten zonder duidelijk rechts-
alle burgers is om stelling te nemen en in het openbaar je   gevolg niet zou moeten plaatsvinden.
mening te uiten. Sterker nog: dat is een toonbeeld van
goed burgerschap. Burgemeester Aboutaleb verwoordt het       De heer Van Zutphen wijst in zijn keynote op een aantal
kort en krachtig: “Niemand wordt burgemeester om demon-      algemene kritische punten die hij als Nationale Ombuds-
straties te verbieden.” Ook politiechef Paauw benadrukt:     man ziet door het hele land: “Demonstranten klagen dat
“Wij omarmen dat recht volledig. Wij willen niet beperken.”  ze te weinig informatie krijgen over wat wel of niet mag,
Ook wordt meermalen aangestipt dat demonstraties in          dat er te grote beleidsverschillen zijn tussen verschillende
verreweg de meeste gevallen prima verlopen. Nationale        gemeenten en dat er soms onredelijke voorwaarden
Ombudsman Van Zutphen: “Het algemene beeld is dat            worden gesteld. Gezichtsbedekking bijvoorbeeld is in een
het best wel goed gaat. Veel demonstraties worden goed       demonstratie vaak verboden, terwijl dat elders en op een
begeleid. De politie weet heel goed wat de bevoegdheden      ander moment in dezelfde stad wel mag”.
zijn. Er is inmiddels veel kennis en ervaring opgedaan. En
er wordt steeds meer ingezet op contact en communicatie.”    Politiechef Paauw geeft aan dat het steeds lastiger is om
                                                             afspraken te maken. Met name bij spontane demonstraties.
Tegenstellingen                                              Vaak is het onduidelijk wie de organisator is en soms ont-
Toch zijn er volgens de keynote sprekers verschillende       loopt de organisator zelfs bewust het contact met de politie.
problemen. In haar keynote staat mevrouw Zwaneveld           Maatregelen als het niet mogen bedekken van het gezicht
stil bij een aantal kritische conclusies uit het onderzoeks- worden uitsluitend genomen omwille van veiligheid en
rapport ‘Geen Winnaars’ over de aanhoudingen bij het         openbare orde. Ter plekke wordt een casus als voorbeeld
Feyenoordstadion (2016). Ze benadrukt hierbij onder          opgeworpen: ‘Zouden tweehonderd in burka’s gehulde
andere het belang van duidelijke informatie richting         vrouwen een demonstratie mogen houden?’ Ook hier is
demonstranten over wat wel en niet is toegestaan aan         het algemene gevoel: omwille van de inhoud zou dit
de voorkant. Ook is ze van mening dat het grootschalig       moeten mogen, maar omwille van de openbare orde en
                                                             veiligheid is dit een zeer lastige kwestie.
                                                             Aanbevelingen
                                                             De heer Nazarski, directeur van Amnesty International,
                                                             benadrukt dat demonstreren een onmisbaar recht is in het
                                                             publieke debat en dat dus het faciliteren van demonstreren
                                                             belangrijk is. “Mensenrechten zijn geen mening, maar zijn
                                                             de regels en het kader voor het handelen van de overheid”.
                                                             Het veiligheidsperspectief mag in de afwegingen omtrent
                                                             demonstraties daarom niet leidend worden. Hij geeft een
                                                             aantal aanbevelingen mee, waaronder het opstellen van
                                                             uniforme, soepele regels voor het indienen van een de-
                                                             monstratie en het ontwikkelen van een landelijk handboek
                                                             voor politieoptredens bij demonstraties. Ook vraagt de
                                                             heer Nazarski om meer terughoudendheid bij de inzet
                                                             van gemeentelijke noodbevoegdheden in de context van
                                                             vreedzaam protest. Naast de ‘standaardisatie’ van beleid
                                                             om verschillen tussen gemeenten weg te werken,
                                                             benadrukt de heer Nazarski het belang van communicatie.
                                                             Amnesty wil graag met de overheid in gesprek over de
                                                             nieuwe vormen van demonstreren die nu opkomen. Maar
                                                             het bevoegd gezag zou ook moeten proberen in gesprek
                                                             te komen met activisten en groeperingen die zich meer aan
                                                             de flanken van het spectrum bevinden.
                                                                                                                           5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                             politie. Zelfs dan doen we er alles aan om de demonstratie
                                                             te faciliteren en de veiligheid te borgen. Maar we raken dan
                                                             wel aan de grens van onze mogelijkheden in het hanteren
                                                             van die regels.” De heer Paauw vraagt zich dan ook af of
                                                             de politie ook in dat soort situaties altijd verantwoordelijk
                                                             moet blijven voor het faciliteren van demonstraties. “Als je
                                                             meldt, dan faciliteren wij. Maar als systematisch ontlopen
                                                             wordt, zou dat dan niet moeten betekenen dat je daarmee
                                                             je rechten verspeelt?”
                                                             Beeldvorming
                                                             Mevrouw Salet, burgemeester van Nissewaard, wijst op de
                                                             effecten van beeldvorming. Bij een demonstratie tegen de
                                                             komst van een asielzoekerscentrum in Nissewaard was er
Kun je je rechten verspelen?                                 een man die met een kind op de arm tekeer ging tegen de
De oproep van Amnesty tot overleg tussen het bevoegd         demonstranten. Dit beeld werd op sociale media breed
gezag en demonstranten wordt door alle aanwezigen            uitgemeten en er ontstonden felle discussies. Op zich
onderschreven; het is altijd beter om in gesprek met elkaar  beïnvloedde dat niet de beslissingen die ter plaatse
te komen en te overleggen. Goed contact en wederzijds        genomen werden. “De tolerantieafspraken waren helder
vertrouwen zijn cruciaal. Dan kun je komen tot goede af-     en ik heb die beelden pas ’s avonds na afloop gezien”.
spraken over het verloop van een demonstratie waarin         Maar wel ontstond er daardoor druk vanuit de gemeente-
zowel het demonstratierecht als de openbare orde en vei-     raad om op te treden tegen dit soort uitwassen. “Zo kan
ligheid geborgd zijn. Maar wat als de ene partij het contact de onafhankelijke positie van de burgemeester onder druk
ontloopt? Politiechef Paauw: “De wereld is echt veranderd.   komen te staan. Je wordt als burgemeester of links of
Het ordentelijk aankondigen van een demonstratie is gewij-   rechts in een hoekje gezet. Je doet het nooit goed.”
zigd in een anonieme, heel snelle oproep op sociale media.   Mevrouw Salet pleit voor een andere manier van
Natuurlijk passen wij ons aan. We kijken mee op sociale      communiceren: “In een aantal opzichten hebben wij een
media en zoeken actief contact met oproepers.                beetje ouderwetse afspraken gemaakt. We vragen dat
We onderhouden netwerken, we zijn outreachend. Maar          demonstranten zich van tevoren netjes melden. Veel
daar zijn grenzen aan. Als je hoort dat er over vier uur een demonstranten doen dat niet. Dan geven we toch maar
demonstratie is, wat kun je dan nog? Dan kunnen we niet      toestemming met randvoorwaarden. Wat wij vragen van
meer faciliteren en meedenken. Soms is er ook gewoon         demonstranten en wat wij wel of niet goed vinden, moet
sprake van kwader trouw. Demonstranten ontlopen het          misschien beter en ruimer over sociale media verspreid
contact met ons en nemen geen verantwoordelijkheid voor      worden. Zodat alles op voorhand toch voor iedereen
hun oproep. Dat leidt niet tot een andere houding van de     duidelijk is.”
 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Paneldiscussie
Vervolgens nemen de keynotesprekers plaats in een panel en worden – in discussie met de zaal – een aantal
stellingen besproken.
  Stelling 1: Nu Nederland beschikt over een Nationale         het. De overheid moet zorgen dat mensen dit kunnen doen.
  Politie, kan een burgemeester een demonstratie niet          Overigens is het geen zaak van de overheid of het om
  meer beperken of verbieden met een beroep op                 fundamentele waarden gaat. Daar heeft de overheid geen
  politiecapaciteit.                                           mening over.”
Iedereen is het erover eens dat de komst van de Nationale
Politie niets heeft veranderd in de overwegingen van de          Stelling 4: Wanneer er tolerantiegrenzen bij een
burgemeester. De heer Roorda: “Ook toen er nog geen              demonstratie zijn afgesproken, dienen deze altijd
Nationale Politie was, hebben rechters al aangegeven             vóóraf door het bestuur gecommuniceerd te worden.
dat capaciteit geen reden mag zijn voor een verbod. De         Mevrouw Salet geeft aan dit ze zich in de stelling kan
burgemeester is in alle gevallen verplicht heel veel politie   vinden en dat communicatie vooraf ook bijdraagt aan meer
in te zetten wanneer dat nodig is.” De heer Van Zutphen:       duidelijkheid bij iedereen over wat wel en niet is toegestaan.
“Je moet maximale inzet betrachten om de demonstrant           De discussie gaat verder over de invulling van specifieke
te beschermen. Zo fundamenteel is dit recht.” De heer          tolerantiegrenzen. De heer Van Zutphen: “Het moet wel
Aboutaleb: “Als je op een gegeven moment veel capaciteit       kunnen blijven wrijven. Mensen moeten de kans krijgen
kwijt bent, krijg je wel een afweging. Het liefst ga je dan in om irritante dingen te zeggen. Binnen bepaalde grenzen
overleg met de organisatoren. Kan het niet morgenmiddag?       uiteraard, maar dat moet kunnen.” De heer Aboutaleb:
Maar daar heb je dan wel een gesprekspartner voor nodig.”      “Gezichtsbedekking vinden we in demonstraties toch wel
                                                               een criterium, ook al mag dat elders in de stad wel? Want
  Stelling 2: Als politie in vol ornaat bij een demon-         het is de vraag met welke bedoeling je demonstreert. Wat
  stratie verschijnt, lokken ze gewelddadigheden uit.          vinden we dan van een demonstratie van 200 vrouwen in
Hier wordt verschillend over gedacht. De heer Nazarski:        burka?” Mevrouw Salet: “Ik denk dat je dan tegen vreemde
“Zo in zijn algemeenheid gesteld, is de stelling overdreven.   grenzen aanloopt. Dan zou je eigenlijk moeten nagaan of
Maar er zijn wel situaties waarin een hele batterij busjes     die vrouwen elders ook in burka lopen. Als ze dat altijd doen
uit verhouding is. Crowdmanagement is een kunst. Daar          (en dat hebben we niet verboden in Nederland), dan mag
is onze politie overigens beter in thuis dan in menig ander    het hier ook.” De heer Aboutaleb: “Ik houd er problemen
land.” Aboutaleb: “Ik heb wel eens aan supporters gevraagd     mee. Alleen al uit het oogpunt van veiligheid. Zijn het wel
bij welke wedstrijd er geen politie nodig was. Zij wilden geen vrouwen? Hebben ze iets onder hun burka? Er zijn al aan-
wedstrijd noemen. Zij wilden geen verantwoordelijkheid         slagen gepleegd door mensen in burka. Je loopt tegen gren-
nemen voor het wegblijven van de ME. Dat zijn precies de       zen aan.” De heer Roorda: “Wat mag vrijheid kosten? Gaat
mensen die zeggen dat de politie het uitlokt. Daar klopt iets  veiligheid boven alles of mag het wel een keer uit de hand
niet.” De heer Roorda: “De ene protestgroep is de andere       lopen?”
niet. Pegida is zelf voorstander van meer blauw op straat;
linkse groeperingen willen juist geen politie. Dat maakt         Stelling 5: Een demonstrant verliest zijn recht op
ook veel verschil.” De heer Van Zutphen: “Niet alleen de         betoging wanneer hij of zij de communicatie met de
uitmonstering is van belang. Het gaat er ook om op welk          overheid bewust vermijdt of vertroebelt.
moment je optreedt. Dat is nog belangrijker. We mogen          Mevrouw Zwaneveld reageert: “Uiteindelijk gaat het om de
van politie en bestuurders op elk moment een professionele     relatie burger-overheid. En de wederkerigheid daarvan. Je
en proportionele aanpak verwachten”.                           verspeelt je rechten als burger niet, wanneer je je daar niet
                                                               aan houdt. Zo hebben we het niet geregeld in Nederland.”
   Stelling 3: Is het nog mogelijk om grote demonstraties      De heer Paauw: “Voor mij is de essentiële vraag: als de
   voor fundamentele waarden te houden? Of zijn we zo          demonstrant bewust het contact vermijdt, willens en wetens,
   bang geworden voor ongeregeldheden, dat vrijheid            verspeelt hij dan het recht op demonstreren? Uiteindelijk,
   moet wijken voor veiligheid?                                nadat politie alles in het werk gesteld heeft?” Van Zutphen:
Het algemeen gevoel is dat de omvang van een demon-            “De burger mag nooit zijn rechten verliezen, want de over-
stratie op zich niet het probleem is. De heer Aboutaleb:       heid verspeelt ook nooit rechten naar de burger. Dat is een
“Het Malieveld in Den Haag kan grote aantallen mensen          principiële zaak.” De heer Aboutaleb: “Zo principieel is dat
aan. En wij hebben met 100.000 man het kampioenschap           niet. In de bijstand verspelen burgers ook hun rechten. Dus
van Feyenoord gevierd. Het gaat er vooral om welk type         het kan wel.” De heer Roorda: “Het enkele feit dat men niet
demonstratie het is. Als je veel tegenstand verwacht, is dat   wil communiceren, mag geen reden zijn om te verbieden.
de overweging. Maar op zich moet vrijheid dus niet wijken      Eventueel wel om beperkingen op te leggen.”
voor veiligheid.” De heer Nazarski: “Als het past, dan kan
                                                                                                                              7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Afsluiting
De heer Aboutaleb dankt allen aanwezigen voor hun komst
en actieve bijdrage. "Ik ben vanmiddag wijzer geworden.
Over de fundamentele uitgangspunten zijn we het eens.
Maar hoe breng je de wet in overeenstemming met de
wet van de straat? Hoe breng je de wet in lijn met wat
we belangrijk vinden? In een groot deel van de gevallen
gaat het goed. Maar soms zijn er spanningen. Ook die
laatste paar procent willen we verbeteren. Er is niemand
burgemeester geworden om demonstraties te verbieden.
Het is een kwestie van steeds weer de goede balans
vinden. Tussen het recht van demonstreren en de
openbare orde en veiligheid. Checks and balances."
 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>