<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Ecologische structuur Pasgeld Rijswijk
Visie voor natuur en landschap in de driehoek Pasgeld
30 april 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Verantwoording
Titel                              Ecologische structuur Pasgeld Rijswijk
Opdrachtgever                      Gemeente Rijswijk
Projectleider                      Tim Vaessen
Auteurs                            Nils Rutjes & Pim de Kwaadsteniet
Tweede lezer                       Pim de Kwaadsteniet
Uitvoering veldbezoek              Nils Rutjes, Pim de Kwaadsteniet, Michel Barendse
Projectnummer                      1280028
Aantal pagina’s                    51
Datum                              30 april 2021
Handtekening                       Ontbreekt in verband met digitale verwerking.
                                   Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.
Colofon
TAUW bv
Handelskade 37
Postbus 133
7400 AC Deventer
Nederland
T +31 57 06 99 91 1
E info.deventer@tauw.com
                                                                                     2/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Samenvatting
Voor u ligt de ecologische structuurvisie voor de Driehoek Pasgeld in Rijswijk. Een gebied met
een groen karakter tussen de spoorlijn Delft-Rijswijk, de snelweg A4, het kanaal de Vliet en de
Kastanjewetering. Dit visiedocument geeft op hoofdlijnen inzicht in de actuele en potentiële
natuurwaarden van het gebied, alsook de ecologische samenhang die nodig wordt geacht om een
duurzame staat van instandhouding van deze waarden te garanderen. Om de ecologische
structuur in één oogopslag weer te geven is een ecologische structuurkaart opgesteld (bijlage I).
De Driehoek Pasgeld is onderdeel van een groenblauwe buffer tussen Rijswijk en Delft. Het
betreft een gebied waar inwoners van Rijswijk kunnen recreëren in een groen en rustgevend
landschap. De natuurwaarden in de omgeving van Pasgeld kunnen onder druk komen te staan
van verstedelijking, uitbreiding van infrastructuur en toegenomen vraag naar recreatieve
voorzieningen en sportfaciliteiten. Dit visiedocument en de ecologische structuurkaart zijn bedoeld
als onderlegger en toetsingskader voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Anders gezegd,
een beleidsmatig middel om waardevolle natuur te koesteren waarvoor de gemeente Rijswijk een
belangrijke verantwoordelijkheid draagt.
Allereerst is globaal in beeld gebracht welke natuurtypen reeds aanwezig zijn en beschouwd
dienen te worden als beschermwaardig. Wat in meer of mindere mate beschermwaardig kan
worden geacht is per definitie subjectief. Niemand zal de natuurwaarde van de verschillende typen
natuur in het gebied hetzelfde inschatten. Om een gefundeerde uitspraak te doen over de
aanwezigheid van beschermwaardige natuur is de nadruk gelegd op de huidige en potentiële
functies van natuurtypen voor de zogeheten Icoonsoorten van de provincie Zuid-Holland.
De basisgedachte van Icoonsoorten is dat ze een bepaald leefgebied met habitatkenmerken
vertegenwoordigen, en zodoende indicatief zijn voor het potentieel voorkomen van diverse andere
flora en fauna (zogeheten begeleidende soorten). Met andere woorden: als de kwaliteit, omvang
en samenhang van het leefgebied van een bepaalde icoonsoort vergroot of verbeterd, dan
profiteren hier ook allerlei andere plant- en diersoorten van (ook wel leefgebiedenbenadering).
De ecologische structuurkaart is een visualisatie van dit visiedocument. De kaart toont de ligging
van natuurtypen, (deel)kerngebieden, stapstenen en verbindingszones voor icoonsoorten en
begeleidende soorten. Met behulp van de kaart is de landschapsecologische samenhang in de
driehoek Pasgeld in beeld gebracht alsook de ecologische relatie met groene gebieden
daarbuiten. Met behulp van de kaart zijn eveneens ontbrekende schakels in beeld gebracht die
opgelost moeten worden om de passeerbaarheid voor fauna te bevorderen. Om lokale en
regionale kansen voor natuur en landschap kracht bij te zetten is per deelgebied een lijst van
maatregelen ten gunste van natuur opgesteld. Deze dienen al tijdens de vroege planfase van
ruimtelijke ontwikkelingen geraadpleegd te worden om een natuurinclusief Pasgeld te garanderen.
                                                                                                    3/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Kenmerk              R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Inhoud
Samenvatting .................................................................................................................................... 3
1    Inleiding ..................................................................................................................................... 5
          Waarom deze visie? ........................................................................................................... 5
          Ambitie van de gemeente Rijswijk ..................................................................................... 5
          Doel van de ecologische structuurvisie .............................................................................. 5
2    Huidige situatie en beoogde ontwikkelingen ............................................................................. 6
          De driehoek Pasgeld .......................................................................................................... 6
          Huidige situatie deelgebieden ............................................................................................ 8
          Beoogde ontwikkelingen en voorgenomen plannen ........................................................ 16
3    Totstandkoming ecologische structuur Pasgeld ...................................................................... 19
          Aanpak ............................................................................................................................. 19
4    De ecologische structuur in de Driehoek Pasgeld ................................................................... 25
          Inleiding ............................................................................................................................ 25
          Ecologische structuurkaart Driehoek Pasgeld ................................................................. 26
5    Kansen voor natuur en landschap per deelgebied .................................................................. 33
          Elsenburgerbos ................................................................................................................ 33
          Slagenlandschap .............................................................................................................. 34
          Sportpark Elsenburg ........................................................................................................ 35
          Bedrijventerrein / TNO-gebied ......................................................................................... 36
          Pasgeld-West ................................................................................................................... 37
          Pasgeld-Oost ................................................................................................................... 38
          Drassige Driehoek ............................................................................................................ 42
6    Natuurwetgeving bij ruimtelijke ontwikkelingen ....................................................................... 44
          Wet natuurbescherming ................................................................................................... 44
          Te beschouwen onderdelen Wet natuurbescherming ...................................................... 44
7    Literatuur ................................................................................................................................. 47
Bijlage 1      Natuurwaardenkaart .................................................................................................. 48
Bijlage 2      Voorschriften natuurinclusief bouwen ....................................................................... 49
Bijlage 3      Deelnemerslijst werksessie ....................................................................................... 51
                                                                                                                                                       4/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
1 Inleiding
          Waarom deze visie?
De driehoek Pasgeld in Rijswijk heeft een groen karakter. Denk aan gebieden als het
Elsenburgerbos, het slagenlandschap en de volkstuincomplexen De Schoffel, Lommerijck en De
Volle Grond. Daarnaast bevinden zich in de directe omgeving het Wilhelminapark, de Vliet en het
groen van de Rijswijkse Golfclub. De driehoek Pasgeld vormt in samenhang met deze
groengebieden als het ware een groenblauwe buffer tussen Rijswijk en Delft. Als zodanig heeft
het gebied een waardevolle betekenis voor natuur en de mensen die recreëren in die natuur.
Er zijn ruimtelijke ontwikkelingen voorzien die kunnen leiden tot toenemende druk op de natuur en
het landschap in Pasgeld. Denk aan verstedelijking, uitbreiding van infrastructuur en toegenomen
vraag naar recreatieve voorzieningen en sportfaciliteiten. Vanwege de diverse voorgenomen
ontwikkelingen in Pasgeld, die zich in verschillende planstadia bevinden, bestaat de behoefte om
integraal te kijken naar kansen voor natuur en landschap. Maar hoe benut je die? En hoe borg je
dat ruimtelijke ontwikkelingen geen afbreuk doen aan de bestaande natuurwaarden in het gebied?
          Ambitie van de gemeente Rijswijk
Het groen in de driehoek Pasgeld kan worden beschouwd als het natuurlijk kapitaal van Rijswijk.
Een gebied met een belangrijke ecologische en recreatieve functie. Het groen in de driehoek
Pasgeld draagt voor een belangrijk deel bij aan de leefbaarheid van omliggende woon- en
werkomgeving. Daarnaast heeft de natuur in Pasgeld een belangrijke economische functie. Groen
in de stad is immers aantrekkelijk voor bewoners en bedrijven.
De gemeente Rijswijk streeft naar een integrale gebiedsontwikkeling van de driehoek Pasgeld.
Een gebied waar beschermwaardige natuur behouden blijft en natuurinclusiviteit de norm wordt bij
nieuwe ontwikkelingen. Dit is mogelijk door essentiële natuurtypen te behouden en nieuwe kansen
voor natuur en landschap te benutten. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en initiatieven kunnen
pas doorgang vinden als redelijkerwijs kan worden aangenomen dat er geen sprake is van
afbreuk van beschermwaardige natuur. Het accent moet liggen op het aangrijpen van kansen die
de lokale biodiversiteit ten goede komen en bijdragen aan een robuuste ecologische samenhang.
          Doel van de ecologische structuurvisie
Dit visiedocument betreft een objectieve verkenning van de huidige en potentiële natuurwaarden
in de ‘Driehoek Pasgeld’ en de ecologische samenhang van het gebied met de omgeving. De
natuurwaarden en de ecologische samenhang daartussen zijn in de ecologische structuurkaart
visueel weergegeven (bijlage I). Met behulp van de kaart en dit achtergronddocument heeft de
gemeente Rijswijk een instrument in handen dat bedoeld is als ecologische onderlegger en
toetsingskader voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Op die manier kan richting worden
gegeven aan een robuuste ecologische samenhang en een natuurinclusief Pasgeld.
                                                                                                  5/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2 Huidige situatie en beoogde ontwikkelingen
          De driehoek Pasgeld
Figuur 2.1 toont de ligging van de driehoek Pasgeld in Rijswijk. Het betreft een relatief groen
gebied van circa 130 hectare tussen de spoorlijn Delft-Rijswijk, de snelweg A4, het kanaal de Vliet
en de Kastanjewetering. Het gebied dankt haar groene karakter voornamelijk aan de
aanwezigheid van het Elsenburgerbos, het slagenlandschap, de volkstuincomplexen, de drassige
driehoek en niet te vergeten de waterstructuren en groenlinten van bomenrijen in en rondom het
gebied. De overige delen van het gebied bestaan uit het sportpark Elsenburg, het bedrijventerrein
waar onder andere TNO gevestigd is, bestaande woonhuizen langs de Vliet/Kastanjewetering en
de open gebieden van Pasgeld. Pasgeld-West betreft een voormalig grasland- en
glastuinbouwterrein dat momenteel braak ligt met aangebrachte grond ten behoeve van
woningbouw. Pasgeld-Oost is eveneens een voormalig grasland- en glastuinbouwterrein. Dit
terrein betreft in de huidige situatie een open landschap met ruigte, riet, gras, poelen en sloten.
Figuur 2.1 Ligging van de Driehoek Pasgeld in Rijswijk.
De driehoek Pasgeld kan worden onderverdeeld in afzonderlijke deelgebieden. In figuur 2.2 is een
overzichtskaart van deze deelgebieden weergegeven. De deelgebieden zijn begrensd op basis
van landschapstype, huidige bestemming, danwel de beoogde gebruiksfunctie conform de
voorgenomen plannen. Voor het vastleggen van de ecologische structuur ligt de focus op de
ecologische samenhang van het gebied als geheel, maar bijzondere aandacht gaat uit naar de
volgende deelgebieden: Elsenburgerbos, slagenlandschap, bedrijventerrein TNO, sportpark
Elsenburg, Pasgeld-West, Pasgeld-Oost, Drassige Driehoek en Lange Kleiweg. §2.2 beschrijft de
huidige situatie per deelgebied.
                                                                                                    6/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Figuur 2.2 Overzichtskaart van de afzonderlijke deelgebieden in de Driehoek Pasgeld.
                                                                                     7/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
          Huidige situatie deelgebieden
2.2.1     Elsenburgerbos
Het Elsenburgerbos is een bosrijk wandelpark van circa 42 ha op glooiende heuvels afgewisseld
door redelijk intensief gemaaide grasvelden en twee binnenmeertjes. Onderdeel van die 42 ha is
ook het volkstuincomplex Lommerijck. Het glooiende karakter is ontstaan doordat het gebied in de
jaren 70 is gebruikt om puinresten te storen, waarna de oorspronkelijke kleilaag teruggebracht is
als toplaag. Er staan verschillende soorten bomen als den, eik, beuk, els, notenbomen en
balsempopulieren. Langs de oevers van de binnenmeertjes is lokaal een natuurlijke overgang met
riet aanwezig. Doordat het bos inmiddels circa 40 jaar oud is ontstaat door natuurlijke successie
steeds meer variatie in de bosstructuur. Het bos is nog redelijk homogeen, maar krijgt steeds
meer natuurlijk karakter en wordt als gevolg daarvan geschikter als rust- en voortplantingsgebied
voor vele soorten zangvogels, bosvogels, grondgebonden zoogdieren, vleermuizen en amfibieën.
Het Elsenburgerbos is van grote ecologische waarde in een omgeving die grotendeels bebouwd
is. Het Elsenburgerbos wordt door veel mensen uit de omgeving ook gebruikt als hondenuitlaat
gebied, wat een verstorende werking kan hebben op de dieren die in het gebied leven. In figuur
2.3 zijn een aantal impressiefoto’s van het Elsenburgerbos opgenomen.
Figuur 2.3 Impressiefoto’s van de omgeving in het Elsenburgerbos
                                                                                                  8/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.2.2     Slagenlandschap
Het slagenlandschap is een cultuurhistorisch landschap van circa 9 ha bestaande uit langwerpige
kavels met graslanden die worden omsloten door lijnvormige watergangen. Het betreft één van de
laatste oorspronkelijke weidegebieden in de regio. Het slagenlandschap wordt door lage aantallen
water- en moerasvogels gebruikt als foerageer- en broedgebied. Denk aan soorten als wilde eend,
meerkoet, grauwe gans, krakeend, scholekster, reiger en ook worden er incidenteel lepelaars
waargenomen. Daarnaast leven er in het slagenlandschap algemene soorten amfibieën als
gewone pad, bruine kikker en kleine watersalamander. Deze vormen op hun beurt een
voedselbron voor vogels. Het slagenlandschap is van grote ecologische waarde, omdat het één
van de laatste stukjes open weidegebied is waar watervogels en amfibieën een gezonde populatie
kunnen vormen. De ecologische waarde van het slagenlandschap uit zich dan ook vooral in het
open grasland karakter dat wordt afgewisseld door water en het feit dat er een natuurlijke
overgang is naar het drogere en dichtbegroeide Elsenburgerbos. De oevers tussen de graslanden
en watergangen hebben een steil talud met beperkte ecologische waarde voor bijzondere flora. In
figuur 2.4 zijn een aantal impressiefoto’s van het slagenlandschap opgenomen.
Figuur 2.4 Impressiefoto’s van de omgeving in het Slagenlandschap.
                                                                                                 9/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.2.3     Sportpark Elsenburg
Sportpark Elsenburg is circa 8 ha groot en bestaat uit hockeyvelden, parkeervoorzieningen, een
clubgebouw, crossbaan, wielerbaan en intensief beheerde gazons. De ecologische waarde van
het onverharde terrein is beperkt tot enkele bomenrijen, boomgroepen en heesters. Deze bieden
broedbiotoop en beschutting aan vogels als houtduif, ekster, merel, heggenmus, koolmees, etc.
Het gebied ligt ingesloten door het Eventplaza en infrastructuur van de spoorlijn Delft-Rijswijk, de
A4 en de Lange Kleiweg. Het gebied ligt geïsoleerd en vormt tezamen met de omliggende
infrastructuur een barrière voor dieren die willen migreren tussen het Elsenburgerbos en het
Wilhelminapark. Rond het terrein liggen wel watergangen. Deze kunnen door algemene
watervogels en amfibieën in gebruik zijn als voortplantingsgebied en foerageergebied. Ook
hebben de watergangen een geleidende functie voor migrerende dieren zoals kleine
marterachtigen, hoewel het biotoop voor de meeste soorten die in de omgeving voorkomen matig
ontwikkeld is. De dekking is beperkt en de oevers zijn slechts lokaal voorzien van een dunne
rietkraag. In figuur 2.5 zijn een aantal impressiefoto’s van het sportpark e.o. opgenomen.
Figuur 2.5 Impressiefoto’s van de wielerbaan bij Sportpark Elsenburg.
                                                                                                     10/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Kenmerk              R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.2.4     Bedrijventerrein TNO
Centraal in de driehoek Pasgeld ligt een terrein van circa 20 ha dat in gebruik is als
bedrijventerrein en onderzoeksinstituut. Op het terrein staan kantoorgebouwen met platte daken,
opslagloodsen, onderzoekslaboratoria, verblijven voor dieren, parkeervoorzieningen en
straatverharding. De openbare ruimte is relatief groen door de aanwezigheid van gazons, hagen,
bomenrijen en boomgroepen. Rondom en in het gebied lopen ook beschoeide watergangen met
een watervoerende functie. De ecologische waarde van de watergangen is zeer beperkt, omdat er
geen sprake is van een natuurlijke oever. Het gebied heeft naar inschatting een ecologische
functie voor algemene broedvogels als merel, koolmees, tjiftjaf, fitis, houtduif, kraai en groene
specht. Gezien het aandeel bomen en houtachtige beplanting, wat vooral langs de randzones en
kavelgrenzen aanwezig is, biedt het terrein geschikt leefgebied voor zoogdieren als egel, kleine
marterachtigen, en foerageergebied voor vleermuizen. Het terrein heeft in de huidige situatie een
ecologische functie voor stadsnatuur dat wordt versterkt door plukjes parkachtig groen. In figuur
2.6 is een luchtfoto van een deel van het terrein weergegeven.
Figuur 2.6 luchtfoto van het TNO-terrein. Bron: Cyclomedia Streetsmart, 2020.
                                                                                                  11/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.2.5     Pasgeld-West
Pasgeld-West is een voormalig grasland- en glastuinbouwgebied van circa 20 ha tussen de
spoorlijn Delft-Rijswijk en de Lange Kleiweg. De kassen zijn reeds verwijderd. Het gebied is deels
bouwrijp gemaakt ter voorbereiding op woningbouw en deels nog ‘intact’ al graslandgebied. In het
gebied worden lage aantallen vogels waargenomen als grauwe gans, Canadese gans, nijlgans,
wilde eend, krakeend, fazant, waterhoen, kievit, etc. Onderdeel van Pasgeld-West is ook het
volkstuincomplex de Schoffel. Een groene oase van circa 3 ha die een belangrijke stapsteen
vormt voor vogelsoorten, grondgebonden zoogdieren, amfibieën en vleermuizen van bos- en
parkgebieden. Het volkstuincomplex vormt bovendien een belangrijkste stapsteen voor soorten
die willen migreren tussen het Elsenburgerbos en het Wilhelminapark ten westen van de spoorlijn
Delft-Rijswijk buiten het plangebied. Migratiemogelijkheden tussen deze twee bosparkgebieden
zijn momenteel beperkt door de aanwezigheid van de Lange Kleiweg en spoorlijn Delft-Rijswijk.
Deze infrastructuur vormt een barrière die niet of nauwelijks passeerbaar is voor grondgebonden
zoogdieren en amfibieën. In figuur 2.7 is een impressiefoto van Pasgeld-West opgenomen.
Figuur 2.7 Impressiefoto van de omgeving in Pasgeld-West.
                                                                                                   12/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.2.6     Pasgeld-Oost
Pasgeld-Oost is circa 7 ha groot en was jaren geleden een terrein met kassen. In de afgelopen
jaren heeft het gebied zich ontwikkeld tot een open gebied met stukjes plasdras, rietvegetaties,
ruigten, ondiepe poelen en in het bijzonder ook één sloot met kraakhelder water. De ontwikkeling
van het aanwezige groen is spontaan tot stand gekomen en wordt deels bijgestuurd door beheer,
waarbij het riet en de ruigte vegetaties jaarlijks worden teruggezet. Zonder dit beheer zou het
gebied al snel dichtgroeien met struweel en bomen. In Pasgeld-Oost worden regelmatig lage
aantallen vogelsoorten waargenomen als grauwe gans, krakeend, fazant, waterhoen, meerkoet,
scholekster, etc. Vanwege de rust is het gebied geschikt als leefgebied voor vos en kleine
marterachtigen als bunzing en wezel, hoewel hiervan geen bewijslast aanwezig is. Planologisch
heeft Pasgeld-Oost momenteel de bestemming ‘agrarisch’. Pasgeld-Oost en het slagenlandschap
zijn de enige deelgebieden met een open landschap in de driehoek Pasgeld. Alle andere
deelgebieden bestaan uit bebouwing, sportvoorzieningen of park en bos. Pasgeld-Oost vormt een
groene buffer tussen het bedrijventerrein TNO en de bebouwing aan het Jaagpad langs de Vliet.
In figuur 2.8 zijn een aantal impressiefoto’s van Pasgeld-Oost opgenomen.
Figuur 2.8 Impressiefoto’s van de omgeving in Pasgeld-Oost.
                                                                                                 13/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.2.7     Drassige Driehoek
De Drassige driehoek is een perceel van circa 2,5 ha groot tussen Pasgeld-Oost, de Lange
Kleiweg en de achterzijde van de huizen aan het Jaagpad langs de Vliet. Het terrein was in de
vroege jaren 70 van de 20ste eeuw een modderig stukje land dat door de gemeente gebruikt werd
als opslaglocatie voor straatmateriaal. Tegenwoordig heeft de drassige driehoek een groen
karakter met bomen, beschoeide sloten en intensief gemaaide grasvelden (o.a. voetbalveldje).
Daarnaast bevinden zich in de drassige driehoek een speeltuin, buurthuis en een watertoren. Het
gebied is geschikt als leefgebied voor algemene soorten amfibieën en grondgebonden zoogdieren
als egel en algemene broedvogels van bossen en parken. De drassige driehoek heeft een
ecologische waarde als stapsteen voor dergelijke soorten en vormt een groene buffer achter de
bebouwing aan het Jaagpad langs de Vliet. In figuur 2.9 zijn een aantal impressiefoto’s van de
drassige driehoek opgenomen.
Figuur 2.9 Impressiefoto’s van de omgeving in de Drassige Driehoek.
                                                                                                14/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.2.8     Lange Kleiweg
De Lange Kleiweg is een ontsluitingsweg tussen Rijswijk en Delft die de driehoek Pasgeld over de
hele lengte doorsnijdt. Het betreft een verlichte ontsluitingsweg met twee rijstroken en aan
weerszijden een fietspad. De Lange kleiweg heeft vanuit het oogpunt van ecologie een
verbindende functie, maar vormt tegelijkertijd ook een barrière. Langs vrijwel de gehele lengte van
het wegtracé staan bomenrijen. Deze vormen een geleidende functie voor vleermuizen die die
bomen gebruiken ter oriëntatie bij het vliegen. Ook bieden de bomen geschikte nestlocaties voor
soorten als ekster en houtduif en bieden ze een voedselbron voor algemene broedvogels en
insecten. Daarnaast is de Lange Kleiweg voorzien van groene bermen. Deze worden periodiek
gemaaid, maar voor zover bekend niet ecologische beheerd. De Lange Kleiweg vormt echter ook
een landschappelijke barrière. Ten noordoosten van de Lange Kleiweg bevinden zich de
groengebieden van het Elsenburgerbos, het slagenlandschap, Pasgeld-Oost en het
bedrijventerrein met TNO. Deze zijn geografisch gescheiden van Sportpark Elsenburg, Pasgeld-
West inclusief volkstuincomplex te Schoffel, de Volle Grond en het Wilhelminapark ten zuidwesten
van de Lange Kleiweg. In figuur 2.10 is een impressiefoto van de Lange kleiweg opgenomen.
Figuur 2.10 Impressiefoto van de omgeving langs de Lange Kleiweg.
                                                                                                    15/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
          Beoogde ontwikkelingen en voorgenomen plannen
Er liggen plannen voor diverse ruimtelijke ontwikkelingen in en grenzend aan de driehoek
Pasgeld. Deze plannen bevinden zich in verschillende stadia en vragen om een integrale blik op
behoud van beschermwaardige natuur en kansen voor natuur en landschap. Onderstaande
paragrafen beschrijven de beoogde ontwikkelingen en voorgenomen plannen.
2.3.1     Woningbouw Rijswijk-Buiten
De Nederlandse bevolkingsgroei zet door. Het aantal inwoners van Nederland zal tot 2035 naar
verwachting toenemen tot circa 18,3 miljoen. Volgens de Regionale bevolkings- en
huishoudensprognose 2019-2050 (PBL/CBS) wordt het grootste deel van die bevolkingsgroei
verwacht in de grote en middelgrote steden van de Randstad. Randgemeenten rondom de grote
steden, waaronder ook Rijswijk, groeien naar verwachting het sterkst. Uit prognoses van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt dat de gemeente Rijswijk kan groeien naar circa
65.000 inwoners in 2040. Deze groei zou vragen om een uitbreiding van het woningbestand met
8.000 tot 10.000 woningen (Stadsvisie Rijswijk 2030). Rijswijk heeft naar inschatting fysieke
ruimte voor circa 5000 à 6000 woningen. Als de bevolkingsgroei volgens prognose ontwikkeld, en
Rijswijk deze groei wil faciliteren, dan moeten er meer woningen worden gerealiseerd. Rijswijk
kiest ervoor om de bevolkingsgroei te faciliteren, maar wil dit zo min mogelijk ten koste laten gaan
bestaand groen. Verdichting, herstructurering en transformatie van bestaand bebouwd gebied
wordt echter onvoldoende geacht om te voorzien in het noodzakelijk aantal nieuwe woningen. Om
voldoende woningen te realiseren is Pasgeld-West vastgesteld als woningbouwlocatie (zie figuur
2.11). Het Masterplan Rijswijk-Zuid (2009) duidt Pasgeld-Oost reeds aan als woningbouwlocatie.
Dat is echter nog niet zoals voor Pasgeld-West in een bestemmingsplan vertaald.
                                                                    Pasgeld
                                                         Pasgeld Oost
                                                           West
Figuur 2.11 Woningbouwplannen Rijswijk Buiten. Bron: gemeente Rijswijk.
                                                                                                     16/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Pasgeld-West
Pasgeld-West is één van de deelgebieden waar woningbouw beoogd is. Dit plan is op 6 maart
2018 onherroepelijk vastgesteld in het Bestemmingsplan Sion – ’t Haantje, tweede herziening. Het
voormalige glastuinbouw- en graslandgebied moet plaatsmaken voor een wijk met woningen,
bedrijven en andere functies in een groene parkachtige omgeving. Voor dit deelgebied is nog
geen uitwerkingsplan vastgesteld. Wel zijn er varianten opgesteld die voorzien in de aanleg van
een natuurverbinding over land ten zuiden van het volkstuincomplex De Schoffel, richting het
Wilhelminapark. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan deze natuurverbinding en het
wijkgroen dat bijdraagt aan het functioneren van de verbindingszone staat nog open.
Pasgeld-Oost
Naast Pasgeld-West is er een verkenning gaande voor woningbouw in Pasgeld-Oost. Deze
plannen zijn nog niet definitief vastgesteld. Voor Pasgeld-Oost is de grond gedeeltelijk in
eigendom van projectontwikkelaar Synchroon is. In 1999 heeft de raad besloten een
overeenkomst te sluiten met de ontwikkelaar. Het bestemmingsplan kon destijds niet aangepast
worden, vanwege een contour (veiligheidsregels) rondom het terrein van TNO. Door verandering
in de activiteiten van TNO is deze contour inmiddels opgeheven waardoor het gebied nu
ontwikkeld kan worden.
Voor Pasgeld-Oost heeft het college d.d. 9 maart 2021 besloten dat er twee kaders zijn voor de
planvorming:
     1. Een financieel sluitende businesscase (lees: opbrengst zoals geraamd in de
         grondexploitatie Sion ’t Haantje + de boekwaarde);
     2.  Een stedenbouwkundig verantwoord plan op basis van de hiertoe opgestelde
         beoordelingscriteria.
2.3.2    Herinrichting Sportpark Elsenburg
Het Sportpark Elsenburg wordt geherstructureerd op basis van een hierover genomen
raadsbesluit. Het park wordt grondig vernieuwd. Samen met de Rijswijkse Hockey Club (RHC), de
Rijswijkse Wielren Vereniging en de Fietscrossclub Rijswijk wil de gemeente de locatie
ontwikkelen tot een kwalitatief hoogwaardig en multifunctioneel sportpark met ruimte voor natuur.
2.3.3    Uitbreiding A4 Haaglanden - N14
Het project A4 Haaglanden – N14 bestaat uit verschillende maatregelen, die de bereikbaarheid
van de regio Den Haag verbeteren. Ter hoogte van de driehoek Pasgeld betekent dit onder
andere een capaciteitsuitbreiding van de parallelstructuur en toe- en afrit 10 Rijswijk
Plaspoelpolder. Voor deze uitbreiding liggen mogelijk kansen voor natuur en landschap door de
inpasbaarheid van inheems groen en faunavoorzieningen onder en langs kunstwerken
2.3.4    Herontwikkeling bedrijventerrein TNO
Te midden van de driehoek pasgeld is TNO gevestigd. Er zijn nog geen nieuwe ontwikkelplannen
bekend voor dit terrein. Mogelijk wordt het terrein in de toekomst herontwikkeld.
                                                                                                  17/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Kenmerk              R001-1280028NJR-V01-sal-NL
2.3.5     Watercompensatie slagenlandschap
Met het ontwerpracébesluit (OTB) A4 Haaglanden-N14 heeft Rijkswaterstaat kenbaar gemaakt
dat in het kader van de verbreding van de A4 watercompensatie dient plaats te vinden.
De compensatie komt neer op circa 5000 m2 nieuw wateroppervlak. Het OTB wijst uit dat het
slagenlandschap de meest geschikte locatie is om wateroppervlak te compenseren. De
inpassingswijze als opgenomen in het OTB volstond niet en is derhalve nader onderzocht. Na een
gezamenlijke verkenning door Rijkswaterstaat, de gemeente Rijswijk en het Hoogheemraadschap
Delfland is binnen het zoekgebied van het slagenlandschap een alternatieve inpassingswijze voor
watercompensatie ontwikkeld. Het alternatief biedt een oplossing voor waterberging, maar doet
ook recht aan het landschappelijke karakter van het slagenlandschap en draagt bij aan de
ecologische waarde van het gebied als zijnde natte natuur.
Het alternatief gaat uit van watercompensatie over het gehele stelsel van watergangen (zie figuur
2.12). De watergangen kunnen aan weerszijden worden verbreed met natuurvriendelijke oevers,
volgens de richtlijnen van het Hoogheemraadschap Delfland. Deze natuurvriendelijke oevers
zorgen voor een subtiele overgang van gras naar water en maken het gebied ecologisch rijker en
bevorderen daarmee de biodiversiteit in het gebied. Het slagenlandschap vormt zo een belangrijk
kerngebied in de groenblauwe verbinding tussen Midden Delfland en Vlietlanden.
Figuur 2.12 Indicatief ontwerp watercompensatie Slagenlandschap Bron: Raadsinformatiebrief, 12-11-2020.
2.3.6     Vlietzone visie
Langs de rand van Pasgeld loopt de Vliet. Vanuit het beleid Rijke Blauwgroene Leefomgeving
heeft de Provincie de regie genomen het Zuidvleugelplan “Vlietzone” op te pakken. Met name ook
om versterking van natuur en groenwaarden langs de hele Vlietlijn Leiden-Delft. Er ligt nog geen
inpassingsplan, maar gemeente Rijswijk kan in de toekomst bijdragen aan de realisatie van een
natuurlijke vlietzone, door het treffen maatregelen ten gunste van groen en de waterkwaliteit.
                                                                                                        18/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
3 Totstandkoming ecologische structuur Pasgeld
          Aanpak
De ecologische structuurvisie en de daar bijbehorende kaart zijn stapsgewijs tot stand gekomen.
In navolgende paragrafen wordt ingegaan op de doorlopen stappen als hieronder weergegeven:
     1.   Werksessie om gebiedskennis, wensen en ideeën op te halen.
     2.   Natuurtypen definiëren op basis van de huidige landschapselementen.
     3.   Bouwstenen onderscheiden die de basis vormen voor de ecologische structuur.
     4.   Inventarisatie naar Icoonsoorten en begeleiden soorten van de provincie Zuid-Holland.
     5.   Programma van Eisen om een ecologische structuur voor icoonsoorten te garanderen.
3.1.1     Werksessie
Tijdens een interactieve werksessie zijn vertegenwoordigers uit verschillende belangengroepen
geconsulteerd (zie bijlage III). Doel van de werksessie was om lokale gebiedskennis te
verzamelen en wensen en ideeën voor de toekomst van de driehoek Pasgeld op te halen. Het
betrof consultatie van vertegenwoordigers van de gemeente Rijswijk met deskundigheid van
milieu, ecologie, water en planologie alsook experts en vertegenwoordigers van externe
belangroepen: Hoogheemraadschap Delfland, Zoogdiervereniging, KNNV, AVN. Tijdens de sessie
kon men zich uitspreken over zijn of haar toekomstvisie voor Pasgeld en deze visie ecologisch
beargumenteren. Ook was de sessie bedoeld om draagvlak te creëren.
3.1.2     Natuurtypen in de driehoek Pasgeld
De driehoek Pasgeld vormt op regionaal niveau één groenblauwe buffer tussen Rijswijk en Delft,
maar beschikt op zichzelf over verschillende soorten landschap. Deze hebben zowel in
samenhang met elkaar en de omliggende omgeving alsook afzonderlijk een ecologische
betekenis. Op basis van de huidige situatie, zoals omschreven in hoofdstuk 2.2, kan voor de
driehoek Pasgeld in hoofdlijnen een drietal natuurtypen worden onderscheiden:
     •    Bos- en parknatuur
     •    Water- en moerasnatuur
     •    Stadsnatuur
Figuur 3.1 Impressiebeelden om de afzonderlijke natuurtypen te duiden.
                                                                                                19/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
3.1.3     Bouwstenen van de ecologische structuur
Opgemerkt kan worden dat de natuurtypen niet altijd op zichzelf staande eenheden vormen. Zo
kan bos- en parknatuur ook beschikken over en water en moeras en kan een woonwijk met
stadsnatuur beschikken over bos- en parknatuur alsook water- en moerasnatuur. Dergelijke
afwisseling komt de ecologische waarde van een gebied meestal ten goede. Overgangszones
bieden namelijk heterogeniteit en soortspecifieke ecologische niches. Om de samenhang en
verwevenheid van natuurtypen op kaart te kunnen aangeven zijn vier verschillende bouwstenen,
die deels verschillen in schaalniveau, binnen de ecologische structuur van de Driehoek Pasgeld
onderscheiden. Per natuurtype zijn dit volgende bouwstenen:
Kerngebieden: een kerngebied is een gebied met voldoende omvang en ecologische kwaliteit dat
de basis vormt voor het duurzaam instandhouden van een meta-populatie van één of meerdere
specifieke soort(groep)en. Afhankelijk van de soort(en) worden of hoge of minder hoge eisen aan
de omvang of kwaliteit van een kerngebied gesteld.
Deelkerngebieden: een deelkerngebied is een gebied dat in samenhang met één of meerdere
andere deelkerngebieden een volwaardig leefgebied vormt voor een populatie van één of
meerdere specifieke soort(groep)en.
Stapstenen: stapstenen zijn vlakvormige landschapselementen die door planten en dieren
worden gebruikt voor migratie door een landschap. Planten en verschillende kleine diersoorten
kunnen zich hier (tijdelijk) vestigen en zich van daaruit verspreiden door een landschap.
Verbindingszones: verbindingszones zijn lijnvormige landschapselementen van groen en/of
water die fungeren als migratieroute tussen (deel)kerngebieden en stapstenen.
Figuur 3.2 schematisch overzicht van het bouwsteenprincipe in de ecologische structuur.
                                                                                                20/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
3.1.4    Inventarisatie Icoonsoorten en begeleidende soorten provincie Zuid-Holland
Om een gefundeerde uitspraak te kunnen doen over de beschermwaardigheid van de aanwezige
natuurtypen ligt de nadruk op de leefgebiedsfuncties van die natuurtypen voor icoonsoorten van
de provincie Zuid-Holland. Niemand zal de huidige en potentiële natuurwaarde van de
verschillende natuurtypen immers hetzelfde inschatten. Wat in meer of mindere mate
beschermwaardig kan worden geacht is per definitie subjectief.
De basisgedachte van icoonsoorten is dat ze een bepaald leefgebied met habitatkenmerken
vertegenwoordigen, en derhalve ook indicatief zijn voor het voorkomen van allerlei andere planten
en dieren (zogenaamde begeleidende soorten). Met andere woorden: als de kwaliteit, omvang en
of samenhang van het leefgebied van een bepaalde icoonsoort vergroot of verbeterd, dan
profiteren hier ook allerlei andere plant- en diersoorten van (ook wel leefgebiedenbenadering).
Tabel 3.1 geeft per natuurtype een overzicht van de icoonsoorten (dik gedrukt) en begeleidende
soorten (cursief) waarvoor de Driehoek Pasgeld een ecologische betekenis heeft of realistisch
gezien kan hebben. De lijst aan begeleidende soorten in tabel 3.1 is indicatief, maar niet limitatief.
Het uitgangspunt is dat de Icoonsoorten vertegenwoordigers zijn van leefgebieden waar diverse
andere soorten flora en fauna van kunnen profiteren. De soortenlijst is opgesteld aan de hand van
een literatuurstudie naar de actuele verspreiding van icoonsoorten en een oriënterend veldbezoek
op 19 februari 2021. Tijdens het veldbezoek is op hoofdlijnen in beeld gebracht welke natuurtypen
waar aanwezig zijn en in welke mate deze voldoen aan de eisen die de Icoonsoorten stellen aan
hun leefomgeving.
Voor de literatuurstudie naar het mogelijk voorkomen van icoonsoorten zijn onderstaande
gegevens geraadpleegd:
     •   Landelijke en regionale verspreidingsatlassen en -data;
     •   Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF; geraadpleegd op 9 februari 2021);
     •   Broedvogelinventarisaties (Kees Mostert, 2011 en 2017);
     •   Uitkomsten van de werksessie
     •   Luchtfoto’s van Cyclomedia Streetsmart;
     •   www.waarneming.nl
                                                                                                       21/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Kenmerk              R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Tabel 3.1 Soorten waarvoor de driehoek Pasgeld een ecologische betekenis heeft of realistische gezien kan hebben.
                           Bos- en parknatuur             Water- en moerasnatuur             Stadsnatuur
 Vogels                    Boomklever                     Blauwe reiger                      Gierzwaluw
                           Nachtegaal                     Fuut                               Huismus
                           Merel                          Wilde eend                         Merel
                           Zanglijster                    Kievit                             Zanglijster
                           Fluiter                        Lepelaar                           Spreeuw
                           Houtsnip                       Ooievaar                           Zwarte roodstaart
                           Braamsluiper                   Scholekster                        Putter
                           Fitis                          Waterhoen
                           Groene specht                  Smient
 Vleermuizen               Rosse vleermuis                Meervleermuis                      Gewone dwergvleermuis
                           Franjestaart                   Watervleermuis                     Ruige dwergvleermuis
                           Grootoorvleermuis                                                 Laatvlieger
                           Watervleermuis
 Grondgebonden             Egel                           Dwergmuis                          Egel
 Zoogdieren                Bunzing                        Bunzing                            Rosse woelmuis
                           Hermelijn                      Waterspitsmuis
                           Boommarter
                           Eekhoorn
 Vissen                                                   Bittervoorn
                                                          Driedoornige stekelbaars
                                                          Snoek
                                                          Kleine modderkruiper
 Ongewervelden             Weidehommel                    Argusvlinder                       Weidehommel
                           Bruin blauwtje                 Glassnijder                        Steenhommel
                           Hooibeestje                    Grote keizerlibel                  Metselbij
                           Icarusblauwtje                 Vroege glazenmaker                 Bruin blauwtje
                           Kleine vuurvlinder             Veenmol                            Hooibeestje
                           Eikenpage                      Platte schijfhoren                 Icarusblauwtje
                           Landkaartje
                           Oranjetipje
 Planten                   Wilde hyacint                  Dotterbloem                        Veldsalie
                           Zomereik                       Rietorchis                         Wilde marjolein
                           Bosanemoon                     Fonteinkruid
                                                          Gewone koekoeksbloem
                                                          Kranswieren
 Amfibieën                 Gewone pad                     Groene kikker                      Gewone pad
                           Kleine watersalamander         Kleine watersalamander             Kleine watersalamander
 Reptielen                 Ringslang                      Ringslang
                                                                                                                    22/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
3.1.5     Programma van Eisen ecologische structuur driehoek Pasgeld
Per natuurtype is op grond van literatuur een overzicht van randvoorwaarden opgesteld waaraan
kerngebieden, deelkerngebieden, stapstenen en verbindingszones moeten voldoen om
functioneel te zijn voor Icoonsoorten.
Tabel 3.2 Randvoorwaarden natuurtypen en bouwstenen.
  Natuurtypen       Beschrijving                       Minimale eisen/dimensies       Icoonsoorten
  Bos- en parknatuur
  Kerngebied        Heterogeen landschap met bos,      > 20 ha*, behoud oude          Egel
                    boomgroepen, bosranden,            bomen, dood hout laten         Merel
                    zoomvegetaties, struweel, ruigte   liggen voor beschutting en     Boomklever
                    bloemrijk grasland en              stimuleren natuurlijke         Nachtegaal
                    binnenmeertjes of vijvers          overgangen en bloemrijk gras   rosse vleermuis
  Deelkerngebied    Structuurrijk bos, afgewisseld     2,5 – 20 ha groot              Weidehommel
                    door ruigte, struwelen en                                         Wilde hyacint
                    bloemrijk grasland
  Stapsteen         Afwisseling bomen/ bosschages,     >1,0 ha, maximaal 5 km van
                    bloemrijk grasland, heggen,        elkaar verwijdert; 0,5 – 2 ha
                    struweel, ruigte en takkenrillen   groot, dan maximaal 100
                                                       meter van elkaar verwijderd.
  Verbindingszone   De zone bestaat uit een kern van   20 – 50 m breed (landelijk
                    bomen, struweel en ruigten (min.   gebied) en 10 m breed
                    4 meter), een zone met ruigte /    (randzone landelijk gebied) en
                    takkenrillen/ stobben en/of een    7 m (in bebouwd gebied)
                    zone bloemrijk grasland
  Water- en moerasnatuur
  Kerngebied        Open tot halfopen landschap met    >5 ha** behoud open            Bittervoorn
                    sloten, natuurvriendelijke oevers, karakter, stimuleer            Dotterbloem
                    vochtig grasland, poelen en        natuurvriendelijke oevers en   Rietorchis
                    moeraszones                        beperkt verstoring door licht  Meervleermuis
                                                       en betreding                   Glassnijder
  Deelkerngebied    Zie kerngebied                     2,5 – 5 ha groot               Argusvlinder
  Stapsteen         Vijvers en poelen met begroeide    1 ha groot, indien maximaal 4
                    eilandjes, houtwallen, ruigten en  km van elkaar verwijderd.
                    natuurvriendelijke oevers          Indien 0,5 – 2,0 ha groot,
                                                       maximaal 100 m van elkaar
                                                       verwijderd
  Verbindingszone   De zone bestaat uit                20-50 m breed ***(landelijk
                    oeverbegroeiing in het water       gebied) en 10 m breed
                    (min. 1 meter breed),              (randzone landelijk gebied en
                    oeverbegroeiing boven de           7 m (in bebouwd gebied)
                    waterlijn (min 2 meter breed),
                    ruigte minimaal 1 m breed
                                                                                                      23/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
  Natuurtypen      Beschrijving                      Minimale eisen/dimensies     Icoonsoorten
  Stadsnatuur
  Kerngebied       Groen stadspark met een           1 ha om te functioneren als  Huismus
                   boomlaag, struiklaag en           stapsteen voor egel.         Gierzwaluw
                   bloemrijke kruidlaag                                           Weidehommel
  Deelkerngebied   Bosschages met stekelige          0, 1 – 1 ha                  Egel
                   struiken, altijdgroene beplanting                              Merel
                   en bloemrijke randen
  Stapsteen        Tuinen en buurtgroen met enkele   < 0,1 ha Groene erfscheiding
                   bomen, geveltuintjes, hagen,      en variatie aan
                   groene daken                      vruchtdragende bomen,
                                                     struiken en nectarplanten
  Verbindingszone  Bomenlanen, bijenlinten en
                   watergangen met
                   natuurvriendelijke oevers
*Volgens de zoogdiervereniging hebben mannetjes egels min of meer een vast ‘leefgebied’ van
20-40 ha en vrouwtjes 10-20 ha. Zekerheidshalve ervan uitgaan dat 20 ha kerngebied bos en park
nodig is voor een gezonde populatie egels.
**Op basis van expert-judgement. Minimaal benodigd oppervlak om te dienen als onderdeel van
een netwerk aan foerageergebieden voor meervleermuis. De minimale totale benodigde omvang
foerageergebied voor meervleermuis varieert sterk en wordt grotendeels bepaald door het aanbod
aan wateren en voedsel.
*** Op basis van de beleidsevaluatie ecologische verbindingszones Provincie Noord-Brabant.
                                                                                               24/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
4 De ecologische structuur in de Driehoek Pasgeld
         Inleiding
In dit hoofdstuk wordt de ecologische structuur in de driehoek Pasgeld gepresenteerd (zie ook
bijlage 1) en op hoofdlijnen beschreven. In hoofdstuk 5 zijn de kansen voor natuur en landschap in
de afzonderlijke deelgebieden uit de driehoek Pasgeld expliciet beschreven. Dit hoofdstuk gaat
dus hoofdzakelijk in op de natuurtypen, de bouwstenen ervan en de wijze waarop deze verbonden
kunnen worden. Samen vormen zij de ecologische structuur voor Pasgeld dat de natuurtypen en
een geografisch kader biedt voor een robuuste landschapsecologische samenhang in de driehoek
Pasgeld en met de gebieden daarbuiten. De kaart vormt een ecologische onderlegger en
programma van eisen bij ruimtelijke ontwikkelingen, maar kan ook door gerichte inrichtings- of
beheeractiviteiten – stap voor stap – worden gerealiseerd.
Ten dele biedt deze structuur ook mogelijkheden voor verweving met andere functies zoals
waterberging, voorkoming van hittestress en recreatie (bijvoorbeeld een ommetje). Verweving met
andere functie vraagt om maatwerk, waarbij het ecologisch functioneren overeind blijft. Anderzijds
kan stapeling van functies ertoe leiden dat (elementen van) de structuur beter overeind blijft als de
druk op de openbare ruimte toeneemt.
In hoofdstuk 3 is het kader voor de ecologische structuur geschetst, te weten:
     • een drietal natuurtypen:
              o Bos- en parknatuur
              o Water- en moerasnatuur
              o Stadsnatuur
     •   Een reeks bouwstenen per natuurtype
              o   Kerngebieden
              o   Deelkerngebieden en stapstenen
              o   Verbindingszones
     •   Icoonsoorten en een programma van eisen dat aan elke bouwsteen is gekoppeld.
                                                                                                      25/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
          Ecologische structuurkaart Driehoek Pasgeld
In figuur 4.1 is de ecologische structuur opgenomen in één kaart. Deze is ook terug te vinden in
Bijlage I. De nummers op de kaart verwijzen naar de ecologische verbindingszones.
Figuur 4.1 Ecologische structuurkaart Pasgeld inclusief gewenste verbindingszones (aangeduid met cijfers).
                                                                                                           26/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
4.2.1    Bos- en Parknatuur
Het Elsenburgerbos is hét kerngebied voor bos- en parknatuur binnen de driehoek Pasgeld. Het
bos is inmiddels 40 jaar in ontwikkeling en van voldoende omvang (circa 42 ha) om leefgebied te
bieden aan kernpopulaties van egel, rosse vleermuis, merel en boomklever. Er liggen nog
gebiedsspecifieke kansen om de ecologische kwaliteit van het kerngebied te verbeteren (zie
kansen §5.1). Het is voor soorten als egel, merel, rosse vleermuis en boomklever van belang dat
er uitwisselingsmogelijkheden zijn met populaties uit andere bos- en parkgebieden, onder andere
het Wilhelminapark ten (zuid)westen van de spoorlijn Delft-Rijswijk. Dit park kan, net als het
Elsenburgerbos worden beschouwd als een kerngebied voor bos- en parknatuur. Daarnaast zijn
er belangrijke deelkerngebieden en (potentiële) stapstenen voor bos- en parknatuur, te weten:
     •   Volkstuincomplex te Schoffel in Pasgeld-West (deelkerngebied; circa 3 ha)
     •   Drassige driehoek (deelkerngebied; circa 2,5 ha)
     •   Bedrijventerrein/TNO (diverse stapstenen op <100m van elkaar verwijderd)
     •   Lange Kleiweg (tweetal stapstenen ten oosten van de Lange Kleiweg bij de Heulweg)
     •   Volkstuincomplex de Volle Grond (stapsteen langs de Lange Kleiweg)
     •   Sportpark Elsenburg (stapstenen voor bos en park tussen sportvelden en Eventplaza)
Belangrijk is dat bij toekomstige ontwikkelingen wordt ingespeeld op de kansen om
deelkerngebieden en stapstenen beter vorm te geven (zie hoofdstuk 5). Voor de uitwisseling van
soorten zijn een reeks ecologische verbindingszones aangewezen die deels binnen Pasgeld
dienen te worden vormgegeven, maar ook enkele die er (deels) buiten moeten worden
vormgegeven. In enkele gevallen betreft het een gecombineerde verbinding van bos- en
parknatuur als ook water- en moerasnatuur. Hieronder worden de verbindingszones voor bos- en
parknatuur beschreven:
EVZ 1: Groene ader Lange Kleiweg
De Lange Kleiweg vormt met haar bomenlanen en groene bermen reeds een belangrijke groene
ader door de driehoek Pasgeld. De Lange Kleiweg vormt een verbindingszone tussen de bos- en
parknatuur van het Elsenburgerbos (kerngebied bos en parknatuur) en de drassige Driehoek
(deelkerngebied bos- en parknatuur). Daarnaast passeert het groen van de Lange Kleiweg
stapstenen voor bos- en parknatuur ten oosten van de weg nabij de Heulweg. De afstand tot het
volkstuincomplex de Schoffel (deelkerngebied bos- en parknatuur) is slechts 60 meter.
Belangrijkste opgave(n): behoud van bestaande laanstructuren met voldoende ondergroei aan
kruiden en bloemen. Beperk verlichting, zodat vleermuizen de bomen gebruiken als vliegroute.
EVZ 2: Groenblauwe zone Pasgeld - Wilhelminapark
Ten zuiden van volkstuincomplex de Schoffel ligt een kans voor een robuuste groenblauwe zone
die het bestaande en toekomstige groen in Pasgeld kan doen verbinden met het Wilhelminapark
door middel van een eco-passage fietstunnel en binnen Pasgeld ervoor zorgt dat via de groene
ader van de Lange Kleiweg het Wilhelminapark met het Elsenburgerbos en de Drassige Driehoek
is verbonden. Daarnaast ontstaan er met realisatie van deze verbindingszone
                                                                                                27/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
aantakkingsmogelijkheden voor toekomstige stapstenen van bos- en parknatuur in de
ontwikkelgebieden Pasgeld-West en Pasgeld-Oost.
Belangrijkste opgave(n): inpassing van een groenblauwe verbindingszone tussen Pasgeld-Oost
en het Wilhelminapark, via de Schoffel, van 20-50 breed. Passage spoorbaan en Lange Kleiweg.
EVZ 4: Groenblauwe zone Heulweg - Wilhelminapark
Een tweede groenblauwe zone tussen het Wilhelminapark en het Elsenburgerbos wordt geboden
door EVZ 4 aan de zuidzijde van Sportpark Elsenburg langs de bestaande waterloop die daar
onder de spoorbaan doorloopt. Deze passage loopt vanaf de Lange Kleiweg ter hoogte van de
Heulweg en kan eveneens op het volkstuincomplex de Schoffel worden aangesloten
(deelkerngebied bos- en park natuur) en het sluit aan de verbinding voor water en moerasnatuur
(EVZ 5) die gerealiseerd kan worden tussen het spoor en het sportpark (zie §4.2.2).
Belangrijkste opgave(n): Realiseer een groenblauwe verbinding vanaf de Lange kleiweg ter
hoogte van de Heulweg richting het Wilhelminapark van 20-50 meter breed. Passeerbaar maken
duiker onder het spoor en een passage realiseren ter hoogte van de Lange Kleiweg.
EVZ 5: Passeerbaarheid Lange Kleiweg
Om de oversteek van sportpark Elsenburg naar het Elsenburgerbos te kunnen maken worden
onder de Lange kleiweg parallel aan EVZ 5 twee extra verbindingen (5a en 5b) aangelegd (ACO-
duikers). EVZ 5 vormt de schakel tussen EVZ 2 en 4 in de nabijheid van het volkstuincomplex.
Belangrijkste opgave(n): aanbrengen ACO-duikers en geleiding daar naartoe
EVZ 6 en 12: Groenverbindingen bedrijventerrein/TNO
Het bedrijventerrein/TNO-gebied ligt centraal in de driehoek Pasgeld en beschikt over diverse
stapstenen voor bos- en parknatuur. Binnen dit terrein en aan de randzones liggen kansen voor
de versterking van groenverbindingen tussen het Elsenburgerbos en Pasgeld-Oost. Vanuit daar
kunnen dieren in de toekomst migreren naar het Wilhelminapark via EVZ 2 en EVZ 4.
Belangrijkste opgave(n): in samenspraak met TNO of de toekomstige gebiedsontwikkeling de
verbindingszones vormgeven.
EVZ 7, 8, 9, 10, 14: Ecologische verbindingszones A4
Langs, onder en over de A4 zijn een aantal EVZ opgenomen om het Elsenburgerbos beter te
verbinden met de het noordelijke deel van Rijswijk en via de noordzijde van de A4 (en een
onderdoorgang) met het Wilhelminapark. De potentiële EVZ 7 loopt over het talud tussen
Eventplaza en de A4 (zie figuur 4.3). Ecologische inpassing van het terrein van Eventplaza op
termijn is wenselijk, maar op korte termijn naar verwachting lastig te realiseren. EVZ 8 en 9 maken
gebruik van de passage A4 en verbindt het Elsenburgerbos met de zone ten noorden van de A4
en het noordelijke deel van Rijswijk. EVZ 10 valt buiten het plangebied, maar vormt een
belangrijke schakel in de ecologische structuur op grotere schaal. Hier liggen plannen voor een
                                                                                                    28/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
ecofietsbrug. Ter hoogte van de Vliet ligt de wens voor een Ecopassage langs de A4 over het
water en onder de A4 langs het water (EVZ 14).
Belangrijkste opgave(n): aanleg van ecologische verbindingen langs, over en onder de A4.
Figuur 4.3 Talud tussen Eventplaza en de A4 dat potenties biedt voor een verbindingszone park- en natuur.
4.2.2     Water en Moeras
Het Slagenlandschap is hét kerngebied voor water- en moerasnatuur binnen de driehoek
Pasgeld. Het betreft een eeuwen oud graslandschap dat wordt omsloten door aaneengesloten
watergangen, oevers en natuurlijke overgangen. Het gebied heeft voldoende omvang (circa 9ha)
om leefgebied te bieden aan kernpopulaties van meervleermuis en bittervoorn en biedt in potentie
kansen voor dotterbloemvegetaties en leefgebied voor icoonsoorten als glassnijder en
argusvlinder. Ten aanzien van kwaliteit liggen er veel gebiedsspecifieke kansen om de kwaliteit
van het water en botanische samenstelling te verbeteren (zie kansen §5.2). Voor meervleermuis
en bittervoorn, maar met name ook snoek en baars en vele andere begeleidende soorten
amfibieën en grondgebonden zoogdieren is van belang dat er uitwisselingsmogelijkheden zijn
richting andere gebieden met een groenblauw karakter. Deze zijn in de huidige situatie beperkt
aanwezig, maar dat komt ook omdat er geen andere kerngebieden voor water- en moerasnatuur
in de nabijheid aanwezig zijn. Er bevinden zich louter deelkerngebieden en stapstenen voor water-
en moerasnatuur, maar deze hebben doorgaans een heel ander karakter (meer bosschages) dan
de omgeving van het slagenlandschap. De belangrijke deelkerngebieden en (potentiële)
stapstenen voor water- en moerasnatuur zijn:
     •    Pasgeld Oost – nu stapsteen plasdras en riet, maar afhankelijk van de toekomstige
          ontwikkelingen (zie §5.6)
     •    Pasgeld west – de waterlopenstructuur inclusief hun oevers en andere
          waterbergingselementen in Pasgeld West in samenhang bieden potentie tot een
          stapsteen
     •    Vijvers in Elsenburgerbos en het Wilhelminapark.
                                                                                                          29/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Belangrijk is dat bij toekomstige ontwikkelingen wordt ingespeeld op de kansen om water- en
moerasnatuur een prominentere plek te bieden in het landschap. Denk aan stapstenen en
verbindingen voor water en moerasnatuur in Pasgeld-West en Pasgeld-Oost, maar ook vijvers en
poelen rondom bestaande deelkerngebieden voor bos- en parknatuur, zoals de Schoffel en
Drassige Driehoek. Voor de uitwisseling van soorten zijn een reeks ecologische verbindingszones
aangewezen die dienen te worden vormgegeven. In enkele gevallen betreft het een
gecombineerde verbinding van bos- en parknatuur als ook water- en moerasnatuur. Hieronder
worden de verbindingszones voor water- en moerasnatuur beschreven:
EVZ 3 en 11: Vliet en Kastanjewetering
De Vliet (EVZ3) en de Kastanjewetering (EVZ 11) vormen de belangrijkste natte assen aan de
rand van de Pasgeld. Aantakking van de Vliet op het Slagenlandschap bij het stoomgemaal
(visvriendelijk maken) zorgt voor de mogelijkheid van visintrek in Pasgeld. Verder vormt de inham
van de Vliet – de Kolenhaven en met name de zone naar het noorden een paai- en opgroeigebied
voor vis. Hier kan een verbinding met Pasgeld oost worden gemaakt (niet voor vis, vanwege
scheiding boezem en polderwater).
Belangrijkste opgave(n): vispasseerbaar maken van het gemaal bij de Vliet.
EVZ 13 en 4: Natte verbinding slagenlandschap en Wilhelminapark
Aan de noordwestzijde van het slagenlandschap (grenzend aan het Elsenburgerbos) loopt een
primaire watergang die doorloopt richting het bedrijventerrein/ TNO gebied. De watergang kan
worden voorzien van natuurvriendelijke overs om de waterkwaliteit te verbeteren en een
waardevolle botanische samenstelling te realiseren. Vanaf het TNO terrein richting de Lange
Kleiweg veranderd de brede watergang in een smalle en aan weerszijden beschoeide sloot
zonder groenvoorzieningen. Indien mogelijk, kan het verbreden en uitbreiden van deze watergang
(herstel Zwethzone) en het passeerbaar maken van de spoorbaan en Lange Kleiweg een natte
verbinding tot stand brengen richting het Wilhelminapark. Zo ontstaat over de hele breedte van de
Driehoek Pasgeld een natte as.
Figuur 4.4 Knelpunten verbindingszone water- en moerasnatuur bedrijventerrein / TNO-gebied (links) en Lange
Kleiweg (rechts). Kansen voor natte as richting slagenlandschap en het Wilhelminapark.
                                                                                                            30/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Belangrijkste opgave(n):
      •    passeerbaar maken van de duikers onder de Lange Kleiweg en het spoor
      •    ruimte voor een evz maken op en langs het TNO-terrein
      •    Herstel Zwethzone
EVZ 12: Verbindingszone op de overgang van bos en park naar water en moeras
Tussen het bedrijventerrein / TNO-gebied en het slagenlandschap loopt een watergang met
beschoeide oevers en parallel daaraan een fietspad met bomenrijen. Deze strook biedt kans voor
natuurlijke oever waar houtachtige oeverbeplanting tot ontwikkeling kan komen. Zo ontstaat een
natuurlijke overgang waar dieren in kunnen verblijven, voortplanten en migreren.
Figuur 4.5 Watergang tussen TNO-gebied en het slagenlandschap. Kansen voor natuurvriendelijke oevers.
Belangrijkste opgave(n): ontwikkeling natuurvriendelijke oever die als evz kan functioneren.
EVZ 2: Groenblauwe zone Pasgeld - Wilhelminapark
Er is in de huidige situatie geen sprake van een verbinding voor moeras- en waternatuur vanuit
Pasgeld richting het Wilhelminapark. Het is wenselijk om de ontwikkeling van Pasgeld tenminste
één groenblauwe verbinding te realiseren inclusief watergang, zodat er een natte ecologische
samenhang ontstaat waar dieren kunnen migreren en foerageren.
EVZ 5: verbinding water- en moerasnatuur langs spoorbaan
Tussen de spoorlijn Delft-Rijswijk en het sportpark Elsenburg ligt een watergang met oevers die
voorzien zijn van enkele rietkragen. Deze strook biedt kansen voor een verbindingszone. Het is
wenselijk om over de hele lengte natuurvriendelijke oevers met riet of enkele bosschages te
realiseren en het beheer van de watergang gefaseerd te laten uitvoeren.
Belangrijkste opgave(n): ontwikkeling aaneengesloten zone met natuurvriendelijke oevers en
enkele bosschages.
                                                                                                      31/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Figuur 4.6 EVZ5 voor water en moeras tussen het spoor en het sportpark Elsenburg
4.2.3     Stadsnatuur
In het gebied staan diverse stroken en blokken woonhuizen langs de Vliet en Kastanjewetering.
De (potentiële) ecologische waarde in deze gebieden is beperkt tot stadsnatuur voor Icoonsoorten
als huismus, gierzwaluw, weidehommel en merel. Met de komst van de woonwijk Pasgeld-West
liggen veel kansen voor natuurinclusieve maatregelen die kunnen bijdragen aan hoogwaardige
stadsnatuur. Kansen voor natuurinclusiviteit in Pasgeld-West zijn uitgewerkt in §5.5. Daarnaast
beschikt het TNO-gebied en sportpark Elsenburg over openbaar groen (stapstenen bos en park)
en gebouwen die een functie kunnen vervullen voor stadsnatuur. Maatregelen die de biodiversiteit
in deze gebieden ten goede kunnen komen zijn opgenomen in §5.3 en §5.4.
Het is belangrijk dat deze gebieden met elkaar in verbinding staan om uitwisseling van soorten
mogelijk te maken. Dit is haalbaar door het groene karakter van de Lange Kleiweg (EVZ1) te
behouden en te verbeteren. Daarnaast is het van belang om de (deel)kerngebieden bos- en
parknatuur van het Elsenburgerbos, het Wilhelminapark, de Schoffel en de Drassige Driehoek
aansluiting te laten vinden op nieuwe stadsnatuur. Dit is mogelijk door de realisatie van nieuwe
groenverbindingen als EVZ 2, 4, 5 en 6. Deze hebben niet alleen een ecologische
verbindingsfunctie voor Icoonsoorten van bos- en park, maar bieden ook geschikte
migratiecorridors voor Icoonsoorten die kenmerkend zijn voor stadsnatuur.
                                                                                                 32/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
5 Kansen voor natuur en landschap per deelgebied
Dit hoofdstuk beschrijft de maatregelen die toepasbaar zijn voor het natuurinclusief ontwerpen van
de openbare ruimte en gebouwen in de verschillende deelgebieden van de Driehoek Pasgeld. Het
uitvoeren van deze maatregelen draagt bij aan de ecologische structuur én de lokale biodiversiteit.
         Elsenburgerbos
Het Elsenburgerbos vormt gezamenlijk met volkstuincomplex Lommerijck hét kerngebied voor
bos en parknatuur in driehoek Pasgeld. Er is sprake van een afwisselend landschap met daarin
bos, bosranden, struweel, ruigte en zelfs twee vijverpartijen. Het bos heeft voldoende omvang
(circa 42 ha) om de Icoonsoorten een leefgebied te bieden. Er liggen echter nog diverse kansen
om de kwaliteit van de leefgebieden te versterken, zodat een duurzame staat van instandhouding
geborgd wordt.
Opgave: behoud het huidige oppervlakte bos en park, verbeter op diverse punten de kwaliteit
door kansen aan te grijpen en zoneer de recreatiedruk, waardoor voldoende rust ontstaat.
Kansen voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
     • Creëer mantel en zoomvegetaties. Dit zijn natuurlijke en geleidelijke overgangen van
         kruiden en bloemrijk grasland naar struweel en bos. Dergelijke landschapselementen zijn
         geschikt als beschuttingslocatie voor egel en bieden een rijk foerageergebied aan
         zangvogels als merel en nachtegaal en vleermuizen, onder andere rosse vleermuis.
     •   Tenminste de helft van de gazons kan bloemrijk worden ingericht met bijenmengsels en
         stinzenflora en als zodanig ook worden beheerd. Dit versterkt te kwaliteit van de open
         terreinen als leefgebied voor vlinders en bijen, onder andere de weidehommel.
         Sinusbeheer is één van de manieren om te borgen dat er altijd voldoende kruiden en
         bloemen intact blijven. Creëer postzegelgazons als recreatieplekjes voor mensen.
     •   Creëer natuurvriendelijke oevers langs de noordzijde van de binnenmeertjes, door de
         aanleg van een vooroever bescherming onder water, gecombineerd met een flauw talud.
         Hierdoor kan oevervegetatie ontstaan waar amfibieën in foerageren schuilen.
     •   Breng houtrillen en stobben aan die dekking bieden voor grondgebonden zoogdieren,
         amfibieën en struweelvogels. Gebruikt hiervoor hout afkomstig van het beheer in het bos.
     •   Onderzoek de mogelijkheden voor verbetering van de waterkwaliteit in de twee plassen in
         het Elsenburgerbos. Hierbij dient een antwoord te worden gegeven op de vraag:
         doorspoelen of juist water vasthouden met flexibel peilbeheer. Breng ook de noodzaak
         om te baggeren in beeld.
     •   Naar verwachting neemt de recreatiedruk door wandelaars, mountainbikers en
         hondenuitlaat verder toe. Beperk negatieve effecten tot een minimum door niet
         aangewezen (= door recreanten zelf gevormde) wandelpaden af te sluiten met
         boomstammen en stobben. Verstoring door loslopende honden kan worden beperkt door
         lokaal houtrillen en stobben te plaatsen die voorkomen dat honden achter andere dieren
         aanjagen, zoals bijvoorbeeld houtsnip.
                                                                                                    33/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
     •   Laat het bos op natuurlijke wijze doorgroeien en laat waar mogelijk dood hout staan. Dit is
         geschikt als voedselbron en nestlocaties van boomklever.
         Slagenlandschap
Het slagenlandschap vormt hét kerngebied voor water- en moerasnatuur in de driehoek
Pasgeld. Er is sprake van een open graslandschap met sloten, poelen en moeraszones. Het
slagenlandschap heeft voldoende omvang (circa 9 ha) om de Icoonsoorten meervleermuis en
bittervoorn een leefgebied te bieden. Er liggen echter nog diverse kansen om de kwaliteit van de
leefgebieden te versterken, zodat een duurzame staat van instandhouding geborgd wordt. Het
verbeteren van de waterkwaliteit en diverser maken van de oevervegetatie kan bijdragen aan de
leefgebiedsfunctie van het gebied voor amfibieën, grondgebonden zoogdieren, watervogels en
vissoorten als snoek.
Opgave: behoud het huidige oppervlakte slagenlandschap, versterk op diverse punten de kwaliteit
door natuurvriendelijke oevers aan te leggen en bijpassend maai of graasbeheer toe te passen.
Onderzoek de mogelijkheid voor het verhogen van de grondwaterstand, zodat het waterpeil
dichter bij het maaiveld komt te liggen. Dit stimuleert de ontwikkeling van plasdras vegetatie.
Kansen voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
     •   Realiseer natuurvriendelijke oevers langs primaire watergangen en secundaire
         polderslootjes conform de voorschriften van het Hoogheemraadschap Delfland (zie figuur
         5.1). Hierdoor verbetert de waterkwaliteit alsook het leefgebied van bittervoorn en het
         biotoop voor glassnijder, dotterbloem, en andere oevervegetaties met bijvoorbeeld
         rietorchis die de biodiversiteit ten goede komen.
     •   Leg een aantal poelen aan in de graslanden die kunnen functioneren als visvrij
         voortplantingsbiotoop voor amfibieën.
     •   Zorg voor een maai of graasbeheer dat bijdraagt aan het realiseren van een diverse
         vegetatiestructuur die onder andere geschikt is voor weidehommel en argusvlinder.
     •   Creëer structuurrijke vegetaties langs de rijen knotwilgen langs fietspaden, zodat
         beschuttingsplaatsen ontstaan die kunnen fungeren als winterbiotoop en dekking voor
         amfibieën en grondgebonden zoogdieren.
Meekoppelkans
     • Waterbergingsopgave RWS en berging in extreme situaties door afgraven talud langs
         slootjes tot NVO’s. De zone direct rond de waterlijn wordt optimaal benut
     •   Onderzoek de mogelijkheid voor vismigratie bij het gemaal aan de Vliet.
                                                                                                     34/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Figuur 5.1 ontwerpschets van een natuurvriendelijke oever uit de leidraad algemene regels natuurvriendelijke oevers
van het Hoogheemraadschap Delfland. Bron: Hoogheemraadschap Delfland.
          Sportpark Elsenburg
Sportpark Elsenburg vormt op zichzelf geen kerngebied voor één specifiek natuurtype. Het terrein
bestaat hoofdzakelijk uit sportvelden. Het gebied kan worden beschouwd als een zone waar
lokaal de natuurtypen bos & park en stadsnatuur voorkomen. Het terrein heeft voldoende omvang
(circa 8 ha) voor de aanleg van stapstenen die de lokale biodiversiteit ten goede komen en
hopovers vormen voor icoonsoorten. De ecologische kwaliteit op het terrein is zeer beperkt.
Opgave: Beperk het aandeel verharding en verbeter de ecologische kwaliteit door
natuurinclusieve maatregelen toe te passen die bijdragen aan de kwaliteit van het terrein voor
stadsnatuur en creëer stapstenen voor bos en parknatuur en water- en moerasnatuur.
Kansen voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
     • Stimuleer het ontwikkelen van een groen of bruin dak op gebouwen op het sportpark.
          Deze kunnen door vogels worden gebruikt om te foerageren en bieden bij een aanbod
          van de juiste vegetatie een geschikt foerageergebied voor insecten.
     •    Realiseer inbouwvoorzieningen voor huismus, gierzwaluw en vleermuizen in de
          gebouwen op het terrein.
     •    Plant functioneel groen aan voor huismus in de directe nabijheid van
          inbouwvoorzieningen voor huismus. Denk aan gevelbeplanting als vuurdoorn of stekelige
          struiken en hagen rondom het gebouw, zoals meidoorn en liguster.
     •    Overweeg bloemrijke geveltuintjes die door insecten als weidehommel en vogels als
          merel gebruikt kunnen worden om foerageren. Dit oogt bovendien kleurrijk, wat bijdraagt
          aan de beleving.
     •    Creëer stapstenen van bos en park door natuureilandjes en doorlopende struwelen te
          creeëren met een afwisseling van bomen/ bosschages, bloemrijk grasland, heggen,
                                                                                                                    35/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
          struweel, ruigte, takkenrillen en stronken als verblijfplaats voor grondgebonden
          zoogdieren als egel en kleine marterachtigen.
     •    Realiseer waar ruimte is een vijver met natuurvriendelijke oevers voor amfibieën.
     •    Vervang een deel van de intensief beheer gazons door bloemrijke weides die door middel
          van sinusbeheer gefaseerd gemaaid worden. Dit komt ten goede aan insecten onder
          andere weidehommel.
Figuur 5.2 Links: voorbeeld van een geveltuin. Bron: handboek natuurinclusief bouwen gemeente Amsterdam.
Rechts: voorbeeld van sinusbeheer. Bron: Vlinderstichting.
          Bedrijventerrein / TNO-gebied
Het bedrijventerrein / TNO-gebied vormt op zichzelf geen kerngebied voor één specifiek
natuurtype. Het terrein bestaat voor een groot deel uit bebouwing en wordt zowel binnen het
terrein als langs de randzones afgewisseld door open groen, boomgroepen en bomenrijen. Het
gebied kan worden beschouwd als een zone waar lokaal stadsnatuur voorkomt dat wordt
afgewisseld door stapstenen voor bos- en parknatuur.
Opgave: Versterk de ecologische kwaliteit van het terrein door natuurinclusieve maatregelen ten
gunste van stadsnatuur te treffen/stimuleren en onderzoek de mogelijkheden om stapstenen voor
natuur uit te breiden en beter op elkaar aan te laten aansluiten
Kansen voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
     • Stimuleer het ontwikkelen van een groen of bruin dak op bestaande gebouwen op het
          terrein. Deze kunnen door vogels als merel worden gebruikt om te foerageren en bieden
          bij een aanbod van de juiste vegetatie een geschikt foerageergebied voor insecten als
          weidehommel.
     •    Realiseer inbouwvoorzieningen voor huismus, gierzwaluw en vleermuizen in de
          bestaande gebouwen op het terrein. Doe eerst onderzoek naar de bestaande functies
          van de gebouwen voor deze soorten.
     •    Plant functioneel groen aan voor huismus in de directe nabijheid van
          inbouwvoorzieningen voor huismus. Denk aan gevelbeplanting als vuurdoorn of stekelige
          struiken en hagen rondom het gebouw, zoals meidoorn en liguster.
                                                                                                         36/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
    •    Overweeg bloemrijke geveltuintjes die door insecten als weidehommel en vogels als
         merel gebruikt kunnen worden om foerageren. Dit oogt bovendien kleurrijk, wat bijdraagt
         aan de beleving.
    •    Verbeter stapstenen van bos en park door extra natuureilandjes en doorlopende
         struwelen te creeëren met een afwisseling van fruitbomen, hoge bomen, bosschages,
         bloemrijk grasland, heggen, struweel, ruigte, takkenrillen en stronken als verblijfplaats
         voor grondgebonden zoogdieren als egel en kleine marterachtigen.
    •    Realiseer waar ruimte is een vijver met natuurvriendelijke oevers voor amfibieën.
    •    Vervang een deel van de intensief beheer gazons door bloemrijke weides die door middel
         van sinusbeheer gefaseerd gemaaid worden. Dit komt ten goede aan insecten onder
         andere weidehommel.
    •    Onderzoek de mogelijkheden voor een botanische tuin. Met de komst van nieuwbouw is
         het goed denkbaar dat recreatiedruk toeneemt. Een botanische tuin biedt kansen voor
         zowel natuur als mensen.
    •    In Bijlage 2 is een tabel opgenomen waarin enkele voorschriften voor natuurinclusief
         bouwen ten gunste van stadsnatuur zijn opgenomen.
         Pasgeld-West
Pasgeld-West is een voormalig grasland- en kassengebied dat wordt omgevormd tot woongebied.
Opgave: Natuurinclusief bouwen is de norm binnen de bouwkavels. Het volkstuincomplex de
Schoffel dient als deelkerngebied en hop-over voor bos- en parknatuur zoveel mogelijk intact te
worden gehouden. De openbare ruimte wordt zodanig ingericht dat er voldoende kwaliteit en
kwantiteit functioneel leefgebied aanwezig is voor Icoonsoorten van stadsnatuur. Door groen- en
waterbergingsvoorzieningen (inclusief waterpartijen) natuurinclusief en met samenhang te
ontwerpen ontstaan hier ook stapstenen voor bos en parknatuur en water- en moerasnatuur.
Kansen voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
    •    Zorg voor tenminste één groenblauwe hoofdverbinding (EVZ 2; 20-50 breed) door het
         gebied welke aansluiting vindt met Pasgeld-Oost en het Wilhelminapark. Deze kan in de
         basis functioneren als verbindingszone voor icoonsoorten van bos- en parknatuur en
         water- moeras natuur en biedt de mogelijkheid om hieraan stapstenen koppelen.
         Daarnaast biedt het een verbinding voor icoonsoorten van stadsnatuur.
    •    Realiseer binnen de bebouwde kom groenblauwe corridors die aansluiting vinden op de
         groenblauwe hoofdverbinding die aantakt op (deel)kerngebieden van bos- en parknatuur.
    •    Voorzie dat >50% van de oevers van watergangen natuurvriendelijk wordt aangelegd en
         ten minste 4-7 meter breed zijn in bebouwd gebied. Beperk beschoeiing en damwanden
         waar mogelijk en voorzie duikers van geïntegreerde looprichels bij een NVO
    •    Zorg binnen de bebouwde kom voor stapstenen stadsnatuur. Dit is mogelijk door de
         aanleg van geveltuintjes, parkjes met inheems bomen, struiken en kruiden. Realiseer
         groene erfafscheidingen in de vorm van hagen en struiken.
    •    Realiseer groene daken (intensief of extensief) en gevels. Dit draagt bij aan de
         leefbaarheid van de wijk en biedt vogels en insecten extra leefgebied. Gebruik langs
                                                                                                   37/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
          gevels niet alleen hedera, maar pas ook andere soorten nectarplanten en vrucht- en
          besdragers toe.
     •    Richt de openbare ruimte en tuinen diervriendelijk in. Met andere woorden: Voorkom
          obstakels die niet passeerbaar zijn, beperk straatverlichting die uitstraalt naar het
          luchtruim en realiseer een variatie aan inheems beplanting en beplantingsvormen waarin
          vogels kunnen foerageren en schuilen en kleine zoogdieren dekking kunnen zoeken.
     •    Realiseer inbouwvoorzieningen voor vogels, vleermuizen en insecten. In bijlage 2 zijn
          enkele uitwerkingsvoorschriften opgenomen om dit goed te kunnen realiseren.
     •    Pas enkele van de volgende voorbeelden toe in de openbare ruimte en binnentuinen:
          Natuurspeelplaats met natuurvriendelijke spelvoorzieningen, natuurlijke paden, wadi met
          groene invulling, vijver, paddenpoel, haag, bloemrijke boomspiegel, zoomvegetatie,
          ecologische oevers watergangen, groene kademuren, ijsvogelwand in parkjes,
          biodiversiteitsmuur of houtwal, vlinder en bijenlinten
     •    Maak waterberging biodivers door toepassing van bloemrijk gras, struweel of bomen.
     •    Geef voorbeeldontwerpen aan particulieren om hun tuinen biodivers te maken. Voorzie
          vanaf het begin een robuuste heggenstructuur langs particuliere tuinen – bij koop
          meeleveren.
     •    Behoud volkstuincomplex de Schoffel en de Volle Grond als groene stapstenen.
Figuur 5.3 Voorbeeld ecologische Wadi.
          Pasgeld-Oost
Voor Pasgeld Oost heeft de raad in 1999 besloten een overeenkomst te sluiten met
projectontwikkelaar Synchroom, die de grond gedeeltelijk in eigendom heeft. Het
bestemmingsplan kon destijds niet aangepast worden, vanwege een contour (veiligheidsregels)
rondom het terrein van TNO. Door verandering in de activiteiten van TNO is deze contour
inmiddels opgeheven waardoor het gebied nu ontwikkeld kan worden.
Voor Pasgeld-Oost heeft het college d.d. 9 maart 2021 besloten dat er twee kaders zijn voor de
planvorming:
     • Een financieel sluitende businesscase
     •    Een stedenbouwkundig verantwoord plan op basis van de hiertoe opgestelde
          beoordelingscriteria
                                                                                                  38/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Anderzijds is er momenteel maatschappelijke druk om het gebied niet te bebouwen.
Gezien bovenstaande hebben we voor de ecologische structuur twee scenario’s uitgewerkt
(waarvan scenario 2 gezien het recente collegebesluit het meest realistisch lijkt):
     1. Zonder woningbouw is Pasgeld-Oost potentieel geschikt als deelkerngebied voor water-
          en moerasnatuur afgewisseld door bos- en parknatuur en recreatiegebied.
     2.   Indien Pasgeld Oost wordt ontwikkeld voor woningbouw dan zijn stapstenen voor
          stadsnatuur mogelijk met kansen voor natuurinclusief bouw en groenvoorzieningen.
5.6.1     Pasgeld-Oost als deelkerngebied voor natuur en recreatiegebied
Pasgeld-Oost is in de huidige situatie een terrein van circa 7 ha dat beschikt over
landschapselementen die in potentie een deelkerngebied kunnen gaan vormen voor water- en
moerasnatuur. Het gebied heeft namelijk een open karakter en er liggen kansen voor zowel
aaneengesloten als geïsoleerde watertjes waar begeleidende soorten van water en moerasnatuur
kunnen leven. Het aandeel water- en moerasnatuur is vooralsnog beperkt tot enkele plasdras
situaties en watergangen met een steil talud. De actuele natuurwaarden zijn niet van wezenlijk
belang voor de instandhouding van (inter)nationaal zeldzame natuur waaraan Rijswijk of de
Provincie Zuid-Holland bovenmatig bijdraagt. De huidige situatie is vooral gunstig voor relatief
algemene soorten amfibieën, watervogels en grondgebonden zoogdieren. Gezien de omvang en
openheid ligt er vooral een potentiële kans voor een kwaliteitsimpuls voor natuur. Het verbeteren
van de ecologische kwaliteit kan de ecologische relatie tussen het slagenlandschap en de
drassige driehoek ten goede komen. Met het oog op de nieuwbouw die is voorzien in Pasgeld-
West kan een natuurgebied in Pasgeld-Oost ruimte bieden aan recreatie voor nieuwe bewoners.
Opgave: Verbeter de ecologische kwaliteit in het gebied door aandacht te schenken aan de
ontwikkeling van waterpartijen en moeraszones die worden afgewisseld door groenvoorzieningen
en laat het gebied aansluiten op een groenblauwe hoofdverbinding.
Kansen voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
     •    In het gebied ligt één geïsoleerde waterpartij (zie figuur 5.4) met zeer helder water. Deze
          kan behouden worden voor de ontwikkeling van zeldzame flora en dienen als
          voorplantingslocatie voor amfibieën. Hiertoe dient dit waterlichaam uittreedbaar te zijn
          voor dieren.
Figuur 5.4 Heldere waterpartij in Pasgeld-Oost.
                                                                                                      39/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
     •    Realiseer een natuurlijke overgang naar de Vliet door nieuwe aanplant van besdragende
          struiken richting het Jaagpad en laat de vegetatie samenstelling geleidelijk overgaan in
          kruid- en rietvegetatie in de lagere delen van het gebied (zie figuur 5.5).
Figuur 5.5 Impressie van de optie van een natuurlijke overgang tussen de Vliet en Pasgeld-Oost
     •    Stimuleer op specifieke plekken de moerasontwikkeling waar dieren kunnen schuilen en
          foerageren. Meekoppelkans is aanleg van een vlonder pad dat zigzaggend door het
          gebied loopt, waar mensen kunnen genieten van de aanwezige natuur.
     •    Simuleer op specifieke plekken de ontwikkeling van flora en faunarijk grasland. Dit is
          mogelijk door toegepast maaibeheer.
     •    Realiseer een plas waar watervogels kunnen rusten en foerageren. Meekoppelkans is dat
          deze plas een waterbergende functie heeft voor water uit Pasgeld-West of andere
          wateren uit de omgeving.
     •    Wateraansluiting met de Vliet laten onderzoeken ter hoogte van de Pasgeldlaan, zodat
          vissen kunnen migreren naar waterpartijen in het gebied. De inham van de Vliet is voor
          de KRW een belangrijk paai- en opgroeigebied voor vis. Mogelijk kan Pasgeld Oost een
          extra bijdrage leveren.
5.6.2     Pasgeld Oost wordt deels bebouwd en beschikt over stapstenen voor natuur
Door het realiseren van nieuwbouw is sprake van fysiek ruimtebeslag op onbebouwd gebied.
Daarmee verliest het gebied zijn potentie om te kunnen uitgroeien tot een deelkerngebied voor
water- en moerasnatuur. Uitgaande van dat scenario biedt Pasgeld-Oost wel een perspectief voor
stapstenen voor bos- en parknatuur en stadsnatuur. Binnen deze stapstenen zijn er
mogelijkheden om de biodiversiteit te vergroten ten opzichte van de huidige situatie. Voor het
vergroten van de biodiversiteit is het advies om een ter zake kundig ecologen te consulteren bij
het ontwerpen van ontwikkelplannen.
                                                                                                   40/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Opgave: Realiseer een wijk wonen te midden van water- en moerasnatuur. Mogelijk leidt dit tot
een deelkerngebied. Indien dit niet lukt: een reeks stapstenen voor natuur van circa 0,5-2.0 ha
met een maximale afstand van 100 m, zodat dieren de kans hebben om door het gebied heen te
migreren en lokaal kunnen vestigen en verspreiden. Verbind de stapstenen door
verbindingszones met water- en moerasnatuur en bos- en parknatuur.
Kansen en randvoorwaarden voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
     •    Ga bij de ontwikkeling van Pasgeld Oost uit van bestaande kwaliteiten (water- en
          moerasnatuur). Gebruik een deel van de bestaande elementen in de water- en
          groenstructuur (zie figuur 5.6 voor voorbeelden). Mogelijk kan dit leiden tot een
          deelkerngebied water- en moerasnatuur. Ook behoud van het bosje langs de Lange
          Kleiweg kan voor versterking zorgen van de ecologische verbindingszone langs de Lange
          Kleiweg (evz 1)
Figuur 5.6 Bestaande landschapselementen in Pasgeld-Oost.
     •    Zoek inspiratie voor wonen te midden van water en moeras. Voor de openbare ruimte,
          maar ook particuliere tuinen kan dit een richting zijn voor identiteit (streek- en plekeigen),
          beleving en biodiversiteit. Waterberging kan moeiteloos meeliften.
     •    Indien alleen stapstenen zijn te realiseren: Hou rekening met de aanleg van tenminste
          drie stapstenen (0,5 – 2 ha) voor water- en moerasnatuur. Stapstenen dienen binnen 100
          meter van elkaar te liggen en met elkaar en groenblauwe hoofdverbinding verbonden te
          worden door wijkgroen en verbindingszones. Verbindingszones in bebouwde delen
          minimaal 4-7 meter breed maken en verbonden met stapstenen water- en moeras-, bos –
          en parknatuur en stadsnatuur
     •    Nieuwbouw mag de passeerbaarheid van Pasgeld-Oost voor flora en fauna niet in de
          weg staan. Er dient te allen tijde een groenblauwe verbinding (10 meter) aanwezig te zijn,
          zodat migratie kan plaatsvinden van en naar andere gebieden, onder andere Pasgeld-
          West, Slagenlandschap, TNO-gebied en de Drassige Driehoek. Nieuwbouw mag geen
          ondoordringbare barrière vormen in het landschap. Deze kan zowel centraal in het gebied
          als langs de rand worden aangelegd.
     •    Realiseer binnen de bebouwde kom groenblauwe corridors die aansluiting vinden op de
          groenblauwe hoofdverbinding die aantakt op (deel)kerngebieden van bos- en parknatuur.
                                                                                                         41/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
     •   Voorzie dat >50% van de oevers van watergangen natuurvriendelijk wordt aangelegd en
         ten minste 4-7 meter breed zijn in bebouwd gebied. Beperk beschoeiing en damwanden
         waar mogelijk en voorzie duikers van geïntegreerde looprichels daar waar een NVO
         wordt aangelegd.
     •   Zorg binnen de bebouwde kom voor stapstenen stadsnatuur. Dit is mogelijk door de
         aanleg van geveltuintjes, parkjes met inheems bomen, struiken en kruiden. Realiseer
         groene erfafscheidingen in de vorm van hagen en struiken.
     •   Realiseer bruine of groene daken (intensief of extensief) en gevels. Dit draagt bij aan de
         leefbaarheid van de wijk en biedt vogels en insecten extra leefgebied. Gebruik langs
         gevels niet alleen hedera, maar pas ook andere soorten nectarplanten en vrucht- en
         besdragers toe.
     •   Richt de openbare ruimte en tuinen diervriendelijk in. Met andere woorden: Voorkom
         obstakels die niet passeerbaar zijn, beperk straatverlichting die uitstraalt naar het
         luchtruim en realiseer een variatie aan inheems beplanting en beplantingsvormen waarin
         vogels kunnen foerageren en schuilen en kleine zoogdieren dekking kunnen zoeken.
     •   Realiseer inbouwvoorzieningen voor vogels, vleermuizen en insecten. In bijlage 2 zijn
         enkele uitwerkingsvoorschriften opgenomen om dit goed te kunnen realiseren.
     •   Voorbeelden openbare ruimte en binnentuinen: Natuurspeelplaats met natuurvriendelijke
         spelvoorzieningen, natuurlijke paden, wadi met groene invulling, vijver, paddenpoel,
         haag, bloemrijke boomspiegel, zoomvegetatie, ecologische oevers watergangen, groene
         kademuren, ijsvogelwand in parkjes, biodiversiteitsmuur of houtwal, vlinder en bijenlinten
     •   Maak de waterberging biodivers.
     •   Geef voorbeelden hoe particulieren tuinen biodivers kunnen maken
     •   Voorzie vanaf het begin een robuuste heggenstructuur langs particuliere tuinen – bij koop
         meeleveren.
         Drassige Driehoek
De drassige driehoek is circa 2,5 ha groot en vormt als geheel een deelkerngebied voor bos- en
parknatuur. Het terrein heeft een groen karakter en bestaat hoofdzakelijk uit bomen, beschoeide
sloten en intensief gemaaide grasvelden (o.a. voetbalveldje). Daarnaast bevinden zich in de
drassige driehoek een speeltuin, buurthuis en een watertoren.
Opgave: Behoud het oppervlakte groen, zodat het gebied zijn functie als deelkerngebied voor
bos- en parknatuur niet verliest. Verbeter de ecologische kwaliteit door extra groen aan te brengen
en het bestaande groen ecologisch te beheren.
Kansen en randvoorwaarden voor behoud en verbeteren ecologische kwaliteit
     •   Het aantal bomen dient gehandhaafd te blijven om voldoende leefgebied te kunnen
         bieden voor merel en boomklever.
     •   Zoek ruimte voor de aanplant van bedragende en vruchtdragende struiken. Deze dragen
         bij aan de biodiversiteit en bieden beschutting, nestlocaties en foerageergebied aan
         soorten als egel en merel. Plant deze bij voorkeur langs bestaande wandelstructuren
         waar weinig beplanting aanwezig is of in een mozaïekvorm in open plekken in het gebied.
                                                                                                    42/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
   •    Om de kwaliteit van het gebied als zijnde leefgebied voor weidehommel en andere
        soorten insecten te verbeteren kan worden gekozen om intensief beheerde gazons te
        transformeren tot bloemrijke graslanden. Dit kan gepaard gaan met recreatie door lokaal
        paadjes te maaien.
   •    Het verwijderen van beschoeiing langs watergangen biedt kansen voor de realisatie
        natuurvriendelijke oevers en maakt de watergangen beter uittreedbaar voor vogels,
        amfibieën en grondgebonden zoogdieren.
   •    Plaats aan de randzones of langs paden takkenrillen en hopen waar dieren als egel, maar
        ook marterachtigen in kunnen schuilen. Goed ontwikkelde takkenrillen kunnen bovendien
        geschikt zijn als verblijfplaats voor overwinterende insecten.
   •    Voorkom het storten van tuinafval, zodat er geen invasieve plantenexoten gaan
        verspreiden.
   •    Initieer de aanleg van een biodiversiteitsmuur voor insecten en inventariseer met de
        buurtvereniging waar deze geplaatst zou kunnen worden. Goed voor insecten en
        educatief voor kinderen.
   •    Participatie bij het ontwerp en beheer van de natuur is een sleutelwoord in dit gebied.
                                                                                                43/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
6 Natuurwetgeving bij ruimtelijke ontwikkelingen
In de driehoek Pasgeld zijn op korte termijn twee concrete ontwikkelingen beoogd, te weten in
Pasgeld-West en voor sportpark Elsenburg. Pasgeld-West wordt bouwrijp gemaakt en voorzien
van woningen. Voor sportpark Elsenburg ligt een herinrichtingsopgave. Daarnaast wordt
woningbouw in Pasgeld-Oost verkend. Dergelijke ontwikkelingen zijn alleen uitvoerbaar als de
voorgenomen werkzaamheden niet strijdig zijn met de natuurwetgeving, of als de benodigde
vergunningen en/of ontheffingen kunnen worden verleend. Dit hoofdstuk maakt inzichtelijk op
welke wijze rekening gehouden dient te worden met natuurwaarden die bescherming genieten
onder de Wet natuurbescherming.
            Wet natuurbescherming
Sinds 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming in werking. De Wet natuurbescherming is het
wettelijk stelsel voor natuurbescherming in Nederland. Het beschermingsregime gaat uit van het
‘nee, tenzij-principe’. Dit betekent dat genoemde verbodsbepalingen in de Wet natuurbescherming
voor bescherming van gebieden, houtopstanden en soorten altijd gelden. Het afwijken hiervan is
alleen onder voorwaarden toegestaan. Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland is het
bevoegd gezag voor het verlenen van toestemming door middel van een ontheffing of vrijstelling.
            Te beschouwen onderdelen Wet natuurbescherming
Het is noodzakelijk om de beoogde ontwikkelingen te toetsen aan het Wnb onderdeel
soortenbescherming vanwege de mogelijke aanwezigheid van beschermde flora en fauna.
Toetsing aan het Wnb onderdeel gebiedenbescherming is beperkt tot het in beeld brengen van
externe effecten als gevolg van stikstof. Het meest nabijgelegen Natura 2000-gebied
Westduinpark & Wapendal ligt op circa 7 kilometer van de driehoek Pasgeld in Rijswijk. Effecten
op Natura 2000-gebied als gevolg van storingsfactoren zoals optische verstoring, licht, geluid en
trilling zijn daarmee uitgesloten. Effecten door stikstof kunnen gezien de afstand tot Natura 2000-
gebied niet op voorhand worden uitgesloten. Toetsing aan het Natuurnetwerk Nederland is niet
van toepassing. De driehoek Pasgeld maakt geen deel uit van het NNN en het dichtstbijzijnde
NNN-gebied ligt op circa 1,5 kilometer
Toetsing aan het Wnb onderdeel houtopstanden is niet van toepassing. De driehoek Pasgeld ligt
buiten de bij besluit van de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom in het
kader van de Wnb. Voor het vellen van bomen binnen de bebouwde kom Wnb is toetsing aan het
Wnb onderdeel houtopstanden niet nodig. Wel moeten bomeninventarisaties uitwijzen voor welke
bomen/houtopstanden bij kap een omgevingsvergunning noodzakelijk is.
6.2.1       Beschermde soorten
In de Wet natuurbescherming zijn bepalingen opgenomen voor de bescherming van in het wild
levende dier- en plantensoorten. Het gaat onder meer om soorten die in Nederland, maar ook in
Europa in hun voortbestaan worden bedreigd. De Wnb kent drie beschermingsregimes:
                                                                                                    44/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
     •    Vogels: het gaat hier om alle inheemse vogels in hun natuurlijk verspreidingsgebied. Ze
          zijn beschermd via de Vogelrichtlijn (VR);
     •    Dieren en planten: het gaat hier om alle inheemse dieren en planten. Ze zijn beschermd
          via de Habitatrichtlijn (HR) en de verdragen van Bern en Bonn
     •    Nationale soorten: het gaat hier om de soorten, die niet onder de reikwijdte van de Vogel-
          of Habitatrichtlijn vallen. Deze soorten zijn wel nationaal beschermd
Per beschermingsregime is bepaald welke verboden er gelden en onder welke voorwaarden
ontheffing, vergunning of vrijstelling kan worden verleend door het bevoegd gezag. De bepalingen
zijn samengevat in tabel 3.1. De bepalingen voorzien in een bescherming van verblijfplaatsen,
evenals de bescherming tegen verstorende invloeden. GS van provincie Zuid-Holland kan een
ontheffing verlenen van de verboden als genoemd in de artikelen 3.1, 3.5 en 3.10.
Vrijstellingen
In de Wnb is een aantal algemene soorten amfibieën en zoogdieren beschermd onder de
categorie “Nationale soorten”, zoals gewone pad, bruine kikker en konijn. Provincie Zuid-Holland
heeft bevoegdheid om bij verordening deze soorten “vrij te stellen” van de ontheffingsplicht. Dit
betekent dat geen ontheffing nodig is voor werken gericht op ruimtelijke inrichting en ontwikkeling
en beheer en onderhoud. Vrijgestelde soorten zijn niet meegenomen in deze toetsing.
Zorgplicht
De zorgplicht (artikel 1.11 van de Wet natuurbescherming) houdt in dat handelingen, die nadelige
gevolgen kunnen hebben voor in het wild levende dieren en planten achterwege worden gelaten.
Als zich mogelijk negatieve effecten voordoen, dan treft de initiatiefnemer noodzakelijke
maatregelen om die gevolgen te voorkomen of zo veel mogelijk te beperken/ongedaan te maken.
Het betreft alle in het wild levende dieren en planten. De zorgplicht dient onder meer als vangnet
voor de bescherming van soorten waarvoor op grond van de Wnb geen specifiek verbod geldt.
     1.   Eenieder neemt voldoende zorg in acht voor Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale
          natuurgebieden en voor in het wild levende dieren en planten en hun directe
          leefomgeving.
     2.   De zorg, bedoeld in het eerste lid, houdt in elk geval in dat eenieder die weet of
          redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen of nalaten nadelige gevolgen kunnen
          worden veroorzaakt voor een Natura 2000-gebied, een bijzonder nationaal natuurgebied
          of voor in het wild levende dieren en planten:
     a.   dergelijke handelingen achterwege laat, dan wel,
     b.   indien dat achterwege laten redelijkerwijs niet kan worden gevergd, de noodzakelijke
          maatregelen treft om die gevolgen te voorkomen, of
     c.   voor zover die gevolgen niet kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk beperkt of
          ongedaan maakt.
                                                                                                     45/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Kenmerk             R001-1280028NJR-V01-sal-NL
6.2.2     Vervolgstappen soortenbescherming onder de Wet natuurbescherming
Voor Pasgeld-West, Pasgeld-Oost en sportpark Elsenburg zijn natuuronderzoeken uitgevoerd om
de verspreiding van soorten die bescherming genieten onder de Wet natuurbescherming in beeld
te brengen. Deze zijn hieronder beschreven:
     •    Econsultancy, 12 oktober 2020. Quickscan Wet natuurbescherming Lange Kleiweg 106 te
          Rijswijk. Rapportnummer: 13573.001;
     •    Natuur-Wetenschappelijk Centrum, november 2018. Quickscan flora en fauna Pasgeld te
          Rijswijk. Rapportnummer: W1502/P18-115;
     •    Natuur-Wetenschappelijk Centrum, oktober 2018. Aanvullend onderzoek rugstreeppad
          Pasgeld te Rijswijk. Rapportnummer: P18-118/W1527
     •    VanderHelm Milieubeheer B.V. (2017). Kenmerk: 20170361. Ecologische quickscan
          Pasgeld te Rijswijk, d.d. 07 december 2017.
     •    VanderHelm Milieubeheer B.V. (2020). Kenmerk: 20201272. Actualisatie ecologische
          quickscan Pasgeld en de Schoffel te Rijswijk, d.d. 11 december 2020.
Sportpark Elsenburg:
De natuurtoets van Econsultancy wijst uit dat mogelijke effecten ten aanzien van door de Wet
natuurbescherming beschermde soorten zijn beperkt tot vogels. Er wordt een nader onderzoek
aanbevolen naar jaarrond beschermde nesten middels een nestinspectie in de winter en nader
onderzoek grote nesten in het broedseizoen. Uitvoeren vindt bij voorkeur plaats buiten het
broedseizoen. Indien dit niet mogelijk is dient een extra broedvogelcontrole te worden uitgevoerd
voorgaand aan de werkzaamheden. Indien er geen jaarrond beschermde nesten worden
aangetroffen is het planvoornemen niet ontheffingsplichtig. Uitvoeren van werkzaamheden vindt
bij voorkeur plaats buiten het broedseizoen. Indien dit niet mogelijk is dient een
broedvogelcontrole te worden uitgevoerd voorgaand aan de werkzaamheden.
Pasgeld-West:
De meest actuele natuurtoets van Vander Helm Milieubeheer wijst uit dat soortgericht onderzoek
nodig is naar ransuil, sperwer, boomvalk, vleermuizen. Indien essentiële leefgebiedsfuncties of
verblijfplaatsen worden vastgesteld is mogelijk een ontheffing in het kader van de Wet
natuurbescherming nodig. Uitvoeren van werkzaamheden vindt bij voorkeur plaats buiten het
broedseizoen. Indien dit niet mogelijk is dient een broedvogelcontrole te worden uitgevoerd
voorgaand aan de werkzaamheden.
Pasgeld-Oost:
De natuurtoets van NWC wees uit dat mogelijke effecten ten aanzien van door de Wet
natuurbescherming beschermde soorten zijn beperkt tot vogels en rugstreeppad. Nader
onderzoek heeft uitgewezen dat het plangebied geen leefgebiedsfunctie voor rugstreeppad
vervult. Uitvoeren van werkzaamheden vindt bij voorkeur plaats buiten het broedseizoen. Indien
dit niet mogelijk is dient een broedvogelcontrole te worden uitgevoerd voorgaand aan de
werkzaamheden.
                                                                                                  46/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Kenmerk            R001-1280028NJR-V01-sal-NL
7 Literatuur
Van den Boogaard, B., R.G. Verbeek & J.D. Buizer. 2019. Icoonsoorten Zuid-Holland. Projecten
en maatregelen voor icoonsoorten in de Provincie Zuid-Holland. Rapportnr. 19-015. Bureau
Waardenburg, Culemborg.
Visie rijke groenblauwe leefomgeving. Zuid-Holland investeert in een gezonde en aantrekkelijke
leefomgeving. December, 2018. PZH-2018-672289471. d.d. 15-01-2019
Wijnand Bouw en Cor Simon, BoschSlabbers architecten. Juli 2019. Rijs [A4] wijk, visie voor
ecologishe en recreatieve verbindingen rondom de A4. Projectnummer: bs-S 18-05 / 11.
Bestemmingsplan Sion – ’t Haantje, tweede herziening (onherroepelijk, vastgesteld op 2018-03-
06).
Stadsvisie Rijswijk 2030, samen maken we de stad. 27 september 2016.
Inventarisatielijsten broedvogels, Kees Mostert
Natuurvriendelijke oevers. Handreiking voor ontwerp, aanleg, beheer en onderhoud.
Hoogheemraadschap Rijnland. Versie april 2010.
                                                                                               47/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Kenmerk   R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Bijlage 1          Natuurwaardenkaart
                                      48/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Kenmerk           R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Bijlage 2                    Voorschriften natuurinclusief bouwen
 Icoonsoort        Maatregel lokaal                             Maatregel wijkniveau
 Huismus           Inbouwstenen in verticale gevels             ≤10m afstand van functioneel groen, zoals
 (koloniebroeder)        •   Hoogte: ≥3m en ≤12m                groenblijvende heesters en stekelige
                         •   Aantal: ≥ 6 bij elkaar             struiken (Circa 2-3 meter hoog).
                         •   Locatie: noord of oost in schaduw
                         •   Omvang: circa 15 x 8 cm
                   Toegankelijke ruimte onderste rij dakpannen
                   Groenblijvende heesters:                     ≤ 50 meter ≥ 200m2 aan geschikt
                   vuurdoorn, meidoorn, liguster, klimop,       foerageergebied en dekking
                   wingerd, beukenhaag, coniferen, hulst
                   Overhoekjes of stroken met ruigte en stofbad Extensief beheer openbaar gazon
 Gierzwaluw        Inbouwstenen op hoek of langs kopse kant     Geen bomen plaatsen binnen 3 meter van
 (koloniebroeder)        •   Hoogte: ≥4m en ≤40m                inbouwvoorzieningen voor gierzwaluw
                         •   Aantal: ≥ 6 bij elkaar
                         •   Locatie: noord- of oost in schaduw
                         •   Omvang: circa 15 x 25 X 30 cm
                   Toegankelijk ruimte nokvorst/tuitgevel
                   >60% hellend hak ook gierzwaluwpannen
                   mogelijk
 Vleermuizen       Inbouwstenen in verticale gevels             Foerageergebied
                   Combinatie aan type verblijfplaatsen         Vliegroutes
                   -zomer, kraam, paar en winter blijven        -Doorlopende bomenrij die verbinding
                                                                vormt tussen verblijfplaatsen en
                                                                foerageergebied.
                   Spouw geschikt en toegankelijk maken         -beschutte watergang die verbinding vormt
                   Diepte spouwmuur: ≥ 3 cm ruimte              tussen verblijfplaatsen en foerageergebied
                   Invliegopening ≥ 1,5 en ≤ 3 cm (stootvoeg)
 Weidehommel       Geveltuintjes in plaats van verharding       Bijenlint met gevarieerd aanbod aan
                                                                inheems bloemen en kruiden.
                   Bijen en hommelhotel                         Extensief maaibeheer
                                                                Natuurlijke overgangen tussen tuin en
                                                                openbaar groen
                   Groen dak met Nectarplanten                  Zoomvegetaties met kruisbes en framboos
                   Groene gevels met verschillende soorten      Tiny forest (ook goed voor zangvogels en
                   klimmende en windende planten                huismus)
 Egel              Tuinen passeerbaar te maken, door gebruik    Kleine bosschages met takkenhopen of
                   van hagen in plaats van schuttingen. Tuinen  houtwal
                   waar een schutting noodzakelijk is voorzien
                   van een schuttingopening
                                                                                                           49/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Kenmerk          R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Overzicht van de relevante icoonsoorten en begeleidende soorten:
 Icoonsoort          Omschrijving leefgebied                  Begeleidende soorten
 Egel                Groene en bosverbindingen stad en        Gewone pad, boommarter, bunzing,
                     achterland                               hermelijn, konijn, rosse woelmuis, wezel
 Rosse vleermuis     Oude bossen met voldoende oude           Franjestaart, grootoorvleermuis,
                     bomen en grote waterpartijen             watervleermuis
 Merel               Icoonsoort van het stedelijk groen       Zanglijster
 Boomklever          oude bossen en voldoende oude            Blauwe reiger, fluiter, gekraagde roodstaart,
                     loofbomen                                glanskop, grauwe vliegenvanger, houtsnip,
                                                              kleine bonte specht, bosanemoon,
                                                              zomereik, eekhoorn,
 Huismus             Bebouwing, nest gelegenheid,             Gierzwaluw, spreeuw, zwarte roodstaart,
                     schuilbosjes, klein groen                gewone dwergvleermuis, meervleermuis,
                                                              ruige dwergvleermuis
 Gierzwaluw          Bebouwing, nest gelegenheid              Huismus
 Weidehommel         bloemrijke tuinen, bermen, stad en       Steenhommel, metselbij,
                     achterland
 Glassnijder         Heldere sloten met rijke waterplanten en Bittervoorn,
                     helofieten
 Bittervoorn         Heldere sloten met rijke waterplanten en Groene kikker, fuut, grote keizerlibel, vroege
                     helofieten                               glazenmaker, driedoornige stekelbaars,
                                                              kleine modderkruiper, kroeskarper,
                                                              rivierdonderpad, snoek,
 Argusvlinder        bloemrijke bermen, veenweide en          Bruin blauwtje, hooibeestje, icarusblauwtje,
                     recreatiegebied                          kleine vuurvlinder, kleine klaver, ratelaar,
 Dotterbloem         Natuurvriendelijke overs, moerasstroken,
                     rivierbossen met getijde
 Rietorchis          Schraalland                              Wekkertje, veenmol
 Wilde hyacint       Stinzenplanten, landgoederen,
                     binnenduinbos
                                                                                                             50/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Kenmerk          R001-1280028NJR-V01-sal-NL
Bijlage 3                 Deelnemerslijst werksessie
Jeroen de Oude – gemeente Rijswijk
Michel Barendse – gemeente Rijswijk
Milou Bol – gemeente Rijswijk
Tim Vaessen – TAUW
Nils Rutjes - TAUW
Pim de Kwaadsteniet - TAUW
Arjen Koomen - Arcadis
Nieke van den Bedem – Hoogheemraadschap Delfland
Tosca Smit – Hoogheemraadschap Delfland
Huub van ‘t Hart - KNNV
Geert van Poelgeest – KNNV
Peter Hegi – Algemene Vereniging voor Natuurbescherming (AVN)
Kees Mostert – Zoogdiervereniging
                                                              51/51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>