<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Toekomstperspectief
Kop van Feijenoord
2040




Veerkrachtige stadswijk aan het water
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon


Dit document is opgesteld door de gemeente
Rotterdam in samenwerking met Rebel Group.

Vastgesteld door het College van B&W van Rotterdam
op 21 april 2023

Opdrachtgever

Gemeente Rotterdam
Stadsontwikkeling
Gebiedsontwikkeling
Paul van der Veen

Steller

Stadsontwikkeling
Rebel Group

Productontwikkeling

Stadsontwikkeling
Afdeling Ruimtelijk Ontwerp & Advies

Voor meer informatie

Stadsontwikkeling, afdeling PMB
E-mail: ba.vanhasselt@rotterdam.nl
Tel: 06-28362837




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                     2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Toekomstperspectief
Kop van Feijenoord
2040




foto: Joep Boute




                   3   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inleiding

In Rotterdam vinden op dit moment en de komende                bestaande prioritaire gebieden, zoals de Rijnhaven en
jaren veel ontwikkelingen plaats. De stad is in trek. Om       Feyenoord City. Tussen 2025 en 2040 is een verdere
de aantrekkelijkheid van Rotterdam zo goed mogelijk            schaalsprong op de Oostflank voorzien, als gevolg van
te benutten voor de Kop van Feijenoord is besloten             de nieuwe brutussen Kralingen en Feijenoord. Ook zet
een nieuw toekomstperspectief op te stellen. Hierin            de stad in op het beter benutten van de spoorlijn die
wordt de verdichtingsopgave als de katalysator gezien          van Leiden naar Dordrecht loopt, met als ultieme stap
voor de ontwikkeling van de Kop van Feijenoord. Het            de opwaardering van deze lijn naar metrokwaliteit.
toekomstperspectief richt zich hoofdzakelijk op het            Nieuwe haltes – onder andere voorzien op de Kop
fysieke domein, maar biedt ook handvatten voor het             van Feijenoord – bieden mogelijkheden voor verdere
sociale domein. We streven een integrale ontwikkeling          verdichting en verstedelijking. Waarbij verstedelijking
na, met betrokkenheid van álle gemeentelijke clusters.         die vice versa juist ook helpt de komst van een
                                                               nieuw station te onderbouwen. Die infrastructurele
De Kop van Feijenoord kent voor een deel nog                   uitbreidingen in combinatie met het feit dat de wijk
steeds achterstanden: In het Nationaal Programma               over veel potentiële verdichtingslocaties beschikt,
Rotterdam Zuid is de wijk Feijenoord aangewezen                maakt het toevoegen van woningen en ander
als focuswijk. Dat betekent dat extra aandacht en              programma mogelijk.
investeringen noodzakelijk zijn. Het lijkt er echter
op dat de wijk die focus het afgelopen decennium te            Deze ontwikkelingen zullen veel voor de Kop van
weinig gekregen heeft¹. De leefbaarheidsscore was              Feijenoord betekenen. Niet alleen in het fysieke
en is nog steeds onvoldoende². Het Wijkprofiel toont           domein; het biedt ook een kans de sociaaleconomische
een aantal uitdagingen op de sociale en fysieke index³.        positie van de wijk te versterken. Met het toevoegen
Met name de beperkte zelfredzaamheid springt in het            en herontwikkelen van vastgoed komt er immers geld
oog. Een groot deel van de bewoners heeft een matige           beschikbaar voor investeringen in de leefbaarheid en
tot slechte sociaaleconomische positie. In het fysieke         duurzaamheid van de wijk. Ook biedt meer diversiteit
domein hebben de woningvoorraad, voorzieningen en              in woningtypen doorstroommogelijkheid voor onder
openbare ruimte een kwaliteitsslag nodig. Wel voelen           andere ouderen en sociale stijgers. Daarnaast geeft
bewoners zich erg verbonden met de wijk: men woont             verdichting bestaansrecht aan bestaande en nieuwe
graag op de Kop van Feijenoord, maar lééft er niet             voorzieningen (zoals scholen, eerstelijns zorg, horeca),
optimaal.                                                      als ook bedrijvigheid. Dit voorziet in de behoefte,
                                                               draagt bij aan werkgelegenheid en versterkt de lokale
Ondertussen staat Rotterdam voor een groei-opgave.             economie.
Steeds meer mensen van elders zoeken een plek in
Rotterdam en huidige bewoners blijven – ook na het             We beginnen niet opnieuw. Als vertrekpunt is
krijgen van kinderen – in de stad wonen. Daardoor              gebruik gemaakt van o.a. het Masterplan uit 2011,
neemt de druk op de woningvoorraad sterk toe. Tot              NPRZ Handelingsperspectief uit 2013 en een
2040 moeten 50.000-65.000 nieuwe woningen                      Gebiedsvisie uit 2015. Dit voorliggend document is
worden bijgebouwd (en mogelijk zelfs meer)⁴. De                in lijn met de Omgevingsvisie Rotterdam uit 2021.
Strategische Verkenning Verstedelijking geeft richting         In de omgevingsvisie staat goede groei centraal.
aan de ontwikkeling van nieuw planaanbod tot 2040⁵ .           De belangrijkste uitgangspunten zijn hierin: het
Als eerste stap richt de stad zich op de verdichting van       samen stadmaken, ontwikkelen vanuit eigen




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                           4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>identiteit en bestaande kwaliteit en met behulp van         Door de jaren zijn overigen al incidenteel projecten
de 5 perspectieven die worden genoemd. Dit zijn             van de grond gekomen en is de wijk meegegroeid
duurzaam, compact, productief, inclusief en gezond.         met de stad. Dit document analyseert hoe de Kop
                                                            van Feijenoord ervoor staat, blikt vooruit tot 2040 en
Daarnaast zijn in de Omgevingvisie drie strategische        schetst een perspectief die sturing geeft aan korte,
gebieden aangemerkt waar meerdere grote opgaven             middellange en lange termijn ontwikkelingen.
bij elkaar komen en tegelijkertijd kansen liggen
om stedelijke doelstellingen te realiseren. Dit zijn        •   Hoofdstuk 1 beschrijft de kracht van de Kop van
Binnenstad, Rotterdam Zuid en Alexander tot                     Feijenoord: de eigenheid en kwaliteiten van het
Zuidplein. Kop van Feijenoord maakt onderdeel uit van           gebied functioneren als onderlegger voor verdere
twee van de drie gebieden. Gebieden die ook elk een             doorontwikkeling.
eigen uitwerking in koers en gebiedskeuzes kennen.          •   Hoofdstuk 2 benoemt de brede opgave van de Kop
Kop van Feijenoord ligt nu nog relatief in de luwte             van Feijenoord en daarmee de urgentie om aan de
maar gaat in de nabije toekomst onderdeel uitmaken              slag te gaan.
van een binnenstad op twee oevers.                          •   Hoofdstuk 3 schetst beknopt het
                                                                toekomstperspectief en maakt daamee een
                                                                doorvertaling van de gebiedskeuzes naar een
                                                                viertal ambities.
                                                            •   Hoofdstuk 4 definieert de fysieke opgaven
                                                                nader en geeft daarmee invulling aan het WAT.
                                                                Kortgezegd betekent dit het combineren van
                                                                Verdichten en veranderen, Vergroenen en
                                                                Verbinden
                                                            •   Hoofdstuk 5 schetst een doorontwikkeling van
                                                                een drietal deelgebieen die een centrale plaats
                                                                innemen. Het betreft het WAAR en gaat dan
                                                                om: Entrepotgebied/Hefzone, Persoonsdam/
                                                                Piekstsraat, Station Rotterdam Zuid/
                                                                Oranjeboomstraat
                                                            •   Hoofdstuk 6 geeft aan HOE we hieraan willen
                                                                werken, door middel van een ontwikkelstrategie
                                                                op hoofdlijnen.
                                                            •   Tot slot biedt hoofdstuk 7 een doorkijk naar de
                                                                uitvoeringsagenda voor de korte termijn.




kaart Binnenstad uit de Omgevingsvisie Rotterdam




                                                        5                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>foto: Entrepothaven uit Uitwerking omgevingsvisie gebied binnenstad



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                    6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

Inleiding										                                                                                    4

1: De kracht van de wijk		                                                                             9
        Rotterdam in het klein		                                                                       9
        Polderlandschap, havenstad, woonstad		                                                         9
        Karakteristieke stedenbouwkundige structuur en objecten		                                     10
        Eigentijdse ruimtelijke en sociale kwaliteiten                                                10
        De vooravond van een verdere doorontwikkeling                                                 11

2: De brede opgave van de wijk						                                                                  13
        De leefbaarheid staat onder druk                                                              13
        De wijk kampt met fysieke opgaven								                                                     14
        Wat vinden de bewoners zelf?                                                                  17
		
3: Toekomstperspectief                                                                                27
        Gebiedskeuzes als basis 									                                                             27
        Een veerkrachtige stadswijk aan het water                                                     27
        Een compacte, populaire woonwijk                                                              27
        Een groene, leefbare, duurzame wijk                                                           28
        Een sterke, robuuste, verbonden wijk                                                          28

4: Definitie fysieke opgaven [het wat] 							                                        		              31
        Verdichten & veranderen: Meer variatie in het (woon)programma aanbrengen                      32
        Vergroenen: leefbaarheid buitenruimte verbeteren                                              34
        Verbinden: bereikbaarheid verbeteren                                                          36

5: Doorontwikkeling in deelgebieden [het waar]                                                        39
       Entrepotgebied/Hefzone                                                                         42
       Persoonsdam/Piekstraat                                                                         44
       Station Rotterdam Zuid/Oranjeboomstraat                                                        46

6: Ontwikkelstrategie [het hoe]                                                                       49
       Ontwikkelstrategie op hoofdlijnen 								                                                     49
       Samen met stakeholders in het gebied                                                           50
       Bekostiging vanuit verschillende bronnen                                                       51
       Een flexibele en adaptieve strategie voor het vervolg		                                        51

7: Hoe nu verder                                                                                      52

Bijlagen												                                                                                  56
       Bijlage I: Onderzoek programmabehoeften                                                        56
       Bijlage II: Duurzaamheid                                                                       60
       Bijlage III: Referenties				                                                                   64
       Bijlage IV: Eindnoten			                                                                       66
       Bijlage V: Beeldverantwording                                                                  68




                                                    7              Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>plangebied: combinatie van wijken Kop van Feijenoord en Entrepot




de vroege realisatie van havens en woonbuurten in de Kop van Feijenoord, tekening E.Hesmert 1904




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>1: De kracht van de
Kop van Feijenoord
Dit hoofdstuk beschrijft de kracht van de Kop van            Omstreeks 1965 toonden de eerste van deze buurten
Feijenoord. Te beginnen met een korte historische            de eerste ouderdomsgebreken. In het kader van de
biografie en analyse, doorvertaald naar de                   stadsvernieuwing werden ze gesloopt, opgeknapt,
karakteristieke stedenbouwkundige structuur. De              vervangen of gerenoveerd. Ter plaatse van verlaten
eigentijdse ruimtelijke en sociale kwaliteiten worden        industrieterreinen werden buurten verder uitgebreid,
gebruikt als onderlegger voor het toekomstperspectief        waarmee het accent van haven- naar woonstad
en daarmee drager van de verdere doorontwikkeling            verschoof.
van het gebied. Dit wordt verder ondersteund door
de positie van de wijk in de uitwerkingen van de             In de stadsvernieuwing zijn grofweg drie fasen te
omgevingsvisie.                                              onderscheiden. De eerste fase, vanaf 1965, stond in
                                                             het teken van opknappen. Veel woningen, zoals in de
Rotterdam in het klein                                       Entrepotstraat, Oranjeboomstraat en Persoonsstraat,
De Kop van Feijenoord is het meest noordelijk gelegen        kregen extra verdiepingen (dakdozen), uitkragende
deel van het gebied Feijenoord, langs de oevers van          balkons, kunststofkozijnen en aangepaste entrees.
de Nieuwe Maas. Het gebied bestaat uit de wijk               Deze renovatie heeft het wooncomfort verbeterd, maar
Feijenoord en de oostelijke helft van de Kop van Zuid-       tegelijkertijd ook het gevelbeeld drastisch gewijzigd.
Entrepot. Door de ligging aan de rivier, voormalige
havengebieden, historische industriële gebouwen en           Vanaf 1975 begon de tweede fase van de
een mix van verschillende buurten en functies, wordt         stadsvernieuwing, waarbij het opknappen van
dit deel van de stad ook wel Rotterdam in het klein          verouderde woningen steeds vaker plaatsmaakte voor
genoemd.                                                     sloop en vervangende nieuwbouw. Het project Simons
                                                             is het eerste stadsvernieuwingsproject dat met de
Polderlandschap, havenstad, woonstad⁶                        Bewonersorganisatie Feijenoord (BOF) ontwikkeld
                                                             is⁷. Er moesten woningen met lage huren komen, wat
Tot ver in de negentiende eeuw beperkte de stedelijke
                                                             in combinatie met de hoge verwervingskosten tot een
ontwikkeling van Rotterdam zich tot de Rechter
                                                             hoge bebouwingsdichtheid leidde. De verkaveling kent
Maasoever. Het eiland Feijenoord – dat tegenwoordig
                                                             een ‘open blokken’ structuur, met uitzicht op de Maas
bestaat uit het Noordereiland, Kop van Zuid -
                                                             en een grotendeels openbare groenstrook tussen de
Entrepot en Feijenoord – was een zandplaat aan de
                                                             woningen.
binnenbocht van de Maas. Gedurende de zeventiende
en achttiende eeuw groeide het eiland in omvang
                                                             De derde fase in de stadsvernieuwing kwam mede
door aanwassing langs twee strekdammen. In de
                                                             voort uit een groeiend cultuurhistorisch besef.
negentiende eeuw raakte de historische binnenstad
                                                             Als reactie op de renovaties en de vervangende
volgebouwd en kreeg de stad behoefte aan ruimte
                                                             nieuwbouw, groeide langzaam meer waardering voor
voor nieuwe woningen en terreinen voor havens en
                                                             het authentieke beeld van de negentiende-eeuwse
pakhuizen. Na aanleg van de Nieuwe Waterweg tussen
                                                             woningbouw. Bijna honderd jaar nadat architect
1864-1872 en de Zuiderspoorlijn in 1877, begon de
                                                             J.A. Voorhoeve twee straatjes met beneden- en
verstedelijking op de Kop van Feijenoord met de bouw
                                                             bovenwoningen voor arbeiders had gebouwd, werd
van havens en industrieterreinen.
                                                             dit complex aan de Stampioendwarsstraten in 1993
Vrijwel gelijktijdig ontstonden in de tussenliggende
                                                             gered van de sloop door actie van bewoners. In plaats
restgebieden en op het Noordereiland woonbuurten.




                                                         9                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>              Toekomstige monumenten
              Rijksmonumenten
              Gemeentelijke monumenten
  data: 2020, niet langer up to date

Ruimtelijke kwaliteiten van het water


daarvan vond renovatie plaats. Vanaf 2002 vond de        deels ondergronds gelegd en deels op maaiveld. De
hoogwaardige renovatie van de Dillenburgblokken          Rosestraat veranderde hierdoor van een stadsstraat
plaats, waarbij volledig nieuwe woningen achter          met bebouwing aan beide zijden, naar een eenzijdig
de oorspronkelijke gerestaureerde voorgevels             bebouwd breed profiel die als entree van de stad is
gerealiseerd zijn⁸.                                      gaan functioneren.
                                                         Sinds de transformatie van haventerrein naar
Karakteristieke stedenbouwkundige structuur en           woongebied, zijn de vele spoorlijnen voor de
objecten⁹                                                havenindustrie verdwenen en is het resterende
                                                         stratenpatroon verder aangevuld en versterkt. Binnen
In de huidige ruimtelijke structuur herinneren
                                                         die structuur herbergt de Kop van Feijenoord een
waterbekkens en kades nog aan de zonering en
                                                         bonte verzameling aan karakteristieke bouwwerken.
organisatie van de havenstad. De lange kades zijn
                                                         Verschillende rijks- en gemeentelijke monumenten
grotendeels publiek domein geworden en tellen
                                                         die verwijzen naar een andere tijd, en panden die
verschillende typen havens en landhoofden gericht op
                                                         als ‘fronten’ en ‘koppen’ het historisch gelaagde
het panorama van de stad aan de rivier.
                                                         ruimtebeeld van de wijk weerspiegelen.

Het stratenpatroon is een afgeleide van de
kanaalhavens en voormalige spoorlijnen en bestaat        Eigentijdse ruimtelijke en sociale kwaliteiten
uit evenwijdige lange lijnen, met een beperkt aantal
                                                         De Kop van Feijenoord ligt zeer centraal in de stad,
korte dwarslijnen en een paar schuine doorsteken. De
                                                         nabij (de voorzieningen in) het stadscentrum en de rest
lange straten waren oorspronkelijk direct of indirect
                                                         van Zuid. Bovendien heeft de wijk zijn eigen NS stati-
verbonden met de bruggen naar de binnenstad en
                                                         on: station Rotterdam Zuid aan de Oranjeboomstraat
Hillesluis en fungeerden derhalve als hoofdroutes. De
                                                         en Rosestraat, vanaf waar men binnen 6 minuten op
in 1884 aangelegde Oranjeboomstraat was opgevat
                                                         station Rotterdam Centraal staat.
als brede boulevard: rijbanen met tramrails, brede
trottoirs met bomen en aaneengesloten gevelwanden.       De Kop van Feijenoord is door de ligging een
In de plint waren winkels ondergebracht. Tussen de       rustige stadswijk waar, behalve gewoond, ook
Oranjeboomstraat en de Rosestraat ligt het spoor,        gewerkt wordt. Meerdere grote multinationals
vroeger deel van het luchtspoor, maar in de jaren 90     waren of zijn hier gevestigd: Unilever, later




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                        10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Aanwezige voorzieningen irt ruimtelijke kwaliteiten van het water


Upfield10 en Hunter Douglas (zie kaart boven) Aan                    bewoners. Op andere plekken in en rondom de wijk
de Piekstraat staat een mix van kleine, oude en                      zijn projecten in voorbereiding of ontwikkeling. De
nieuwe bedrijven die actief zijn in de creatieve                     aantrekkingskracht van de Kop van Feijenoord neemt
sector, zakelijke dienstverlening, vakmanschap en                    steeds meer toe. Actieve bewonersorganisaties
leisure. Iets verderop, in het Nassauhavenpark, is                   initiëren zelfstandig projecten, zijn betrokken bij
het voormalige kantoorgebouw van de Rotterdamse                      beheer en ontwikkeling van hun buurt, en zetten
Cementsteenfabriek Van Waning & Co gerenoveerd                       (ondersteund door professionals) activiteiten op
en herontwikkeld tot trekpleister en ontmoetingsplek.                voor jong en oud. Ondernemers en bedrijven voelen
Ook telt de wijk meerdere basisscholen en een aantal                 zich verbonden met de wijk, tonen belangstelling en
eerstelijnszorgvoorzieningen.                                        benaderen de gemeente met ideeën. Gezamenlijk
                                                                     vormen de karakteristieke ruimtelijke structuur, rijke
Naast de eerder genoemde beeldbepalende open                         cultuurhistorie, aanwezige voorzieningen en sociale
ruimte aan het water, beschikt de wijk over meerdere                 energie goede dragers voor verdere doorontwikkeling
grote, groene verblijfsplekken: het Nassauhavenpark,                 van het gebied.
stadstuin Rotterdamse Munt, het Mallegatpark en het
Hefpark. Op de Persoonsdam bevindt zich Huis van                     De vooravond van een verdere doorontwikkeling
de Wijk De Dam: een centrale ontmoetingsplek waar
activiteiten plaatsvinden en bewoners zich kunnen                    De wijk kende in de stadsververnieuwingsperiode een
ontplooien. Ook huisvest de Kop van Feijenoord twee                  grondige vernieuwing en uitbreidingsslag. Ook toen al
bijzondere sportfuncties: de BMX Crossbaan in het                    werden havenindustiegebieden getransformeerd naar
Hefpark en Skateland Rotterdam aan de Piekstraat.                    wonen. Het Simonsterrein was zelf de eerste ‘ín zijn
Voor dagelijkse boodschappen kan men terecht in het                  soort’. Ook meer recent zijn er bloksgewijze aanpakken
Entrepotgebouw en bij het voorzieningencluster aan                   geweest bijvoorbeeld in de Oranjeboomstraat en ook
de Vuurplaat net buiten de wijk.                                     de Persoonhaven, Dukdalf en Zinkerblok. En met het
                                                                     Hefkwartier is een nieuwe generatie transformatie
Er zit veel energie in de wijk. Zowel fysiek als sociaal.            van industrie naar stad ingezet. Naar de toekomst
De afgelopen jaren zijn oude panden in ere hersteld                  toe zal zich dit doorzetten, maar wel ook met oog
en verschillende nieuwbouwprojecten gerealiseerd                     voor behoud van werkgelegenheid en karakteristieke
die plek bieden aan sociale stijgers en nieuwe                       objecten.




                                                                    11            Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>foto: Sjors Ferreira Ribeiro Heijboer



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>2: De brede opgave
van de wijk
De Kop van Feijenoord vraagt om een strategie die              huishoudinkomen13. Een groot deel van de bewoners
niet enkel voor nieuwe, maar ook voor bestaande                is beperkt zelfredzaam, heeft niet de middelen om
bewoners werkt. Een strategie die antwoord geeft               patronen te doorbreken en voelt zich daarin ook niet
op de vraag hoe verdichting de leefbaarheid en                 gezien of geholpen.
duurzaamheid van de héle wijk ten goede kan
komen. Een strategie die inclusiviteit gebruikt als            Gefragmenteerde fysieke structuur
kader voor fysieke ingrepen en daarmee ruimtelijke             In ruimtelijk opzicht is de Kop van Feijenoord
ontwikkelingen benut om de sociaaleconomische                  gefragmenteerd. De groenstructuur is sterk
positie te versterken. Dit hoofdstuk schetst dat kader,        versnipperd en verblijfsplekken hebben weinig
waar vier concrete, fysieke opgaven uit voortkomen.            kwaliteit. Er is te veel steen en te weinig groen en
                                                               nodigt niet uit tot (spontane) ontmoetingen. De
De leefbaarheid staat onder druk                               historische gelaagdheid maakt de ruimtelijke structuur
                                                               weliswaar karakteristiek, maar ook onsamenhangend.
Beperkte zelfredzaamheid
                                                               Water is voortdurend nabij, maar kades zijn kil en
Men woont graag op de Kop van Feijenoord, is trots
                                                               beperkt toegankelijk.
op de buurt, maar lééft er niet optimaal. De wijk
Feijenoord11 telt ruim 7.600 inwoners12. Bewoners
zijn jong: ruim 21% is 14 jaar of jonger en slechts
12% is 65 jaar of ouder. Zowel het opleidings- als
inkomensniveau loopt achter op het Rotterdamse
gemiddelde. Volgens het Wijkprofiel heeft 49% van de
bewoners tussen 18 en 75 jaar geen startkwalificatie,
is 26% van de huishoudens afhankelijk van
een bijstandsuitkering en heeft 77% een laag




Wijkprofiel Kop van Feijenoord                                                               Wijkprofiel Kop van Zuid-Entrepot




                                                          13                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>De wijk kampt met fysieke opgaven

Eenzijdig woning- en voorzieningenaanbod                  Geïsoleerde ligging en knelpunten langzaam verkeer
Met 88% sociale huur is de woningvoorraad in de wijk      De Kop van Feijenoord ligt centraal in de stad,
zeer eenzijdig te noemen. Ook in typologie is dat het     maar ook geïsoleerd. Versterkt door het weidse,
geval: slechts 4% bestaat uit eengezinswoningen. Het      panoramische zicht op de stad, veroorzaakt de rivier
overgrote deel is ten tijde van de stadsvernieuwing       een afgelegen gevoel. Het stratenpatroon stelt de auto
in de jaren 80 nieuw gebouwd of gerenoveerd.              centraal en kent op de oost-westelijk georiënteerde
Veelal kleine portieketagewoningen zonder lift.           assen veel knelpunten voor langzaam verkeer. De
Daarmee biedt het bestaande woningbestand                 inrichting nodigt niet uit tot actieve mobiliteit en
op de Kop van Feijenoord onvoldoende door-                gebruik van openbaar vervoer. OV-vervoer in de
en instroommogelijkheid. Daarnaast is het                 wijk bestaat voornamelijk uit bussen en is regionaal
voorzieningenaanbod14 ontoereikend. Uitgaande             verbonden door Station Zuid. Buslijn 32 verbindt
van de Referentiewaarden maatschappelijke                 bewoners via de Westblaak en het Heemraadsplein
voorzieningen15 is sprake van een tekort aan culturele    met Overschie, en bus 66 maakt een rondje door de
voorzieningen, eerstelijns zorg en maatschappelijke       wijk en rijdt via de Lange Hilleweg naar metrostation
dienstverlening (centrum voor jeugd en gezin). En         Zuidplein. Aan de Piekstraat zorgt de waterbus voor
van toenemende druk op ruimte voor basisonderwijs         een directe verbinding met De Esch aan de overzijde
en kinderopvang. Maar ook op het gebied van               van de Nieuwe Maas. Vanaf station Rotterdam Zuid
horeca, winkels en recreatie heeft de Kop van             staan bewoners in 6 minuten op Rotterdam Centraal,
Feijenoord weinig te bieden. In het kader van dit         binnen 15 minuten in Schiedam en binnen 20 minuten
toekomstperspectief is onderzocht welke specifieke        in Dordrecht. In de wijk worden de busverbindingen
behoefte huidige bewoners kennen en welke                 gezien als de mindere oplossing vergeleken met
programmatische mismatch er nu al is en ook welke         wijken die een metro of tramontsluiting hebben.16.
veronderstelde behoefte nieuwe groepen bewoners           Als plek wordt station Rotterdam Zuid als
hebben en welk programmatisch tekort er met de groei      onprettig en onveilig ervaren, waardoor het als OV-
van de stad ontstaat. [zie Bijlage I]                     voorziening niet optimaal functioneert. In de wijk




Eigendomssituatie woningbouwcorporaties                   Straten breder dan 3 meter




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                         14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>zijn nauwelijks aparte fietsstroken en aantrekkelijke              Klimaatverandering en buitendijkse ligging
wandelroutes, en het vrachtverkeer dat van en naar                 Het klimaat verandert. Extreem weer komt steeds
verschillende bedrijfslocaties pendelt, veroorzaakt                vaker voor, met als gevolg dat de kans op overlast
verkeersonveilige situaties17.                                     en schade door hevige neerslag, hitte, droogte en
                                                                   overstromingen toeneemt. De gemeente Rotterdam
                                                                   heeft in het kader van Rotterdams Weerwoord beleid
                                                                   ontwikkeld om de stad aan te passen aan de gevolgen
                                                                   van klimaatveranderingen. De Kop van Feijenoord is
                                                                   kwetsbaar door de inrichting van de openbare ruimte.
                                                                   Stenen en asfalt houden warmte vast en er zijn niet
                                                                   genoeg plekken die schaduw leveren. Bij hevige
                                                                   regenval kan het water door de vele verharding niet
                                                                   overal even makkelijk in de bodem zakken. Daarbij
                                                                   ligt de hele Kop van Feijenoord buitendijks. Tussen
                                                                   de bebouwing en de rivier bevindt zich geen primaire
                                                                   dijk of waterkering. Hierdoor is er een reële kans op
                                                                   overstromingen. Er zijn een aantal plaatsen waar het
                                                                   maaiveld aan het water dermate laag is dat dit risicos
                                                                   oplevert voor de woningen in het hart van de wijk. De
                                                                   wijk is een soort badkuip: de kade ligt hoger dan (een
                                                                   groot deel van) het binnengebied, overstromingen
                                                                   leveren extra gevaar op in deze lage gebieden..



Noordelijke entree station Rotterdam-Zuid - via Google Maps




Openbaar vervoer en bereikbaarheid stations                        Wijkkaart Rotterdams Weerwoord: Buitendijks overstromingsrisico 2100




                                                              15                     Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                            Gebiedsaanpak aardgasvrij

Duurzaamheid en transities                                  In het kader van de warmtetransitie
Bij de leefbaarheid van de stad speelt duurzaamheid         studeert de gemeente op een aanpak
een belangrijke rol. In onze stad spelen de                 voor het aardgasvrij maken van de
verschillende transities op het gebied van klimaat,         wijk. Op basis van een eerste analyse
mobiliteit, circulair en energie een noodzakelijke          blijkt de wijk Feijenoord zeer kansrijk
rol voor het realiseren van toekomstbestendige              voor een gebiedsaanpak met een
en veerkrachtige wijken. Het Rotterdams                     start in 2022. Er ligt al een lokaal
Duurzaamheidskompas 2020 biedt concrete                     warmtenet van Vattenfall, en Woonstad
handvaten en diverse programma’s om deze transities         is voornemens al haar woningen (een
te integreren bij lopende ontwikkelingen én nieuwe          kleine 3.000) daar tussen 2022 en
opgaven in de Kop van Feijenoord. Dit vraagt om een         2030 op aan te sluiten. De gesprekken
gebiedsgerichte aanpak en een integrale afweging van        hierover lopen nog en de aanpak kent
de verschillende thema’s                                    nog een aantal kanttekeningen, dus pas
                                                            komend jaar zal blijken of en wanneer
Omdat het onderwerp duurzaamheid een hele                   die werkzaamheden daadwerkelijk
reeks aan verdere onderwerpen omvat zijn                    plaats zullen vinden. Woningen rond de
de eersteaandachtspunten op het gebied van                  Entrepothaven kunnen naar verwachting
duurzaamheid opgenomen in de bijlage.                       tussen 2025 en 2035 op het warmtenet
                                                            worden aangesloten, en de woningen van
                                                            Vestia, ten westen van het spoor, na 2030.
                                                            Voor nieuwbouwontwikkelingen geldt in
                                                            principe standaard een aansluitingsplicht.
                                                            Bij grootschalige ontwikkelingen (vanaf
                                                            honderden woningen) biedt de ligging
                                                            aan de Nieuwe Maas mogelijk kansen
                                                            voor aquathermie. In de komende jaren
                                                            wordt dit alles nader onderzocht en
                                                            uitgewerkt. Het is zaak meekoppelkansen
                                                            daarbij voortdurend in de gaten te
                                                            houden en het openbreken van de
                                                            openbare ruimte direct te combineren
                                                            met investeringen in rioolvervanging,
                                                            beheer en klimaatadaptieve inrichting
                                                            van de buitenruimte.




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                       16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>En wat vinden de bewoners zelf?


Behalve het gebruik van stedelijk beleid, data en
onderzoek is ook het gesprek met de bewoners
aangegaan. Om een paar voorbeelden te geven:
Zo werken Erasmus X en EMI vanuit het Antes
gebouw aan het ophalen van informatie uit de wijk.
Voor onderzoek naar de beleving van het station
Rotterdam Zuid is door Bureau KO met bewoners
rondom en gebruikers van het station gesproken.

De verhalenvanger Sulaiman Osman heeft ook in de
wijk Feijenoord naar verhalen op straat gezocht. Op
de volgende pagina’s staan enkele van de verhalen
verbeeld in stripvorm door Thijs van Viegen:




                                                      17   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>19   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>21   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>23   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>25   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>foto: Joep Boute



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>3: Toekomst-
perspectief
Dit hoofdstuk schetst het toekomstperspectief voor        matische vraagstukken te borgen, wordt momenteel
de Kop van Feijenoord als stip op de horizon. Het         gewerkt aan ‘Koers op Zuid;’ een visie op de ruimtelijk
perspectief borduurt voort op het Masterplan uit 2011,    programmatische ontwikkeling tot 2040 op Zuid.
het NPRZ Handelingsperspectief uit 2013,( waarvoor        Belangrijke inzet is ook om ‘Zuid van en voor iedereen’
binnenkort een update komt), de Gebiedsvisie uit          te laten zijn, waarmee ook huidige bewoners een per-
2015, en specifiek ook de gebiedsuitwerkingen             spectief wordt geboden. Daartoe zijn drie aanvullende
Binnenstad en Zuid van de Omgevingsvisie. En blikt        keuzes geformuleerd:
vooruit naar hoe de wijk er in het jaar 2040 uit kan
zien. Deze stip op de horizon helpt om met elkaar toe     1. Een verbonden groen en gezond Zuid
te werken naar een lange termijn doorontwikkeling         2. Zuid maakt werk van haar toekomst
van de wijk.                                              3. Thuis op Zuid in je woonomgeving

Gebiedskeuzes als basis                                   Omdat de Kop van Feijnoord binnen dit geheel weer
In kader van Omgevingsvisie Rotterdam zijn                weer een eigen karakteristiek kent, vervlecht het
Binnenstad en Zuid aangewezen als strategische            Toekomstperspectief deze gebiedskeuzes en koppelt
gebieden, die elk weer gebiedsspecifieke                  deze aan drie centrale fysieke opgaven: Verdichten
richtinggevende keuzes kennen. Ze vormen een              & veranderen, Vergroenen en Verbinden. Met als
aanvulling op de hoofdkeuzes voor de hele stad die in     voornaamste inzet het realiseren van:
de Omgevingsvisie zijn gemaakt. Deze gebiedskeuzes
beschrijven hoe we de ambitie voor de Binnenstad en       Een veerkrachtige stadswijk aan het water
Zuid waarmaken. De Kop van Feijenoord valt binnen         In 2040 heeft de Kop van Feijenoord nog steeds
beide gebieden en combineert deze.                        een geheel eigen karakter. Gedragen door de
                                                          kenmerkende, ruimtelijke havenstructuur en rijke
De Binnenstad en ook Zuid kennen een enorme               historie, en gevormd door actieve, veerkrachtige
dynamiek. Voor de Binnenstad is de centrale               bewoners en ondernemers. Mensen willen op de Kop
doelsteling een Groene en Vitale Binnenstad voor          van Feijenoord wonen, omdat de wijk op steenworp
Iedereen. Daartoe zijn zes aanvullende gebiedskeuzes      afstand ligt van zowel Noord als Zuid Rotterdam,
gemaakt:                                                  het woonmilieu rustig stads is en de Nieuwe Maas
                                                          als stedelijk parklandschap continu nabij is. De wijk
1. Metropolitane binnenstad: global meets local           biedt allerhande mogelijkheden voor spontane of
2. Superdiverse binnenstad                                niet-spontane ontmoetingen, en faciliteert daarmee
3. Dynamische binnenstad met ruimte voor rust en          verbinding tussen bewoners. De diversiteit aan sociale
luwte                                                     structuren is het cement van de wijk. De Kop van
4. Straten voor mensen                                    Feijenoord is zelfbewust en klaar voor de toekomst.
5. Groene boulevards en stadspleinen
6. De Nieuwe Maas en haar oevers als centraal             Een compacte, populaire woonwijk [verdichten]
rivierpark                                                In 2040 heeft de Kop van Feijenoord zich ontwikkeld
                                                          tot een gemengd stedelijk gebied. De bestaande
Om de opgave waar Zuid voor staat en de samenhang         industrie heeft plaatsgemaakt voor nieuwe werk- en
tussen de verschillende ontwikkelingen en ook the-        woonvormen. Het woningaanbod is gevarieerd en




                                                     27                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>meer in balans. Zowel in type als in prijssegment         Straten zijn schoon en levendig. De oevers en havens
biedt de wijk meer keuzemogelijkheden. Gezinnen           van de Nieuwe Maas zijn getransformeerd tot stedelijk
zijn ruim vertegenwoordigd. Er is veel ruimte om op       getijdenpark, waarlangs gerecreëerd kan worden. Dit
te groeien, te sporten en te spelen. De scholen en het    landschap is toegankelijk, verbindend, karakteristiek
opvoedklimaat zijn goed. Ook bedrijven spelen hier        en klimaatbestendig.
een rol in, door werk- en stageplekken voor (jonge)
Feijenoorders aan te bieden. Wonen en bedrijvigheid       De rest van Kop van Feijenoord is ook
zijn hierdoor met elkaar verweven.                        klimaatbestendig ingericht. het Overstromingsrisico
                                                          door hoogwater en wateroverlast door extreme
[veranderen]                                              neerslag is afgenomen en er zijn meer koele, groene
De Piekstraat is getransformeerd tot gemengd              plekken in het gebied. Zowel bestaand als nieuw
woonwerkmilieu, met eigenzinnige industriële              vastgoed is bestand tegen een fikse regenbui
appartementen en kleinschalige bedrijven die veelal       en de waterbergende capaciteit van het riool en
werkzaam in de creatieve/ambachtelijke sector en          de buitenruimte is vergroot. De wijk is volledig
zakelijke dienstverlening. Op het Hunter Douglas          aardgasvrij. Alle woningen zijn goed geïsoleerd en
terrein en aan de Nassaukade is herprofilering            aangesloten op het lokale warmtenet.
ingezet van grootschalig industrieel vestigingsmilieu
naar een gemengd woonwerkgebied dat past bij de           Een sterke, robuuste, verbonden wijk [verbinden]
binnenstedelijke ligging.                                 De Kop van Feijenoord heeft een robuuste uitstraling
                                                          en maakt optimaal gebruik van haar ligging aan het
Op het gebied van welzijn, zorg en cultuur zijn           water. Bewoners zijn beter beschermd tegen overstro-
de voorzieningen op niveau. De herontwikkelde             mingen. De rivier is verbindend en kades zijn toegan-
Persoonsdam is het maatschappelijk hart van               kelijk. Een fijnmazig netwerk van veilige wandel- en
de wijk. Buurthuis De Dam wordt gerund door               fietspaden schakelt buurten aaneen. Voor verplaatsin-
actieve bewoners. Een netwerk van ondernemers,            gen binnen de stad verkiest men de fiets, deelscooters
maatschappelijke instanties, pandeigenaren,               en het OV boven gebruik vande privéauto. Station
ontwikkelaars en bewoners komt hier regelmatig            Rotterdam Zuid is het centrale OV-knooppunt langs de
samen en heeft het beheer en ontwikkeling van de          doorgetrokken Oude Lijn met hoogfrequente lightrail
wijk zelf in handen. Als de Persoonsdam het hart is,      verbindingen. Het stationsplein is aantrekkelijk, groen
is de Oranjeboomstraat de ruggegraat. Dankzij de          en heringericht tot mobiliteitshub, van waaruit naast
toevoeging van goede zorgvoorzieningen en kleine          de trein en bussen ook de betaalbare deelmobiliteit
culturele bedrijven, heeft de Oranjeboomstraat een        georganiseerd is.
ontmoetingsfunctie die recht doet aan haar centrale
ligging en directe verbinding met omwonenden.             Het noorden van de wijk staat dankzij een nieuwe
                                                          HOV-verbinding over de Willemsbrug in directe
Een groene, leefbare, duurzame wijk [vergroenen]          verbinding met het stadscentrum. Ten zuiden
In 2040 heeft de Kop van Feijenoord een groene,           sluit de wijk aan op het nieuwe Stadionpark en
gezonde en verzorgde uitstraling. Bewoners maken          de Afrikaanderwijk, van waaruit ook de rest van
vlijtig gebruik van de buitenruimte en verzorgen          Rotterdam Zuid nabij is. Kralingen is zowel via een
zelf een deel van het beheer. Het Nassauhavenpark,        frequente waterbus vanaf de Piekstraat als net voorbij
stadstuin Rotterdamse Munt en het Mallegatpark zijn       Feyenoord City via de nieuwe stadsbrug te bereiken.
vergroend, aangehecht op het stedelijk netwerk van        Daar stapt men ook makkelijk op het metronetwerk
wandel-, fietspaden en OV-lijnen en hebben een goede      van Rotterdam.
interne routestructuur.



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                         28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Toekomstperspectief vervlecht gebiedskeuzes en koppelt deze aan drie centrale fysieke opgaven,
als voorbeeld de zes gebiedskeuzes uit de Binnenstad:




keuze 1 koppeling met verdichten en veranderen          keuze 3 koppeling met verbinden




keuze 2 koppeling met verdichten en veranderen          keuze 4 koppeling met verbinden




keuze 3 koppeling met vergroenen                        keuze 6 koppeling met vergroenen




                                                   29               Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>foto: Vincent Demmenie



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>4: Definitie fysieke
opgaven
Op basis van de hiervoor beschreven uitdagingen zijn         uit tot meer bewegen en sporten in de buitenlucht. In
drie centrale fysieke opgaven te onderscheiden [het          de straten is nagedacht over hoe kabels en leidingen,
wat]                                                         bomen, auto’s, fietsers en voetgangers samen de ruimte
                                                             krijgen die nodig is om veilig en toekomstgericht samen
                                                             te kunnen bestaan.
Verdichten & veranderen: meer variatie in het
(woon)programma
                                                             Verbinden: bereikbaarheid verbeteren
Door de eenzijdigheid van de woningvoorraad
                                                             Het stimuleren van verbinden is hier tweeledig.
zijn mogelijkheden voor doorstroming binnen of
                                                             1) De verbetering van de fysieke bereikbaarheid van
instroming in de wijk beperkt. Met het toevoegen
                                                             het gebied. De bereikbaarheidsopgave speelt op
van andere typen sociale huurwoningen, hogere
                                                             meerdere schaalniveaus. Op schaal van de stad is
prijssegmenten, koopwoningen en grondgebonden
                                                             behoefte aan een nieuwe stadsbrug tussen Feijenoord
woningen, kan de wijk haar bestaande bewoners
                                                             en De Esch, doorontwikkeling van de spoorlijn naar
beter accommoderen, sociale stijgers en ouderen
                                                             metrokwaliteit en een hoogwaardige OV-verbinding
vasthouden en nieuwe bewoners aantrekken.
                                                             over de Willemsbrug om Noord en Zuid beter met
Daarnaast geeft verdichting bestaansrecht aan nieuwe
                                                             elkaar te verbinden21. Op schaal van de wijk ligt er een
voorzieningen en bedrijvigheid, wat in de behoefte
                                                             opgave de aantrekkelijkheid van station Rotterdam
van bestaande en nieuwe bewoners voorziet, aan
                                                             Zuid als OV-knooppunt te verbeteren. In de toekomst
werkgelegenheid bijdraagt en de lokale economie
                                                             ligt dit station mogelijk tussen een nieuw (intercity)
versterkt. Verdichten is niet doel op zich maar draagt
                                                             station bij Feyenoord City (Stadionpark) en een nieuw
bij aan de balans in de wijk.
                                                             (metro)station bij Entrepot in22. Op schaal van de
                                                             buurt vraagt het netwerk in oost-westelijke richting de
Vergroenen: leefbaarheid buitenruimte verster-               nodige aandacht: het realiseren van veilige, gezonde,
ken                                                          autoverbindingen rekening houdend met de verbetering
Nu is de ruimtelijke structuur onsamenhangend en             van de bewegingsvrijheid voor voetgangers en fietsers.
kent veel barrières. De inrichting is sleets, stenig,
met weinig (gebruiks)groen18. De Nieuwe Maas is              2) Het verbeteringen van de verbinding tussen de
onvoldoende attractief als plek om te recreëren19.           toekomstige en huidige bewoners/gebruikers van het
Daarom ligt er een opgave de buitenruimte te                 gebied. Om een verbinding te kunnen maken tussen
vergroenen en klimaatadaptief te maken en de oevers          huidige en nieuwe bewoners en gebruikers van het
langs de Nieuwe Maas te transformeren tot stedelijk          gebied moeten er plekken zijn voor ontmoeten. Een
parklandschap20.                                             plek waar de ruimte is om binnen te komen, kennis
                                                             en informatie uit te wisselen en samen te komen
Een duurzame, groene, gezonde openbare ruimte                in de wijk. Deze plekken bevinden zich zowel in de
draagt bij aan een prettig leefklimaat voor bewoners,        buitenruimte als in gebouwen. Het stimuleren van die
bezoekers en ondernemers. Groen speelt daarnaast             ontmoetingsplekken draagt bij aan de verbinding binnen
een belangrijke rol in het tegengaan van hittestress         de wijk. Deze verbinding is cruciaal als het gaat om een
en het bestrijden van wateroverlast, en verbetert            duurzame transformatie van een het gebied, waarbij de
de biodiversiteit en luchtkwaliteit. Ook nodigen             bewoners en gebruikers zich onderdeel blijven voelen
groene, veilige, goed begaanbare fijnmazige routes           van het gebied.




                                                        31                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Verdichten & veranderen:
meer variatie in het (woon)programma aanbrengen

Het in balans brengen van het woning- en                 herhuisvesting als gevolg van ingrepen in de bestaan-
voorzieningenaanbod valt in twee richtingen uiteen.      de voorraad.
Allereerst beschikt de wijk over veel ruimte voor
                                                         Bij het in beeld brengen van verdichtingslocaties
verdichting. Daarnaast zijn er binnen de bestaande
                                                         is onderscheid gemaakt tussen drie typen locaties.
voorraad mogelijkheden om woningen en andere
                                                         Allereerst zijn er plekken in de wijk waar reeds
functies te transformeren. Bij beiden geldt het
                                                         nieuwbouwontwikkelingen in gang gezet zijn. Deze
tegemoetkomen aan de behoefte van zowel bestaande
                                                         bevinden zich in de uitvoeringsfase, of zijn in de
als nieuwe bewoners (zie hoofdstuk 4) en het borgen
                                                         planvorming dusdanig vergevorderd dat realisatie
van cultuurhistorische waarden (zie hoofdstuk 1) als
                                                         zeker is. Daarnaast zijn er plekken aan te wijzen waar
uitgangspunt.
                                                         verkenningen met of door (particuliere) eigenaren
1. Nieuwbouw op verdichtingslocaties                     plaatsvinden en beschikt de Kop van Feijenoord over
                                                         bedrijventerreinen met de potentie om (op termijn)
Bij nieuwbouwontwikkelingen ligt de focus op het
                                                         getransformeerd te worden naar een meer stedelijk
toevoegen van woningen in het middeldure en dure
                                                         type bedrijvigheid, mogelijk in combinatie met wonen.
tot hoge segment23. Daarnaast ziet de gemeente
met name in de buurt van openbaar vervoer (station       2. Herlabelen, herprogrammeren en transformeren
Rotterdam Zuid) en (te versterken) maatschappelijke
                                                         bestaande voorraad
en commerciële voorzieningen kansen om nieuwe
                                                         Binnen de bestaande voorraad is het soms mogelijk
sociale huurwoningen voor onder andere ouderen te
                                                         ruimere woningen in het segment sociaal met vrij
realiseren. Ook bij grotere ontwikkelingen is sociale
                                                         minimale ingrepen te herlabelen tot middelduur,
nieuwbouw wenselijk in het kader van inclusiviteit en
                                                         hiermee ontstaat de ruimte voor corporaties om meer



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                        32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>mensen te helpen die net boven de sociale huurgrens     Rotterdam zet in op het terugbrengen van detailhandel
vallen . Andere bouwblokken in de wijk lenen zich       buiten de winkelconcentraties25. Daarom is in de
goed voor transformatie. Dit biedt bijvoorbeeld         Gebiedskoers Detailhandel opgenomen dat de
een uitkomst voor wooncomplexen die aan de              Oranjeboomstraat haar functie als detailhandelgebied
vooravond staan van een grootschalige renovatie         zal verliezen26. Dit biedt mogelijkheden aan de
door einde technische levensduur. Zoals bij kleine      daarmee vrijkomende winkelplinten eerstelijnszorg
portieketagewoningen aan de Oranjeboomstraat            voorzieningen, kleinschalige werk(-aan-huis)ruimte ,
met veelal houten vloeren en bergingen op de            dienstverlening en/of buurthoreca toe te voegen.
begane grond, waar tevens een opgave ligt de
verblijfskwaliteit op straat te verbeteren. In de       Tevens staat de positie van het Entrepot als
Bestuurlijke Overeenkomst ‘Wijken in Balans’ (BOK)      boodschappencentrum onder druk, door de stedelijke
zijn concrete afspraken vastgelegd, welke Woonstad,     ontwikkelfocus op omgeving Rijnhaven. Een heldere
in overeenstemming met de gemeente, verder uitwerkt     en onderscheidende profilering van het Entrepot door
in haar portefeuillestrategie24.                        eigenaar en ondernemers is daarom essentieel voor
                                                        de toekomstpotentie van dit gebied. Bijvoorbeeld door
Ten aanzien van het niet-woonprogramma liggen           toevoeging van kleinschalige bedrijvigheid (met focus
er kansen de bestaande ruimte beter te benutten.        op de creatieve, ambachtelijke en zakelijke sector.




                                                   33                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Vergroenen: leefbaarheid buitenruimte versterken.

Het verbeteren van de buitenruimte valt uiteen in           de gemeente. Op buurt- en wijkniveau verschuift die
het vergroenen en aanhechten van verblijfsplekken           meer richting bewoners/ontwikkelaars/plaatselijke
enerzijds en het transformeren van de Nieuwe                initiatiefnemers en treedt de gemeente faciliterend op.
Maas tot attractief, duurzaam parklandschap
anderzijds. Overkoepelend staat klimaatadaptatie            2. De Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap
en de verschillende transities in beiden centraal –         Tussen nu en 2040 richt de stad zich op
een opgave die bovendien ook aan de gebouwde                doorontwikkeling van de Nieuwe Maas tot stedelijk
omgeving raakt.                                             parklandschap27. Als onderdeel van het Programma
                                                            Rivieroevers is bij de Nassauhaven reeds een
1. Vergroenen en aanhechten van verblijfsplekken            getijdenoever in combinatie met drijvende woningen
Figuur 9 toont de bestaande (groen)structuren op de         gerealiseerd28. Verdere doorontwikkeling betekent
Kop van Feijenoord. Momenteel hebben deze plekken           voor de Kop van Feijenoord het doorlopend,
echter niet allemaal even veel kwaliteit. Daarmee           toegankelijke en aantrekkelijk maken van kades
laat de wijk veel potentie onbenut op het gebied van        en het beter benutten van zichtlijnen. Zodat het
verblijf en recreatie in de buitenruimte. Er ligt dan       daar aangenaam wandelen, fietsen en hardlopen
ook een opgave deze plekken een kwaliteitsimpuls            en verblijven is. Oevers langs de Persoonshaven
te geven en daarnaast de onderlinge verbindingen            lenen zich goed voor rustige groene plekken langs
(lange lijnen) meer te benadrukken. Daarmee neemt           de Piekstraat West, en tijdelijke functies langs de
de aantrekkelijkheid toe en wordt de groenstructuur         Piketkade. Ook op andere plekken kan worden
een nog sterker onderdeel van het stedelijk weefsel.        nagedacht over attracties, horeca en tijdelijke
Bij de grote verblijfsplekken (oevers, stadsparken) ligt    initiatieven die als bestemming uitnodigen tot
de verantwoordelijkheid hiervoor hoofdzakelijk bij          verblijf en activiteit. In verdere uitwerking van de




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                           34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>plannen dienen (meekoppel)kansen ten aanzien van            ook ingrepen ter voorkoming van schade en overlast
de ontwikkeling van de Nieuwe Maas tot stedelijk            door extreme regenbuien. Dit wordt onder andere
parklandschap een centrale plek te krijgen.                 vastgelegd in prestatieafspraken met Woonstad31.
                                                            Bij iedere investering in rioolvervanging, beheer
3. De Kop van Feijenoord voorbereiden op een extre-         en herinrichting van de buitenruimte dienen
mer klimaat                                                 klimaatadaptieve, neerslagbestendige maatregelen
                                                            gericht op vergroening en extra waterbergende
Het Rotterdams WeerWoord29 heeft als ambitie de
                                                            capaciteit te worden meegenomen. Tot slot maakt
stad samen met álle Rotterdammers voor te bereiden
                                                            het initiatief Rotterdammers in Beweging mensen
op een extremer klimaat, zodat het er nu en in de
                                                            bewust van het effect van klimaatverandering op de
toekomst veilig en aangenaam wonen en leven is.
                                                            leefomgeving en spoort dit iedereen aan een steentje
In het urgentiedocument zijn zes klimaatthema’s
                                                            bij te dragen aan het bestand maken van de buurt
en hoofddoelen geïntroduceerd van waaruit de
                                                            tegen weersextremen. Net als bij de ontwikkeling
stad haar leefomgeving klimaatbestendig maakt.
                                                            van de Nieuwe Maas tot stedelijk parklandschap,
Elk van de zes thema’s vraagt eigen, specifieke
                                                            vraagt ook de klimaatopgave om een strategie die
maatregelen. Niet alleen fysieke maatregelen, maar
                                                            meekoppelkansen vroegtijdig signaleert.
ook verandering in bewustzijn, gedrag en acceptatie.
Vanuit de Uitvoeringsagenda 2020-202230, werkt het
programmateam komend jaar aan een wijkgericht
Uitvoeringsprogramma 2022-2030.
Op de Kop van Feijenoord staat in elk geval voorop
dat al het nieuwe vastgoed klimaatbestendig
ontwikkeld wordt en ten minste bestand is tegen een
fikse regenbui. In de bestaande voorraad moeten
hittebestendige maatregelen getroffen worden, als




                                                       35                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Verbinden: bereikbaarheid verbeteren.
                                                            Realisatie van een nieuwe stadsbrug tussen
Op schaal van de stad draagt de Rotterdamse
                                                            Feijenoord en Kralingen, en hogere frequentie van
Mobiliteitsaanpak (RMA) door middel van het
                                                            de Waterbus, zorgen voor een snellere verbinding
verschonen en verbeteren van de mobiliteit bij aan
                                                            met het noordoostelijke deel van de stad en brengen
de bereikbaarheid van 50.000 nieuwe woningen tot
                                                            werkplekken en voorzieningen aan de noordoever
204032. Op schaal van de wijk, ligt er een opgave de
                                                            een stuk dichterbij. Dit kan bijvoorbeeld tot gevolg
aantrekkelijkheid van station Rotterdam Zuid als
                                                            hebben dat de Kop van Feijenoord aantrekkelijker
OV-knooppunt te verbeteren en vraagt het fijnmazig
                                                            wordt voor studenten van de Erasmus Universiteit. Ook
netwerk de nodige aandacht.
                                                            doorontwikkeling van de spoorlijn naar metrokwaliteit
                                                            en een hoogwaardige OV-verbinding over de
1. Grote infrastructurele projecten t.b.v. de stedelijke
                                                            Willemsbrug, inclusief de komst van station Entrepot,
verdichtingsopgave
                                                            zal van directe invloed zijn op de bereikbaarheid en
Tot 2040 zet de stad in op een aantal grote infrastruc-     daarmee aantrekkelijkheid van de Kop van Feijenoord
turele projecten, waaronder realisatie van een              als woon-, werk- en verblijfgebied.
nieuwe stadsbrug tussen Feijenoord en Kralingen,
‘schaalsprong OV’ op de spoorlijn naar metrokwaliteit,      2. Station Zuid als aantrekkelijk OV-knooppunt
stations Stadionpark en Entrepot, en een HOV-
                                                            Als plek is station Rotterdam Zuid momenteel
verbinding over de Willemsbrug. Voor een aantal van
                                                            onvoldoende aantrekkelijk. Het plein aan de
deze projecten geldt dat uitvoering nog niet zeker
                                                            Oranjeboomstraat heeft verschillende beklemmende
is en besluitvorming nog moet plaatsvinden. De
                                                            plekken en grenst aan veel dichte gevels. Met als
betreffende projecten dienen in eerste instantie de
                                                            gevolg dat men deze voorziening als onveilig ervaart,
verdichtingsopgave van de stad, maar kunnen ook de
                                                            en eerder mijdt dan opzoekt (de NS telt slechts een
ontwikkeling van de Kop van Feijenoord een flinke
                                                            kleine 3.600 in- en uitstappers per dag33).
boost geven.



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                           36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Herinrichting van de stationsomgeving is daarom              per huishouden relatief hoog is en vaak noodzakelijk
noodzakelijk om het functioneren ervan te verbeteren.        is voor woon-werk verkeer, dient voldoende ruimte
Ook met zicht op de komst van nieuwe bewoners,               beschikbaar te zijn voor de auto. Daarnaast wordt
bezoekers en bedrijven op en rondom de Kop van               middels een pilot het gebruik van deelmobiliteit
Feijenoord (inclusief Parkstad en Feyenoord City),           gestimuleerd en opgeschaald.
waarmee de druk op het OV-netwerk toeneemt.
Het anders inrichten en vergroenen van het                   Feyenoord City en de bouw van woningen in de Kop
stationsplein kan een groot deel van het onprettige          van Feijenoord vergroot de urgentie hiermee aan de
gevoel wegnemen. Met het verplaatsen van de                  slag te gaan. Deze gebiedsontwikkeling kan gevolgen
incheckpoortjes heeft de NS hier reeds een belangrijke       hebben voor het wegennet, wat het belang van het
eerste stap in gezet. Om er een écht station van te          realiseren van voldoende alternatieven voor alle
maken is daarnaast het toevoegen van kleinschalige           vervoersmodaliteiten onderschrijft.
stationsvoorzieningen gewenst. Op termijn kan de
plek verder uitgroeien tot mobiliteitshub inclusief
deelmobiliteit.

3. Meer ruimte voor alle vervoersmodaliteiten

Door de verdichtingsopgave in de Kop van
Feijenoord is een toename in gebruik van alle
vervoersmodaliteiten te verwachten. Daarvoor
moet de infrastructuur worden aangepast, zodat er
voldoende ruimte is voor de fiets, de auto en het OV.
Zeker op de Kop van Feijenoord, waar het autobezit




                                                        37                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                    PM: af-
                   beelding
                   Mallegat



foto: Joep Boute



   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                            38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>5: Doorontwikkeling
in deelgebieden
Op dit momenten spelen er al verschillende              A) Entrepotgebied/Hefzone
initiatieven en ontwikkelingen in de wijk. Binnen
                                                        Dit deelgebied ligt het dichtst bij het centrum en vormt
de wijken leent een aantal locaties zich voor verder
                                                        de noordelijke entree van de wijk. Dit biedt kansen
doorontwikkeling; Omdat er ruimte is, omdat er
                                                        voor toevoeging van andere functies dan wonen, zoals
energie is en ook omdat er een noodzaak en een
                                                        (kleinschalige) werkruimte voor ZZP’ers en culturele
kans is. Binnen de Kop van Feijenoord zijn drie
                                                        voorzieningen (‘publiekstrekkers’). Bijvoorbeeld in
deelgebieden met kansen voor doorontwikkeling te
                                                        het Entrepotgebouw, waarvan de positie onder druk
onderscheiden: [het waar] Deze deelgebieden hebben
                                                        staat in verband met langdurige leegstand. Maar ook
ieder hun eigen kansen en opgaven.
                                                        de authentieke BMX baan in het Hefpark kan daar
                                                        een rol in vervullen, door deze plek nadrukkelijker te
A.     Entrepotgebied/Hefzone
                                                        positioneren en het parkgroen robuuster te maken en
B.     Persoonsdam/Piekstraat
                                                        meer kwaliteit te geven. Met de oplevering van het
C.     Station Rotterdam Zuid/Oranjeboomstraat
                                                        Hefkwartier en voorbereiding van de Stampioenstraat
                                                        en Dukdalf is er ook op het gebied van woningbouw
                                                        veel gaande. Aanvullend worden op het parkeerterrein
Korte / midden termijn
                                                        aan de Rosestraat mogelijkheden voor tijdelijke
• Oplevering Hefkwartier, Stampioenstraat en
                                                        woningbouw verkend. Het vertrek van Upfield biedt
    Dukdalf;
                                                        kansen voor nieuwbouw en transformatie van de oude
• Vergroenen en aanhechten Hefpark en tijdelijke
                                                        bedrijfslocatie tot een stedelijk woonwerkmilieu in
    woningbouw parkeerplaats Entrepothaven;
                                                        hoge dichtheid. Met een divers woningaanbod en veel
• Ontwikkelen Upfieldlocatie.
                                                        ruimte voor werken. Dit alles dient gecombineerd te
                                                        worden met een oplossing voor de waterproblematiek:
Lange termijn
                                                        het gebied is laaggelegen en heeft een relatief hoge
• Ontwikkeling Hefzone
                                                        kans op overstromingen.
• Willems-as




                                                   39                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Korte/Midden Termijn ontwikkelingen




Midden - lange termijn ontwikkelingen




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>B) Persoonsdam/Piekstraat                                C) Station Rotterdam Zuid/Oranjeboomstraat

Dit deelgebied heeft een overwegend industrieel          De omgeving van station Rotterdam Zuid vraagt om
karakter. De oude industriële complexen en               een andere inrichting, vergroening en kleinschalige
kantoorgebouwen aan de Piekstraat zijn grotendeels       stationsvoorzieningen. Ingrepen die de sociale
gevuld met bedrijven die het gebied een kenmerkende      veiligheid en uitstraling verbeteren, en van het
eigenheid geven. Enkele gebouwen hebben een              stationsplein een verblijfsgebied in plaats van puur
monumentale kwaliteit. De omgeving is echter stenig      een doorgang maken. Om zo de functie als belangrijk
en er is nauwelijks connectie met het binnenwater        OV-knooppunt en centrale aankomstplek te versterken.
en de kade. Daarom is rond de Piekstraat een             De parallel lopende Oranjeboomstraat is van oudsher
transformatie voorzien van eenzijdig werkgebied          de ruggegraat van de wijk Feijenoord. De straat wordt
naar gemengd stedelijk woonwerkgebied. Met               gekenmerkt door een breed, simpel profiel – een
naast stedelijk wonen aan het water ruimte voor          profiel dat niet overal optimaal tot zijn recht komt. Met
werkplaatsen, innovatie, maakindustrie, sport,           Feyenoord City wordt de Oranjeboomstraat straks
horeca, recreatie en maatschappelijke voorzieningen.     losgekoppeld als doorrijroute, wat de weg een stuk
Het gebied leent zich goed voor een stedelijke           rustiger maakt en kansen biedt voor herinrichting/
dichtheid, met hoogteaccenten tot 50 meter rondom        verbetering van de woon- en verblijfkwaliteit.
binnentuinen/groene oases. Het eerste woongebouw,        Daarnaast spelen er problemen met wateropvang
Punt De Piekstraat met 142 loftwoningen, is in           die zowel in de buitenruimte als pandgewijs opgelost
aanbouw. In lijn met het huidige gebruik en passend      dienen te worden. In de plinten bevinden zich her en
bij de centrale ligging, zal de Persoonsdam als          der commerciële en maatschappelijke voorzieningen
maatschappelijk hart van de wijk worden versterkt:       die beperkt aantrekkelijk zijn. Met bijna alleen maar
met een grotere diversiteit aan maatschappelijke en      sociale huurappartementen ligt er tevens een opgave
recreatieve functies. Daarnaast is er, gezien de ruim    de woningvoorraad te differentiëren.
opgezette terreinen, ruimte voor toevoeging van
relatief grote aantallen woningen bij vrijkomende
industrieterreinen.

Korte / midden termijn                                   Korte / midden termijn
• Kluswoningen Zinkerblok;                               • Upgraden/herinrichten stationsomgeving;
• (placemaking) Piekstraat                               • Ontwikkelen woongebouw Rosestraat.
• Vergroenen Persoonsdam
• Nieuwbouwontwikkeling Piekstraat-West                  Lange termijn
                                                         • Herinrichting Oranjeboomstraat als stadslaan
Lange termijn                                            • Aanpassen sporen ten behoeve van snelle
• Transformatie Hunter Douglas locatie;                     treinverbinding
• Vernieuwing Persoonsdam




                                                    41                 Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>A) Entrepotgebied/Hefzone                  Kansen Entrepotgebied/Hefzone in relatie tot de
                                           programmatische uitgangspunten:

                                           Woningen:
                                           • Compacte appartementen voor jongvolwassenen/
                                           starters (sociaal, middelduur)
                                           • Levensloopbestendige appartementen voor senioren
                                           (sociaal, middelduur)
                                           • Stadsappartementen voor sociale stijgers, settlers,
                                           empty-nesters (middelduur, hoog en topsegment)
                                           • Grondgebonden stads-/beneden-bovenwoningen
                                           voor gezinnen met kinderen (midden, hoog en
                                           topsegment)

                                           Voorzieningen/niet-wonen:
                                           • Buurthoreca (lunchroom, laagdrempelig buurt-/
                                           eetcafé)
                                           • Cultuur/recreatie (rondje bruggen)
Luchtfoto van locatie - via Google Maps
                                           • Logies (boutique hotel, kleinschalig hostel)
                                           • Werkruimte (co-working, kleinschalige bedrijvigheid)
                                           • Wijkgerichte winkels/dienstverlening




                                                                                           2




                                                                                               3




 1. Bouwplannen in uitvoering               1. Hefzone ontwikkellocatie
 2. Hefzone tijdelijkheid                   2. Transformatie industrie Upfield
 3. Bouwplannen in voorbereiding            3. Verlengde Willemsbrug + Oranjeboomsstraat




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                          42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Aanpak Entrepotgebied                                        Aanpak Hefzone

Het Entrepotgebied is ontwikkeld met het idee dat            De Hefzone zoals eerder benoemd ligt bovenop
de plannen van de Kop van Zuid zich naar de Kop van          de spoortunnel die Rotterdam met het Zuiden
Feijenoord zouden uitbreiden en waarmee het een              van Nederland verbindt. Het is een constructief
ontmoetingsplek zou worden voor de mensen uit de             kwetsbare constructie die mede door de grenslijn
buurt, bij de verschillende horecagelegenheden die           tussen verschillende bouwmethoden extra aandacht
te vinden zijn in de onder andere het gebouw “De Vijf        nodig heeft. Het is wel een onderdeel van de lange
Werelddelen”.                                                termijnvisie vanuit mobiliteit en bereikbaarheid.

De ontwikkelingen van de Kop van Zuid hebben zich            Er wordt rekening gehouden met het verlengen van de
uiteindelijk meer op het gebied rond de Rijnhaven            Willemsbrug, waarmee de onoverzichtelijke situatie
gericht en nu pas beginnen de grotere ontwikkelingen         die er nu is langs de Stieltjesstraat verbeterd kan
bij Entrepot te starten, terwijl andere juist nog een        worden en de sprong over het water versterkt kan
langere tijd stil zullen liggen.                             worden. Daarnaast is er ook een mogelijkheid tot
                                                             een toekomstig Station Entrepot, waarmee de meer
De lopende projecten zoals de bouw van het                   verdichte wijk beter ontsloten zal gaan worden op het
Hefkwartier en de studiefase van herontwikkeling van         nationale en regionale treinnetwerk. Dit zijn studies
de oude Unilever fabriek gaan zorgen voor een nieuwe         voor situaties nog relatief ver in de toekomst liggen,
aanwas van bewoners in de Kop van Feijenoord.                maar waar wel reservering voor gemaakt moeten
Maar een project zoals de Hefzone, bestaande uit het         worden, tijdelijkheid kan hierbij een uitkomst zijn om
tijdelijke Hefpark en het parkeerterrein van de Vijf         terreinen niet langduring ongebruikt te laten.
Werelddele,n zal nog op zich laten wachten vanwege
de onderliggende spoortunnel.                                Het Hefpark is hiermee een uitstekend voorbeeld van
                                                             hoe een tijdelijke plek een belangrijk onderdeel kan
Toch veroorzaken de huidige ontwikkelingen nu spelen         worden van de wijk, en groene initiatieven zullen in de
een duidelijke toename van het aantal bewoners en zal        toekomstplannen ook een plek krijgen.
ook meer draagkracht ontstaan voor de verschillende
voorzieningen rondom het Entrepotgebied. De
vervolgstappen zijn onder andere het kijken naar
welke delen van de buitenruimte relevant zijn voor
een betere woonomgeving en waar geinvesteerd
kan worden en welke delen mogelijk bruikbaar zijn
voor verdichting in de wijk. Voorbeelden hiervan zijn
onderzoeken naar verdichten op het Handelsplein en
het Lodewijk Pincoffsplein.

Ook wordt om de verbinding met het noordelijke deel
van de binnenstad te verbeteren onderzoek gedaan
naar hoe het ‘rondje bruggen’ toegankelijker gemaakt
kan worden en welke ingrepen daar voor nodig zijn.




                                                        43                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>B) Persoonsdam/Piekstraat                  Kansen Persoonsdam/Piekstraat in relatie tot de
                                           programmatische uitgangspunten:

                                           Woningen:
                                           • Compacte appartementen voor jongvolwassenen/
                                           starters (sociaal, middelduur en hoog segment)
                                           • Stadsappartementen voor sociale stijgers, settlers,
                                           empty-nesters (middelduur, hoog en topsegment)
                                           • Grondgebonden stads-/beneden-bovenwoningen
                                           voor gezinnen met kinderen (hoog en topsegment).

                                           Voorzieningen/niet-wonen:
                                           • Binnen- en buitensport (verenigingsleven,
                                           workoutclub)
                                           • Eerstelijns zorg
                                           • Maatschappelijke dienstverlening (Centrum voor
                                           Jeugd en Gezin)
                                           • Cultuur/recreatie
Luchtfoto van locatie - via Google Maps
                                           • Werkruimte (co-working, kleinschalige bedrijvigheid)




 4. Bouwplannen in uitvoering
                                            4. Transformatie industrie Hunter Douglas
 5. Ontwikkeling Piekstraat-West
                                            5. Herontwikkeling Persoonsdam
 6. Vergroening Persoonsdam
 7. Inrichtingsplannen




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                          44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Aanpak Persoonsdam                                             Aanpak Piekstraat

Het maatschappelijke hart van de wijk, maar                    Aan de Piekstraat speelts zich een verandering van
ondertussen verouderd en enorm versteend en                    monofunctionele bedrijventerreinen naar gemengde
daardoor onder druk van veel hittestress. De                   woon-werkgebieden af. Voor de Piekstraat Westzijde
opgave voor de Persoonsdam is het heruitvinden                 is een ambitiedocument opgesteld en zijn partijen
van deze belangrijke plek in de wijk. Het bestaand             bezig met de eerste ontwerpen. Ondertussen is het
maatschappelijk vastgoed is niet meer van deze tijd en         gebouw aan de punt van de Piekstraat begonnen
zal, zeker gezien de toenemende aantallen bewoners             met de bouw. Binnen de ontwikkeling moet een plek
in de wijk, beter uitgerust moeten worden om aan de            worden gevonden voor bestaande beeldbepalende
vraag te kunnen voldoen.                                       bebouwing binnen het nieuwe ensemble, maar ook
                                                               functies die belangrijk zijn voor het gebied zoals
Er wordt daarom ingezet op een aantal onderdelen               Skateland. De afspraken in het ambitiedocument
op de Persoonsdam, de relatie van de Persoonsdam               zullen verder worden uitgewerkt in een Nota van
met de omgeving, het noordelijke deel waar de                  Uitgangspunten en tussen de projecten wordt
Jalontorens te vinden zijn en het zuidelijke deel, waar        gestuurd op zoveel mogelijk samenwerking op de
de Persoonshal staat, de Agnes school en meerdere              nauwe strook met land.
speelplekken te vinden zijn.
                                                               Daarnaast zal in de toekomst ook het Hunter Douglas
Er moet een algehele verbetering van de Persoonsdam            terrein gaan transformeren naar een gemengd woon-
komen als het gaat om de buitenruimte, met een                 werk gebied. De opdracht is hier gelijk aan die van de
mogelijke herinrichting of verplaatsing van de                 westzijde. Het toevoegen van woningen, maar met
straten en een betere verbnding met het water van de           behoud van monumenten en werkgelegenheid binnen
Persoonshaven en de Nassauhaven.                               het gebied. Daarbij zal ook de route langs de rivier
                                                               weer een extra schakel toegevoegd krijgen waarmee
Het maatschappelijke hart aan de zuidzijde van de              de stad zich meer gaat keren richting het water.
Persoonsdam moet vernieuwd worden. Om dit te
kunnen realiseren is een grondige aanpak nodig als             In de Persoonshaven wordt gezocht naar een extra
het aankomt op het bouwen van nieuwe voorzieningen             verbinding tussen de Piekstraat en de Persoonskade
en het verbeteren van oude voorzieningen.                      over het water en wordt gezocht naar een passend
Belangrijke opgave binnen deze vernieuwing is                  programma op het water wat een bijdrage levert aan
de planning en fasering van het geheel. Het is niet            de functies in de wijk.
gewenst sommige voorzieningen langduring buiten
gebruik te hebben of elders te moeten huisvesten.
Daarnaast speelt voor de herontwikkeling van het
zuidelijke deel de vraag hoe dit te combineren met
de vraag naar wonen, hoeveel maatschappelijk
programma komt er bij en of dit te combineren met
woningen.

Voor het noordelijke deel is een inrichtingsplan
gemaakt om de stenige ruimtes rondom de torens te
vergroenen, waardoor deze gebouwen in het groen
komen te staan en de omgeving daar prettiger wordt
om in te verblijven. Hiermee wordt dit deel van de
Persoonsdam verbonden met het Nassauhavenpark.




                                                          45                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>C) Station Rotterdam Zuid/Oranjeboomstraat     Kansen Station Rotterdam Zuid/Oranjeboomstraat
                                               in relatie tot de programmatische uitgangspunten:

                                               Woningen:
                                               • Eengezins-/beneden-bovenwoningen voor gezinnen
                                               (sociaal, middelduur, hoog segment)
                                               • Levensloopbestendige appartementen voor senioren
                                               (sociaal, middelduur)
                                               • Stadsappartementen voor sociale stijgers, starters,
                                               settlers (middelduur en hoog segment)

                                               Voorzieningen/niet-wonen:
                                               • Eerstelijns zorg
                                               • Buurthoreca (lunchroom, laagdrempelig buurt- of
                                               eetcafé)
                                               • Werkruimte (kleinschalige bedrijvigheid
                                               • Winkels (kleinschalige stationsvoorzieningen)

Luchtfoto van locatie - via Google Maps




                                                                               7




 7. Bouwplan in ontwikkeling                    6. Verbetering buitenruimte westzijde station
 8. Bouwplan in ontwikkeling Feyenoord City     Zuid.
 9. Verbetering Station Zuid en omgeving        7. Verbetering leefbaarheid Oranjeboomstraat




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                              46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Aanpak Oranjeboomstraat                                        Aanpak Station Zuid

Voor de Oranjeboomstraat wordt een integrale                   Direct aangrenzend aan de Oranjeboomstraat is ook
aanpak voorgesteld om de positie van de straat in              treinstation Rotterdam-Zuid. Het station worstelt al
de wijk te versterken. Zo wordt onderzocht, ook in             jaren met een slechte beeldvorming rond veiligheid en
het licht van het verkeercirculatieplan (VCP), of de           uitstraling en dit resulteert in een constante landelijk
Rosestraat een alternatief kan zijn voor de ontsluiting        laagste score op stationswaardering door het publiek.
van de Kop van Feijenoord waarmee autoverkeer in               Toch zijn er lichtpuntjes voor het station. Met de
de Oranjeboomstraat afneemt maar er wel voldoende              toename van het aantal inwoners van de omliggende
capaciteit voor de auto beschikbaar blijft via de              wijken en de lange termijn van het realiseren van
Rosestraat.                                                    station Stadionpark en een eventueel station Entrepot,
                                                               zullen duizenden meer mensen gebruik gaan maken
Zoals eerder vermeld wordt Oranjeboomstraat                    van het station in de middellange termijn. Een sterke
nu gebruikt als route in en uit de stad, maar ook              verbeterslag in de kwaliteit van het station en de
als belangrijke parkeerlocatie binnen de wijk.                 omliggende omgeving is dan ook een kans die
Het resulteert in een profiel van vier rijen met               aangegrepen kan worden om voor de reizigers een
langsparkeren en waar tegelijk mensen met flinke               fijnere en veiligere ervaring te realiseren.
snelheden in en uit de stad gaan. Er ontstaat
hiermee een zekere mate van anonimiteit langs                  De aanpak is gebaat bij het verbeteren van de
de Oranjeboomstraat die wordt versterkt door                   kwaliteit van het station zelf, door het toevoegen van
gesloten plinten met bergingen van woningen en de              voorzieningen, het permanent verbeteren van de
verplaatsing van functies naar bepaalde kruispunten.           bereikbaarheid aan de zuidkant en de ruimte geven
Dit is een scherp contrast met het verleden van de             voor korte termijn interventies om de kwaliteit te
straat, waar vroeger het winkelhart van de wijk te             verbeteren.
vinden was.
                                                               Daarnaast is het ook belangrijk om de omgeving
De gezamenlijke aanpak vraagt om een visie van                 rondom de entrees en het station zelf te
zowel Woonstad - als grootste eigenaar van vastgoed            verbeteren. Aan de Rosestraat bij het station wordt
langs de Oranjeboomstraat - als de gemeente als                bijvoorbeeld in een toekomstig woongebouw een
beheerder van de buitenruimte. De belangrijkste                fietsparkeervoorziening gerealiseerd voor het station.
punten om aan te pakken zullen zijn: Herwaarderen              Aan de zijde Oranjeboomstraat is het ook logisch
van het profiel van de Oranjeboomstraat voor de                om voorzieningen te verbeteren en hiermee de link
toekomst, het aanpakken van de plinten die een                 te zoeken met het station. Ook de aanloop van het
negatieve impact hebben op het straatbeeld en                  station naar Feyenoord City en het Mallegatpark is te
de sociale veiligheid van de straat, het oppakken              onderzoeken om de aansluiting te verbeteren.
van duurzaamheidsproblematiek met name de
wateropgave die zowel in de bebouwing als op
straatniveau plaatsvindt en als laatste het heruitvinden
van de identiteit van de straat als ruggegraat.
Binnen deze herontwikkeling kan gekeken worden
hoe de ontbrekende programmatische onderdelen
toegevoegd kunnen worden.




                                                               foto: Stefan Müller




                                                          47                 Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>foto: Joep Boute



Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                         48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>6: Ontwikkel-
strategie
Bij het opstellen van het toekomstperspectief voor de     belangen. De gemeentelijke organisatie moet hierbij
Kop van Feijenoord zijn veel partijen geraadpleegd        kunnen schakelen tussen verschillende rollen. Naast
en zijn overkoepelende stukken meegenomen. Het            de rechtmatige en de presterende overheid vraagt
toekomstperspectief is en blijft een momentopname,        de veranderende opgave in toenemende mate om
vanuit de blik van ruimtelijke professionals. Dit         een netwerkende, samenwerkende en responsieve
document geeft geen kant-en-klare oplossingen, maar       overheid.
agendeert de opgaven, gezien vanuit het perspectief
voor de Kop van Feijenoord. Een belangrijke               3. Werk integraal en wijkgericht.
vervolgstap is om te verkennen of de voorlopige           Integraal en wijkgericht werken vraagt om continu
uitkomsten en de opgaven uit dit document herkend         te schakelen tussen de verschillende projecten
worden. Vanuit een gezamenlijkheid met bewoners           en de gehele opgave. Om de complexe fysieke
en andere stakeholders in het gebied en bekostiging       en maatschappelijke opgaves hanteerbaar en
vanuit verschillende bronnen, kan dan op een flexibele    beheersbaar te houden, worden de opgaven opgeknipt
wijze verder invuling worden gegeven. Om deze             in onderliggende projecten. Het is van belang
samenwerking vorm te geven worden een aantal              om naast deze projecten oog te houden voor de
principes gehanteerd:                                     samenhang met andere projecten in het gebied en de
                                                          opgave waarbinnen het project valt.
Ontwikkelstrategie op hoofdlijnen
                                                          4. Verbind de geplande stad aan de geleefde stad
1. Omarmen de complexe werkelijkheid                      De manier waarop professionals naar de stad
De opgaven voor de wijk die in dit toekomst-              kijken verschilt van de manier waarop bewoners,
perspectief zijn genoemd zijn, open, dynamisch en         ondernemers en andere gebruikers naar de
complex. Open, omdat meerdere partijen er toegang         stad kijken. Hierbij is het van belang om de
toe hebben. Dynamisch omdat ze veranderen in de           maatschappelijke context waar binnen de opgave en
tijd. Complex, omdat de vraagstukken uit verschillende    projecten zich afspelen te begrijpen. Een manier om
elementen, belangen en relaties bestaan. Een              inzicht te krijgen in deze waarden is om stakeholders
complexiteitomarmende aanpak kan helpen om in             te betrekken in de opgaven en de projecten. Voor de
vroeg stadium inzicht te krijgen in de aard van het       Kop van Feijenoord moet hierin een balans worden
vraagstuk en alle relaties die bij het betreffende        gevonden tussen nieuwe belanghebbenden en de
vraagstuk behoren.                                        huidige belanghebbenden in de wijk.

2. Combineer de fysieke opgaven met                       5. Beheren is het nieuwe ontwikkelen
maatschappelijke opgaven                                  De ontwikkelopgaven voor de Kop van Feijenoord
De opgaven die in dit toekomstperspectief worden          beperken zich door de verschillende transities niet
geschetst lijken allemaal fysiek van aard. Vaak hangen    alleen tot (her)ontwikkeling van nieuwe locaties,
deze samen met achterliggende maatschappelijke            ook bestaande delen van het gebied moeten anders
opgaven. Elke opgave kent meerdere                        worden ingericht. Om de wijk klimaatbestendig te
belanghebbenden met hun eigen belangen. Het               maken en de energietransitie te doorlopen moeten
belang van de gemeente is slechts maar één belang         gebieden op de schop die er al zijn. Dat betekent
tussen de vele verschillende en vaak tegengestelde        dat beheerregimes ontwikkelgericht moeten




                                                     49                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>handelen. Andersom moet bij de opgaven goed                 versus agenda-lid). De verdere vormgeving van
worden nagedacht hoe dit in een beheerregime                het platform en de agenda-onderwerpen worden
kan worden ingepast. Het is onwerkbaar om alle              in gezamenlijkheid bepaald. Het gaat daarbij
opgaven los van elkaar te realiseren. Om te voorkomen       niet alleen om fysieke ingrepen in het gebied,
dat straten continu of vaak open gaan, moeten               maar ook om het sociaaleconomische spoor en
de werkzaamheden zo goed mogelijk op elkaar                 de aansluiting met het NPRZ-programma. Het
afgestemd worden om zo werk met werk te maken. Dit          gaat niet alleen om grote en blijvende ingrepen,
is nog niet voldoende. De optelsom van alle ambities        maar ook om tijdelijke initiatieven, placemaking
pas niet in de beschikbare ruimte. Dit vergt het            en gebiedsmarketing om de Kop van Feijenoord
maken van onderbouwde en goedoverwogen keuzes               op korte termijn een verdere impuls te geven. Dit
waardoor bestaande systemen op een andere, meer             alles om de potentie van het gebied te benutten. In
geïntegreerde manier toekomstbestendig worden.              beginsel zal de gemeente hierover de regie voeren.
De doorgaans strakke scheidslijn tussen beheer en           De bedoeling is dat de verdere organisatorische
ontwikkelen zal vervagen.                                   uitwerking in gezamenlijkheid wordt uitgedacht.

Samen met stakeholders in het gebied

Een gebied maak je met elkaar. Met bestaande
bewoners, gebruikers en eigenaren. Denk aan
                                                                 Platform: Hoe vraag en aanbod in de
partijen als NS en ProRail rondom station Zuid,
                                                                 wijk samen kunnen komen
diverse grondeigenaren voor herontwikkeling van
locaties, de gemeente voor herinrichting openbaar
gebied, Woonstad voor transformaties van de                      • Op welke locaties in de wijk wensen
sociale woningvoorraad en aansluitingen op het                   eigenaren over te gaan tot (gedeeltelijke)
lokale warmtenet, ondernemers en bewoners voor                   (her)ontwikkeling?
het ontplooien van nieuwe initiatieven, en diverse
organisaties zoals het wijkberaad, zorginstellingen, de          • Hoe kunnen initiatieven in de wijk die
moskee, huisartsen, de wijkagent etc. als ‘voelsprieten’         ruimte nodig hebben een plek vinden bij
van wat er leeft in de wijk en waar behoefte aan is.             eigenaren in het gebied?

Een platform als alliantie voor het gebied                       • Welke kansen liggen er voor werk-met-
Partijen vinden elkaar niet altijd automatisch of                werk-maken?
op ad hoc-basis. Terwijl een goede samenwerking
tussen partijen voor de uitwerking van dit                       • Hoe kunnen opgaven op het gebied van
toekomstperspectief cruciaal is. Daarom investeert               de woningvoorraad, klimaatadaptatie
de gemeente actief in de samenwerking en richt zij               en mobiliteit optimaal op elkaar worden
een platform op waarin partijen bij elkaar komen en              afgestemd en worden gecombineerd?
thematisch bespreken hoe de wijk zich verder kan
doorontwikkelen. Naast dit toekomstperspectief                   • Hoe kunnen herontwikkelingen in het
vormen ook de vijf doelen uit de wijkagenda 2019-                gebied een bijdrage leveren aan overige
2022 een belangrijk vertrekpunt18:                               sociale doelen in Kop van Feijenoord
1. Beter wonen                                                   en de sociaaleconomische positie
2. Aandacht voor opvoed- en leerklimaat en de                    versterken?
thuisbasis op orde
3. Aantrekkelijke buitenruimte                                   • Hoe kan de behoefte aan
4. Een veiligere wijk Feijenoord                                 maatschappelijke en commerciële
5. Thuisbasis op orde en meer actieve bewoners                   voorzieningen onder zowel huidige als
                                                                 toekomstige bewoners nader worden
De samenstelling van de leden in het platform kan                gespecificeerd?
door de tijd heen wisselen en de intensiteit waarmee
partijen betrokken zijn ook (bijvoorbeeld actief lid




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                           50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Bekostiging vanuit verschillende bronnen                    waterveiligheid, Entrepot station, derde stadsbrug
                                                            etc.).
Naast interesse van verschillende stakeholders om tot
doorontwikkeling over te gaan, is er ook geld nodig.
                                                            In de komende jaren wordt de bekostigings- en
Zeker voor de collectieve kosten zoals herinrichting
                                                            financieringsstrategie verder uitgewerkt.
en vergroening openbaar gebied, aanleg van
infrastructuur en de bouw en exploitatie van nieuwe
                                                            Flexibele en adaptieve strategie voor het vervolg
maatschappelijke voorzieningen. Er zijn verschillende
bronnen om deze collectieve kosten te bekostigen,           Er is al veel gaande in het gebied en diverse ingrepen
welke hieronder worden beschreven.                          worden verkend. Ten aanzien van klimaat en
                                                            mobiliteit (vergroenen en verbinden) speelt een aantal
Eén van de mogelijkheden is het inzetten van                afwegingen op bovenwijksniveau. Dat maakt dat de
opbrengsten die ontstaan bij verdere verdichting            routekaart voor doorontwikkeling op middellange tot
van het gebied. Indien het gemeentegrond van enige          lange termijn nog niet tot in detail uit te tekenen is.
omvang betreft (hier beperkt aanwezig) dan loopt dat        En ook voor ontwikkelingen op korte termijn wordt
via het saldo van de gemeentelijke grondexploitatie.        nog volop aansluiting gezocht bij initiatieven en
Indien het grond van derden betreft, wordt van              bestaande energie in het gebied. Dat vraagt om een
initiatiefnemers verwacht dat zij een bijdrage              flexibele ontwikkelstrategie die continu inspeelt op
leveren aan de in deze visie genoemde (deel)gebied          kansen die zich voordoen: welke eigenaren willen
overstijgende doelstellingen horend bij de opgaven          tot herontwikkeling overgaan, welke initiatieven
vergroenen & verbinden. De omvang en bestemming             uit het gebied kunnen een plek krijgen, hoe zien de
van de bijdrage zijn afhankelijk van de locatie. In         verschillende business cases van stakeholders eruit,
de volgende fase werkt de gemeente de ‘spelregels’          welke bijdragen voor het gebied zijn mogelijk, etc.?
hiervoor nader uit per deelgebied.
                                                            Twee instrumenten kunnen helpen om dit
Een tweede bron van bekostiging zijn bestaande              toekomstperspectief en de bijbehorende
budgetten van de gemeente. Denk daarbij aan                 ontwikkelstrategie op flexibele en adaptieve wijze
onderhoudsbudgetten voor planmatig onderhoud,               nader vorm te geven. Het platform van stakeholders
zoals bestrating en riolering, die mogelijk                 om de discussie over de doorontwikkeling van het
ingezet kunnen worden. Ook op het gebied van                gebied te voeren. Een uitvoeringsagenda met acties
mobiliteit en maatschappelijke voorzieningen zijn           en verantwoordelijken om concrete vervolgstappen
budgetten beschikbaar. Verder kunnen via een                te zetten. Daarmee ontstaat een toekomstperspectief
Gebiedsontwikkelingsfonds en de programma’s                 dat recht doet aan de complexiteit en onderlinge
Rotterdams Weerwoord en Rotterdam gaat voor Groen           afhankelijkheden in het gebied. Een perspectief dat
aanvragen voor investeringen in de buitenruimte             de kansen die het gebied heeft optimaal benut en zo
worden ingediend. Tenslotte maakt Kop van                   gaandeweg van Kop van Feijenoord een veerkrachtige
Feijenoord onderdeel uit van Nationaal Programma            stadswijk aan het water maakt.
Rotterdam Zuid. Er is een NPRZ-reserve die inzetbaar
is voor onder andere leefbaarheid, woningbouw,
onderwijs en buitenruimte. Dergelijke middelen komen
uiteraard niet zonder meer naar het gebied. Hier
dienen goede visies aan ten grondslag te liggen over
de wijze waarop dergelijke middelen bijdragen aan de
gemeentelijke doelstellingen.

Een derde bron van bekostiging zijn mogelijke
toekomstige investeringsbijdragen waar apart
een projectbudget voor wordt aangevraagd
(Langetermijninvesteringsplan). Soms vallen deze
kosten binnen het gebied, soms ook daarbuiten
(denk aan investeringsbesluiten ten aanzien van




                                                       51                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>7: Hoe nu verder


    Om de verschillende ambities en uitgangspunten verder vorm te geven in de Kop van Feijenoord zal
    een aantal stappen verder uitgewerkt moeten worden. Hieronder is een weergave gemaakt van de
    acties die de komende jaren uitgevoerd gaan worden in de Kop van Feijenoord. Hierbij wordt gekozen
    voor een integrale aanpak, waarbij de fysieke ingrepen samengaan met sociaalmaatschappelijke
    en economische opgaven. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen netwerkwerk-/participatie
    activiteiten, verdiepend onderzoek en uitwerking van planvorming de Kop van Feijenoord.
    Sommige onderdelen zijn al in een eerste variant opgezet, sommige moeten nog verschijnen. Ze
    kunnen allemaal worden toegevoegd aan de tijdlijn voor de komende termijn. Het overzicht van
    genoemde onderzoeken en uitwerkingen is geen statische lijst. Deze kunnen in de komende periode
    verder aangevuld worden naar behoefte. Het anticipeert hiermee op de huidige omstandigheden in het
    gebied
    De verdiepende onderzoeken zijn tevens agenderend voor het Uitvoeringprogramma van de
    koersdocument Binnenstad en Uitvoeringsstrategie van de Omgevingsvisie, waarin ook verhaal van
    Koers op Zuid gaat landen

    Netwerk/participatie:
    De opgave die geschetst wordt in de Kop van Feijenoord zorgt voor verandering. Hierbij is het
    van belang dat partijen gehoord worden in wat hun belang of behoefte is. Het is van belang om in
    komende jaren een systeem op te zetten waarin er genoeg ruimte is om te participeren. Hierbij zal
    worden aangehaakt bij bestaande netwerken en structuren in de wijk, maar wordt ook gepoogd zo
    laagdrempelig in gesprek te gaan met de bewoner.
    • Oprichten ‘Platform’ als alliantie voor het gebied, in beginsel onder regie van de gemeente. Dit is
        een netwerk van belanghebbende in het gebied vanuit verschillende achtergronden. Denk hierbij
        aan de woningbouwcoöperatie, stichtingen, bewonersorganisatie, welzijnsorganisatie, gemeente
        Rotterdam en ontwikkelende partijen.
    • Inzetten ‘Verhalenvanger’: iemand die verhalen in de wijk ophaalt. Hoe ervaart de huidige bewoner
        het gebied, waar lopen zij tegenaan en hoe kan de ervaring van de bewoner onderdeel worden van
        de toekomstige ontwikkelingen.
    • Per deelproject zal er een passende participatie aanpak worden gemaakt. Dit zal in samenspraak
        gaan met de desbetreffende wijkraden (wijkraad Feijenoord, wijkraad Entrepot-Noordereiland.)

    Verdiepend onderzoek:
    Binnen de thema’s die in het document omschreven worden, (Verdichten en veranderen, Vergroenen en
    Verbinden), is verdiepend onderzoek gewenst. Deze onderzoeken zijn nodig om de ontwikkelen in het
    gebied verder te sturen en te ondersteunen. Hierbij kan gedacht worden aan:
    • Wonen: Ontwikkelen Woonstrategie voor het gebied in samenwerking met Woonstad, met als doel
        om een gedifferentieerd woonmilieu te organiseren in de wijk.
    • Programma: Uitvoeren nader doelgroepenonderzoek, vanuit het perspectief wonen, voorzieningen




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                     52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>    en werken en het daarbij horende vestigingsklimaat.
•   Mobiliteit Uitvoeren Mobiliteitsonderzoek: Welke effecten heeft de verdichtingsopgave op het
    gebied. Wat zijn de gevolgen voor het bestaande wegennet, parkeerfaciliteiten en openbaarvervoer
    faciliteiten.
•   Uitzetten nader onderzoek naar grote infrastructurele projecten t.b.v. de stedelijke
    verdichtingsopgave (De verlengde Willems-as, nieuwe stadsbrug en doorontwikkeling van de
    spoorlijn naar metrokwaliteit).

Uitwerking planvorming Kop van Feijenoord.
• Handelingsperspectief 2022-2030 voor wijkgerichte aanpak. Dit document dient als
   gespreksagenda met de wijkraad en wijk.
• Opstellen uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie: antwoord geven op de vraag hoe de
   klimaatopgave concreet wordt aangepakt. Specifiek met aandacht voor overstromingsrisico en
   extreme neerslag.
• In beeld brengen (meekoppel)kansen t.a.v. klimaat & de Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap
   i.r.t. vastgoedontwikkelingen. Hierbij hoort ook de koppelingkansen t.a.v. rioleringsopgave,
   warmtenet uitbreiding, funderingsaanpak huidige bebouwing en vergroeningsopgave in de straten.
• Ontwikkelen monitoringsysteem t.b.v. verdichtingscapaciteit, verdeling woningtypen,
   prijssegmenten, voorzieningen en cultuurhistorie. Dit met het doel om de wijk in balans te krijgen,
   maar ook zeker te houden.
• Deelgebied A: Uitwerking Ambitiedocument de Kaai en uitwerking stedenbouwkundig plan en
   bestemmingsplan.
• Deelgebied B: Opstellen Ambitiedocument Hunter Douglas terrein.
• Deelgebied B: Uitwerking Ambitiedocument Piekstraat- West met ontwikkelaars/eigenaren.
• Deelgebied C: Uitwerken aanpak station Rotterdam Zuid + Oranjeboomstraat (incl. onderzoek naar
   diversiteit woningvoorraad).



    Omgevingsvisie Rotterdam                                         Plantraject Kop van Feijenoord


                             Goede Groei
                              5 Hoofdkeuzes


                               Gebieden
             A-Z               Binnenstad              Zuid



            Binnenstad                            Zuid                  Toekomstperspectief
       uitwerking Omgevingsvisie         uitwerking Omgevingsvisie       Kop van Feijenoord

     Uitvoeringsprogramma                Uitvoeringsstrategie            Ambitiedocument
         Omgevingsvisie                    Omgevingsvisie                 projectgebied


                                                                      Stedenbouwkundig plan
                                                                      / Nota v Uitgangspunten


                                                                           Omgevingsplan




                                                      53             Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                                                                                             Pre-industrialisatie

                                                                voor 1870
             Gelijdelijke inpoldering Kop van Feijenoord
                                                                Eerste plannen voor nieuw woon- en industriegebied.
                                                                1870
                   Aanleg Binnenhaven, Entrepothaven                                         Industrialisatie
              Aanleg Spoorweghaven en Koningshaven
               Aanleg Nassauhaven en Persoonshaven
                                                                1965
                   Stadsvernieuwing fase 1: opknappen                                        Stadsvernieuwing en
                                                                1975
           Stadsvernieuwing fase 2: Sloop - nieuwbouw                                        Herstructurering
                                                                1987
                              Masterplan Kop van Zuid
                                                                1996
                                Realisatie Erasmusbrug
                                                                2012
                 Nationaal Programma Rotterdam Zuid
                                                                2013
                        Masterplan Kop van Feijenoord
             Handelingsperspectief Kop van Feijenoord
                                                                2018
                        Beleidsregeling parkeernormen
                                                                Willems-as Studie
                               Programma Rivieroevers
                                                                Cultuurhistorische verkenning Kop van Feijenoord
                                                                2019
                          Woonvisie, thuis in Rotterdam
                                                                Masterplan Feyenoord City
                                                                2020
                       Visie openbare ruimte Rotterdam
                                                                Masterplan Rijnhaven
                        Rotterdamse mobiliteitsaanpak
                                                                2021
                                       7 stadsprojecten                                     Stadsvernieuwing 2.0
                                                                Opgavenverkenning Rotterdam Zuid
Referentiewaarden maatschappelijke voorzieningen 2021
                                                                Ambitiedocument Piekstraat-West
               Omgevingsvisie Rotterdam Veranderstad


       update handelingsperspectief Kop van Feijenoord          2022
                                                                Rotterdams Weerwoord
                    Gebiedsuitwerking Rotterdam Zuid
                                                                Wateratlas Rotterdam
                          Visie aardgasvrije wijk gereed
                                                                MIRT Verkenning 3e Stadsbrug en Stadionpark
                  Opzetten stakeholder platform gebied
                                                                Uitwerking aanpak Oranjeboomstraat - station Zuid
                                  Inzet verhalenvanger
                                                                Woonstrategie ism Woonstad
                      Onderzoek gevolgen gentriﬁcatie
                                                                Transformatieonderzoek Hunter Douglas
Doelgroepenonderzoek wonen, voorzieningen en werken
                                                                Onderzoek grootstedelijke infrastructuur - Willems-as
         Verkeerskundige analyse mbt groei van de wijk




    Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                           54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>55   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Bijlagen
I: Programmabehoeften
 Programmatische mismatch huidige situatie                   gebrek aan ruimte zijn de basisscholen steeds meer
                                                             genoodzaakt elders in de wijk ruimtes bij te huren. En
 Introductie: doelgroepen
                                                             ook de huisartsenpraktijk aan de Oranjeboomstraat
 Als we de DISC methodologie toepassen op de
                                                             zou graag uit willen breiden. Daarnaast ontbreekt het
 bestaande bewoners komen daar de volgende
                                                             aan maatschappelijke dienstverlening (Centrum voor
 bindende factoren uit: Het zijn groepsgerichte mensen,
                                                             Jeugd en Gezin) en culturele voorzieningen.
 die sociaal, vriendelijk en harmonieus zijn. Het
 merendeel van de bewoners valt binnen de Oranje,
                                                             Vergelijking met zogenaamde ‘look-a-likes’ –
 Gele, Lime en Groene leefstijl in het rechter deel
                                                             Rotterdamse wijken die wat betreft woningtypen,
 van het ‘leefstijlenspectrum’35. Ze hechten aan een
                                                             prijssegmenten, huishoudens, woonmilieu, etc.
 vertrouwde ‘met elkaar’ buurt, waarbij Oranje, Geel en
                                                             het meest op de wijk Feijenoord lijken – toont een
 Lime altijd op zoek zijn naar contact, graag deelnemen
                                                             opvallend gebrek aan horeca en retail. Waar de look-
 aan buurtactiviteiten, en Groen weliswaar hecht aan
                                                             a-likes gemiddeld over 4 horecazaken en 5 winkels
 sociale rituelen, maar zich tevens graag terugtrekt in
                                                             per 1.000 inwoners beschikken, zijn dat er in de
 zijn eigen, veilige domein. Met name Lime en Groen
                                                             wijk Feijenoord respectievelijk 2 en 3. En bij winkels
 zijn leefstijlen die evengoed buiten de stad wonen, en
                                                             gaat het dan niet zozeer om ‘vrijetijdsdetailhandel’
 de transitie van de Kop van Feijenoord naar een steeds
                                                             (kleding-, interieurzaken en dergelijke), maar om het
 ‘stadsere’ wijk daarom best spannend zullen vinden.
                                                             faciliteren van lokale ondernemers. In de vorm van
                                                             dagelijkse speciaalzaken, zoals een bakker en drogist,
 Mismatch woningen
                                                             en commerciële dienstverlening, zoals een stomerij en
 Uit een analyse van de huishoudens in relatie tot
                                                             kapper38.
 woningtypen blijkt dat veel bewoners relatief
 klein wonen. Zo bestaat iets minder dan 35%
                                                             In relatie tot de doelgroepen – mensen met de Oranje,
 van de huishoudens op de Kop van Feijenoord
                                                             Gele, Lime en Groene leefstijl die hechten aan een
 uit gezinnen, terwijl slechts 6% van de woningen
                                                             vertrouwde ‘met elkaar’ buurt – is de constatering
 eengezinswoningen zijn. Onder huidige bewoners
                                                             dat het buurtgevoel ontbreekt. Dit komt mede
 is niet alleen vraag naar meer eengezins-, of in ieder
                                                             doordat er erg weinig te doen is: er is een gebrek aan
 geval grotere, woningen, maar ook naar betaalbare,
                                                             laagdrempelige ruimte voor vrijetijdsbesteding en
 compacte appartementen voor jongvolwassenen/
                                                             mensen komen elkaar niet spontaan in de buurt tegen.
 starters en senioren. De woningkrapte ontstaat
                                                             Zo is er volgens de normering weliswaar een sporthal,
 namelijk ook doordat veel jongvolwassenen bij gebrek
                                                             maar die is niet zomaar voor iedereen toegankelijk,
 aan aanbod gedwongen zijn bij hun ouders te blijven
                                                             dus gevoelsmatig ontbreekt het wel degelijk aan
 wonen. Voor senioren geldt dat zij opzoek zijn naar
                                                             een plek waar bewoners (samen) kunnen sporten.
 levensloopbestendige appartementen in de buurt van
                                                             Ook de openbare ruimte leent zich in theorie prima
 openbaar vervoer en voorzieningen.
                                                             voor buitensport, maar is momenteel niet als zodanig
                                                             ingericht. Naast sport is ook aanbod van (buurt)
 Mismatch voorzieningen
                                                             horeca, zoals een plaatselijk eetcafé met ‘daghappen’,
 Het huidige voorzieningenprogramma is ontoereikend.
                                                             en cultuur/recreatie, zoals een kleinschalige
 Op basis van de Referentiewaarden36 en objectieve
                                                             buurtbibliotheek met workshop- en expositieruimte,
 fysieke index37 is de constatering dat de ruimte voor
                                                             belangrijk voor het faciliteren van laagdrempelige
 basisonderwijs en eerstelijns zorg onder druk staat. Bij
                                                             ontmoetingen en versterking van het buurtgevoel.



 Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                            56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Programmatische mismatch toekomstige
situatie

Introductie: doelgroepen
Het bepalen van de programmatische mismatch in
de toekomstige situatie begint met de vraag wie
de nieuwe doelgroepen zijn. Dit moeten mensen
zijn die zich niet alleen tot de (toekomstige) Kop
van Feijenoord voelen aangetrokken, maar vooral
ook bijdragen aan het veerkrachtiger maken van de
wijk. Oftewel: economische en sociale ‘verbinders’.
Binnen het DISC-model is dit te herleiden naar de
Paarse leefstijl: de Probleemoplossers. Stadse,
autonome, besluitvaardige mensen. Ondernemende             de wens van Paars worden voorzien. Mensen met de
‘trekpaarden’ van de stedelijke economie die het           paarse leefstijl wensen zich namelijk een kant-en-
creatieve met het zakelijke verbinden. Ten aanzien van     klare (nieuwbouw)woning, op een levendige plek, met
de woonomgeving houden ze van diversiteit: zowel in        uitzicht, in een buurt met verschillende mensen. De
mensen als in functies.                                    ideale woning biedt voldoende privacy, en is modern,
                                                           duurzaam, comfortabel, karaktervol. Afhankelijk van
Met een aandeel van minder dan 7% is deze                  de levensfase/huishoudensgrootte zoekt men een
leefstijl momenteel sterk ondervertegenwoordigd            compact appartement in het middeldure tot hoge
op de Kop van Feijenoord. De voorziene                     segment (starters), een ruim appartement in het
nieuwbouwontwikkelingen en transitie naar rustige          hoge tot topsegment (settlers, empty-nesters) of een
tot levendige stadswijk bieden echter kansen meer          grondgebonden stads-/beneden-bovenwoning in het
mensen met deze leefstijl aan te trekken. Uiteraard        hoge tot topsegment (gezinnen met kinderen).
niet uitsluitend, maar als onderdeel van focus. Het
combineren van deze leefstijl met de huishoudens           Mismatch voorzieningen
die veel vraag uitoefenen naar dit type stadswijk          Mensen met de paarse leefstijl wonen graag
resulteert primair in de volgende doelgroepen:             op een levendige plek, waar een bepaald
• Starters (één- en tweepersoonshuishoudens tot een        voorzieningenaanbod bij hoort. Gecombineerd met
jaar of 34)                                                het toekomstperspectief ‘veerkrachtige stadswijk aan
• Settlers (één- en tweepersoonshuishoudens tussen         het water’, zijn ten opzichte van de huidige situatie de
ca. 35 en 54 jaar)                                         volgende toevoegingen gewenst:
• Gezinnen met zowel jonge als oudere kinderen             • Wijkgerichte winkels (dagelijkse boodschappen/
(huishoudens in de leeftijd van ca. 30 tot 54 jaar)        speciaalzaken, dienstverlening)
• Empty-nesters/ouderen (één- en                           • Sport (workoutclub, bootcamp)
tweepersoonshuishoudens vanaf een jaar of 55)              • Horeca (lunchroom, buurt-/eetcafé)
                                                           • Werkruimte (co-working, kleinschalige
Mismatch woningen                                          bedrijvigheid)
Met de voorziene verdichting/                              • Logies (boutique hotel, kleinschalig hostel)
nieuwbouwontwikkelingen kan zoals gezegd goed in



                                                      57                 Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Samenvattend: programmatische
uitgangspunten Kop van Feijenoord

Vanuit bestaande doelgroepen/bewoners is er ten            En is er meer ruimte nodig om deze voorzieningen te
aanzien van woningen vraag naar:                           kunnen faciliteren:
• Eengezinswoningen voor gezinnen (sociaal,                • Wijkgerichte winkels (dagelijkse boodschappen/
middelduur)                                                speciaalzaken, dienstverlening)
• Compacte appartementen voor jongvolwassenen/             • Horeca (lunchroom, buurt-/eetcafé)
starters (sociaal)                                         • Sport (workoutclub, bootcamp)
• Levensloopbestendige appartementen voor senioren         • Logies (boutique hotel, kleinschalig hostel)
(sociaal, middelduur)                                      • Werkruimte (co-working, kleinschalige bedrijvigheid)
• Stadswoningen voor sociale stijgers (middelduur)

De nieuwe doelgroepen – primair mensen met
de Paarse leefstijl als zijnde verbinders op zowel
economisch als sociaal vlak – zoeken de volgende
typen nieuwbouwwoningen:
• Compacte appartementen voor starters (middelduur
en hoog segment)
• Ruime appartementen voor settlers en empty-nesters
(hoog en topsegment)
• Grondgebonden stads-/beneden-bovenwoningen
voor gezinnen met kinderen (hoog en topsegment)

In relatie tot verbinding/het gewenste buurtgevoel, is
sprake van een tekort aan laagdrempelige ruimte voor
vrijetijdsbesteding en ontmoeting:
• Binnen- en buitensport (verenigingsleven)
• Buurthoreca (vb: plaatselijk eetcafé met ‘daghappen’)
• Cultuur/recreatie (vb: kleinschalige buurtbibliotheek
met workshop- en expositieruimte)

Bij verdere verdichting en daarmee stijging van het
aantal inwoners is het bovendien van belang oog te
hebben voor deze maatschappelijke functies:
• Druk op basisonderwijs, kinderopvang
• Druk op eerstelijns zorg (met name huisarts)
• Ontbreken van maatschappelijke dienstverlening
(Centrum voor Jeugd en Gezin)




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                          58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Kleine ondernemers        Lokale creatievelingen




Docenten                  Zorgwerkers




                     59       Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>II: Duurzaamheid
 Algemeen                                                      wordt gewerkt aan een strategie om deze transitie
 Duurzaamheid is belangrijk voor de leefbaarheid               vorm te geven.
 in Rotterdam. In de stad spelen de verschillende          •   Complexiteitkaart (ondergrond): deze kaart geeft
 transities op het gebied van klimaat, mobiliteit,             het percentage van de ondergrond dat reeds wordt
 circulair en energie een noodzakelijke rol voor het           benut en is beschikbaar op straat- en wijkniveau.
 realiseren van toekomstbestendige en veerkrachtige            Hiermee wordt inzichtelijk in welke deel van de
 wijken. Het Rotterdams Duurzaamheidskompas 2020               Kop van Feijenoord het warmtenet een grote
 biedt concrete handvaten en diverse programma’s               puzzel wordt en waar dit om duidelijke keuzes
 om deze transities te integreren bij lopende                  vraagt.
 ontwikkelingen én nieuwe opgaven in de Kop van            •   Kaart met de energielabels: Deze kaart geeft per
 Feijenoord. Dit vraagt om een gebiedsgerichte aanpak          gebouw het energielabel weer en daarmee ook
 en een integrale afweging van de verschillende                op welke plekken nog veel geïsoleerde gebouwen
 thema’s                                                       staan. Concentratie van veel slecht geïsoleerde
                                                               gebouwen vraagt mogelijk om een specifieke
 Energietransitie                                              aanpak. Hoewel officiële doelstellingen voor 2040
 In 2050 hebben we een klimaatneutraal                         nog ontbreken, kunnen we aannemen dat slecht
 energiesysteem. Onze energievoorziening is schoon,            geïsoleerde gebouwen moeten worden geïsoleerd,
 slim, resilient en rechtvaardig. We kijken daarbij            ook gezien het Nationaal Isolatieprogramma.
 naar het opwekken, transporteren, opslaan en              •   Transformatoren elektriciteit: We weten dat extra
 gebruiken van schone energie. De koelbehoefte van             transformatoren en kabels de nodige ruimte in
 gebouwen wordt beperkt door doelgericht ontwerp               de boven- en ondergrond zullen vragen. Dit moet
 en op duurzame wijze opgewekt. We gebruiken                   voor de Kop van Feijenoord uitgewerkt worden,
 de beschikbare ruimte multifunctioneel. Er komen              zodat mogelijke knelpunten inzichtelijk worden
 minimaal twee functies op het dak: hogere daken               gemaakt.
 worden bij voorkeur gebruikt voor energieopwekking        •   Duurzame mobiliteit: er is een kaart met potentiële
 en waterberging. Voor mobiliteit betreft de                   mobiliteitshubs met een aantal locaties op Zuid.
 energietransitie met name de groei van nul emissie-           Ook moet inzichtelijk worden gemaakt wat
 mobiliteit door o.a. een robuust netwerk van laadinfra        de impact is van elektrisch (en eventueel op
 in de stad.                                                   waterstof) rijden, zoals het eerder genoemde
                                                               voorbeeld van de laadinfra.
 Voor het thema energietransitie willen we de volgende
 thema’s in het uitvoeringsprogramma uitwerken. De         Klimaatadaptatie
 vraag is hoe deze thema’s zich tot elkaar verhouden,      In Rotterdam, maar ook wereldwijd zien wij dat het
 maar ook tot de andere duurzaamheidsthema’s.              natuurgeweld toeneemt en het weer alsmaar extremer
 Conflicterende belangen, zoals het ruimtebeslag in        wordt. We krijgen steeds meer te maken met zowel
 de ondergrond, kunnen daarbij optreden. Van belang        hevige stortbuien als droogte en hitte.
 is dat een integrale afweging wordt gemaakt in het        Dat zorgt voor allerlei problemen, zoals wateroverlast
 uitvoeringsprogramma.                                     in panden, een dalende bodem, en schade aan
 • Aardgasvrij: De wijk staat op de planning om            funderingen. We weten inmiddels goed wat de
      vanaf 2030 losgekoppeld te worden van het gas, er    gevolgen zijn en daarom komen we in actie. We




 Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                          60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>maken Rotterdamse wijken klimaatbestendig. Een                   risico houten paalfunderingen bij lage
klimaatbestendig Rotterdam vraagt onder andere                   grondwaterstand
om meer groen en meer onverharde ruimte. Met                 •   Bodemdaling: Maaiveld ten opzichte van
het Rotterdams Weerwoord worden hiervoor de                      uitgiftepeil, aandachtsgebieden niet onderheide
lijnen uitgezet. De aanpak van het Rotterdams                    gebouwen.
WeerWoord richt zich op de zes klimaatthema’s:
neerslag, grondwater, hitte, droogte, overstroming en        Deze datakaarten opgezet door het Rotterdams
bodemdaling.                                                 WeerWoord zijn te vinden zijn in een online gis
                                                             database.39
De Kop van Feijenoord is een buitendijks gebied,
waardoor deze thema’s zeer relevant zijn voor                Ecologie/natuurinclusief bouwen
dit gebied. Door de ligging van dit gebied (o.a.             Gezonde ecosystemen en een grote biodiversiteit
Noordereiland) en de verstening hierin, zijn de thema’s      zijn de basis voor een gezonde leefomgeving voor
hittestress en waterveiligheid prioriteit. Voor dat          mensen en dier zowel op publiek als privaat terrein.
laatste wordt momenteel een adaptatiestrategie               Op dit moment staan biodiversiteit en ecosystemen
gewerkt voor de Kop van Feijenoord. Dit is van               onder druk. Rotterdam werkt aan een bio-diverse
invloed op de bestaande structuren in de wijk én op          - en dus natuurinclusieve - stad. Een van de sporen
nieuwbouw.                                                   hiervoor is natuurinclusief bouwen. Dit betekent
                                                             dat er in de gebouwde omgeving en bij bouw,
Kortom, klimaatadaptatie is een voorwaarde voor              renovatie en inrichting van gebouwen en openbare
goede groei en verdichting van Rotterdam als ‘Stad           ruimte, aandacht is voor het creëren van gunstige
aan de Delta’. Rotterdams Weerwoord heeft voor de            voorwaarden voor flora en fauna.
wijk Klimaatkaarten gemaakt, waarbij wordt ingegaan
op de afwegingen die gemaakt moeten worden.                  De ontwikkelingen in de Kop van Feijenoord
• Wateroverlast: Gebieden met veel gebouwen                  kunnen de biodiversiteit versterken middels
    met een CDE-waterlabel, regenwater op straat,            gerichte maatregelen bij zowel het ontwerp van
    regenwater in tuinen en verhouding groen/grijs.          de buitenruimte als de te realiseren nieuwbouw.
• Waterveiligheid: Waterdiepte in buitendijkse               Hierbij zijn verschillende maatregelen denkbaar,
    gebieden, beoordeling primaire keringen, vitale          zoals (inbouw)nestelplekken voor zwaluwen of
    voorzieningen en hoofdwegen bij overstroming,            vleermuizen, groene geveltuinen en daken en
    mogelijkheden tot verticaal evacueren.                   bomenlanen als routes voor vogels of vleermuizen.
• Hittestress: Gevoelstemperatuur,                           In het uitvoeringsprogramma zal een stadsecoloog
    nachttemperatuur in de zomer, (afstand tot) koele        worden ingeschakeld voor een advies op maat.
    verblijfsplekken, koele fietsroutes, kwetsbare           Hierbij kan gebruik worden gemaakt van
    groepen en functies, opwarming drinkwater, risico        verschillende data over doelsoorten en ecologische
    op luchtwegklachten, potentiële geluidsoverlast.         verbindingen in en rondom Feijenoord.
• Droogte: Kwetsbare groen voor droogte, gevolgen
    voor niet-onderheide gebouwen
• Grondwater: Sponswerking bodem, gebouwen
    met wateroverlast door hoge grondwaterstand,




                                                        61                Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Circulair                                                 ook voor een goede balans tussen rust en drukte.
Circulair bouwen betekent het ontwikkelen,                Mensen moeten worden beschermd tegen de risico’s
gebruiken en hergebruiken van gebouwen, gebieden          die werken met en het vervoer van gevaarlijke stoffen
en infrastructuur, zonder natuurlijke hulpbronnen         met zich meebrengen. Om ondanks verdichting een
onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en    gezonde leefomgeving te kunnen creëren, is het
ecosystemen aan te tasten.                                belangrijk dat luchtkwaliteit, geluidhinder, ondergrond
De impact van materialen in de bouwketen in zowel         en omgevingsveiligheid een prominente plek innemen
de bebouwde omgeving als openbare ruimte is groot.        bij planontwikkeling. Daarnaast lokt een gezon-de
Het doel van circulair bouwen, als onderdeel van het      leefomgeving bewoners naar buiten voor activiteiten
Programma Rotterdam Circulair, is om de milieu-           als wandelen, fietsen en recreëren. Geadviseerd wordt
impact van materialen en producten te verlagen door:      om in het uitvoeringsprogramma een analyse uit te
• het voorkomen en het verminderen van het                voeren van deze aspecten.
    gebruik van primaire grondstoffen,
• het verlengen van de levensduur van objecten,
    producten en materialen,
• het toepassen van materialen met een lage milieu-
    voetafdruk, waaronder hoogwaardig hergebruikte
    materialen en hernieuwbare materialen.

De ontwikkeling in de Kop van Feijenoord biedt veel
kansen om met een circulair ontwerp en circulaire
materiaalkeuzes bij te dragen aan het verminderen
van primaire grondstoffen, de levensduurverlenging
van alles wat wordt toegepast en het toepassen
van materialen met een lage milieu-voetafdruk. Bij
nieuwe ontwikkelingen wordt met een circulaire
strategie ontworpen en gebouwd met als doel
toekomstbestendige woningbouw te realiseren. In
het uitvoeringsprogramma dient te worden verkend
welke en hoe deze circulaire kansen verzilverd kunnen
worden.

Gezonde leefomgeving
Intensiever ruimtegebruik brengt in de toekomst
meer hinder, gezondheids- en veiligheidsrisico’s met
zich mee. Zo bevindt de Kop van Feijenoord zich in
een buitendijks gebied, vlakbij het spoor, de Maas en
bij verschillende bruggen. Voor een aantrekkelijke,
leefbare en gezonde stad is schone lucht en een
aange¬naam akoestisch klimaat essentieel. Dat geldt




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                         62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>63   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>III: Referenties
Bronnen en relevante beleidskaders                   Woonvisie Rotterdam - Koers naar 2030 Agenda tot
                                                     2020
Rdam-2018, Verkenning omgevingsvisie Rotterdam
                                                     Vastgesteld door gemeenteraad Rotterdam 15
www.rotterdam.nl/wonen-leven/omgevingsvisie
                                                     december 2016
                                                     www.rotterdam.nl/wonen-leven/woonvisie
Rdam-2019, De Veranderstad, gespreksdocument
omgevingsvisie Rotterdam
                                                     Thuis in Rotterdam – Addendum Woonvisie
www.rotterdam.nl/wonen-leven/omgevingsvisie
                                                     Rotterdam 2030
                                                     Vastgesteld door Gemeenteraad Rotterdam mei 2019
Rdam-2017 Het verhaal van de stad: hoe ziet
                                                     www.rotterdam.nl/wonen-leven/addendum
Rotterdam eruit in 2037?
www.hetverhaalvandestad.nl/thema/de-stad
                                                     Strategische Verkenning Verstedelijking Rotterdam
                                                     Vastgesteld door College van B en W Rotterdam op 18
Rdam-2007, Stadsvisie Rotterdam: ruimtelijke
                                                     juli 2019
ontwikkelingsstrategie 2030
                                                     www.rotterdam.nl/wonen-leven/goede-en-slimme-groei
www.rotterdam.nl/wonen-leven/stadsvisie

                                                     Stedelijk Verkeersplan Rotterdam 2016-2030 +
Rdam-2010, Handboek openbare ruimte: De
                                                     Slimme Bereikbaarheid voor een gezond,
Rotterdamse Stijl
                                                     economisch sterk en aantrekkelijk Rotterdam
www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdamse-stijl
                                                     www.rotterdam.nl/wonen-leven/mobiliteitsaanpak

Rdam-2019, Schone Energie Strategie
                                                     Nota Kantoren Rotterdam
www.rotterdam.nl/wonen-leven/energietransitie
                                                     Gemeente Rotterdam, juni 2019
                                                     www.rotterdam.nl/werken-leren/ruimte-voor-werken
Rdam-2019, Rotterdamse Mobiliteit Aanpak
www.rotterdam.nl/wonen-leven/mobiliteitsaanpak
                                                     Nota Bedrijfsruimte Rotterdam
                                                     Gemeente Rotterdam, juni 2019
Rdam-2017, Detailhandel Rotterdam
                                                     www.rotterdam.nl/werken-leren/ruimte-voor-werken
www.rotterdam.nl/bestuur-organisatie/
detailhandelsnota
                                                     Rotterdams WeerWoord - Klimaatopgaven in Kaart
                                                     Programmateam Rotterdams WeerWoord, 2022
Openbaar vervoer als drager van de stad: OV-visie
                                                     https://rotterdamsweerwoord.nl/app/uploads/2022/03/
Rotterdam 2018-2040
                                                     DEF_klimaatopgaven-2030-in-kaart_toegankelijk_
MRDH en Gemeente Rotterdam, november 2017
                                                     WT3.pdf
www.watdoetdegemeente.rotterdam.nl/
begroting2020/programmas/verkeer-en-vervoer/
                                                     Rotterdams WeerWoord – Urgentiedocument
openbaar-vervoer/OV-visie-Rotterdam-2018-2040.pdf
                                                     Programmateam Rotterdams WeerWoord, februari 2019
                                                     www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdams-weerwoord




Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                    64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Rotterdams WeerWoord – Uitvoeringsagenda                Wijkagenda 2019-2022
2020-2022                                               Wijkraad Feijenoord, Gemeente Rotterdam, augustus
Programmateam Rotterdams WeerWoord, oktober             2018
2020                                                    www.watdoetdegemeente.rotterdam.nl/omissie2019/
www.rotterdam.nl/wonen-leven/rotterdams-                wijken/wijkagenda-feijenoord
weerwoord
                                                        Nationaal Programma Rotterdam Zuid:
Kaarten Rotterdams WeerWoord:                           Handelingsperspectief wijk Feijenoord
https://storymaps.arcgis.com/                           Programmabureau NPRZ, maart 2013
stories/272598e5df274c62ac2e57641d02a8ce                https://nprz.nl/over-nprz/onze-documenten/
                                                        handelingsperspectieven
Toekomstperspectief binnenstedelijke Nieuwe
Maas                                                    Nationaal Programma Rotterdam Zuid:
Vastgesteld door het College van B en W Rotterdam op    Uitvoeringsplan 2019-2022
16 april 2019                                           Programmabureau NPRZ, januari 2019
www.rotterdam.nl/wonen-leven/nieuwe-maas                https://www.nprz.nl/over-nprz/onze-documenten/
                                                        uitvoeringsplan
Rivieroevers Rotterdam Uitvoeringsprogramma
2019-2022                                               Nationaal Programma Rotterdam Zuid:
Vastgesteld door het College van B en W Rotterdam op    Voortgangsrapportage 2019 deel 2
25 juni 2019                                            Programmabureau NPRZ, 2019
www.rotterdam.nl/wonen-leven/programma-                 https://www.nprz.nl/over-nprz/onze-documenten/
rivieroevers                                            voortgangsrapportage

Visie Openbare Ruimte 2019-2029                         Verbinden in Feijenoord: Gebiedsvisie 2015-2030
Gemeente Rotterdam, april 2019                          www.rotterdam.nl/wonen-leven/gebiedsvisie-
rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7704685/1/        feijenoord
s19bb012319_1_51913_tds
                                                        Cultuurhistorische verkenning wijk Feijenoord
Rotterdam Duurzaamheidskompas                           Van Meijel, Hinterthür, Bet, september 2018
Gemeente Rotterdam, december 2020
https://duurzaam010.nl/app/uploads/2020/12/             Gebiedskoers Detailhandel 2017-2020 Feijenoord
GRO-duurzaamheidskompas-okt2020-toegankelijk-           Gemeente Rotterdam, juni 2017
spreads.pdf                                             www.rotterdam.nl/bestuur-organisatie/
                                                        detailhandelsnota
Referentiewaarden voor maatschappelijke
voorzieningen
Gemeente Rotterdam, november 2019
www.rotterdam.nl/wonen-leven/referentiewaarden-
mv




                                                   65               Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>IV: Eindnoten
 ¹ Voortgangsrapportage NPRZ 2019 deel 2                            reisbureaus), ambulante handel (bijv. weekmarkt).

 ² Leefbaarheidsklasse volgens de Leefbaarometer, waarbij           15
                                                                       Gemeente Rotterdam, Referentiewaarden maatschappe-
 leefbaarheid gedefinieerd is als de mate waarin de leefom-         lijke voorzieningen 2021, 13 oktober 2020
 geving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door
 de mens aan worden gesteld                                         ¹⁶ Bron: interview met Schultz, H. (gebiedsaccounthouder) en
                                                                    Djorai, N. (wijkmanager), d.d. 17-09-2020
 ³ Wijkprofiel Feijenoord (wijk) 2020
                                                                    ¹⁷ Wijkagenda 2019-2022, Wijkraad Feijenoord, Gemeente
 ⁴ Thuis in Rotterdam - Addendum Woonvisie Rotterdam                Rotterdam, augustus 2018 (zie doel 4: een veiligere wijk)
 2030, maart 2019
                                                                    18
                                                                      Wijkagenda 2019-2022, Wijkraad Feijenoord, Gemeente
 ⁵ Strategische verkenning verstedelijking, Stadsontwikkeling       Rotterdam, augustus 2018 (zie doel 3: aantrekkelijke buiten-
 gemeente Rotterdam, juni 2019                                      ruimte)
 ⁶ Uit: Cultuurhistorische verkenning wijk Feijenoord, septem-
 ber 2018                                                            Programma Rivieroevers Rotterdam, Gemeente Rotter-
                                                                    19

                                                                    dam, juni 2019
 ⁷ https://www.rotterdamwoont.nl/items/view/99/Simonster-
 rein                                                               20
                                                                      De Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap – levendig,
                                                                    aantrekkelijk en natuurlijk! Gemeente Rotterdam, april 2019
 ⁸ http://www.nouwensroovers.nl/projecten/renovatie-dillen-
 burgblokken-rotterdam                                              21
                                                                      Rotterdamse Mobiliteitsaanpak, Gemeente Rotterdam,
                                                                    februari 2020
 ⁹ Uit: Cultuurhistorische verkenning wijk Feijenoord, sep-
 tember 2018                                                         Openbaar vervoer als drager van de stad – OV-visie Rotter-
                                                                    22

                                                                    dam 2018-2040, Gemeente Rotterdam, november 2017
 ¹⁰ De verwachting is wel dat Upfield haar Rotterdamse
 margarinefabriek in de zomer van 2022 zal sluiten, zo is half       Gebiedsatlas 2.0 – ontwikkeling woonvoorraad, uitwerking
                                                                    23

 maart via verschillende nieuwskanalen naar buiten gebracht         woonvisie 2030, Gemeente Rotterdam, augustus 2020
 (o.a. Telegraaf, AD, FD, nu.nl) ¹¹ NB: De hier genoemde cijfers
 hebben betrekking op de CBS-buurt Feijenoord, terwijl met          24
                                                                       De BOK is een samenwerkingsovereenkomst tussen de
 ‘de Kop van Feijenoord’ een grotere wijk, namelijk inclusief       gemeente Rotterdam en woningcorporaties Havensteder,
 een deel van de CBS-buurt Kop van Zuid-Entrepot, bedoeld           Vestia, Woonbron en Woonstad, gericht op een gezamenlijke
 wordt.                                                             bijdrage aan een evenwichtige woningvoorraadontwikke-
                                                                    ling.
 ¹² https://allecijfers.nl/buurt/feijenoord-rotterdam/
                                                                    25
                                                                      Detailhandelsnota Rotterdam 2017, Gemeente Rotterdam,
 ¹³ Wijkprofiel Feijenoord (wijk) 2020                              juli 2017

 ¹⁴ Hieronder vallen zowel maatschappelijke als commerciële          Gebiedskoers Detailhandel 2017-2020 Feijenoord, Ge-
                                                                    26

 voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen zijn voorzie-        meente Rotterdam, juli 2017
 ningen op het gebied van welzijn en zorg, volksgezondheid,
 cultuur, religie, onderwijs, kinderopvang, verenigingsleven,       27
                                                                      De Nieuwe Maas als stedelijk parklandschap – levendig,
 opvoeding, openbaar bestuur en andere openbare en sociale          aantrekkelijk en natuurlijk! Gemeente Rotterdam, april 2019
 activiteiten. Commerciële voorzieningen hebben betrekking
 op economische activiteiten: detailhandel, horeca, com-            28
                                                                      Programma Rivieroevers Rotterdam – uitvoeringspro-
 merciële dienstverlening (o.a. kappers, schoonheidssalons,         gramma 2019-2022, Gemeente Rotterdam, juni 2019




 Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                                   66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>29
     https://rotterdamsweerwoord.nl/

30
  Rotterdams WeerWoord – Uitvoeringsagenda 2020-2022,
Programmateam Rotterdams WeerWoord, oktober 2020

31
  Maart 2021 hebben de gemeente en woningcorporaties
Havensteder, Woonbron, Woonstad en Vestia een handteke-
ning gezet onder een samenwerkingsovereenkomst voor het
gezamenlijk voorbereiden van de stad op het toekomstige
klimaat

32
  Rotterdamse Mobiliteitsaanpak, Gemeente Rotterdam,
februari 2020

 https://nieuws.ns.nl/grootste-kleinste-en-snelst-groeien-
33

de-stations-2018/

33
  Rotterdamse Mobiliteitsaanpak, Gemeente Rotterdam,
februari 2020

35
  Het DISC model maakt gebruik van de gedragsweten-
schappen sociologie en psychologie om consumentenge-
drag te begrijpen en in kaart te brengen. Dit model, dat 8
kenmerkende profielen onderscheidt, is begin vorige eeuw
ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog William Mar-
ston en voor het eerst beschreven in ‘Emotions of Normal
People’ in 1928. De theorieën van Marston zijn gebaseerd op
het gedachtengoed van Jung en Adler, en worden sindsdien
veel gebruikt in persoonlijkheidstesten en HRM beleid. Het
model vindt steeds meer zijn weg naar de wereld van o.a.
vastgoed, zorg en leisure.

36
  Gemeente Rotterdam, Referentiewaarden maatschappelij-
ke voorzieningen 2021, 13 oktober 2020

37
     Wijkprofiel Feijenoord (wijk) 2020

38
  Look-a-likes van de wijk Feijenoord zijn: Oud Crooswijk,
Bloemhof, Zuidwijk, Afrikaanderwijk, Tussendijken, Pend-
recht, Spangen, Bospolder, Agniesebuurt, Delfshaven

 https://storymaps.arcgis.com/stories/272598e5df-
39

274c62ac2e57641d02a8ce




                                                             67   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>V: Beeldverantwoording
 De gemeente Rotterdam heeft getracht de bronnen
 van alle beelden in het Toekomstperspectief te
 achterhalen. Mocht u van mening zijn dat uw beeld onrecht-
 matig is gebruikt, neemt u dan contact op.

 Foto’s pagina 3                                               Foto’s pagina 59

 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 12397
                                                               Foto kleine ondernemer:
 © Joep Boute
                                                               alevision.co
                                                               via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/fYyYz38bUkQ
 Foto’s pagina 6
                                                               Foto creatieveling:
 via Uitwerking omgevingsvisie gebied binnenstad
                                                               Tim Mossholder
 © Onbekend
                                                               via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/WGMu27W0JlU

 Foto’s pagina 12                                              Foto docent:
                                                               cancer.gov
 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 18414
                                                               via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/N_aihp118p8
 © Sjors Ferreira Ribeiro Heijboer

                                                               Foto zorgmedewerkster:
 Foto pagina 26                                                Hush Naidoo Jade Photography
                                                               via Unsplash.com https://unsplash.com/photos/pA0uoltkwao
 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 12404
 © Joep Boute


 Foto pagina 30

 Rotterdam Make It Happen - Skateland, Rotterdam-Zuid
 © Vincent Demmenie


 Foto pagina 38

 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 16023
 © Joep Boute


 Foto pagina 47

 Oranjeboomstraat
 © Stefan Müller


 Foto pagina 48

 Beeldbank Rotterdam - itemnummer 13264
 © Joep Boute




 Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
                                                              68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>69   Toekomstperspectief Kop van Feijenoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>21 april 2023
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>