<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Addendum

Naar aanleiding van de accountantscontrole zijn nog enkele wijzigingen in de jaarstukken verwerkt.

In de jaarrekening is een aantal posten verwerkt waar een zelfde bedrag aan inkomsten tegenover
staat. De accountant heeft geconstateerd dat de begrotingswijziging niet correct is doorgevoerd en is
om die reden weer gecorrigeerd. Dit heeft ook geleid tot (tekstuele) aanpassingen in tabellen en
toelichtingen. De wijziging heeft geen invloed op het rekeningsaldo.

Er is een kleine tekstuele aanpassing uitgevoerd op de post “Niet uit de balans blijkende
verplichtingen” die is opgenomen in de toelichting op de balans onder de langlopende verplichtingen.
In overleg met de accountant is het opgenomen financiële staatje verwijderd en is het saldo van de
verplichtingen in de tekst vermeld.

In de toelichting op de balans is bij het staatje van de waarborgen en garanties een kolom
toegevoegd. Dit betreft de kolom “waarvan door de gemeente is gewaarborgd.”

In de Single Information Single Audit zijn in een aantal velden die ingevuld hadden moeten zijn, de
bedragen “nul” ingevuld en is de gemeentecode plus –naam opgenomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Leeswijzer

Voor u liggen de jaarstukken 2018 van de gemeente Rijswijk. Hiermee legt het college van burgemeester en
wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad over het gevoerde beleid, de geleverde prestaties en de
besteding van middelen in 2018.

Dit gebeurt aan de hand van de programmabegroting 2018-2021 die kaderstellend is geweest voor de activiteiten
van het college. De wet schrijft voor dat de opbouw van de jaarstukken analoog moet zijn aan de
programmabegroting. Dit komt de vergelijkbaarheid tussen beide documenten ten goede.

Leeswijzer

Inleiding
De jaarstukken starten met een inleiding, waarin kort en bondig wordt ingegaan op de belangrijkste inhoudelijke en
financiële ontwikkelingen in 2018 en bevat tevens de rekening in één oogopslag.

Jaarverslag
Programma's
Hierin staat de verantwoording van:
    • Ale programma's;
    • Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien;
    • Overhead.

De verantwoording voor de programma’s gebeurt met de volgende vragen:
    • Wat willen we bereiken?
    • Wat hebben we daarvoor gedaan?
    • Wat heeft het gekost?
Elk programma kent doelstellingen, indicatoren en onderliggende beleidsproducten.

Paragrafen
In dit onderdeel worden onderwerpen behandeld die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie van de
gemeente. De rapportage IBT is opgenomen vanwege de bestuursovereenkomst interbestuurlijk toezicht met de
provincie Zuid - Holland. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de naleving van wet- en regelgeving waar de
bestuursovereenkomst betrekking op heeft.

Jaarrekening
Hierin staat de financiële verantwoording over 2018 met een balans en een toelichting daarop. De jaarrekening is
onderworpen aan de accountantscontrole en leidt tot een controleverklaring van de onafhankelijke accountant met
een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening.
Bevat tevens:
    • Single Information Single Audit;
    • Overzicht taakveld.

Bijlagen
De bijlagen bevat:
    • Kerngegevens en kerngetallen.

Ten opzichte van vorig jaar zijn er diverse aanpassingen doorgevoerd om te voldoen aan de BBV, namelijk:
   • Aantal bijlagen zijn verminderd;
   • Toegevoegd beleidsindicatoren (verplichte indicatoren vanuit de BBV);
   • Tekst doublures zijn verwijderd;
   • Investeringen zijn opgenomen in de betreffende programma’s;
   • Toelichting op afwijkingen bij “Wat heeft het gekost” per programma;
   • Diverse tekstaanpassingen.

Hierdoor is het document een stuk dunner dan vorige jaarstukken.




                                                                                             Leeswijzer

                                                        2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inleiding

Hierbij bieden wij u de jaarstukken 2018 aan. Hierin leggen wij verantwoording af over het gevoerde beleid van de
gemeente Rijswijk en geven we inzicht in wat is gerealiseerd tegen welke kosten.

In de jaarrekening staan de bestede en ontvangen middelen in het voorgaande jaar.
De functie van de jaarrekening is het getrouw en rechtmatig weergeven van de feiten en een analyse daarvan uit
het voorbije jaar, zodat uw raad de rekening kan vaststellen. Dit leidt tot decharge van het dagelijks bestuur, het
college van burgemeester en wethouders. De jaarrekening bestaat uit diverse documenten. De balans geeft inzicht
in de financiële positie aan het einde van het verslagjaar. De rekening van baten en lasten (resultaat) geeft inzicht
in de financiële baten en lasten over het jaar. In eerste instantie wordt hierbij het resultaat (saldo van de
programma’s en de algemene dekkingsmiddelen) bepaald en vervolgens een bestemmingsvoorstel gegeven aan
dit resultaat.

In het jaarverslag staan de gerealiseerde doelstellingen en de geleverde prestaties.
Het jaarverslag blikt terug op het jaar 2018. Het geeft inzicht in de prestaties die we als gemeente het afgelopen
jaar hebben geleverd en de stappen die zijn gezet in het bereiken van onze doelen, zoals verwoord in de
begroting. Daarnaast geeft het inzicht in de financiële middelen die zijn ingezet om dit alles mogelijk te maken. De
opbouw van het jaarverslag is overeenkomstig de begroting 2018.

Resultaat 2018
Het rekeningsaldo 2018 sluit met een nadelig saldo van € 7.550.960
De belangrijkste verschillen worden hierna nader gespecificeerd en toegelicht.


01 Algemeen Bestuur en Organisatie                             -471.000
03 Verkeer en Vervoer                                           630.000
04 Onderwijs                                                   -124.000
07 Sociaal Domein                                             -2.431.000
08 Wonen en Leven                                             -3.204.000
09 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien                    -1.525.000
Sluitpost       diverse kleinere verschillen                   -426.000
Saldo nadelig                                                 -7.551.000


Algemeen bestuur en organisatie
Pensioenen (gewezen) wethouders nadelig € 162.000
Jaarlijks wordt deze pensioenvoorziening geactualiseerd op basis van een actuariële berekening. Door vooral de
aanhoudende lage rekenrente is het saldo van de pensioenverplichtingen verhoogd met een bedrag van
€ 162.000.

Wachtgelden gewezen wethouders nadelig € 366.000
Jaarlijks moet de hoogte van de voorziening opnieuw worden bepaald waardoor dit saldo resulteert. De nieuw
ontstane verplichtingen wachtgelders van het onlangs ontbonden college is in de jaarrekening 2018 niet verwerkt,
omdat de verplichting in 2019 is ontstaan. In 2019 zal de hoogte van de verplichting opnieuw worden vastgesteld.

Verkeer en Vervoer
Voorziening sleuven, voordelig € 424.000
De voorziening sleuven is her beoordeeld. De correctie (€ 424.000) hiervan is als vrijval
verwerkt ten gunste van het resultaat.

Krediet realisatie toegankelijkheid bushaltes 2011, voordelig € 246.000
Het krediet realisatie toegankelijkheid bushaltes 2011 was abusievelijk niet afgesloten. Dit bedrag ad € 246.000
resulteert in een voordelige toevoeging aan het rekeningresultaat.

Onderwijs
Na de scholenbrand zijn er noodlokalen gehuurd voor zowel de Godfried Bomansschool als de J.H. Snijdersschool.
Met ingang van 2018 zijn deze huurlasten € 242.000 op de betreffende scholen geboekt. Voor het gebruik van de
locaties heeft een afrekening plaatsgevonden voor de energie- en onderhoudskosten voor de jaren 2015 tot en met
2018 van € 31.000 voordelig. Vanaf het jaar 2018 zijn deze inkomsten in de begroting geraamd.


                                                                                                Inleiding
                                                          3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Voor de Steenvoordeschool is over de periode 2015 tot en met 2018 een vergoeding van € 52.000 ontvangen.

Sociaal domein
Individuele voorzieningen natura jeugd, nadelig € 2.200.000.
De belangrijkste oorzaken voor het ontstaan van dit nadeel betreffen:

    -   Verhoging van tarieven als gevolg van harmonisering;
    -   Intensiteit verhoging van huidige klanten;
    -   Nakomende declaraties over voorgaande jaren;
    -   Uitbreiding van kosten om wachtlijsten te voorkomen.

Maatwerkvoorzieningen materieel Wmo, nadelig € 500.000
Door een stijging in de 2e helft van het jaar 2018 van het aantal toegekende aanvragen aan woonvoorzieningen,
vervoersvoorzieningen en rolstoelvoorzieningen is er binnen dit product sprake van een nadeel van € 500.000.

Wonen en Leven
RijswijkBuiten nadelig € 3.608.000
Voor de grondexploitatie is een verliesvoorziening opgenomen van € 3.608.000.

Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
OZB baten nadelig € 276.000
Het verschil wordt voornamelijk verklaard door de OZB niet-woningen. De opbrengst onroerendezaakbelasting
(OZB) niet-woningen is in 2018 ongeveer 249.000,- lager dan geraamd. Dit wordt voor het grootste deel
veroorzaakt door verlagingen van WOZ-waardes in bezwaar- en beroepsprocedures. Eén van de redenen van
deze verlagingen is dat er momenteel een aantal grote kantoorpanden leegstaat, waarvan een deel op de
nominatie staat om te worden getransformeerd naar woningen. Dat heeft een negatieve invloed op de WOZ-
waarde. Daarnaast staan de WOZ-waardes van niet-woningen over het algemeen onder druk als gevolg van de
verder oplopende leegstand en de nog altijd lastige markt voor niet-woningen.

Wet WOZ lasten nadelig € 111.000
Binnen de basisregistratie WOZ is in 2018 voor de taxatiewerkzaamheden vooral gebruik gemaakt van
inhuurkrachten. Ook is in 2017 begonnen aan een uitbreiding en het openstellen van het aantal vacatures ten
behoeve van de basisregistratie WOZ. Het is slechts gedeeltelijk gelukt om deze vacatures in te vullen.

Algemene uitkering gemeentefonds, baten nadelig € 577.000
De hoogte van de algemene uitkering wordt voor het belangrijkste deel bepaald door het accres, samen de trap op
en samen de trap af. Als het Rijk meer uitgeeft, komen er meer gelden beschikbaar voor gemeenten en andersom.
In 2018 is het accres al neerwaarts bijgesteld. Het is nog maar de vraag of dit het einde van de neerwaartse
bijstelling is. De verwachting is dat bij de definitieve vaststelling van de uitgaven 2018 van het Rijk, het financiële
effect circa € 300.000 nadelig zal zijn. Dit zal bekend worden gemaakt in de Meicirculaire 2019. Dit nadelig effect is
nog niet opgenomen in de cijfers, omdat de BBV-regelgeving geen ruimte biedt om, vooruitlopend op de
Meicirculaire 2019, al met dit nadelig effect in het rekeningsaldo rekening te houden.
De grootste posten van de lagere rijksuitgaven zit in de zorg circa € 720 miljoen en de uitgaven voor infrastructuur
€ 270 miljoen lager.

Gemeente eigendommen lasten nadelig € 171.000
Het nadeel is voornamelijk ontstaan door hogere uitgaven aan de klokkentoren.

BTW compensatiefonds voordeel € 175.000
Vordering op de belastingdienst voor BTW suppletie over de jaren 2015 tot en met 2018 € 175.000.

Dubieuze debiteuren, lasten nadelig € 699.000
De belasting- en private vorderingen zijn conform de interne regelgeving op waarde geschat. Uit deze beoordeling
is geconcludeerd dat de voorziening dubieuze debiteuren omhoog moet worden bijgesteld.




                                                                                                  Inleiding
                                                          4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave    INHOUDSOPGAVE JAARSTUKKEN 2018
                                                       Blz
        LEESWIJZER…………………….………………….……….………………………………………… 2

I       INLEIDING…………………….………………….……….…………………………………………                                 3
        Rekening in een oogopslag…………………………………………………………….                              5

II      JAARVERSLAG
                PROGRAMMAVERANTWOORDING…………………………...………………..                           8
                Algemeen Bestuur en Organisatie…………………………...…………………….                  9
                Openbare Orde en Veiligheid…………………………………...………………….                   16
                Verkeer en Vervoer…………………………………………...……………………..                       20
                Economie en Werken…………………………………………...…………………..                        26
                Onderwijs…………………………………………………………...………………..                            31
                Sport, Cultuur en Recreatie……………………………………………………...                    36
                Sociaal Domein……………………………………………………………………..                            41
                Wonen en Leven………………………………………………………………….                              53

                 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien…………………………………………. 61
                 Toelichting Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien………………………………………….
                                                                                62

                 Overhead………………………………………………………………………..                                64

                 PARAGRAFEN…………………………...…………………………………………..                             65
                 Weerstandsvermogen en risicobeheersing...……………….…………………               66
                 Onderhoud kapitaalgoederen……………………………………………………                        71
                 Bedrijfsvoering…………………………………………………………………….                            75
                 Verbonden partijen………………………………………………………………..                          83
                 Grondbeleid……………………………………………………………………….                               89
                 Lokale heffingen………………………………………………………………….                            91
                 Financiering……………………………………………………………………….                              98
                 Duurzaamheid…………………………………………………………………..                              103
                 RijswijkBuiten…………………………………………………………………….                            108

                 Rapportage Interbestuurlijk Toezicht………………………………………….                112

III     JAARREKENING……………………………………………….………………….……………                                  114
               Balans…………………………………………...…………………………………….                               115
               Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling…..……………...……………       117
               Toelichting op de balans……………………………………………...……………                      122
               Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening………………………………           132
               Overzicht begrotingsrechtmatigheid………………………………………………                   134
               Overzicht van de incidentele baten en lasten………………………………….             138
               Toelichting op het overzicht van incidentele baten en lasten………………..   139
               Single information Single audit (SiSa)……………………………………………                142
               Overzicht taakvelden……..……..………………...…………………………..                      143
               Wet Normering Topinkomens………………………………………………….                          144


IV      BIJLAGEN…………………………………………………….………………………………….                                   145
                Kerngegevens en kengetallen…………………………………………………….                      146
                Accountantsverklaring………………………………………………………….                          147




                                      Inhoudsopgave

                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>II   Jaarverslag
         PROGRAMMAVERANTWOORDING


              Algemeen Bestuur en organisatie


              Openbare Orde en Veiligheid


              Verkeer en Vervoer


              Economie en Werken


              Onderwijs


              Sport, Cultuur en Recreatie


              Sociaal Domein


              Wonen en Leven



              Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien


              Overhead




                               8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                          Algemeen bestuur en organisatie
Maatschappelijk doel
  1. Het gemeentebestuur van Rijswijk bestuurt en communiceert open en transparant. Er is ruimte voor
     bewoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en politieke partijen. Het gemeentebestuur geeft ruimte
     aan initiatieven in de samenleving. Daarmee willen we bereiken dat we een sterk netwerk en goede
     relaties hebben en dat we de opgaven gezamenlijk realiseren.
  2. De gemeente Rijswijk is een toegankelijke dienstverlenende organisatie die de wensen en behoeften van
     haar inwoners, bedrijven en instellingen centraal stelt. We sluiten als gemeente tijdig aan op de snel
     veranderende omgeving.
  3. Rijswijk werkt samen op vele beleidsterreinen. Taken die we goed zelf kunnen uitvoeren doen we zelf. We
     (her)bezien op welke terreinen we samenwerking zoeken, met welke partners en in welke vorm.
  4. Social media spelen een steeds grotere rol in de communicatie tussen de gemeente en haar inwoners. De
     gemeente speelt hierop in door social media steeds gerichter en vaker in te zetten, met als doel om de
     verschillende doelgroepen in Rijswijk zo goed mogelijk te bereiken.




    Wat wilde we bereiken ?                                      (verleiden) om het meest effectieve en
                                                                 meest efficiënte dienstverleningskanaal te
    Beleidsdoel A                                                kiezen.
    ●   Transparantie: Een transparant bestuur               ●   Integrale benadering: We verbeteren de
        dat naar buiten treedt en zich duidelijk                 dienstverlening aan inwoners, bedrijven en
        manifesteert.                                            instellingen door een integrale benadering.
    ●   Respect: Respectvol samenspel en
        bereidheid invloed te delen.                         Beleidsdoel C
    ●   Consistent en betrouwbaar: Een                       Optimale taakverdeling: We streven naar een
        consistent en betrouwbaar bestuur.                   optimale taakverdeling tussen gemeente,
    ●   Ruimte: Inhoudelijke beleidsruimte en                bovengemeentelijke samenwerkingsverbanden
        ruimte voor initiatieven uit de samenleving.         en private partijen.
    ●   Duurzaam en integraal: Binnen de
        gemeente is er een duurzaam netwerk en               Beleidsdoel D
        wordt integrale samenwerking bevorderd.              Uitvoering vernieuwingsconvenant: Meer
                                                             uitvoering geven aan het
                                                             vernieuwingsconvenant dat is afgesloten
    Beleidsdoel B                                            tussen de Organisatie van Lokale Omroepen in
    ●   Dienstverlening: We maken het met onze
                                                             Nederland (OLON) en de VNG. Dit convenant
        dienstverlening gemakkelijk voor de
                                                             heeft als doel een minimaal kwaliteitsniveau te
        inwoners, bedrijven en instellingen.
                                                             bepalen waaraan een lokale omroep moet
        Daarnaast bieden we waar nodig
                                                             voldoen. Om de kwaliteit te kunnen verbeteren
        dienstverlening “op maat” aan inwoners,
                                                             gaan lokale omroepen samenwerken, of
        bedrijven en instellingen.
                                                             fuseren tot, een streekomroep.
    ●   Effectiviteit, efficiëntie en transparantie:
        We stellen inwoners, bedrijven en
        instellingen centraal in onze processen en           Wat hebben we er voor gedaan ?
        werken op een effectieve, efficiënte en
        transparante wijze.                                  Beleidsdoel A
    ●   Informatie: We komen onze afspraken na               Prestaties:
        en informeren de inwoners, bedrijven en              Participaties
        instellingen op een begrijpelijke wijze tijdig
        en volledig.                                         Uitwerking van de Stadsvisie
    ●   Kwaliteitsniveau/Serviceniveau: We
        streven naar eenzelfde                               De Stadsvisie Rijswijk 2030, samen maken we
        kwaliteitsniveau/serviceniveau                       de stad! is in september 2016 vastgesteld door
        onafhankelijk van het door de klant                  de raad. Uit de Stadsvisie 2030 zijn een aantal
        gekozen                                              keuzes gemaakt. Deze keuzes vormen de
        dienstverleningskanaal (digitaal, telefoon,          lijnen waarlangs beleid, initiatieven en
        balie, e-mail, social media of post).                maatregelen ontwikkelt kunnen worden.
    •   Dienstverleningskanaal: Hoewel de klant              Samen vormen zij de dynamische (werk)
        mag kiezen van welk                                  Agenda van de stad, die in samenspraak met
        dienstverleningskanaal hij/zij gebruik wil           alle betrokken partijen de komende jaren nog
        maken, zullen we waar mogelijk sturen                verder wordt uitgewerkt en uitgevoerd.


                                                                                   Algemeen Bestuur en Organisatie
                                                         9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Daarnaast dragen de kennis en talenten van               Strandwalfestival
Rijswijkers bij aan de uitwerking van de
Agenda van de stad.                                      Op 12 juni heeft er een bestuurlijk overleg
                                                         plaatsgevonden tussen het Strandwalfestival
Om de uitwerking van de Agenda van de stad               (SWF) en gemeente. In dit overleg is
goed te borgen, hebben we het afgelopen jaar             afgesproken dat er een driejarig convenant
geëxperimenteerd met verschillende vormen                tussen gemeente en het SWF wordt opgesteld
van participatie. Zo zijn we in de                       inclusief een afbouwregeling van € 15.000,-
Plaspoelpolder bezig geweest met het                     op jaarbasis voor de duur van 3 jaar. Door het
transformeren van oude kantoor- en                       aangaan van een driejarig convenant blijft het
bedrijfspanden naar wonen. Daarnaast willen              bestaan van het SWF gedurende die periode
we In de Bogaard en omgeving transformeren               gewaarborgd. Dit biedt voor het SWF meer
tot een levendig winkel-, woon- en                       perspectief waar het gaat om het aangaan van
verblijfsgebied samen met alle stakeholders uit          contracten met potentiële sponsoren. Een
de omgeving. Alle inzet heeft ertoe geleid dat           driejarig convenant biedt zekerheid en
we in kaart hebben welke participatietrajecten           continuïteit. Het SWF is inmiddels een
er zijn geweest en dat we in 2019 aan de slag            gevestigde naam in Rijswijk. De gemeente
gaan met het maken van participatiekaders en             erkent de toegevoegde waarde van dit festival
een participatietoolkit. Deze kaders moeten              voor Rijswijk, maar vindt dat er naast het SFW
nauw aansluiten op de implementatie van de               ook andere evenementen moeten komen in
nieuwe omgevingswet die per 1 januari 2021               Rijswijk. Dat was tot nu toe niet mogelijk omdat
van kracht gaat.                                         het jaarlijks beschikbare subsidiebedrag voor
                                                         evenementen volledig aan SWF werd
De gemeente stimuleert van harte de                      toegekend. Het convenant moet zo snel als
initiatieven van inwoners. De afgelopen                  mogelijk, voor het einde van het eerste
periode zijn er aanvragen van initiatieven               kwartaal 2019, klaar zijn. Deze aankomende
binnengekomen veelal op het gebied van                   periode wordt invulling gegeven aan het
duurzaamheid en groen. Zo zijn er op                     Rijswijkse evenementenbeleid en wordt er een
verschillende gemeentelijke gebouwen                     eventmanager aangesteld voor twee jaar.
duurzaamheidsmaatregelen getroffen, zoals
het plaatsen van zonnepanelen op het gebouw              Identiteit en imago
van De Werf en is het dak van de Ottoburg
vergroend. Als er een initiatief binnenkomt dan          Door het traject van de stadsvisie is de
zijn er vaak meerdere opgaven/teams bij                  identiteit van de gemeente scherper in beeld
betrokken die hiermee aan de slag moeten.                gebracht en is verder gewerkt aan de
We spreken vooraf af wie binnen de gemeente              profileringsdoelstellingen van Rijswijk. In 2018
de trekkersrol vervult en de integraliteit borgt.        is gewerkt aan de profilering van Rijswijk als
De uitdaging is om keuzes te maken en                    groene woonstad, bereikbare stad en stad van
prioriteiten te stellen voor de korte,                   toegepaste innovatie. Rijswijk investeert in
middellange en lange termijn. Op basis van               groen! Dit hebben we onder andere gedaan
deze keuzes worden de acties uit de Agenda               door initiatieven uit de samenleving te
van de stad geprioriteerd en geconcretiseerd             stimuleren en te faciliteren en maar ook om
en de voortgang van de uitvoering gemonitord.            vanuit de gemeente zelf groene projecten in de
                                                         stad op te starten. In het kader van bereikbare
Participatie                                             stad is gekeken naar opties die bijdragen aan
                                                         de verbetering van de bereikbaarheid van
In de gemeente Rijswijk staat samenwerken                Rijswijk waaronder het optimaliseren van de
met de stad hoog in het vaandel. Wij vinden              Beatrixlaan. Op het gebied van innovatie is
het belangrijk om inwoners, ondernemers en               gebruik gemaakt van technische toepassingen
maatschappelijke partijen te betrekken bij               om het woonplezier in de wijken te verhogen.
belangrijke thema’s die van belang zijn voor de          De wijk Vrijenban werd daarvoor aangewezen
toekomst van Rijswijk. Want Rijswijk maken we            als proeftuin. In de wijk zijn onder andere
samen!                                                   bamboeborden geplaatst voorzien van
                                                         sensoren die zelf een seintje geven als ze stuk
Vanuit de participatiegedachte zijn het                  zijn of scheef staan. Het startprogramma
hoofdlijnen akkoord en het collegewerk-                  Smart City is eind 2018 vastgesteld en wordt in
programma voorgelegd aan de stad. Tijdens                2019 verder uitgewerkt en geïmplementeerd
diverse bijeenkomsten en via een online                  zowel binnen als buiten de organisatie.
enquête konden inwoners meedenken over de
inhoud van het CWP en aangeven welke
thema’s de meeste prioriteit moeten krijgen.



                                                                                      Algemeen Bestuur en Organisatie
                                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Wijkwethouderschap                                     Werkbezoeken

Elke wethouder is eerste bestuurlijk                   Het college wil niet alleen zichtbaar en
aanspreekpunt voor twee wijken in Rijswijk en          benaderbaar zijn als bestuur. Het gaat ook om
is zichtbaar in die wijken. De collegeleden            het opbouwen en onderhouden van het
halen in de eigen wijk op wat de wensen en             netwerk en het leren van anderen. In 2018
behoeften zijn van/voor de wijk ten aanzien            heeft het college regelmatig werkbezoeken
van het wijkwethouderschap.                            afgelegd. Dit zijn representatieve of
                                                       verdiepende bezoeken of een combinatie van
Ruimte voor initiatieven uit de samenleving            beide. Met het inplannen van de
                                                       werkbezoeken sluit het college aan bij
Met ruimte voor initiatieven benutten we de            onderwerpen uit het collegeprogramma en bij
kracht, kennis en ervaring van bewoners,               actualiteiten. In sommige gevallen sluiten
ondernemers en instellingen voor het                   externe partijen aan bij de werkbezoeken.
gezamenlijk oplossen van maatschappelijke
problemen en voor het versterken van de                (Inter)actief informeren media
leefbaarheid en sociale samenhang in de wijk.
Vooral op het gebied van groen maar ook op             In 2018 zijn diverse persgesprekken gehouden
andere vlakken zijn initiatieven in beweging           om de media en daarmee de inwoners van de
welke we daar waar nodig begeleiden.                   gemeente te informeren over de (concept)
Hiervoor is het loket Stadskracht opgezet.             besluitvorming van B&W. In 2019 worden de
                                                       persgesprekken voortgezet, in die gevallen dat
De raad in positie                                     een onderwerp om een nadere toelichting van
                                                       B&W vraagt.
Eind 2017 heeft de stuurgroep Raad in Positie
voorstellen besproken om te experimenteren             Social media
met vormen van burgerparticipatie. Om
slagvaardig te kunnen opereren is in 2018              De opkomst van social media gaat
gestart met de werkgroep bestuurlijke                  onverminderd door. In 2018 maakten we bij
vernieuwing.                                           onze communicatie structureel gebruik van
                                                       omgevingsanalyses via online en social media.
Beleidsdoel B                                          Door deze analyses kunnen we social media
                                                       niet alleen steeds meer op strategische
Prestaties:                                            momenten inzetten, door issues eerder op te
                                                       sporen kunnen we communicatie en beleid,
Collegeflitsen                                         indien nodig, ook bijsturen. In 2018 waren we
                                                       vooral reactief. In 2019 willen we proactiever
In 2018 is steeds vaker gebruik gemaakt van            te werk gaan en een social media beleid en
de Collegeflits. Bij relevante onderwerpen             strategie vaststellen om dit te bewerkstelligen.
verschijnt deze collegeflits na het college van
B&W op de gemeentelijke website en geeft in            In 2018 is de webcare (afhandeling
het kort de essentie van de besluiten weer. Op         eenvoudige vragen en meldingen via social
deze manier informeren we iedereen (raad,              media) overgegaan naar het KCC.
pers, inwoners en medewerkers) op dezelfde
manier over de besluiten van het college van           Ook gebruikten we social media vaker om
B&W.                                                   online enquêtes te lanceren om de meningen
                                                       van inwoners en maatschappelijke partners te
Spreekuur                                              peilen. Hiermee gaan we in 2019 door.
Om bestuurder en inwoner makkelijker en                Om te zorgen dat onze boodschappen
direct in contact te brengen over een actueel          aantrekkelijk en toegankelijk zijn, gebruiken we
thema en/of individuele vraag wordt                    bij voorkeur visuele middelen (foto’s,
maandelijks een spreekuur aangeboden.                  infographics en filmpjes). Zo hebben we een
Aanhakend bij de huidige behoeften in de               ‘gemeentevlogger’ en gebruiken we ook
samenleving is het college ook bereikbaar via          filmpjes van RijswijkTV. In 2019 gaan we
een WhatsApp-spreekuur. In 2018 zijn per               kijken welke nieuwe innovatieve
bestuurder met enige regelmaat WhatsApp-               ontwikkelingen we kunnen toepassen in onze
spreekuren gehouden. Deze werden vooraf op             praktijk.
de gemeentepagina en in sociale media
aangekondigd.




                                                                                    Algemeen Bestuur en Organisatie
                                                  11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Nota Publieke Dienstverlening 2017-2020                doelgroepenbenadering, het wegnemen van
                                                       praktische belemmeringen om te gaan
In 2018 is het proces rondom het doen van              stemmen en een langere
Meldingen Openbare Ruimte verbeterd. Zo                publiciteitscampagne.
komen meldingen nu sneller bij de
behandelaars terecht en krijgen klanten altijd         Tijdens het bekendmaken van de voorlopige
een terugkoppeling.                                    uitslag werd er een zeer klein verschil in
                                                       stemmen geconstateerd tussen twee
Het Klant Contact Center is gestart om                 deelnemende partijen. Ook kwamen er
eenvoudige vragen die binnenkomen per post,            berichten binnen over mogelijke
e-mail en social media zelf te beantwoorden.           onregelmatigheden bij het tellen van de
Zo krijgen klanten sneller een antwoord.               stemmen in een stembureau. Tijdens de zitting
                                                       van het centraal stembureau werd, op grond
Om de kwaliteit van het werk van het Klant             van beide berichten, besloten tot een totale
Contact Center te verhogen worden                      hertelling van alle stemmen.
dienstverleningsprocessen geoptimaliseerd en
beschreven en is er een opleidingstraject               De hertelling werd gehouden op maandag 26
gestart voor de KCC medewerkers. Bij het               maart 2018 in de Marimbahal. Na de hertelling
optimaliseren van de                                   bleek dat er, ten opzichte van de voorlopige
dienstverleningsprocessen is er extra aandacht         uitslag, een kleine wijziging ontstond in de
voor het centraal stellen van onze klanten en          zetelverdeling. Hierbij aangetekend dat deze
het communiceren in begrijpelijke taal.                wijziging in de zetelverdeling óók al was
                                                       ontstaan op basis van de voorlopige naar de
Er is in 2018 een project gestart om begin             “definitieve” uitslag, zonder de hertelling.
2019 de mogelijkheid te bieden om
reisdocumenten te bezorgen bij de klant, ook ‘s        Op dinsdag 26 maart 2018 heeft het centraal
avonds en op de zaterdagen.                            stembureau de uitslag definitief vastgesteld.

Er wordt gewerkt aan het verbeteren van de             Rekenkamerfunctie
telefonische bereikbaarheid.
                                                       Het directeursmodel voor de Rekenkamer
Er is een project gestart om een geheel nieuw          Rijswijk is in 2018 ongewijzigd. Conform de
digitaal loket voor de gemeentelijke website te        afspraken met de Raad heeft de Rekenkamer
realiseren met self service mogelijkheden en           in 2018 een groot onderzoek en twee kleinere,
meer producten en diensten die digitaal aan te         quick scans uitgevoerd.
vragen zijn. Zo maken we het digitaal
zakendoen met onze gemeente makkelijker,               In september 2018 heeft de directeur van de
voor inwoners en ondernemers.                          Rekenkamer Rijswijk een presentatie over het
                                                       functioneren en de modellen voor de opzet van
Het fraudeteam van Burgerzaken is van start            Rekenkamers aan de nieuwe raadsleden
gegaan, onder andere gericht op het bestrijden         gepresenteerd. Naar aanleiding van deze
van identiteitsfraude, adresfraude,                    presentatie heeft de raad het initiatief genomen
uitkeringsfraude, documentfraude en                    om de Rekenkamer opnieuw in te
mensenhandel.                                          richten. Gekozen is voor samengestelde
                                                       rekenkamer bestaande uit een voorzitter en
Verkiezingen                                           twee leden (college model) en een verhoging
                                                       van het budget. Doel van dit besluit is om de
Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in                Rekenkamerfunctie te versterken en daarmee
2018 was het opkomstpercentage 51,5%.                  de kwaliteit van het gemeentelijke bestuur te
                                                       vergroten.
Voor deze gemeenteraadsverkiezingen is het
aantal stembureaus verhoogd naar 32. Door              De wijzigingen treden per februari 2019 in
het aantal stembureaus te verhogen komen de            werking.
stembureaus dichter bij de bewoners te liggen
en op plaatsen waar veel mensen                        Beleidsdoel C
samenkomen. Deze combinatie verlaagt de                Prestaties:
drempel verder om te gaan stemmen.                     Dit genoemde streven is een doorlopend
                                                       proces.
Tevens zijn er extra activiteiten ontplooid om
het opkomstpercentage voor de
gemeenteraadsverkiezingen te verhogen.
Uitgangspunt was daarbij een



                                                                                    Algemeen Bestuur en Organisatie
                                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>        Beleidsdoel D                                                      en wat is de habitat ( over welke omliggende
        Prestaties:                                                        gemeenten wil de Rijswijker geïnformeerd
        Lokale omroep                                                      worden).

        In 2018 is met het bestuur van de Stichting                        De verdere uitwerking van het plan wordt door
        Omroep Rijswijk (SOR) gesproken over het                           het bestuur gezamenlijk opgepakt met het
        opstellen van een plan om te komen tot een                         Programmabeleid Bepalend Orgaan (PBO)
        streekomroep. Het plan moet aangeven hoe de                        van de omroep. In de loop van 2019 wordt het
        omroep zich organisatorisch gaat ontwikkelen                       plan met de gemeente besproken.
        en op welke wijze invulling gegeven gaat
        worden aan de zogenaamde “natuurlijke
        habitat” van de inwoners van de gemeente
        Welke berichtgeving is relevant voor de
        Rijswijkse inwoners en/of doelgroepen
        (nieuws, sport, vrijetijdsbesteding, cultuur etc.)


Beleidsindicatoren, verplicht

 Indicator op basis van de doelstellingen                                                Begroting 2018           Realisatie 2018
 van de Kadernota Algemeen Bestuur en organisatie




 Indicatoren voor communiceren en participeren met open vizier *


 A) Rijswijk luistert naar de mening van haar burgers*                                              ++                        ++

 B) Rijswijk betrekt burgers voldoende bij haar plannen, activiteiten en                            ++                        ++
 voorzieningen*

 C) Burgers en organisaties krijgen voldoende ruimte om ideeën en initiatieven                      ++                        ++
 te realiseren*

 Indicatoren publieke dienstverlening*


 D) Aanvragen product/dienst of voorleggen vraag/probleem is gemakkelijk voor                       ++                        ++
 burger*

 E) Burger kreeg uiteindelijk wat hij/zij wilde*                                                     =                         =

 F) Klanttevredenheidscijfer m.b.t. telefonische bereikbaarheid                                      +                         +

 G) Eindoordeel publiekszaken o.b.v. benchmark**                                                    7,7                       7,7


* Bron: Burgerpeiling Waarstaatjegemeente.nl Beleidsthema’s Rijswijk 2015
** Bron: Benchmark Publiekszaken incl. Klanttevredenheidsonderzoeken (KTO’s)
++ betekent Sterkte: (belangrijk; hoge waardering)
= betekent Prioriteit (belangrijk; gemiddelde waardering)

- betekent Zwakte: (belangrijk; lage waardering)
= betekent Geen Prioriteit (lage prioriteit; lage waardering)
+ betekent Sterkte: (minder belangrijk; hoge waardering)




                                                                                                          Algemeen Bestuur en Organisatie
                                                                  13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost ?

Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                                  Afwijking
                                                                Realisatie   Primitief  Gewijzigde   Realisatie
 Algemeen Bestuur en Organisatie                                                                                    (+ =
                                                                     2017        2018 raming 2018         2018
                                                                                                                  voordeel)
0010 Bestuursorganen                                   Lasten       1.478      1.243          992        1.542        -551
                                                       Baten
Saldo                                                              -1.478      -1.243         -992      -1.542        -551
0011 Bestuurlijke samenwerking                         Lasten         249        487          407          375          32
                                                       Baten          118
Saldo                                                                -131       -487          -407        -375          32
0030 Burgerzaken                                       Lasten       1.370      1.252         1.252       1.282          -30
                                                       Baten        1.210      1.087         1.087       1.139          52
Saldo                                                                -160       -165          -165        -142          22
0031 Verkiezingen / referenda                          Lasten          83        119          189          189           -1
                                                       Baten
Saldo                                                                 -83       -119          -189        -189           -1
0032 Publieke dienstverlening                          Lasten       2.171      2.548         1.952       1.930          23
                                                       Baten            3          3            3            5           2
Saldo                                                              -2.168      -2.545       -1.949      -1.925          24
0060 Bestuursondersteuning raad en rekenkamerfunctie   Lasten          79         61           61           62           -1
                                                       Baten
Saldo                                                                 -79        -61           -61         -62           -1
5801 Mediabeleid                                       Lasten          44         44           44           42           3
                                                       Baten
Saldo                                                                 -44        -44           -44         -42           3
Programmatotalen                                       Lasten       5.474      5.754         4.896       5.421        -526
                                                       Baten        1.331      1.090         1.090       1.144          54
Saldo                                                              -4.143      -4.664       -3.806      -4.277        -471


Toelichting op de afwijking

0010 Bestuursorganen
Lasten nadeel € 551.684

Pensioenen (gewezen) wethouders nadelig € 162.000
Jaarlijks wordt deze pensioenvoorziening geactualiseerd op basis van een actuariële berekening. Door vooral de
aanhoudende lage rekenrente is het saldo van de pensioenverplichtingen verhoogd met een bedrag van €
162.000.

Wachtgelden gewezen wethouders nadelig € 366.000
Jaarlijks moet de hoogte van de voorziening opnieuw worden bepaald waardoor dit saldo resulteert. De nieuw
ontstane verplichtingen wachtgelders van het onlangs ontbonden college is in de jaarstukken 2018 niet verwerkt,
omdat de verplichting in 2019 is ontstaan. In 2019 zal de hoogte van de verplichting opnieuw worden vastgesteld.

0030 Burgerzaken
Baten voordeel € 52.197

Er zijn meer reisdocumenten afgegeven dan begroot. Na aftrek van de rijkskostencomponent is er sprake van een
positief saldo. Dit geldt tevens voor het aantal gesloten huwelijken /partner-schapsregistraties. Ook hier derhalve
een positief saldo.




                                                                                            Algemeen Bestuur en Organisatie
                                                        14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Investeringen
                                                                                                        (x € 1.000)

                                                                     Uitgaven   Inkomsten   Uitgaven    Inkomsten
Naam Krediet                                         U/I    Raming   tm 2018     tm 2018     restant      restant
Basis Registratie Personen                           U         125                                125
Ontwikkeling/invoering klantencontactcentrum (KCC)   U         406        406



Verklaring afwijking
Niet van toepassing.




                                                                                        Algemeen Bestuur en Organisatie
                                                           15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                    Openbare orde en veiligheid
Maatschappelijk doel
De centrale opgave is om Rijswijk de prettige, veilige leefgemeenschap te houden die het nu is. Veiligheid is een
gedeelde verantwoordelijkheid die de grenzen van de openbare orde overstijgt. Dit vraagt om inspanning van de
gemeente, de professionele partners én van de bewoners en bedrijven in Rijswijk. Daarnaast zijn in het
veiligheidsdomein ook wettelijke taken en verantwoordelijkheden aan de gemeente en professionele partners
toebedeeld.


 Wat wilden we bereiken ?
 Om werk van te maken van de visie kent het
 veiligheidsdomein van Rijswijk drie uitgangspunten.           Beleidsdoel C
 Deze uitgangspunten zijn de dragers voor alle                 Regie op veiligheid:
 activiteiten die Rijswijk onderneemt in het brede             Richting geven aan kwalitatieve ontwikkeling van de
 veiligheidsdomein en die zijn vastgelegd in het               stad, door middel van de nieuwe omgevingswet.
 Strategisch Veiligheidsbeleidsplan (Raad februari             ● De gemeente Rijswijk heeft de regierol in het
 2017). De uitgangspunten lijken vanzelfsprekend.                  veiligheidsdomein. De burgemeester coördineert
 Om ze écht na te leven, is een grote ambitie.                     vanuit zijn wettelijke taken voor Openbare Orde
                                                                   en Veiligheid;
 Beleidsdoel A                                                 ● Rijswijk brengt partijen samen, faciliteert en
 Brede kijk op veiligheid:                                         ondersteunt samenwerking in het
 ● Veiligheid is een maatschappij-brede opgave die                 veiligheidsdomein. Ook als de gemeente zelf
    de grenzen van de Openbare Orde overstijgt.                    geen partner is in het samenwerkingsverband.
    Rijswijk werkt aan een integrale aanpak en
    integrale organisatie van veiligheidsopgaven;              Wat hebben we er voor gedaan ?
 ● maatschappelijke ontwikkelingen kunnen om
    snel en flexibel handelen vragen, waardoor                 Beleidsdoel A
    eerder vastgestelde prioriteiten moeten kunnen             Prestaties:
    wijken. Niet het aanbod, maar de
                                                               Buurtonderzoek en wijkaanpak (sociale) veiligheid.
    maatschappelijke vraag is leidend. Verschil mag
                                                               In 2018 is de veiligheidsmonitor opgeleverd. Hierin
    er zijn tussen wijken, bewoners, instellingen en
                                                               zijn naast objectieve vragen over de
    bedrijven.
                                                               veiligheidssituatie ook vragen gesteld over de
                                                               subjectieve veiligheidsbeleving. Met de
 Beleidsdoel B                                                 woningcorporaties is in de prestatie-afspraken
 Samenwerken aan veiligheid:                                   vastgelegd dat waar mogelijk wordt samengewerkt
 ● Veiligheid is ieders verantwoordelijkheid.                  op het gebied van veiligheid .
    Bewoners, bedrijven, maatschappelijke                      Het college heeft de aanpak wijkveiligheid
    instellingen en de overheid, iedereen is                   vastgesteld. Een van de onderdelen van de aanpak
    medeverantwoordelijk om Rijswijk vertrouwd en              is het inrichten van een stads-breed overleg
    veilig te houden en draagt bij naar eigen kennis,          wijkveiligheid.
    kunde en draagkracht;                                      De uitkomst van de veiligheidsmonitor is ook gedeeld
 ● eigen verantwoordelijkheid betekent ruimte voor             met de partners die deelnemen aan het
    eigen initiatieven. Daarbij wordt het algemeen             Wijkveiligheidsoverleg. Het doel van het overleg is
    belang altijd goed afgewogen. Uitgangspunt voor            primair het terugdringen van de criminaliteitscijfers.
    de gemeente is dat alle belanghebbenden een                Dit op basis van een gedeeld breed beeld over wat er
    vergelijkbare plek en rol krijgen;                         zoal speelt in de wijken op het gebied criminaliteit,
 ● we onderkennen het belang van samenwerking                  overlast, verkeersveiligheid en overige thema’s.
    om de vraagstukken en de maatschappelijke
    opgaven van de toekomst de baas te zijn. De                Beleidsdoel B
    gemeente Rijswijk is een toegankelijke,                    Prestaties:
    betrouwbare partner om mee samen te werken,                Burgerparticipatie in Veiligheid
    voor de strategische partners in het                       Het afgelopen jaar is ingezet op het oprichten van
    veiligheidsdomein net zo goed als voor de                  meer Buurtpreventieteams. Inmiddels zijn vier
    bewoners die met eigen initiatieven komen;                 buurtpreventieteams actief in de wijken/buurten Oud-
 ● als betrouwbare samenwerkingspartner geeft
                                                               Rijswijk, Cromvliet, Leeuwendaal, Te Werve en
    Rijswijk zelf het goede voorbeeld, onder andere            Steenvoorde, Presidentenbuurt, de Mare,
    door vergunningverlening en door toezicht te               Hoekpolder en de Ministerbuurt.
    houden en regels te handhaven. Daarbij zijn
    handhaving en inspectie geen doel op zich, maar
    een middel om maatschappelijke effecten te
    bereiken.

                                                                                     Programma Openbare Orde en
                                                                                             Veiligheid
                                                          16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Aanpak georganiseerde en ondermijnende
criminaliteit                                                  Daarnaast is de focus vanuit Handhaving en Toezicht
In 2017 is gestart met een brede aanpak van                    op de uitvoering van de APV. Hier vloeit de aanpak
ondermijning in het project OPHIS dat zich met name            van weesfietsen, voertuigwrakken, kampeermiddelen
richt op de Plaspoelpolder. In 2018 is een                     op de openbare weg, hondenbeleid en overige APV
vervolgstap gezet in de bestrijding van ondermijning           artikelen uit voort.
met de vaststelling van een nieuwe
burgemeestersbevoegdheid in de APV. Deze                       Handhaving heeft tevens een sterke informatieve en
maatregel maakt het mogelijk om een voor het                   dienstverlenende rol. Ook is het fungeren als
publiek toegankelijk pand te sluiten als daar                  vraagbaak in de dagelijkse uitvoering opgenomen.
ondermijnende activiteiten plaatsvinden. Deze
bestuurlijke maatregel is in 2018 één keer toegepast.          Woonoverlast
Verder is bij het ministerie van Justitie en Veiligheid        De aanpak woonoverlast is vastgesteld. De aanpak
in 2018 een aanvraag ingediend voor een financiële             is integraal. De gemeente heeft een regierol wanneer
bijdrage uit het landelijk ondermijningsfonds voor het         overlast niet meer door één of twee partijen kan
opzetten van een vergunningenstelsel voor de                   worden opgelost.
automotive branche. Deze aanvraag is gedeeltelijk
gehonoreerd. In 2019 starten we met de uitwerking              In 2019 wordt deze aanpak formeel door de
van het projectplan automotive. Dit gebeurt in                 deelnemende partijen bekrachtigd in een convenant.
samenwerking met de gemeenten Zoetermeer en                    Het convenant kon niet tegelijkertijd met de aanpak
Alphen aan de Rijn. In samenwerking met het                    worden vastgesteld vanwege de noodzakelijke
Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC) en             toetsing op de AVG.
de districtelijke ondermijningstafel.
                                                               Hoarding (‘verzamelwoede’) en woningvervuiling
Preventiebus                                                   Samen met brandweer, GGD, bouw- en
Eind 2017 is gestart met de preventiecampagne ‘De              gemeentelijke handhaving en andere ketenpartners
wijk in met de preventiebus’. De preventiebus is               is gewerkt aan een samenhangend beleid rond
tijdens het Strandwalfestival ingezet. Doel van de             hoarding en woningbevuiling.
preventiebus is bewoners te informeren hoe zij de              Doel is om samen met deze (maatschappelijke)
juiste preventiemaatregelen kunnen treffen.                    partners de gevaarlijke situatie op te lossen en
Tijdens de inzet van de preventiebus op het                    mogelijk herhaling te voorkomen. Meerdere
Strandwalfestival is aandacht gevraagd voor en                 casussen zijn integraal aangepakt en opgelost.
informatie gegeven over zakkenrollers, babbeltrucs,
woninginbraken, fiets- en scooterdiefstal en                   Beleidsdoel C
brandveiligheid. Aan honderden bewoners werden                 Prestaties:
preventiematerialen uitgedeeld. Hierbij is                     Versterken regie zorg en veiligheid
samengewerkt met de politie, brandweer,                        Het afgelopen jaar is de samenwerking tussen het
Buurtpreventieteams en verschillende collega’s                 zorg- en het veiligheidsdomein geïntensiveerd en in
binnen de gemeente (veiligheid en inspectie                    2019 wordt deze samenwerking verstevigd.
openbaar gebied).                                              Bij de integrale aanpak van de complexe
                                                               multiproblematiek wordt intensief samengewerkt en
Toezicht en Handhaving                                         om de doorloop van de ketens te versoepelen wordt
Jaarlijks wordt in het uitvoeringsplan de afstemming           in 2019 gestart met de ‘Lokale kamer Rijswijk’ (het
en coördinatie van prioriteiten, activiteiten en inzet         Vangnet Zorg en Veiligheid). Aan dit overleg zullen
van capaciteit geactualiseerd. Het uitvoeringsplan             partners deelnemen zoals: Politie, Zorgpartijen,
wordt een belangrijk sturingsinstrument van de                 Toezicht & Handhaving, Corporaties en diverse
gemeente in de samenwerking. In 2018 is de                     disciplines uit de beleidsvelden van de gemeente.
Kadernota Toezicht en Handhaving 2019 - 2023 en                Eind 2018 is gestart met de werving van een
het bijbehorende uitvoeringsprogramma 2019                     coördinator Zorg- en Veiligheid. De coördinator
opgeleverd.                                                    wordt aanspreekpunt voor complexe problematiek.

Een lange, warme en droge zomer leidde tot een                 Sluitend maken aanpak opvang verwarde
herprioritering in de handhavingstaken. De                     personen
maatschappelijke vraag naar handhaving op vuil                 Samen met de ketenpartners is gewerkt aan het
(picknick) en BBQ-verbod (brand) bracht een                    opstellen en implementeren van het plan van aanpak
verschuiving van de inzet van middelen met zich                verwarde personen binnen Rijswijk.
mee. Dit leidde wel tot het opstellen van een, met de          Het plan van aanpak verwarde personen is afgelopen
ketenpartners afgestemd, actieprogramma                        jaar vastgesteld.
zomeractiviteiten voor de komende jaren.




                                                                                      Programma Openbare Orde en
                                                                                              Veiligheid
                                                          17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Beleidsnota’s / verbonden partijen

Relevante beleidsnota’s

Betrokkenheid verbonden partijen

Veiligheidsregio Haaglanden
De Veiligheidsregio Haaglanden ((VRH) is een gemeenschappelijke regeling van de negen gemeenten in de regio
belast met de uitvoering van taken op het gebied van brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening en
rampenbestrijding.. Het doel van de VRH is het bevorderen van de veiligheid en zorg van allen die zich in het
gebied van de VRH bevinden door de samenwerking tussen burgers, private en publieke partijen te stimuleren en
te faciliteren. Het accent ligt op door ontwikkelen van de regionale organisatie. Het zwaartepunt van de VRH zal de
komende jaren liggen op het verhogen van het veiligheidsbewustzijn van de burgers op basis van het rapport
Bevolkingszorg nieuwe stijl. Het verder regionaliseren van crisiscommunicatie en de gemeentelijke
crisisorganisatie.

Omgevingsdienst Haaglanden
De omgevingsdienst Haaglanden voert alle milieutaken uit voor de gemeenten Delft, Den Haag, Leidschendam-
Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. De
omgevingsdienst is opgezet als een regionale uitvoeringsdienst voor de uitvoering van de vergunningverlening en
handhavingstaken (VTH) gerelateerd aan de Wet Milieubeheer en andere wettelijke milieutaken.
In 2019 start naar alle waarschijnlijkheid de nieuwe Omgevingswet waarin meerdere wetten samengevoegd
worden. Nu is nog niet duidelijk wat dat voor de taakverdeling tussen partijen betekent.


Beleidsindicatoren, verplicht
   Indicator                                                                                      Begroting 2018                Realisatie 2018




  Verwijzingen naar HALT                                                                                        42                              38
  Toelichting: eenheid is in aantallen.
  Bron:Halt
  Meer investeren in preventie, waardoor verwijzingen kunnen afnemen.

  Harde kern jongeren                                                                              < Niveau 2017                            n.v.t.*
  Toelichting: aantal per 1.000 inwoners
  Bron: Politie/OM
  Veelplegers

  Winkeldiefstallen                                                                                              3                             3,6
  Toelichting: aantal geregistreerd per 1.000 inwoners
  Bron: Waarstaatjegemeente
  Diefstallen met en zonder geweld

  Geweldsmisdrijven                                                                                            5,2                             5.6
  Toelichting: aantal geregistreerd per 1.000 inwoners
  Bron: Waarstaatjegemeente

  Diefstal/inbraak uit woning                                                                                  3,8                             2.3
  Toelichting: aantal geregistreerd per 1.000 inwoners
  Bron: Waarstaatjegemeente

  Vernieling en beschadiging                                                                                   5,0                             4.9
  Toelichting: aantal geregistreerd per 1.000 inwoners
  Bron: Waarstaatjegemeente


      *De veelplegerslijsten worden niet meer bijgehouden. Deze lijsten werden door het OM gebruikt voor een ISD-maatregelen (Inrichting Stelselmatige
    Daders). Door een veranderende werkwijze m.b.t. deze doelgroep worden geen veelplegerslijsten meer bijgehouden. Deze indicator komt daardoor te
    vervallen.




                                                                                                               Programma Openbare Orde en
                                                                                                                       Veiligheid
                                                                         18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Optioneel, niet verplicht
    Indicator                                                                             Begroting 2018           Jaarrekening 2018




  Diefstal van fietsen                                                                                 6,5                 2018 nog niet
                                                                                                                           gepubliceerd

  Aantal deelnemers burgerparticipatie in Veiligheid                                                4.500                          3.830
  Toelichting: aantal deelnemers burgerparticipatie in Veiligheid
  Bron: eigen bron
  Burgernet en Buurtpreventie
  (Exclusief WhattsApp-groepen)

  Gemeentelijke crisisorganisatie is operationeel conform                                           100%                           100%
  deelplan/draaiboeken bevolkingszorg
  Toelichting: % aantal fte beschikbaar in crisisorganisatie
  Bron: eigen bron




Wat heeft het gekost ?
Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                                           Afwijking
                                                                         Realisatie   Primitief  Gewijzigde   Realisatie
Openbare Orde en Veiligheid                                                                                                  (+ =
                                                                              2017        2018 raming 2018         2018
                                                                                                                           voordeel)
1100 Openbare Orde en Veiligheid                                Lasten       1.323      1.388         1.142       1.171          -29
                                                                Baten            4         40           40            4          -36
Saldo                                                                       -1.318      -1.347       -1.102      -1.167          -65
1200 Brandweer                                                  Lasten       4.459      4.732         4.704       4.554         150
                                                                Baten            3                                    8           8
Saldo                                                                       -4.456      -4.732       -4.704      -4.546         158
1201 Rampenbestrijding                                          Lasten          36         69           69           37          31
                                                                Baten            9                                    9           9
Saldo                                                                          -27        -69           -69         -28          41
Programmatotalen                                                Lasten       5.818      6.189         5.915       5.762         152
                                                                Baten           17         40           40           21          -19
Saldo                                                                       -5.801      -6.149       -5.875      -5.741         133


Toelichting op de afwijking

1200 Brandweer
Lasten voordeel € 149.839

FLO overgangsregeling brandweerpersoneel
Elk jaar kunnen relatief grote verschillen ontstaan in de kosten FLO (functioneel leeftijdsontslag) ten opzichte van
de raming, omdat de raming gebaseerd is op de op dat moment bekende informatie. Deze informatie is in 2018 al
snel achterhaald door de reparatie van de FLO en het niet ruim van tevoren kunnen vaststellen wie er vroegtijdig
met pensioen gaat. Hierdoor is er in 2018 een voordelig effect ontstaan van circa € 140.000. Dit effect moet
voorlopig worden beschouwd als incidenteel.




                                                                                                      Programma Openbare Orde en
                                                                                                              Veiligheid
                                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                     Verkeer en Vervoer
Maatschappelijk doel
Het behouden en verbeteren van de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en de leefbaarheid van de gemeente
Rijswijk. Naast verkeersbeleid en beheer en onderhoud van de bestaande infrastructuur maken we samen met
onze inwoners en andere belanghebbenden plannen voor het verkeer in de toekomst. De groei van onze stad en
regio, en de mobiliteit, vraagt komende jaren ook om een mobiliteitstransitie. Dat betekent dat we het gebruik van
fiets, openbaar vervoer en andere vormen van mobiliteit moeten bevorderen om de stad niet dicht te laten slibben.
Er zijn maatregelen nodig om de stad bereikbaar, verkeersveilig en leefbaar te houden en om ervoor te zorgen dat
inwoners mobiel blijven.

Kernboodschap: Rijswijk ligt strategisch in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en is goed bereikbaar. Dat
willen we graag zo houden. We hebben te maken met een veranderende maatschappij. Daarom werken we samen
met anderen aan oplossingen voor nieuwe uitdagingen, zodat onze stad bereikbaar en leefbaar blijft voor iedereen.


Wat wilden we bereiken ?                                       Structuurvisie Mobiliteit. In dat kader stonden voor
                                                               2018 op het programma de fietsprojecten op de route
                                                                                                                    e
                                                               Sir Winston Churchilllaan (“Romeinse Route”, 1
Beleidsdoel A                                                  fase), de route Delftweg en de route langs de
Wij stimuleren het gebruik van alternatieve                    Generaal Spoorlaan. Over een afstand van zo’n 6
vervoerswijzen anders dan de auto, door barrières              kilometer zijn de routes als fietsstraat of als vrije
weg te nemen en goede basisvoorzieningen,                      fietspaden aangelegd en voorzien van asfalt of
waaronder infrastructuur, te realiseren. Hiermee               comfortklinkers en daardoor kunnen op een
houden wij Rijswijk en de regio bereikbaar, leefbaar           gemiddelde werkdag dagelijks zo’n 7.000 mensen
en veilig.                                                     prettiger fietsen. Bovendien is in 2018 gestart met de
                                                               planvorming voor de integrale inrichting van de
                                                                                            e
Beleidsdoel B                                                  Steenlaan/Tulpstraat en 2 fase van de Sir Winston
Wij zorgen ervoor dat het aantal verkeersslachtoffers          Churchilllaan (“Romeinse Route”). Een integrale
in de stad minimaal blijft. Dit doen wij door onveilige        aanpak bevordert fietsgebruik, aantrekkelijkheid van
verkeerssituaties aan te pakken en verkeerseducatie            de directe omgeving langs de route en biedt kansen
te stimuleren.                                                 om de boomstructuur duurzaam te onderhouden.

Beleidsdoel C                                                  Barrières van water, spoor en wegen nemen we
Het aantal personen dat binnen een redelijke reistijd          zoveel mogelijk weg, waardoor we de
met verschillende vervoerswijzen onze economische              oversteekbaarheid verbeteren en reistijden laten
toplocaties kan bereiken neemt toe. Dit heeft geen             afnemen. In 2018 verbeterden we bijvoorbeeld de
negatieve effecten op de bereikbaarheid van die                oversteekbaarheid van de Mgr.Bekkerslaan voor
toplocaties en de omgeving.                                    voetgangers van en naar de nieuwe woonwijk
                                                               Eikelenburg.
Beleidsdoel D
Wij streven naar een toekomstbestendig en                      Beleidsdoel B
betaalbaar parkeerbeleid met een logische en                   Prestaties:
eerlijke verdeling van de schaarse ruimte.                     Ter verbetering van de verkeersveiligheid gingen we
                                                               door met onze inzet voor een verkeersveilige
Beleidsdoel E                                                  schoolomgeving. Tussen 2017-2020 zullen alle
Wij vinden het belangrijk dat inwoners van Rijswijk            basisscholen, in samenwerking tussen school-
voldoende keuzemogelijkheden hebben om te                      ouders-kinderen-gemeente, voorzien zijn van
kunnen gaan waar zij willen (“iedereen doet mee”)              schoolzones. Ook op andere plekken in de stad
                                                               pakten we kleine knelpunten aan. Met
                                                               bewonersorganisaties en op basis van meldingen
Wat hebben we ervoor gedaan ?                                  inventariseren we het hele jaar door kleine
                                                               knelpunten in de gemeente. Waar mogelijk lossen we
Beleidsdoel A                                                  deze knelpunten op en komen we tegemoet aan
                                                               Burgerinitiatieven, zodat de kwaliteit en het gebruik
Prestaties:                                                    van de leefomgeving verbetert.
Wij gingen in 2018 door met het realiseren van
goede fietsvoorzieningen, waaronder veilige,                   Het kruispunt Diepenhorstlaan-Verrijn Stuartlaan
comfortabele en directe fietsroutes. Waar mogelijk             (waar geen verkeerslichten staan) is als locatie voor
doen we dat samen met Provincie en Metropoolregio.             een rotonde in beeld. In 2018 is planvorming, samen
Prioriteit hebben daarbij de vier routes die als               met het “groene assenkruis” Plaspoelpolder gestart.
sterroutes en/of snelfietsroutes zijn aangemerkt in de


                                                                                      Programma Verkeer en Vervoer

                                                          20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Ook deden we onderzoek of het ruimtelijk inpasbaar           Beleidsdoel E
is om op 3 kruispunten de verkeerslichten te
vervangen door rotondes. Naast inpasbaarheid                 Prestaties:
onderzochten we de effecten op de doorstroming en
verkeersveiligheid. Uit deze onderzoeken blijken de          Binnen een duurzaam beleid van verkeer en vervoer
nadelen groter dan de voordelen en concludeerden             vormt goed openbaar vervoer een belangrijke pijler.
we dat vervanging van verkeerslichten door rotondes          Goed openbaar vervoer blijft een voorwaarde voor de
in het Rijswijkse verkeerssysteem niet haalbaar is.          verdere ontwikkeling van de stad en bevordert een
                                                             goed vestigingsklimaat. We blijven ons daarom
Beleidsdoel C                                                onverminderd inzetten om het belang van goede
Prestaties:                                                  voorzieningen van openbaar vervoer en andere
Er is ingezet op een duurzame toekomst van de                duurzame alternatieven te borgen bij de
Prinses Beatrixlaan in samenhang met de                      Metropoolregio Rotterdam Den Haag (de financier
ontwikkeling van Masterplan In de Bogaard e.o en de          van het vervoer). Voor het vervoerplan HTM 2019 is
Verstedelijkingsalliantie. Samen met de                      door ons met succes gelobbyd voor het behoud van
Metropoolregio en de gemeente Den Haag is in 2016            buslijn 18 door Steenvoorde (nu bus 22/29) en buslijn
een proces gestart om te komen tot een gedragen en           23 (route Generaal Spoorlaan). En in 2018 is
toekomstbestendige verkeersstructuur voor Rijswijk           onderzoek gestart naar rijtijden van buslijn 23.
en Den Haag zuidwest. De opgave is niet zuiver
verkeerskundig maar inmiddels een integraal                  In lijn daarmee wordt ook op verschillende
ruimtelijke en kans gestuurde opgave. De Prinses             bestuurlijke “tafels” het belang van de extra
Beatrixlaan en omgeving is net als het gebied rond In        halteplaats in RijswijkBuiten herhaald. Station
de Bogaard, station en delen van de Plaspoelpolder           Rijswijk verdient bijzondere aandacht; we streven
onderhevig aan kansen en initiatieven voor                   naar en willen investeren in een kwaliteitsimpuls voor
verstedelijking. In 2018 zijn onderzoeken uitgevoerd         het stationsgebied. In 2018 zijn verbeteringen in de
en presentaties gehouden. Dit heeft eind 2018                voorzieningen (banken, groen) gedaan.
geresulteerd in een raadsvoorstel
Bestuursovereenkomst Prinses Beatrixlaan, dat in
januari 2019 is aangenomen.

Beleidsdoel D
Prestaties:
De gehele reis is van belang. Op herkomst- en
bestemmingslocaties bieden wij daarom goede
voorzieningen aan. Dit doen wij onder andere door
een eerlijk en toekomstbestendig parkeerbeleid te
hanteren. In 2017 is het nieuwe parkeersysteem en
parkeerbeleid ingevoerd. In 2018 is de
beleidsevaluatie opgeleverd en in de Raad
besproken. Eind 2018 is de proef met de scanauto
gestart. In 2018 zijn we begonnen met het proces
voor het herijken van de parkeernormen, zodat deze
beter aansluiten op trends in de mobiliteit en meer
flexibele sturingsmogelijkheden bieden bij
transformatie van gebouwen. Daarnaast investeren
we in goede, veilige en voldoende
fietsparkeervoorzieningen. In woonwijken en rond
winkels zijn 100 extra fietsnietjes geplaatst.
Daarnaast zijn we doorgegaan met het plaatsen van
laadpalen voor elektrische auto’s (14 in 2018).




                                                                                    Programma Verkeer en Vervoer

                                                        21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Beleidsnota’s / verbonden partijen

Relevante beleidsnota’s onder andere:
Structuurvisie Mobiliteit
Kadernota Parkeren
Beleidsevaluatie Parkeren

Betrokkenheid verbonden partijen

MRDH
De GR is in 2015 ontstaan vanuit het Stadsgewest Haaglanden en de stadsregio Rotterdam (thans 23 gemeenten)
en vervult een belangrijke rol op het gebied van 'Bereikbaarheid en Mobiliteit' en 'Economisch Vestigingsklimaat'.
De GR werkt aan verheffing van de regio tot Europese topregio, o.a. via het investeringsprogramma “Investeren in
vernieuwing”.

Beleidsindicatoren, verplicht

 Indicator                                                                            Begroting 2018        Realisatie 2018


 Ziekenhuisopname na verkeersongeval met motorvoertuig                                           6%                     9%
 Toelichting: jaargegevens 2018

 Overige vervoersongevallen met een gewonde fietser                                             <10                     40
 Toelichting: jaargegevens 2018




Optioneel, niet verplicht

 Indicator                                                                            Begroting 2018        Realisatie 2018


 Aantal meters geoptimaliseerde fietsroutes per jaar                                    1.500 meters           6.155 meters
 Toelichting: gemeentelijke meting op straat

 Aantal fietsers per jaar op ster- en hoofdfietsroutes                                        13.746     gegevens 2018 nog
 Toelichting: fietstellingen (Metropoolregio Rotterdam Den Haag), streefwaarde is                          niet beschikbaar
 bepaald aan de hand van tellingen op aantal hoofdroutes en verwachte groei.


 Aantal blackspots                                                                                0                      0
 Toelichting: blackspot: locaties waar in een periode tussen drie en vijf jaar tien
 ongevallen met gewonden hebben plaatsgevonden. Jaargegevens 2014- 2018.

 Parkeerdruk gemiddeld (%)                                                                 Max.90%                     65%
 Toelichting: periodieke gemeentelijke parkeerdrukmeting


 Bereikbaarheid van economische toplocatie(s) met vervoersmodaliteiten binnen                   Ntb       Openbaar vervoer
 een redelijke afstand/tijd                                                                                       1.005.000
 Monitoring van deze indicator wordt gedaan door de Metropoolregio Rotterdam                                 Fiets: 674.000
 Den Haag (MRDH). De indicator geeft het effect weer van regionale en lokale
 investeringen in geld en tijd ten gunste van bereikbaarheid per fiets en openbaar
 vervoer. Bereikbaarheid betekent hier het aantal mensen (forenzen) dat per
 openbaar vervoer binnen 45 minuten of per fiets binnen 30 minuten de
 Plaspoelpolder kan bereiken. Streven is naar groei. 2018 is het startjaar van de
 metingen. De volgende effectmeting is in 2025. De streefwaarden in 2025 zijn:
 1.101.000 mensen per openbaar vervoer en 773.000 per fiets.




                                                                                               Programma Verkeer en Vervoer

                                                                        22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost?
Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                                  Afwijking
                                                                Realisatie   Primitief  Gewijzigde   Realisatie
Verkeer en Vervoer                                                                                                  (+ =
                                                                     2017        2018 raming 2018         2018
                                                                                                                  voordeel)
2100 Wegen, straten en pleinen                         Lasten       6.212      5.429         5.391       5.468          -77
                                                       Baten          899        693          713        1.156         442
Saldo                                                              -5.313      -4.736       -4.677      -4.312         365
2110 Verkeer                                           Lasten       1.105      1.356         1.255       1.324          -69
                                                       Baten          119         22           22           96          73
Saldo                                                                -986      -1.334       -1.233      -1.229           4
2120 Openbaar vervoer                                  Lasten         327        256          217          300          -83
                                                       Baten          149         35           35           91          56
Saldo                                                                -177       -221          -182        -209          -27
2140 Parkeren                                          Lasten         534        449          925          880          45
                                                       Baten        1.457      1.251         1.760       2.054         294
Saldo                                                                 924        802          836        1.174         338
2400 Waterwegen                                        Lasten         837        785          775          827          -51
                                                       Baten            6
Saldo                                                                -831       -784          -775        -826          -51
Programmatotalen                                       Lasten       9.015      8.274         8.563       8.799        -236
                                                       Baten        2.631      2.001         2.531       3.397         866
Saldo                                                              -6.384      -6.272       -6.032      -5.402         630


Toelichting op de afwijking

2100 Wegen, straten en pleinen
Lasten nadeel € 77.110
Baten voordeel € 442.412

Op de investeringen behorende bij dit programma zijn minder interne uren geschreven dan geraamd, hetgeen op
dit beleidsproduct een nadeel van € 109.000 tot gevolg heeft.

Er is € 121.403 ontvangen voor straatwerk.

Er zijn meer baten binnengekomen dan verwacht. We hebben € 76.000 ontvangen voor schades die derden
hebben toegebracht aan de openbare ruimte. Bovendien hebben we meer vergoeding van netbeheerders
ontvangen (€67.234) voor het herstellen van graafwerkzaamheden. Voor deze twee inkomsten geldt dat we kosten
hebben gemaakt. Deze kosten zijn nagenoeg gelijk aan de extra inkomsten. Hiernaast hebben we meer
huurinkomsten van Stedin ontvangen voor het gebruik van de ondergrond (€ 43.000). Dit zijn netto inkomsten.

Het krediet realisatie toegankelijkheid bushaltes 2011 was abusievelijk niet afgesloten. Dit bedrag ad € 246.000
resulteert in een voordelige toevoeging aan het rekeningresultaat.

2110 Verkeer
Lasten nadeel € 69.072
Baten voordeel € 73.480

In 2016 is met behulp van een subsidie van de Metropool Regio Den Haag Rotterdam gestart met het aansluiten
van de verkeersregelinstallaties op de centrale van de provincie Zuid-Holland. Deze moderne
verkeerscentrale biedt meer mogelijkheden om het verkeer te geleiden. Deze werkzaamheden liepen
door in 2018.De uitgaven zijn € 69.000.

Middels een definitieve beschikking is er subsidie ontvangen van € 32.500 voor Schoolzones 2016-2017 van de
Metropoolregio. Deze baten waren niet geraamd. Daarnaast is er een afrekening van de provincie ontvangen van
het subsidie van €34.400 voor het technisch overzetten van de verkeersregelcentrale.




                                                                                             Programma Verkeer en Vervoer

                                                        23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>2120 Openbaar vervoer
Lasten nadeel € 82.937
Baten voordeel € 56.066

Er is per abuis € 43.000 van het budget afgeboekt bij de bezuinigingsronde bij de stationslocatie terwijl dit voor
onderhoud en energie van het gebouw was. Ook is er een juridische procedure tegen één van de huurders van het
gebouw geweest voor een bedrag van ongeveer € 30.000.

Het voordeel van de baten betreft een definitieve subsidiebeschikking voor de aanleg van bushaltes voor lijn 51 bij
RijswijkBuiten in 2017.

2140 Parkeren
Baten voordeel € 293.598

Ten opzichte van de 2e halfjaarrapportage 2018 is er nog een voordelig saldo ontstaan doordat vooral
de opbrengsten van belparkeren, parkeerautomaten en vergunningen per saldo ten opzichte van de
verwachting meevielen.

2400 Waterwegen
Lasten nadeel € 51.483

Er is in 2018 € 54.968 meer uitgegeven voor maaien en krozen. Er is een rekening uit 2017 in 2018 betaald.

Investeringen
                                                                                                      (x € 1.000)

                                                                    Uitgaven   Inkomsten   Uitgaven   Inkomsten
Naam Krediet                                       U/I   Raming     tm 2018     tm 2018     restant     restant
Bewegwijzering actualiseren nieuwe fietsroutes     U           80          6                     74
Carillontoren Generaal Spoorlaan                   U        140           83                     57
Digitaal vergunningensysteem parkeren              U        156          156
Fietspaden in asfalt 2016                          U           62         77                    -15
Fietspaden in asfalt 2016                          I                                  20                      -20
Fietspaden in asfalt 2018                          U        300            5                    295
Fietspaden in asfalt 2018                          I        100                                               100
Fietspaden in asfalt Rembrandtkade deel 2          U        290                                 290
Fietspaden in asfalt Rembrandtkade deel 2          I        180                       80                      100
Fietsroute RijswijkBuiten-Den Haag (sterroute 2)   U        500           78                    422
Fietsroute RijswijkBuiten-Den Haag (sterroute 2)   I        250                                               250
Fietsroute Romeinse route (S.W. Churchilllaan)     U       1.503       1.240                    263
Fietsroute Romeinse route (S.W. Churchilllaan)     I       1.505                     741                      764
Fietsstraat Delftweg                               U       2.562       2.430                    132
Fietsstraat Delftweg                               I       2.349                   1.402                      947
Fietsverbinding Jaagpad-Huis te Hoornkade          U       2.584       2.584
Fietsverbinding Jaagpad-Huis te Hoornkade          I       1.702                   1.702
Handhaafsysteem parkeren                           U           30                                30
Herinricht.incl. fietspaden Steenlaan+Tulpstraat   U        395            5                    390
Herinricht.incl. fietspaden Steenlaan+Tulpstraat   I        230                       80                      150
Herinrichting 30 km/u - Stationskwartier           U        158          115                     43
Herstel asfaltwegen 2018                           U       1.157       1.244                    -87
Herstellen (duiker)bruggen 2018                    U        230           53                    177
Inrichting autotunnel Laan van ’t Haantje          U        112                                 112
Integrale herinrichting probleemstraten 2018       U       1.100          32                  1.068
Integrale herinrichting probleemstraten 2019       U
Kwaliteitsimpuls Plaspoelpolder                    U        150           26                    124
Kwaliteitsimpuls Stationsomgeving                  U        189          163                     26
Ophoging Hoornbrug                                 U        723        1.272                   -549
Opwaarderen Frans Halskade                         U        514          496                     18
Opwaarderen Generaal Spoorlaan                     U       3.385       3.910                   -525
Opwaarderen Generaal Spoorlaan                     I       3.075                   3.564                     -489
Opwaarderen grote probleemstraten 2018             U           75         75
Opwaarderen Karel Doormanlaan                      U        152          180                    -28
Opwaarderen Karel Doormanlaan                      I           75                     75



                                                                                           Programma Verkeer en Vervoer

                                                          24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                        (x € 1.000)

                                                                      Uitgaven   Inkomsten   Uitgaven   Inkomsten
Naam Krediet                                         U/I   Raming     tm 2018     tm 2018     restant     restant
Opwaarderen kleine kansrijke plekken 2017            U        128          108                     21
Overlast bomen 2018                                  U        419          101                    318
Parkeerautomaten fiscalisering                       U        696          691                      5
Parkeerregulering Cromvliet en Oud-Rijswijk          U                       1                     -1
Realisatie fietsbrug Rijn-Schiekanaal                U       5.591       5.510                     82
Realisatie toegankelijkheid bushaltes fase 5         U        111          111
Realisatie toegankelijkheid bushaltes fase 5         I        111                                               111
Reconstructie van Hardenbroeklaan                    U        500           34                    466
Reconstructie van Hardenbroeklaan                    I        500                      500
Rotonde Diepenhorstlaan en groen assenkruis          U       1.869          33                  1.836
Rotonde Diepenhorstlaan en groen assenkruis          I       1.230                     600                      630
Talking Traffic verkeerslichten                      U        187           31                    156
Talking Traffic verkeerslichten                      I        187                                               187
Tramlijn 15 - Rijswijkse deel                        U       4.015       4.483                   -468
Tramlijn 15 - Rijswijkse deel                        I       3.700                   4.291                     -591
Tramlijn 17 - verbreding                             U       2.551       1.896                    654
Tramlijn 17 - verbreding                             I       2.500                   1.896                      604
Verkeersveilige schoolomgeving                       U        165           55                    110
Verkeersveilige schoolomgeving                       I           83                                              83
Verkeersveiligheid "oversteekplaatsen"               U           50                                50
Vernieuwen openbare verlichting 2014                 U        771          733                     38
Vervangen beschoeiingen 2018                         U        423          137                    285
Vervanging armaturen 2018                            U        353           98                    255
Vervanging gevelbeplating spoortunnel                U        100                                 100
Vervanging kabelnet openbare verlichting 2018        U        342          308                     34
Vervanging lichtmasten 2018                          U        357           69                    288
Vervanging verkeerslichteninstallaties 2018 (20jr)   U        362           48                    314
Vervanging verkeerslichteninstallaties 2018 (20jr)   I        190                      -59                      249
Vervanging verkeerslichteninstallaties 2018 (40jr)   U        160                                 160



Verklaring afwijking

Fietspaden in asfalt 2016
De projecten zijn afgerond.

Herstel asfaltwegen 2018
Wethouder Brederodelaan en de Marijkesingel zijn voorzien van een nieuwe asfaltconstructie. De Acacialaan is
heringericht in combinatie met het fietsproject. Daarnaast zijn enkele paden in Park Overvoorde zijn geasfalteerd.

Ophoging Hoornbrug
Deze werkzaamheden worden door Rijswijk uitgevoerd in opdracht/samenspraak met Provincie en MRDH. De
kosten worden voor een groot deel, aan de hand van een verdeelsleutel, doorberekend aan de betrokken partijen
en in 2019 wordt een ‘tussenstand’ afgerekend. MRDH en Provincie hebben voorgesteld om het project niet langer
door te laten gaan. Zodra besluitvorming rond is, worden financiële gevolgen (saldo kosten-baten) in de eerste
halfjaarrapportage verwerkt. Krediet kan worden doorgezet.

Opwaarderen Generaal Spoorlaan
Voor de herinrichting van de Generaal Spoorlaan is een interactief participatietraject doorlopen met
belanghebbenden. De werkzaamheden zijn in 2018 afgerond.

Opwaarderen Karel Doormanlaan
Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd naar de technische mogelijkheden voor een reconstructie. Er is een
uitgebreid participatietraject in 2018 doorlopen. De uitvoering volgt in 2019.

Tramlijn 15 Rijswijkse deel
Dit subsidieproject is een samenwerking tussen de gemeente Rijswijk en de MRDH, waarbij de gemeente Rijswijk
het projectmanagement voert en zorgt voor de realisatie. De werkzaamheden zijn afgerond. Het krediet kan
worden afgesloten.

                                                                                             Programma Verkeer en Vervoer

                                                            25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                        Economie en Werken
Maatschappelijk doel
Rijswijk is één van de economisch sterkste gemeenten uit de MRDH en heeft zich in de metropoolregio stevig
gepositioneerd als doorgroei hub voor innovatief midden- en kleinbedrijf (MKB). Daarbij heeft Rijswijk samen met
verschillende lokale en regionale partners gebouwd aan vitale en toekomstbestendige centrum- en werklocaties.


Wat wilden we bereiken ?
                                                               Nieuwe toekomst voor samenwerking BPH
                                                               De regionale samenwerking binnen Businesspark
Beleidsdoel A
                                                               Haaglanden (BPH) is beland in een nieuwe fase.
We consolideren en versterken het verdienvermogen
                                                               Samen met de partnergemeenten is besloten
van onze lokale economie en spelen een rol van
                                                               hiervoor een kwartiermaker aan te stellen om de
betekenis in het versterken van de regionale
                                                               doelstelling van BPH te herijken. Het voorliggende
economie.
                                                               vraagstuk is de wijze waarop BPH verder wordt
Beleidsdoel B                                                  ontwikkeld binnen de regio.
We blijven continu bouwen aan een optimaal
                                                               Realisatie in de Plaspoelpolder door het IPP
vestigings- en investeringsklimaat voor bedrijven en
                                                               De samenwerking met Den Haag in het IPP kent een
in het bijzonder (innovatieve) MKB-bedrijven.
                                                               lange geschiedenis maar lijkt met de aanpak van de
Beleidsdoel C                                                  Plaspoelpolder actueler dan ooit. De laatste fase van
We (her)ontwikkelen samen met private partners                 Harbour Village is afgerond in 2018. En voor de
vitale en aantrekkelijke werklocaties en winkel- en            Treubstraat is er een strategie gemaakt voor het
voorzieningencentra, die aansluiten bij de vraag- en           uitplaatsen van de vleermuizen. Het eerste pand is
aanbodontwikkelingen van de markt en versterken                inmiddels verkocht. Dit pand wordt getransformeerd
daarmee het gewenste vestigingsklimaat.                        tot een hippe broedplek voor (ICT)ondernemers.

Beleidsdoel D                                                  Beleidsdoel B
We ontwikkelen samen met Werk en Onderwijs een                 Prestaties:
Rode Loper voor bedrijven. Daarmee zetten we extra             Verbetering dienstverlening voor ondernemers
in op acquisitie van nieuwe bedrijven en behoud van            Aan de hand van het collegewerkprogramma is
bestaande ondernemers.                                         eveneens gestart met de excellente dienstverlening
                                                               aan ondernemers. Hiervoor is in 2018 de
                                                               ondernemerspeiling uitgevoerd. De uitkomsten
Wat hebben we ervoor gedaan ?                                  daarvan worden in 2019 opgeleverd en worden actief
                                                               met de ondernemers besproken om verbeteringen
Beleidsdoel A                                                  door te kunnen voeren.
Prestaties:
Extra inzet door MRDH in Rijswijk                              Extra inzet op accountmanagement
In 2018 is flink ingezet om Rijswijk op de kaart zetten        bedrijventerreinen en gebiedsmarketing.
binnen de MRDH. Dit heeft geresulteerd in een                  In 2018 is het accountmanagementteam uitgebreid.
prominente aanwezigheid in de regionale                        Met deze uitbreiding is extra ingezet op het proactief
bedrijventerreinenstrategie. Op dit thema, waar er             benaderen van ondernemers. Er is een jaarplan
uitgebreid aandacht is voor de leegstand van                   opgesteld door de accountmanagers, met daaraan
kantoren en de behoefte aan kwalitatief goed en                gekoppeld een top 50 van ondernemers die onder
extra bedrijfsmatig vastgoed, hebben we nu een                 andere belangrijk zijn voor de werkgelegenheid in
vertegenwoordigend wethouder voor de werklocaties              Rijswijk. Het grote deel van deze top 50 is benaderd
en een financiële bijdrage van de MRDH voor 2019.              en kennis meegemaakt. Voor 2019 wordt deze lijn
                                                               actief doorgezet.
De MRDH heeft in 2018 ook haar rol opgepakt in het
Kesslerpark/ Shell dossier. Als secretaris en als              Gebiedsmarketing bestond in 2018 onder andere uit
mede-financier van het convenant met Shell, de                 Google advertisement voor de Plaspoelpolder,
gemeente Rijswijk, de Provincie Zuid-Holland en de             artikelen in Busines Haaglanden, Property.nl en
MRDH. Het heeft geresulteerd in een regionaal                  Delft.Business (Rijswijk Special), alsmede een
afgestemd plan voor het Kesslerpark op basis                   bijdrage aan het Bedrijventerreinen event van SKBN
waarvan Shell nu verkoopt.                                     in de Broodfabriek.

Het onderzoek van Automatisch Vervoer op de Last               Centrummanagement en gebiedsmarketing in de
Mile is afgerond. Op basis van de uitkomsten is                winkelgebieden voortgezet.
besloten om als Gemeente Rijswijk voor dit moment              Voor In de Bogaard en Oud-Rijswijk is het
plannen hiervoor niet verder uit te werken.                    accountmanagement op een andere manier


                                                                                      Programma Economie en Werken

                                                          26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>geregeld. De gemeentelijke accountmanagers                   geleid tot de vaststelling van een ontwikkelkader door
hebben vooral contact met de                                 het college. In het ontwikkelkader is vastgesteld, dat
                                                                         2
winkelcentrummanagers en de bestuurders van de               er 17.000m BVO moet worden getransformeerd,
winkelgebieden, die fungeren als onder andere                mede gezien de grote leegstand.
spreekbuis van de winkeliers.
                                                             Verder is het Masterplan in concept geschreven,
De winkelcentrummanager wordt niet alleen betaald            waardoor in 2019 de participatie hierover kan
door de gemeente, maar ook door winkeliers en                plaatsvinden. Tevens is de bijbehorende retailvisie
eigenaren. In 2018 hebben de centrummanagers                 als onderdeel van in concept opgeleverd. In 2019
ingezet op marketing en evenementen die bijdragen            wordt hier met de winkeliers en eigenaren verder
aan de profilering en levendigheid van het                   over gesproken, om tot een programmering te komen
winkelgebied.                                                passend bij een toekomstbestendig multifunctioneel
                                                             stadscentrum.
Zo heeft in Oud-Rijswijk het jaarlijkse Dickensfeest
plaatsgevonden. De gemeente heeft hier een                   Oud-Rijswijk
financiële bijdrage aan geleverd.                            De winkeliersstichting heeft samen met het
                                                             centrummanagement en de ondernemers verder
Winkelcentrum In de Bogaard bestond in 2018 55               ingezet op hun activiteiten in het winkelcentrum,
jaar en heeft hier twee weekenden veel aandacht              zoals het Zomerfestival en het eerder genoemde
aan besteed met diverse activiteiten. Vanuit de              Dickensfeest (Christmas Shopping Night).
gemeente is een bedrag beschikbaar gesteld om de             Ook heeft de winkeliersstichting de gemeente
zitelementen op het Bomenplein te vervangen.                 verzocht om de BIZ voor een derde periode voort te
                                                             zetten om zodoende de huidige inzet en activiteiten
Het winkelcentrummanagement In de Bogaard heeft              te kunnen continueren.
daarnaast bijgedragen aan de evaluatie van de
Bogaard Crew met Middin en het contracteren van              Daarnaast is eind 2018 de evaluatie van de
De Martinifabriek voor het continueren van de Crew .         beleidsregel functionele zonering gestart en hebben
                                                             zowel de winkeliersstichting als een groep
Digitale bereikbaarheid voldoet                              horecaondernemers hieraan bijgedragen.
Digitale bereikbaarheid is een belangrijke                   Bovendien zijn er, in overleg met de
vestigingsfactor. Mede hierom wordt geïnvesteerd in          winkeliersstichting, de bewegwijzeringsborden voor
openbare WIFI in In de Bogaard en de                         de parkeerroute naar winkelcentrum Oud-Rijswijk
Plaspoelpolder. Daarnaast is er een bijdrage                 geplaatst. Deze waren weggehaald door de
geleverd aan het onderzoek van de BBR naar de                herinrichting van de Haagweg.
kwaliteit van de digitale bereikbaarheid van de
Plaspoelpolder. Deze blijkt te voldoen aan de huidige        Veranderingen in de Plaspoelpolder
Europese standaard.                                          In 2017 is de toekomstvisie Plaspoelpolder
                                                             vastgesteld. Op basis daarvan zijn de nodige
Schoon, heel, veilig                                         veranderingen mogelijk gemaakt en in gang gezet.
Schoon, heel en veilig blijft belangrijk voor onze
winkelgebied en bedrijventerreinen. Ook in 2018 is           ●   de transformatie van leegstaande kantoren:
onder de noemer van Keurmerk Veilig Ondernemen                   Koopmanstraat 1 naar kluswoningen,
hier gezamenlijk met ondernemers, politie,                       Burgemeester Elsenlaan 321 naar
brandweer en handhaving aan gewerkt.                             appartementen en Volmerlaan 7 naar een hotel;
                                                             ●   de plannen voor een gebiedsontwikkeling voor
Voor de bedrijventerreinen is in 2018 de                         het hele havengebied naar een gemengd gebied
hercertificering van het KVO behaald.                            (werken-wonen);
                                                             ●   het toevoegen en daarmee verlevendigen van de
In de winkelcentra Oud Rijswijk en In de Bogaard is              Plaspoelpolder met functies als leisure en horeca
extra geïnvesteerd in de openbare ruimte om de                   (bijvoorbeeld Bally’s, Jumpsquare);
(verblijfs)kwaliteit te waarborgen, dan wel te               ●   de investering door de gemeente in vergroening,
verbeteren, door in beide centra kauwgom te                      verfraaiing en betere bereikbaarheid (gestart bij
verwijderen; en door terrasschotten en nieuwe                    de entree Diepenhorstlaan en plannen in de
zitelementen te plaatsen in In de Bogaard.                       maak voor het assenkruis Verrijn Stuartlaan en
                                                                 Diepenhorstlaan);
Beleidsdoel C                                                ●   de parels van het IPP (de bedrijvenlocatie aan
Prestaties:                                                      Harbour Village is afgerond en de Treubstraat
Nieuwe plannen voor In de Bogaard en omgeving                    gaat van start);
In 2018 is voor winkelcentrum In de Bogaard en               ●   de zichtbare investeringen in de markt: van
omgeving gestart met het ontwikkelen en opstellen                vastgoedeigenaren en ondernemers zoals EPO,
van een Masterplan. In opdracht van de gemeente is               Young Group (Seven Cities), Cavero
hier een aanvang voor gemaakt door externen. In                  (Treubstraat),en TUI.
gezamenlijkheid is er contact gelegd met de diverse
vastgoedeigenaren in het gebied. Ook de winkeliers
zijn betrokken in deze gesprekken. Dit heeft in 2018


                                                                                   Programma Economie en Werken

                                                        27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Start van actualisatie van de Toekomstvisie                  In 2017 is de strategische notitie De Rode Loper
Gedurende het jaar zijn er nieuwe inzichten gekomen          vastgesteld. De Rode Loper gaat over verbetering
ten aanzien van de Toekomstvisie Plaspoelpolder, te          van accountmanagement en acquisitie in Rijswijk
weten:                                                       door de krachten van Economie, Werk en Onderwijs
● Er zijn nieuwe cijfers beschikbaar over zowel de           te bundelen.
    kantorenmarkt als het bedrijfsmatig vastgoed;
● Shell gaat het Kesslerpark verkopen;                       In 2018 is dit doorvertaald naar een actieplan. Dit
● de markt geeft ons signalen waar we nu niet                actieplan begint met ‘de basis op orde’ ofwel de
    adequaat op kunnen reageren. We zien een                 inrichting van het accountmanagement. Zoals onder
    toename in de vraag en bereidheid te investeren:         Beleidsdoel B is aangegeven is hier extra op ingezet
    zowel bedrijven die zich graag op de                     en is er een jaarplan gemaakt en zijn bedrijven
    Plaspoelpolder willen (her)huisvesten, als               proactief benaderd aan de hand van selectiecriteria,
    projectontwikkelaars die graag kantoorgebouwen           zoals:
    willen transformeren.                                         - groei;
                                                                  - werkgelegenheid;
Deze drie ontwikkelingen vormen de aanleiding om                  - innovatie.
de Toekomstvisie te actualiseren. Nadrukkelijk gaat
het daarbij niet om een nieuwe visie voor de                 Naast het actieplan en actieve inzet op
Plaspoelpolder als geheel, maar om een herziening            accountmanagement vanuit Economie, is in de
op enkele onderdelen. De plannen voor het                    samenwerking met Werk en Onderwijs ook ingezet
Havengebied vormen geen onderdeel van de                     op gezamenlijk accountmanagement, dit aan de
actualisatie. De beoogde ontwikkelingen in dit gebied        hand van een gezamenlijke lijst met ondernemers.
passen binnen de huidige versie van de                       Deze ondernemers zijn actief benaderd en in koppels
Toekomstvisie Plaspoelpolder.                                bezocht. Dit heeft al direct geleid tot nieuwe kansen
                                                             in het plaatsen van mensen naar werk en andersom
Beleidsdoel D                                                tot het kunnen helpen en begeleiden van
Prestaties:                                                  ondernemers in hun ondernemersvraagstukken.



Beleidsnota’s / verbonden partijen

Relevante beleidsnota’s
● Stadsvisie 2030
● Gebiedsvisie In de Bogaard e.o.
● Toekomstvisie Plaspoelpolder
● Strategische notitie Rode Loper
● Economische Visie 2010 - 2018
● Visie horeca en uitvoeringskader terrassen In de Bogaard

Betrokkenheid verbonden partijen

Industrieschap “De Plaspoelpolder”
Het Industrieschap “De Plaspoelpolder” (IPP) heeft tot taak het aanleggen en exploiteren van bedrijfsterreinen,
waaronder alles is begrepen hetgeen met deze aanleg en exploitatie samenhangt, alsmede het stichten en
exploiteren van bedrijfsgebouwen onder de noemer herstructurering.
Activiteiten en/of prestaties in 2018 waren de verkoop van Treubstraat 29-31 en de oplevering van de laatste fase
van Harbour Village.

MRDH
De GR is in 2015 ontstaan vanuit het Stadsgewest Haaglanden en de stadsregio Rotterdam (thans 23 gemeenten)
en vervult een belangrijke rol op het gebied van 'Bereikbaarheid en Mobiliteit' en 'Economisch Vestigingsklimaat'.
De GR werkt aan verheffing van de regio tot Europese topregio, o.a. via het investeringsprogramma “Investeren in
vernieuwing”.

Eneco Groep N.V.
De doelstelling van Eneco is het beheer van een energiebedrijf. Voor de financiën van de gemeente is waarde-
behoud en rendement een doelstelling. Op 21 september 2017 heeft de raad het principebesluit genomen om het
publieke belang van de gemeente Rijswijk in Eneco, af te bouwen. Geconcludeerd werd dat het aanhouden van
aandeel in Eneco geen publiek belang (meer) dient en dat er alleen sprake is van een financieel belang (jaarlijks
dividend) voor Rijswijk. Het kleine aandeel en de beperkte zeggenschap als aandeelhouder betekent dat er weinig
invloed is op de koers en ontwikkeling van Eneco. De raad heeft uitgebreid stilgestaan bij het behoud van de
duurzame missie en werkgelegenheid en hoe dit te organiseren in het transactieproces. Duidelijk is dat Rijswijk de



                                                                                    Programma Economie en Werken

                                                        28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>duurzame missie van Eneco voor de lange termijn wil behouden. Daarbij is het tevens van belang dat de huidige
werkgelegenheid gewaarborgd blijft.
In 2018 hebben de aandeelhouders en Eneco, samen met hun adviseurs, de mogelijke privatiseringsopties
(beursgang, controlled auction, dual track) onderzocht. Daarbij is onder andere getoetst op een marktconforme
opbrengst, transactiezekerheid, de voortzetting van de duurzame strategie en werkgelegenheid, vanzelfsprekend
binnen het juridisch kader dat geldt voor privatiseringen. Op grond van een afweging van voor- en nadelen van de
verschillende privatiseringsopties, geven zowel Eneco als de aandeelhouders de voorkeur aan een privatisering
door middel van een controlled auction, omdat dit het beste aansluit bij de belangen van Eneco en haar
stakeholders.

Stedin Holding N.V.
De doelstelling van Stedin is het Veilig aansluiten, beheer, aanleggen en toekomstbestendig maken van
elektriciteits- en gasnetten en verzorgen van betrouwbaar transport van gas en elektriciteit naar huishoudens en
bedrijven. Voor de financiën van de gemeente is waarde-behoud en rendement van het geïnvesteerd vermogen
een doelstelling.

Beleidsindicatoren, verplicht

 Indicator                                                                           Begroting 2018             Realisatie 2018


 Functiemenging                                                                                 -1 %                55,9% (-1,5%)*
 Toelichting: *2017

 Vestigingen (van bedrijven)
      a) Totaal per 1000 inw. 15-74                                                             -1%                 116,9% (+3,8%)
      b) Totaal                                                                                 +2%                  4.490 (+5,9%)
 Toelichting:


 Werkgelegenheid (aantal banen)
 a) Totaal per 1000 inw. 15-64                                                                   -4%                  843,8 (-3.4%)
 b) Totaal                                                                                     -2,7%                 32.410 (-1,4%)

 Toelichting:

 Waardering ondernemers (score 1-10)
    a)    Vestigingsklimaat                                                                      6,5                             6,4
    b)    Ondernemersklimaat                                                                     6,5                             6,4
    c)    Algehele dienstverlening                                                               6,5                             6,5


 Toelichting: Ondernemerspeiling is in 2018 uitgevoerd




Wat heeft het gekost ?
Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                                     Afwijking
                                                                  Realisatie   Primitief  Gewijzigde   Realisatie
 Economie en Werken                                                                                                    (+ =
                                                                       2017        2018 raming 2018         2018
                                                                                                                     voordeel)
3100 Economische aangelegenheden                         Lasten         808        817          894          869           25
                                                         Baten          192        179          179          209           31
Saldo                                                                  -615       -638          -715        -659           56
3300 Nutsbedrijven                                       Lasten
                                                         Baten        1.762      1.780         1.629       1.603           -27
Saldo                                                                 1.762      1.780         1.629       1.603           -27
Programmatotalen                                         Lasten         808        817          894          869           25
                                                         Baten        1.954      1.959         1.808       1.812            4
Saldo                                                                 1.147      1.142          914          943           29


Toelichting op de afwijking
Niet van toepassing.




                                                                                              Programma Economie en Werken

                                                          29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Investeringen
                                                                                                        (x € 1.000)

                                                                    Uitgaven    Inkomsten   Uitgaven    Inkomsten
Naam Krediet                                       U/I    Raming    tm 2018      tm 2018     restant      restant
Herstructurering bedrijventerrein PPP - Landtong   U        2.392       2.373                      18
Ledschermen                                        U           50          39                      11
Vergroening en verfraaiing Bogaardplein            U        2.678         269                   2.409
Vergroening en verfraaiing Bogaardplein            I          260                     260



Verklaring afwijking
Niet van toepassing.




                                                                                       Programma Economie en Werken

                                                         30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                   Onderwijs
Maatschappelijk doel
Kinderen en jongeren staan centraal. Hiervan uitgaande ervaren de gemeente Rijswijk en betrokken personen,
partijen en instellingen een gezamenlijke verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling en het
laten opgroeien van alle jeugdigen in Rijswijk tot verantwoordelijke, zelfstandige, zelfredzame en maatschappelijk
betrokken volwassenen. Waar nodig is er ondersteuning, niemand wordt aan zijn lot overgelaten en iedereen krijgt
een kans in de Rijswijkse samenleving. Voor alle jeugdigen betekent dit dat er een passend aanbod is als het gaat
om opgroeien en opvoeden, educatie en persoonlijke ontwikkeling.

Wat wilden we bereiken ?                                       ●   er is een aanbestedingstraject gestart voor het
                                                                   schoolmaatschappelijk werk (SMW) PO/VO.
                                                                   Rijswijk kon hiervoor aansluiten bij de gemeente
Beleidsdoel A                                                      Den Haag met uiteraard wel onze eigen
Opgroeien en Opvoeden: Iedereen heeft een gelijke                  kwaliteitseisen. Doel is het vinden van een
kans en dus recht op een goede start. Door                         nieuwe partner voor SMW voor zowel primair als
gezamenlijke inzet realiseren we effectieve, sluitende             voortgezet onderwijs voor de komende 4 jaar;
en laagdrempelige opvoedings- en                               ●   door deelname aan netwerkbijeenkomsten weten
ontwikkelingsondersteuning, -informatie en/of -advies              de partners elkaar steeds beter te vinden en
aan ouders en hun jeugdigen. Ook de inzet op het                   wordt expertise beter uitgewisseld. De
voorkomen van een taalachterstand bij zowel                        communicatielijnen zijn hierdoor korter waarmee
kinderen als ouders heeft extra aandacht.                          een samenhangend en sluitend stelsel van
                                                                   voorzieningen is gerealiseerd en waarin
Beleidsdoel B                                                      vroegtijdig signaleren en een preventieve aanpak
Educatie: Iedere in Rijswijk wonende jeugdige heeft                structureel geborgd zijn.
recht op passend onderwijs en behaalt een
startkwalificatie. De kwaliteit van het basis- en              Beleidsdoel B
voortgezet onderwijs is minimaal voldoende op grond            Prestaties:
van het toetsingskader van de inspectie en het aantal          ● Vanuit het actieplan Taal is er blijvende aandacht
thuiszitters of voortijdig schoolverlaters is zo klein            voor taalontwikkeling tot minimaal niveau 2F, de
mogelijk. Er is aansluiting met het bedrijfsleven en er           landelijke norm voor het behalen van een
is aanbod van stageplekken. Nauwe samenwerking                    startkwalificatie. Alle scholen hebben ook in 2018
binnen de driehoek onderwijs - bedrijfsleven (onder               een taalplan ingediend en in oktober heeft een
andere MKB) - sociale voorzieningen (onder andere                 taalproeverij plaatsgevonden in samenwerking
het WerkgeverServicepunt) is hierbij essentieel.                  met alle betrokken taalpartners;
                                                               ● in 2018 was er wederom blijvende aandacht voor
Beleidsdoel C                                                     het handhaven van de leerplicht en het voortijdig
Persoonlijke ontwikkeling: Jeugdigen ontwikkelen                  schoolverlaten om schooluitval tot een minimum
zich breed en ontdekken hun talenten. Hiervoor                    te beperken. In het nieuwe vastgestelde
nemen ze deel aan activiteiten en/of zijn ze lid van              meldprotocol regio Haaglanden is opgenomen
een vereniging. Het aanbod is gevarieerd en kan in                dat bij langdurig relatief verzuim direct het
georganiseerd verband plaatsvinden, in                            samenwerkingsverband (passend onderwijs)
samenwerking met en op locatie van onze partners,                 wordt ingeschakeld;
maar ook thuis. Verder kunnen de activiteiten                  ● GGD Haaglanden is aangewezen als
structureel van aard zijn, maar ook tijdelijk ontstaan            onafhankelijk deskundige om te beoordelen of
vanuit een hype.                                                  een jongere lichamelijk of geestelijk geschikt is
                                                                  om een school te bezoeken of dat er sprake kan
Wat hebben we er voor gedaan ?                                    zijn van vrijstelling. In een dergelijke beoordeling
                                                                  worden ook de samenwerkingsverbanden
                                                                  (passend onderwijs) betrokken;
Beleidsdoel A
                                                               ● jeugdigen die van praktijkonderwijs (PRO) of
Prestaties:
                                                                  voortgezet speciaal onderwijs (VSO) zijn
● In 2018 zijn alle kinderen met een indicatie van
                                                                  uitgestroomd maar nog geen werk hadden, zijn
   de JGZ daadwerkelijk doorgestroomd naar een
                                                                  ook in 2018 door de jongerenconsulent begeleid;
   voorschoolse voorziening;
                                                               ● de verbinding onderwijs en arbeidsmarkt is
● via het CJG zijn ouders en jeugdigen breed
                                                                  binnen Rijswijk op de agenda gezet middels een
   geïnformeerd op het gebied van opvoedings- en
                                                                  nog nauwere samenwerking tussen Onderwijs,
   ontwikkelingsondersteuning;
                                                                  Economische Zaken en het Sociaal Domein
● een kwartiermaker/coördinator CJG is gestart,
                                                                  (Werk). Dit heeft onder andere geleid tot extra
   met als opdracht een kwaliteitsslag te maken op
                                                                  middelen voor het inzetten van een
   gebied van samenwerking en verbinding tussen
   partners;


                                                                                           Programma Onderwijs

                                                          31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>    kwartiermaker op dit gebied met ingang van                    een school- of wijkprogramma op het gebied van
    2019;                                                         natuur, taal, techniek, cultuur en sport. In 2018
●   verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt had               waren er echter al 13 samenwerkingsverbanden
    in 2018 ook speciale aandacht via het Regionaal               actief;
    Platform Arbeidsmarkt (RPA) waar Rijswijk ook in          ●   in 2018 is door verschillende partners een
    2018 onderdeel van uitmaakte;                                 behoeftepeiling c.q. een
●   regionaal was er extra aandacht voor het aanbod               klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Deze
    van internationaal georiënteerd onderwijs, zowel              peilingen en onderzoeken hebben inmiddels een
    voor het primair als voortgezet onderwijs. Op                 vaste plek in de gesprekken en bij de afspraken
    basis hiervan wordt door Rijswijk gekeken naar                met de partners gekregen. Hierdoor hebben we
    welke rol wij hierin kunnen spelen, ook kijkend               inzicht in vragen, behoeften, belevingen en
    naar belangrijke internationale spelers als                   oplossingen van jeugdigen zelf;
    bijvoorbeeld het EPO;                                     ●   in 2018 is naast een nieuwe Raad van
●   2018 stond ook in het teken van de ontwikkeling               Kinderrechten Ambassadeurs ook de
    van drie nieuwe brede scholen: zo is in                       Jongerenraad geïnstalleerd.
    RijswijkBuiten Kindcentrum Buitenrijck
    opgeleverd en is Montessori Parkrijk gestart in de        Beleidsnota’s / verbonden partijen
    semi-permanente voorziening totdat de eigen
    locatie ontwikkeld is. Dit proces is inmiddels ook
    gestart. Tot slot is de bouw van Kindercampus             Relevante beleidsnota’s
    Rembrandtkwartier in juli 2018 gestart, dit               In de in juni 2017 vastgestelde kadernota staat kort
    conform planning;                                         omschreven wat we tot 2020 gaan doen om onze
●   het lerarentekort stond binnen de regio op de             doelstellingen te realiseren. In 2018 is een start
    agenda. In gezamenlijkheid met de                         gemaakt om vanuit de kadernota te komen tot een
    regiogemeenten zijn we ambtelijk eind 2018                uitvoeringsagenda gezamenlijk met de partners. De
    gestart met het opstellen van een plan van                uitvoeringsagenda geeft aan vanuit de ambities zoals
    aanpak met daarin beschreven welke rol wij als            verwoord in de Kadernota, hoe we dit alles willen
    gemeenten kunnen nemen in dit                             bereiken, wat dan de rol van de gemeente Rijswijk en
    maatschappelijke vraagstuk. In 2019 moet dit              die van de partners is. Naast een gedragen visie is
    leiden tot meer concrete acties;                          bij de uitvoering ook aandacht vanuit alle betrokken
●   in Rijswijk is in overleg met de schoolbesturen en        partners voor een goede en evenwichtige verdeling
    directies (PO) bekeken of een nieuwe eenduidige           van verantwoordelijkheden en taken.
    en overzichtelijke methode rondom de
    aanmeldprocedure haalbaar is. Nadere concrete             Betrokkenheid verbonden partijen
    uitwerking volgt in 2019.                                 Beleidskaders en uitvoering daarvan doet de
                                                              gemeente samen met betrokken partijen binnen
Beleidsdoel C                                                 jeugd & onderwijs. Dit zijn zowel professionele als
Prestaties:                                                   vrijwilligersorganisaties.
● Ook in 2018 was er een doorlopend, divers en
   laagdrempelig aanbod van kinder- en
   jongerenactiviteiten, zowel tijdens en na school
   als tijdens de schoolvakanties (Ontdekkers). Er
   zijn daarbij vaste afspraken gemaakt over het
   aanbod waarbij de diverse thema’s zoals cultuur
   en natuur en milieueducatie, aan bod komen.
   Verder heeft vanuit “Groen doet Goed” het
   programma Buitenspel in Rijswijk vorm
   gekregen. Alle scholen hadden de mogelijkheid
   hier gebruik van te maken;
● binnen de impulsregeling Brede Ontwikkeling
   was het streven 9 samenwerkingsverbanden in
   2019 te realiseren, gericht op het realiseren van




                                                                                          Programma Onderwijs

                                                         32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren, verplicht

Indicator                                                                                       Begroting 2018        Realisatie 2018


A) Absoluut verzuim                                                                                        <1                      23

Toelichting: Deze gegevens zijn afkomstig van Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO).
Dit cijfer geeft het aantal leerlingen aan dat niet staat ingeschreven op een school of
onderwijsinstelling.
De 23 leerlingen die in 2018 zijn opgenomen, zijn in de loop van het jaar door DUO
gemeld als absoluut verzuimer. Ze zijn echter niet het hele jaar absoluut verzuimer.
Veelal gaat het om leerlingen die van buiten Rijswijk in Rijswijk komen wonen en nog
niet direct een school hebben maar binnen een of twee weken wel weer naar school
gaan. Het gaat dus niet om 23 jongeren die langdurig absoluut verzuim kennen.
Deze wijze registeren vertekent derhalve.


B) Relatief verzuim                                                                                      < 102                     306

Toelichting: Deze gegevens zijn afkomstig van DUO. Dit cijfer geeft het aantal
ingeschreven leerlingen van een school die deze niet of niet geregeld bezoekt.
Voor de begroting 2018 is uitgegaan van een landelijk gemiddelde. Echter omdat
Rijswijk in een verstedelijkt gebied ligt, waar de verzuimcijfers altijd hoger zijn, is er nu
een groot verschil. Met ingang vanaf 2019 wordt in de begroting uitgegaan van meer
reëlere cijfers om mee te vergelijken.


C) Voortijdig schoolverlaters (VSV’ers)                                                                <1,85%                   2,6%

Toelichting: Deze gegevens zijn afkomstig van DUO. Een voortijdig schoolverlater is
een jongere in de leeftijd van 12 tot 23 jaar die zonder startkwalificatie (minimaal
MBO2, Havo of VWO diploma) het onderwijs verlaten. De hier genoemde
percentages hebben betrekking op de groep VSV’ers in de leeftijd van 18 tot 23 jaar.




Optioneel, niet verplicht

Indicator                                                                                       Begroting 2018        Realisatie 2018


a) Kwaliteit VVE                                                                                            V                       V
Toelichting: in het Kwaliteitskader VVE is opgenomen dat de gemeente Rijswijk
jaarlijks een procesevaluatie en monitor houdt. Voor de evaluatie en monitoring zijn
met betrokken partners afspraken gemaakt over aanlevering van rapportages door de
invulling van een matrix en evaluatieformulieren. De procesevaluatie sluit aan op de
door de Inspectie van het Onderwijs uitgevoerde evaluaties. De uitkomst van deze
evaluatie en monitor wordt ter bespreking voorgelegd aan de betrokken partners. De
score is 1 (onvoldoende), 2 (redelijk), 3 (voldoende) of 4 (uitmuntend). De score
uitmuntend is slechts op onderdelen realistisch. Een score voldoende is acceptabel.
Vanaf 2019 zijn nieuwe beleidsafspraken vanuit de rijksoverheid. De inzet van
middelen wordt dan pas bekend en zullen ook de afspraken in Rijswijk vastgelegd
kunnen worden.

b) Score JGZ-monitor                                                                                        V                       V
Toelichting: jaarlijks voert Stichting Jeugdgezondheidszorg een monitor en evaluatie
uit waaruit de behoefte aan ondersteuning bij opvoeden en opgroeien en de gegeven
ondersteuning blijkt. Op grond van de uitkomst van deze monitor vindt bijstelling van
het aanbod plaats. De score per onderdeel moet voldoende zijn.

c) Score GGD-Monitor                                                                                        V                       V
Toelichting: tweejaarlijks voert de GGD een monitor uit waaruit de lokale behoefte aan
ondersteuning in het algemeen rondom zorg en begeleiding blijkt. Op grond van de
uitkomst vindt bijstelling van het aanbod plaats. De score moet voldoende zijn.

d) Bereik activiteiten combinatiefuncties                                                                 65%      13 samenwerkings-
Toelichting: de inzet van de combinatiefunctionarissen start in schooljaar 2017/2018                                      verbanden



                                                                                                             Programma Onderwijs

                                                                          33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>als impulsregeling met intensieve samenwerking met en tussen partners, vooral
gericht op de brede scholen. Evaluatie van de mate van tevredenheid over de
regeling is onderdeel van de aanvraag en vindt minimaal aan het einde van een
aanvraagperiode plaats. De eerder gekozen indicator ‘deelname’ in percentage is niet
langer van toepassing. Het streven was in 2017 een start met ten minste 5
samenwerkingsverbanden oplopend naar 9 in 2019. In 2018 zijn er al 13
samenwerkingsverbanden actief.


e) Activiteiten/verenigingen                                                                       80%                        80%
Toelichting: uit het Klanttevredenheidsonderzoek 2015/2016 van de Ontdekkers blijkt
dat gemiddeld 67% van de deelnemers lid is van een club en/of vereniging. Met het
Ontdekkers-aanbod zijn procentueel meer kinderen bereikt die nog geen lid zijn van
een club of vereniging ten opzichte van het jaar ervoor. Het uitgangspunt is dat 80%
van jeugdigen deel neemt aan, ofwel losse activiteiten, ofwel lid is van een
vereniging.Het bereik in aantal is toegenomen in 2018, in 2019 vindt een nieuw
Klanttevredenheidsonderzoek plaats. Hieruit halen we nieuwe cijfers.

f) Aantal terug begeleide VSV’ers neemt toe                                                  > dan 2017     Nieuwe VSV’ers licht
De input is afkomstig uit de leerlingenadministratie. Elk jaar is een vergelijking met                               verbeterd
vorig jaar mogelijk. Streven is het aantal terug begeleide VSV’ers t.o.v. het aantal                             Oude VSV’ers
meldingen te verhogen                                                                                              verslechterd

g) Kinderen in Tel                                                                                   =                           =
Toelichting: kinderen in Tel is een onderzoek dat sinds 2006 de situatie van kinderen
in kaart brengt aan de hand van indicatoren die zijn gebaseerd op het VN-
Kinderrechtenverdrag. Kinderen in Tel presenteert data over het welzijn van kinderen
en jongeren in Nederland op provinciaal, gemeentelijk en wijkniveau. Het streven is
dat de percentages voor Rijswijk beter zijn dan in 2014 (laatste cijfers die bekend
zijn). De best scorende gemeente krijgt rangorde 390 en de minst scorende rangorde
1.Uit de nieuwe cijfers blijkt dat Gemeente Rijswijk van plaats 28 in de ranking naar
rangorde plaats 39 is gestegen. In 2018 geen nieuwe cijfers bekend.

Onderwijshuisvesting

h) Daar waar de gemeente bouwheer is, voldoen de gebouwen aan de normen                              8                           9
frisse scholen B.
Toelichting: op 8 januari 2018 is de nieuwbouw voor Kindcentrum BuitenRijck in
gebruik genomen. Per 5 maart 2018 is de 2e school in RijswijkBuiten, IKC Montessori
Parkrijk in de semi-permanente voorziening, gestart. Op 9 juli 2018 is begonnen met
de nieuwbouw van Kindercampus Rembrandtkwartier. Hierin worden 3 scholen
gehuisvest.

De financiële normering zoals opgenomen in onze ‘Verordening voorzieningen
huisvesting onderwijs gemeente Rijswijk 2015’ is niet aangepast aan de
ontwikkelingen van nieuwe onderwijsconcepten en de aantrekkend prijzen in de
bouwsector als gevolg van de groeiende economie. Om in de toekomst duurzame
onderwijshuisvesting (nieuwbouw, uitbreiding of aanpassing) te kunnen blijven
realiseren die voldoet aan de hedendaagse onderwijsconcepten, is discussie over de
van toepassing zijnde financiële normering t.z.t. nodig.

i) De schoolgebouwen worden efficiënt gebruikt en daarmee is de leegstand                          <10                        <10
minimaal
Toelichting: op basis van de prognose van het aantal groepen beoordelen we of er te                         Toelichting: in 2018 is
veel (+), te weinig (-) of voldoende onderwijshuisvesting (=) in Rijswijk is. Voor 2017 is                     het aantal groepen
er een daling van leegstaande lokalen te zien. Basisschool Het Zonnelicht is                                     leerlingen verder
opgeheven en het leegkomende schoolgebouw wordt overgedragen aan Stichting                                toegenomen, waardoor
Kronenburgh ten behoeve van de huisvesting van basisschool Kronenburgh. Hiermee                           een verdere daling van
is de leegstand in dit gebouw opgeheven.                                                                   het aantal leegstaande
                                                                                                             lokalen is doorgezet




                                                                                                      Programma Onderwijs

                                                                        34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost ?
Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                                                        Afwijking
                                                                               Realisatie   Primitief      Gewijzigde      Realisatie
 Onderwijs                                                                                                                                (+ =
                                                                                    2017        2018     raming 2018            2018
                                                                                                                                        voordeel)
4010 Huisvesting scholen                                          Lasten           3.018        2.339           2.402          2.572         -170
                                                                  Baten              649           81             131            190          59
Saldo                                                                             -2.370       -2.258          -2.271         -2.383         -111
4030 Lokaal onderwijsbeleid                                       Lasten           2.217        1.661           1.846          2.559         -713
                                                                  Baten              780           97                 97         825         727
Saldo                                                                             -1.437       -1.564          -1.749         -1.735          15
6500 Kinderopvang                                                 Lasten             534         537              625            655          -30
                                                                  Baten                                                            2            2
Saldo                                                                               -534         -537            -625           -653          -27
Programmatotalen                                                  Lasten           5.769        4.537           4.874          5.787         -913
                                                                  Baten            1.428         178              228          1.016         789
Saldo                                                                             -4.340       -4.358          -4.646         -4.770         -124


Toelichting op de afwijking
4010 Huisvesting scholen
Lasten nadeel € 170.300
Baten voordeel € 58.866

Na de scholenbrand zijn er noodlokalen gehuurd voor zowel de Godfried Bomansschool als de J.H. Snijdersschool.
Met ingang van 2018 zijn deze huurlasten € 242.000 op de betreffende scholen geboekt. Voor het gebruik van de
locaties heeft een afrekening plaatsgevonden voor de energie- en onderhoudskosten voor de jaren 2015 tot en met
2018 van € 31.000 voordelig.

Voor de Steenvoordeschool is over de periode 2015 tot en met 2018 een vergoeding van € 52.000 ontvangen.

4030 Lokaal onderwijsbeleid
Lasten nadeel € 712.793
Baten voordeel € 727.457

In de 2e halfjaarrapportage is verzuimd een budgettair neutrale begrotingswijziging op te nemen. Hierdoor zijn
zowel de uitgaven als de inkomsten overschreden met € 709.730.

Investeringen
                                                                                                        (x € 1.000)

                                                                  Uitgaven     Inkomsten    Uitgaven     Inkomsten
Naam Krediet                                         U/I Raming tm 2018         tm 2018      restant       restant
1e inricht.onderw.leerpakk/meub. 2e school RB        U     116             5                    111
Aankoop grond nieuwbouw IKC montessori Parkrijk      U     577         577
Bouw IKC montessori Parkrijk                         U    7.728        591                    7.137
Brede School Rembrandtkwartier                       U   11.052     2.897                     8.154
Brede School Rembrandtkwartier                       I     794                                                  794
Inrichting Kindcentrum BuitenRijck                   U     155                                  155
Inrichting openbare ruimte rondom Brede School
Rembrandtkwartier                                    U     740         44                       696
Permanente huisvesting basisschool Kronenburgh       U    2.044        789                    1.255
Realisatie Kindcentrum BuitenRijck                   U    6.379     5.968                       411
Uitbr.1e inricht.onderw.leerpakk/meub. Kronenburgh   U     106         102                        4
Uitbr.onderw.leerpakk/meub.Kindcentr.Buitenrijck     U       58        58
Uitbr.onderw.leerpakk/meub.Snijderssch.(18e gr)      U       15        14                         1
Voorbereidingskrediet Kindcentrum BuitenRijck        U     833         666                      167



Verklaring afwijking
Niet van toepassing.


                                                                                                                 Programma Onderwijs

                                                                  35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                      Sport, Cultuur en Recreatie
Maatschappelijk doel
Kunst en Cultuur

De ambitie van de Cultuurvisie 2016 – 2030 “Rijswijk vrij gedacht” is kunst en cultuur als een verbindende kracht in
te zetten voor de samenleving en de economie van Rijswijk. Het gaat dan niet alleen om het toekennen van nieuwe
waarden van kunst en cultuur, maar ook om nieuwe uitgangspunten te bepalen, waarbij samenwerking, innovatie
en vraaggericht voorop staan. Het doel hierbij is om het budget voor kunst en cultuur te richten op
maatschappelijke vraagstukken.

Sport

Sport heeft van oudsher een sociaal maatschappelijke functie. Sport brengt niet alleen plezier en gezondheid, het
brengt ook mensen bij elkaar, helpt talenten ontwikkelen, zorgt voor sociale cohesie, biedt een platform voor
vrijwilligerswerk en zorgt voor veiligheid in buurten. Deze maatschappelijke functies maken dat sport gewild én
kansrijk is voor het realiseren van maatschappelijk verantwoord beleid.

De afgelopen jaren zijn de rollen en verantwoordelijkheden van de gemeente in de maatschappelijke
ondersteuning, de zorg voor jeugd en de participatie van kwetsbare inwoners, sterk veranderd. De gemeente zet,
mede met de nota Sport & Bewegen, in op het vergroten van de deelname van kwetsbare mensen aan de
samenleving. We leggen hierbij de nadruk op eigen verantwoordelijkheid, het gebruikmaken van het sociale
netwerk, op preventie en op zoveel mogelijk voorkomen in plaats van genezen.

Sport wordt niet gezien als een doel op zich, maar als een middel om maatschappelijke doelen als sociale cohesie
en een gezonde leefstijl te bereiken.


Wat wilden we bereiken ?                                          eenzaamheid, verrijking van de cultuurbeleving
                                                                  en gezondheid.
                                                              ●   Cultureel en historisch erfgoed en
Beleidsdoel A                                                     architectuur
Kunst en Cultuur                                                  Gebruik het erfgoed, de historie en architectuur
                                                                  als inspiratie voor ruimtelijke ordening, educatie
De beleidspijlers                                                 en nieuwe ontwikkelingen.
De cultuurvisie bevat zes beleidspijlers. Deze pijlers
geven oplossingsrichtingen aan voor de in de visie
beschreven knelpunten. Voor iedere pijler is een
                                                              Beleidsdoel B
                                                              Sport
ontwikkelingsscenario vastgesteld. De scenario’s
beschrijven een gezamenlijk gedragen
toekomstbeeld van de beoogde situatie, maar                   Het stimuleren van deelname van de Rijswijkse
bevatten nog geen uitwerking in concrete plannen.             bevolking aan sport, door het in stand houden van
                                                              een breed aanbod. Hierdoor willen we een brede
●   Clustering en samenhang                                   ontwikkeling bevorderen, sociale cohesie versterken,
    Het clusteren van activiteiten, voorzieningen en          onderling respect vergroten en een gezonde leefstijl
    instellingen en het zorgen voor een betere                stimuleren.
    benutting- en bezettingsgraad.
                                                              ● Het terugdringen van het aantal kinderen met
●   Vrijheid van creativiteit in de openbare ruimte
                                                                 overgewicht op basisscholen          door het
    en ruimte voor cultuurbeoefening
                                                                 aanbieden van extra beweegmomenten en het
    Het realiseren van experimenteerruimte en
                                                                 geven van voedingsvoorlichting;
    wildgroei, waar nieuwe ideeën kunnen worden
                                                              ● het in stand houden van voldoende, veilige en
    uitgetest.
                                                                 geschikte sportaccommodaties;
●   Aanbod voor jeugd en jongeren
                                                              ● sport en bewegen toegankelijk maken voor alle
    Zorgen voor uitgaansmogelijkheden/voorzienin-
                                                                 Rijswijkse jeugd door het gebruik van de
    gen die aansluiten op de behoefte van jongeren.
                                                                 Ooievaarspas te stimuleren;
●   Kunst- en Cultuureducatie
                                                              ● ambities welke voortvloeien uit de nota Sport &
    De jeugd moet vroeg kennis kunnen maken met
                                                                 Bewegen 2017 - 2021:
    kunst en cultuur. Ook volwassenen en ouderen
    hebben behoefte aan kunst- en cultuureducatie.
                                                              Rijswijk nodigt uit tot sport en bewegen.
●   Ouderen en cultuur
                                                              De Rijswijkse sportinfrastructuur is open, sterk en
    Participatie van ouderen draagt bij aan
                                                              toegankelijk.
    maatschappelijke integratie, het verminderen van
                                                              Als impuls voor de breedtesport maken we gebruik
                                                              van topsport(beleving).

                                                                                       Programma Sport, Cultuur en
                                                                                               Recreatie
                                                         36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Wat hebben we er voor gedaan ?                                De afspraken kunnen per organisatie verschillen.
                                                              Deze organisaties worden in staat geacht om samen
Beleidsdoel A                                                 met de overige culturele organisaties het
Prestaties:                                                   cultuurbeleid te realiseren.
Na vaststelling van de Cultuurvisie en afsluiting van
de ontwerpfase is eind 2017 de transformatiefase              Museum Rijswijk
gestart en is sinds 1 maart 2018 in Rijswijk een
                                                              Nadat in december 2017 de interim-directeur is
cultuurmakelaar actief.                                       aangesteld, stond de eerste helft van 2018 in het
                                                              teken van het op orde brengen van het financiële
Activiteiten cultuurmakelaar
                                                              beheer en de inrichting van een nieuw functiehuis bij
In de eerste periode heeft deze zich gericht op               Museum Rijswijk. Het uitblijven van de met de
kennismaking met het culturele veld, het bedrijfsleven        nieuwbouw beoogde doorontwikkeling van de
en maatschappelijke organisaties. Inmiddels weten             museumfunctie en –organisatie en niet begrote
partijen in Rijswijk de cultuurmakelaar te vinden en          uitgaven      hadden      voor     een       structureel
heeft zij al partijen bij elkaar kunnen brengen. De           exploitatietekort en een groeiend liquiditeitsprobleem
cultuurmakelaar heeft onder andere concreet:                  gezorgd.

-   een opzet voor een nieuw financieringsmodel               Bovengenoemde fase is afgerond met een, door het
    voor Rijswijk gemaakt, na onderzoek naar                  museumbestuur vastgesteld en door het college
    financieringsmodellen in diverse gemeenten;               gedeeld, “Toekomstperspectief Museum Rijswijk
-   deelgenomen aan netwerkcafé’s en debatten;                2022”. Het visiedocument geeft een beschrijving van
-   in samenwerking met ontmoetingscentrum                    behaalde resultaten en gezette stappen om eerst de
    Florence verkend welke mogelijkheden er zijn              basis op orde te brengen. Ook schetst het een beeld
    voor samenwerking met culturele organisaties;             van Museum Rijswijk in de nabije toekomst. Het
-   twee Rijswijkse fotoclubs in verbinding gebracht          museum krijgt een duidelijke identiteit (papier, textiel
    met bedrijven in de Plaspoelpolder voor een               en erfgoed staan voortaan centraal) met een
    fotoproject   en      ze     geadviseerd    over          programmering die deze het jaar rond ondersteunt.
    fondsenwerving.                                           Dit gebeurt bij voorkeur samen met (culturele)
                                                              partners.       De         bedrijfsvoering        wordt
In december gaf de cultuurmakelaar een presentatie            geprofessionaliseerd en het functiehuis groeit de
aan de raad over haar werkzaamheden en behaalde               komende jaren toe naar de voor de visie gewenste
resultaten.                                                   omvang en samenstelling. Ook wordt het museum
                                                              een culturele “place to be” voor inwoners, bezoekers
Cultuurcoalitie                                               van de stad, instellingen en bedrijven.

De vier grote culturele instellingen hebben zich met          Om de visie mogelijk te maken hebben wij een drietal
Welzijn Rijswijk verenigd in de Kracht van Rijswijk.          geldleningen verstrekt aan Museum Rijswijk. De raad
Het is de bedoeling een stichting te vormen met               heeft hiervan kennis genomen in juli 2018. Eind 2018
naast een afvaardiging van genoemde partijen ook              hebben wij de raad geïnformeerd over het verloop
de gemeente en een vertegenwoordiging uit het                 van de exploitatie van het museum in 2018 en een
amateurveld. Dit draagt bij aan de beleidspijler              financiële doorkijk gegeven naar 2019. Uit de
clustering en samenhang.                                      geactualiseerde cijfers blijkt dat de tekorten die voor
                                                              2018 en 2019 worden verwacht, lager zullen uitvallen
Nieuwe meerjarenconvenanten                                   dan oorspronkelijk in de toekomstvisie aangegeven.
                                                              Inhoudelijk was de Papierbiënnale 2018 succesvoller
De huidige convenanten met Trias en de Rijswijkse
                                                              dan ooit met 11.565 bezoekers, deed de
Schouwburg zijn verlengd tot 1 augustus 2019. Voor
                                                              museumwinkel        het       beter,    leverde      de
het opstellen van nieuwe meerjarige convenanten
                                                              erfgoedtentoonstelling over het stadhuis aan de
met de vier grote culturele instellingen (Bibliotheek
                                                              Generaal Spoorlaan       een nieuw publiek op en
aan de Vliet, Museum Rijswijk, Rijswijkse
                                                              boekten de nieuwe educatieprogramma’s direct
Schouwburg en Trias centrum voor de kunsten) is
                                                              resultaat.
voor de zomer van 2018 een proces opgestart. Het
accent voor de nieuwe convenanten ligt niet meer op
                                                              De directeur heeft met een aantal bijeenkomsten in
het individuele aanbod maar op het gezamenlijk
                                                              het museum tussentijds de raad op de hoogte
voorzien in de behoefte van de stad c.q. het
                                                              gehouden van zijn bevindingen en de voortgang.
bijdragen aan de zes pijlers van de cultuurvisie.

De convenanten bevatten de volgende onderdelen:
                                                              Uitvoering subsidieverordening
-   de visie van de instelling op samenwerking in de
                                                              Met verschillende vormen van subsidiëring is het rijke
    stad;
                                                              verenigingsleven en het aanbod van kunst en cultuur
-   hoe draagt de instelling bij aan de kaders en
                                                              in de gemeente financieel ondersteund. Naast de
    uitgangspunten van de cultuurvisie;
                                                              structurele subsidiëring van in totaal 23 culturele
-   hoe draagt de instelling bij aan de beleidspijlers
                                                              instellingen werden 12 eenmalige subsidies
    van de cultuurvisie.
                                                              toegekend. Hiervan was het kunstproject “Samen

                                                                                       Programma Sport, Cultuur en
                                                                                               Recreatie
                                                         37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>vinden 2018” een mooi initiatief waarin jongeren en             terugkoppeling op het onderzoek te geven. Deze is
ouderen elkaar ontmoeten, en een bijdrage aan de                ontvangen en is vertaald in een gezamenlijke
pijler ouderen en cultuur.                                      bijeenkomst van verenigingen, gemeente en een
                                                                afvaardiging van de gemeenteraad in januari 2019.
Cultureel en historisch erfgoed
                                                                In 2018 is de opstal op het sportpark Prinses Irene
Het zichtbaar maken van cultureel erfgoed in                    verkocht aan een particuliere partij. De gemeente is
ruimtelijke inpassingen komt onder andere als kans              een huurovereenkomst aangegaan met deze partij
bij ruimtelijke ontwikkelingen. Waar archeologie                voor de huur van vier voetbalvelden. Momenteel zijn
(bureau/veldonderzoek) ons informatie uit het                   twee verenigingen actief op het sportpark te weten
verleden toont, ontstaat een kans om dat cultureel              RVC Celeritas en een frisbee club.
erfgoed te verwerken en daarmee te tonen in het
betreffende project. In 2018 is aangevangen met het             Vanuit het integraal accommodatiebeleid 2012-2020,
project “Romeinse fietsroute”. Hierin zal het                   zetten we in op vervanging van gedateerde
historische verhaal van de (Romeinse) archeologie               sportaccommodaties, zoals de Van Zweedenzaal en
op deze route een plaats krijgen.                               de Marimbahal. Daarbij betrekken wij de mogelijkheid
                                                                tot overdracht van het beheer en exploitatie van
Voorts is in de wijk RijswijkBuiten gewerkt aan de              zalen aan sportverenigingen. De raad heeft het
vormgeving van de woningbouwontwikkeling op het                 krediet beschikbaar gesteld voor de realisatie van
“Kloosterterrein Sion”. Deze ruimtelijke ontwikkeling           een nieuw sportcomplex aan de Burgemeester
wordt vormgegeven met een weloverwogen                          Elsenlaan 154. De prominente locatie wordt in een
instandhouding van de in de bodem aanwezige                     brede context gesteld en het doel is dat het project
archeologie. Bovendien zal in het ontwerp van de                uiteindelijk bijdraagt aan een aantrekkelijke en
ontwikkeling het ter plaatse aanwezige verleden                 levendige hoek van de Plaspoelpolder waar
zichtbaar en beleefbaar worden gemaakt.                         toekomstige ontwikkelingen makkelijk bij aan kunnen
                                                                sluiten.
Cultureel en historisch erfgoed en architectuur
Het zichtbaar maken van cultureel erfgoed.                      Welke activiteiten hebben wij ondersteund?
Het cultureel erfgoed is in onze gemeente onder
andere aanwezig in onze archeologie. Gebruik het
                                                                Het project Zwemmen na schooltijd heeft wederom
erfgoed, de historie en architectuur als inspiratie voor
                                                                plaatsgevonden. Het project is bedoeld om alle
ruimtelijke ordening, educatie en nieuwe
                                                                kinderen bij het verlaten van de basisschool in het
ontwikkelingen.
                                                                bezit te laten zijn van een zwemdiploma. In 2018
                                                                namen 23 kinderen deel.
Beleidsdoel B
Prestaties:                                                     Wielrenvereniging de Spartaan heeft voor de vijfde
Als uitgangspunt hebben wij de ambities vanuit de               keer de Wieler jeugdmeerdaagse georganiseerd. Het
nota Sport & Bewegen gehanteerd, deze zijn:                     totaal aantal deelnemers bedroeg 235 waarvan een
                                                                deel uit België, Engeland en Zuid Afrika kwam.
    ●   Rijswijk nodigt uit tot sport en bewegen;
    ●   Rijswijkse sportinfrastructuur is sterk, open           De schoolsportcommissie heeft zes sportdagen
        en toegankelijk;                                        georganiseerd voor de leerlingen van de
    ●   impuls voor de breedtesport maken we                    basisscholen. De kosten voor de organisatie en side
        gebruik van de topsport(beleving).                      events zijn voor rekening van de gemeente.

                                                                In januari zijn de Rijswijkse Sportprijzen uitgereikt
Om deze ambities te verwezenlijken, zijn
                                                                aan Rijswijkse sporters die een bijzondere prestatie
verschillende uitvoeringsrichtingen bedacht die
                                                                hebben geleverd.
aansluiten bij de beleidsdoelen. Speerpunten die als
eerste verkend zijn, zijn onder andere de oprichting
                                                                Op meerdere momenten in de week zijn er onder
van een Rijswijkse Sportraad; de ontwikkeling van
                                                                begeleiding sportactiviteiten georganiseerd voor de
maatschappelijk verantwoorde sportverenigingen en
                                                                jeugd. Deze vonden plaats zowel in de Marimbahal
een aantrekkelijke en veelzijdige
                                                                als de Van Zweedenzaal als op de playgrounds zoals
activiteitenomgeving. De sportraad is uitvoerig
                                                                het Cruyff Court.
betrokken bij het opstellen van de uitvoeringsagenda
Sport en Bewegen. Gedurende een half jaar heeft
een trainee dit proces mede begeleid.                           Beleidsnota’s / verbonden partijen

Het behoeftenonderzoek Ruimte voor sport in                     Relevante beleidsnota’s
Rijswijk heeft de huidige en toekomstige behoefte in            Nota Sport & Bewegen
2025 en 2035 aan voorzieningen voor buiten- en
binnensport in kaart gebracht. De resultaten zijn in
juli 2018 gedeeld met de gebruikers van de                      Betrokkenheid verbonden partijen
sportaccommodaties en de raad. Terugkoppeling                   Geen
heeft ook plaatsgevonden naar de Sportraad Rijswijk
en de sportverenigingen is gevraagd hun kwalitatieve

                                                                                         Programma Sport, Cultuur en
                                                                                                 Recreatie
                                                           38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren, verplicht

Indicator                                                                                 Begroting 2018         Realisatie 2018


Aantal niet-sportende Rijswijkers                                                                 60,2%                    59%
Toelichting:




Optioneel, niet verplicht

Indicator                                                                                 Begroting 2018         Realisatie 2018


1.a. Tevredenheid diversiteit cultureel aanbod
1.b. Tevredenheid kwaliteit cultureel aanbod
1.c. Gemiddeld aantal bezoeken aan voorstellingen/evenementen per jaar in
Rijswijk
1.d. Aantal deelnemers aan schoolsportdagen                                                        3.200                  3.350
1.e. Kunstwerken in de openbare ruimte

Toelichting:


2.a. Aantal bezoekers Rijswijks Museum                                                                                   20.640
2.b. Gemiddeld percentage deelname aanbod cultuureducatie door
basisonderwijs
Toelichting:

3.a. Rijksmonumenten                                                                                 50
3.b. Gemeentelijke monumenten                                                                        50
Toelichting:

4.Het aantal kinderen met extreem overgewicht verlagen                                               95                      95
Toelichting: In 2018 heeft er geen meting plaatsgevonden naar het aantal kinderen
met overgewicht.

5.a. Vervanging sporthal Marimbahal en Van Zweedenzaal                                                1             1111 hfh110
5.b. Aantal buitensport-accommodaties van kwalitatief hoog niveau                                     4                    4h 4
Toelichting: 5.a. Het proces van aanbesteding is gestart. 5.b. De Kwaliteit van de vier
sportparken is van hoog niveau




                                                                                                    Programma Sport, Cultuur en
                                                                                                            Recreatie
                                                                      39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost?
Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                                        Afwijking
                                                                     Realisatie   Primitief  Gewijzigde   Realisatie
Sport, Cultuur en Recreatie                                                                                               (+ =
                                                                          2017        2018 raming 2018         2018
                                                                                                                        voordeel)
5100 Openbaar bibliotheekwerk                               Lasten       1.454      1.457         1.457       1.457
                                                            Baten
Saldo                                                                   -1.454      -1.457       -1.457      -1.457
5300 Sport                                                  Lasten       2.652      2.104         2.301       2.285           16
                                                            Baten        1.296      1.293         1.271       1.327           56
Saldo                                                                   -1.356       -812        -1.030        -958           72
5400 Kunst en cultuur                                       Lasten       2.284      2.416         2.412       2.407            5
                                                            Baten           65          7          135          133            -2
Saldo                                                                   -2.219      -2.408       -2.277      -2.274            3
5410 Cultureel erfgoed                                      Lasten         849        816          836          837            -1
                                                            Baten            2                                   11           11
Saldo                                                                     -847       -816          -836        -826           10
5800 Speeltuinwerk                                          Lasten         671        618          631          629            2
                                                            Baten           42
Saldo                                                                     -629       -618          -631        -629            2
Programmatotalen                                            Lasten       7.910      7.411         7.638       7.615           23
                                                            Baten        1.405      1.300         1.406       1.471           65
Saldo                                                                   -6.505      -6.111       -6.232      -6.144           87


Toelichting op de afwijkingen

5300 Sport
Baten voordeel € 56.136

Bij de verhuur van de sportvelden van zowel het sportpark Elsenburg en Prinses Irene zijn meer inkomsten
gegenereerd door de komst van STIP en het Stanislascollege voor de uren bewegingsonderwijs. De Marimbahal
is meer verhuurd o.a.. aan de sportverenigingen.


Investeringen
                                                                                                          (x € 1.000)

                                                                      Uitgaven    Inkomsten    Uitgaven   Inkomsten
Naam Krediet                                         U/I   Raming     tm 2018      tm 2018      restant     restant
Div.invest.voortvl.uit meerj.ond.pl.sportparken`18   U          34           31                       3
Herinrichten speelplekken in de wijk 2018            U        329           117                     212
Lichte toplaagrenovatie veld 110                     U          37                                   37
Ren./verv.terreinafrastering sportpark Hoekpolder    U          26                                   26
Renovatie toplaag veld 111 Sp.Irene+ballenvangers    U          53                                   53
Sportcomplex Burgemeester Elsenlaan                  U      18.058          224                  17.834
Sportcomplex Burgemeester Elsenlaan                  I        807                                                 807
Vervanging kunstgrasveld sportpark Pr. Irene         U        397                                   397
Vervanging verharding wielerbaan de Spartaan         U        423                                   423



Verklaring afwijkingen
Niet van toepassing.




                                                                                                   Programma Sport, Cultuur en
                                                                                                           Recreatie
                                                             40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                    Sociaal Domein
Maatschappelijk doel
Onze ambities voor het sociaal domein komen voort uit de overtuiging dat de meeste mensen actief en zelfstandig
mee willen en kunnen doen in de samenleving. Effectieve hulp- en dienstverlening gaan daarom in de eerste plaats
uit van wat mensen zelf kunnen (organiseren) met hulp vanuit hun eigen sociale netwerk. Niet iedereen heeft
dezelfde mogelijkheden. Wie ondersteuning nodig heeft, moet die krijgen. Wij zorgen ervoor dat niemand tussen
wal en schip valt.

Ondersteuning moet altijd vanuit de individuele situatie van inwoners worden vormgegeven. Onze inwoners, hun
leefwereld en hun netwerken staan centraal. Vanuit die basis organiseren wij onze zorg en dienstverlening. Dit
vereist dat ondersteuning integraal, duurzaam, efficiënt en dicht bij huis wordt aangeboden. Steeds wordt bezien of
en welke ondersteuning nodig is op de terreinen inkomen, wonen, zorg, welzijn, jeugd en participatie. Daarmee
samenhangende budgetten dienen ontschot te worden, zodat ze ingezet kunnen worden voor een integrale
aanpak.

De focus komt meer en meer te liggen op preventie en het tijdig signaleren van problemen. Er vroeg bij zijn
voorkomt erger en daarmee duurdere vormen van zorg en ondersteuning. Dit vraagt bundeling van informatie en
kennis, samenwerking tussen professionals, de bereidheid en de ruimte om buiten de eigen kaders te denken en te
handelen. We beogen met deze vorm van samenwerking vooral dat maatschappelijke partners en medewerkers tot
creatieve oplossingen komen.

In 2018 zetten we verdere stappen om deze transformatie nader vorm en inhoud te geven Omdat wij als lokale
overheid goed zicht hebben op wat er in Rijswijk gebeurt, kunnen we snel en efficiënt inspelen op wat er nodig is.

Ons droombeeld is: Iedereen doet mee, zoveel als mogelijk op eigen kracht, met elkaar.

Wat wilden we bereiken ?                                      Beleidsdoel J
                                                              Gelijke kansen voor kinderen om mee te doen.
Beleidsdoel A
Sociale samenhang in wijk en buurt.                           Beleidsdoel K
                                                              Het optimaal bevorderen en ondersteunen van de
Beleidsdoel B                                                 ontwikkeling van kinderen.
Inzet van burgerkracht.
                                                              Beleidsdoel L
Beleidsdoel C                                                 Een passend aanbod voor kinderen en jongeren.
Het zo lang mogelijk zelfstandig blijven van onze
inwoners.                                                     Daarbij hanteren wij de volgende uitgangspunten:

                                                              ●   versterken van vrijwillige inzet en mantelzorg
Beleidsdoel D
                                                              ●   collectieve voorzieningen boven individuele
Het bevorderen van een gezonde leefstijl.
                                                                  voorzieningen
                                                              ●   algemene voorzieningen in plaats van
Beleidsdoel E                                                     doelgroepvoorzieningen
Preventieve goed toegankelijke wijkgerichte hulp.             ●   een samenhangend ondersteuningsaanbod dicht
                                                                  bij de inwoners op wijkniveau
Beleidsdoel F                                                 ●   innovatie
Samenhang van de hulp, korte lijnen en regie door             ●   zorg op het juiste niveau
de gemeente.
                                                              Wat hebben we er voor gedaan ?
Beleidsdoel G
Het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld en           Beleidsdoel A
kindermishandeling.
                                                              We hebben bestaande activiteiten die de sociale
Beleidsdoel H                                                 samenhang versterken gestimuleerd, zoals de
Het kunnen meedoen aan de samenleving voor alle               interactieve school- , buurt- en huiskamerprojecten in
inwoners van Rijswijk.                                        laagdrempelige voorzieningen als buurthuizen en
                                                              ontmoetingsplekken en app-groepen in de wijken.
Beleidsdoel I                                                 Daarnaast hebben we een aantal innovatieprojecten
Het aan het werk helpen van mensen.                           uitgevoerd die de sociale samenhang versterken,
                                                              o.a. de innovatieprojecten 'Flatcoach',


                                                                                       Programma Sociaal Domein

                                                        41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>‘Samen4Elkaar’, ‘Happy Fit!’ en enkele innovatieve
Jeugdactiviteiten op scholen:                                  In het kader van de brandveiligheid zijn in
kennisdelingsbijeenkomsten, voorlichting rond                  samenwerking met twee woningcorporaties
schulden en cyberpesten en participatie activiteiten           brandveilige scootmobielstallingen gerealiseerd.
rond de lokale verkiezingen ‘Stem van de Toekomst’.
Dit innovatieproject heeft landelijke belangstelling           Inkomen
getrokken . We hebben de mogelijkheden voor
Rijswijkers vergroot om mee te doen aan de                     Om te voorkomen dat er misbruik wordt gemaakt van
samenleving, door de contacten tussen bedrijfsleven,           het recht op uitkering hebben wij in 2018 het
maatschappelijke organisaties en inwoners te                   bestaande controleplan handhaving participatiewet
stimuleren. We hebben ons hierbij met name gericht             geëvalueerd en een nieuw plan vastgesteld. Als
op ouderen (o.a. woonomgeving, nieuwe woon-                    gevolg van deze evaluatie wordt in 2019 het terug-
zorgconcepten, domotica), armoedebestrijding                   en invorderingsbeleid en het maatregelenbeleid
‘Sterker voor de Toekomst’ en de werkgelegenheid               doorontwikkeld.
van jongeren.
                                                               In 2018 hebben wij onderzocht hoe wij de
Beleidsdoel B                                                  verantwoording voor mensen met een uitkering en
                                                               een parttime inkomen eenvoudiger kunnen maken. In
We hebben bestaande activiteiten om burgerkracht               2018 is al een verbeterslag gemaakt welke in 2019,
te stimuleren versterkt, zoals de opbouw van deel-             door middel van digitalisering, nog verder verbeterd
economieën en de samenwerking tussen                           zal worden.
buurtinitiatieven. Daarnaast hebben we een aantal
                                                               Armoede- en schuldenbeleid 2018
innovatieprojecten uitgevoerd om de inzet van
burgerkracht te versterken, o.a. het innovatieproject          Het armoedebeleid ‘Samen de armoede in Rijswijk
'Samen4Elkaar' , de Kerstafette, buddy trajecten,              aanpakken 2016-2020 is in 2018 voortgezet. Begin
Kom Erbij en de Vrijwilligersacademie.                         2018 bleek uit onderzoek naar de situatie van minima
                                                               in Rijswijk dat 92% van de huishoudens met een laag
Beleidsdoel C                                                  inkomen gebruik maakt van een of meer
                                                               minimaregelingen. Daarnaast geldt dat wie vanuit de
Hulp bij het huishouden                                        bijstand gaat werken tegen een loon van 110%,
                                                               120% of 130% van de bijstandsnorm er in totaal in
Met hulp bij het huishouden hebben we ervoor                   inkomen op vooruit gaat. Er is geen sprake meer van
gezorgd dat mensen met functionele (ouderdoms-)                een armoedeval.
beperkingen langer zelfstandig thuis kunnen blijven
wonen. Naast de geïndiceerde hulp bij het                      De bestrijding van armoede onder kinderen in
huishouden vanuit de Wmo biedt Rijswijk ook een                Rijswijk had ook in 2018 prioriteit. De
laagdrempelige voorziening waarmee mantelzorgers               minimaregelingen voor kinderen, zoals de
en mensen met een tijdelijke beperking eenvoudig en            schoolspullenpas, de computerregeling en de
snel tijdelijk ondersteuning kunnen krijgen voor hulp          tegemoetkoming in de kosten voor een schoolreis of
bij het huishouden.                                            werkweek, hebben we in 2018 ondergebracht bij
                                                               Stichting KEI Rijswijk. We hebben de oprichting van
In 2018 heeft een nieuwe aanbesteding                          deze stichting gefaciliteerd, zodat zij de
plaatsgevonden en is ‘regie en ondersteuning bij               minimaregelingen voor kinderen kunnen uitvoeren en
huishouden’ als resultaatgebied ingekocht. Andere              een kindpakket kunnen ontwikkelen met behulp van
resultaatgebieden die ingekocht zijn: 1. Sociaal en            fondsenwerving.
persoonlijk functioneren, 2: Financiën, 3: Huisvesting,
4: Daginvulling, 5: Gezondheid. Het gevolg van de              Inwoners met een laag inkomen, onder wie veel
inkoop was dat de Verordening Wmo en de                        chronisch zieken en gehandicapten, kunnen zich
beleidsregels aangepast werden. In 2018 hebben                 verzekeren via de collectieve zorgverzekering. De
voorbereidingen plaatsgevonden om deze indeling in             voorgenomen gezamenlijke aanbesteding met
resultaatgebieden te implementeren in samenspraak              Leidschendam-Voorburg en Voorschoten/Wassenaar
met de zorgaanbieders en het Zorgloket.                        is vanwege doorlopende contracten van de
                                                               verschillende gemeenten met de zorgverzekeraars
Hulpmiddelen, vervoer en woonvoorzieningen                     doorgeschoven naar 2019 en niet in 2018 uitgevoerd.

Voor mensen met een mobiliteitsbeperking bieden wij            Om mensen met schulden goed te kunnen helpen, is
ondersteuning in de vorm van regionaal (Regiotaxi)             in 2018 gestart met de voorbereidingen voor een
en lokaal (scootmobielen, rolstoelen) vervoer. Door            financieel servicepunt waar inwoners terecht kunnen
het bieden van mobiliteitsondersteuning kunnen                 voor ondersteuning bij kleine en grote financiële
mensen langer zelfstandig thuis blijven wonen.                 vragen en problemen. Dit financieel servicepunt voert
                                                               de regie en zorgt ervoor dat mensen met schulden
Inwoners met een beperking hebben ondersteuning                eerder in beeld komen bij het bureau en dat de juiste
gekregen bij aanpassingen in de woning. Het gaat               instrumenten worden ingezet voor de klant. Voor de
hier om bijvoorbeeld trapliften, het verwijderen van           inzet van de instrumenten werkt het financieel
drempels en aanpassingen van badkamers.                        servicepunt samen met ketenpartners, met wie de


                                                                                        Programma Sociaal Domein

                                                          42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>voorbereidingen in 2018 gezamenlijk zijn                   van de gemeente Rijswijk, vastgelegd in de Nota
vormgegeven.                                               Volksgezondheid Rijswijk, zijn:

Om schulden zo veel mogelijk te voorkomen door             ●   Meer Rijswijkers die niet roken
preventieve maatregelen te treffen en tijdig op te         ●   Minder Rijswijkers die problematisch alcohol
sporen (vroegsignaleren) hebben we in 2018 de                  drinken
fiscale screening voortgezet. Wie zich meldt voor          ●   Meer Rijswijkers die bewegen
schuldhulpverlening weet dat hij optimaal gebruik          ●   En een specifieke aanpak op overgewicht
maakt van toeslagen en er komt geen onverwachte                (gezonde voeding).
openstaande belastingschuld uit het verleden naar
boven die een eventueel schuldsaneringstraject kan         In 2018 hebben we met meerdere partners,
verstoren.                                                 waaronder fysiotherapeuten, diëtisten,
                                                           zorgaanbieders, Sportverenigingen, GGD
Ook het vroegtijdig signaleren en aanpakken van een        Haaglanden en JGZ een invulling gegeven aan deze
huurachterstand moet ervoor zorgen dat er minder           ambities om het lokaal volksgezondheidsbeleid een
problematisch schulden ontstaan. Bewoners met              impuls te geven om Rijswijkers bewust te maken van
maximaal twee maanden huurachterstand worden               een gezonde levensstijl.
door de woningcorporaties aangemeld bij het project
EMMA-Rijswijk (Eerder Melden Minder                        Beleidsdoel E
Achterstanden). Samen met medewerkers van
EMMA-Rijswijk maken deze bewoners een plan van
                                                           We hebben bestaande activiteiten die de
aanpak om de betalingsachterstand op te lossen en
                                                           laagdrempelige, wijkgerichte hulp versterken
eventuele andere problemen aan te pakken. Zo
                                                           gestimuleerd, zoals de toegang tot de hulp, de
wordt voorkomen dat financiële problematiek uit de
                                                           armoedebestrijding en de hulp bij sanering van
hand loopt. De woningcorporaties Rijswijk Wonen en
                                                           schulden. Daarnaast hebben we een aantal
Vidomes, het Sociaal Wijkteam en het Bureau
                                                           innovatieprojecten uitgevoerd die de
Schuldhulpverlening hebben het project EMMA-
                                                           laagdrempelige, wijkgerichte hulp versterken, o.a. het
Rijswijk geëvalueerd en de voorbereidingen zijn
                                                           innovatieproject 'Samen sterk bij scheiding', het
getroffen om de vroegsignalering uit te breiden met
                                                           ‘Ontmoetingscentrum’, valpreventie, de regionale
andere signalen van betalingsachterstanden.
                                                           pilot ‘Aanpak Multiproblematiek’, de regionale pilot
Bijvoorbeeld van nutsbedrijven, zorgverzekeringen,
                                                           ‘Innovatieve schuldhulp van jongeren’; beiden samen
het CJIB en de Belastingdienst. Hierbij houden we
                                                           met de gemeenten Pijnacker- Nootdorp en Midden
ons aan privacywetgeving.
                                                           Delfland.
Speciale aandacht hebben we voor jongeren. In het
kader van preventie willen we hen leren met geld om        Beleidsdoel F
te gaan, zodat overerving van schulden kan worden
voorkomen. We hebben in 2018 de                            We hebben bestaande activiteiten voor het
jongerencarrousel over omgaan met geld opgezet.            versterken van samenhang en korte lijnen
De carrousel wordt gegeven op scholen in het               gestimuleerd, zoals het soepel op- en afschalen van
voortgezet onderwijs. De jongerencarrousel is een          hulp en de integratie van hulp bij het leven met een
dagevenement waarbij verschillende workshops               beperking ‘Samen Sterk Wijken’. Daarnaast hebben
worden gegeven over goed omgaan met geld. De               we een aantal activiteiten uitgevoerd die de
workshops worden door maatschappelijke partners            samenhang en korte lijnen versterken, onder andere.
gegeven. Via het Netwerk Financiële Redzaamheid            de 'doorontwikkeling toegang', 'meerjarige
is de jongerencarrousel in te plannen. Ook hebben          inkoopcontracten met sturen op output' en de
we inspiratiesessies opgezet waarbij                       regionale innovatie pilot ‘directe bemiddeling sociale
maatschappelijke partners met elkaar bespreken hoe         huurwoningen’ met de gemeenten Pijnacker-
armoede onder kinderen/jongeren kan worden                 Nootdorp en Midden- Delfland.
aangepakt.
                                                           Met betrekking tot de doorontwikkeling van de
In 2018 hebben we het netwerk Financiële                   Toegang Sociaal Domein hebben we in 2018:
Redzaamheid Rijswijk verder gestructureerd en
vormgegeven. Het netwerk is daarmee een actief             ●   het resultaatgericht indiceren geïmplementeerd
orgaan geworden om acties op het gebied van                ●   de samenwerking tussen het Sociaal Wijkteam
bestrijding van armoede en schulden gezamenlijk                en de onderdelen binnen de gemeentelijke
met ketenpartners aan te pakken.                               organisatie versterkt
                                                           ●   geïnvesteerd in het vakmanschap van de
Beleidsdoel D                                                  medewerkers binnen de Toegang
                                                           ●   de visie op de Toegang verbreed naar een
De gemeentelijke taken op het gebied van de                    volledig integrale dienstverlening
volksgezondheid staan beschreven in de Wet                 ●   een Financieel Servicepunt opgezet om
publieke gezondheid (Wpg). Deze taken omvatten                 schuldenproblematiek preventief tegen te gaan.
het bewaken, beschermen en bevorderen van de
gezondheid van de Rijswijkse bevolking. De ambities        ●



                                                                                    Programma Sociaal Domein

                                                      43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Beleidsdoel G                                                    (eventueel met ondersteuning van het WSP) aan het
                                                                 werk kunnen. We willen dit zodanig gaan vormgeven
Partijen in de keten Huiselijk Geweld hebben zich                dat iedere inwoner met een uitkering een plan krijgt
conform de regionale visie ingezet om huiselijk                  aangeboden met een participatieaanbod en
geweld te voorkomen of duurzaam te stoppen.                      begeleiding op maat.
Professionals en vrijwilligers in het sociaal domein
zijn getraind in preventie en vroegsignalering en                Beleidsdoel I
voorbereid op de aangescherpte wet meldcode
Huiselijk Geweld.                                                Werk & Inkomen 2018

Beleidsdoel H                                                    In 2018 hebben we verder gewerkt aan de
                                                                 doelstellingen uit de Kadernota (Samen) werken aan
Welzijn                                                          Werk! 2016- 2020. De belangrijkste doelstelling was
                                                                 het ondersteunen van inwoners bij het vinden van
Om mensen zoveel mogelijk te betrekken bij de                    een baan. Uiteindelijk hebben we in 2018 365
maatschappij hebben verschillende maatschappelijke               Rijswijkers kunnen plaatsen.
partners welzijnsactiviteiten uitgevoerd. De gemeente
stimuleerde innovatieve projecten waarbij                        Het Werkgeversservicepunt (WSP) Rijswijk is in 2018
zorginstellingen, welzijnsorganisaties en                        gestart met een nieuw geüniformeerd diagnose
woningbouwcorporaties samenwerken zodat mensen                   instrument. Dit heeft er toe geleid dat we
zo lang mogelijk in hun eigen woning kunnen blijven              bijstandsgerechtigden nog beter leren kennen en dat
wonen. Een voorbeeld daarvan is het                              we meer maatwerk kunnen bieden bij de
innovatieproject ‘Flatcoach’. (zie ook: Innovatie                ondersteuning van Rijswijkers. Zo worden nu zaken
Sociaal Domein). Dit project heeft inmiddels                     als arbeids- en het opleidingsverleden, kennis en
landelijke bekendheid. Het wordt gedragen door een               vaardigheden, belemmeringen en ambities
netwerk van partners en laat zien dat deze nieuwe                systematisch en nog beter in beeld gebracht.
vorm van ondersteuning bij langer zelfstandig wonen
kan leiden tot aanzienlijke besparingen.                         2018 was het jaar waarin het Lokaal Sociaal Akkoord
                                                                 (LSA) Rijswijk is gesloten met tientallen lokale
Mantelzorg en vrijwilligers                                      werkgevers en andere partners, waaronder de BBR
                                                                 (Belangen Bedrijven Rijswijk). Op basis van het LSA
We hebben ingezet op continuïteit van de                         hebben we samen met partners ingezet op een goed
ondersteuning aan mantelzorgers om overbelasting                 klimaat voor maatschappelijk verantwoord
te voorkomen door de mantelzorgondersteuning van                 ondernemen (MVO) door aan te sluiten bij
Welzijn Rijswijk en een divers aanbod van                        Werkwaardig. We hebben samen met een aantal
respijtzorg, waaronder het nieuwe                                werkgevers een klantenpanel opgericht, teneinde die
Ontmoetingscentrum dementie. De mantelzorgers                    dienstverlening te verbeteren. Verder hebben we
zijn gewaardeerd door de viering van de dag van de               onze aanpak Social Return On Investment (SROI)
mantelzorg en de mantelzorgwaardering die dit jaar               kunnen doorontwikkelen en vereenvoudigen.
aan 1255 mantelzorgers is uitgereikt. Er zijn in 2018            Tenslotte zijn er in 2018 innovatieve kandidaat
309 nieuwe mantelzorgers ingeschreven bij Welzijn                ontwikkeltrajecten opgestart met partners als de
Rijswijk, mede door de mantelzorgwaardering en de                Martinifabriek, DSW, ROC Mondriaan en Werkse!.
parkeervergunning voor mantelzorgers. In totaal                  De trajecten zijn gericht op het ontwikkelen van
stonden er eind 2018 2027 mantelzorgers                          werknemersvaardigheden, taalontwikkeling en het
ingeschreven bij Welzijn Rijswijk. Zij komen allen in            wegnemen van belemmeringen.
aanmerking voor ondersteuning, informatie en
advies.                                                          De samenwerking tussen Economie en het WSP is in
                                                                 2018 concreet geworden door samen een top 25 van
Rijswijkse vrijwilligers zijn ook in 2018 in aanmerking          bedrijven op te stellen. Deze bedrijven zijn, in het
gekomen voor het aanbod van de                                   kader van de Rode Loper, gezamenlijk bezocht door
vrijwilligersacademie, de vrijwilligersverzekering, de           accountmanagers van Economie en het WSP. De
ontmoeting met de uitreiking van de prijzen en de                bedrijven hebben hun waardering laten blijken, terwijl
vrijwilligerspas. Van de 15 genomineerde vrijwilligers           de accountmanagers nu beter naar elkaar kunnen
van het jaar, zijn inspirerende portretten gemaakt.              doorverwijzen.
vrijwilligerspotentieel is door het vrijwilligerscentrum
benaderd. In het vrijwilligerscentrum is ook de                  Jongeren tussen de 18 en 27 jaar hebben in 2018
vacaturebank gevestigd.                                          extra aandacht gekregen vanuit het WSP via de
                                                                 inzet van een jongerencoach, sollicitatietrainingen,
Participatie                                                     leerwerkcheques en leerwerktrajecten in de
                                                                 Bogaard(crew).
In 2018 zijn wij begonnen met de voorbereidingen
om mensen die (nog) niet aan het werk kunnen te                  De gemeenten Zoetermeer, Rijswijk en
begeleiden naar maatschappelijke participatie                    Leidschendam-Voorburg hebben hun gezamenlijke
(deelname aan een vereniging, meedoen in de wijk,                wens, om tot een Zoetermeers Werkbedrijf te komen
verrichten van vrijwilligerswerk), zodat zij uiteindelijk        waarbij Zoetermeer eigenaar wordt en Rijswijk en

                                                                                          Programma Sociaal Domein

                                                            44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Leidschendam-Voorburg minimaal de huidige sw-                  het contactmoment. De jeugdgezondheidszorg levert
plekken bij het nieuwe bedrijf blijven, inkopen                minder zorg waar minder kan, en meer waar meer
geconcretiseerd via een tweede koersbesluit. In het            nodig is. Ook is het nieuwe convenant ‘Uitvoering
voorlopig 2e koersbesluit wordt gekozen voor 1                 jeugdgezondheidszorg gemeenten Zuid-Holland
organisatie die alle bemiddeling naar werk en                  West 2018-2021’ in werking getreden.
plaatsing op een werkplek voor alle klantgroepen van
de Participatiewet (incluis WSW) uitvoert. De                  Taken in de jeugdhulp
gemeente Rijswijk kan zich vinden in de keuzes van
de gemeente Zoetermeer.                                        Het bieden van passende hulp aan jeugdigen en hun
                                                               ouders/ verzorgers is het uitgangspunt binnen de
Beleidsdoelen J/K/L                                            jeugdhulp in Rijswijk. In het lokaal inkoopplan 2018 is
                                                               inhoudelijk en financieel beschreven hoe we met de
Jeugdteam/CJG                                                  jeugdhulp omgaan. In 2018 is de jeugdhulp opnieuw
                                                               ingekocht en zijn producten vereenvoudigd en
De gemeente Rijswijk streeft ernaar dat alle                   tarieven geharmoniseerd. Door het H10
jeugdigen in Rijswijk zich binnen hun eigen kunnen             Inkoopbureau is een analyse uitgevoerd naar de
en mogelijkheden ontwikkelen en opgroeien tot                  tekorten in de jeugdhulp in de regio Haaglanden.
verantwoordelijke, zelfstandige, zelfredzame en                Mede op basis daarvan is een actieplan ‘grip op
maatschappelijk betrokken volwassenen. Jeugdigen               jeugdzorg Rijswijk’ opgesteld, waarin 10 maatregelen
en ouders die daarbij hulp nodig hebben, krijgen               zijn geformuleerd.
ondersteuning.
                                                               Om de transformatie binnen de jeugdhulp verder te
In 2018 hebben we de integrale samenwerking                    stimuleren, hebben de gemeenten in de regio
tussen de zorgpartijen, onderwijs en jeugdhulp                 Haaglanden in 2018 de inkoopstrategie
gefaciliteerd en vormgegeven door het organiseren              resultaatgerichte inkoop vastgesteld. Hierbij staan we
van netwerkbijeenkomsten. De acties zijn vastgelegd            een ambitieuze verbetering van de jeugdhulp voor
in een dynamische werkagenda.Met een jaarlijkse                door te sturen op resultaat. Een stelsel waarin de
themakalender hebben we de collectieve preventie               vraag van jeugdigen en ouders centraal staat.
vanuit het CJG vorm gegeven.
                                                               Tevens is de eerder ingezette regionale innovatie
Preventief jeugdbeleid                                         ingebed binnen het reguliere aanbod van jeugdhulp
                                                               in de regio Haaglanden.
Bij preventie kennen we de volgende onderverdeling:
                                                               Vanuit jeugdhulp is verder de verbinding gelegd met
                                                               preventieve partners , onder meer door te
-   Universele preventie: het in de basis voorkomen            participeren in netwerken. Wij streven hiermee naar
    van problemen, gericht op de gehele groep                  reductie van langdurige/ gespecialiseerde/ zware
    jeugdigen en hun ouders en niet op basis van               jeugdhulp. De werkafspraken tussen Rijswijkse
    een individuele risicofactor. Voorbeelden:                 huisartsen, jeugdartsen en gemeentelijke toegang
    Schoolmaatschappelijk Werk (SMW), algemene                 (zorgloket, sociale wijkteams en jeugdteam) zijn
    opvoedadviezen, maar ook voeding- en                       verder uitgewerkt.
    beweegadvies zoals Happy Fit.
-   Selectieve preventie: gericht op risicofactoren/           Ook de verbinding tussen het schoolmaatschappelijk
    risicogroepen om problemen te voorkomen.                   werk en de (ambulante) jeugdhulp is verder versterkt,
    Voorbeelden: samenwerking in de werkgroep                  met als doel een verschuiving van inzet van zware
    Preventie, maar ook de interventies ‘Kom op voor           jeugdhulp naar lichtere vormen van jeugdhulp.
    Jezelf’ en ‘Stevig Ouderschap’.
                                                               Overige ontwikkelingen
-    Geïndiceerde preventie: voorkomen van erger.
    Gericht op jeugdigen die wel klachten hebben,              Innovatie Sociaal Domein
    maar die niet voldoen aan diagnostische criteria.          De innovatie in het sociaal domein wordt uitgevoerd
    Voorbeelden: licht ambulante jeugdhulptrajecten.           aan de hand van het Ontwikkelprogramma Zorg en
-   Zorggerelateerde preventie: voorkomen van                  Welzijn 2016 – 2020. Uitgaande van dit programma
    complicaties en verminderde kwaliteit van leven.           zijn sinds 2016 inmiddels twee en twintig
    Voorbeeld: bepaalde trajecten in de geestelijke            innovatieprojecten gestart waarmee we concreet zijn
    gezondheidszorg (GGZ).                                     gaan uitproberen en leren hoe we in het sociaal
                                                               domein nieuwe richtingen kunnen inslaan. Deze
                                                               innovatieprojecten zijn verdeeld over 4
De gemeente Rijswijk investeert onder andere in                programmalijnen: ‘zorg en welzijn’, ‘zorg en wonen’,
preventie, jeugdgezondheidszorg en pedagogische
                                                               ‘zorg en gezondheid’, en ‘zorg en inkomen’. Samen
ondersteuning. In Rijswijk hebben we ingezet op
                                                               vormen ze het Innovatie Programma Sociaal
uitbreiding van preventieve interventies/ producten
                                                               Domein. De 4 hoofddoelen die we dichter bij willen
van de jeugdgezondheidszorg en daarnaast is de
                                                               brengen blijven gelden: sociale samenhang; inzet
jeugdgezondheidszorg onderdeel van het                         van burgerkracht; preventieve, goed toegankelijke,
jeugdteam: als specialist van het gewone en                    wijkgerichte hulp; samenhang van hulp, korte lijnen
gezonde kind. In 2018 is ingezet op flexibilisering van                                                      e
                                                               en regie door de gemeente. Eind 2018 is de 3

                                                                                        Programma Sociaal Domein

                                                          45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Voortgangsevaluatie Innovatie Programma Sociaal                opvang en verzorging van al dan niet gewonde
Domein opgesteld, met een terugblik over drie jaar             dieren zonder eigenaar.
innovatie in het sociaal domein. Belangrijkste
conclusie is dat de innovatie in het sociale domein
zich kenmerkt door nieuwe verbindingen tussen
werkterreinen die voorheen gescheiden waren.
Daardoor kunnen bestaande taken op een nieuwe
manier worden uitgevoerd met een hogere kwaliteit
en lagere kosten of kunnen nieuwe manieren van
dienstverlening ontstaan.

Regelvrij budget

Het doel van het regelvrij budget (Stichting Urgente
Noden) is hulp bieden in crisissituaties bij de klant,
waarbij de hulpverlener snel kan handelen en niet
gebonden is aan generieke regels als er haast
geboden is. In 2018 heeft het Sociaal Wijkteam dit
‘handgeld’ kunnen inzetten om snel acute
noodsituaties weg te nemen. Aan inzet van het
regelvrij budget werden integraal vervolgacties
afgesproken om de klant verder te helpen. Uit de
evaluatie van het regelvrij budget eind 2018 bleek dat
een groot deel van het budget werd uitgegeven aan
het betalen van huurschulden. Door intensiever op
vroegsignalering in te zetten verwachten we dat dit
gaat dalen.

Beschermd Wonen

In 2018 is het besluit genomen dat het nieuwe
verdeelmodel betreffende de transitie beschermd
wonen en maatschappelijke opvang een jaar later
dan afgesproken bekend zal zijn. Dit heeft tot gevolg
dat de transitie ook een jaar later dan gepland zijn
beslag zal krijgen. De ingangsdatum van de nieuwe
werkwijze inzake beschermd wonen en
maatschappelijke opvang is hiermee 1 januari 2021
geworden. De planning om de transitie lokaal te
borgen is hierdoor ook met een jaar verschoven. De
vrijgekomen tijd is benut om rondom deze
problematiek de inwoners, voorzieningen,
zorgaanbieders en aanpalende wetgeving alvast te
leren kennen en daarmee een beeld te vormen van
behoeften en mogelijke knelpunten ten behoeve van
het uitwerken van een nieuwe werkwijze.

Dierenwelzijn

In 2018 is uitvoering gegeven aan de nota
Dierenwelzijn die in 2017 is vastgesteld. Belangrijkste
resultaten van 2018 zijn het opstellen en uitvoeren
van het Ganzenbeheerplan, de Evaluatie van de
proef omheining hondenlosloopgebied Endezant, het
actualiseren van het Hondenbeleid (met onder
andere afschaffing van de hondenbelasting) en het
verbeteren van de samenwerking in de keten van




                                                                                      Programma Sociaal Domein

                                                          46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Beleidsnota’s / verbonden partijen

Relevante beleidsnota’s

Betrokkenheid verbonden partijen

GGD en veilig Thuis Haaglanden
Er geldt een wettelijke verplichting tot één regionale GGD per veiligheidsregio waaraan alle gemeenten uit die regio
aan deelnemen. Daarom zijn in 2014 in de regio Haaglanden de GGD Zuid-Holland West en de GGD Den Haag
gefuseerd. Begin 2016 is besloten Veilig Thuis onder te brengen bij de GR GGD Haaglanden. De nieuwe GR is per
1 januari 2018 in werking getreden.
De regeling behartigt de belangen van de gemeenten op het terrein van het bevorderen, beschermen en bewaken
van de publieke gezondheid. Veilig Thuis geeft advies, ondersteunt, doet onderzoek en brengt hulpverlening op
gang om de situatie in huiselijk geweld en/of kindermishandeling zaken voor alle betrokkenen veiliger te maken.
Het bestuur heeft de ambitie uitgesproken om over te gaan op resultaatsturing vanaf 2018. De gemeenten en
uitvoeringsorganisaties samen zullen een ontwikkelplan opstellen waarin prestatie-indicatoren, resultaatafspraken
en sturingsafspraken worden uitgewerkt.

Dienst Sociale Werkvoorziening Rijswijk e.o. (DSW)
De DSW is een gemeenschappelijke regeling Gemeenten Rijswijk, Zoetermeer en Leidschendam-Voorburg met
als doel arbeidsgehandicapten aan (passend) werk helpen. De drie gemeenten werken gezamenlijk toe naar een
nieuwe bestuurlijke verhouding. Daarin zal het Zoetermeers Werkbedrijf de taken van DSW overnemen, wordt
Zoetermeer eigenaar en zal Rijswijk sw-trajecten gaan inkopen. De bovengenoemde nieuwe bestuurlijke
verhouding zal naar verwachting per 1 januari 2021 ingaan.

H10 Inkoopbureau
De bedrijfsvoeringsorganisatie is een samenwerkingsverband van de gemeenten Delft, Den Haag, Leidschendam-
Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Voorschoten, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. De
regeling behartigt de belangen van de gemeenten op het terrein van uitvoering van inkooptaken op taakonderdelen
binnen het sociaal domein.
Op basis van een evaluatierapport zijn de gemeenten en het Inkoopbureau een visietraject gestart over de redenen
voor en de aard van de regionale samenwerking. Dit visietraject heeft geleid tot de conclusie dat het niet verstandig
is om nu wijzigingen aan te brengen in zowel de organisatie van de inkoopsamenwerking als de beleidsmatige
samenwerking. Redenen daarvoor zijn het lopende verbetertraject binnen het Inkoopbureau H-10, het
inkoopproces 2020-2024, waarin we overgaan naar resultaatsturing en -bekostiging, en de zorgvuldige
implementatie daarvan in 2019 en 2020.




                                                                                       Programma Sociaal Domein

                                                         47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren, verplicht

Indicator                                                             Begroting 2018       Realisatie 2018


Banen                                                                      > 1.093,6                875,6
Eenheid: Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar
Bron: LISA

Jongeren met een delict voor de rechter                                       < 1,72                  1,72
Eenheid: % 12 t/m 21 jarigen
Bron: Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Kinderen in uitkeringsgezin                                                   < 9,38                  9,38
Eenheid: % kinderen tot 18 jaar
Bron: Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Netto arbeidsparticipatie                                                     > 63,0                  64,5
Eenheid: % vd werkzame beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking
Bron: CBS



Werkloze jongeren                                                             < 2,04                  2,04
Eenheid: % 16 t/m 22 jarigen
Bron: Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Personen met een bijstandsuitkering                                           < 44,6                  43,6
Eenheid: Aantal per 1.000 inwoners 18 jr. eo
Bron: CBS

Lopende re-integratievoorzieningen                                           > 35,30                  29,2
Eenheid: Aantal per 1.000 inwoners van 15 – 64 jaar
Bron: CBS

Jongeren met jeugdhulp                                                         <11,0                   9,3
Eenheid: % van alle jongeren tot 18 jaar
Bron: CBS

Jongeren met jeugdbescherming                                                  < 1,0                   0,9
Eenheid: % van alle jongeren tot 18 jaar
Bron: CBS

Jongeren met jeugdreclassering                                                 < 0,7                   0,5
Eenheid: % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
Bron: CBS

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO                                        <75                    65
Eenheid: Aantal per 1.000 inwoners
Bron: GMSD




                                                                                Programma Sociaal Domein

                                                                 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost ?
Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                                                 Afwijking
                                                                            Realisatie   Primitief     Gewijzigde   Realisatie
Sociaal Domein                                                                                                                     (+ =
                                                                                 2017        2018    raming 2018         2018
                                                                                                                                 voordeel)
1400 Dierenwelzijn                                                 Lasten          84         172            124           91          34
                                                                   Baten                                                    1           1
Saldo                                                                             -84        -172           -124          -89          35
6100 Inkomen                                                       Lasten      22.313      20.294         21.642       22.430         -788
                                                                   Baten       18.706      18.937         20.285       21.392        1.107
Saldo                                                                          -3.607      -1.357         -1.357       -1.038         319
6110 Arbeidsmarkt overig                                           Lasten       2.805       2.588          2.743        2.817          -74
                                                                   Baten           31                                      97          97
Saldo                                                                          -2.773      -2.588         -2.743       -2.720          23
6140 Gemeentelijk armoede- en schuldenbeleid                       Lasten       3.722       3.503          3.620        3.882         -262
                                                                   Baten          263         221            221          225           4
Saldo                                                                          -3.459      -3.282         -3.399       -3.657         -259
6204 Participatie en integratie overig                             Lasten         240         118            118          112           5
                                                                   Baten          119
Saldo                                                                            -121        -118           -118         -112           5
6230 Re-integratie- en participatievoorzieningen Participatiewet   Lasten       2.854       2.463          1.888        2.432         -544
                                                                   Baten          302                                     557         557
Saldo                                                                          -2.552      -2.463         -1.888       -1.876          13
6610 Maatwerkvoorzieningen materieel Wmo                           Lasten       2.136       2.031          2.176        2.653         -477
                                                                   Baten           34           2              2           33          31
Saldo                                                                          -2.102      -2.029         -2.174       -2.619         -446
6620 Maatwerkvoorzieningen immaterieel Wmo                         Lasten       8.043       9.387          9.135        9.157          -22
                                                                   Baten          905       1.066            948          901          -47
Saldo                                                                          -7.138      -8.321         -8.187       -8.256          -69
6700 Algemene voorzieningen Wmo en Jeugd                           Lasten       7.787       7.296          7.495        7.503           -8
                                                                   Baten        1.327       1.189          1.430        1.436           6
Saldo                                                                          -6.460      -6.106         -6.066       -6.067           -1
6710 Eerstelijnsloket Wmo en Jeugd                                 Lasten       1.371       2.031          1.305        1.328          -23
                                                                   Baten                                                    1           1
Saldo                                                                          -1.371      -2.031         -1.305       -1.328          -23
6820 Individuele voorzieningen natura Jeugd                        Lasten       8.820       8.536          9.728       11.947       -2.219
                                                                   Baten          305                                      67          67
Saldo                                                                          -8.515      -8.536         -9.728      -11.880       -2.152
6830 Veiligheid, jeugdreclassering en opvang Jeugd                 Lasten       1.342       1.306          1.306        1.176         130
                                                                   Baten
Saldo                                                                          -1.342      -1.306         -1.306       -1.176         130
7100 Volksgezondheid                                               Lasten         624         529            651          664          -13
                                                                   Baten                        1              1                        -1
Saldo                                                                            -624        -528           -650         -664          -14
7240 Lijkbezorging                                                 Lasten          28          24             24           17           6
                                                                   Baten          136         134            134          135           1
Saldo                                                                             108         111            111          118           7
Programmatotalen                                                   Lasten      62.168      60.277         61.955       66.209       -4.254
                                                                   Baten       22.128      21.551         23.022       24.845       1.823
Saldo                                                                         -40.039     -38.726        -38.933      -41.364       -2.431




                                                                                                          Programma Sociaal Domein

                                                                   49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Toelichting op de afwijking

6100 Inkomen
Lasten nadeel € 787.814
Baten voordeel € 1.106.624

In de 2e halfjaarrapportage 2018 was aangegeven dat het te verwachten tekort op de BUIG aanzienlijk lager zou
gaan uitvallen dan het voorgaande jaar. Waar het tekort over het jaar 2017 nog 2,4 miljoen bedroeg was ten tijde
van het maken van de 2e halfjaarrapportage de verwachting dat het tekort over het jaar 2018 niet boven de 1,8
miljoen uit zou gaan komen. Bij het uitspreken van deze verwachting is aandacht gevraagd voor de vele
onzekerheden die op dat moment speelden en die sterk bepalend zouden zijn voor het uiteindelijk te verwachten
tekort.

Eind 2018 is het definitieve budget ten behoeve van de BUIG door het Rijk met € 577.000 hoger vastgesteld dan
de indicaties die tot dat moment waren afgegeven waardoor het tekort op de BUIG daalde. Daarnaast is in de 2e
helft van het jaar 2018, mede door de inzet van genomen maatregelen, een daling van het aantal
bijstandsgerechtigden ingezet waardoor de uitgaven teruggelopen zijn. Het uiteindelijke nadeel van € 845.000 aan
uitgaven blijft onder de grens voor het kunnen aanvragen van een vangnetuitkering over het jaar 2018 en valt
geheel onder het eigen risico.
In het jaar 2018 is de vangnetuitkering van € 851.895 over het jaar 2017 ontvangen en is er een voordeel door de
balanswaardering van de debiteuren waardoor er in totaal sprake is van een voordeel van € 1.106.000.
Per saldo is er sprake van een incidenteel voordeel op de BUIG van € 261.000
In de eerste halfjaarrapportage 2019 zal een nieuwe verwachting worden opgenomen met betrekking tot het jaar
2019.

6110 Arbeidsmarkt overig
Lasten nadeel € 74.142
Baten voordeel € 97.000
        e
In de 2 halfjaarrapportage is verzuimd een budgettair neutrale begrotingswijziging op te nemen. Hierdoor zijn
zowel de uitgaven als de inkomsten overschreden met € 97.000.

6140 Gemeentelijk armoede- en schuldenbeleid
Lasten nadeel € 262.496

Door de volgende overschrijdingen is er een nadeel van € 463.000 op het armoede- en schuldenbeleid ontstaan:

    ●    Wet kinderopvang                                              € 54.000
    ●    Individuele Inkomenstoeslag                                   € 57.000
    ●    Collectieve ziektekostenverzekering                           € 43.000
    ●    De maatschappelijke participatie van kinderen                 € 34.000
    ●    Incidentele en periodieke bijzondere bijstand en leenbijstand € 134.000
    ●    Negatief effect op de exploitatie als gevolg van de
         balanswaardering van de vorderingen                           € 113.000
    ● Kwijtscheldingen van gemeentelijke heffingen                     € 28.000
 Het negatieve effect op de exploitatie als gevolg van de balanswaardering van de vorderingen van
€ 113.000 heeft een toename van de balansvoorziening ten behoeve van de debiteuren als gevolg.
Tegenover het bovengenoemde nadeel staat een voordeel van € 176.000 dat is veroorzaakt door meevallende
resultaten op de volgende terreinen:

    ●  Het later in werking treden van het Financieel Servicepunt     € 53.000
    ●  Het later in werking treden van de doorbelasting vanuit de
       gemeente Den Haag van de Ooievaarspas                           € 66.000
   ● De uitvoering van specifieke Rijswijkse regelingen               € 45.000
   ● Communicatie                                                      € 12.000
Per saldo is binnen het totale product er sprake van een nadeel van € 287.000.


6230 Re-integratie- en participatievoorzieningen Participatiewet
Lasten nadeel € 543.676
Baten voordeel € 556.555
        e
In de 2 halfjaarrapportage is verzuimd een budgettair neutrale begrotingswijziging op te nemen. Hierdoor zijn
zowel de uitgaven als de inkomsten overschreden met € 555.880.


                                                                                      Programma Sociaal Domein

                                                        50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>6610 Maatwerkvoorzieningen materieel Wmo
Lasten nadeel € 476.837

Door een stijging in de 2e helft van het jaar 2018 van het aantal toegekende aanvragen aan woonvoorzieningen,
vervoersvoorzieningen en rolstoelvoorzieningen is er binnen dit product sprake van een nadeel van € 501.000.

6820 Individuele voorzieningen natura jeugd
Lasten nadeel € 2.218.732
Baten voordeel € 66.957

In de 2e halfjaarrapportage 2018 is aangegeven dat als gevolg van nadelige effecten in de aanbesteding van de
raamovereenkomsten 2018 (waarin 1600 producten en tarieven zijn geharmoniseerd naar 90 producten), de
gestegen inzet van uren per jeugdige en een toename van het aantal jeugdigen er een nadeel verwacht mocht
worden van € 1.306.870. Op basis van deze verwachting is destijds de begroting 2018 bijgesteld.
In de periode tussen de tweede halfjaarrapportage 2018 en de jaarrekening 2018 is er sprake geweest van een
kostenontwikkeling die bij het maken van de tweede halfjaarrapportage niet te voorzien was en waardoor er bij het
maken van de jaarrekening per saldo een tekort is ontstaan van € 2.157.000.
De belangrijkste oorzaken voor het ontstaan van dit nadeel betreffen:

    ●   De door de H10 afgegeven schatting van de voor het hele jaar 2018 te verwachten kosten aan zorg in
        natura is ten opzichte van de stand bij het opmaken van de tweede halfjaarrapportage 2018 ten opzichte
        van het einde van het jaar met € 1.200.000 toegenomen

    ●    De grote aanbieders JBWest en Jeugdformaat hebben administratieve inhaalslagen gemaakt waardoor er
        nu jeugdigen worden gedeclareerd die niet eerder bij de gemeente bekend waren. Dit geldt voor zowel
        2018 als 2017. In 2019 werd daardoor ook bekend dat de jaarrekening 2017 zijn overschreden. Al met al
        is hier een onvoorziene uitgave ontstaan van
        € 325.000

    ●   de kosten met betrekking tot de landelijke transitiearrangementen (namens gemeenten heeft de VNG
        afspraken met landelijke aanbieders met een specialistische functie) zijn € 251.000 hoger uitgevallen dan
        mocht worden verwacht

    •   de inhuur van het jeugdteam is met € 199.000 gestegen mede omdat de wachtlijsten van Veilig Thuis
        moesten worden opgelost . Dit is inmiddels ook het geval.

Er zijn in de tweede helft van het jaar 2018 ook een achttal lokale maatregelen ingezet om meer grip te krijgen op
de uitgaven. Na een uitgebreide dossieranalyse is de aandacht gericht op voor de inhoudelijke beoordeling op
verzoeken van toewijzing en ook is er met een aantal zorgverleners een gesprek gevoerd met betrekking tot het
declaratiegedrag. Het ging bij deze gesprekken om aanbieders die na de tariefharmonisatie een opvallende stijging
in hun declaraties lieten zien die niet verklaard kon worden door een groei van het aantal cliënten.
Uit het regionale Actieplan Ombuiging kostenontwikkeling Jeugd regio H10 blijkt dat de oorzaken van de
kostenstijging zijn:

    ● Tariefsharmonisering
    ● Toename van de hoeveelheid ingezette eenheden per client ( de “Q”)
    ● Verschuiving naar duurdere zorgproducten
    ● Lichte toename van het aantal jeugdigen
De directe gevolgen van de harmonisatie, waaronder stijging van tarieven, wordt in regionaal verband door het H10
Inkoopbureau nader onderzocht en zal in maart 2019 worden afgerond. Nadat het regionale onderzoek is afgerond
zal een regionaal advies volgen dat inzichtelijk maakt welk deel van de kosten beïnvloedbaar is en welk deel niet.
In 2019 zullen zowel lokale alsook regionale acties worden uitgezet ten behoeve van het terugdringen van de
kosten.

6830 Veiligheid, jeugdreclassering en opvang jeugd
Lasten voordeel € 130.499

Door het achterblijven van de uitgaven met betrekking tot het gedwongen kader is er een voordeel ontstaan van
€ 123.000.




                                                                                      Programma Sociaal Domein

                                                        51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Investeringen
                                                                                                (x € 1.000)

                                                              Uitgaven   Inkomsten   Uitgaven   Inkomsten
Naam Krediet                                   U/I   Raming   tm 2018     tm 2018     restant     restant
Aanpassing multifunctionele ruimtes Ottoburg   U        250         37                    213



Verklaring afwijking
Niet van toepassing.




                                                                                           Programma Sociaal Domein

                                                         52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                        Wonen en Leven
Maatschappelijk doel
De verwachting is dat de Rijswijkse bevolking de komende jaren flink groeit . Rijswijk voegt de komende jaren veel
woningen toe door de ontwikkeling van nieuwbouw in onder meer RijswijkBuiten en Eikelenburg en de
transformatie van leegstaande kantoorgebouwen naar woningen rondom In de Bogaard en de randen van de
Plaspoelpolder. Inzet hierbij is het behoud van parken en groene zones en het behoud van het unieke karakter van
Rijswijk (Groene buitenplaats voor stedelijk wonen).
In samenwerking met betrokken partijen streven we naar een aantrekkelijke, schone en groene leefomgeving,
waarin huidige en nieuwe inwoners van Rijswijk plezierig kunnen wonen in een passende woning naar keuze.
Middels het Huis van de Stad willen we onder meer de identiteit van Rijswijk versterken. De procedures op het
gebied van bouwen en verbouwen zijn op orde en zo efficiënt mogelijk voor de burgers.

Wat wilden we bereiken?                                      en met de inwoners (en bedrijven en overige
                                                             instellingen) van Rijswijk in het bijzonder. Het heeft
                                                             voorts een stimulerend effect op zijn omgeving en is
Beleidsdoel A                                                een verbinder van gebieden.
Afval:
Meer grondstoffen uit afval halen voor hergebruik.
                                                             Beleidsdoel E
                                                             Leefbaarheid:
Beleidsdoel B                                                Bewoners en werkenden (waaronder ondernemers)
Wonen:                                                       ervaren hun leefomgeving als prettig en veilig en
De belangrijkste doelstellingen zijn:                        voelen zich medeverantwoordelijk voor hun
● De kwalitatieve en kwantitatieve groei van de              omgeving.
   woningvoorraad;
● betaalbare woningen in Rijswijk. Voldoende                 Wat hebben we ervoor gedaan?
   aanbod voor alle doelgroepen;
● duurzame woningen in een duurzame
   leefomgeving;
                                                             Beleidsdoel A
                                                             Prestaties:
● wonen met zorg, aandacht voor kwetsbare
   doelgroepen;                                              De kosten voor verwerking van restafval nemen toe.
● aantrekkelijke woonmilieus voor een gevarieerde            Rijswijk wil de kosten beperken. Minder restafval is
                                                             een besparing. Gescheiden grondstoffen leveren
   bevolkingssamenstelling.
                                                             geld op. Dit project wordt in Avalex-verband uitgerold.
Beleidsdoel C                                                De verbetering in de scheiding van afval is
Ruimtelijke ordening / omgevingswet:                         afhankelijk van de uitvoering van het operationeel
Richting geven aan kwalitatieve ontwikkeling van de          plan. De inzamelmiddelen worden vervolgens op
stad, d.m.v. de nieuwe omgevingswet:                         orde gebracht voordat een verbeterd
                                                             scheidingsresultaat wordt behaald. De planning is
●   Een flexibele aanpak met meer lokale                     ambitieus, maar niet altijd even reëel. Vanaf 2019
    afwegingsruimte;                                         willen we een aantal nieuwe wijken opstarten.
●   een integrale benadering van de fysieke
    leefomgeving met gedifferentieerde en groene             ●   In 2018 is in de wijk Sion het nieuwe inzamelen
    wijken;                                                      (HNI) verder ingevoerd. Daarnaast zijn enkele
●   meer gebruiksgemak van het omgevingsrecht;                   losse locaties verbeterd;
●   een snellere, betere besluitvorming (ja, mits..);         ● er is een start gemaakt met de invoer van HNI in
●   meer aandacht voor particuliere en commerciële               Villapark Eikelenburgh, het Stationskwartier en
    initiatieven en participatie;                                de Artiestenbuurt;
●   gebiedstransformaties op basis van                        ● de communicatie over HNI is door Avalex
    gebiedsvisies voor In de Bogaard en Omgeving                 begeleid;
    en het Havenkwartier met toevoeging van c.a.             ● de educatie over afval op de scholen is
    4.000 woningen in totaal.                                   voortgezet met acties in de week van Nederland
                                                                Schoon;
Beleidsdoel D                                                ● verschillende acties om zwerfafval tegen te gaan.
Huis van de Stad is als gezicht van de stad een
bindend icoon voor de identiteit van Rijswijk.               Beleidsdoel B
Waar inwoners en bezoekers zich veilig, thuis en             Prestaties:
welkom voelen. Een huis dat duurzaam is in gebruik,          In 2018 zijn 272 nieuwe woningen opgeleverd, 244 in
veel gemak biedt aan de bezoekers en de mensen               RijswijkBuiten, 24 in Eikelenburgh en 4 in Oud
die er werken. Het Huis biedt een infrastructuur voor        Rijswijk. De transformatie van de Generaal (192
intensieve interactie tussen openbaar bestuur en             woningen) is in volle gang en dit geldt ook voor de
maatschappelijke en culturele organisaties onderling         transformatie aan de Koopmansstraat (50

                                                                                      Programma Wonen en Leven

                                                        53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>kluswoningen). De voorbereidingen voor de                     maatschappelijk en op het gebied van groen,
transformatie van de Winston Churchill toren (316             duurzaamheid, leefbaarheid etc.) en is onderzocht
woningen) en de sloop en nieuwbouw op de HBG                  hoe we de verstedelijkingsopgave procesmatig
locatie (550 woningen) gingen in 2018 gestaag                 kunnen oppakken, integraal en in de geest van de
verder.                                                       omgevingswet. Dit is opgenomen in een (nog vast te
In 2018 hebben de corporaties 482 woningen                    stellen) projectopdracht en wordt verder uitgewerkt in
verhuurd. Van die verhuringen zat 71 procent onder            een plan van aanpak.
een huur van € 640 en 20 procent onder een huur
van € 417. De corporaties hebben ruim 450                     Onderdeel van de verstedelijkingsopgave zijn de
woningen in de Artiestenbuurt, Muziekbuurt en                 transformatie van de gebieden In de Bogaard en het
Bomenbuurt gerenoveerd en verduurzaamd. Het                   Havenkwartier naar een meer gemengd woon-werk-
verwijderen van open verbrandingstoestellen is ook            verblijf gebied. Op basis van de vastgestelde
in 2018 fors doorgezet. Het streven is dat eind 2020          gebiedsvisies voor deze projecten is in 2018 verder
alle open verbrandingstoestellen uit de                       gewerkt aan ontwikkelkaders die als beleidskader
woningvoorraad van de beide corporaties verdwenen             moeten fungeren voor de verdere ontwikkeling van
zijn. In 2018 heeft Vidomes de verhuring van hun              deze gebieden. Voor het Havengebied zal dit
woningbezit aan de Idenburglaan kunnen beëindigen             beleidskader in 2019 ter vaststelling aan de raad
zodat in 2019 met de sloop en nieuwbouw op deze               worden aangeboden. Voor In de Bogaard is naast
locatie kan worden begonnen. De corporaties                   het beleidskader in 2018 al een concept Masterplan
hebben gezamenlijk met de gemeente (bijdrage                  opgesteld wat richtinggevend is voor de uitwerking
vanuit de Wmo) geïnvesteerd in het brandveilig                en beoordeling van concrete ontwikkelingen.
maken van het stallen van scootmobielen. Het ging
hierbij om complexen aan de Prof. Meijerslaan,                Beleidsdoel D
Tubasingel en Van Mooklaan. De prestatieafspraken             Prestaties:
worden elk jaar herijkt en vernieuwd. In december             Op basis van het door de gemeenteraad op 12
2018 zijn de vernieuwde afspraken voor 2019                   december 2017 geaccordeerde definitief ontwerp met
opgesteld.                                                    bijbehorende stichtings- en exploitatiekostenraming
                                                              voor het Huis van de Stad in het gebouw Generaal
In oktober heeft de gemeente voor de tweede maal              Spoorlaan, is in de loop van 2018 de 1e fase van de
een woonbeurs voor senioren georganiseerd.                    realisatie aanbestedingsgereed gemaakt. Het
                                                              zogenaamde technisch ontwerp kan in 2019
Beleidsdoel C                                                 voorgelegd worden aan de gemeenteraad. Bij een
Prestaties:                                                   positief besluit kunnen de werkzaamheden
In 2018 hebben we vooral gewerkt aan de                       aanbesteed worden en kan eind 2019 met de
bewustwording van de gevolgen van de invoering                uitvoering gestart worden. In de 1e fase worden de
van de wet in onze organisatie. Ook stelden we een            bibliotheek, Trias en een aantal activiteiten van
programmaplan en een uitvoeringsplan op.                      Stichting Welzijn Rijswijk gehuisvest in het Huis van
Op basis van de eerder ter informatie aan de Raad             de Stad. Ook is er dan een trouwzaal ingericht.
toegezonden startnotitie zijn we gestart met een
impactanalyse op basis van het gekozen                        Beleidsdoel E
ambitieniveau.                                                Prestaties:
Vooralsnog houden we ons aan de ambitie zoals                 In 2018 heeft het nieuwe college in het College
uitgesproken in de startnotitie, en dat is te kunnen          werkprogramma deze doelstelling uitgebreid.
voldoen aan de (minimale) wettelijke verplichting. Die        Hiervoor is een extra doelstelling in de Begroting van
keuze heeft met name impact voor processen                    2019 opgenomen: Rijswijk als groene en duurzame
rondom de directe vergunningverlening, inclusief de           woon- en werkstad. Om de leefomgeving te
bijbehorende ICT infrastructuur (Digitaal Stelsel             vergroenen en verduurzamen zetten wij in op het
Omgevingswet). Prioriteit is derhalve de                      verbeteren van groen en
vergunningverlening tijdig op orde te krijgen voor de         biodiversiteit, energiebesparing, verbeteren van de
nieuwe wet. In 2018 is hiervoor gestart met het               milieukwaliteit, klimaatadaptatie en
uitvoeren van een gap-analyse. Daarnaast is gestart           circulaire economie (heeft relatie met paragrafen
met het voorbereiden op de volgende wettelijke                Duurzaamheid en Onderhoud
verplichting, namelijk het hebben van een                     kapitaalgoederen).
vastgestelde omgevingsvisie en omgevingsplan voor             Vooruitlopend op de Begroting van 2019 hebben wij
de hele gemeente. Ook experimenteerden we al met              het Convenant klimaatadaptief bouwen ondertekend
het werken in de geest van de nieuwe wet, waarbij             en hebben wij gewerkt aan bouwstenen voor
we aanhaken bij lopende gebiedsontwikkelingen.                natuurinclusief en duurzaam bouwen.
In 2018 is er ook een raadswerkgroep ingesteld die
zich bezig houdt met de (gevolgen van de) invoering           Prestaties Leefbaarheid
van de Omgevingswet.                                          Herstructurering buitenruimte
                                                              In de buitenruimte zijn grote
In 2018 heeft de kwartiermakersfase van de                    herstructureringsprojecten uitgevoerd. De Generaal
verstedelijkingsopgave plaatsgevonden. Daarbij is             Spoorlaan en Frans Halskade zijn inmiddels
verkent welke doelen we nastreven voor de                     afgerond. Het participatieproces en het ontwerp van
verstedelijkingsopgave (ruimtelijk, maar ook sociaal          de Karel Doormanlaan is afgerond. In 2019 start de


                                                                                      Programma Wonen en Leven

                                                         54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>uitvoering. Daarnaast zijn er nog 7 andere straten in        heeft de focus vooral gelegen op het groot
voorbereiding, waarbij we ook de integrale                   onderhoud van de Natuurtuin. Samen met vrijwilligers
benadering gebruiken voor, niet alleen de                    is de Natuurtuin opnieuw ingericht. Verder zijn
infrastructuur bovengronds en ondergronds, maar              diverse quick wins in het park uitgevoerd.
ook groen, bomen, parkeren en klimaat. En dit alles
doen wij in overleg met de bewoners.                         Samenwerken en integrale aanpak
                                                             Daar waar mogelijk werken we samen met de
Stadspark Wilhelminapark                                     netwerkpartners. Met de wooncorporaties, politie en
Het college heeft het Landschapsplan                         Welzijn Rijswijk zetten we gezamenlijk in op een
Wilhelminapark vastgesteld. Hierin wordt het kader           integrale wijkaanpak met focusgebieden en
geschetst voor de acties en investeringen in het park        faciliteren en begeleiden we inwoners bij initiatieven.
in de periode tot 2024. Intensivering van ecologie en
natuurbeheer; het opschalen van de natuurtuin en             Initiatieven
natuureducatie; het faciliteren van een                      Via het Loket Stadskracht zijn zo’n 50 initiatieven
horecavestiging; het intensiveren van sport, spel en         ondersteund voor ruim € 28.000. Het Loket
bewegen, met onder meer een nieuw aan te leggen              ondervindt (technische) opstartproblemen; hieraan is
speelveld in de zuidrand van het park; het plaatsen          en wordt gewerkt. Bewoners krijgen vooral financiële
van beelden in het park en onderzoeken van de                ondersteuning en adviezen vanuit de gemeente
mogelijkheden voor een landmark; het faciliteren van         gericht op zelfbeheer en zelforganisatie.
evenementen; het verbeteren van de bereikbaarheid
en de padenstructuur staan op de agenda. In 2018


Beleidsnota’s / verbonden partijen

Betrokkenheid verbonden partijen

ODH
De omgevingsdienst is opgezet als een regionale uitvoeringsdienst voor de uitvoering van de vergunningverlening
en handhavingstaken (VTH) gerelateerd aan de Wet Milieubeheer en andere wettelijke milieutaken. Rijswijk geeft
eveneens opdracht voor uitvoering van activiteiten die bijdragen aan het realiseren van gemeentelijke
milieubeleidsdoelen.
In 2021 wordt naar alle waarschijnlijkheid de nieuwe Omgevingswet van kracht, waarin meerdere wetten
samengevoegd worden. Nu is nog niet duidelijk wat dat voor de taakverdeling tussen partijen betekent.

Avalex
Avalex is een gemeenschappelijke regeling van de gemeenten Rijswijk, Leidschendam-Voorburg, Wassenaar,
Pijnacker-Nootdorp, Delft en Midden Delfland. Het bedrijf heeft tot doel het zo effectief en efficiënt mogelijk
voorbereiden en uitvoeren van de integrale reinigingstaken van de deelnemers.
In 2015 is het beleid vastgesteld met condities voor de implementatie van Het Nieuwe Inzamelen (HNI). Vanaf
deze datum worden uitvoeringsplannen in overleg met betrokkenen per wijk uitgewerkt. Vervolgens is het
uitvoeringsplan verder uitgewerkt voor twee wijken en wordt in deze wijken het omgekeerd inzamelen ingevoerd.
Deze ervaringen worden gebruikt voor het uitrollen van het ‘omgekeerd inzamelen’ in de overige wijken in de
komende jaren.
Afvalinzameling is een thema is waarbij samenwerking met de buurgemeenten zeer grote meerwaarde heeft voor
Rijswijk (efficiency en schaalvoordelen). Deelname staat niet ter discussie. Echter we zijn wel in dialoog met alle
deelnemers over welke sturingsrelatie, organisatievorm en takenpakket van een samenwerkingsverband het beste
bij de gemeentelijke doelstellingen passen. De transitie van het bedrijf is een ingewikkeld politiek bestuurlijke
vraagstuk waarbij de beelden en wensen van alle deelnemers ten aanzien van de toekomst van het bedrijf op
elkaar moeten worden afgestemd. Daarbij gaat het niet alleen om aanscherping van de governance en de
controlcyclus, maar ook om een transitietraject naar een resultaatgerichte, professionele dienstverlenende
organisatie.

Dunea N.V.
De doelstelling van Dunea is het voorzien in de behoeften aan drinkwater en industriewater binnen het
distributiegebied met inachtneming van de eisen van verantwoorde waterwinning. Verantwoord natuurbeheer van
het aan de zorgen van Dunea toevertrouwd duingebied en het beheren van de riolering en afvalwaterzuivering in
het distributiegebied.

Bank Nederlandse Gemeenten N.V.
De doelstelling van de Bank Nederlandse Gemeenten N.V. (BNG)) is het verstrekken van financieringen van en
voor overheden en voor instellingen met een maatschappelijk belang. De bank draagt duurzaam bij aan het laag
houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger.



                                                                                      Programma Wonen en Leven

                                                        55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Beleidsindicatoren, verplicht

Indicator                                                                                 Begroting 2018         Realisatie 2018


Gemiddelde WOZ waarde (duizend euro)                                                                   195                  201
Toelichting: gemeentelijke opgave per 1.000 euro

Oplevering nieuwe woningen, tussen haakjes opgeleverde woningen per                            676 (24,4)             272 (10,2)
duizend woningen*
Toelichting: oplevering per duizend bestaande woningen maakt vergelijking met
andere gemeenten mogelijk. Als voorbeeld het jaar 2016: op elke duizend bestaande
woningen zijn er 10,6 nieuw opgeleverd.


Demografische druk                                                                                                        73,5%
Toelichting:
Demografische druk is de som van het aantal personen van 0 tot 15 jaar en 65 jaar of
ouder in verhouding tot de personen van 15 tot 65 jaar.


Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden                                                       € 612                € 622


Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden                                                      € 694                € 703


Omvang huishoudelijk restafval kg/inwoner                                                 200 kg/inwoner                240 kilo

Hernieuwbare elektriciteit (%)                                                                         PM




Optioneel, niet verplicht

Indicator                                                                                 Begroting 2018         Realisatie 2018


Scheidingspercentage huishoudelijk afval                                                              44%
Toelichting: opgave door gemeente, Avalex levert cijfers aan.


Toename levensloopbestendige woningen                                                                  284                   40
Toelichting:

Gebieds(deel)visies en bestemmingsplannen                                                           Pm / 2                   0/3
Toelichting:

Toename positieve waardering                                                           Stijgende lijn in de
Toelichting: gemeentelijke opgave plus resultaten uit onderzoeken (zoals:                     meting (niet
Leefbarometer, Grote Woontest, Waar staat je gemeente en                                         jaarlijks)
Tevredenheidsonderzoeken van de wooncorporaties)




                                                                                                      Programma Wonen en Leven

                                                                    56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost?
Exploitatie (meerjarig x € 1.000)
                                                                                                          Afwijking
                                                     Realisatie   Primitief     Gewijzigde   Realisatie
Wonen en Leven                                                                                              (+ =
                                                          2017        2018    raming 2018         2018
                                                                                                          voordeel)
5600 Openbaar groen en openluchtrecreatie   Lasten       3.778       3.806          3.845        3.805          39
                                            Baten          130          77             77           94          17
Saldo                                                   -3.647      -3.729         -3.767       -3.711          56
7210 Afvalverwijdering en -verwerking       Lasten       7.049       6.939          7.082        6.581         501
                                            Baten        7.513       7.639          7.758        7.746          -13
Saldo                                                      464         700            676        1.164         488
7220 Riolering en waterzuivering            Lasten       1.051       1.049          1.049        1.075          -26
                                            Baten
Saldo                                                   -1.051      -1.049         -1.049       -1.075          -26
7230 Milieubeheer                           Lasten       1.486       1.486          1.542        1.423         119
                                            Baten           50           2              2           53          51
Saldo                                                   -1.436      -1.484         -1.540       -1.371         170
7260 Baten rioolheffing                     Lasten
                                            Baten        3.617       4.141          4.141        4.163          22
Saldo                                                    3.617       4.141          4.141        4.163          22
7290 Huishoudelijk/bedrijfsafvalwater       Lasten       1.050       1.103          1.103        1.112          -10
                                            Baten           42                                      10          10
Saldo                                                   -1.009      -1.103         -1.103       -1.102            1
7300 Hemelwater                             Lasten         109         124            124          108          15
                                            Baten            2
Saldo                                                     -107        -124           -124         -108          15
7310 Grondwater                             Lasten         151         158            158          151            7
                                            Baten
Saldo                                                     -151        -158           -158         -151            7
8100 Ruimtelijke ordening                   Lasten         723         718            805          899          -95
                                            Baten          118                        149          196          48
Saldo                                                     -605        -718           -656         -703          -47
8200 Woningexploitatie                      Lasten          41          50             50          -74         124
                                            Baten          104         377            377          366          -11
Saldo                                                       63         327            327          441         113
8210 Wijkontwikkeling                       Lasten         436         399            399          398            1
                                            Baten
Saldo                                                     -436        -399           -399         -398            1
8220 Volkshuisvesting                       Lasten       1.139       1.580          1.131        1.628         -497
                                            Baten        2.151       1.735          1.546        1.496          -50
Saldo                                                    1.011         155            415         -133         -547
8300 Bouwgrondexploitatie                   Lasten         959         116            -44        1.727       -1.771
                                            Baten        2.542         274          1.190        3.111        1.922
Saldo                                                    1.582         158          1.234        1.385         151
8320 Grondexploitatie RijswijkBuiten        Lasten      33.577      38.785         38.785       23.708      15.076
                                            Baten       33.577      38.785         38.785       20.101      -18.684
Saldo                                                                                           -3.608       -3.608
Programmatotalen                            Lasten      51.549      56.312         56.027       42.543      13.484
                                            Baten       49.845      53.029         54.024       37.336      -16.688
Saldo                                                   -1.704      -3.283         -2.003       -5.207       -3.204




                                                                                 Programma Wonen en Leven

                                            57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Toelichting op de afwijking

7210 Afvalverwijdering en –verwerking
Lasten voordeel € 501.060

Abusievelijk zijn de kosten van de gemeentewerf voor straatvegen op afvalverwijdering en –verwerking geraamd in
plaats van op wegen, straten en pleinen. Het voordeel wat hier ontstaat wordt opgeheven door een voordeel op het
programma Verkeer en Vervoer.

7230 Milieubeheer
Lasten voordeel € 118.696
Baten voordeel € 51.213

Voor Duurzaamheid betreft dit een positief saldo van € 73.588. Het overschot wordt verklaard door de volgende
onderdelen:
   ● van het Duurzaamheidsfonds is in 2018 beperkt gebruik gemaakt en er is een eerder toegekend bedrag
       terug gestort. Momenteel vindt een evaluatie van het Duurzaamheidsfonds plaats om de effectiviteit van
       het fonds te vergroten;
   ● een aantal geplande activiteiten (bijvoorbeeld Luchtkwaliteitsplan en klimaatadaptatieplan) lopen door naar
       2019;
   ● in 2018 is gekozen om geen Duurzaamheidspaviljoen in te richten op het Strandwalfestival;
   ● een aantal activiteiten (o.a. Landschapstafel, Hof van Delfland, duurzamere bomenaanplant) is vanuit
       andere programma’s gerealiseerd in het kader van het verinnerlijken van duurzaamheid.

Omgevingsdienst Haaglanden (ODH)
De asbesttaak zal in 2019 verder worden opgepakt door de ODH. Voor 2018 geeft dit een voordeel van € 41.920.
      e
In de 2 halfjaarrapportage is verzuimd een budgettair neutrale begrotingswijziging op te nemen. Hierdoor zijn
zowel de uitgaven als de inkomsten overschreden met € 18.530.

8100 Ruimtelijke ordening
Lasten nadeel € 94.681

Op de investeringen behorende bij dit programma zijn minder interne uren geschreven dan geraamd, hetgeen op
dit beleidsproduct een nadeel tot gevolg heeft.

8200 Woningexploitatie
Lasten voordeell € 124.393

De voorziening gemeentelijk vastgoed is vrijgevallen voor een bedrag van € 122.000

8220 Volkshuisvesting
Lasten nadeel € 497.234
Baten nadeel € 50.189

Herinrichting omgeving nieuwbouw EPO
In 2018 zijn de werkzaamheden uitgevoerd voor het terugbrengen van een fietspad en voetpad op gemeentegrond,
in combinatie met de aanleg van een taxilane op het terrein van het EPO. Hiermee is een deel van de openbare
infrastructuur hersteld die tijdens de bouw van het nieuwe kantoor niet kon worden gehandhaafd. De hiervoor
gemaakte kosten bedragen € 215.000.

Zoals gebruikelijk bij dergelijke projecten zijn door de initiatiefnemer van de nieuwbouw aan de gemeente bijdragen
betaald in de kosten die verband houden met de afgifte van de omgevingsvergunning, planologische en
herinrichtingskosten. Deze bijdragen zijn voor aanvang van de nieuwbouw reeds door de gemeente ontvangen en
via het rekeningresultaat over 2014 verantwoord. De nu gerealiseerde uitgaven, waarvoor de eerder ontvangen
vergoedingen toereikend zijn, worden in lijn met de genoemde in het resultaat van de nu voorliggende jaarstukken
verantwoord.

Op de investeringen behorende bij dit programma zijn minder interne uren geschreven dan geraamd, hetgeen op
dit beleidsproduct een nadeel tot gevolg heeft.




                                                                                     Programma Wonen en Leven

                                                        58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Lasten vergunningen (WABO)
Dit betreft inhuur welke abusievelijk niet in de begroting is opgenomen. De inhuur kent voor een deel dekking uit
vacatureruimte. Het overige deel dient dekking te vinden in de leges. Dat is legitiem, in die zin dat dit inhuur betreft
die gekoppeld is aan bestaande minimale personele bezetting voor het taakveld (vacatureruimte, alsmede uren
generatiepact en afwezigheid door ziekte).

Basisregistratie BAG
Door het abusievelijk niet ramen van dit budget is de overschrijding ontstaan, terwijl het budget wel beschikbaar
was op een andere FCL.

De opbrengst van bouwleges is enigszins lager uitgevallen, als gevolg van vertraging in de bouwprojecten van
RijswijkBuiten. Dit als gevolg van de lopende bezwaarprocedure tegen de bestemmingsplanwijziging.
       e
In de 2 halfjaarrapportage is verzuimd een budgettair neutrale begrotingswijziging op te nemen. Hierdoor zijn
zowel de uitgaven als de inkomsten overschreden met € 50.880.

8300 Bouwgrondexploitatie
Lasten nadeel € 1.771.172
Baten voordeel € 1.921.858

Eikelenburg
De kosten zijn € 98.445 in 2018. In 2018 heeft de levering van gemeentelijke gronden voor een bedrag van €
1.588.652 plaatsgevonden. Er is een bijdrage van € 50.000 voor planbegeleiding ontvangen. Voor
planschadevergoeding is er een bedrag van € 42.496 ontvangen. Voor optievergoeding gemeentelijke gronden is
een bedrag van € 36.472 ontvangen. De lasten en de baten zijn geactiveerd.

Vrijenbanselaan
Voor het afsluiten van de exploitatie Vrijenbanselaan is de eerder gevormde verliesvoorziening aangesproken tot
een bedrag van € 74.000, het restant (€ 257.390) van de voorziening is vrijgevallen.

Te Werve West
De lasten zijn € 4.298 en de baten zijn € 8.609 in 2018 De lasten en baten zijn geactiveerd.

8320 Grondexploitatie RijswijkBuiten
Lasten voordeel € 15.076.158
Baten nadeel € 18.684.031

Voor de grondexploitatie is een verliesvoorziening opgenomen van € 3.608.000.




                                                                                          Programma Wonen en Leven

                                                           59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Investeringen
                                                                                                                         (x € 1.000)

                                                                                       Uitgaven   Inkomsten   Uitgaven   Inkomsten
Naam Krediet                                                            U/I   Raming   tm 2018     tm 2018     restant     restant
Aanpak woonomgeving in het kader van de wijkverbetering Te Werve        U        756                              756
Basisregistratie Grootschalige Topografie                               U         53        47                       6
Basisregistratie Handelsregisterbesluit                                 U         53        38                     15
Geluidsanering                                                          U        126                              126
Groenontwikkeling en participatie 2018                                  U        514       259                    255
Groenontwikkeling en participatie 2018                                  I         60                     48                      12
Nazorg herinrichting openbaar gebied wwc Molenhof                       U         58        32                     26
Park Hofrust                                                            U         59        59
Transformatie Wilhelminapark 2018                                       U        250       102                    148
Uitwerking actieplan Geluid 2018                                        U        131                              131
Vergroenen en verbeteren assenkruis Plaspoelpolder                      U        600       600
Vergroenen en verbeteren entrees Plaspoelpolder                         U        221        78                    143
Vervanging bomen 2018                                                   U        371       175                    196
Vervanging luchtfoto's 2018                                             U         51        17                     35
Vervanging software belastingen / WOZ                                   U        219       200                     19
Vervanging van afvalbakken 2018                                         U        149       131                     18
Vervanging vrijvervalriolen 2018                                        U      3.199      2.368                   831
Voorbereidingskosten Huis van de Stad                                   U     19.856      1.443                18.413
Woonwagens De Strijp                                                    U        725       702                     23
Zwethzone - Algemeen                                                    U        101        72                     29



Verklaring afwijking

Niet van toepassing.




                                                                                                    Programma Wonen en Leven

                                                                   60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien




                               Algemene dekkingsmiddelen en
                                        onvoorzien
                    61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Toelichting Algemene Dekkingsmiddelen en onvoorzien
Toelichting op de afwijking

Het nadeel bestaat uit:
                                              x € 1.000,-

OZB                                   N              276
Wet WOZ                               N              111
Overige belastingen,
                                      V               20
Retrubuties
Algemene uitkering                    N              577
Gemeente eigendommen                  N              171
BTW compensatiefonds                  V              175
Storting dubieuze debiteuren          N              699
Onvoorzien                            V               50
Overige verschillen                   V               64
                                      N            1.525


OZB baten nadelig € 276.000 (exogeen, incidenteel)
Het verschil wordt voornamelijk verklaard door de OZB niet-woningen. De opbrengst onroerendezaakbelasting
(OZB) niet-woningen is in 2018 ongeveer 249.000,- lager dan geraamd. Dit wordt voor het grootste deel
veroorzaakt door verlagingen van WOZ-waardes in bezwaar- en beroepsprocedures. Eén van de redenen van
deze verlagingen is dat er momenteel een aantal grote kantoorpanden leegstaat, waarvan een deel op de
nominatie staat om te worden getransformeerd naar woningen. Dat heeft een negatieve invloed op de WOZ-
waarde. Daarnaast staan de WOZ-waardes van niet-woningen over het algemeen onder druk als gevolg van de
verder oplopende leegstand en de nog altijd lastige markt voor niet-woningen.

Wet WOZ lasten nadelig € 111.000 (exogeen, incidenteel)
Binnen de basisregistratie WOZ is in 2018 voor de taxatiewerkzaamheden vooral gebruik gemaakt van
inhuurkrachten. Ook is in 2017 begonnen aan een uitbreiding en het openstellen van het aantal vacatures ten
behoeve van de basisregistratie WOZ. Het is slechts gedeeltelijk gelukt om deze vacatures in te vullen.

Algemene uitkering gemeentefonds, baten nadelig € 577.000 (exogeen, incidenteel)
De hoogte van de algemene uitkering wordt voor het belangrijkste deel bepaald door het accres, samen de trap op
en samen de trap af. Als het Rijk meer uitgeeft, komen er meer gelden beschikbaar voor gemeenten en andersom.
In 2018 is het accres al neerwaarts bijgesteld. Het is nog maar de vraag of dit het einde van de neerwaartse
bijstelling is. De verwachting is dat bij de definitieve vaststelling van de uitgaven 2018 van het Rijk, het financiële
effect circa € 300.000 nadelig zal zijn. Dit zal bekend worden gemaakt in de Meicirculaire 2019. Dit nadelig effect is
nog niet opgenomen in de cijfers, omdat de BBV-regelgeving geen ruimte biedt om, vooruitlopend op de
Meicirculaire 2019, al met dit nadelig effect in het rekeningsaldo rekening te houden.
De grootste posten van de lagere rijksuitgaven zit in de zorg circa € 720 miljoen en de uitgaven voor infrastructuur
€ 270 miljoen lager.

Gemeente eigendommen lasten nadelig € 171.000 (exogeen, incidenteel)
Het nadeel is voornamelijk ontstaan door hogere uitgaven aan de klokkentoren.

BTW compensatiefonds voordeel € 175.000 (exogeen, incidenteel)
Vordering op de belastingdienst voor het BTW compensatiefonds over de jaren 2015 tot en met 2018 € 175.000.

Dubieuze debiteuren, lasten nadelig € 699.000 (exogeen, incidenteel)
De belasting- en private vorderingen zijn conform de interne regelgeving op waarde geschat. Uit deze beoordeling
is geconcludeerd dat de voorziening dubieuze debiteuren omhoog moet worden bijgesteld.
Jaarlijks wordt deze inschatting op balansdatum gemaakt a.d.h.v. de ouderdom van de openstaande bedragen
volgens de onderstaande methodiek.




                                                                                            Toelichting Algemene
                                                                                       dekkingsmiddelen en onvoorzien
                                                            62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Alle openstaande vorderingen hoger dan € 5.000,- worden per vordering beoordeeld en eventueel
voor 100 % opgenomen als dubieuze debiteur. Voor alle vorderingen onder de € 5.000,- geldt:
huidig boekjaar 10 %
boekjaar -1 20 %
boekjaar -2 40 %
boekjaar -3 60 %
boekjaar -4 80 %
boekjaar -5 en meer 100 % van het openstaande bedrag.

Onvoorzien lasten voordelig € 50.000 (exogeen, incidenteel)
In 2018 is geen beroep gedaan op de post onvoorzien.




                                                                                     Toelichting Algemene
                                                                                dekkingsmiddelen en onvoorzien
                                                       63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Overhead
De definitie van de overhead volgens het BBV is “alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning
van de medewerkers in het primaire proces”.


Financiële samenvatting
                                   Begrote Werkelijke Saldo Begrote Werkelijke Saldo
Onderdeel                           lasten  lasten    lasten baten   baten     baten Resultaat
kapitaallasten                        1.475    1.490     -15                               -15
Materieel                             6.920    7.398 -478     1.105       998 -107       -585
Personeel                            31.735   31.487     248                 4     4      252
Verrekeningen                                              0                       0         0
Eindtotaal apparaatskosten          40.130    40.375 -245     1.105     1.002 -103       -348
Naar programma's en
investeringen                        16.755      16.470     285      315           200     -115      -400
Restant(=overhead)                   23.375      23.905    -530    1.420         1.202     -218      -748


De totale apparaatskosten van de gemeente, geraamd op ruim 40 miljoen euro, worden verdeeld naar de
programma’s (beleidsproducten) en investeringen. De overhead, alle kosten die samenhangen met de sturing en
ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces, wordt niet verdeeld, maar staat onder het
programma overhead. Doordat de werkelijke uren die zijn verantwoord op investeringen en
bouwgrondexploitaties lager zijn dan geraamd, blijft er een hoger bedrag aan overhead over.

Op de totale apparaatskosten van de gemeente is een nadeel behaald van € 348.000. De verdeling van de kosten
naar de programma’s (beleidsproducten) en investeringen geeft een nadelig resultaat van € 400.000. Per saldo
een nadeel van € 748.000.


Beleidsindicatoren
De indicatoren die zijn voorgeschreven en betrekking hebben op de eigen organisatie zijn hieronder
weergegeven.

Indicator               Eenheid                                        Begroting      Rekening
                                                                         2018           2018
Formatie                Fte per 1.000 inwoners                                8,03          7,86
Bezetting               Fte per 1.000 inwoners                                7,55          7,62
Apparaatskosten         Kosten per inwoner                                 € 704,27      € 742,54
                        Kosten als % van totale loonsom + totale
Externe inhuur          kosten inhuur externen                                  7%         16,6%
Overhead                % van totale lasten                                     9%          8,7%




                                                                                              Overhead

                                                      64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>II   Jaarverslag
         PARAGRAFEN

               Weerstandsvermogen en risicobeheersing

               Onderhoud kapitaalgoederen

               Bedrijfsvoering

               Verbonden partijen

               Grondbeleid

               Lokale heffingen

               Financiering

               Duurzaamheid

               RijswijkBuiten

               Rapportage Interbestuurlijk Toezicht




                                65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Paragraaf Weerstandsvermogen en
risicobeheersing
Aanleiding en achtergrond

De gemeente Rijswijk wil risico's die zij loopt beheersbaar maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in
staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat huidige risico’s en de toekomstige risico’s in
verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in deze risico's te verkrijgen is een risico-
inventarisatie uitgevoerd. Op basis van de geïnventariseerde risico’s wordt het weerstandsvermogen berekend.

Kader

• Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
  Het BBV schrijft voor dat een paragraaf Weerstandsvermogen in de jaarstukken moet worden opgenomen.
  Vanaf de begroting 2016 en de jaarstukken 2015 is in het BBV verplicht gesteld om financiële kengetallen op te
  nemen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en Risicobeheersing’. Deze kengetallen zijn aan het eind van de
  paragraaf opgenomen.

• Financiële verordening gemeente Rijswijk 2016. De raad heeft deze vastgesteld op 19 april 2016. Op 12
  december 2017 is er een partiële wijziging doorgevoerd.

• Nota weerstandsvermogen en risicomanagement.
  De financiële verordening schrijft voor deze nota periodiek bij te stellen. Op 17 december 2013 heeft de raad
  deze nota vastgesteld.

• Nota reserves en voorzieningen Gemeente Rijswijk.
  Ook deze nota is op 17 december 2013 door de raad vastgesteld.

Risicoprofiel

Om de risico’s van Rijswijk in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Dit risicoprofiel is onder andere tot
stand gekomen met behulp van NARIS, een risicomanagement informatiesysteem dat bij veel gemeenten wordt
gebruikt. Hiermee worden risico's systematisch in kaart gebracht en beoordeeld. Op grond van het
risicomanagementbeleid worden in het onderstaande overzicht alleen de 10 grootste risico's gepresenteerd met de
hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit.

Afzonderlijk van het door de gemeente opgestelde risicoprofiel is door een extern bureau een risicoanalyse
uitgevoerd op de grondexploitatie RijswijkBuiten. Deze analyse is niet gemaakt met behulp van NARIS, maar is wel
gebaseerd op dezelfde principes. Het overnemen van de resultaten van de risicoanalyse van RijswijkBuiten in
NARIS leidt tot ongewenste effecten. Om die reden worden de resultaten apart vermeld en zijn deze niet
opgenomen in onderstaand overzicht.

In de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen is wel rekening gehouden
met de uitkomsten van de risicoanalyse van RijswijkBuiten.

Uit de inventarisatie zijn vanuit de afdelingen in totaal 48 risico's in beeld gebracht met een totaal geraamd risico
van ca. € 17.145.000,-. Risico’s met een geschatte omvang kleiner dan € 60.000,- zijn in deze berekening niet
meegenomen. Indien een dergelijk risico zich daadwerkelijk voordoet, dienen de lasten hiervan binnen de
exploitatiebudgetten opgevangen te worden.

In het onderstaande overzicht worden zoals aangegeven alleen de grootste 10 risico's gepresenteerd met de
hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit.

Risicobeheer is per definitie toekomstgericht. Het richt zich op het tijdig identificeren van risico’s en op het nemen
maatregelen om deze risico’s te beheersen. Het opnemen van risico’s in de jaarstukken, terwijl al bekend is dat
deze zich in het verslagjaar niet hebben voorgedaan, krijgt daarmee niet de hoogste prioriteit. Om die reden is
ervoor gekozen om de laatste actualisatie van de risico’s (stand tweede halfjaarrapportage) te hanteren. In de
periode tussen de totstandkoming van deze rapportage en 31 december 2018 was er geen aanleiding nieuwe
risico’s toe te voegen.




                                                                                       Paragraaf Weerstandsvermogen en
                                                                                               risicobeheersing
                                                          66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Tabel 1: Belangrijkste financiële risico's

Risico                                                         Kans       Financieel gevolg             Invloed

Bouwgrondexploitaties                                          50%        max. € 2.000.000              17.94%

Het niet kunnen afdekken van risico’s, die kunnen ontstaan door richtlijnen, voorwaarden, eisen van andere
overheden en overige derden-partijen kunnen resulteren in financiële tegenvallers.
Participatiewet                                               50%          max. € 2.000.000           17.86%

Bezuinigingen op de macrobudgetten en veranderingen in het rekenmodel waarmee de macrobudgetten worden
berekend, kunnen leiden tot tekorten op de lokale rijkssubsidie. Een dergelijke overheidsmaatregel kan niet worden
voorkomen en kan leiden tot tekorten. Het participatiebudget wordt maximaal ingezet voor bevordering van
uitstroom uit de uitkering zodat de uitgaven aan uitkeringen zo laag mogelijk blijven en het eventuele tekort zoveel
als mogelijk beperkt blijft.
Uitkering gemeentefonds                                          50%      max. € 1.200.000               10.73%

De hoogte van de uitkering uit het Gemeentefonds is onzeker (circulaires/nacalculatie).
Beëindigen huurovereenkomst gemeentelijke                    50%         max. € 600.000              5.37%
parkeerterreinen rondom in de Bogaard.
Ten einde toekomstige herontwikkeling In de Bogaard en Prinses Beatrixlaan niet in de weg te staan wil de
gemeente van het lopende contract (gedeeltelijk) af.
Sociaal Domein                                               50%         max. € 600.000               5.35%

Het beoogde kostenbesparend beleid voor het concept Jeugdzorg en het concept WMO wordt niet gehaald en
geen toereikend budget voor alle uit te voeren taken.
Overschrijding beschikbaar gestelde kredieten             30%        max. € 600.000             3.61%

Bij grote projecten worden de budgetten overschreden.
Deelname in gemeenschappelijke regeling                        30%        max. €    600.000             3.20%

Verplichte bijdragen in exploitatieverliezen en beperkte invloed op financiële tegenvallers.
PMD                                                              50%        max. € 250.000              2.26%

Bij de afvalverwerking valt de opbrengst die de gemeente ontvangt voor het gescheiden inleveren van plastic,
metaal en drankkartonnen tegen.
Subsidies                                                     50%       max. € 250.000              2.25%

Door het niet kunnen voldoen aan de subsidieverantwoordingseisen wordt een deel van de geraamde inkomsten
niet gerealiseerd.
Vertraging in het project Herschikking                       50%         max. € 250.000             2.24%
welzijnsaccommodaties
Vertragingen in het project Herschikking welzijnsaccommodaties leiden tot extra onderhoudskosten oude
welzijnsgebouwen.



In totaal zijn er voor een bedrag van € 17.145.000,- risico's opgenomen. Het aandeel van de top 10 risico's in het
totaal is € 8.350.000,-. Dit betekent dat de overige risico's optellen tot een bedrag van € 8.795.000,-.

Met de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd waarbij met het hanteren van een zekerheidpercentage
van 90% de benodigde weerstandscapaciteit is bepaald. Het reserveren van het maximale bedrag van de
opgenomen risico's is namelijk niet reëel, omdat de risico's niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang zullen
optreden. Het resultaat van deze simulatie is dat met een benodigde weerstandscapaciteit van € 4.328.543,- het
voor 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt. Ter informatie is in de volgende tabel de benodigde
weerstandscapaciteit opgenomen bij het hanteren van naastgelegen zekerheidspercentages.




                                                                                    Paragraaf Weerstandsvermogen en
                                                                                            risicobeheersing
                                                        67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Tabel 2: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages

Percentage                                                 Bedrag

75%                                                        € 3.537.688
80%                                                        € 3.756.043
85%                                                        € 4.013.343
90%                                                        € 4.328.543
95%                                                        € 4.816.387


Analyse risicomanagement RijswijkBuiten

In de grondexploitatie Sion-’t Haantje worden de risico’s bij elke herziening opnieuw in beeld gebracht. Hierbij
worden de uitkomsten van de externe analyse als basis genomen. De buffer voor het totaal van de
gekwantificeerde risico’s bestaat binnen de grondexploitatie Sion–’t Haantje uit het geraamde (positief) resultaat
                                                       e
vermeerderd met het budget voor onvoorzien. In de 6 herziening is hiervoor een bedrag van € 6,35 miljoen
beschikbaar. Op basis van de risico-inventarisatie is een weerstandscapaciteit van € 12,68 miljoen benodigd. De
algemene reserve van de gemeente Rijswijk dient voor een bedrag van € 6,33 miljoen mede ingezet te worden als
buffer.

De nieuwe grondexploitatie Sion -’t Haantje (7e herziening) betreft een beleidsrijke herziening en wordt in de
gemeenteraad behandeld op 21 mei 2019. Vooruitlopend op deze herziening is de raad in december 2018
geïnformeerd over de stand van zaken van de grondexploitatie, met name de invloed op de grondexploitatie als
gevolg van de schorsende werking van de 2e herziening van het bestemmingsplan Sion -’t Haantje. Dit heeft geleid
tot de bestuurlijke opdracht om keuzes en kansen te inventariseren en voorstellen te doen, uiteindelijk om te
komen tot gezonde exploitatie van het gebied “Sion-’t Haantje”. Op 7 maart jl. zijn de voorstellen toegelicht aan de
gemeenteraad (Sionsgaerdeoverleg). Daarbij is aangegeven dat deze voorstellen zullen worden verwerkt in de 7e
herziening van de grondexploitatie.

Bij het opstellen van de jaarstukken was de grondexploitatieberekening nog niet gereed. Bij de berekening van de
benodigde weerstandscapaciteit is daarom uitgegaan van de vastgestelde grondexploitatie. In de eerste
halfjaarrapportage 2019 worden de uitkomsten van de risicoanalyse van de grondexploitatie in de paragraaf
weerstandsvermogen en risicobeheersing verwerkt.

Totaal benodigde weerstandscapaciteit

Uitkomst risicomanagementsysteem                   € 4.328.453,-
Uitkomst risicoanalyse RijswijkBuiten              € 6.330.000,-
Totaal                                             € 10.658.453,-

Beschikbare weerstandscapaciteit

De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Rijswijk bestaat uit het geheel aan middelen dat de
organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.

Tabel 3: Beschikbare weerstandscapaciteit

Weerstand                           Startcapaciteit          Bijboekingen        Afboekingen           Huidige
                                                                                                       capaciteit

Algemene reserve                            € 31.199.587             € 149.218           € 6.346.000     € 25.002.805

Onvoorzien                                  €     50.000         €          0        €          0        €     50.000

Totale weerstandscapaciteit                 € 31.249.587             € 149.218   €        6.346.000      € 25.052.805




                                                                                     Paragraaf Weerstandsvermogen en
                                                                                             risicobeheersing
                                                        68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen de financieel
gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De
relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.

                         Risico's:                                              Weerstandscapaciteit:

                    Bedrijfsproces                                               Algemene reserve
                      Financieel                                                    Onvoorzien
                   Imago / politiek
                Informatie / strategie
            Juridisch / aansprakelijkheid
                  Letsel / Veiligheid
                      Materieel
                        Milieu
                  Personeel / Arbo
                       Product


                                                     i           i
                                                Weerstandvermogen



De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare
weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

                                         Beschikbare
                                                             1
                                         weerstandscapaciteit                    € 25.052.805
Ratio weerstandsvermogen =                                                  =                       = 2,35
                                         Benodigde                               € 10.658.453
                                         weerstandcapaciteit



Tabel 4: Weerstandsnorm

Waarderingscijfer                        Ratio                                   Betekenis
A                                        >2.0                                    uitstekend
B                                        1.4-2.0                                 ruim voldoende
C                                        1.0-1.4                                 voldoende
D                                        0.8-1.0                                 Matig
E                                        0.6-0.8                                 onvoldoende
F                                        <0.6                                    ruim onvoldoende


De ratio valt in A. Conclusie is dat op dit moment, volgens de huidige analyse van de mogelijke risico’s, vertaald in
het benodigde weerstandsvermogen, uitstekend is.




1
    inclusief het negatieve rekeningresultaat van € 7.550.960 is de ratio weerstandsvermogen 1,64

                                                                                                    Paragraaf Weerstandsvermogen en
                                                                                                            risicobeheersing
                                                                       69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Kengetallen als gevolg van wijzigingen BBV

Als gevolg van wijzigingen in het BBV dient onderstaande tabel met financiële kengetallen te worden opgenomen.
Gedachtegang van de commissie BBV is dat deze kengetallen door de toezichthouders (gemeenteraad en
provincie) meegewogen dienen te worden bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. Hierbij zal
nadrukkelijk de eigen specifieke situatie in ogenschouw genomen moeten worden, aangezien deze voor iedere
gemeente min of meer uniek is.

Jaarrekening 2018



Kengetallen:                                 Verslag 2017 Begroting 2018             Verslag 2018

netto schuldquote                                   147,1%             108,4%               162,7%

netto schuldquote gecorrigeerd                                                              162,3%
                                                    146,7%             108,0%
voor alle verstrekte leningen

solvabiliteitsratio                                    12%                14%                   9%

structurele exploitatieruimte                         -0,1%              0,7%                 -4,5%

grondexploitatie                                       85%                70%                  90%

belastingcapaciteit                                    95%                96%                  98%



Toelichting kengetallen en verklaring verschillen

Netto schuldquote
De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de
eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie
drukken. Het nadeel t.o.v. de begroting wordt primair veroorzaakt doordat in 2018 de vaste schuld toenam maar
incidenteel nog versterkt doordat de baten en het saldo van de vlottende activa en passiva juist afnamen.

Solvabiliteitsratio
De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de medeoverheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te
voldoen. De daling t.o.v. de begroting is te wijten aan het negatieve saldo 2018 en de toename van de totale
passiva.

Structurele exploitatieruimte
Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente of provincie heeft om
de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor
nodig is. Het negatieve cijfer in het verslag 2018 betekent dat het rekeningsaldo gecorrigeerd met de incidentele
baten en lasten negatief is. De eventuele meerjarige effecten zullen hun weerslag vinden in de begroting 2020 en
meerjarenraming 2021-2023.

Grondexploitatie
Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Door een
toename van de boekwaarde van de grondexploitaties (m.n. RijswijkBuiten) en tegelijk lagere baten t.o.v. de
begroting zijn beide grootheden in 2018 nagenoeg gelijk.

Belastingcapaciteit
De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de provincie of gemeenten, uitgedrukt als de totale
woonlasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ waarde, zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde.
Uit de tabel blijkt dat de woonlasten in Rijswijk zich langzaam richting het landelijk gemiddelde bewegen.




                                                                                       Paragraaf Weerstandsvermogen en
                                                                                               risicobeheersing
                                                          70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen

Inleiding

Het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen (openbare ruimte, gebouwen) komt in meerdere programma’s van
deze begroting terug. Het vormt financieel gezien een aanzienlijk deel van de begroting en het is daarnaast
maatschappelijk gezien van groot belang. Om deze redenen is gekozen om het beheer en onderhoud van
kapitaalgoederen in een aparte, verplichte paragraaf in de jaarstukken op te nemen.



Wat willen we bereiken?

Visie op de paragraaf

In samenwerking met betrokken partijen streven wij naar een aantrekkelijke, duurzame en groene leefomgeving
waarin inwoners van Rijswijk, waar ook nieuwe inwoners, plezierig kunnen wonen. Vanuit een integraal perspectief
komen wij in samenspraak met betrokken partijen tot een hoogwaardig ingerichte openbare ruimte die aansluit op
hun wensen. Het gemeentelijke vastgoed faciliteert maatschappelijke activiteiten en wordt optimaal ingezet en
gebruikt.



Doelstellingen

1) De basis op orde
   De openbare ruimte voldoet aan de gestelde kwaliteitsniveaus en wettelijke zorgplicht. Dat wil zeggen: geen
   kapitaalvernietiging en zorgen voor veiligheid en continuïteit. Jaarlijkse inspecties zorgen ervoor dat er indien
   nodig tijdig wordt ingegrepen. Er wordt gewerkt met beheerplannen, meerjarenonderhoudsplannen en een
   adequaat dekkingsplan.

2) Waardering openbare ruimte
   Betrokkenheid van bewoners bij de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte verhoogt de
   waardering hiervoor. Door bewoners actief te betrekken bij werkzaamheden in de openbare ruimte en hun
   hierover mee te laten denken/ bepalen ontstaat een openbare ruimte die beter aansluit bij de behoefte.

3) Versterken van parken en groene zones in Rijswijk
   Rijswijk is een groene stad. De komende jaren wordt er in het openbaar groen geïnvesteerd om dit beeld te
   behouden en waar mogelijk te versterken. Samen met bewoners, gebruikers, partners en bedrijven wordt
   invulling gegeven aan de openbare ruimte en het beheer daarvan (zie ook doelstelling 2). Hiervoor is in de
   jaren 2016-2019 1,3 miljoen euro beschikbaar.

4) Verduurzaming van het beheer van kapitaalgoederen
   Bij het onderhoud, keuze voor materialen en de selectie van aannemers is duurzaamheid een selectiecriterium.
   Daarbij gaan wij (subsidie) kansen optimaal benutten voor innovatieve technieken in gebouwen-, infra- en
   groenbeheer.

5) Optimaal gebruik van gebouwen
   Wij gaan gebouwen zoveel als mogelijk multifunctioneel inzetten en proberen hiermee de functies te
   versterken. Hiermee gaan wij kosten besparen en meer interactie stimuleren tussen maatschappelijke partners
   onderling.




                                                                                           Paragraaf onderhoud
                                                                                            kapitaalgoederen
                                                         71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Areaal gegevens

Het openbare gebied dat de gemeente beheert, omvat een omvangrijk aantal objecten met uiteenlopende functies.
Enkele kengetallen:

Groen, water en recreatie
Gazon en gras                                 circa       199      ha
Beplanting                                    circa       110      ha
Bomen                                         circa    30.334      stuks
Water                                         circa        75      ha


Voorzieningen voor kinderen en jeugd
Speeltoestellen                               circa         581    stuks

Verkeer en verblijf in de stad
Doorgaande wegen en pleinen                   circa       185      km
Fiets- en recreatieve paden                   circa        80      km
Bruggen, tunnels en viaducten                 circa       282      stuks
Lichtmasten (incl. armaturen)                 circa     8.500      stuks

Volksgezondheid en milieu
Afvalbakken                                   circa     1.200      stuks
Ondergrondse verzamelcontainers               circa       900      stuks
Riolering en hemelwaterafvoer                 circa       251      km



De vastgoedportefeuille welke de gemeente beheert, omvat verschillende objecten met uiteenlopende functies:

Brede Schoollocaties in eigendom bij de gemeente Rijswijk:         4
Cultuurlocaties:                                                   2
Sportlocaties (geen onderdeel van brede school):                   5
Welzijnslocaties/wijkwelzijnswerk:                                 6
Welzijnslocaties/kinderopvang:                                     5
Ateliers:                                                          7
Woningen:                                                         14
Winkelpanden:                                                      5
Fietsenstallingen:                                                 3
Kinderboerderijen:                                                 2
Overige gebouwen:                                                 14

Totaal objecten                                                   67




Wat gaan wij daarvoor doen?

De kapitaalgoederen worden grotendeels beheerd op basis van beheerplannen. In deze beheerplannen staat
aangegeven wat de doelstellingen zijn en welke activiteiten wij verrichten. Samenvattend is het credo: slim,
doelmatig en sober. Wij zorgen voor de veiligheid en houden de basis op orde.

De komende jaren worden de beheerplannen geactualiseerd. De kwaliteit, kwantiteit en de daarvoor benodigde
financiën zullen inzichtelijk worden gemaakt. Verduurzaming van het beheer van de kapitaalgoederen om te komen
tot een klimaatbestendige stad is uitgangspunt voor de beheerplannen. Innovatie en interactieve methoden om
effectiever te werken vormen hier een onderdeel van.




                                                                                        Paragraaf onderhoud
                                                                                         kapitaalgoederen
                                                       72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Belangrijkste exploitatiebudgetten

Product              Begroot         Werkelijk    Restant                        Toelichting




Wegen                 1.139.630       1.111.809         27.821   Dit onderdeel is geëindigd binnen de
                                                                 kaderstelling. Het budget is besteed aan
                                                                 het onderhoud elementen en kleine
                                                                 reparaties aan het asfalt.

Groen                 1.593.150       1.530.320         62.830   Dit onderdeel is geëindigd binnen de
                                                                 kaderstelling. Het budget is besteed aan:
                                                                 het maaien van het gras, het herstellen van
                                                                 gazons, onderhoud en snoeien van bomen
                                                                 en onderhoud aan heesters.

Verlichting en         721.250        1.050.615    -329.365      Dit onderdeel is duurder uitgevallen door
verkeersregel-                                                   grote hoeveelheid storingen als gevolg van
installaties                                                     een verouderd kabelnet. Tevens zijn vaste
                                                                 kosten voor elektra gestegen.

Waterwegen             343.190          389.026     -45.836      Dit onderdeel is duurder uitgevallen
                                                                 vanwege werkzaamheden afkomstig uit
                                                                 2017. Er waren toen enige
                                                                 opstartproblemen. In 2018 is dit ingehaald.
                                                                 Tegenover deze tegenvaller staat een
                                                                 meevaller van hetzelfde bedrag in 2017. Dit
                                                                 budget is besteed aan het maaien en
                                                                 krozen van de watergangen, het dagelijks
                                                                 onderhoud aan de beschoeiingen en de
                                                                 jaarlijkse baggerwerkzaamheden.

Spelen                  62.870           67.096         -4.226   Dit onderdeel is geëindigd binnen de
                                                                 kaderstelling. Dit budget is besteed aan
                                                                 speelplekken in de openbare ruimte. Het
                                                                 gaat om reguliere veiligheidscontroles en
                                                                 inspecties, reparaties, klein onderhoud en
                                                                 reinigen van toestellen.

Bruggen en             323.970          117.334     206.636      Dit onderdeel is lager uitgevallen. Wegens
duikers                                                          omstandigheden zijn prioriteiten anders
                                                                 gelegd. Vanaf volgend jaar wordt
                                                                 onderhoud alsnog uitgevoerd.

Riolering              981.920          975.932          5.988   Dit onderdeel is geëindigd binnen de
                                                                 kaderstelling. Het budget is besteed aan
                                                                 het reinigen en inspecteren van de riolen,
                                                                 het klein onderhoud van huisaansluitingen
                                                                 en pompgemalen, het reinigen van kolken
                                                                 en kleinschalige reparaties.

Gebouwen en            132.260          163.441     -31.181      Dit onderdeel is geëindigd binnen de
objecten                                                         kaderstelling. Het betreft niet-
                                                                 maatschappelijk vastgoed zoals de
                                                                 stationslocatie, voormalig kerktorens en
                                                                 ander lossen objecten.

Maatschappelijk       2.556.470       2.806.695    -250.225      Onderhoud maatschappelijk vastgoed
Vastgoed




                                                                                   Paragraaf onderhoud
                                                                                    kapitaalgoederen
                                                   73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Belangrijkste investeringsbudgetten

 Product                           Toelichting



 Wegen (*)                         Dit onderdeel is geëindigd met een licht tekort. Er zijn meer
                                   werkzaamheden verricht dan gepland. Het regulier budget is besteed
                                   aan het asfalteren van de Wethouder Brederodelaan, Marijkesingel,
                                   Acacialaan en enkele parkpaden in Overvoorde.

 Groen                             Dit onderdeel is geëindigd met een overschot. Het budget is besteed
                                   aan het vervangen van bomen die ziek zijn en vanwege ouderdom
                                   moeten worden vervangen. Daarnaast is een omvangrijk deel
                                   gereserveerd voor herinrichtingen. De uitvoering van deze projecten is
                                   vertraagd en vind in 2019 en 2020 plaats.

 Speelplekken                      In afwachting van het speel- en ontmoetingsbeleid is dit krediet
                                   aangehouden. Alleen het hoogst noodzakelijke is uitgevoerd. Dit budget
                                   is bestemd voor het vervanging van speeltoestellen en ondergronden in
                                   de wijk.

 Verlichting en verkeersregel-     Dit onderdeel heeft een overschot. Alle verkeersregelinstallaties zijn
 installaties                      uitgesteld vanwege een onderzoek naar rotondes. De kabelvervanging
                                   van de verlichting is conform planning uitgevoerd en zal in 2019 worden
                                   geïntensiveerd. Op de bovengrondse infrastructuur is budget over. Dit is
                                   gereserveerd voor projecten in 2019.

 Bruggen en duikers                Dit budget is niet volledig benut. We lopen enkele jaren achter op de
                                   planning. Wegen omstandigheden zijn prioriteiten anders gelegd. Vanaf
                                   volgend jaar wordt het onderhoud alsnog uitgevoerd.

 Waterwegen                        Dit budget is niet volledig benut. We lopen enkele jaren achter op de
                                   planning. Het budget is gebruikt voor het vervangen en herstellen van
                                   de beschoeiing aan Park Hofrust, Park De Voorde en de voorbereiding
                                   Strijpwetering.

 Riolering                         Normaliter hebben we €1.7 mln budget per jaar. In 2018 hadden we ook
                                   nog budget over uit 2017 van €1.5 mln. De uitdaging was om zoveel
                                   mogelijk werkzaamheden in te halen en dat is grotendeels gelukt. Er
                                   zijn veel verschillende projecten uitgevoerd waaronder: Van
                                   Hardenbroeklaan, Generaal Spoorlaan, Bogaardplein, Delftweg,
                                   Ministerbuurt Stamriool, voorbereiding oud Rijswijk, huisaansluitingen
                                   Sir Winston Churchilllaan, riolering Rembrandtkwartier fase 1, riolering
                                   van Vollenhovenlaan, voorbereiding Karel Doormanlaan, Idenburglaan,
                                   vervangen hoofdrioolgemaal Sion.

 Gebouwen en objecten              Dit krediet is aangehouden. Vandaar dat er een onderschrijding is. Het
                                   budget is bestemd voor onderhoud aan het stationsgebouw
                                   (gemeentelijke eigendom). Er is een probleem met de gevelbeplating.
                                   We gaan tijdelijke maatregelen treffen in afwachting op een definitief
                                   ontwerp.

 Maatschappelijk vastgoed          Het krediet t.b.v. het meer multifunctioneel maken van de Ottoburg is in
                                   2018 gedeeltelijk besteed. In 2019 worden de werkzaamheden
                                   afgerond.
(*) In de buitenruimte zijn daarnaast enkele grote herstructureringsprojecten uitgevoerd. De Generaal Spoorlaan
en Frans Halskade zijn inmiddels afgerond. Het ontwerp van de Karel Doormanlaan is afgerond. In 2019 start de
uitvoering. Daarnaast zijn er nog zeven andere straten in voorbereiding.




                                                                                         Paragraaf onderhoud
                                                                                          kapitaalgoederen
                                                       74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Paragraaf Bedrijfsvoering
HRM
Wat willen we bereiken?
Visie op HRM

We investeren nu en in de toekomst in een voldoende wendbare en duurzame organisatie zodat we met de
beschikbare middelen zo goed mogelijk het collegeprogramma en de wettelijke taken kunnen (blijven) realiseren.
We doen dit met vaste formatie voor de continuïteit van de belangrijke gemeentelijke opdrachten aangevuld met
(mogelijkheden voor) verschillende vormen van flexibele inzet. We streven naar een evenwichtig
personeelsbestand om de kwaliteit en continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening te waarborgen. We
beïnvloeden dit met instrumentarium voor instroom, doorstroom en uitstroom. Belangrijk blijft dat we als werkgever
aantrekkelijk en toegankelijk zijn voor alle doelgroepen op de arbeidsmarkt

Doelstellingen

                    1. We realiseren een organisatie(vorm) van waaruit vaste en flexibele capaciteit wendbaar wordt
                       ingezet op wisselende opgaven.

                    2. We komen tot een evenwichtig personeelsbestand.

                    3. We ontwikkelen, implementeren en realiseren een bijbehorend HRM-instrumentarium.

Indicatoren

Om de voortgang van het proces te kunnen volgen en waar nodig bij te sturen stelden we indicatoren vast. Jaarlijks
toetsen wij de indicatoren op relevantie en meetbaarheid en passen deze indien nodig aan.

                                                                                              Realisatie                      Streef-
    Indicator                                                                                   2018                          waarde
                                                                                                                               2018


    1. Verhouding vast flexibel (% kosten inhuur                                                            19%                         19%
                          1
    t.o.v. totale loonsom[ ])


    2. Het percentage medewerkers dat in                                                                           -                -
                                   ]
    meerdere opgaven heeft gewerkt.


    3. Het percentage medewerkers waarover                                                                  60%                         95%
    jaarlijks de ontwikkeling en het functioneren in
                       3
    kaart is gebracht [ ]


    4. Streefcijfer verzuimpercentage.                                                                      5,76                        5,2%


[1] Dit is een voorlopig indicator voor de verhouding vast – flexibel. Zodra een betere voorhanden is zal deze worden aangepast (zie doelstelling 1).
[2] Indicator voor de flexibiliteit van de inzet van het huidige personeelsbestand (zie doelstelling 2).
3] Indicator voor doelstelling 3.




Wat hebben wij daarvoor gedaan?
Indicator 1

De indicator 'verhouding vast flexibel' is in de programmabegroting bepaald op 19%. Dit percentage realiseerden
we in 2018 waardoor ten opzichte van 2017 de kosten van de inhuur met 5% daalden.




                                                                                                                                                    Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                                                               75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Ondanks het grote aantal vacatures en de toenemende krapte op de arbeidsmarkt is het gelukt een aantal
vacatures, waarvoor we in 2017 op moesten inhuren, structureel in te vullen. Dit is vooral zichtbaar binnen het
Sociaal Domein. Aan de andere kant is de krappe arbeidsmarkt er in het Ruimtelijke Domein en binnen Financiën
aanleiding voor om vaker in te huren omdat vacatures niet kunnen worden vervuld. Met het dashboard
Strategische personeelsplanning kijken we vooruit en waar mogelijk anticiperen we op ontwikkelingen. Met mede
als doel de omvang van externe inhuur (verder) terug te brengen.

Onderstaand overzicht geeft de cijfers van de gerealiseerde kosten in 2017 en 2018.



                                                                    2018          2017


                             Inhuur exploitatie                 3.194.729    2.985.729

                             Sociaal domein                     1.754.273    2.388.941

                             Bouwgrondexploitaties               601.705       783.538

                             Investeringen                       378.718       228.446

                             Totaal                             5.929.425    6.386.654

                             Totaalkosten huidig
                                                               29.819.420   26.140.668
                             personeel

                             % inhuur uitgedrukt in het
                             totaal salariskosten                   20%          24,4%
                             huidig personeel



Indicator 2

 In 2018 wijzigden we de ingezette koers van de opgaven gestuurde organisatie. Medewerkers werken in of vanuit
een vast team/opgave. Hiermee hebben we de registratie van de inzet in meerdere teams/opgaven losgelaten. De
indicator is daardoor niet meer meetbaar.
Wel zijn we met behulp van trainingen (leerwerkplaatsen) en coaching (loopbaan coaching) blijven investeren in de
flexibiliteit van medewerkers, het optimaal benutten van talenten en kwaliteiten van medewerkers, integraal werken
en van buiten naar binnen werken.

Indicator 3

In 2018 is met 247 medewerkers één of meerdere gesprek(ken) gevoerd waarbij het functioneren en ontwikkeling
in kaart is gebracht. De gesprekkencyclus bestaat uit een startgesprek, voortgangsgesprek(ken),
functioneringsgesprek of een beoordelingsgesprek. De afspraken over de persoonlijke ontwikkeling is onderdeel
van deze cyclus.
Naast de gebruikelijke gesprekkencyclus zijn we in 2018 gestart met een pilot (Peddy-app) om elkaar
laagdrempelig feedforward te geven als hulpmiddel om continu te werken aan de eigen ontwikkeling.

Indicator 4

Dit jaar is het streefcijfer voor verzuim bijna behaald. In een paar opgaven/teams is het verzuimcijfer stabiel (te)
hoog. In een van deze teams is gestart met specifieke aanpak. Afhankelijk van de opbrengst kan de aanpak breder
worden ingezet.
Iedere manager heeft toegang tot Raak. In dit informatiedashboard zijn (o.a.) de verzuimgegevens van de/het
eigen opgave/team en van de gehele organisatie terug te vinden. Alle managers hadden ook de beschikking over
Track Verzuim, een digitaal platform voor het bijhouden van de verzuimbegeleiding. We hebben in 2018 afscheid
genomen van arbodienstverlener Blijwerkt.

Op de Gemeentewerf is een Periodiek Medisch Onderzoek gehouden als 0-meting voor een aanpak om de
duurzame inzetbaarheid te vergroten. Daarnaast is meer aandacht besteedt aan werkende Mantelzorgers t.b.v. het
verbeteren van de werk-privé balans. Ook is de Week van de Vitaliteit georganiseerd en zijn er initiatieven geweest
om de vitaliteit onder de aandacht te brengen en te verbeteren



                                                                                         Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                          76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Medewerkertevredenheidsonderzoek

In 2018 hielden we een Medewerkertevredenheidsonderzoek (MTO). We gebruikten hiervoor de methodiek van de
Internetspiegel, wat het mogelijk maakt onze uitkomsten te vergelijken met die van andere gemeenten. Ruim 80%
van onze medewerk()st)ers nam deel aan het onderzoek. Het algemene tevredenheidscijfer was 7,1, dat is
nagenoeg gelijk aan het benchmarkcijfer voor deelnemende gemeenten met minder dan 100.000 inwoners. De
uitkomsten zijn per onderdeel van de organisatie besproken, en vertaald naar acties om de onderdelen waarop
minder goed is gescoord te verbeteren.

Betrokkenheid verbonden partijen
Gemeenschappelijke Regeling Bedrijfsvoeringsorganisatie Delft-Rijswijk

De regeling is getroffen ter ondersteuning en uitvoering van de taken van de colleges op het terrein van
ondersteunende taken voor bedrijfsvoeringsprocessen, waaronder IT-diensten taken.
Eind 2017 is de werking van de Bedrijfsvoeringsorganisatie geëvalueerd. De samenwerking met Delft voor IT
dienstverlening wordt tot (in ieder geval) 1 juli 2021 voortgezet. De samenwerking wordt in 2020 opnieuw
geëvalueerd.

Staat van personele lasten
Salarislasten x € 1.000
Soort                        Domein                             Totaal
Huidig personeel             Directie                               1.459
                             Bedrijfsvoering                        5.552
                             Bestuurlijk Domein                     4.332
                             Maatschappelijke Ontwikkelingen        5.039
                             Ruimtelijke Ontwikkelingen             6.423
                             Sociaal Domein                         5.221
                             RijswijkBuiten                           859
                             Griffie                                  934
Totaal Huidig personeel                                             29.819
Voormalig personeel          Bedrijfsvoering                             356
                             Bestuurlijk Domein                           15
                             Maatschappelijke Ontwikkelingen             143
Totaal Voormalig personeel                                               514
Eindtotaal                                                          30.333




Overige Bedrijfsvoeringsopgaven
Wat willen we bereiken?
Visie op bedrijfsvoering
        We realiseren een organisatie die voor nu en in de toekomst voldoende wendbaar en duurzaam is om met
        de beschikbare middelen het college te faciliteren in het uitvoeren van het collegeprogramma en de
        wettelijke taken.

Doelstellingen

        De bedrijfsvoeringsopgaven zijn er voor om het primaire proces in staat te stellen de gestelde doelen te
        realiseren.

        De doorvoering van de opgaven gestuurde organisatie vraagt om een andere ondersteuning op het gebied
        van bedrijfsvoering. Die aansluit bij het uitgangspunt om flexibel en wendbaar te werken. En zich
        tegelijkertijd richt op het bereiken van efficiency, bijvoorbeeld door het standaardiseren en harmoniseren
        van processen en producten.

        Doelstelling van de bedrijfsvoeringsopgaven is in het algemeen tweeledig:




                                                                                        Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                           77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>         1. Maximaal faciliteren van de opgaven gestuurde organisatie, specifiek op de onderdelen flexibiliteit en
            wendbaarheid.

         2. Efficiënt inrichten van de intern en extern gerichte dienstverlening.

Indicatoren

                                   Indicatoren                  Realisatie     Streefwaarde
                                                                    2018               2018

                                   1. Klanttevredenheid                 7,2               7,0
                                   waardering voor de
                                   ICT dienstverlening


                                   2. Percentage                      85%                 75%
                                   afgeronde activiteiten
                                   (projecten) volgens
                                   uitvoeringsplan

                                   3. Werkplekindex:                  80%                 75%
                                   verhouding tussen het
                                   aantal werkplekken en
                                   het aantal
                                   medewerkers.


                                   4. Het percentage                  90%                 90%
                                   medewerkers dat
                                   volledig tijd- en
                                   plaatsonafhankelijk
                                   werkt.

                                   5. Het percentage                83,5%                 95%
                                                 1
                                   poststukken [ ] dat
                                   binnen de wettelijke
                                   termijn wordt
                                   afgedaan.

                                   6. De klanttevreden-               Niet                80%
                                   heid voor alle onder-        uitgevoerd
                                   delen van de interne
                                   dienstverlening > 4
                                                 2
                                   (schaal 1-5) [ ]

                                   7. Het aantal facturen           88,53%                95%
                                   dat is betaald binnen
                                   de wettelijke termijn
                                   (30 dagen)

                                   8. Het percentage                83,5%                 95%
                                   juridische procedures
                                   dat binnen de
                                   wettelijke termijnen is
                                   afgedaan.
Opmerkingen:
1
[ ] Ad indicator 5: dit betreft de (aan)vragen van burgers die via de post binnenkomen.

 [2] Dit klanttevredenheidsonderzoek wordt (in het kader van Vensters voor Bedrijfsvoering) eenmaal in de twee jaar uitgevoerd;
in 2018 was dat niet het geval.




                                                                                                 Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                               78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Wat hebben we daarvoor gedaan?

Indicator 1:
    ● Aanscherpen en actualiseren van de afspraken en de dienstverleningsovereenkomst met de
        Gemeenschappelijke Regeling Bedrijfsvoering op basis van ervaringen en nieuwe ontwikkelingen;
    ● bewaken van de service levels binnen het service level management van de ICT dienstverlening;
    ● voortdurend afstemmen van ICT werkplek en de bijbehorende tools op de behoeften.
    ● houden van tevredenheidsonderzoeken en op basis hiervan verbeteringen doorvoeren in de (nieuwe) self
        service omgeving.

Indicator 2:
    ● Vroegtijdig met de organisatie in gesprek te gaan over wensen en eisen ten aanzien van de
        informatievoorziening;
    ● projecten bewaken op technische mogelijkheden, inpassing in de informatiearchitectuur, tijdigheid,
        inkoopvoorwaarden, juridische aspecten en organisatorische consequenties (capaciteit);
    ● vroegtijdig afstemming met GR B en ICT leveranciers over de impact van de projecten op de technische
        Infrastructuur;
    ● inhuur externe ICT expertise voor een deel van de projectuitvoering.

Indicatoren 3 en 4:
    ● Actieve monitoring op basis van de personeelsadministratie en periodieke monitoring van accounts door
        managers;.
    ● verstrekking van apparaten voor communicatie en samenwerking zoals mobiele telefoons en tablets in het
        kader van Het Nieuwe Werken;
    ● geautomatiseerde procedures voor beëindigen van accounts;
    ● verhogen kostenbewustzijn bij medewerkers en management door middel van doorbelasting van kosten.

Indicator 5:
    ● we hebben voorbereidingen getroffen voor het in gebruik nemen van de webinterface ter bevordering van
        een efficiënter gebruik van het document management systeem;
    ● snellere beschikbaarheid van inkomende verzoeken in het DMS door de invoer van prestatie-indicatoren
        voor de registrators.

Indicator 6:
    ● Periodiek meten van klanttevredenheid in het kader van ‘Vensters voor Bedrijfsvoering’;
    ● Op basis van de uitkomsten een verbeterplan opstellen en implementeren.

Indicator 7:
    ● Door de implementatie van e-facturatie en Scan herkenning van KoFax verloopt de inkoopproces
        effectiever en efficiënter.

Indicator 8:
    ● In de digitalisering is geen merkbare vooruitgang zichtbaar, maar bij de rechtbank kunnen de stukken nog
        steeds niet digitaal worden aangeleverd.
    ● (Pre-)mediation is in 2018 steeds meer toegepast, daarnaast zijn ook kleine procesverbeteringen
        gerealiseerd;
    ● Het team heeft in 2018 ook te kampen gehad met een hoog ziekteverzuim, waardoor enkele langdurig
        zieken. Ook dit heeft ( een negatieve) invloed gehad op het realisatiepercentage..



Opgave Informatie
   De opgave Informatie verzorgt het inrichten en beheren van de informatievoorziening waarmee de organisatie
   haar bestuurlijke doelen kan realiseren zodanig dat de mogelijkheden die informatie en ICT bieden optimaal
   benut worden. De inspanningen zijn erop gericht om nu en in de toekomst adequaat en flexibel in te spelen op
   kansen en uitdagingen.

PROJECTEN 2018

Implementatie Windows 10
Er is een aanvang gemaakt met de overgang naar Windows 10 omdat Windows 7 op termijn niet meer
ondersteund wordt. Windows 10 zorgt o.a. voor betere performance en betere beveiliging.




                                                                                     Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                      79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Migratie Corsa
Omdat het Document Management Systeem en het Zaaksysteem niet langer door de leverancier ondersteund
wordt zijn beiden systemen gemigreerd naar de 2018 versies. De overgang naar Windows 10 was een belangrijke
andere reden. De nieuwe software zorgt o.a. voor betere scanfunctionaliteit, heeft een webinterface en biedt de
mogelijkheid om zaakgericht te archiveren.

Basisregistraties
Er is een aanvang gemaakt met het koppelen van de administraties voor het beheer van de openbare ruimte aan
de basisregistratie Basiskaart GrootschaligeTopografie.

Sociaal Domein
   • Voor het uitwisselen van berichten in het kader van Wmo en de Jeugdwet is het Gemeentelijk
       Gegevensknoopunt (GGk) geïmplementeerd.
   • In het kader van informatiebeveiliging is 2 factor authenticatie ten behoeve van Wmo en de Jeugdwet
       geïmplementeerd.
   • Voor het opslaan van de documenten voor de producten van het Sociaal Domein in het Document
       Management Systeem is een koppeling geïmplementeerd.



Opgave Facilitair
   De opgave facilitair verzorgt het inrichten van de werkplekken waarmee de organisatie haar doelen kan
   realiseren. De inspanningen zijn erop gericht als een klantvriendelijk en service verlenend team te worden
   ervaren.

   Afvalinzameling
   Medio 2018 is een start gemaakt met het verbeteren van het gescheiden inzamelen van afval. Op elke etage
   worden nieuwe inzamelingsbakken structureel ingevoerd ten behoeve van 4 afvalstromen. Inmiddels zijn tot op
   één etage na alle etages voorzien van het nieuwe afvalinzamelingssysteem. Over het gebruik ervan en de
   wens om medewerkers meer te betrekken bij het belang van het scheiden van afval zal worden
   gecommuniceerd.

   Circulaire economie
   De eerste circulaire aanbesteding is in de markt gezet. Het betreft de aanbesteding warme dranken, een
   intergemeentelijke aanbesteding. Circulair aanbesteden staat nog in de kinderschoenen van zowel de markt
   als de gemeente. Deze aanbesteding wordt gezien als pilot en een eerste stap naar een circulaire economie.

   Dit draagt bij aan de duurzaamheidsambitie van de gemeente Rijswijk door de interne klant.

Team Financiën
   E-factureren

   Vanuit Europese regelgeving zijn Nederlandse overheden per april 2019 verplicht om e-facturen voor inkopen
   te kunnen ontvangen en verwerken.
   Een e-factuur is een systematisch opgebouwd, digitaal bestand (maar geen pdf) waarbij alle gegevens altijd op
   een vaste plek in het bestand staan en hun eigen betekenis hebben. Een e-factuur kan vanuit het ene
   geautomatiseerde systeem elektronisch worden verwerkt in het andere systeem.
   E-factureren biedt zowel de gemeente als de leveranciers voordelen en de techniek zorgt ervoor dat de
   overstap naar elektronisch factureren voor leveranciers laagdrempelig is.

   In de 2e helft van 2017 zijn de voorbereidingen getroffen om e-facturatie mogelijk te maken. De financiële
   administratie is aangepast evenals de techniek die het mogelijk maakt om e-facturen te kunnen ontvangen en
   verwerken. In het laatste kwartaal 2018 is de nieuwe functionaliteit in gebruik genomen en worden in 2019
   leveranciers actief benaderd om hun facturen in het vervolg elektronisch aan te bieden. Omdat veel
   leveranciers (crediteuren) echter nog niet over de technische aansluiting en software beschikken zijn er twee
   resultaten. Het eerste resultaat is een besparing in werkzaamheden en vermindering van foutgevoeligheid
   omdat leveranciers zonder deze mogelijkheden mails met daarin een rekening of een bijlage kunnen sturen die
   bijna geheel digitaal kunnen worden verwerkt. Als leveranciers wel over een aansluiting en software
   beschikken, wordt deze resultaten verder vergroot. Echter, het zal naar verwachting enige jaren duren voordat
   de meerderheid van de leveranciers rechtstreeks een echte E-factuur zullen kunnen sturen.




                                                                                      Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                       80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>   Hiermee heeft Rijswijk aan zijn wettelijke verplichting voldaan. Maar dit opent voor het jaar 2019 tevens nieuwe
   mogelijkheden. Met deze oplossing kunnen ook facturen naar debiteuren in een bepaalde mate digitaal worden
   gemaakt. Voorts bieden ook interne declaraties en bankafschriften de mogelijkheid om digitaal verwerkt te
   worden. Deze mogelijkheden worden onderzocht om digitalisering zoveel mogelijk toe te passen.

   Samenvoeging opgaven
   In het laatste kwartaal zijn de voormalige opgaven “Administratie” en “Advies & Control” organisatorisch
   samengevoegd. Hieruit zijn per 1 januari 2019 ontstaan het team Financiën en team Concerncontrol.
   Hierdoor beschikt Rijswijk (weer) over een Concerncontroller en zijn de taakvelden Planning & Control en
   Advies & Control (weer) in één team Financiën verenigd. Dit laatste is belangrijk om de versteviging van het
   beheer en inzicht in de Planning & Control cyclus te realiseren en de adviesfunctie te revitaliseren.
   Ook belangrijk in dit opzicht is dat in het laatste kwartaal de start van het aanpakken van de onderbezetting
   begin 2019 is verholpen.



Onderdeel Informatiebeveiliging en privacy
Wat willen we bereiken?
Visie op informatiebeveiliging en privacy
   Wij zorgen ervoor dat we bewust en veilig omgaan met informatie door een combinatie van organisatorisch en
   technisch borgen van de juiste toegankelijkheid van informatie, het opbouwen en onderhouden van het
   bewustzijn over informatieveiligheid en privacy en tijdige signalering en opvolging van incidenten. We zijn
   transparant: we maken inzichtelijk waarvoor wij de gegevens van onze inwoners gebruiken, en bieden
   mogelijkheden tot inzage in het eigen dossier of tot een verzoek voor wijziging/ vernietiging van de eigen
   gegevens.

   Onze verantwoordelijkheid voor informatiebeveiliging en privacy beperkt zich niet tot onze eigen organisatie.
   Ook in samenwerking met andere organisaties nemen wij onze verantwoordelijkheid voor het zorgvuldig
   omgaan met informatie en privacy in de keten door te zorgen voor duidelijke afspraken over deze
   onderwerpen.


Doelstellingen

   ●   We voldoen aan het basisnormenkader zoals verwoord in de BIG (Baseline Informatiebeveiliging
       Nederlandse Gemeenten).
   ●   We voldoen aan de eisen die de privacywet, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), aan
       ons stelt.
   ●   We leggen jaarlijks verantwoording af over informatieveiligheid door toepassing van de Eenduidige
       Normatiek Single Information Audit (ENSIA).


Wat hebben we daarvoor gedaan?
Invoeren BIG

   In het informatiebeveiligingsbeleid stelt het college de kaders en geeft het richtlijnen aan de uitvoering over de
   inrichting van de informatiebeveiliging: welke normen worden gehanteerd en hoe zijn de verantwoordelijkheden
   verdeeld.

   Het belangrijkste uitgangspunt dat met het informatieveiligheidsbeleid wordt vastgelegd is dat de gemeente
   Rijswijk zich conformeert aan de Baseline Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (BIG). In deze
   baseline, die is vastgesteld op initiatief van de VNG, zijn zo’n 300 beveiligingsmaatregelen beschreven. Met de
   invoering van de BIG wordt een hoog beveiligingsniveau nagestreefd.

   Uit de zelfevaluatie die is uitgevoerd in het kader van de ENSIA bleek, zoals verwacht, dat nog niet alle
   beveiligingsmaatregelen (volledig) zijn ingevoerd. Voor de invoering daarvan is een actieplan opgesteld.
   In 2018 zijn een aantal technische maatregelen geïmplementeerd. Deze waren onder andere gericht op de
   beveiliging van het email-verkeer. Door toepassing van die maatregelen kan worden voorkomen dat mail die
   zonder toestemming uit naam van de gemeente is verstuurd, daadwerkelijk wordt ontvangen.




                                                                                        Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                        81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>    Naast de toepassing van technische maatregelen heeft het gedrag van medewerkers en leidinggevenden
    grote invloed op het niveau van informatieveiligheid. Zij hebben daarin een grote verantwoordelijkheid.
    Medewerkers en leidinggevenden dienen op de hoogte te zijn van hun verantwoordelijkheden, zodat zij
    daarnaar kunnen handelen. Met dat doel is het protocol Telewerken opgesteld waarin de uitgangspunten en
    afspraken staan voor het veilig plaats- en tijdsonafhankelijk werken. In de continue campagne om de
    bewustwording over informatiebeveiliging te vergroten is in 2018 extra aandacht gevraagd voor drie thema’s:
    de invoering van de AVG, het vergrendelen van het computerscherm en het ontvangen van bezoek.

    De gemeente is vorig jaar getroffen door een phishingmail actie. Dit incident is aangegrepen om de
    medewerkers nogmaals nadrukkelijk te wijzen op de risico’s van phishingmail.

Invoeren AVG

    Vanaf 25 mei 2018 is de AVG van toepassing. Om de AVG in te voeren is een privacy-organisatie ingericht
    bestaande uit de functionaris voor de gegevensbescherming (FG) en twee privacy-adviseurs. De voorbereiding
    op de AVG is in 2017 gestart. In 2018 is het privacybeleid vastgesteld en bekend gemaakt binnen en buiten de
    organisatie. Binnen de organisatie via reguliere werkoverleggen, intranet, etagebijeenkomsten,
    bewustwordingscampagnes en overige communicatiemiddelen en buiten de organisatie via de gemeentelijke
    website.

    De verwerkingen waar de gemeente verwerkingsverantwoordelijk of medeverantwoordelijk voor is, zijn in een
    register van verwerkingsactiviteiten opgenomen. Bij gegevensverwerkingen die uitbesteed worden aan externe
    ‘verwerkers’ worden verwerkersovereenkomsten stelselmatig afgesloten. Nieuwe producten en diensten of
    wijzigingen in processen en systemen waar verwerking van persoonsgegevens van toepassing is, worden
    getoetst aan de principes van Privacy by design en Privacy by default. Voor gegevensverwerkingen met een
    hoog privacy risico is een risicoanalyses verplicht, een zogenaamde PIA (Privacy Impact Assessment).
    Betrokkenen worden duidelijk geïnformeerd hoe zij een AVG verzoek kunnen indienen. Een verzoek om
    privacyrechten te laten gelden, kan ook via de gemeentelijke website worden ingediend met gebruik van
    digitale identificatie (DigiD).

    Ondanks alle voorzorgsmaatregelen zullen zich altijd incidenten blijven voordoen. Voor het omgaan met
    incidenten die verband houden met persoonsgegevens er is een proces en een procedure. Alle incidenten
    worden geregistreerd in het register datalekken. In 2018 zijn er 17 datalekken geweest waarvan 4 gemeld zijn
    aan de Autoriteit Persoonsgegevens. Bij datalekken die niet gemeld worden aan de AP is het bij registratie
    gemotiveerd waarom melding aan de AP achterwege is gebleven. Ook zijn sectorspecifieke trainingen
    gehouden voor het omgaan met wet- en regelgeving, persoonsgegevens en gegevensbescherming.


Verantwoording via ENSIA

    Vanaf 2017 wordt er jaarlijks verantwoording afgelegd over de wijze waarop de informatiebeveiliging is
    georganiseerd. Hiervoor is een eenduidige systematiek ontwikkeld (ENSIA, eenduidige normatiek single
    information audit) die alle gemeenten gebruiken. In feite wordt met de ENSIA verantwoording afgelegd over de
    mate waarin de beveiligingsmaatregelen zijn geïmplementeerd. Daarnaast wordt de ENSIA gebruikt om
    richting de externe toezichthouders verantwoording af te leggen over regelingsspecifieke maatregelen.

    De ENSIA begint met een zelfevaluatie waar meer dan 300 vragen op het gebied van informatiebeveiliging
    worden beantwoord. De zelfevaluatie vormt de basis voor de regelingsspecifieke verantwoording richting
    externe toezichthouders. Met dat doel is voor de uitvoering van de DigiD-aansluitingen en het gebruik van
    Suwinet een Collegeverklaring opgesteld. Daaruit blijkt dat voor Suwinet en DigiD aan alle normen wordt
    voldaan. Op basis van de Collegeverklaring is een audit uitgevoerd door een RE-auditor.

Algemeen
Integriteit

    In 2018 werkten we aan de bewustwording op het gebied van integriteit en integer handelen (incl.
    omgangsvormen). Medewerkers vulden een (digitale) vragenlijst in die werd opgevolgd door groepsgesprekken
    waarin de thema’s die uit de vragenlijsten ontstonden werden verdiept. 74% van de medewerkers vulde de
    vragenlijst in, het grootste deel daarvan nam ook deel aan de duidingsgesprekken.




                                                                                      Paragraaf Bedrijfsvoering

                                                       82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Paragraaf Verbonden Partijen
  Verbonden Partijen voeren vaak taken uit met een groot politiek belang en ze leveren hierbij een
  belangrijke bijdrage aan de realisatie van maatschappelijke doelen. Het deelnemen in Verbonden Partijen
  levert gemeenten naast voordelen ook financiële en bestuurlijke risico’s op. Het is noodzaak om zicht te
  hebben op deze risico’s die immers de realisatie van de doelstellingen binnen de gestelde financiële kaders
  kunnen belemmeren. De paragraaf Verbonden Partijen, in de programmabegroting en de
  programmarekening, is een belangrijk instrument voor de gemeente Rijswijk om proactief te sturen op
  Verbonden Partijen.

  Verbonden Partijen zijn organisaties waaraan de gemeente zich bestuurlijk en financieel verbindt.
  Verbonden Partijen bestaan uit deelnemingen door de gemeente in gemeenschappelijke regelingen, NV’s,
  BV’s, stichtingen, verenigingen, Publiek Private Samenwerkingsconstructies etc. Het gaat niet om bedrijven,
  partijen, stichtingen, etc. waar de gemeente een subsidierelatie mee heeft, of waar de bestuurlijke
  component ontbreekt (bv. archiefbeheer Delft). Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) waarin
  algemene regels voor de verantwoording door gemeenten en provincies staan, geeft als definitie:

  Een Verbonden Partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een
  bestuurlijk en een financieel belang heeft.

  Financieel belang wordt gedefinieerd als: “Een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat
  niet verhaalbaar is als de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor
  aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt”. Bestuurlijk belang
  wordt gedefinieerd als: “Zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit
  hoofde van stemrecht”.

  In de Nota Verbonden Partijen 2013 staan kaders voor hoe de gemeente Rijswijk wil omgaan met
  Verbonden Partijen.

  De gemeente Rijswijk heeft bestuurlijke en financiële belangen onderstaande vennootschappen en
  gemeenschappelijke regelingen.

          Vennootschappen                                 Gemeenschappelijke regelingen



      •   Eneco Groep N.V.                              • GGD Haaglanden
      •   Stedin Holding N.V.                           • Industrieschap “De Plaspoelpolder” (IPP)
      •   N.V. Bank Nederlandse Gemeenten               • Dienst Sociale Werkvoorziening Rijswijk en
      •   N.V. Dunea Duin & Water                         omstreken (DSW)
                                                        • Regionaal Reinigingsbedrijf Avalex
                                                        • Veiligheidsregio Haaglanden (VRH)
                                                        • Omgevingsdienst Haaglanden (ODH)
                                                        • H10 Inkoopbureau
                                                        • Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH)
                                                        • Bedrijfsvoeringsorganisatie Delft-Rijswijk




                                                                                       Paragraaf Verbonden Partijen

                                                   83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Verbonden partij

Gemeenschappelijke Doel / openbaar
regelingen         belang                    Ontwikkelingen        Risico's                  Programma

GGD Haaglanden       Bevorderen,             Per 2018 is de GR     Er zijn weinig tot geen   Sociaal domein
                     beschermen en           gewijzigd in GGD en   risico’s tot 2019
                     bewaken van de          Veilig Thuis          omdat er afspraken
                                                                   zijn gemaakt met de
                     publieke gezondheid     Haaglanden.
                                                                   gemeente Den Haag
                                                                   dat zij tot 2019
                                                                   verantwoordelijk zijn
                                                                   voor de financiën.
Industrieschap “De   Ontwikkeling en         Geen                   Het IPP heeft een        Economie en
Plaspoelpolder”      uitgifte                                       eigen financiële         Werken
                     bedrijventerreinen                             reserve waarbinnen
                     regio Haaglanden                               de risico’s worden
                     Herstructurering                               opgevangen,
                     bedrijventerreinen                             waardoor geen ter
                     Faciliteren regionale                          afdekking van
                     samenwerking t.b.v.                            tekorten hoeven te
                     bovengenoemde                                  worden opgenomen.
                     zaken.

Dienst Sociale       Arbeidsgehandicapt      De ingezette          Bijdrage in de een        Sociaal domein
Werkvoorziening      en aan (passend)        herstructurering is   eventueel nadelig
                     werk helpen             een koers naar        exploitatiesaldo naar
                                             hervorming            rato van deelname.

                                                                   In de begroting 2019
                                                                   is het weerstands-
                                                                   vermogen>1
Avalex               Samenwerking voor                             Aangesloten               Wonen & Leven
                     het uitvoeren van                             deelnemers zijn
                     de wettelijke afval                           gezamenlijk
                                                                   risicodrager. De
                     inzamelingstaak
                                                                   weerstandscapaciteit
                                                                   is hoger dan de
                                                                   gecalculeerde risico’s.
                                                                   M.a.w. Avalex is in
                                                                   staat de risico’s op te
                                                                   vangen.
Veiligheidsregio     Geneeskundige                                 Aangesloten               Openbare Orde
Haaglanden           hulpverlening bij                             deelnemers zijn           en Veiligheid
                     ongevallen,                                   gezamenlijk
                     brandweerzorg,                                risicodrager. De
                     rampen en crisis-                             gekwantificeerde
                     beheersing in regio                           risico’s kunnen
                                                                   worden opgevangen
                                                                   binnen de weerstand-
                                                                   capaciteit (ratio 1).




                                                                                   Paragraaf Verbonden Partijen

                                                 84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Verbonden partij

Gemeenschappelijke Doel / openbaar
regelingen         belang                   Ontwikkelingen         Risico's                Programma

Omgevingsdienst       Bescherming van                              Aangesloten             Wonen en Leven
Haaglanden            mens en natuur                               deelnemers zijn
                      tegen schade;                                gezamenlijk
                      uitvoering van                               risicodrager. De
                      vergunningverlening                          gekwantificeerde
                      , toezicht en                                risico’s kunnen
                      handhaving                                   worden opgevangen
                                                                   binnen de weerstand-
                                                                   capaciteit (ratio 1).

Inkooporganisatie     De regeling           IN 2018 is de GR met   Aangesloten            Sociaal Domein
H10                   behartigt de          2 jaar verlengd. De    deelnemers zijn
                      belangen van de       intentie is om het     gezamenlijk
                      gemeenten op het      inkopproces 2020-      risicodrager. Gelet
                      terrein van           2024 in deze periode   op de omvang van de
                      uitvoering van        te inpleme             begroting en het
                      inkooptaken op                               gemeentelijk
                      taakonderdelen                               aandeel hierin zijn de
                      binnen het sociaal                           risico’s zeer beperkt.
                      domein

Metropoolregio        Verbeteren van de     Geen                   Aangesloten             Verkeer en
Rotterdam - Den       bereikbaarheid en                            deelnemers zijn         Vervoer /
Haag                  versterken van de                            gezamenlijk
                      concurrentiepositie                          risicodrager. Voor de   Economie en
                      ten behoeve van                              reguliere risico’s is   Werken
                      huidige en                                   voldoende
                      toekomstige                                  weerstands-
                      werkgelegenheid.                             capaciteit aanwezig.
                                                                   Voor de risico’s
                                                                   i.h.k.v. financiering
                                                                   van de regionale OV-
                                                                   bedrijven wordt de
                                                                   komende jaren de
                                                                   risicoreserve
                                                                   opgebouwd.

 Bedrijfsvoerings-    Ondersteuning en      Geen                   Aangesloten             Algemene
 organisatie Delft-   uitvoering van                               deelnemers zijn         Dekkings-
 Rijswijk             bedrijfsvoerings-                            gezamenlijk             middelen
                      processen op het                             risicodrager.
                      gebied van IT-
                      diensten.




                                                                                  Paragraaf Verbonden Partijen

                                               85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Verbonden partij

                   Doel / openbaar
Vennootschappen    belang                 Ontwikkelingen          Risico's                 Programma

Eneco Groep        Beheren en             Rijswijk heeft in       Risico's op lagere       Economie en
                   exploiteren van een    principe besloten tot   dividenduitkering.       Werken
                   (duurzaam)             afbouw van de
                                          deelneming. Het         Verkoopopbrengst
                   energiebedrijf
                                          verkooptraject is       lager dan verwacht.
                                          gestart

Stedin Holding     Beheren van gas- en                            Risico op lagere         Economie en
                   elektriciteits-                                dividenduitkering        Werken
                   netwerken

Bank voor          Bank ten dienste van   -                       Beperkt risico.          Algemene
Nederlandsche      de overheid                                    Waarde aandelen          dekkingsmiddelen
Gemeenten - BNG                                                   niet geactiveerd.
                                                                  Jaarlijks dividend is
                                                                  beperkt.

Dunea              Leveren van            -                       Beperkt risico.          Algemene
                   betrouwbaar                                    Waarde aandelen          dekkingsmiddelen
                   drinkwater en                                  niet geactiveerd.
                   beheren van de
                   duinen tussen                                  Er wordt geen
                   Monster en Katwijk                             dividend uitgekeerd.




                                                                                   Paragraaf Verbonden Partijen

                                              86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Financieel belang in de verbonden partij



Verbonden Partij                             Gemeentelijke    Totaal           Gemeentelijke bijdrage in een %
                                             bijdrage         bijdragen        van de totale bijdragen aan de
                                             Rijswijk 2018    deelnemers       verbonden partij/ percentage
                                                                               deelneming

                                                                                           1-1                31-12

GGD Haaglanden Inwonerbijdrage                     403.000        4.384.000               8,96                   9,2

Industrieschap “De Plaspoelpolder"                       0                 0                50                   50

Dienst Sociale Werkvoorziening Rijswijk
                                                   171.000        1.066.000               16,2                 16,0
en omstreken

Regionaal Reinigingsbedrijf Avalex                5.583.000      30.838.000               18,1                   18

Veiligheidsregio Haaglanden                       4.215.000      82.707.000                  5                   5,1

Omgevingsdienst Haaglanden                         373.000       19.777.000                2,6                   1,9

H10 Inkoopbureau                                   103.143        2.235.532               4,61                 4,61

MRDH

Inwonersbijdrage Economisch
Vestigingsklimaat
                                                   128.000        5.848.000               2,14                   2,2
Verkeer en vervoer m.iv. 2018 geen
inwonersbijdrage                                         0                 0

                                                  1.355.000       1.719.000
Bedrijfsvoeringsorganisatie Delft-Rijswijk
                                                                                            50                   50




                                                                                       Paragraaf Verbonden Partijen

                                                    87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>              Overzicht financieel belang (x € 1 miljoen)
    Verbonden Partij      Belang –        Resultaat            Eigen vermogen        Vreemd vermogen       Aandelen-
                          verandering in  2018                                                             kapitaal
                          belang
                              1-1   31-12                          1-1    31-12          1-1      31-12


                             1,78      1,78             136      2.866     2.936       2.787      2.804            88.486
    N.V. Eneco                                     voordelig                                                 aandelen á €
                                                                                                           100,- nominaal

                             1,78      1,78             118      2.582     2.699       3.968      4.292            88.486
                                                   voordelig                                                 aandelen á €
    Stedin Holding NV
                                                                                                           100,- nominaal

                             0,30      0,30    337 voordelig     4.220     4.257     135.072   132.519            165.945
                                                                                                                 aandelen
    N.V. BNG Bank
                                                                                                                  á € 2,50
                                                                                                                 nominaal

    N.V. Dunea               3,73      3,73     12 voordelig       193      205         208         246           149.258
    Duin & Water*                                                                                                aandelen
                                                                                                           á € 5 nominaal
* Betreffen de cijfers van 2017. Het jaarverslag 2018 wordt in juli 2019 verwacht.




                                                                                               Paragraaf Verbonden Partijen

                                                          88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Paragraaf Grondbeleid
Gemeentelijk grondbeleid richt zich op de grondmarkt in brede zin. Het omvat onderwerpen als grondverwerving,
gronduitgifte, huurovereenkomsten, voorkeursrecht, onteigening, vestiging van zakelijke rechten, inrichting van de
openbare ruimte en de aanleg van nutsvoorzieningen, het bouw- en woonrijp maken, grondprijsbeleid en vormen
van publiek-private-samenwerking (pps). Door de inzet van het gemeentelijk grondbeleidsinstrumentarium kan de
gemeente sturing geven aan de ruimtelijke ontwikkelingen binnen de gemeentegrenzen.

Om te komen tot een goede verhouding tussen wonen, werken en recreëren is sturing nodig. Het grondbeleid is
daarom ondersteunend aan andere beleidsterreinen, waaronder het ruimtelijke beleid en bij de uitwerking van
ruimtelijke plannen. Alleen onder bepaalde voorwaarden, welke in de Nota Grondbeleid zijn vastgelegd, staat de
keuze voor actief grondbeleid, waarbij sprake is van een gemeentelijke grondexploitatie, open. Het college stelt
zich terughoudend op om risicovollere exploitaties te openen.

Wat willen we bereiken?

In samenwerking met marktpartijen op het gebied van woningbouw, bedrijfs- en kantoorgebouwen,
maatschappelijke voorzieningen c.a. te komen tot een aantrekkelijke en duurzame ontwikkeling, waarin
toekomstige bewoners en gebruikers plezierig kunnen wonen en/of werken en recreëren.
Doelstellingen
       ● Inzicht geven in de verschillende vormen van grondbeleid die open staan voor de gemeente;
       ● het bevorderen van maatschappelijk gewenst grondgebruik door het faciliteren en zoveel mogelijk
           sturing te geven aan bestuurlijk en maatschappelijk gedragen ruimtelijke (gebieds-)ontwikkelingen en
           projecten;
       ● het op bestuurlijk verantwoorde wijze inzetten van het grondbeleidsinstrumentarium op locaties die
           strategisch van belang zijn voor de uitwerking van het ruimtelijke beleid;
       ● het beheersbaar maken van de risico’s van ruimtelijke ontwikkelingen;
       ● het waarborgen van het gemeentelijk kostenverhaal conform de uitgangspunten van de Wro en streven
           naar een rechtvaardige verdeling van kosten en opbrengsten.

Wat hebben wij daarvoor gedaan?
Algemeen

●   Gemeentelijke gronduitgifte
    In het geval van gemeentelijke gronduitgifte van bouwrijpe grond wordt de Grondprijzenbrief toegepast. Deze
    is in 2018 geactualiseerd. Deze schrijft de verkoopprijzen van grond voor die marktconform moet zijn, in
    bepaalde gevallen is het wenselijk een taxatie te doen. Ter indicatie zijn voor projectmatig uit te geven
    woningen grondquotes per type woning en prijsklasse opgenomen. Voor gronden voor vrije kavels, bedrijven,
                                                                                2
    kantoren en (commerciële) voorzieningen zijn indicatieve prijzen per m opgenomen.
●   Gemeentelijk kostenverhaal
    Zoals genoemd in de Nota Grondbeleid wordt als basis ingezet op faciliterend grondbeleid. Dit betekent dat
    ruimtelijke initiatieven voor rekening en risico door een private partij ter hand worden genomen. De kosten van
    gemeentelijke inzet en externe advisering ten behoeve van het faciliteren van die ontwikkeling worden middels
    een anterieure overeenkomst verhaald of zijn verrekend in de grondprijs bij verkoop van gemeentelijke grond.
●   Verkoop gemeentelijk vastgoed
    In het kader van de gemeentelijke bezuinigingstaakstelling is besloten om gemeentelijk vastgoed te verkopen,
    wanneer dit beschikbaar komt en het strategisch niet noodzakelijk is om het eigendom te behouden. De
    jaarlijkse taakstelling bedraagt € 360.000 aflopend vanaf 2018 met € 90.000 per jaar tot en met 2020. De
    verwachting is dat de taakstelling gehaald zal gaan worden per 2020. In de halfjaarlijkse rapportages zal
    daarop worden teruggekomen.

In exploitatie genomen gronden

●    Vrijenbanselaan
Per 31-12-2018 is deze grondexploitatie afgesloten. Er is vanuit de overeenkomsten met Shell en KFC nog een
verplichting om een veiligere oversteek over de Vrijenbanselaan te realiseren. Dit omdat er ten gevolge van de
invulling van de locatie veel meer verkeersbewegingen plaatsvinden naar de locatie toe. Het hiervoor
gereserveerde bedrag van € 72.000 zal op een later moment via een investering beschikbaar moeten worden
gesteld.. De grondexploitatie sluit met een negatief resultaat van € 73.610. Dit tekort wordt gedekt vanuit de
aanwezige voorziening van € 171.000.


                                                                                         Paragraaf Grondbeleid

                                                        89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>•   Eikelenburgh
De gemeente heeft met de ontwikkelende partij een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) gesloten, waarin
afspraken zijn gemaakt over de ontwikkeling van deze locatie. Eind 2016 heeft het college van B&W ingestemd
met een aangepaste voortgang van de samenwerkingsovereenkomst Eikelenburgh d.d. 15 december 2009.

De verkoop van woningen zit in de lift. De vooruitzichten voor 2019 zijn eveneens gunstig. Op middellange termijn
(2019-2022) kan de bouwsector (landelijk) een solide groei realiseren van gemiddeld 2% per jaar.
Het productieniveau komt dan weer boven het niveau te liggen dat voor de crisis werd gerealiseerd. Deze trend is
ook merkbaar op de bouwlocatie Eikelenburgh. Zo ook vinden dure tot extra dure woningen makkelijker hun weg
naar potentiële kopers.
Het resultaat van de grondexploitatie Eikelenburgh is per 31-12-2018 berekend op € 446.307. De grondexploitatie
loopt tot eind 2022. In 2017 heeft een winst uitname plaatsgevonden van € 1.300.000 en in 2018 van € 754.000.
Een en ander conform het BBV.

●     Te Werve West
In de loop van 2018 heeft woningcorporatie Rijswijk Wonen een bouwer geselecteerd voor de realisatie van de
herontwikkeling van de locatie De Schakel aan de Generaal Vetterstraat e.o.. De eerder bedachte integrale ‘design
& build’-uitvraag heeft niet plaatsgevonden. In het 3e kwartaal van 2018 zijn de gesprekken met de corporatie
gestart over de opzet van de verkaveling voor deze locatie. Uitgangspunten hierbij zijn de door het college begin
2017 vastgestelde kaders. De uiteindelijke verkaveling geeft inzicht in de exacte hoeveelheid gronden die over en
weer ingebracht zullen moeten worden. Daarmee kan ook het effect op de Grondexploitatie meer inzichtelijk
gemaakt worden. Een risico in de grondexploitatie is de bijdrage watercompensatie als gevolg van het toenemen
van het verhard oppervlak. Komt deze bijdrage te vervallen dan zal het eindresultaat negatief worden.
Het resultaat van de Grondexploitatie Te Werve West per 31-12-2018 bedraagt € 24.163. De grondexploitatie loopt
tot eind 2020.

In 2018 zijn geen werkzaamheden uitgevoerd voor investeringen in het openbare gebied in Te Werve West. De
gelden uit het Investeringsplan - groot totaal €756.000 zijn bedoeld voor een drietal projecten/locaties: de aanpak
van de woonomgeving rondom de locaties Idenburglaan (project Vidomes), Generaal Vetterstraat e.o. (project
Rijswijk Wonen) alsmede voor fase 2 van de integrale herinrichting van de Karel Doormanlaan (onderdeel van
projecten van Rijswijk Wonen). De start van de eerste twee genoemde projecten staat gepland voor de 2e helft van
2019. We treffen voorbereidingen in de openbare ruimte.

Strategische gronden
Zolang gronden zich nog niet kwalificeren als bouwgrond in exploitatie, staan deze op de balans onder de
materiële vaste activa (MVA) als ‘strategische gronden’.
●    TH-locatie
In 2016 is het terrein geschikt gemaakt voor de bouw van een AZC, schoolgebouw en woonunits. De verhuur aan
het COA is voor de duur van een periode van 3 tot maximaal 5 jaar. In 2019 wordt een besluit genomen over het al
dan niet verlengen van het huurcontract.

●   Benedictuslocatie
Op deze locatie komt een woningbouwontwikkeling van sociale huurwoningen . Deze locatie is deels eigendom
van Rijswijk Wonen en deels eigendom van de gemeente. Het gezamenlijke oppervlakte van het te ontwikkelen
                               2
plangebied bedraagt ca. 7.900 m . Op deze locatie is in het bestemmingsplan een wijzigingsbevoegdheid
opgenomen om een eventuele herontwikkeling mogelijk te maken. De planprocedure is vergevorderd. De
gemeente zal vervolgens haar eigendom aan Rijswijk Wonen verkopen. Deze transactie wordt in het eerste
kwartaal van 2019 verwacht.

●    LGZ locatie de Opperd
Het bestemmingsplan maakt woningbouw mogelijk op de locatie van de Opperd in de Landgoederenzone. Middels
deze bestemming kan de ontwikkeling op deze locatie nader worden ingevuld aan de hand van een aantal
uitwerkingsregels. Hierbij moet dan worden gedacht aan het in beperkte zin toevoegen en ontwikkelen van een
kwalitatief hoogwaardig woonmilieu in een te renoveren parklandschap. Over de landschappelijke inpassing wordt
inmiddels wat anders gedacht. Er zal nog eens naar het bestemmingsplan worden gekeken om de invulling van
deze locatie een optimale bijdrage te laten leveren aan de totale identiteit van de Landgoederenzone. Met de
opbrengst van deze ontwikkellocatie kan onder andere de kwaliteitsslag van de Landgoederenzone mede
gefinancierd worden.




                                                                                        Paragraaf Grondbeleid

                                                        90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Paragraaf Lokale heffingen
Tarieven
In de meerjarenraming 2018-2021 is de opbrengst voor OZB woningen niet verhoogd met de inflatiecorrectie. De
opbrengst is alleen verhoogd als gevolg van de verwachte woningbouw. Om de stijging van de woningwaarde te
compenseren is het tarief met 5% verlaagd (van 0,1101% naar 0,1046%). De tarieven voor afvalstoffenheffing zijn
ten opzichte van 2017 gelijk gebleven. De tarieven voor rioolheffing zijn, conform het verbreed gemeentelijk
rioleringsplan (vGRP), met 12% gestegen. Per categorie huishouden betekent dit dat de woonlasten in 2018 ten
opzichte van 2017:

    •   Voor een éénpersoonshuishouden gemiddeld zijn gestegen met 4,27%;
    •   voor een tweepersoonshuishouden gemiddeld zijn gestegen met 4,02%;
    •   voor een drie- of meerpersoonshuishouden gemiddeld zijn gestegen met 3,76%.

  Woonlasten             Éénpersoons-          Tweepersoons-             drie- of
                          huishouden            huishouden            meerpersoons-
                                                                       huishouden
                        2017        2018       2017       2018       2017       2018
OZB                   € 206,99    € 216,16   € 206,99 € 216,16     € 206,99 € 216,16
Afvalstoffenheffing   € 252,96    € 252,96   € 291,00 € 291,00     € 334,68 € 334,68
Rioolheffing          € 136,56    € 152,88   € 136,56 € 152,88     € 136,56 € 152,88
Totaal                € 596,51     € 622,-   € 634,55 € 660,04     € 678,23    703,72
Verschil                     € 25,49               € 25,49               € 25,49
Stijging in %                 4,27%                 4,02%                 3,76%

Met uitzondering van enkele tarieven in de legesverordening zijn de overige belastingtarieven gestegen met het
inflatiepercentage van 1,5%. De tarieven voor de wettelijk gemaximeerde leges (rijbewijzen en reisdocumenten)
zijn conform aangepast.

Opbrengsten lokale heffingen

Soort belasting                                                   Raming          Werkelijk

Onroerendezaakbelastingen woningen                          € 5.650.320     € 5.643.736
Onroerendezaakbelastingen niet-woningen                     € 5.829.790     € 5.580.629
Afvalstoffenheffing                                         € 7.211.580     € 7.246.661
Rioolheffing                                                € 4.141.250     € 4.163.152
Leges                                                       € 2.568.330     € 2.633.038
Parkeerbelasting                                            € 1.729.360     € 2.012.201
Precariobelasting                                           €   338.500     €    307.117
Toeristenbelasting                                          €   247.200     €    320.378
Hondenbelasting                                             €   146.030     €    122.354
Marktgelden                                                 €    78.660     €     84.384
BIZ-belasting                                               €    88.650     €     89.400
Totaal                                                      € 28.029.670    € 28.203.050


Per saldo vielen de totale opbrengsten € 173.380,- hoger uit dan begroot.




                                                                                      Paragraaf Lokale heffingen

                                                       91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>De opbrengst onroerendezaakbelasting (OZB) niet-woningen is in 2018 ongeveer 249.000,- lager dan geraamd. Dit
wordt voor het grootste deel veroorzaakt door verlagingen van WOZ-waardes in bezwaar- en
beroepsprocedures. Eén van de redenen van deze verlagingen is dat er momenteel een aantal grote
kantoorpanden leegstaat, waarvan een deel op de nominatie staat om te worden getransformeerd naar woningen.
Dat heeft een negatieve invloed op de WOZ-waarde. Daarnaast staan de WOZ-waardes van niet-woningen over
het algemeen onder druk als gevolg van de verder oplopende leegstand en de nog altijd lastige markt voor niet-
woningen.

De opbrengst Parkeerbelasting is in 2018 ongeveer € 282.000,- hoger dan begroot. Dit wordt voornamelijk
veroorzaakt doordat veel vergunningen voor 2019 in 2018 zijn betaald.

De opbrengst voor Toeristenbelasting is ongeveer 73.000,- hoger dan begroot. Deze hogere opbrengst wordt
veroorzaakt doordat er 9% meer overnachtingen zijn geweest in de hotels in Rijswijk.

Onderstaande diagram geeft weer hoe de totale opbrengst is verdeeld over de diverse soorten belastingen.

                     Toeristenbelasting     Hondenbelasting         Marktgelden
Precariobelasting           0,9%                0,5%                   0,3%
                                                                                  BIZ-belasting
     1,2%                                                                             0,3%
  Parkeerbelasting
       6,2%                                                                                        OZB-woningen

                                                                                                   OZB niet-woningen

                            Leges                     OZB-woningen                                 Afvalstoffenheffing
                            9,2%                         20,2%
                                                                                                   Rioolheffing

                                                                                                   Leges
                         Rioolheffing
                            14,8%                                                                  Parkeerbelasting
                                                          OZB niet-woningen
                                                               20,8%                               Precariobelasting

                                                                                                   Toeristenbelasting

                                    Afvalstoffenheffing                                            Hondenbelasting
                                          25,7%
                                                                                                   Marktgelden

                                                                                                   BIZ-belasting




Woonlasten 2018
Uitgangspunt bij de meerjarenbegroting 2018-2021 is dat de woonlasten voor de Rijswijkse inwoner niet hoger zijn
dan de gemiddelde woonlasten binnen de regio Haaglanden. In 2018 is aan deze voorwaarde ruimschoots
voldaan.

Onder de gemeentelijke woonlasten verstaan we het gemiddelde bedrag dat een huishouden in een bepaalde
gemeente betaalt aan OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. In de onderstaande tabel zijn de (gemiddelde)
woonlasten voor een eenpersoonshuishouden en een meerpersoonshuishouden in Rijswijk vergeleken met de
(gemiddelde) woonlasten van andere gemeenten in de regio Haaglanden. Hierbij is uitgegaan van de gegevens
van het COELO (Atlas van de Lokale Lasten 2018).

Uit de onderstaande tabel blijkt dat Rijswijk in 2018 ten opzichte van de omliggende gemeenten een positie onder
het gemiddelde inneemt. In 2016 stond Rijswijk op plaats 96 op de lijst. In 2017 stond de gemeente op positie 97 in
de lijst. Inmiddels is Rijswijk gezakt naar plaats 125. Landelijk liggen de gemiddelde woonlasten in 2018 voor een
eenpersoonshuishouden op € 654,- en voor een meerpersoonshuishouden op € 721,-. De woonlasten voor zowel
een éénpersoonshuishouden als een meerpersoonshuishouden liggen voor de gemeente Rijswijk daarmee zowel
onder het gemiddelde van de regio Haaglanden als die van het landelijke gemiddelde.




                                                                                                  Paragraaf Lokale heffingen

                                                                  92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>                                Rangnummer 2018 o.b.v.             Woonlasten voor                Woonlasten voor
Gemeente                      woonlasten meerpersoons-               eenpersoons-                  meerpersoons-
                                           huishouden                  huishouden                    huishouden


Den Haag                                                    4                € 493,00                        € 546,00
Leidschendam-Voorburg                                  105                   € 631,00                        € 690,00
Rijswijk                                               125                   € 622,00                        € 704,00
Zoetermeer                                             174                   € 689,00                        € 733,00
Westland                                               225                   € 678,00                        € 758,00
Delft                                                  334                   € 717,00                        € 843,00
Pijnacker-Nootdorp                                     337                   € 765,00                        € 848,00
Midden-Delfland                                        365                   € 829,00                        € 909,00
Wassenaar                                              385                   € 955,00                      € 1.147,00


Kwijtschelding lokale lasten
In 2018 is er aan 1.120 huishoudens automatisch kwijtschelding verleend. Bij de toetsing of een belastingplichtige
in aanmerking komt voor automatische kwijtschelding, is wederom gebruik gemaakt van de stichting
Inlichtingenbureau. Na de aanslagoplegging in februari zijn er 1.405 schriftelijke verzoeken om kwijtschelding van
gemeentelijke heffingen ingediend, waarvan er 883 zijn toegewezen. Een verzoek om kwijtschelding wordt
afgewezen als de beschikbare betalingscapaciteit of het beschikbare vermogen boven de kwijtscheldingsnorm ligt.
Nagenoeg alle verzoeken zijn in 2018 afgehandeld. Over het belastingjaar 2018 is ongeveer € 758.000,- aan lokale
lasten kwijtgescholden.

Bezwaar- en verzoekschriften aanslag/beschikking
Naar aanleiding van de in 2018 verzonden aanslagen/beschikkingen zijn er 374 bezwaarschriften ontvangen.
Nagenoeg alle bezwaar- en verzoekschriften zijn in 2018 afgehandeld. Hiervan hebben 265 bezwaarschriften
betrekking op woningen (1260 objecten), 74 niet-woningen (296 objecten) en 31 overige bezwaren (leges, etc.).
Voor de woning gerelateerde bezwaarschriften resulteerde 121 bezwaarschriften (circa 45%) in een verlaging van
de WOZ-waarde met een gemiddelde waardeverlaging van 8,7%. Voor wat betreft de bezwaarschriften van de
niet-woningen resulteerde 17 bezwaarschriften (circa 22%) in een verlaging van de WOZ-waarde met een
gemiddelde waardeverlaging van 22,3%. Door de inzet van mediationvaardigheden (bellen bij vragen over de
aanslag) zijn 253 waarde gerelateerde en 149 subject gerelateerde reacties telefonisch afgehandeld, die anders tot
een bezwaarschrift hadden kunnen leiden. In totaal zijn 1.625 belastingaanslagen automatisch verminderd
vanwege overlijden of verhuizingen buiten de gemeente.

Door de inzet van mediationvaardigheden (bellen bij vragen over de aanslag) zijn 292 waarde gerelateerde en 165
subject gerelateerde reacties telefonisch afgehandeld, die anders tot een bezwaarschrift hadden kunnen leiden.




                                                                                        Paragraaf Lokale heffingen

                                                       93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Toelichting Lokale heffingen
In deze bijlage wordt de mate van kostendekkendheid van de heffingen en retributies nader toegelicht.

De kostendekkendheid van de leges diende normaliter enkel op ramingsniveau bij de begroting te worden
gepresenteerd in de paragraaf lokale heffingen.

Door enkele wijzigingen in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) per 1 januari 2017 en gelet op de
beantwoording van de laatste vragen omtrent de BBV, dient nu ook op realisatieniveau bij de jaarstukken de
kostendekkendheid te worden aangetoond. Om hier gevolg aan te geven is aan de hand van de bekende
gegevens (eind maart 2019) het geheel nader uitgewerkt.

Kostendekkendheid Afvalstoffenheffing

Om de mate van kostendekking voor de afvalstoffenheffing te berekenen, worden alle kosten die kunnen worden
verhaald gedeeld door de opbrengst zoals die in de jaarstukken 2018 is opgenomen.

Afvalstoffenheffing                                        Lasten           Opbrengst
Afvalverwijdering en -verwerking                   €    6.490.359
Wegen, straten en pleinen                          €      686.232
Gemeentelijk armoede- en schuldenbeleid            €      587.255
Totale kosten taakvelden                           €    7.763.846
Toerekening Overhead
Afvalverwijdering en -verwerking                   €      166.483
Totale overhead                                    €      166.483

Compensabele BTW                                   €    1.324.467

Afvalverwijdering en -verwerking                                        €      498.847
Afvalverwijdering en -verwerking                                        €    7.246.661

Totale kosten                                      €    9.254.797
Totale opbrengst                                                        €    7.745.508
Dekking                                                                        83,69%

Toelichting op de tabel

Voor de berekening van de lasten voor de afvalstoffenheffing is het taakveld afvalverwijdering en -verwerking het
centrale taakveld. 100% van de kosten van het product Afvalverwijdering- en verwerking wordt in de heffing
betrokken.

Van de veegkosten wordt 50% van de kosten toegerekend aan de afvalstoffenheffing.
De taak straatvegen omvat werkzaamheden voor het inzamelen van het huishoudelijk afval, maar ook het
schoonhouden van de riolering zijn werkzaamheden die hieronder vallen.

Van het taakveld Armoedebestrijding worden de kosten voor kwijtschelding van afvalstoffenheffing in de heffing
betrokken.

De compensabele BTW wordt voor 100% toegerekend aan de afvalstoffenheffing.

De totale opbrengst bestaat, naast de opbrengst afvalstoffenheffing uit een subsidie van Nedvang en inkomsten
vanuit ongediertebestrijding.




                                                                                      Toelichting Lokale heffingen

                                                        94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>Kostendekkendheid Rioolheffing

Om de mate van kostendekking voor de rioolheffing te berekenen, worden alle kosten die toegerekend kunnen
worden aan de rioolheffing gedeeld door de opbrengst zoals die in de jaarstukken 2018 zijn opgenomen.

Rioolheffing                                       Lasten        Opbrengsten
Riolering en waterzuivering               €     1.075.251
Huishoudelijk/bedrijfsafvalwater          €     1.112.335
Hemelwater                                €       108.382
Grondwater                                €       151.229
Kwijtschelding                            €       158.391
Wegen, straten en pleinen                 €       686.232
Totaal                                    €     3.291.820
Toerekening Overhead
Riolering en waterzuivering               €        12.498
Huishoudelijk/bedrijfsafvalwater          €        62.866
Hemelwater                                €        25.034
Grondwater                                €         6.249
Straatvegen                               €        65.430
Totale overhead                           €       172.076

Compensabele BTW                          €       699.153

Totale kosten                             €     4.163.049
Totale opbrengst                                                €    4.163.152
Dekking                                                               100,00%

Toelichting op de tabel

Voor de berekening van de lasten voor de rioolheffing is een aantal producten van belang. Dit zijn riolering en
waterzuivering, huishoudelijk/bedrijfsafvalwater, Hemelwater en grondwater. Daarnaast zijn ook kosten vanuit
kwijtschelding en veegkosten toegerekend aan de rioolheffing.

Van de veegkosten wordt 50% van de kosten toegerekend aan de rioolheffing. De taak straatvegen omvat
werkzaamheden voor het inzamelen van het huishoudelijk afval, maar ook het schoonhouden van de riolering zijn
werkzaamheden die hieronder vallen.

De overhead wordt berekend over de toerekenbare salarislasten.




                                                                                       Toelichting Lokale heffingen

                                                         95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Kostendekkendheid Leges

                          Kostendekkendheid Realisatie Leges 2018 gemeente Rijswijk
                                             Kosten           Waarvan de     Opbrengsten      Percentage
                                                              overheadcomp
                                                              onent
Totaal                                        €     3.121.415 €      996.890 €      2.633.038     84%

TITEL I Algemene dienstverlening                   €   1.525.010 €     449.916 €     1.139.613      75%
   1    Burgelijke stand                           €     168.740 €      52.017 €       170.008     101%
   2    Reisdocumenten                             €     764.382 €     216.664 €       543.713      71%
   3    Rijbewijzen                                €     324.067 €     109.503 €       234.084      72%
        Verstrekkingen uit de Basisregistratie
                                                   €     45.672 €       16.739 €       30.123       66%
   4    personen

   5      Verstrekkingen uit het Kiezersregister
          Verstrekkingen op grond van Wet
   6      bescherming persoonsgegevens

   7     Bestuursstukken
   8     Vastgoedinformatie                        €        205 €           93 €           91       45%
   9     Overige publiekszaken                     €    154.482 €       33.303 €      114.595       74%
  10     Gemeentearchief                           €        -   €          -   €          -
  11     Huisvestigingswet                         €     12.621 €        5.722 €       19.248      153%
  12     Leegstandswet
  13     Gemeentegarantie
  14      Marktstandplaatsen
  15     Winkeltijdenwet
  16     Kansspelen                                €      1.229    €      557    €      1.088       89%
  17     Kinderopvang
  18     Telecommunicatie                          €      3.072 €        1.393 €        3.105      101%
  19     Verkeer en vervoer                        €     43.526 €       10.745 €       22.457       52%
  20     Diversen                                  €      7.014 €        3.180 €        1.102       16%
         Dienstverlening vallend onder
         fysieke leefomgeving/
TITEL II omgevingsvergunning                       €   1.482.338 €     495.253 €     1.474.577      99%
         Niet rechtstreeks toe te bedelen
         lasten op regel of hoofdstukniveau
   1     Begripsomschrijvingen
         Vooroverleg/ beoordeling
                                                   €     19.661    €     8.915   €      1.338       7%
   2     conceptaanvraag
                                                   €   1.455.176   €   482.938   €   1.446.449      99%
   3      Omgevingsvergunning
   4      Vermindering
   5      Teruggaaf                                                              €     23.141       0%
   6      Intrekking omgevingsvergunning
   7      GERESERVEERD
          Bestemmingswijzigingen zonder
   8      activiteiten

   9        Sloopmelding
  10        Overig                                 €      7.501    €     3.401   €      3.648       49%
            Dienstverlening vallend onder
TITEL   III Europese dienstenrichtlijn             €    114.068 €       51.720 €       18.848       17%
   1        Drank- en Horecawet                    €     42.530 €       19.284 €       15.781       37%
   2        Organiseren evenementen of markten     €     63.346 €       28.722 €        1.409       2%
   3        Prostitutiebedrijven
   4        Splitsingsvergunning woonruimte
   5        Gebruikersvergunningen

           In deze titel niet benoemde vergunning, €      8.192    €     3.714   €      1.658       20%
   6      ontheffing of andere beschikking




                                                                                         Toelichting Lokale heffingen

                                                             96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Toelichting op de tabel

Het kostendekkendheidspercentage voor de hele Legesverordening 2018 is 84%. Dat betekent dat 84% van de
kosten die worden gemaakt voor de producten die Legesplichtig zijn, rechtstreeks worden verhaald op de
aanvrager van die producten. Voor alle titels geldt dat de kostendekkendheid per titel onder de 100% blijft.

Kostendekkendheid Marktgeld

Om de mate van kostendekking voor de Marktgeld te berekenen, worden alle kosten die kunnen worden verhaald
gedeeld door de opbrengst zoals die in de jaarstukken 2017 zijn opgenomen.

Marktgeld                              Bedrag in heffing        Opbrengsten
Economische aangelegenheden                     € 69.601
Totaal                                          € 69.601
Toerekening Overhead
Economische aangelegenheden                      € 32.501
Totale overhead                                  € 32.501

Totale kosten                                   € 102.102
Totale opbrengst                                                     € 84.384
Dekking                                                               82,65%




                                                                                   Toelichting Lokale heffingen

                                                      97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Paragraaf Financiering
Algemeen
De financieringsparagraaf richt zich op de treasuryfunctie: de wijze waarop de gemeente het afgelopen jaar met
haar financiële geldstromen en vermogensposities is omgegaan. Van belang hierbij is hoe de gemeente is
omgegaan met financiële risico’s, de mate waarin de gemeente over voldoende geldmiddelen kon beschikken om
op korte termijn (liquiditeit) aan haar schulden te voldoen en de manier waarop op lange termijn de financiering is
geregeld.

Risicobeheer
Bij het financieren van investeringen, grondexploitaties en de lopende exploitatie worden de volgende risico’s
onderscheiden:

1. Langlopend renterisico
2. Kortlopend renterisico
3. Kredietrisico
4. Liquiditeitsrisico
Deze risico’s proberen wij zo goed mogelijk te managen met het doel de rentekosten zo laag mogelijk te houden.

1. Langlopend renterisico
De rente op de kapitaalmarkt voor leningen voor overheden met een looptijd van 10 jaar bewoog zich in 2018
evenals 2017 tussen de 0,8% en 0,2%. Wij houden op dit moment nog rekening in Rijswijk met leningen met een
kortere looptijd, omdat de financieringskosten van deze leningen met korte looptijd nagenoeg nihil zijn en wij
houden voorzichtig rekening met extra te ontvangen financieringsmiddelen uit de verkoop van de aandelen
energiebedrijf Eneco. Deze verkoopopbrengst kan een flinke bijdrage leveren in het oplossen van de totale
financieringsbehoefte op langere termijn. Daarnaast zijn er extra langlopende financieringsmiddelen nodig om de
geplande investeringen (o.a. het Huis van de Stad) te kunnen realiseren. Ook moet er flexibiliteit bestaan ten
aanzien van de financiering van RijswijkBuiten; In 2018 nam de boekwaarde toe van dit plan in plaats van een
geplande afname. Een grondexploitatie is al moeilijker financierbaar omdat de realisatie in de tijd vaak afwijkt van
de planning. Leningen met een korte looptijd bieden de flexibiliteit om hiermee beter om te gaan.


Directe financieringsbehoefte en kasgeldlimiet
Rijswijk heeft vanaf 1 januari tot ultimo september 2018, ofwel drie kwartalen de kasgeldlimiet van 2018 € 14,7
miljoen met circa € 15,4 miljoen overschreden. Volgens de Wet Fido is de maximale termijn van het overschrijden
van de kasgeldlimiet drie kwartalen. Dit betekent dat vóór 1 oktober 2018 een lening met een looptijd > 1 jaar moet
worden afgesloten. Het overschrijden van de kasgeldlimiet is gedaan om maximaal van de goedkope geldmarkt te
profiteren. Rijswijk heeft gedurende deze kwartalen gemiddeld voor een percentage van negatief 0,35% kunnen
lenen. Hiermee werd rente ontvangen voor het lenen op de geldmarkt. Om aan de Wet Fido te kunnen voldoen
moest Rijswijk per 28 september een lening aantrekken van € 30 miljoen. Deze lening heeft Rijswijk kunnen
afsluiten tegen een percentage van 0,045% met een looptijd van 3 jaren.
Een drietal dieperliggende oorzaken zijn voor het aantrekken van deze lening aan te wijzen:

        •   De aflossingen op de bestaande langlopende leningen in 2018 van € 12,8 miljoen, waaronder een
            aflossing van een fixe-lening van € 10 miljoen. Hierdoor moest herfinanciering plaatsvinden;
        •   Het minder gebruik kunnen maken van de renteswap-lening door de algemene dienst, omdat de
            verkoop in RijswijkBuiten in 2018 stagneerde. Hierdoor moest de algemene dienst tijdelijk meer zelf
            lenen.
        •   Nieuwe investeringen in 2018.


Financieringsbehoefte 2018-2022
De gemiddelde rentekosten (exclusief renteswap) van onze portefeuille vaste geldleningen bedraagt circa 1,8%
van de restantschuld van € 70,3 miljoen per 1 januari 2018. Hiervan is € 10 miljoen aan het begin van het jaar
afgelost. Daarnaast is € 67 miljoen fixe- leningen opgenomen met een korte looptijd en een laag rentepercentage.
Hierin is de nieuwe geldlening per 28 september jl. van € 30 miljoen inbegrepen. Naar verwachting kunnen in 2019
nog leningen opgenomen worden met een korte looptijd van bijvoorbeeld 1 jaar totdat de verkoopopbrengst van de
aandelen Eneco is ontvangen. Op langere termijn bestaat er nog financieringsbehoefte van circa € 30 miljoen om
de investeringen van o.a. het gemeentehuis te kunnen betalen.
De financiering van de investeringen in RijswijkBuiten worden apart beschouwd.



                                                                                           Paragraaf Financiering
                                                         98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>Herfinanciering per 1 september 2020
De raad is op 22 maart 2016 geïnformeerd over de financieringsstrategie. Na een discussie heeft de raad de
voorkeur aangegeven voor “scenario 4”, het aangaan van forwardleningen. In april 2016 hebben wij aan u een
raadsinformatiebrief verzonden. Met deze brief hebben we u geïnformeerd over de mogelijkheden, onze afweging
en keuze en zijn wij ingegaan op uw vragen en hebben wij het vervolgproces samengevat.
Dit heeft geresulteerd in het afsluiten per 12 april 2016 voor:

-   RijswijkBuiten van € 62 miljoen aan leningen tegen een gemiddeld rentepercentage van 1,04 tot 2023;
-   de algemene dienst voor een bedrag van € 70 miljoen tegen een gemiddeld rentepercentage van 1,95. Het
    bedrag van € 70 miljoen bestaat uit vijf leningen van elk € 14 miljoen af te lossen in de periode 2035-2055.
    Elke vijf jaar vervalt een lening van € 14 miljoen beginnend bij 2035.

Van de leningen worden de hoofdsommen per 1 september 2020 ontvangen.

Het afsluiten van deze forwardleningen geeft de gemeente Rijswijk na het aflopen van de bestaande renteswap per
1 september 2020 zekerheid over de hoogte van de rente, daarnaast wordt ook geprofiteerd van de lage rente van
dit moment. Vanaf 1 september 2020 tot ultimo 2023 kan voor RijswijkBuiten rekening worden gehouden met een
voordelig saldo ten opzichte van de huidige rente van circa € 3,7 miljoen. Daarnaast wordt voor de algemene
dienst een structureel voordeel behaald van circa € 1,26 miljoen per jaar ten opzichte van het huidige
rentepercentage van 3,78. Inmiddels zijn deze voordelen vertaald in de huidige begroting.

Renterisiconorm
Het renterisico op langlopende geldleningen is aan een maximum gebonden. Uitgangspunt hierbij is om zoveel
mogelijk spreiding in de looptijden van leningen aan te brengen. De wettelijk vastgestelde renterisiconorm van 20
procent houdt in dat in enig jaar de aflossing van de lange schuld niet hoger mag zijn dan 20 procent van het totaal
van de lasten volgens de begroting. Hierdoor wordt de rentegevoeligheid beperkt.
Voor 2018 is dit maximum berekend op € 34,5 miljoen. Het totaal van de betaalde aflossingen in 2018 bedraagt
circa € 12,8 miljoen, zodat onze gemeente ruim binnen de norm blijft.

2. Kortlopend renterisico (kasgeldlimiet)
De rente op de geldmarkt voor 1-maands kasgeldleningen bewoog zich in 2018 tussen minus 0,4% en minus
0,3%. De banken verwachten dat het huidige lage rentepercentage in 2019 zal aanhouden en dan vervolgens licht
zal stijgen. Dit is afhankelijk van het rentebeleid van de ECB. Dit beleid is afhankelijk van de groei van de
economie in Europa en de inflatieontwikkeling.
Als de rente op de geldmarkt laag blijft en de kapitaalmarktrente niet verder stijgt, zullen wij zo nodig gebruik
maken van de ruimte binnen de wet FIDO (Financiering Decentrale Overheden) om de totale rentelasten zo laag
mogelijk te houden. Dit houdt in dat we opnieuw de kasgeldlimiet over een periode van maximaal drie kwartalen
zouden kunnen overschrijden.
Het renterisico op kortlopende geldleningen (< 1 jaar) is door de wet FIDO gemaximaliseerd tot de kasgeldlimiet.
Overschrijding van deze limiet mag tot maximaal drie kwartalen. De kasgeldlimiet is gesteld op 8,5 procent van de
begrotingsomvang van 2018. Dit betekent dat bij een begrotingsomvang van circa € 172,6 miljoen in 2018 de
kasgeldlimiet circa € 14,7 miljoen bedraagt.
In 2018 is de kasgeldlimiet de eerste 3 kwartalen met circa € 16 miljoen overschreden. Dit is gedaan om te
profiteren van de lagere negatieve rente op de geldmarkt. In het 4e kwartaal bestond er geen overschrijding van de
kasgeldlimiet. De fluctuaties worden enerzijds vooral veroorzaakt door aflossing van de eerder genoemde fixe
                                                                                                   e
lening van € 10 miljoen aan het begin van het jaar en anderzijds door de investeringen in het 1 halfjaar 2018.

RijswijkBuiten
Ter financiering van de grondexploitatie RijswijkBuiten heeft de gemeente Rijswijk in 2010 een interest rateswap
met de ABN AMRO bank afgesloten voor een looptijd van 10 jaar tot 2020. Deze renteswap heeft per begin 2018
een omvang van € 154,4 miljoen en geeft de gemeente Rijswijk de zekerheid dat een rente van maximaal 3,78
procent betaald wordt. De omvang van dit derivaat neemt jaarlijks toe met 2 tot 3 miljoen tot € 159 miljoen in 2020.
Het nadeel van deze transactie is, dat als de marktrente lager is dan 3,78%, ook ongeveer hetzelfde percentage
van 3,78 procent moet worden betaald over de omvang van de renteswap. Daarnaast kan een risico bestaan als
de financieringsbehoefte van RijswijkBuiten lager wordt dan de omvang van de renteswap en dit
financieringsoverschot niet wordt benut.
Vanaf begin 2013 heeft voor dit plangebied geen financieringsoverschot bestaan. In 2018 is de
financieringsbehoefte met betrekking tot RijswijkBuiten ten opzichte van 2017 met circa € 5,4 gestegen tot € 150,6
miljoen. Dit werd vooral veroorzaakt door een tijdelijke stagnatie in de grondverkopen. De renteswap bedraagt €
154,4 miljoen. Het verschil, een bedrag van circa € 3,8 miljoen (de overfinanciering) wordt gebruikt ter financiering
van de overige activa en projecten van de gemeente. Hierdoor wordt het risico van een financieringsoverschot
geminimaliseerd. Op deze risico’s wordt regelmatig gestuurd door middel van financieringsplannen in verschillende
tijdsperioden en welke financieringsmiddelen over welke tijdsperioden moeten worden ingezet, opdat
financieringsverliezen worden voorkomen.



                                                                                          Paragraaf Financiering
                                                         99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>De maandelijkse betaling door de gemeente bestaat uit:
1. 3,78% rente (op jaarbasis) over de omvang van de SWAP (2017:152 miljoen) minus de 1-maands-Euribor rente
over hetzelfde bedrag.
2. Tegenover deze betaling staat de werkelijke financiering uit 1-maands kasgeldleningen.
De som van 1 en 2 betekent dat over de lening + het derivaat een vast rentepercentage betaald wordt van
maximaal 3,78%.
Dit percentage kan worden verlaagd door gebruik te maken van 1-maands kasgeldleningen. De afgelopen jaren
zijn lagere rentetarieven in combinatie met de SWAP dan 3,78% overeengekomen. Het lagere rentepercentage is
afhankelijk van de vraag en aanbod op de markt van kasgeldleningen én het beleid van de ECB.

3. Kredietrisicobeheer
Het kredietrisico wordt veroorzaakt door de mogelijkheid dat de instelling waaraan geld is verstrekt niet in staat
blijkt te zijn, de rente en aflossing op verstrekte leningen te voldoen. Deze verstrekte geldleningen betreffen
leningen in het kader van de publieke taak van de gemeente. De gemeente heeft maar een beperkt bedrag aan
leningen uitstaan. Per ultimo 2017 bedragen de uitstaande leningen:

                                Per ultimo jaar (x € 1.000,-)
                                   rekening         rekening
                                         2018            2017
- woningbouwverenigingen                  720             759
- leningen eigen personeel                478             508
- fietsenplan                              15              14
- krediethypotheken WWB                   331             347
- startersleningen RB                     444             444
- lening OGM Chagall                      792             860
- lening Museum Rijswijk                  528                -
Totaal                                  3.308           2.932

De gemeente loopt niet alleen kredietrisico op verstrekte geldleningen, maar ook op de geldleningen, waarover een
garantstelling is verstrekt. Een groot deel van deze garantstellingen heeft betrekking op leningen aan de
woningcorporaties Vidomes en Rijswijk Wonen. Voor deze leningen is opnieuw een achtervangovereenkomst
afgesloten met het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) voorlopig tot eind 2020. Echter voor de gemeente
is het kredietrisico zeer beperkt, doordat het CFV (Centraal Fonds Volkshuisvesting) in eerste instantie en het
WSW in tweede instantie borg staan voor de leningen van de Woningstichtingen Rijswijk Wonen en Vidomes.
Van de overige gegarandeerde geldleningen is het risico afgedekt of beperkt. Zodra de gemeente betalingen
verricht in het kader van de garantstellingverplichting vervalt het eigendom van het onderpand aan de gemeente.

Museum Rijswijk
                                     e
In de paragraaf financiering van de 2 halfjaarrapportage 2018 is ten behoeve van de Stichting Museum Rijswijk
een te verstrekken hypothecaire lening opgenomen van ten hoogste € 751.000. In 2018 is hiervan € 528.000
beschikbaar gesteld. Voor 2019 zal ten hoogste het extra tekort over 2017 van € 70.000 beschikbaar komen. Dit
zal worden gebaseerd op de vastgestelde jaarrekening 2018 van het Museum Rijswijk.

4. Liquiditeitsrisico
Het liquiditeitsrisicobeheer betreft het financieren en uitzetten van middelen voor de perioden van één jaar of
korter. Zoals eerder aangegeven zal een financieringstekort zo veel mogelijk met kortlopende geldleningen worden
gefinancierd. Dit gebeurt door het aanhouden van een gering saldo op de rekening-courant bij de Bank
Nederlandse Gemeenten (BNG) aangevuld met kasgeldleningen. Het aanhouden van rekening-courant krediet is
veel duurder dan het financieren met kasgeldleningen. Om te voorkomen dat er onnodig tegoeden op de rekening-
courant blijven staan, wordt dagelijks het totaal van de saldi van alle bankrekeningen > € 1 miljoen automatisch
afgeroomd en overgeboekt naar de Schatkist.

Activa en financiering
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de ontwikkelingen van de financieringsstructuur van de gemeente op
basis van de jaarstukken 2018 en de begroting 2019 per begin van het jaar. De boekwaarde en financiering van de
grondexploitatie RijswijkBuiten is buiten beschouwing gelaten.




                                                                                          Paragraaf Financiering
                                                          100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre> x €1.000,-
Omschrijving                   Jaarstukken      Jaarstukken
                                  2018             2017
                               31-12-2018       31-12-2017
Boekwaarde                           157.803      155.133
Vreemd vermogen                       97.545      80.347
Reserves en voorz.                    41.655      47.099
Voorheen voorz.                          617       1.310
Financieringstekort = -              -17.986      -26.377


Financieringssaldi
In bovenstaand overzicht zijn de investeringen in de grondexploitatie van RijswijkBuiten en de renteswap niet
opgenomen. Eind 2018 ontstaat voor de investeringen en financiering per saldo een financieringstekort van circa
€ 18 miljoen. Dit lagere tekort ten opzichte van 2017 van circa € 8 miljoen is vooral ontstaan door de aangetrokken
lening van € 30 miljoen per ultimo september 2018 en de aflossingen van de bestaande leningen van € 12,8
miljoen. Daarnaast zijn de reserves afgenomen door vooral het nadelig saldo over 2018.

Eigen financieringsmiddelen en activa
De verhouding tussen de boekwaarde van de activa en de eigen financieringsmiddelen (reserves en
voorzieningen) zegt iets over de mate waarin de gemeentebegroting gevoelig is voor renteontwikkeling. De
investeringen in Rijswijk van € 157,8 miljoen (exclusief RijswijkBuiten) zijn voor 26,6% ultimo 2018 (35,9% ultimo
2017) gefinancierd met eigen financieringsmiddelen. De reductie in het percentage wordt vooral verklaard door het
nadelig saldo en de lager nog te besteden subsidies (voorheen voorzieningen).
De investeringen in de grondexploitatie RijswijkBuiten zijn buiten deze berekeningen gehouden, omdat hiervoor
een aparte financiering geldt.

Resultaat Treasury
Overzicht Rente exploitatie 2018
x € 1.000
Rentekosten korte- en lange financiering                          7.288
Totaal rentelasten                                                7.288
Totaal rentebaten                                                   210
Saldo rentelasten en –baten                                       7.078

Toerekening grondexploitaties:
Grondexploitatie RijswijkBuiten                        5.614
Overige grondexploitaties                                  5
Rentebaten verstrekte leningen                            90
                                                                  5.709
Totaal aan beleidsproducten toe te rekenen
                                                                  1.369
rente

Geraamde toerekening aan beleidsproducten
                                                                  1.415
1%
Renteresultaat, voordelig                                            46

Dit renteresultaat is een fictief saldo. Het saldo van de rentelasten –en baten bedraagt € 1.369.000. Uitgedrukt in
een percentage van de beginboekwaarde van de investeringen is dit 0,97%. In werkelijkheid is 1% doorberekend,
zodat iets meer is doorberekend. Per saldo heeft dit geen invloed op het rekeningsaldo.

Langlopende geldleningen
Bijlage 1 biedt inzicht in de looptijd, het aflossingsdeel en de rentepercentages van de langlopende geldleningen.
Uit het overzicht blijkt hoeveel er in 2018 is afgelost en hoeveel de restantschuld per ultimo 2018 bedraagt. De
gemiddelde restantlooptijd van de leningen voor een totaalbedrag van € 30,5 miljoen (exclusief fixe leningen)
bedraagt 11 jaar. Het totaal van de fixe leningen bedraagt € 67 miljoen en deze lopen in de jaren 2019 en 2021 af.
De fixe leningen zorgen er voor dat na aflossing van deze goedkope leningen de ontstane ruimte in de financiering
kan worden ingevuld door de ontvangen opbrengst van de aandelenverkoop Eneco en de in de begroting 2019
(paragraaf financiering) geplande langlopende lening van € 30 miljoen.
RijswijkBuiten wordt gefinancierd met behulp van de renteswap en is onder kortlopend renterisico toegelicht.



                                                                                          Paragraaf Financiering
                                                        101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Bijlage 1. Overzicht langlopende leningen per 31 december 2018

      Lening           Einde            Rente-%            Restantlening            Aflossing 2018
     nummer           Looptijd                              x € 1.000,-                x € 1.000,-
       229             2020                 7,990%                      545                        272
       235             2028                 4,410%                    2.800                        280
       236             2028                 4,470%                    4.000                        400
       237             2028                 4,770%                    3.000                        300
       239             2030                 3,810%                    4.800                        400
       241             2034                 4,750%                    6.400                        400
       242             2030                 3,940%                    9.000                        750
       245             2019                 0,559%                   22.000                          0
       246             2021                -0,005%                   15.000                          0
       247             2021                 0,045%                   30.000                          0
                                                                     97.545                     2.802


In 2018 is een fixe- lening van € 10 miljoen afgelost.


EMU Saldo


In de begroting en het jaarverslag dient het eigen EMU-saldo te worden opgenomen. Het EMU-saldo is het totaal
aan inkomsten minus de uitgaven van de Rijksoverheid, sociale fondsen en lokale overheden. Hierbij zitten ook
inkomsten en uitgaven met een kapitaalkarakter, zoals aan- en verkopen van grond, investeringen,
investeringsbijdragen en opbrengsten uit de verkoop van gas. Financiële transacties, zoals de verkoop van
deelnemingen of kredietverstrekking, worden niet als inkomsten of uitgaven gezien.

Voor de berekening van het EMU-saldo zijn alleen de transacties met derden relevant. Dit betekent dat interne
verrekeningen in de administraties van decentrale overheden niet moeten worden meegenomen. Voorbeelden
hiervan zijn de afschrijvingen en de bruto dotaties aan de voorzieningen.


EMU-Saldo                                                                                      2017         2018           2018
(Bedragen x €1.000,-)
                                                                                                            Begroting na
                                                                                                             Wijziging




                                                                                                                           Werkelijk
                                                                                               Werkelijk
                                                                                                2017



                                                                                                               2018




                                                                                                                            2018



Omschrijving


1.             Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV,    € 149        € 333          -€ 4.235
               artikel 17c)

2.             Mutatie (im)materiële vaste activa                                              € 528        € 24.772       € 2.292

3.             Mutatie voorzieningen                                                           € 2.402      € 1.559        -€ 1.600

4.             Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)                            €0           -€ 22.780      -€ 4.434

5.             Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij
               verkoop (im)materiële vaste activa

               Berekend EMU- Saldo                                                             € 2.023      -€ 99          -€ 3.693




                                                                                                     Paragraaf Financiering
                                                              102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Paragraaf Duurzaamheid
Wat willen we bereiken?
Visie op het programma & opgave

Duurzame gemeente gaat over alle aspecten van een letterlijk groene en leefbare omgeving en over hoe wij, onze
inwoners, instellingen en bedrijven daar met elkaar een rol in vervullen. Door samen te werken neemt het aantal
initiatieven op het gebied van duurzaamheid vanuit onze inwoners en bedrijven merkbaar toe. De samenwerking
moet leiden tot concrete, meetbare resultaten en prestaties.

Doelstellingen

In 2015 hebben wij, op basis van de eerdere kernopgave, de volgende algemene doelen geformuleerd.

        1. Een duurzame gemeentelijke organisatie in 2030
        2. Energiegebruik verminderen en aandeel duurzame energie verhogen tot een energieneutrale
           gemeente in 2050
        3. Biodiversiteit vergroten
        4. Milieukwaliteit verbeteren
        5. Watersysteem klimaatproof maken
        6. Afvalstromen verminderen tot 75% door hergebruik van afval (zie ook Programma Wonen en Leven).


Indicatoren

In 2015 hebben we een nulmeting uitgevoerd op basis van de gemeentelijke duurzaamheidsindex, waarbij de
gemeentelijke prestaties tot nu toe in beeld gebracht zijn. Begin 2019 presenteren wij de resultaten van onze acties
in de jaren 2015 tot en met 2018.

Wat hebben wij daarvoor gedaan?
Meerjarenactieplan 2016-2018

In 2016 hebben wij ons meerjarenactieplan opgesteld. Dit plan gaf onze prioriteiten voor de periode 2016-2018
weer. Het meerjarenactieplan diende als basis voor de dialoog met onze omgeving. We hebben samen met onze
partners de benoemde, of aanvullende, acties opgepakt. Daarbij inspelend op het juiste moment en met het
grootste draagvlak en spin-off. Momenteel staan wij voor de evaluatie van dit Meerjarenactieplan. Via deze
jaarstukken blikken wij terug op de laatste periode van dit Meerjarenactieplan.

Activiteiten en projecten

Een greep uit onze activiteiten en projecten die in 2018 zijn gestart.

Algemeen

    ●   Verder uitbouwen van een ambassadeursnetwerk met enthousiaste bewoners en bedrijven

        In 2018 is de gemeente Rijswijk een Global Goals gemeente geworden. Na het omarmen van deze
        mondiale duurzaamheidsdoelen zijn we gestart met het werven van ambassadeurs om onze doelen ook
        buiten het gemeentehuis verder te brengen. Er zijn op dit moment 12 enthousiaste ambassadeurs voor de
        Global Goals waarvan er twee nieuw bij zijn gekomen. Deze ambassadeurs vertegenwoordigen niet alleen
        de Rijswijkse bedrijven en maatschappelijke organisaties, maar ook door individuele burgers die hun
        steentje bij willen dragen.

    ●   Communicatiestrategie om bewustzijn te vergroten, zoals pagina in Groot Rijswijk en
        publieksacties zoals Strandwalfestival en Dag van de Duurzaamheid

        In 2018 is eens in de twee maanden een pagina in Groot Rijswijk gewijd aan milieu en duurzaamheid.
        Hierbij zijn tips voor het vergroenen van tuinen en het besparen en opwekken van duurzame energie onder
        de aandacht gebracht, evenals bijeenkomsten op deze terreinen. Het Strandwalfestival is dit jaar
        overgeslagen. Tijdens de Dag van de Duurzaamheid is aangesloten bij de Week van het Water.
        Gedurende deze hele week zijn er interne activiteiten georganiseerd om medewerkers bewuster te maken.



                                                                                        Paragraaf Duurzaamheid

                                                         103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>●   Kapitaliseren van duurzame investeringen die wij de komende jaren willen plegen

    In 2018 is een begin gemaakt met het anders doorrekenen van investeringen. Deze worden vanaf het
    begin in projecten meegenomen.

Projecten doelstelling 1

●   Verduurzaming van het eigen (maatschappelijk) vastgoed zoals Schouwburg en Oude Stadhuis

    De verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed heeft onze continue aandacht. Bij nieuwe situaties
    bouwen wij bijna energieneutraal (BENG) en zo mogelijk energieneutraal. Bestaande gebouwen
    verduurzamen wij tijdens het reguliere onderhoud. Hierbij letten wij niet alleen op energie maar ook op het
    gebruik van materialen en passen wij waar mogelijk groene daken toe.

•   Duurzame realisatie Brede School Rembrandtkwartier

    Vanuit de opgave Duurzame Gemeente is een financiële bijdrage geleverd aan de brede school. Hierdoor
    kan op een deel van het dak een groen dak gerealiseerd worden. Het aantal m2 groen dak hangt af van
    het aantal m2 zonnepanelen dat een van de scholen wil plaatsen. Hierover moet nog een definitief besluit
    genomen worden.

•   Begeleiden aanvragen #duurzaamheidsfonds

    In 2018 zijn twee aanvragen voor het duurzaamheidsfonds ingediend. Een van de Vogelbescherming en 1
    van de Groene Karavaan. Beide initiatieven hebben subsidie uit het duurzaamheidsfonds ontvangen.

•   Verbeteren eigen duurzaamheidsprestaties (#voorbeeldfunctie)

    In 2018 is de interne inzameling van afval aangepakt. Er zijn bij de koffiecorners bakken geplaatst voor de
    inzameling van PMD, papier, restafval en bekers. Ook is de gemeente twee trajecten gestart voor
    duurzamere inkoop. De een betreft de circulaire inkoop van warme dranken en de ander de duurzame
    inkoop van energie voor gemeentelijke gebouwen, gemalen en verlichting.
    In de week rond de Dag van de Duurzaamheid zijn intern diverse acties georganiseerd. Medewerkers
    hebben een herbruikbare drinkfles ontvangen, er is een Smoothiefiets (een fietsinstallatie met een blender)
    ingezet en tips en weetjes zijn op het Intranet gedeeld.

•   Duurzaamheid verankeren in bedrijfsprocessen

    We nemen het toevoegen van biodiversiteit en het ontstenen van de openbare ruimte al vanaf het
    beginstadium mee in de planvorming.
    In de programmabegroting staat dat duurzaamheid gemeentebreed wordt opgepakt. Dit heeft ertoe geleid
    dat elk programma een kopje duurzaamheid heeft gekregen. Hiermee verankeren we duurzaamheid.

•   Monitoren resultaten 2015-2017

    In 2018 is gestart met het monitoren van de resultaten van het Meerjarenactieplan als opvolging van de
    nulmeting uit 2015. Deze is nog niet afgerond.

•   Meerjarenplan 2018-2022 opstellen

    Hiermee is nog niet gestart. Wel met de uitvoering van de individuele doelen van het Hoofdlijnenakkoord.

Projecten doelstelling 2

•   Wijkgerichte Energiebesparingscampagnes

    In 2018 is Zon op Rijswijk begeleid bij de uitvoering van het initiatief voor een Energiecoöperatie. Het doel
    van een energiecoöperatie is het zelfstandig opwekken van schone energie door het plaatsen van
    zonnepanelen op onder meer publieke gebouwen, bedrijfspanden en winkelcentra. Voor het eerste project
    is het dak van de Gemeentewerf ter beschikking gesteld. In april 2018 is de gebruiksovereenkomst tussen
    Zon op Rijswijk en de gemeente getekend. Sindsdien hebben diverse ondersteunende werkzaamheden
    plaatsgevonden ten behoeve van de verkoop van certificaten. De intentie is om meerdere daken te
    gebruiken voor energieopwekking en meer burgers in de gelegenheid te stellen deel te nemen.




                                                                                     Paragraaf Duurzaamheid

                                                    104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>    Ten behoeve van informatieverstrekking aan bewoners maakt de gemeente gebruik van de
    Woonwijzerwinkel, een regionaal Energieloket voor bewoners. Precieze cijfers over het aantal ‘Rijswijkse’
    verzoeken zijn helaas niet voorhanden.

    In januari 2018 is het Van Gas Los Festival georganiseerd in de Broodfabriek, met brede informatie over
    energiebesparing.

●   Ondersteunen bewonersverenigingen en VvE’s

    In De Strijp is een bewonersgroep actief die streeft naar verduurzaming. Voor hen hebben wij op 3 juli een
    bijeenkomst georganiseerd over alternatieve oplossingen voor aardgas.

    In 2018 is een bijeenkomst georganiseerd ten behoeve van VvE Endezant.

    Rijswijk heeft in 2018 gebruik kunnen maken van de VvE-balie Den Haag, waarmee een tweetal
    informatieavonden en een vijftal intakegesprekken gevoerd is. Deze hadden als doel de VvE te
    professionaliseren om hiermee een verduurzamingsaanpak mogelijk te maken.

•   Innovatieve Aanpak grote VvE’s

    In 2018 participeerde Rijswijk in twee aanpakken om VvE’s op weg te helpen bij verduurzaming: MRDH-
    Interreg en VNG-Innovatieve Aanpakken. Hiermee werd het mogelijk VvE’s actief te begeleiden in het
    proces om tot een investeringsbeslissing voor een vergaande (bijna Nul-Op-de Meter) isolatieaanpak te
    komen. Bij het Interreg-traject zijn twee VvE’s betrokken, waarbij 4 naastgelegen VvE’s meekijken en
    wellicht aansluiten. Bij het VNG-traject worden eveneens twee VvE’s actief begeleid, waarbij acht VvE’s
    actief meekijken en wellicht aansluiten.

●   Implementatie energiebesparende maatregelen bij bedrijven

    Participatie in project Omgevingsdienst Haaglanden om kantoren doelgericht te informeren. Hierbij is
    vooralsnog geen concrete vraag vanuit bedrijven geconstateerd.

    Er zijn gesprekken gevoerd met de BBR en met IPP maar dit heeft vooralsnog geen concrete acties
    opgeleverd.

●   Nul op de meter woningen

    Er zijn in 2018 geen NoM renovaties met inzet van de gemeente geweest. Corporaties hebben hun
    plannen hiervoor in 2018 niet gerealiseerd.

    De gemeente heeft in 2018 5 Duurzaamheidsleningen verstrekt via de SVn.

●   Onderzoeken mogelijkheden gasloze wijken

    In 2018 heeft de raad aangegeven in 2040 energieneutraal te willen zijn. Op basis hiervan is in kaart
    gebracht welke kansen er voor Rijswijk zijn om alternatieven voor aardgas te gebruiken en te ontwikkelen.
    Hierbij zijn drie wijken als aangewezen om nader te onderzoeken.

Projecten doelstelling 3

●   Toevoegen van meer bloemrijke en besdragende soorten in de openbare ruimte

    Bij het maken van alle beplantingsplannen is dit vast uitgangspunt geworden. Bijvoorbeeld langs het
    fietspad Sir Winston Churchilllaan. Voor RijswijkBuiten zijn de beplantingsplannen aangepast en zijn er
    biodiversiteitsversterkende soorten geplant. In 2018 is de pilot, waarbij langs de watergangen een strook
    later wordt gemaaid, doorgezet. Ook is een start gemaakt met het anders beheren van gras. Zo is
    plaatselijk verschraald door middel van maaien en afvoeren. Tot slot is in 2018 de Natuurspeeltuin
    Tunneldak opgeleverd en de eerste fase van de Van Diepenhorstlaan.



●   Verduurzamen aanleg bomen

    Bij de Sir Winston Churchilllaan zijn de bomen vervangen door een natuurvriendelijke mix van
    lindesoorten. Bij de Generaal Spoorlaan zijn de zomereiken aangevuld met eveneens inheemse
    wintereiken.


                                                                                    Paragraaf Duurzaamheid

                                                   105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>●   Inzaaien bermen en groenstroken met bloemenzaad (Vlinderslinger)

    De aanleg van de Vlinderidylle aan de Nassaukade heeft diverse tegenslagen gekend. Een doorstart is
    voorbereid. Aan de Vliet (Jaagpad ten hoogte van de Van Hardenbroeklaan) zijn bloemrijke bermen
    ingezaaid en fruitbomen geplant.

●   Vervangen steen voor groen in de openbare ruimte (Operatie Steenbreek)

    Zowel in de Van Diepenhorstlaan als in de Generaal Spoorlaan is verharding omgezet in groen. Dit gaat
                          2
    om vele honderden m . Er zijn acties gevoerd om bewoners te stimuleren te vergroenen en ontstenen,
    zoals via het aanleggen van geveltuinen (Te Werve, RijswijkBuiten).

●   Afstemmen van groenblauwe projecten in de regio

    Sinds 2018 neemt Rijswijk deel aan de Landschapstafel “Hof van Delfland”. Hier vindt afstemming plaats
    over groenblauwe projecten qua planning, inhoud en doelstelling. Ook zijn we aangesloten bij het
    Nationaal Park in oprichting “Hollandse Duinen”. Met name omdat onze Landgoederenzone op de
    Strandwal onderdeel uitmaakt van het samenhangende kustlandschap. Tot slot vindt veel coördinatie van
    het beleid rond water plaats via het Hoogheemraadschap. Belangrijkste bovenregionale groenblauwe
    zones: Zwethzone, Landgoederenzone en Schie-Vlietzone.

Projecten doelstelling 4

●   Voortzetten milieuzone Haagweg

    De milieuzone in de Haagweg is ingericht als maatregel voor de aanpak van de overschrijding van de
    grenswaarde voor luchtkwaliteit. Uit de monitoringsverslagen blijkt dat de overschrijdingen inmiddels zijn
    opgeheven. Voor de milieuzone Rijswijk geldt ook de landelijke regeling dat voertuigen 12 keer per jaar
    een dagontheffing kunnen aanvragen. Van deze ontheffingsmogelijkheid maken bedrijven de laatste jaren
    steeds meer gebruik.

●   Opstellen actieplan Geluid

    Het ontwerpactieplan is opgesteld en door het college vrijgegeven voor de ter inzage gelegd. Na
    behandeling van de zienswijzen wordt het Actieplan geluid vastgesteld.

●   Uitwerken en uitvoeren aanbevelingen luchtkwaliteit uit luchtkwaliteitsplan, waaronder:
        ○ Programma MRDH met 30% CO2 reductiedoelstelling bij verkeer
        ○ Stimuleren duurzame mobiliteit

    Rijswijk heeft, net als de overige gemeenten in het werkgebied van de MRDH, in 2018 meegewerkt aan de
    voorbereiding van het Actieplan CO2 reductie. Ook de bestaande maatregelen die de gemeente heeft
    getroffen, bijvoorbeeld het stimuleren van het fietsgebruik door onder anderen het verbeteren van
    fietspaden, worden als onderdeel van het Actieplan CO2 reductie opgenomen. Verder heeft Rijswijk in het
    kader van de CO2 reductie, als MRDH gemeente, de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek mee
    ondertekend.

    Met de ondertekening heeft de gemeente samen met de overige MRDH gemeenten de gezamenlijke
    ambitie bekrachtigd om vanuit de eigen verantwoordelijkheid en taken activiteiten te ontplooien om de
    beweging richting Zero Emissie Stadslogistiek te versnellen. Een voornaamste actie is per regio of
    gemeente een Living labs zero emissie stadslogistiek te ontwikkelen en uit te voeren.

    Tot slot is in 2018 een aanzet gedaan tot aanpassingen van het luchtkwaliteitsplan om verdere invulling te
    geven aan het hoofdlijnenakkoord, waarin de raad heeft aangegeven in 2030 te willen voldoen aan de
    luchtkwaliteitsnormen van de WHO.

●   Uitvoeren geluidsmaatregelen in het kader van Meerjarenprogramma Geluidsanering Spoor en Weg

    Voor het Meerjarenprogramma Geluidsanering spoorweglawaai (MJPG) heeft ProRail kenbaar gemaakt
    dat in het 3e kwartaal 2019 bekend wordt welke geluidreducerende maatregelen in Rijswijk worden
    uitgevoerd en wanneer.

    In het kader van het Meerjarenprogramma wegverkeerslawaai zijn vooralsnog geen maatregelen voorzien
    in Rijswijk.




                                                                                    Paragraaf Duurzaamheid

                                                   106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Projecten doelstelling 5

●   Aanleggen ecologische verbindingen

    Aan de Generaal Spoorlaan is een gedeelte van een faunapassage aangelegd. Verder werken wij aan
    natuurvriendelijke oevers.

●   Opstellen Klimaatadaptatieplan

    Deze is (nog) niet opgesteld. Het klimaatadaptatieplan gaat over wateroverlast, hitte, bodemdaling, droogte
    en overstroming. De gemeente Rijswijk heeft ter voorbereiding hierop een stresstest gedaan. Bij
    investeringen nemen we verbetermaatregelen mee.

●   Breed verankeren van klimaatadaptatie in ons ruimtelijk en beheer beleid

    De gemeente heeft in 2018 het convenant klimaatadaptief bouwen ondertekend. Bij projecten en
    investeringen houden we zoveel mogelijk rekening met verbetermaatregelen op het gebied van
    wateroverlast.

Projecten doelstelling 6

●   Verder invoeren omgekeerd inzamelen

    Op het invoeren van omgekeerd inzamelen blikken we terug bij het Programma Wonen en Leven.




                                                                                   Paragraaf Duurzaamheid

                                                   107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Paragraaf RijswijkBuiten

Wat willen we bereiken?

Visie op de paragraaf & opgave

Transformatie van het glastuinbouwgebied in RijswijkBuiten in een unieke en meest duurzame woonlocatie,
met daarbij voldoende maatschappelijke voorzieningen op het gebied van detailhandel, onderwijs en welzijn.
De gebiedsontwikkeling RijswijkBuiten vindt zijn grondslag in het in 2009 door de raad vastgesteld masterplan
Rijswijk-zuid. Dit masterplan is in 2013 en 2014, vijf jaar na vaststelling van het masterplan in overleg met de
gemeenteraad geëvalueerd en op onderdelen in beoogd beleid aangepast en geactualiseerd. Eind 2014 heeft
de raad ook de grondexploitatie geactualiseerd en programmatisch aangepast, en daarmee afgestemd op het
geactualiseerde masterplan.

Doelstellingen

    1. Volkshuisvesting, realisatie van ca. 3.400 woningen binnen een programma dat aansluit op de
       woonvisie;
    2. ruimtelijke en stedenbouwkundige inpassing van maatschappelijke voorzieningen, waar onder twee
       basisscholen, gezondheidszorg en bijzondere woonvormen;
    3. realisatie en uitgifte van ca. 5 ha. Bedrijventerreinen;
    4. duurzaamheid, een optimale leefomgeving waarbij de milieubelasting en het energieverbruik minimaal
       zijn;
    5. groenstedelijk woonmilieu, veel grondgebonden woningen, afgewisseld met appartementen in een
       parkachtige omgeving;
    6. aandacht voor cultuurhistorische waarden en sociale cohesie in de wijk;
    7. een op eindwaarde sluitende grondexploitatie.

Indicatoren
   Indicator           Realisatie     Streefwaarde          Realisatie          2019          2020        2021
                        t/m 2017              2018               2018



   1. Woningen *            1.107                444              136            439           400          430



   2. EPC **                   0,0               0,0               0,0           0,0            0,0         0.0



   3. Sociale                  24                 26                26            38             51          73
   woningbouw



   4. Scholen                    0                 1                 1             0              1            0



   5. Overige                    2                 1                 1             0              1            0
   voorzieningen




                                                                                         Paragraaf RijswijkBuiten

                                                        108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>   Indicator           Realisatie    Streefwaarde         Realisatie         2019          2020        2021
                        t/m 2017             2018              2018



   6. Uitgifte            11.330            10.268            8.579        14.955        15.018        10.57
   bedrijventerrei                                                                                         8
   n m2 BVO



   7. DPL ****          7,29*****                 7                7             7             7            7




     * Planning van de verkoop van woningen/kavels.
    ** De Energieprestatiecoëfficiënt (EPC) van een woning drukt de energetische prestatie van een woning
    uit. De waarde 1,0 is ongeveer wat een gemiddelde woning in 1990 presteerde. Een woning met een
    EPC van 0,6 gebruikt dus nog maar 60% van de energie, die zo'n woning twintig jaar terug gebruikt zou
    hebben. De EPC-berekening is opgenomen in het bouwbesluit, en sinds 1995 is het verplicht deze bij een
    bouwaanvraag in te dienen. Vanaf 2011 geldt de strengere norm van 0,6. Vanaf 2015 is de norm EPC
    0,4.
    *** In Sion zijn 2 kinderdagverblijven en een huisartsenpost gevestigd. In 2020 zal er een nieuwe
    huisartsenpost in “t Haantje gerealiseerd worden.
    **** Duurzaamheidsprofiel locatie (DPL). Het DPL geeft scores voor de wijk ten aanzien van
    Ruimtegebruik, Materialen, Energie, Waterbeheer, Afvalinzameling, Bodemkwaliteit, Luchtkwaliteit,
    Geluidshinder, Geurhinder, Externe veiligheid, Sociale veiligheid, Verkeersveiligheid, Voorzieningen en
    winkels, Bereikbaarheid OV + fiets, Groen in de wijk, Water in de wijk, Kwaliteit woningen/woonomgeving,
    Cultuurhistorische waarde, Sociale cohesie, Lokale werkgelegenheid, Diversiteit bedrijvigheid, Duurzame
    bedrijven, Functiemenging en Flexibiliteit.
    ***** Rapportage Haantje t.b.v. 2e herziening BP aug. 2016

Wat hebben wij daarvoor gedaan?

Het programma van werkzaamheden en grondverkopen zoals dat is gepland en dient als onderlegger van de
ramingen van de jaarschijf 2018 van de Grondexploitatie Sion-’t Haantje Zesde herziening, 2017.

Grondverwerving.
Verwervingsactiviteiten worden nadrukkelijk afgestemd op de beoogde ontwikkeling van het gebied. Bij de
grootschalige ontwikkeling, waarvan sprake is in RijswijkBuiten, is het denkbaar dat niet alle benodigde
percelen kunnen worden verworven in het minnelijk traject.
Om ervoor te zorgen dat de gemeente in ieder geval de gehele hoofdontsluitingsstructuur en de benodigde
waterberging tijdig kan realiseren is de Kroon op basis van raadsbesluiten d.d. 24 maart 2015 verzocht de
administratieve onteigeningsprocedure voor de realisering van dat gedeelte van het bestemmingsplan te
starten. Hierdoor wordt het mogelijk om in het uiterste geval het onteigeningsinstrument te kunnen inzetten.
Met de volkstuinvereniging De Schoffel is overeenstemming bereikt over een gedeeltelijke verwerving van het
volkstuincomplex en inpassing van het resterende gedeelte.

Planontwikkeling.
Op 27 september 2011 is het bestemmingsplan (inclusief de grondexploitatie en het exploitatieplan)
vastgesteld. Het bestemmingsplan is een uitwerking van het Masterplan en daarmee is het bestemmingsplan
het nieuwe kader van de gebiedsontwikkeling RijswijkBuiten voor het college. Op 13 december 2016 heeft de
           e
raad een 2 herziening van het vastgestelde bestemmingsplan en exploitatieplan vastgesteld waarmee een
aantal aanpassingen in het bestemmingsplan zijn doorgevoerd. Tegen het bestemmingsplan is DSM in beroep
gegaan bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De voorzieningenrechter van de Afdeling
bestuursrechtspraak heeft een voorlopige voorziening getroffen. Als gevolg hiervan was de werking van de




                                                                                      Paragraaf RijswijkBuiten

                                                      109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>bestemming “Wonen - Uit te werken 2” van deze 2e herziening geschorst en de ontwikkeling van Parkrijk
‘t Haantje vertraagd.
De Raad van State heeft woensdag 23 januari 2019 uitspraak gedaan. De Raad van State heeft in de
uitspraak de bezwaren van DSM afgewezen. Het bestemmingsplan is door de uitspraak van de Raad van
State onherroepelijk in werking getreden. Hiermee kan de bouw van de woningen weer doorgaan.

Bouw- en woonrijp maken.
De planning en de uitvoering van de werkzaamheden van bouw- en woonrijpmaken zijn aangepast aan de
gewijzigde uitgangspunten zoals opgenomen in de zesde herziening van de grondexploitatie. Als gevolg van
het bezwaar van DSM is ook de uitvoering van civiele werken in Parkrijk vertraagd.
In het “Hof van Sion” wordt het cultureel erfgoed van Rijswijk zichtbaar. De waardevolle archeologische
vondsten worden ingepast. Voor de inrichting van de centraal gelegen buitenruimte van het “Hof van Sion” is
gekozen voor een participatieproces met bestaande en nieuwe bewoners.

Rente en financiering
Voor de financiering van de voorbereiding en uitvoering van de plannen is een arrangement afgesloten. Het
renterisico is tegen een vast rentepercentage van 3,78% afgedekt door derivaten met een looptijd tot 1
september 2020. In de grondexploitatieberekening wordt daarna rekening gehouden met een calculatietarief
voor de rentekosten van 1,01%. De opgelopen vertraging heeft hogere rentelasten tot gevolg.

Risico’s
De omgang met risico’s bij grondexploitaties is beschreven in de Nota Grondbeleid. Risico’s bij dit project
kunnen zich voordoen op allerlei gebieden (o.a. politiek, bestuurlijk, maatschappelijk, economisch, wet- en
regelgeving, samenwerking).
Voor de kansen en bedreigingen van de gemeentelijke grondexploitatie is een risicoparagraaf opgesteld. Deze
maakt deel uit van de grondexploitatie.
De gekwantificeerde risico’s binnen de Grondexploitatie Sion-’t Haantje Zesde herziening, 2017 bedragen
€ 12,68 miljoen. Hiervoor is binnen de grondexploitatie voor € 6,35 miljoen dekking aanwezig. De Algemene
reserve wordt mede ingezet als buffer.
Bij het opstellen van de volgende herziening van de grondexploitatie worden de risico’s opnieuw in beeld
gebracht.

Gronduitgifte
De uitgifte van bouwgronden in RijswijkBuiten werd voorzien voor de periode 2013-2023. Gelet op de hiervoor
genoemde vertraging wordt rekening gehouden met een uitloop hierop.
Volgens de Grondexploitatie Sion-’t Haantje Zesde herziening, 2017 zouden er tot en met 2018 ca. 2051
woningen en vrije kavels in verkoop gebracht worden. Er zijn 1.428 woningen in verkoop gebracht, waarvan er
daadwerkelijk 1.243 geboekt zijn.

Een op eindwaarde sluitende grondexploitatie
De doelstelling van een op eindwaarde sluitende grondexploitatie zal als gevolg van de hierboven vermelde
ontwikkelingen niet meer gerealiseerd worden.




                                                                                      Paragraaf RijswijkBuiten

                                                      110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Wat heeft het gekost?

Grondexploitatie RijswijkBuiten         Begroting 2018     Rekening 2018
                                         (x € 1 miljoen)   (X € 1 miljoen)


Verwerving                                       € 4,39             € 4,80

Plankosten                                       € 2,20             € 2,17


Bouwrijp maken                                  € 10,37             € 7,40

Rente en financiering                            € 5,03             € 5,61

Gronduitgifte                                    € 0,13             € 0,02

Activering grondexploitatie                     € 16,60

Totaal lasten                                   € 38,72           € 20,00

Plankosten                                       € 0,54             € 0,30

Bouwrijp maken                                   € 0,10             € 0,39

Gronduitgifte                                   € 38,08           € 14,02

Activering grondexploitatie                                         € 5,30

Totaal baten                                    € 38,72           € 20,01




                                                             Paragraaf RijswijkBuiten

                                  111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>RAPPORTAGE INTERBESTUURLIJK TOEZICHT

Financiën                               Groen/Oranje/Rood                       TOELICHTING

                                                            De jaarbegroting is structureel in evenwicht en het
                                                            laatste jaar van de meerjarenraming is structureel in
                                                            evenwicht.

                                                            De positieve saldi van de begroting en
                                                            meerjarenraming bedragen:
Er is structureel en reëel                                  begrotingssaldo                begrotingssaldo
                                        Groen
begrotingsevenwicht                                         exclusief
                                                                                        incidentele baten en
                                                            lasten
                                                            2019 0,0 mln                  2,2 miljoen
                                                            2020 0,2 mln                  2,0 miljoen
                                                            2021 2,1 mln                  3,3 miljoen
                                                            2022 3,0 mln                  4,0 miljoen

Is er reden voor extra aandacht?        ja/nee              Nee

Ruimtelijke ordening                    Groen/Oranje/Rood                       TOELICHTING
                                                            Bij het opstellen van bestemmingsplannen betrekt de
                                                            gemeente Rijswijk de provincie altijd in een vroegtijdig
                                                            stadium. Hiermee wordt gewaarborgd dat de
De gemeentelijke bestemmingsplannen                         provinciale belangen tijdig in beeld zijn en op een
zijn aangepast aan de Verordening                           adequate wijze worden meegenomen in het
                                        Groen
Ruimte 2014 (artikel 3.4 Verordening                        bestemmingsplan. Er zijn ons geen Rijswijkse
Ruimte)                                                     bestemmingsplannen bekend waarbij sprake is van
                                                            strijd met het provinciaal beleid. Daarom is er geen
                                                            noodzaak om bestemmingsplannen aan te passen.

Is er reden voor extra aandacht?        ja/nee              Nee

Omgevingsrecht
Vergunningverlening, Toezicht en        Groen/Oranje/Rood                       TOELICHTING
Handhaving Milieu, Bouwen en
Wonen


Voor vergunningverlening, toezicht en
handhaving is tijdig een beleidsplan,                       Begin januari is met een extern bureau het traject
een uitvoeringsprogramma en een                             richting een verordening en beleidsplan afgerond. Dit
evaluatie vastgesteld en met de                             zal dit eerste kwartaal via het bestuur richting de
jaarrapportage over de uitvoering       Rood                provincie worden gebracht. Deze zullen worden
bekend gemaakt aan de gemeenteraad.                         gekoppeld aan een uitvoeringsprogramma en de
Binnen twee maanden na vaststelling                         evaluatie daarvan zal worden gekoppeld aan de
wordt hierover mededeling gedaan aan                        begrotingscyclus van de gemeente.
de provincie Zuid-Holland.


Is er reden voor extra aandacht?        ja/nee

Monumentenzorg                          Groen/Oranje/Rood                       TOELICHTING


De gemeente beschikt over een
                                                            De gemeente heeft een Welstands- en
deskundige adviescommissie met          Groen
                                                            monumentencommissie met deskundige leden.
betrekking tot de (rijks)monumenten


Is er reden voor extra aandacht?        ja/nee              Nee
Archief- en informatiebeheer            Groen/Oranje/Rood                       TOELICHTING

                                                                                 Rapportage Interbestuurlijk Toezicht

                                                     112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>                                                                Beleidsmatig heeft Rijswijk zijn informatiebeheer op
                                                                orde. Er is een actueel archiefverordening en
                                                                informatiebeheer. Het Informatiebeleidsplan is in
                                                                ontwikkeling.
                                                                De gemeenschappelijke regeling met Delft op het
                                                                gebied van informatiebeheer dient nog aangepast te
                                                                worden. . Het conversie- en migratiebeleid is
                                                                vastgesteld evenals de standaard voor opslagformaten
                                                                (de aanbevolen standaard door Stadsarchief Delft).
                                                                Verder het Toepassingsprofiel Metadatering Lokale
Het archief- en informatiebeheer van de                         Overheden als standaard metadatamodel vastgesteld.
                                            Groen
gemeente zijn op orde
                                                                Gemeente Rijswijk heeft zijn informatiebeheer in het
                                                                officiële Document record Management Systeem
                                                                (DMS) op orde. Digital born documenten worden
                                                                vanuit de procesapplicaties zoveel mogelijk in het
                                                                DMS opgeslagen.
                                                                De kwaliteit van informatie in andere applicaties en de
                                                                koppeling van applicaties met het DMS heeft
                                                                voortdurende aandacht nodig. Met name de
                                                                mogelijkheid tot vernietiging van informatie blijkt niet
                                                                altijd aanwezig in de applicaties.
Is er reden voor extra aandacht?            ja/nee              Nee
Huisvesting
                                            Groen/Oranje/Rood                          TOELICHTING
Vergunninghouders
                                                                                                             Stand van
                                                                Gevraagde informatie
                                                                                                             zaken
                                                                Voorsprong per 1 januari van het
                                                                verantwoordingsjaar                                 5
                                                                (doorhalen wat niet van toepassing is)
                                                                Fase interventieladder op 1 januari
                                                                                                                 Groen
                                                                Taakstelling eerste halfjaar van het
                                                                verantwoordingsjaar                                 39
                                                                In het eerste halfjaar gehuisveste
                                                                vergunninghouders                                   46
                                                                Voorsprong per 1 juli van het
                                                                verantwoordingsjaar                                 12
                                                                (doorhalen wat niet van toepassing is)
                                                                Fase interventieladder op 1 juli
De gemeente heeft volledig en tijdig                                                                             Groen
voldaan aan de halfjaartaakstelling en er
                                                                Taakstelling tweede halfjaar van het
is geen achterstand                                                                                                 33
                                                                verantwoordingsjaar
                                                                In het tweede halfjaar gehuisveste
                                                                vergunninghouders                                   16
                                                                Achterstand per 31 december van het
                                                                verantwoordingsjaar                                 5
                                                                (doorhalen wat niet van toepassing is)
                                                                Fase interventieladder op 31
                                                                december                                         Oranje

                                                                                     Toelichting
                                                                De huisvesting van twee grote gezinnen van 7
                                                                personen bleek heel lastig, het vinden van geschikte
                                                                (grote) woningen nam veel tijd in beslag. De 5
                                                                vergunninghouders die voor 31 december 2018
                                                                gehuisvest moesten worden, zijn januari 2019
                                                                gehuisvest.
Is er reden voor extra aandacht?            ja/nee




                                                                                        Rapportage Interbestuurlijk Toezicht

                                                         113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>III   Jaarrekening

               Balans

               Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling

               Toelichting op de balans

               Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening

               Overzicht begrotingsrechtmatigheid

               Overzicht van de incidentele baten en lasten

               Toelichting op het overzicht van incidentele baten en lasten

               Single information Single audit (SiSa)

               Overzicht taakvelden

               Wet Normering Topinkomens (WNT)




                                      114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Balans
ACTIVA                                                                                  31-12-2018   31-12-2017
VASTE ACTIVA
Immateriële vaste activa
Kosten onderzoek en ontwikkeling                                                               30           60
Bijdragen aan activa in eigendom van derden                                                   716          754
Subtotaal Immateriële vaste activa                                                            746          814
Materiële vaste activa
Investeringen met een economisch nut                                                        85.053       87.360
Investering met een economisch nut waarvoor te bestrijding van kosten een heffing kan
                                                                                            17.460       15.985
worden geheven
Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut                            43.111       39.682
In erfpacht                                                                                 5.155        5.146
Subtotaal Materiële vaste activa                                                          150.779      148.173
Financiële vaste activa
Kapitaalverstrekkingen:
aan deelnemingen                                                                             3.215        3.215
aan gemeenschappelijke regelingen
aan overige verbonden partijen
Subtotaal kapitaalverstrekkingen                                                             3.215        3.215
Leningen aan:
openbare lichamen
woningbouwcorporaties                                                                         720          759
deelnemingen
overige verbonden partijen
uitzettingen in ’s Rijks schatkist een rente typische looptijd van één jaar of langer
uitzettingen in de vorm van Nederlands schuldpapier met een rente typische looptijd
                                                                                             2.588        2.172
van één jaar of langer
overige uitzettingen met een rentetypische looptijd van één jaar of langer
Subtotaal leningen                                                                          3.308        2.931
Totaal Financiële vaste activa                                                              6.523        6.146
Totaal vaste activa                                                                       158.048      155.133

VLOTTENDE ACTIVA
Voorraden
Grond- en hulpstoffen
Onderhandenwerk, waaronder bouwgronden in exploitatie                                     146.339      145.181
Gereed product en handelsgoederen
Subtotaal voorraden                                                                       146.339      145.181
 Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
Vorderingen op openbare lichamen                                                            12.273        9.602
Verstrekte kasgeldleningen aan openbare lichamen
Overige verstrekte kasgeldleningen
Uitzettingen in ’s Rijks schatkist een rente typische looptijd van één jaar of langer       25.739       35.246
Rekening-courantverhoudeingen met niet-financiële instellingen
Uitzettingen in de vorm van Nederlands schuldpapier met een rente typische looptijd
van één jaar of langer
Overige vorderingen                                                                          7.047        5.712
Overige uitzettingen
Subtotaal uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar                   45.059       50.560
Liquide middelen
Kas-banksaldi                                                                                1.834        2.268
Subtotaal liquide middelen                                                                   1.834        2.268
Overlopende activa
- De van de Europese en Nederlandse overheidslichamen nog te ontvangen
voorschotbedragen de ontstan door voorfinanciering op uitkeringen met een specifiek                       4.596
bestedingsdoel, gesplitst in:
1 Europese overheidslichamen
2 Het Rijk                                                                                    331
3 Overige Nederlandse overheidslichamen                                                       812
- Overige nog te ontvangen bedragen en vooruitbetaalde bedragen die ten laste van
                                                                                             1.730
volgende begrotingsjaren komen
Subtotaal overlopende activa                                                                2.873        4.596
Totaal vlottende activa                                                                   196.105      202.605
TOTAAL ACTIVA                                                                             354.153      357.738




                                                                                                           Balans



                                                            115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>PASSIVA                                                                                                    31-12-2018    31-12-2017
VASTE PASIVA
Eigen Vermogen
Algemene reserve                                                                                                25.003        31.200
Bestemmingsreserves                                                                                             16.191         9.586
Gerealiseerde resultaat                                                                                         -7.551           149
Subtotaal Eigen Vermogen                                                                                        33.643        40.935

Voorzieningen                                                                                                    4.120         6.164
Subtotaal voorzieningen                                                                                          4.120         6.164

Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer
Obligatieleningen
Onderhandseleningen van:
Binnenlandse pensioenfondsen en verzekeringsinstellingen
binnenlandse banken en overige financiële instellingen                                                          97.545        80.347
binnenlandse bedrijven
openbare lichamen
overige binnelandse sectoren
buitenlandse instellingen, fondsen, banken, bedrijven en overige sectoren
door derden belegd geld
waarborgsommen

Subtotaal Voorzieningen en Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer                 97.545        80.347

Totaal vaste passiva                                                                                           135.308       127.446

VLOTTENDE PASSIVA
Netto-vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
Kasgeldleningen aangegaan bij openbare lichamen                                                                195.000       195.000
Overige kasgeldleningen
Banksaldi
Overige schulden                                                                                                15.587        15.155
Subtotaal netto-vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar                          210.587       210.155

Overlopende passiva
Verplichtingendie in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en die in een volgend begrotingsjaar tot betaling
komen, met uitzondering van jaarlijks terugkerende arbeidskosten geralateerde verplichtingen van                 7.643        18.505
vergelijkbaar volume
De Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een
specifiek bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende dienstjaren
Overige vooruit ontvangen bedragen die ten bate komen van volgende begrotingsjaren                                               322
De voorschotten worden uitgeplitst naar de ontvangen bedragen van:
1 Europese overheidslichamen
2 het Rijk
3 overige Nederlandse overheidslichamen                                                                            617         1.310
Subtotaal overlopende passiva                                                                                    8.260        20.137

Totaal vlottende passiva                                                                                       218.847       230.292
TOTAAL PASSIVA                                                                                                 354.155       357.738




                                                                                                             Balans



                                                             116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling
De jaarstukken is opgesteld met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit
begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de verordening ex artikel 212
Gemeentewet.

Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarstukken
De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van
historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en
passiva opgenomen tegen nominale waarden.

De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Winsten worden
slechts genomen voorzover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun
oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het
opmaken van de jaarstukken bekend zijn geworden.

Dividendopbrengsten van deelnemingen worden als bate opgenomen in het jaar waarin het dividend
door de aandeelhoudersvergadering wordt vastgesteld en betaalbaar wordt gesteld.

Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het boekjaar waarop ze betrekking hebben. Als
gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c.q. schulden uit hoofde van
jaarlijks terugkerende arbeidskostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume worden
sommige personele lasten echter toegerekend aan de periode waarin uitbetaling plaatsvindt; daarbij
moet worden gedacht aan componenten zoals ziektekostenpremie ten behoeve van
gepensioneerden, overlopende vakantiegeld- en verlofaanspraken en dergelijke.

Voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van een jaarlijks vergelijkbaar volume wordt geen
voorziening getroffen of op andere wijze een verplichting opgenomen. De referentieperiode is dezelfde
als die van de meerjarenraming te weten vier jaar. Indien er sprake is van (eenmalige) schokeffecten
(reorganisaties) dient wel een verplichting gevormd te worden.

Balans
Immateriële vast activa
De immateriële vast activa worden gewaardeerd tegen de verkrijgings- c.q. vervaardigingsprijs
verminderd met de afschrijvingen en waardeverminderingen die naar verwachting duurzaam zijn.
Bijdragen aan activa van derden worden geactiveerd als ze individueel een bedrag van € 50.000 te
boven gaan. Dergelijke geactiveerde bijdragen zijn gewaardeerd op het bedrag van de verstrekte
bijdragen, verminderd met afschrijvingen. De verleende bijdragen worden afgeschreven in de periode
waarin het betrokken actief van de derde op basis van de door de gemeente gestelde voorwaarden
moet bijdragen aan de publieke taak.

Materiële vaste activa
Artikel 59 BBV beschrijft het onderscheid tussen investeringen met uitsluitend maatschappelijk nut in
de openbare ruimte en investeringen met een (beperkt) economisch nut. Investeringen die op
enigerlei wijze kunnen leiden tot of bijdragen aan het verwerven van inkomsten zijn investeringen met
economisch nut. De vraag of de investering geheel kan worden terugverdiend is niet relevant voor de
classificatie.

Materiële vaste activa met economisch nut.
Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs (artikel 63,
lid 1 BBV). De verkrijgingsprijs omvat de inkoopprijs en de bijkomende kosten (artikel 63, lid 2 BBV).
De vervaardigingsprijs omvat de aanschaffingskosten van de gebruikte grond- en hulpstoffen en de
overige kosten, welke rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend. In de
vervaardigingsprijs kunnen voorts worden opgenomen een redelijk deel van de indirecte kosten en de
rente over het tijdvak dat aan de vervaardiging van het actief kan worden toegerekend (artikel 63, lid 3
BBV). Hierop is één uitzondering gemaakt. Hiervoor wordt verwezen naar het onderdeel actuele
waarde. Specifieke investeringsbijdragen van derden worden op de desbetreffende investering in
mindering gebracht; in die gevallen wordt op het saldo afgeschreven.
                                                                                Grondslagen voor waardering en
                                                                                      resultaatbepaling



                                                 117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Slijtende investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair afgeschreven in de
verwachte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. Op
grondbezit met economisch nut (buiten de openbare ruimte) wordt niet afgeschreven.
Bij de waardering wordt in voorkomende gevallen rekening gehouden met een bijzondere
vermindering van de waarde, indien deze naar verwachting duurzaam is.
Volledigheidshalve vermelden wij dat op investeringen die vóór 2004 gedaan zijn soms extra is
afgeschreven zonder economische noodzaak (ter verlichting van toekomstige lasten). Ook zijn in
voorkomende gevallen reserves op dergelijke investeringen afgeboekt.

Op grond van artikel 65 van het BBV wordt bij de waardering van de vaste activa rekening gehouden
met een vermindering van hun waarde, indien deze vermindering naar verwachting duurzaam is. Op
de waarde van activa met economisch nut mogen vanaf 1-1-2004 reserves niet meer in mindering
worden gebracht. Investeringssubsidies en andere bijdragen van derden mogen wel in mindering
worden gebracht. Compensabele BTW wordt niet geactiveerd.

Investeringen waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven op grond van
art. 229 lid 1 a en b Gemeentewet, worden op de balans opgenomen in een aparte categorie.

Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend maatschappelijk nut.
Overeenkomstig de verordening ex artikel 212 GW worden infrastructurele werken in de openbare
ruimte, zoals b.v. wegen, pleinen, bruggen, viaducten en parken geactiveerd en afgeschreven. De
ondergrond van deze werken wordt daarbij als integraal onderdeel van het werk beschouwd (en dus
ook afgeschreven).

In erfpacht uitgegeven gronden
Voor in erfpacht uitgegeven gronden geldt de uitgifteprijs van eerste uitgifte als verkrijgingsprijs.
Gronden in eeuwigdurende erfpacht worden gewaardeerd tegen registratiewaarde. Eventuele
afkoopsommen voor voortdurende contracten zijn verwerkt onder de langlopende schulden en
vervallen naar rato van afkoop periode vrij ten gunste van het resultaat.

Afschrijvingsbeleid materiele vaste activa
Activa met economisch nut en een verkrijgingsprijs van minder dan € 15.000 worden niet geactiveerd,
uitgezonderd gronden en terreinen. Gronden en terreinen worden altijd geactiveerd.

Afschrijvingsmethode:       Lineair

Afschrijvingstermijnen:
Activum                                                  Afschrijvingsduur (jaar)    Restwaarde*
Vervoermiddelen (excl.vaartuigen)                                    7                  10%
Vaartuigen                                                          15                   0%
Nieuwbouw woning, kantoor, bedrijfs-/schoolgebouw                   40                  20%
Renovatie gebouw/woning/pand                                        25                   0%
Tijdelijke woning/bedrijfs-/schoolgebouw, terreinwerk               10                   0%
Kosten geldleningen                                                  1                   0%
Onderzoek en ontwikkeling t.b.v. actief                           max.5                  0%
Agio en disagio                                                      5                   0%
Aankoop bestaande activa                                   Restant levensduur           10%
Riolering                                                           60                   0%
Pompen en gemalen                                                   15                   0%
Meubilair, stoffering, inrichting                                   10                  10%
Technische installaties in gebouwen                                 15                   0%
Telefooninstallaties en veiligheidsvoorzieningen in                 10                   0%
gebouwen
Hard- en software                                                   5                     0%
Parken, sportvelden en groenvoorzieningen                          20                     0%
Wegen, pleinen en rotondes                                         50                     0%
Bruggen & viaducten (beton)                                        40                     0%
Brug (hout)                                                        25                     0%
Civieltechnische kunstwerken en geluidswallen                      50                     0%

                                                                              Grondslagen voor waardering en
                                                                                    resultaatbepaling



                                                 118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>Openbare verlichting                                                  20                0%
Straatmeubilair                                                       10                0%
Niet in de tabel opgenomen activa: verwachte economische levensduur, opgave vakafdeling
Afwijking van de tabel geschiedt o.b.v. raadsbesluit in betreffend investeringsvoorstel
*bij gebouwen geldt het minimum van het percentage en de WOZ waarde in het laatste jaar

Opmerking
De gekozen afschrijvingsperiode voor de oude investeringen (staat van oude activa/afgesloten
kredieten) wordt niet aangepast. Bovenstaande opsomming geldt alleen voor nieuwe investeringen
ten tijde dat de vorige financiële verordening nog gold. Voor alle investeringen geldt overigens dat bij
een jaarstuk wordt beoordeeld of de boekwaarden t.o.v. de technische en economische levensduur
nog wel reëel is of dat moet worden afgeboekt. Er is zoveel mogelijk aangesloten op de huidige
systematiek van afschrijvingen die gebruikelijk is binnen de gemeente Rijswijk.

Financiële vaste activa
Financiële vaste activa zijn opgenomen tegen nominale waarde.
Participaties in het aandelenkapitaal van NV’s en BV’s (“kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen” in
de zin van het BBV) zijn gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs van de aandelen. Indien de waarde
van de aandelen onverhoopt structureel mocht dalen tot onder de verkrijgingsprijs zal afwaardering
plaatsvinden. Tot dusver is een dergelijke afwaardering gelukkig niet noodzakelijk gebleken. De
actuele waarde ligt ruim boven de verkrijgingsprijs. In het verleden is ervoor gekozen om één actief op
actuele waarde te waarderen. Hiervoor wordt verwezen naar het onderdeel actuele waarde.

Op grond van artikel 36 BBV worden in de balans onder de financiële vaste activa afzonderlijk
opgenomen:
• kapitaalverstrekking aan;
           1. deelnemingen;
           2. gemeenschappelijke regelingen;
           3. overige verbonden partijen;
• leningen aan:
           1. openbare lichamen;
           2. woningbouwcorporaties;
           3. deelnemingen;
           4. overige verbonden partijen.
• overige langlopende leningen;
• uitzettingen in ’s Rijks schatkist met een rentetypische looptijd van één jaar of langer;
• uitzettingen in de vorm van Nederlands schuldpapier met een rentetypische looptijd van één jaar
   of langer;
• overige uitzettingen met een rentetypische looptijd van één jaar of langer;

In de balans worden overigens alleen die categorieën getoond, die ook van toepassing zijn voor de
gemeente Rijswijk.

Het begrip rentetypische looptijd verdient een toelichting. Het gaat bij dit begrip om de definitie vanuit
de Wet Fido en is ingegeven door beheersing van renterisico’s. De definitie luidt: het tijdsinterval
gedurende de looptijd van een geldlening, waarin op basis van de leningsvoorwaarden van de
geldlening sprake is van een door de verstrekker van de geldlening niet beïnvloedbare constante
rentevergoeding. Voor een uitzetting die een looptijd kent van tien jaar met een vaste rente, geldt dat
deze altijd als vast activum dient te worden opgenomen ook al resteert er minder dan 1 jaar van de
oorspronkelijke looptijd. Van een “deelneming” is krachtens artikel 1e BBV sprake als de gemeente
participeert in het aandelenkapitaal van een NV of BV.

Vlottende activa

Voorraden
De als “onderhanden werken” opgenomen bouwgronden in exploitatie zijn gewaardeerd tegen de
vervaardigingsprijs, dan wel de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de kosten die
rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend (zoals grondaankopen en kosten van
bouw- en woonrijp maken), alsmede een redelijk te achten aandeel in de rentekosten en de
administratie- en beheerskosten. Winsten uit de grondexploitatie worden slechts genomen indien en

                                                                                 Grondslagen voor waardering en
                                                                                       resultaatbepaling



                                                  119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>voorzover die met voldoende mate van betrouwbaarheid als gerealiseerd aangemerkt kunnen worden.
Zolang daarvan geen sprake is worden de verkregen verkoopopbrengsten ten volle op de
vervaardigingskosten in mindering gebracht.

Voor zover uit de laatste kostprijsberekeningen verliezen worden verwacht, worden voorzieningen
gevormd ter hoogte van deze verliezen. De boekwaarde van de gronden wordt verlaagd met deze
voorzieningen.

De voorgeschreven indeling op de balans op grond van artikel 38 BBV is:
• grond- en hulpstoffen gespecificeerd naar:
• onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie;
• gereed product en handelsgoederen;
• vooruitbetalingen.

Vorderingen
De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Dit jaar is opnieuw de hoogte van de
voorziening dubieuze debiteuren berekend ter dekking van risico’s van oninbaarheid van de
bestaande vorderingen. De hoogte van de voorziening is berekend op basis van de dynamische
methode voor alle posten < € 5.000 (vaste percentages naar ouderdom van de vordering)
• huidig boekjaar                       10% van het openstaande bedrag;
• boekjaar –1                           20% van het openstaande bedrag;
• boekjaar –2                           40% van het openstaande bedrag;
• boekjaar –3                           60% van het openstaande bedrag;
• boekjaar –4                           80% van het openstaande bedrag;
• boekjaar –5 en verder                100% van het openstaande bedrag.

Voor de posten > € 5.000 is de statische methode toegepast. Hierbij wordt elke vordering beoordeeld
en gewaardeerd op inbaarheid. De geschatte afwaardering van de vordering wordt opgenomen in een
voorziening dubieuze debiteuren en in mindering gebracht op de debiteuren.

Liquide middelen
De liquide middelen worden tegen de nominale waarde opgenomen.

Overlopende activa
In de balans worden onder de overlopende activa afzonderlijk opgenomen (artikel 40a BBV):
a. de van Europese en Nederlandse overheidslichamen nog te ontvangen voorschotbedragen die
    ontstaan door voorfinanciering op uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel;
b. overige nog te ontvangen bedragen en vooruitbetaalde bedragen die ten laste van volgende
    begrotingsjaren komen.

De overige activa worden tegen nominale waarde opgenomen.

Eigen vermogen
In de balans worden de reserves onderscheiden naar (artikel 43 BBV):
a. de algemene reserve;
b. de bestemmingsreserves.

Voorzieningen
Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichting c.q. het
voorzienbare verlies. Voorzieningen worden op grond van artikel 44 BBV gevormd voor:
a. verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op balansdatum onzeker is doch redelijkerwijs te
    schatten;
b. bestaande risico’s op balansdatum terzake van verplichtingen of verliezen waarvan de omvang
    redelijkerwijs te schatten is;
c. kosten die in een volgend begrotingsjaar worden gemaakt maar de oorsprong hebben in het
    begrotingsjaar of een eerder begrotingsjaar en de voorziening strekt tot kostenegalisatie;
d. de bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen, waarvoor een heffing wordt geheven
    (afvalstoffen- en rioolheffing).

                                                                            Grondslagen voor waardering en
                                                                                  resultaatbepaling



                                               120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Tot de voorzieningen worden ook gerekend van derden verkregen middelen die specifiek besteed
moeten worden, met uitzondering van de voorschotbedragen, bedoeld in artikel 49, onderdeel b
(deze worden als ‘voorheen voorzieningen’ onder ‘vooruitontvangen bedragen’ opgenomen).

De voorziening voor oud-wethouders wordt gewaardeerd op basis van een actuariële berekening per
jaar ultimo.

Vaste schulden
Vaste schulden worden gewaardeerd tegen de nominale waarde verminderd met gedane aflossingen.
De vaste schulden hebben een rentetypische looptijd van één jaar of langer.

Vlottende passiva
De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Overlopende passiva
In de balans worden onder de overlopende passiva afzonderlijk opgenomen (artikel 49 BBV):
a. verplichtingen die in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en die in een volgend begrotingsjaar tot
    betaling komen, met uitzondering van jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde
    verplichtingen van vergelijkbaar volume;
b. de van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor
    uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende
    begrotingsjaren;
c. overige vooruit ontvangen bedragen die ten bate van volgende begrotingsjaren komen.

Borg- en garantstellingen
Voor zover leningen door de gemeente gewaarborgd zijn, is buiten telling het totaalbedrag van de
geborgde schuldrestanten per einde boekjaar opgenomen. In de toelichting op de balans is nadere
informatie opgenomen.




                                                                            Grondslagen voor waardering en
                                                                                  resultaatbepaling



                                               121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Toelichting op de balans per 31 december 2018
(bedragen x € 1.000)


ACTIVA
VASTE ACTIVA
Immateriële vaste activa
Het onderstaande overzicht geeft het verloop weer van de boekwaarde van de immateriële vaste
activa::

                             Boekwaarde      Vermin-    Investeringen     Afschrijvingen        Bijdragen       Boekwaarde
                                1-1-2018    deringen                                          van derden         31-12-2018
Kosten onderzoek &
ontwikkeling                           60                                            30                                 30
Bijdragen aan activa in
eigendom van derden                   754                                            37                                716
Totaal                                814                                            67                                746


Materiële vaste activa
De investeringen met een economisch nut kunnen als volgt worden onderverdeeld:

                                                                     Verminde-                     Bijdragen
                                            Boekwaarde Vermeer-                                              Boekwaarde
                                                                      ringen/af- Afschrijvingen          van
                                               1-1-2018 deringen                                              31-12-2018
                                                                      lossingen                       derden
Gronden en terreinen                           21.331         596       4.320                                       17.607
Woonruimten                                     1.440                                         50                     1.390
Bedrijfsgebouwen                               54.500        4.342                         2.329                    56.514
Vervoermiddelen                                   669           86                           129                       627
Machines, apparaten en installaties             4.120          234                           532                     3.823
Overige materiële vaste activa                  5.421          532                           859                     5.093
Totaal                                         87.480        5.790      4.320              3.899            0       85.054




Investeringen met economisch nut waarvoor heffing wordt geheven zijn als volgt:

                                                                     Verminde-                     Bijdragen
                                            Boekwaarde Vermeer-                                              Boekwaarde
                                                                      ringen/af- Afschrijvingen          van
                                               1-1-2018 deringen                                              31-12-2018
                                                                      lossingen                       derden
Grond-, weg- en waterbouwkundige
werken, waarvoor ter bestrijding van de        15.985        2.368                          894                     17.460
kosten een heffing kan worden geheven
Totaal                                         15.985        2.368           0              894             0       17.460




                                                                                                Toelichting op de balans




                                                       122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Het onderstaande overzicht geeft het verloop weer van de boekwaarde van de investeringen in de
openbare ruimte met uitsluitend maatschappelijk nut:

                              Boekwaarde          Vermeer-      Vermindering     Afschrijvingen         Bijdragen        Boekwaarde
                                 1-1-2018         deringen      -en/Aflossing                         van derden          31-12-2018
Grond-, weg- en water-
bouwkundige werken                25.842            9.925             2.939             1.579             2.904              28.347
Machines, apparaten
en installaties                     8.532             616                                 519                -59              8.688
Overige materiële
vaste activa                       5.186            1.479                                 541                48               6.076
Totaal                            39.560           12.020             2.939             2.636             2.893              43.111


Investeringen met economisch nut in erfpacht uitgegeven zijn als volgt:

                                                                           Verminde-                      Bijdragen
                                                Boekwaarde Vermeer-                                                 Boekwaarde
                                                                            ringen/af- Afschrijvingen           van
                                                   1-1-2018 deringen                                                 31-12-2018
                                                                            lossingen                        derden
In erfpacht                                           5.146          600          591                                         5.155
Totaal                                                5.146          600          591                 0             0         5.155


Financiële vaste activa
Het onderstaande overzicht geeft het verloop weer van de financiële vaste activa gedurende het jaar:

                               Boekwaarde       Vermeer-      Verminderingen/      Afschrijvingen       Bijdragen        Boekwaarde
                                  1-1-2018      deringen          Aflossingen                         van derden          31-12-2018
Kapitaalverstrekking aan              3.215                                                                                   3.215
deelnemingen
Leningen aan                            759                                 38                                                    720
woningbouwcorporaties
uitzettingen in de vorm               2.172          546                   130                                                2.588
van Nederlands
schuldpapier met een
rente typische looptijd
van één jaar of langer
Totaal                                6.146          546                   168                    0             0             6.523


VLOTTENDE ACTIVA
Voorraden
De in de balans opgenomen voorraden worden uitgesplitst naar de volgende bouwgrondexploitaties:

    Omschrijving        Verantwoord    Vermeer-      Vermin-      Verantwoord Nog te ver- Nog te ver- Vermoedelijk   Verlies
                             tot       deringen      deringen      tot en met  wachten      wachten     resultaat  voorziening
                          1-jan-18      in 2018       in 2018      31-dec-18    kosten    opbrengsten


RIJSWIJKBUITEN          145.264.534 20.012.067 14.709.656          150.566.945 73.304.154 220.263.226                         0    3.607.873
EIKELENBURG                 -56.571    852.445 1.717.622              -921.747    638.492     163.052                   446.307
VRIJENBANSELAAN              72.195      1.415     73.610                    0                                                0
TE WERVE WEST               232.333      4.298      8.609              228.022     92.815     345.000                    24.163
WALDHOORNPLEIN
VERLIESVOORZIENING         -331.000    331.000     73.610              -73.610     73.610
                        145.181.491 21.201.225 16.583.106          149.799.610 74.109.071 220.771.278                   470.470    3.607.873

Voor de toelichting per grondexploitatie wordt verwezen naar de paragrafen Grondbeleid en RijswijkBuiten.




                                                                                                       Toelichting op de balans




                                                             123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>De volgende grondexploitaties zijn in het kader van de jaarrekening geactualiseerd: Eikelenburg, Te
Werve en Vrijenban. De geactualiseerde grondexploitaties geven inzicht in de financiële stand van
zaken en een doorkijk, per jaarschijf, naar het einde van de looptijd. De gemaakte kosten en
opbrengsten zijn verwerkt en maken als boekwaarde onderdeel uit van de diverse grondexploitaties.
De nog te maken kosten en opbrengsten zijn gebaseerd op afspraken uit een
Samenwerkingsovereenkomst, Realiseringsovereenkomst en Overeenkomst inzake gezamenlijk
ontwikkeling en financieel vertaald in de jaarschijven. De gehanteerde parameter voor de
kostenstijging zijn afkomstig van o.a. het Centraal Planbureau (inflatie 1,50% voor 2018), de toe te
rekenen rente van de gemeente (1,85%) en de disconteringsvoet (2,00%) afkomstig van het BBV. Bij
                                                                     e     e
mogelijke grote afwijkingen wordt tussentijds gerapporteerd in de 1 of 2 halfjaarrapportage.


Parameters RijswijkBuiten
Prijspeildatum ramingen                            1-1-2018
Startdatum                                         1-1-2018
Einddatum                                        31-12-2023


Index             Kostenstijging*                     1,50%
                  Opbrengstenstijging                 1,50%


Rente**           Lasten                              3,78%
                  Baten                               3,78%


Discontovoet                                          3,78%


*Verwervingen en Milieusanering kennen geen indexatie, omdat deze kosten inclusief toekomstige kostenstijgingen zijn geraamd.
**Er is een financieringsarrangement tot 1 september 2020, nadien is er gerekend 1,02%, de discontovoet is gelijk gesteld aan de rente.




Uitzettingen korter dan één jaar
De in de balans opgenomen uitzettingen met een looptijd van één jaar of minder kunnen als volgt
gespecificeerd worden:


Vorderingen op openbare lichamen
De vorderingen op de openbare lichamen bestaan voornamelijk uit de vordering op het BTW
compensatiefonds (9,4 miljoen) en overige lichamen (3 miljoen).

Schatkistbankieren
Decentrale overheden zijn verplicht om hun overtollige middelen in de Rijksschatkist aan te houden.
Om het dagelijkse kasbeheer te vereenvoudigen is er een drempelbedrag, afhankelijk van het
begrotingstotaal, dat buiten de schatkist mag worden gehouden.

De gemeente Rijswijk mag maximaal € 1,3 miljoen banktegoed aanhouden buiten de schatkist om. Dit
betreft het drempelbedrag. Het meerdere moet gestald worden op de internetfaciliteit
schatkistbankieren van het Rijk. De gemeente Rijswijk heeft een overeenkomst met de BNG dat zij er
voor zorgt dat het concernsaldo niet wordt overschreden, het meerdere wordt automatisch dagelijks
afgeroomd. Het saldo per 31/12/2018 is € 25,7 miljoen.




                                                                                                    Toelichting op de balans




                                                            124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>Voorziening oninbare vorderingen
Op grond van de BBV is het verplicht een voorziening te vormen zodra een onafwendbaar risico zich
voordoet dat in de toekomst tot kosten zal leiden. De hoogte van de dotatie aan de voorziening is aan
de gemeente overgelaten. In de financiële verordening van de gemeente Rijswijk staan de regels van
de voorziening voor oninbare vorderingen beschreven. Bij publiekrechtelijke vorderingen en
privaatrechtelijke vorderingen kleiner dan € 5.000 wordt een percentage gestort in de voorziening,
afhankelijk van het jaar van ontstaan. Voor de overige vorderingen wordt een voorziening wegens
oninbaarheid gevormd op basis van een beoordeling op inbaarheid.

Op basis van bovenstaande is met betrekking tot de publiekrechtelijke en privaatrechtelijke
vorderingen in de jaarrekening een extra dotatie aan de voorziening gedaan van € 125.764.

Met betrekking tot schuldhulpverlening zijn in 2018 geen dubieuze debiteuren bijgekomen, het betreft
hier een sterfhuisconstructie.


                              Saldo 31-12-2018    Voorziening            Bruto saldo         Saldo 31-12-2017
                                                 oninbaarheid            31-12-2018
Overige vorderingen                     7.047           4.715                12.190                     5.712
Totaal                                  7.047           4.715                12.190                     5.712


                                            Stand Te storten bij                              Berekende stand
                                                                      Oninbaar verklaard
                                                  de jaarrek.                                      31-12-2018
                                       01-01-2018
Publiekrechtelijk                             849                26                     43                 832
Privaatrechtelijk                             264             673                                          937
Schuldhulpverlening                             5                 0                                          5
Sociale Zaken                               2.837             103                                        2.940
          Min=te storten en
                                                                802                     43
          plus=onttrekken
                     Totaal                 3.957               802                     43               4.715




                                                                                       Toelichting op de balans




                                                  125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>Liquide middelen
Het saldo van de liquide middelen bestaat uit de volgende componenten:

                                                                    Ultimo 2018        Ultimo 2017
Kassaldi                                                                     37                 32
Banksaldi                                                                 1.797              2.236
Totaal                                                                    1.834              2.268


Overlopende activa
De post overlopende activa kan als volgt onderscheiden worden:


                                                                  Saldo 31-12-2018       Saldo 31-12-2017

De van de Europese en Nederlandse overheidslichamen
nog te ontvangen voorschotbedragen de ontstaan door
voorfinanciering op uitkeringen met een specifiek
bestedingsdoel, gesplitst in:                                                                        4.596
 Europese overheidslichamen
Het Rijk                                                                       331
Overige Nederlandse overheidslichamen                                          812

Overige nog te ontvangen bedragen en vooruitbetaalde
bedragen die ten laste van volgende begrotingsjaren
komen
                                                                             1.730
Totaal                                                                       2.873                   4.596

Vooruitbetaalde bedragen
De balanspost vooruitbetaalde bedragen betreft posten uit de normale bedrijfsuitoefening die het
gevolg zijn van (conform het stelsel van baten en lasten) toerekenen van lasten aan het boekjaar
2018. Het betreft hier onder andere onderhoudscontracten, huren, abonnementen, etc. welke
betrekking hebben op 2019.

Overige nog te ontvangen bedragen
Net als de vooruitbetaalde bedragen is dit saldo het gevolg van toerekenen van baten aan het
boekjaar 2018. Het betreft hier een grote verscheidenheid aan nog te ontvangen bedragen.




                                                                                Toelichting op de balans




                                                126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>PASSIVA
Eigen vermogen
Het in de balans opgenomen reserves bestaat uit de volgende posten:




Voorzieningen
De in de balans opgenomen voorzieningen kunnen als volgt worden gespecificeerd:




                                                                            Toelichting op de balans




                                               127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>Vaste schulden met een looptijd langer dan één jaar
Het onderstaande overzicht geeft het verloop weer van de vaste schulden gedurende het jaar:

                                  Saldo 1-1-2018         Vermeerderingen      Aflossingen   Saldo 31-12-2018
Onderhandse leningen van
binnenlandse banken en overige
financiële instellingen                   80.347                  30.000          12.802              97.545
Totaal                                    80.347                  30.000          12.802              97.545




Vlottende passiva
Onder de vlottende passiva zijn opgenomen:

De in de balans opgenomen netto-vlottende schulden rentetypische looptijd < 1 jaar kunnen als
volgt worden gespecificeerd:
                                                               Ultimo 2018       Ultimo 2017
Kasgeldleningen aangegaan bij openbare lichamen                    195.000            195.000
Overige schulden                                                    15.587             15.155
Totaal                                                             210.587            210.155


De gemeente Rijswijk maakt gebruik van kasgeldleningen met een looptijd van maximaal een maand
tegen negatieve rentepercentages. Het grootste deel van de post banksaldi bestaat uit de
onderliggende waarde van het derivaat van RijswijkBuiten (€ 154,4 miljoen).

Overige schulden bestaan uit rekening courant Plaspoelpolder € 6,2 miljoen en diverse crediteuren
€ 9,4 miljoen.

De in de balans opgenomen overlopende passiva kunnen als volgt worden gespecificeerd:

                                                                           Ultimo 2018       Ultimo 2017
Verplichtingen die in het begrotingsjaar zijn opgebouwd en die                   7.643            18.505
in een volgend begrotingsjaar tot betaling komen, met
uitzondering van jaarlijks terugkerende arbeidskosten
gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume

Overige vooruit ontvangen bedragen die ten bate komen van                                              322
volgende begrotingsjaren

De voorschotten worden uitgesplitst naar de ontvangen                              617               1.310
bedragen van overige Nederlandse overheidslichamen
Totaal                                                                           8.260             20.137

Van overheidslichamen ontvangen maar nog niet bestede voorschotbedragen
Onder deze post zijn opgenomen de bedragen die in 2018 en daarvoor reeds zijn ontvangen, die
echter nog niet tot lasten in betreffend boekjaar hebben geleid. Tevens zijn de ontvangen middelen
van derden verantwoord, welke de komende jaren nog steeds besteedbaar zijn. Deze bedragen zijn
terug te vinden in onderstaand overzicht.




                                                                                      Toelichting op de balans




                                                   128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>Overige vooruitontvangen bedragen
Onder deze post zijn overige vooruitontvangen bedragen van niet overheidslichamen opgenomen. Het
betreft hier vooral vooruitontvangen huren.

Nog te betalen bedragen
Deze post betreft nog te betalen bedragen welke reeds ten laste van het jaar 2018 zijn gebracht, doch
waarvan de facturen in de loop van 2019 zijn of nog worden ontvangen en betaalbaar gesteld. Het
saldo is een momentopname, het grootste gedeelte van deze facturen is inmiddels reeds betaald. Een
voorbeeld betreft de rente over geldleningen die een jaar achteraf betaald wordt en deels betrekking
heeft op 2018 en deels op 2019.




                                                                                Toelichting op de balans




                                                129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Waarborgen en garanties
Als toelichting op de balans is een overzicht opgenomen van de verstrekte waarborgen en garanties
aan natuurlijke en rechtspersonen. In het overzicht worden de waarborgen en garanties als volgt
gespecificeerd:


                                                                                                                                     Restantbedrag
Doel van de geldlening         Naam van de geldnemer        Gevallen van de gemeenschappelijke       Restantbedrag van de geldlening van de geldlening

                                                                                                                                         aan het einde van
                                                            waarborgen van de geldlening             aan het begin van het dienstjaar    het dienstjaar


                                                                naam van de         Percentage                          waarvan door          Totaal          waarvan door
                                                               andere borgen     van de geldlening                      de gemeente         (11+13-14)        de gemeente
                                                                                    dat door de                         gewaarborgd                           gewaarborgd
                                                                                  eigen gemeente
                                                                                       wordt
                                                                                   gewaarborgd
               3                             4                       5                     6                10               11                 14                 15
Verbouwing Herenstraat 65      Stichting museum                                       100,00%               98.584,27       98.584,27           92.740,48         92.740,48
Totaal 541                                                                                                  98.584,27       98.584,27           92.740,48         92.740,48
Aankoop ateliers/Torenstraat   Kunstenaarsver.Art/Stock                               100,00%               64.871,17       64.871,17           59.444,04         59.444,04
Bouw accommodatie              St. Scouting The Jaquars                               100,00%                3.712,82        3.712,82                  0,00             0,00
Totaal 560                                                                                                  68.583,99       68.583,99           59.444,04         59.444,04
Bejaardencentr.Steenvoorde     Stichting Zorginstellingen                             100,00%             524.116,10       524.116,10          476.469,18        476.469,18
Bejaardencentr.Steenvoorde     Stichting Zorginstellingen                             100,00%             586.132,75       586.132,75          527.519,47        527.519,47
Totaal 730                                                                                               1.110.248,85    1.110.248,85        1.003.988,65      1.003.988,65
Geldlening nr 85.216           Rijswijk Wonen (W.ver.Arb)    St.Waarborgfonds       achtervang           1.667.000,00      833.500,00        1.579.164,01        789.582,01
Geldlening nr 85.219           Rijswijk Wonen (W.ver.Arb)    St.Waarborgfonds       achtervang           1.065.000,00      532.500,00        1.006.452,98        503.226,49
Geldlening nr 85.222           Rijswijk Wonen (W.ver.Arb)    St.Waarborgfonds       achtervang            345.000,00       172.500,00          324.546,65        162.273,33
Geldlening 40.103815           St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening nr 39286            Vidomes                       St.Waarborgfonds       achtervang         20.000.000,00 10.000.000,00          20.000.000,00 10.000.000,00
Geldlening 10025181/39434      St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 20025826/40471      St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00                  0,00             0,00
Geldlening 10025182/39428      St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 870.511.050         St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds         100,00%               57.000,00       57.000,00           51.000,00         51.000,00
Geldlening 870.511.040         St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds         100,00%               38.000,00       38.000,00           34.000,00         34.000,00
Geldlening 870.511.030         St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds         100,00%             104.000,00       104.000,00           94.000,00         94.000,00
Geldlening 870.511.020         St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds         100,00%             305.000,00       305.000,00          277.000,00        277.000,00
Geldlening FRL.319/42940       St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 43090 / 40106223    St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 44186               Vidomes                       St.Waarborgfonds       achtervang         10.000.000,00     5.000.000,00       10.000.000,00      5.000.000,00
Geldlening 44191               Vidomes                       St.Waarborgfonds       achtervang         15.000.000,00     7.500.000,00       15.000.000,00      7.500.000,00
Geldlening 45264               Vidomes                       St.Waarborgfonds       achtervang         15.000.000,00     7.500.000,00       15.000.000,00      7.500.000,00
Geldlening 45249/4108475       St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 45908/10028384      St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang         10.000.000,00     5.000.000,00       10.000.000,00      5.000.000,00
Geldlening FRL.905/46918       St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 47058 /2-29216      St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           7.000.000,00    3.500.000,00        1.400.000,00        700.000,00
Geldlening 47116/10029240      Vidomes                       St.Waarborgfonds       achtervang         15.000.000,00     7.500.000,00       15.000.000,00      7.500.000,00
Geldlening 47291               St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 47464               St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 47715/FRL.954       St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang           5.000.000,00    2.500.000,00        5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 48190/40112125      St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang                   0,00             0,00       5.000.000,00      2.500.000,00
Geldlening 47880/40111714      St Rijswijk Wonen             St.Waarborgfonds       achtervang                   0,00             0,00       5.000.000,00      2.500.000,00
Totaal 820                                                                                            150.581.000,00 75.542.500,00         149.766.163,64 75.111.081,82
Totaal generaal                                                                                       151.858.417,11 76.819.917,11         150.922.336,81 76.267.254,99




                                                                                                                                        Toelichting op de balans




                                                                                130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>Langlopende financiële verplichtingen
Langlopende financiële verplichtingen zijn niet uit de balans blijkende financiële verplichtingen, waar
de gemeente voor een aantal toekomstige jaren aan verbonden is.

Huurcontract Hoogvoorde
Voor de huisvesting van het gemeentelijk apparaat is een huurcontract afgesloten voor de periode van
1 mei 2002 tot 1 januari 2023. De huur voor 2018 inclusief bijkomende leveringen en diensten
bedroeg € 1.620.000. Dit bedrag bestaat uit de huur van het gebouw / servicekosten (€ 1.502.000),
hygiëneservice (€ 13.000) en schoonmaakkosten (€ 105.000).

Kenmerken derivaat RijswijkBuiten
Voor de financiering van de grondexploitatie RijswijkBuiten is een rentederivaat afgesloten.
Het bestaande derivaat is afgesloten bij ABNAMRO met een looptijd vanaf 1 oktober 2010 tot 1
september 2020. De omvang per balansdatum 31-12-2018 bedraagt circa € 154,4 miljoen oplopend
naar circa € 159 miljoen in 2020. ABNAMRO is een zogenaamde systeembank. Doordat de Staat
grootaandeelhouder is heeft de bank een triple A rating (Nederlandse Staat heeft een triple A rating).
Het type derivaat is een zogenaamde payer swap. Dit is een rentederivaat waarbij een vaste prijs
wordt betaald en een variabele prijs wordt ontvangen. Het risico van prijsstijging van de rente met een
percentage > 3,78 is tot einde looptijd afgedekt.

Forward leningen
Per 12 april 2016 zijn zogenaamde forwardleningen afgesloten. Dit zijn leningen, waarvan de
voorwaarden, zoals opnamedatum, hoogte leningbedrag, looptijd en het rentepercentage op een
eerder tijdstip worden afgesproken, in dit geval 12 april 2016. De opnamedatum van deze leningen is
1 september 2020. Het voordeel is dat er zekerheid bestaat over de hoogte van de rentekosten vanaf
opnamedatum van de leningen. Het afsluiten van deze forwardleningen geeft de gemeente Rijswijk na
het aflopen van de bestaande renteswap per 1 september 2020 zekerheid over de hoogte van de
rente, daarnaast wordt ook geprofiteerd van de lage rente van dit moment.
De forwardleningen bestaan uit:

    -   RijswijkBuiten van € 62 miljoen aan leningen tegen een gemiddeld rentepercentage van 1,04
        tot 2023;
    -   de algemene dienst voor een bedrag van € 70 miljoen tegen een gemiddeld rentepercentage
        van 1,95. Het bedrag van € 70 miljoen bestaat uit vijf leningen van elk € 14 miljoen af te
        lossen in de periode 2035-2055. Elke vijf jaar vervalt een lening van € 14 miljoen beginnend
        bij 2035.

Niet uit de balans blijkende verplichtingen
In de toelichting op de balans worden de niet in de balans opgenomen belangrijke financiële
verplichtingen vermeld, waaraan de gemeente voor toekomstige jaren is verbonden. Het betreft
langlopende verplichtingen en Europese aanbestedingen voor een bedrag van € 1,6 miljoen.
In 2018 is er een lening verstrekt van € 751.000 aan het Rijswijks museum. In 2018 is deze lening
voor een bedrag van € 528.000 uitbetaald. De resterende € 228.000 moet nog uitbetaald worden.




                                                                                   Toelichting op de balans




                                                  131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening
                                                               Primitieve               Begrotingswijzigingen
                                                               begroting                      wijzigingen
                                                               x € 1.000                       x € 1.000


                                                      Lasten        Baten    Saldo           Lasten         Baten
Omschrijving programma's
1. Algemeen Bestuur en Organisatie                     5.754        1.090    -4.664            -858
2. Openbare Orde en Veiligheid                         6.189           40    -6.149            -274
3. Verkeer en Vervoer                                  8.274        2.001    -6.272             289           530
4. Economie en Werken                                    817        1.959    1.142               77          -151
5. Onderwijs                                           4.537          178    -4.358             337             49
6. Sport, Cultuur en Recreatie                         7.411        1.300    -6.111             227           106
7. Sociaal Domein                                     60.277       21.551   -38.726           1.678         1.471
8. Wonen en Leven                                     56.312       53.029    -3.283            -285           995
  Subtotaal programma's                              149.570       81.149   -68.421           1.191         3.000


Algemene dekkingsmiddelen
Lokale heffingen                                         283       12.162   11.878                              50
Algemene uitkeringen                                     396       74.332   73.936             -455         1.745
Dividend                                                  32          276      244                            152
Overige algemene dekkingsmiddelen                      4.404        2.747    -1.657          -2.153             10
  Subtotaal algemene dekkingsmiddelen                  5.115       89.516   84.401           -2.608         1.956


Overhead                                              18.167        1.398   -16.769           5.208             22


Heffing VPB                                               15                    -15


Onvoorzien
Onvoorzien uitgaven exploitatie                           50                    -50             500
Onvoorzien uitgaven investeringen                       -500                   500
  Subtotaal onvoorzien                                  -450                   450              500


TOTAAL SALDO VAN BATEN EN LASTEN                     172.416      172.063     -354            4.292         4.979


Mutaties reserves
1. Algemeen Bestuur en Organisatie
2. Openbare Orde en Veiligheid                                        128      128
3. Verkeer en Vervoer                                      8                     -8             363             20
4. Economie en Werken
5. Onderwijs
6. Sport, Cultuur en Recreatie                                        145      145              128
7. Sociaal Domein
8. Wonen en Leven                                                     243      243                              52
Algemene dekkingsmiddelen                                                                        34             45
  Subtotaal mutaties reserves                              8          516      508              525           117


HET RESULTAAT*                                       172.424      172.578      154            4.817         5.096


* Het nadelig restantsaldo van € 7.550.960 zal middels een voorstel bij de jaarrekening aan de
  raad ter vaststelling worden voorgelegd.




                                                                                      Overzicht van baten en lasten in de
                                                                                                 jaarrekening
                                                       132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening
                                                Begroting na                        Werkelijk                  Afwijkingen
                                                    wijziging                                                 (+=voordeel)
                                                    x € 1.000                       x € 1.000                      x € 1.000


                                           Lasten      Baten     Saldo     Lasten      Baten     Saldo    Lasten      Baten    Saldo
Omschrijving programma's
1. Algemeen Bestuur en Organisatie         4.896       1.090     -3.806     5.421      1.144     -4.277     -526         54     -471
2. Openbare Orde en Veiligheid             5.915          40     -5.875     5.762         21     -5.741     152         -19     133
3. Verkeer en Vervoer                      8.563       2.531     -6.032     8.799      3.397     -5.402     -236        866     630
4. Economie en Werken                        894       1.808       914       869       1.812       943       25           4      29
5. Onderwijs                               4.874         228     -4.646     5.787      1.016     -4.770     -913        789     -124
6. Sport, Cultuur en Recreatie             7.638       1.406     -6.232     7.615      1.471     -6.144      23          65      87
7. Sociaal Domein                         61.955      23.022    -38.933    66.209     24.845    -41.364   -4.254      1.823 -2.431
8. Wonen en Leven                         56.027      54.024     -2.003    42.543     43.682     1.139    13.484    -10.342    3.142
  Subtotaal programma's                  150.761      84.149    -66.612   143.005     77.388    -65.616    7.756     -6.760     995


Algemene dekkingsmiddelen
Lokale heffingen                             283      12.212     11.928      412      11.974    11.562      -128       -238     -366
Algemene uitkeringen                          -59     76.077     76.136      197      75.756    75.559      -256       -321     -577
Dividend                                      32         428       395        32         420       388                   -8       -8
Overige algemene dekkingsmiddelen          2.251       2.756       505      8.341      1.867     -6.474   -6.090       -890 -6.980
  Subtotaal algemene dekkingsmiddelen      2.507      91.473     88.965     8.982     90.017    81.035    -6.474     -1.456 -7.931


Overhead                                  23.375       1.420    -21.955    23.905      1.202    -22.703     -530       -218     -748


Heffing VPB                                   15                    -15        6                     -6       9                    9


Onvoorzien
Onvoorzien uitgaven exploitatie               50                    -50                                      50                  50
Onvoorzien uitgaven investeringen
  Subtotaal onvoorzien                        50                    -50                                      50                  50


TOTAAL SALDO VAN BATEN EN LASTEN         176.709     177.042       333    175.898    168.607     -7.292     810      -8.435 -7.625


Mutaties reserves
1. Algemeen Bestuur en Organisatie
2. Openbare Orde en Veiligheid                           128       128                   128       128
3. Verkeer en Vervoer                        371          20       -351      707                  -707      -336        -20     -356
4. Economie en Werken
5. Onderwijs
6. Sport, Cultuur en Recreatie               128         145        17       128         145        17
7. Sociaal Domein
8. Wonen en Leven                                        295       295      6.346        292     -6.054   -6.346         -3 -6.349
Algemene dekkingsmiddelen                     34          45        11        34       6.391     6.357                6.346    6.346
  Subtotaal mutaties reserves                533         633       100      7.215      6.956      -259    -6.682      6.323     -359


HET RESULTAAT*                           177.242     177.675       433    183.113    175.563     -7.551   -5.872     -2.112 -7.984


* Het nadelig restantsaldo van € 7.550.960 zal middels een voorstel bij de jaarrekening aan de
  raad ter vaststelling worden voorgelegd.




                                                                                            Overzicht van baten en lasten in de
                                                                                                       jaarrekening
                                                           133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>Overzicht begrotingsrechtmatigheid
Begrotingsoverschrijdingen behoeven autorisatie door de gemeenteraad (budgetrecht van de raad).
Indien een overschrijding niet meer in het jaar zelf is voorgelegd zijn de bestedingen boven het
begrotingsbedrag strikt genomen onrechtmatig.

Kostenoverschrijdingen zijn formeel onrechtmatig, maar tellen niet mee als fout of onzekerheid voor
het oordeel van de accountant als sprake is van:
    § passend binnen het bestaande beleid, maar die niet tijdig konden worden gesignaleerd, of;
    § direct gerelateerde opbrengsten, of;
    § een open einde regeling.

In dit hoofdstuk worden alleen overschrijdingen op de lasten per programma (x € 1.000) weergegeven
en toegelicht. Hierbij wordt aangegeven of deze meetellen in het oordeel van de accountant inzake
begrotingsrechtmatigheid. In totaliteit is er geen sprake van onrechtmatigheden die in strijd zijn met
het toetsingskader begrotingsrechtmatigheid.
De onder- en overschrijdingen op de begrote baten zijn toegelicht bij de betreffende programma’s.

Omdat programma’s in de regel ook onderschrijdingen kennen, zijn sommige toegelichte posten hoger
dan de overschrijding op het totale programma. In de jaarstukken over 2018 wordt het complete beeld
uiteengezet.




                                                                                          Overzicht
                                                                                  Begrotingsrechtmatigheid



                                                 134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>     Algemeen Bestuur en Organisatie                                           Bedrag
     Begroot                                                                        4.896
     Werkelijk                                                                      5.421
     Overschrijding                                                                   526

     Verklaring(en) overschrijding                                                       526          Telt mee?

     Jaarlijks wordt deze pensioenvoorziening geactualiseerd
     op basis van een actuariële berekening. Door vooral de
                                                                                                  Nee, open einde
     aanhoudende lage rekenrente is het saldo van de                                     162
                                                                                                     regeling
     pensioenverplichtingen verhoogd met een bedrag van
     € 162.000.

     Jaarlijks moet de hoogte van de voorziening wachtgelden
     gewezen wethouders opnieuw worden bepaald waardoor
     dit saldo resulteert. De nieuw ontstane verplichtingen
                                                                                                  Nee, open einde
     wachtgelders van het onlangs ontbonden college is in de                             366
                                                                                                     regeling
     jaarstukken 2018 niet verwerkt, omdat de verplichting in
     2019 is ontstaan. In 2019 zal de hoogte van de
     verplichting opnieuw worden vastgesteld.

     Diverse posten                                                                        -2            N.v.t

     Verkeer en Vervoer                                                        Bedrag
     Begroot                                                                        8.563
     Werkelijk                                                                      8.799
     Overschrijding                                                                   236

     Verklaring(en) overschrijding                                                       236          Telt mee?

     Abusievelijk zijn de kosten van de gemeentewerf voor                                          Nee, raming op
     straatvegen op wegen, straten en pleinen geraamd in                                             verkeerde
                                                                                         354
     plaats van op afvalverwijdering en –verwerking. Het                                            programma
     nadeel wat hier ontstaat wordt opgeheven door een                                              verantwoord
     voordeel op het programma Wonen en Leven.

     Op de investeringen behorende bij dit programma zijn
     minder interne uren geschreven dan geraamd, hetgeen op                                                    1
                                                                                         254             Nee
     dit beleidsproduct een nadeel tot gevolg heeft.

                                                                                                  Bestaand beleid
                                                                                        -346       maar niet tijdig
     Incidentele vrijval voorziening sleuven.                                                      gesignaleerd

     Diverse posten                                                                       -26            N.v.t.




1
  “Sinds 2017 staat het BBV niet langer toe dat directe lasten die via een ‘kostenverdeelstaat’ aan de programma’s worden
toegerekend als baten op die kostenverdeelstaat worden verantwoord.
Deze toerekening dient nu als negatieve last te worden verwerkt op de kostenverdeelstaat (en als positieve last op de
programma’s).
Dit heeft tot gevolg dat wanneer de aan de programma’s toe te rekenen lasten lager uitvallen een nadeel t.o.v. de raming
ontstaat op de kostenverdeelstaat.
Het hier ontstane ‘nadeel’ wordt dus veroorzaakt doordat er minder lasten dan geraamd worden toegerekend aan de
programma’s.
In die zin is hier geen sprake van begrotingsonrechtmatigheid, omdat dit laatste doelt op meer lasten dan geraamd.”
                                                                                                             Overzicht
                                                                                                     Begrotingsrechtmatigheid



                                                            135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>Onderwijs                                                    Bedrag
Begroot                                                           4.874
Werkelijk                                                         5.787
Overschrijding                                                      913

Verklaring(en) overschrijding                                      913       Telt mee?

Na de scholenbrand zijn er noodlokalen gehuurd voor
zowel de Godfried Bomansschool als de J.H.
                                                                          Nee, open einde
Snijdersschool. Met ingang van 2018 zijn deze huurlasten           242
                                                                             regeling
op de betreffende scholen geboekt. Hier tegenover staan
de verzekeringsgelden als inkomsten, J.H. Snijdersschool
€ 78.787 en Godfried Bomansschool € 163.173.
      e
In de 2 halfjaarrapportage is verzuimd een budgettair
                                                                            Nee, direct
neutrale begrotingswijziging op te nemen. Voor deze
                                                                   710     gerelateerde
uitgaven is een gelijkluidend bedrag aan inkomsten
                                                                           opbrengsten
geboekt.

Diverse posten                                                      -39        N.v.t

Sociaal Domein                                               Bedrag
Begroot                                                         61.955
Werkelijk                                                       66.209
Overschrijding                                                    4.254

Verklaring(en) overschrijding                                     4.254      Telt mee?

Eind 2018 is het definitieve budget ten behoeve van de
BUIG door het Rijk met € 577.000 hoger vastgesteld dan
de indicaties die tot dat moment waren afgegeven
waardoor het tekort op de BUIG daalde. Daarnaast is in de                 Nee, open einde
2e helft van het jaar 2018, mede door de inzet van                 845
                                                                             regeling
genomen maatregelen, een daling van het aantal
bijstandsgerechtigden ingezet waardoor de uitgaven
teruggelopen zijn. Het uiteindelijke nadeel van € 845.000
aan uitgaven blijft onder de grens voor het kunnen
aanvragen van een vangnetuitkering over het jaar 2018 en
valt geheel onder het eigen risico.


                                                                          Nee, open einde
Door een stijging in de 2e helft van het jaar 2018 van het         501
                                                                             regeling
aantal toegekende aanvragen aan woonvoorzieningen,
vervoersvoorzieningen en rolstoelvoorzieningen is er
binnen dit product sprake van een nadeel van € 501.000.


In de 2e halfjaarrapportage 2018 is aangegeven dat als
gevolg van nadelige effecten in de aanbesteding van de
raamovereenkomsten 2018 (waarin 1.600 producten en
tarieven zijn geharmoniseerd naar 90 producten), de                       Nee, open einde
                                                                  2.223
gestegen inzet van uren per jeugdige en een toename van                      regeling
het aantal jeugdigen er een nadeel verwacht mocht
worden van € 1.306.870. Op basis van deze verwachting
is destijds de begroting 2018 bijgesteld.

In de periode tussen de tweede halfjaarrapportage 2018

                                                                                    Overzicht
                                                                            Begrotingsrechtmatigheid



                                             136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>     en de jaarstukken 2018 is er sprake geweest van een
     kostenontwikkeling die bij het maken van de tweede
     halfjaarrapportage niet te voorzien was en waardoor er bij
     het maken van de jaarstukken per saldo een tekort is
     ontstaan van € 2.157.000.


             e
     In de 2 halfjaarrapportage is verzuimd een budgettair
     neutrale begrotingswijziging op te nemen. Voor deze                                             Nee, direct
     uitgaven is een gelijkluidend bedrag aan inkomsten                                  653        gerelateerde
     geboekt.                                                                                       opbrengsten




     Diverse posten                                                                       32             N.v.t



     Overhead                                                                       Bedrag
     Begroot                                                                         23.375
     Werkelijk                                                                       23.905
     Overschrijding                                                                     530

     Verklaring(en) overschrijding                                                       530          Telt mee?

     Op de overhead is er sprake van een overschrijding van €
     530.000. Deze overschrijding telt gedeeltelijk mee in het
     rechtmatigheidsoordeel. Op de totale apparaatskosten
     van circa € 40 mln. is er een nadeel van € 245.000. Dit is                          245                 Ja
     het gevolg van hogere uitgaven van juridische advisering
     en materiele uitgaven binnen het sociaal domein.

     Er is sprake van een overschrijding als gevolg van lagere
     doorbelastingen naar de programma’s en de
                                                                                                                  2
     investeringen. Dit onderdeel telt niet mee in het                                   285                Nee
     rechtmatigheidsoordeel.




2
  “Sinds 2017 staat het BBV niet langer toe dat directe lasten die via een ‘kostenverdeelstaat’ aan de programma’s worden
toegerekend als baten op die kostenverdeelstaat worden verantwoord.
Deze toerekening dient nu als negatieve last te worden verwerkt op de kostenverdeelstaat (en als positieve last op de
programma’s).
Dit heeft tot gevolg dat wanneer de aan de programma’s toe te rekenen lasten lager uitvallen een nadeel t.o.v. de raming
ontstaat op de kostenverdeelstaat.
Het hier ontstane ‘nadeel’ wordt dus veroorzaakt doordat er minder lasten dan geraamd worden toegerekend aan de
programma’s.
In die zin is hier geen sprake van begrotingsonrechtmatigheid, omdat dit laatste doelt op meer lasten dan geraamd.”
                                                                                                             Overzicht
                                                                                                     Begrotingsrechtmatigheid



                                                            137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>Overzicht van de incidentele baten en lasten




                                  Overzicht van de incidentele baten en
                                                 lasten
                      138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>Toelichting op de incidentele baten en lasten
In het overzicht van de incidentele baten en lasten worden de incidentele baten en lasten groter dan
€ 100.000 genoemd. Een last of baat is incidenteel als deze op zichzelf (los van de omvang) niet
periodiek (veelal jaarlijks) terugkeert.


Programma Algemeen Bestuur en Organisatie

Beleidsproduct 0010 Bestuursorganen

Storting pensioenen wethouders
Op basis van actuariële berekening van het pensioenadviesbureau PROambt is een bedrag van
€ 162.000 gestort in de voorziening pensioenen wethouders.

Storting wachtgelden gewezen wethouders
Jaarlijks moet de hoogte van de voorziening opnieuw worden bepaald waardoor dit saldo van
€ 133.000 resulteert.

Programma Verkeer en Vervoer

Beleidsproduct 2100 Wegen, straten en pleinen

Vrijval voorziening sleuven
De voorziening sleuven is her beoordeeld. Dit bleek te hoog, de vrijval hiervan € 424.000 is ten gunste
van het resultaat gebracht.

Krediet realisatie toegankelijkheid bushaltes 2011
Dit krediet is afgesloten wat resulteert in een voordeel van € 246.000 ten gunste van het resultaat.

Programma Onderwijs

Beleidsproduct 4010 Huisvesting scholen
Na de scholenbrand zijn er noodlokalen gehuurd voor zowel de Godfried Bomansschool als de J.H.
Snijdersschool. Met ingang van 2018 zijn deze huurlasten € 242.000 op de betreffende scholen
geboekt.

Programma Sport, Cultuur en Recreatie

Beleidsproduct 5400 Kunst en cultuur

Kunst in de buitenruimte
In 2018 is € 145.000 onttrokken aan de reserve kunst in de openbare ruimte voor de realisatie van het
kunstproject in RijswijkBuiten.
Binnen het investeringskrediet voor de realisatie van de Brede School Rembrandtkwartier is een
bedrag gereserveerd van € 64.000 voor de realisatie van een kunstwerk op basis van de zgn.
Percentageregeling. Dit bedrag is gestort in de reserve kunst in de openbare ruimte. Binnen het
investeringskrediet voor de realisatie IKC Montessori Parkrijk is een bedrag gereserveerd van
€ 64.000 voor de realisatie van een kunstwerk op basis van de zgn. Percentageregeling. Dit bedrag is
gestort in de reserve kunst in de openbare ruimte.




                                                                                Toelichting op de incidentele baten
                                                                                             en lasten


                                                  139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Programma Wonen en Leven

Beleidsproduct 5600 Openbaar groen en openluchtrecreatie

Stadspark Wilhelminapark
In 2018 is € 109.000 uitgetrokken voor onderzoek naar de inrichting van Stadspark Wilhelminapark.

Beleidsproduct 7210 Afvalverwijdering en -verwerking

Bijdrage (Avalex)
In 2017 heeft Avalex bovenop de realisatie van de taakstelling van € 1,5 miljoen een positief financieel
resultaat behaald. Het bestuur heeft besloten om van dit resultaat € 850.000 terug te laten vloeien
naar de gemeenten. Het aandeel van Rijswijk hierin bedraagt € 152.820.

Beleidsproduct 8200 Woningexploitatie

Vrijval voorziening gemeentelijk vastgoed
De voorziening gemeentelijk vastgoed is vrijgevallen voor een bedrag van € 122.000.

Beleidsproduct 8220 Volkshuisvesting

Implementatie omgevingswet
Voor de invoering van de Omgevingswet is voor een periode van 3 jaar, te beginnen in 2017, extra
budget beschikbaar gesteld. De lasten in 2018 bedragen € 309.000.

Beleidsproduct 8300 Bouwgrondexploitatie

Winstuitname Eikelenburg
In de notitie grondexploitaties 2016 zijn regels opgenomen over de tussentijdse winstneming bij
grondexploitaties. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid
om winst te kunnen nemen:
1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én
2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én
3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).
Volgens het realisatiebeginsel dient in die gevallen de winst ook te worden genomen.

In 2017 is er € 1,3 mln. winst genomen. Ook in 2018 kan een aanzienlijk deel van de winst worden
uitgenomen. Dit is het directe gevolg van de levering van een perceel dat eigendom is van de
gemeente. Op dit moment zijn nagenoeg alle gemeentelijke gronden geleverd. De kosten zijn voor
een groot deel gerealiseerd (circa 85%) en de nog te maken kosten zijn zeer goed in te schatten.
Op basis van de voorgeschreven methode (Percentage of Completion) kan er in 2018 een winst van
€ 754.000 worden genomen.

Beleidsproduct 8320 Grondexploitatie RijswijkBuiten
Voor de grondexploitatie RijswijkBuiten is een verliesvoorziening opgenomen van € 3.608.000.

Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

Beleidsproduct 9500 Algemene dekkingsmiddelen

BTW compensatiefonds
Vordering op de belastingdienst voor het BTW compensatiefonds over de jaren 2015 tot en met 2018
€ 175.000.




                                                                                Toelichting op de incidentele baten
                                                                                             en lasten


                                                  140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Mutaties reserves

Beleidsproduct 9800 Mutaties reserves

Onttrekking aan de reserve kunst in de openbare ruimte
In 2018 is € 145.000 onttrokken voor de realisatie van het kunstproject in RijswijkBuiten.

Storting in de reserve kunst in de openbare ruimte
In 2018 is € 128.000 gestort voor de realisatie van een kunstwerk voor de Brede School
Rembrandtkwartier en voor IKC Montessori Parkrijk.




                                                                                Toelichting op de incidentele baten
                                                                                             en lasten


                                                  141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>Single information Single audit(SiSa)




                                  Single information Single audit (SiSa)
                       142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>Overzicht taakvelden
                                                                                                                                (x € 1.000)
Taakveld lasten                                                   Programma                                 Lasten     Baten         Saldo
0.1 Bestuur                                                       Algemeen Bestuur en Organisatie             1.979               -1.979
0.10 Mutaties reserves                                            Mutaties reserves                             869       610       -259
0.2 Burgerzaken                                                   Algemeen Bestuur en Organisatie             3.401     1.144     -2.257
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden                            Sport, Cultuur en Recreatie                    22                  -22
                                                                  Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien     1.496     1.154       -342
0.4 Overhead                                                      Overhead                                   23.905     1.202    -22.703
0.5 Treasury                                                      Economie en Werken                                    1.603      1.603
                                                                  Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien       894       678       -216
0.61 OZB woningen                                                 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien       412    11.224     10.813
0.63 Parkeerbelasting                                             Verkeer en Vervoer                            609     2.012      1.403
0.64 Belastingen overig                                           Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien         6       429        423
0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds       Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien       197    75.756     75.559
0.8 Overige baten en lasten                                       Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien      -363       191        554
 Totaal Taakveld 0                                                                                           33.428    96.004     62.576
1.1 Crisisbeheersing en brandweer                                 Openbare Orde en Veiligheid                 4.591        17     -4.574
1.2 Openbare orde en veiligheid                                   Openbare Orde en Veiligheid                 1.156         4     -1.152
                                                                  Sociaal Domein                                 91         1        -89
 Totaal Taakveld 1                                                                                            5.838        22     -5.816
2.1 Verkeer en vervoer                                            Openbare Orde en Veiligheid                    15                  -15
                                                                  Verkeer en Vervoer                          6.792     1.252     -5.541
                                                                  Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien                 263        263
2.2 Parkeren                                                      Verkeer en Vervoer                            270        42       -229
2.4 Economische havens en waterwegen                              Verkeer en Vervoer                            236                 -236
2.5 Openbaar vervoer                                              Verkeer en Vervoer                            300        91       -209
 Totaal Taakveld 2                                                                                            7.613     1.648     -5.966
3.1 Economische ontwikkeling                                      Economie en Werken                            571                 -571
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen                          Economie en Werken                            298      209         -89
3.4 Economische promotie                                          Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien                320         320
 Totaal Taakveld 3                                                                                              869      530        -339
4.1 Openbaar basisonderwijs                                       Onderwijs                                     281                 -281
                                                                  Sport, Cultuur en Recreatie                   104       54         -50
4.2 Onderwijshuisvesting                                          Onderwijs                                   2.213      190      -2.023
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken                            Onderwijs                                   3.292      827      -2.466
                                                                  Sport, Cultuur en Recreatie                    21                  -21
 Totaal Taakveld 4                                                                                            5.912     1.070     -4.842
5.1 Sportbeleid en activering                                     Sport, Cultuur en Recreatie                   106                 -106
5.2 Sportaccommodaties                                            Sport, Cultuur en Recreatie                 2.034     1.273       -761
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie   Sport, Cultuur en Recreatie                 2.407       133     -2.274
                                                                  Wonen en Leven                                239         7       -232
5.4 Musea                                                         Sport, Cultuur en Recreatie                   837        11       -826
5.5 Cultureel erfgoed                                             Wonen en Leven                              1.177               -1.177
5.6 Media                                                         Algemeen Bestuur en Organisatie                42                  -42
                                                                  Sport, Cultuur en Recreatie                 1.457               -1.457
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie                       Verkeer en Vervoer                            591                 -590
                                                                  Sport, Cultuur en Recreatie                   626                 -626
                                                                  Wonen en Leven                              2.390        87     -2.303
 Totaal Taakveld 5                                                                                           11.905     1.511    -10.394
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie                             Sociaal Domein                              8.472     1.647     -6.825
                                                                  Wonen en Leven                                 30                  -30
6.2 Wijkteams                                                     Sociaal Domein                                918                 -918
6.3 Inkomensregelingen                                            Sociaal Domein                             26.989    22.045     -4.944
6.4 Begeleide participatie                                        Sociaal Domein                                403                 -403
6.5 Arbeidsparticipatie                                           Sociaal Domein                              1.876        1      -1.875
                                                                  Wonen en Leven                                214                 -214
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)                                   Sociaal Domein                              2.653       33      -2.619
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+                                  Sociaal Domein                              9.101      914      -8.187
6.72 Maatwerkdienstverlening 18-                                  Sociaal Domein                             11.947       67     -11.880
6.82 Geëscaleerde zorg 18-                                        Sociaal Domein                              1.176               -1.176
 Totaal Taakveld 6                                                                                           63.779    24.707    -39.072
7.1 Volksgezondheid                                               Sociaal Domein                              2.565         1     -2.565
7.2 Riolering                                                     Wonen en Leven                              2.447     4.174      1.726
7.3 Afval                                                         Wonen en Leven                              6.581     7.746      1.164
7.4 Milieubeheer                                                  Wonen en Leven                              1.423        53     -1.371
7.5 Begraafplaatsen en crematoria                                 Sociaal Domein                                 17       135        118
 Totaal Taakveld 7                                                                                           13.034    12.108       -927
8.1 Ruimtelijke ordening                                          Wonen en Leven                                899       196       -703
8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)                    Wonen en Leven                             25.314    23.014     -2.300
8.3 Wonen en bouwen                                               Wonen en Leven                              1.830     2.060        231
 Totaal Taakveld 8                                                                                           28.043    25.270     -2.772
 Eindtotaal                                                                                                 170.421   162.870     -7.551




                                                                                                              Overzicht Taakvelden

                                                                           143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>Wet Normering Topinkomens (WNT)
WNT- verantwoording 2018 Gemeente Rijswijk

Per 1 januari 2013 is de Wet normering topinkomens (WNT) ingegaan. Deze verantwoording is opgesteld op basis
van de volgende op Gemeente Rijswijk van toepassing zijnde regelgeving: Het algemene WNT
maximum.

Ten opzichte van 2017 is het verantwoordingsmodel WNT 2018 op verschillende onderdelen gewijzigd.
In het verantwoordingsmodel 2018 na tussentijdse indexering is enkel het bezoldigingsmaximum
gewijzigd. De belangrijkste wijzigingen van het verantwoordingsmodel 2018 zijn:
    • Het begrip gewezen topfunctionaris vervalt;
    • Het in verband met de anticumulatiebepaling in voorkomende gevallen vermelden van andere WNT-
         instellingen en de uit de cumulatie voortvloeiende onverschuldigde betaling bij een topfunctionaris in
         dienstbetrekking niet zijnde een toezichthoudende topfunctionaris;
    • Uitgebreidere vergelijkende gegevens ten aanzien van de bezoldiging van topfunctionarissen;
    • Toelichting op de publicatie met betrekking tot de WNT-verantwoording.

Het bezoldigingsmaximum in 2018 voor de Gemeente Rijswijk is € 189.000.


Bezoldiging topfunctionarissen(WNT)

bedragen x € 1                                              M. Middendorp              J.A. Massaar
Functiegegevens                                            Gemeentesecretaris            Griffier I
Aanvang en einde functievervulling in 2018                  [01/01] – [31/12]        [01/01] – [31/12]
Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte)                   1,0                      1,0
Dienstbetrekking?                                                  ja                       ja
Bezoldiging
Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen                  € 111.405                € 101.759
Beloningen betaalbaar op termijn                                € 17.884                 € 15.157
Subtotaal                                                      € 129.289                € 116.916


Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum                  € 189.000                € 189.000


-/- Onverschuldigd betaald en nog niet terugontvangen
                                                                 N.v.t.                   N.v.t.
bedrag
Totale bezoldiging                                             € 129.289                € 116.916


Reden waarom de overschrijding al dan niet is toegestaan         N.v.t.                   N.v.t.
Toelichting op de vordering wegens onverschuldigde
                                                                 N.v.t.                   N.v.t.
betaling




                                                                                        Wet normering topinkomens

                                                             144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>IV   Bijlagen

                Kerngegevens en kengetallen




                             145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>Kerngegevens en kengetallen
                                                                    Peildatum            Peildatum
I. FYSIEKE GEGEVENS                                                  1-1-2018           31-12-2018
Aantal inwoners1
0 - < 4 jaar                                                            2.611                 2.725
4 - < 17 jaar                                                           6.452                 6.985
17 - < 65 jaar                                                         31.295                32.013
65 jaar en ouder                                                       11.600                11.768
Totaal                                                                 51.958                53.491

< 20 jaar                                                              10.222                11.136

Aantal leerlingen
Openbaar basisonderwijs                                                   975                 10.45
Bijzonder basisonderwijs                                                2.783                 2.969
Openbaar speciaal (basis)onderwijs                                         88                    81
Bijzonder speciaal (basis)onderwijs                                       230                   234
Openbaar voortgezet onderwijs                                           1.601                 1.444
Bijzonder voortgezet onderwijs                                            910                   929

* Oppervlakte van de gemeente                                        1.406 ha              1.449 ha
Waarvan water                                                           75 ha                 88 ha
Historische stads- of dorpskern                                    40.200 m2             40.200 m2

Aantal woningen                                                        26.881                27.378
Wooneenheden                                                              110                   110
Woonwagens                                                                 36                    36
Woonschepen                                                                 1                     1

Lengte van wegen                                                   185.000 m¹                100 ha
Lengte van de recreatieve fiets-, ruiter- en wandelpaden            80.000 m¹                 18 ha

Aantal m2 openbaar groen
Wijkgroen                                                              141 ha                147 ha
Parken                                                                 162 ha                162 ha

Begraafplaatsen                                                    92.600 m2             92.600 m2

II. SOCIALE STRUCTUUR

Aantal bijstandsgerechtigden < 65 jaar                                  1.381                 1.325
Aantal bijstandsgerechtigden zelfstandigen                                  3                     5
Aantal gerechtigden IOAW                                                   55                    59
Aantal gerechtigden IOAZ                                                    4                     3
Aantal tewerkgestelde Rijswijkers in de sociale                            80                    75
werkgemeenschap Rijswijk
Aantal elders tewerkgestelde Rijswijkers                                    0                      0




1
  De grondslagen voor de meerjarenbegroting (woningen en inwoners) zijn opgenomen in de toelichting op de
algemene dekkingsmiddelen.

                                                                                 Kerngegevens en kengetallen

                                                      146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>Accountantsverklaring




                              Accountantsverklaring

                        147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>