<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Jaarverslag 2019
Stichting Natuurtuin Wilhelminapark
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave




Inleiding                                        3

Natuur en Milieu Educatie (NME) voor kinderen    3

Natuur en Milieu Communicatie voor volwassenen   3

Communicatie en voorlichting                     4

Onderhoud en beheer                              4

Inventarisaties                                  5

Begroting en uitgaven 2019                       8

Overzicht activiteiten 2019                      9

Planning 2020                                    10




Stichting Natuurtuin Wilhelminapark
Aronskelkweg 56C
2555GL Den Haag

Natuurtuin1@gmail.com




                                                      2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    1. Inleiding

In 2019 is door de vrijwilligers in samenwerking met de Gemeente Rijswijk toegewerkt naar een werkbare
rechtsvorm. Op 26 juni is bij Caminada Notarissen de Stichting Natuurtuin Wilhelminapark opgericht.

Doelstelling Natuurtuin

De Natuurtuin Wilhelminapark Rijswijk levert een substantiële bijdrage aan de natuur- en milieueducatie
(NME) aan kinderen en volwassenen door middel van het stimuleren van de biodiversiteit, het
aanschouwelijk maken van de ecologische samenhang en het stimuleren van het contact tussen de
gebruikers van de natuurtuin en de natuur zelf.
Daarnaast biedt de natuurtuin onderdak aan organisaties die de instandhouding van de natuurtuin
bevorderen en bijdragen aan haar doelstellingen.
De stichting tracht dit doel onder meer te bereiken door de navolgende vijf domeinen:
1. Natuur en Milieu Educatie (NME) voor kinderen
2. Natuur en Milieu Communicatie voor volwassenen
3. Communicatie en voorlichting
4. Onderhoud en beheer
5. Inventarisaties
Het bestuur bestaat uit John Beentjes ( voorzitter), Hung Nguyen ( secretaris) en Ingrid Sutorius
(penningmeester). Wouter van Putten is adviseur van de stichting. Het bestuur vergadert gemiddeld één
keer per twee maanden.
Dit jaarverslag sluit aan op het Meerjarenplan Natuurtuin Rijswijk 2019 -2024.

Wij participeren van 2019 in het Platform Groen onder voorzitterschap van Jannie Marck. En wij zijn ook lid
geworden van Oase Samenwerkende Natuurrijke Tuinen en Parken.

    2. Natuur en Milieu Educatie (NME) voor kinderen

In 2019 heeft 15 keer een groep kinderen de natuurtuin bezocht in het Kader van NME. Het betreft 13
schoolklassen en 2 groepjes van de buitenschoolse opvang. Door de aanwezigheid van de
eikenprocessierups zijn in juni drie geplande NME lessen niet doorgegaan.

De vrijwilligers van de NME hebben natuurervaringslessen verzorgd met de volgende onderwerpen:
    - Bloemen en bijen
    - Bijen
    - Speurtocht door de tuin
    - Bodemdiertjes
    - Paddenstoelen
    - Leven in het water

Via Saskia Valk van de gemeente worden de NME-lessen geëvalueerd. De evaluaties laten zien dat de inzet
en werkwijze bij de NME zeer gewaardeerd wordt.

    3. Natuur en Milieu Communicatie voor volwassenen

In 2019 zijn weer vier Open Dagen georganiseerd, met gemiddeld 55 bezoekers per keer. De Open Dagen
kennen een standaardprogramma: eerst kort een presentatie over de ontwikkelingen in de natuurtuin,
vervolgens een lezing of workshop met een onderwerp over de natuur, tenslotte verschillende rondleidingen
door de tuin.

In samenwerking met IVN is in 2019 in de natuurtuin een zomerbloemen wandeling georganiseerd.

                                                                                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Op het Strandwalfestival hebben wij als stichting geprobeerd de natuurtuin bekender te maken onder de
Rijswijkse bewoners. Wij hebben voor dit doel twee nieuwe voorlichtingsborden en flyers laten maken.
Opvallend is dat veel bewoners het Wilhelminapark wel kennen, maar dan niet weten dat er binnen het park
een natuurtuin is.

In het kader van de Week van de Duurzaamheid hebben in oktober 20 ambtenaren van de Gemeente
Rijswijk de lunch kunnen gebruiken in de blokhut en tevens deelgenomen aan een rondwandeling.

Wij hebben als vrijwilligers dit jaar ook rondleidingen verzorgd voor de leden van de imkervereniging, een
aantal burgemeesters op uitnodiging van de burgemeester van Rijswijk ( Michel Bezuijen) en het
managementteam van Politie Rijswijk ( Maarten van Mierlo).

Wij zijn ook gestart met het geven van kruidenlessen in de Natuurtuin. Een beperkt aantal vrijwilligers en
andere belangstellenden hebben een paar ochtenden in de tuin geïnventariseerd welke kruiden en planten
geschikt zijn voor consumptie of voor bruikbare producten, zoals bijvoorbeeld zalfjes.

    4. Communicatie en voorlichting

Sinds 2019 is er een draaiboek voor het promoten van de Open Dagen. In samenwerking met Nicole van
Rooij van de Gemeente Rijswijk worden elke keer posters gemaakt, wordt een aankondiging op de Facebook
pagina van de gemeente en op de Groenpagina van Groot Rijswijk geplaatst. Tevens wordt er een
persbericht opgesteld. De posters worden door de vrijwilligers verspreid opgehangen in Rijswijk. Het
persbericht wordt verstuurd naar diverse belangstellenden.

Voor algemene voorlichting zijn twee mooie informatieborden en een beachvlag gemaakt. Tevens is er nu
ook een flyer beschikbaar over de activiteiten van de stichting. Op het Strandwalfestival hebben wij een
kraam bemenst om voorlichting en informatie te geven over de natuurtuin.

    5. Onderhoud en beheer

Elke woensdag wordt er door een steeds groter wordende groep vrijwilligers gewerkt aan het onderhoud en
beheer van de natuurtuin. De aansturing gebeurt door Edwin de Jong ( van Gemeente Rijswijk) die in overleg
met de stadsecoloog Michel Barendse het maaibeleid heeft vastgesteld. Er zijn daarnaast twee vrijwilligers (
Bert Conijn en Nico Kramer) verantwoordelijk voor het verdelen van de werkzaamheden.

Op 12 juni zijn in het werkoverleg met de vrijwilligers een aantal afspraken gemaakt. Uitgangspunt is dat elke
vrijwilliger zelf een keuze maakt uit de te verrichten werkzaamheden. Er worden alleen werkzaamheden
verricht die door Bert of Nico voor die ochtend opgegeven zijn. We hanteren het principe dat je het werk
doet dat bij je past en wat je leuk vindt. Het werk is vrijwillig maar niet vrijblijvend. Het maaisel wordt altijd
op de dag zelf afgevoerd, tenzij Bert of Nico aangeven dat het kan blijven liggen. Een half uur voor de afloop
van het werk wordt het maaien gestopt om voldoende tijd te hebben voor het afvoeren. Vóór het einde van
het werk moet het materiaal terug gebracht worden in het materiaalhok en goed schoongemaakt worden.

De groep vrijwilligers voor het onderhoud en beheer is groot: er kan elke week veel werk verricht worden.
Gemiddeld zijn er elke woensdag 15 personen aanwezig. Het aantal vrijwilligers voor het onderhoud is
stabiel en groeit qua aantal nog steeds.

Op woensdag 23 oktober heeft Marieke Alberts, fractievoorzitter van GroenLinks, samen met de vrijwilligers
gewerkt aan het onderhoud in de tuin.

In de loop van 2019 heeft iedere vrijwilliger passende werkkleding gekregen. Zodra iemand regelmatig
aanwezig is krijgt die persoon de beschikking over een jas en stevige laarzen.



                                                                                                                4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Op 27 november hebben vijf vrijwilligers de cursus bosmaaien gehad. Tevens hebben drie vrijwilligers op die
dag een opfriscursus gehad. Op dit moment zijn er tien vrijwilligers gecertificeerd om met bosmaaiers om te
gaan.

    6. Inventarisaties

Nachtvlinderinventarisaties

Afgelopen jaar is drie keer een nachtvlinderinventarisatie gehouden in de natuurtuin. Dat gebeurde op 23
mei, 31 augustus en 13 oktober.

Dit gebeurt met het opzetten van een groot doek met een sterke lamp erop gericht en met twee
lichtvalbakken waar nachtvlinders in kunnen vallen. Tegelijkertijd wordt een smeersel van stroop en wijn op
ongeveer dertig stammen van wilgen, beuken en eiken aangebracht om de vlinders te lokken.

In het kader van de nationale nachtvlindernacht op zaterdag 31 augustus hebben wij in de natuurtuin veel
waarnemingen gedaan en direct doorgegeven aan waarneming.nl met de tijdstippen erbij. Rond 21.00 uur
zijn wij begonnen met het opstellen van het grote witte doek met lamp en de vlinderval. Het weer en de
temperatuur waren gunstig en er kwamen veel insecten op de lichten af: diverse soorten muggen, vliegen,
micro en macro nachtvlinders met name de Buxusmot, de Essengouduil en uiteraard de
Eikenprocessievlinder! Rond middernacht kwamen er vleermuizen cirkelen boven de zwerm insecten. Een
klein natuurspektakel!

Op 13 oktober was het niet koud, door echter een harde wind en de volle maan hebben wij maar 4 soorten
waargenomen. Hiervan viel vooral het Eikenuiltje (niet de Eikenprocessievlinder!) op. Deze kwam op het
smeersel af en stak zijn tong van 1 cm lengte uit om ervan te smullen: dit is meer dan 1/3 van zijn
lichaamslengte. Indrukwekkend!

Dit jaar hebben wij in totaal meer dan 200 soorten nachtvlinders waargenomen, waaronder een aantal
zeldzame. Alle soorten zijn terug te vinden op de site waarneming.nl. Bovendien hebben we talloze soorten
vliegen, muggen en kevertjes gezien....Kortom, er zijn ontelbare soorten dieren actief in de nacht, terwijl wij
slapen!




Planteninventarisatie

In 2019 is de flora in de Natuurtuin drie maal geïnventariseerd door een groepje enthousiaste vrijwilligers
onder leiding van Peter Hegi ( 30 april, 18 juni en 27 augustus). Daarnaast heeft Peter de Natuurtuin op
bomen en struiken geïnventariseerd samen met Edwin de Jong. De ingezaaide akkertjes zijn in de
inventarisatie niet meegenomen.

                                                                                                              5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>In totaal werden er 194 planten gevonden. Mogelijk is dit niet de totale flora van de Natuurtuin, sommige
delen waren door de weelderige groei van bijvoorbeeld bramen slecht bereikbaar. De gevonden planten zijn
deels van wilde afkomst, deels zijn ze in het verleden geplant of gezaaid.

De meeste planten zijn algemeen voorkomende soorten. Er is duidelijk sprake van de erfenis van de
verwildering van de tuin in de jaren voor de hernieuwde aanpak. Soorten als Gewone Braam, Grote
brandnetel, Gewone berenklauw en Harig Wilgenroosje zijn volop aanwezig. Helaas groeit ook een minder
gewilde soort, de Reuzenberenklauw, in de tuin.

Gelukkig werden er ook wat meer bijzondere soorten gevonden, te denken valt hierbij aan Eikvaren (op een
Knotwilg), Bosandoorn, Geel walstro, Gevleugeld hertshooi, Heelblaadjes, Maarts viooltje, Moerasspirea en
Wegdistel.

Enkele soorten zijn de laatste tijd ingebracht in de Natuurtuin: Mottenkruid en Zomerfijnstraal, zij komen uit
het braakliggend bouwterrein van Rijswijk Buiten. Dubbelkelk is enkele jaren geleden in het Wilhelminapark
gezaaid en handhaaft zich sinds die tijd, ook in de Natuurtuin.

De komende jaren zal de Natuurtuin regelmatig op planten geïnventariseerd worden waarbij zal moeten
blijken dat het sterk verbeterde onderhoud leidt tot een afname van de overheersing door ruigtekruiden en
daardoor een meer diverse flora.

Paddenstoeleninventarisatie

Het jaar 2019 was een landelijk gezien een goed paddenstoelenjaar dankzij de behoorlijk natte herfst. In de
natuurtuin is vanaf midden september tot eind december vaak naar paddenstoelen gezocht, in de toptijd
zelfs twee keer per week. Er zijn meer dan 50 verschillende soorten waargenomen, die niet allemaal op
naam gebracht konden worden. Het is voor de eerste maal dat de paddenstoelen intensief gevolgd werden.
In de komende jaren willen we dit vaker doen en onderzoeken of het ingezette beheerbeleid tot een grotere
variatie in paddenstoelen gaat leiden. Er werden paddenstoelen gevonden in allerlei vormen en kleuren.



Hieronder een lijstje met de allerleukste:

- de zwart wordende wasplaat
- de (niet zo algemene vleeskleurige) zalmplaat
- de houtknotszwam (ook wel de dodemansvinger genoemd)
- de oraalzwam
- de vreemd gevormde witte kluifzwam (in groten getale!)
- de gekraagde aardster
- (last but not least) een exemplaar van de vliegenzwam.




                Witte kluifzwam




Vogelinventarisatie

                                                                                                             6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Onze vrijwilliger Sebastian Manuel Castañón Salvador is vogeldeskundige en hij heeft in 2019 in totaal 61
verschillende in principe “algemene” vogels waargenomen. Deze zijn door Sebastian in 'families groepen'
geclassificeerd. De meeste vogels zijn algemeen. Hij heeft ook aangegeven welke lente- en zomergasten er
te zien zijn geweest.

Qua roofvolgels ( Families Accipitridae en Falconidae) zijn de Sperwer, Havik, Buizerd en Torenvalk gezien.
De bosuil is waarschijnlijk ook aanwezig maar is dit jaar niet gezien.

Als lente/zomergasten zijn de Visdief, Scholekster, Koekoek, Oeverzwaluw, Boerenzwaluw, Huiszwaluw en
Gierzwaluw gezien. Als zomergasten zijn de Rietzanger, Kleine karekiet, Fitis, Grasmus, Tuinfluiter en
Zwartkop waargenomen.

Winterkoninkjes en Roodborstjes worden heel regelmatig gezien, ook door de vrijwilligers die het
onderhoud verrichten. Een verassing is de aanwezigheid van de Watersnip.

De meeste mensen die de tuin bezoeken kennen niet zelf deze algemene soorten. Op Open Dagen verzorgt
Sebastian altijd een rondleiding om de mensen de vogels te leren kennen.




                                                                                                              7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Begroting & Uitgaven 2019

De gemeente Rijswijk heeft voor de werkzaamheden van de vrijwilligers voor 2019 een bedrag van €11.200,-
ter beschikking gesteld. Het bedrag is toegekend op basis van een door de vrijwilligers opgestelde begroting
voor onderhoud, werkkleding, communicatie, Natuur en Milieu Educatie en inventarisaties. Daarnaast heeft
de stichting een groot aantal vrijwilligers laten scholen onder andere een cursus bosmaaien. Conform
afspraak heeft de stichting een overzicht gemaakt van de uitgaven ter verantwoording van de activiteiten.

Materiaal inventarisatie Blokhut

Er is een overzicht opgesteld van het materiaal dat de vrijwilligers gebruiken voor de activiteiten. In 2019 zijn
laarzen, werkjassen en een paar bosmaaiers aangeschaft. Tevens is er geïnvesteerd in de aanschaf van divers
materiaal, zoals een beachvlag, een paar informatieborden, een beamer met projectiescherm en een paar
vitrinekasten.

Aantal vrijwilligers

Op 1 januari 2020 zijn er 24 vrijwilligers actief betrokken. In totaal verrichten deze mensen circa 3500 uur
per jaar werk voor de doelstellingen van de stichting:

    -   Onderhoud en beheer                      2800 uur
    -   NME                                       300 uur
    -   Open dagen en rondleidingen               200 uur
    -   Communicatie                              100 uur
    -   Inventarisaties                            50 uur
    -   Overleg bestuur                            50 uur




                                                                                                               8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Activiteiten NME Natuurtuin 2019
woe 10-4-2019       KC Buitenrijck gr 3/4                     bloemen en bijen
di 16-4-2019        KC Buitenrijck gr 3/4                     bloemen en bijen
woe 17-4-2019       KC Buitenrijck gr 3/4                     bloemen en bijen
di 14-5 2019        Kronenbrurgh kleuters gr 1/2              bijen
vrij 17-5-2019      CBS Kristal groep 7                       speurtocht door de tuin
woe 22-5-2019       Freinetschool Delft gr 5                  bijen
woe 29-5-2019       Montessorischool parkrijk gr 3-5          speurtocht met aandacht voor water
woe 5-6-2019        Pascali school Den Haag gr 5              bijen
woe 10-7-2019       Vrije school Delft groep                  bijen
woe 17-7-2019       Vrije school Zoetermeer groep 4           bijen
do 29-8-2019        BSO Parkrijk                              spelen in de natuur
do 3-10-2019        CBS de Melodie gr 5                       bodemdiertjes
do 17-10 2019       CBS de Melodie gr 8                       bodemdiertjes / paddenstoelen
do 24-10-2019       BSO Parkrijk                              spelen in de natuur
do 31-10 2019       CBS de Melodie gr 3                       herfstactiviteit paddenstoelen

NB: door de aanwezigheid van de eikenprocessierups zijn in juni drie geplande NME lessen niet doorgegaan.


Overige Activiteiten Natuurtuin 2019

zon 20-1-2019       Winter Open Dag                                55 bezoekers
zon 14-4-2019       Zaaidag Open Dag                               60 bezoekers
di 30-4-2019        Inventarisatie Bloemen & Planten               Peter Hegi
za 25-5-2019        Nachtvlinderinventarisatie
ma 3-6-2019         Imkervereniging Delft, inclusief rondleiding   Jelke Fokkinga
di 18-6-2019        Inventarisatie Bloemen & Planten               Peter Hegi
zo 7-7-2019         Zomer Open Dag                                 60 bezoekers
Wo 10-7-2019        Bezoek Wethouder Van der Laar
zo 14-7-2019        IVN Rondleiding zomerbloemen                   20 deelnemers
di 27-8-2019        Inventarisatie Bloemen & Planten               Peter Hegi
za 31-8-2019        Nachtvlinderinventarisatie
za 14-9-2019        Deelname Strandwalfestival
8,9 en 10-10-2019   Rondleidingen Week van de Duurzaamheid         20 medewerkers gemeente
zo 13-10-2019       Oogst Open Dag                                 45 bezoekers
zo 13-10-2019       Nachtvlinderinventarisatie
wo 16-10-2019       Excursie Vrijwilligers naar Thijsse's Hof
vrij 25-10-2019     Rondleiding 11 burgemeesters                   Op uitnodiging Michel Bezuijen
di 29-10-2019       Managementteam Politie Rijswijk                Maarten van Mierlo
wo 27-11-2019       Cursus Bosmaaien                                  6 vrijwilligers




                                                                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>       Planning 2020

Verbeteren / professionaliseren van NME

Wij gaan onze bestaande programma’s uitschrijven met een handleiding voor de begeleiders. Onze
programma’s zijn nu gericht op:
            o Bijen
            o Bloemen & planten
            o Bodemdieren
            o Waterleven
            o Paddenstoelen
            o Herfst: bladeren, eikeltjes enz. zoeken
Wij gaan de lesprogramma’s ook verbeteren door het uitwisselen van ervaringen met IVN, NME
Leidschendam en Haaglanden Beweegt. Door deelname in 2020 aan Groen Café over NME zullen we ook
met andere aanbieders materiaal kunnen uitwisselen. Wij gaan de vrijwilligersploeg voor de NME uitbreiden
en wij gaan de IVN cursus volgen. Naast Elly Herbschleb moet er een tweede coördinator gevonden worden.

Inventarisaties

In 2020 gaan we ten behoeve van de inventarisaties met alle betrokkenen om te tafel om met elkaar goede
afspraken te maken, onder andere over het gebruik van www.waarneming.nl. Ons gebied van de natuurtuin
is in 2019 opgenomen op deze website. Het lijkt ons van belang om de werkwijze beter op elkaar af te
stemmen.

Toekomst Blokhut

De blokhut is qua indeling in principe geschikt voor onze activiteiten. Voor de onderhoudsploeg is de blokhut
prima. Het kantoor wordt onder andere gebruikt voor het opbergen van materialen, zoals NME-spullen. De
ruimte met de openslaande deuren is geschikt voor het opbergen van al het overige materiaal en
gereedschap. De buiten-wc moet opgeknapt worden (indicatie kosten €8.000,-). De keuken kan ook
verbeterd worden, dan wel nieuwe apparatuur aanschaffen. De ontvangstruimte is aan de kleine kant, bij
grote groepen bezoekers is er te weinig ruimte. Op diverse plekken is het hout aan het rotten. De deuren
naar het terras zijn ernstig verrot en zouden vervangen moeten worden. Wij willen in 2020 in gesprek met
de Gemeente Rijswijk over de toekomst van de blokhut.
In 2020 kan de blokhut in ieder geval ook weer gebruikt worden als vergaderlocatie van de gemeente.
Tevens worden de blokhut en tuin gebruikt voor overleg natuurorganisaties, zoals de imkervereniging Delft,
IVN en KNNV. In 2020 wordt ook weer een reeks kruidenlessen verzorgd. Ook de buitenschilderclub maakt
graag gebruik van de tuin.
In 2019 is er een aantal keer schade veroorzaakt aan de blokhut en bijenstal door vandalisme. Drie keer zijn
er ruiten kapotgeslagen en twee keer zijn bijenkasten omgeschopt. Het is in 2020 van belang om in overleg
met de gemeente maatregelen te nemen om vandalisme tegen te gaan. Het alarmsysteem wordt begin 2020
verbeterd.

Begroting 2020

Voor de nieuwe begroting met een bedrag van €10.000,- is uitgegaan van de bestaande situatie. Vanaf 2020
moet geregeld onderhoud aan de machines worden gedaan. Daarnaast is een kostenpost voor de keuring
van de apparatuur opgenomen. Deze begroting is in het voorjaar 2020 besproken met vertegenwoordigers
van de gemeente.




                                                                                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>