<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                   Samen Bouwen
                                   aan Betere Buurten
                                                                                                                                     In het Regio Deal
                                                                                                                                     gebied wonen
                                                                                                                                     136.088 inwoners
                                                                                                                                     22% van de totale

                                    Propositie Regio Deal Rijswijk en Den Haag
                                                                                                                                     bevolking in Rijswijk
                                                                                                                                     en Den Haag




                                                                                                                      Rijswijk / Den Haag, oktober 2024

Inleiding
De gemeenten Rijswijk en Den Haag nemen          worden. In die wetenschap wordt een coalitie      zelf al hard aan het aanpakken van deze
het voortouw in de aanvraag voor de Regio        met partners gevormd om de brede welvaart         problemen. In Rijswijk en Den Haag doen
Deal, 6de tranche. De aanvraag weerspiegelt      te vergroten, met daarbij specifiek aandacht      we dit via bestaande programma’s, zoals de
de gezamenlijke inzet van (maatschappelijke)     voor arbeidsmigranten, de ‘werkende armen’        investeringsgebieden, het Actieplan Laak,
organisaties, beide gemeentebesturen en hun      (working poor) en jongeren. Vanzelfsprekend       de integrale aanpak Schilderswijk, Transvaal
inwoners. Het betreft de wijken Schilderswijk,   zal elke partner hier ook zijn eigen accenten     en Rustenburg-Oostbroek, de wijkagenda’s
Transvaal (inclusief Groente- en Fruitmarkt),    aanbrengen.                                       en gerichte volkshuisvestingsfondsen voor
Rustenburg-Oostbroek en de vijf woonwijken                                                         isolatiemaatregelen zoals de EFG-aanpak
van stadsdeel Laak in Den Haag, evenals          Urgentie                                          en stadsrenovatie. Tot slot hebben we in de
Havenkwartier, Te Werve, Stationskwartier,       Urgentie blijkt uit recente onderzoeken: de       Regionale Realisatieagenda Woningbouw
Muziekbuurt en Stervoorde in Rijswijk.           Leefbaarometerscore (2022) is in alle gebie-      Haaglanden met het Rijk afgesproken samen
                                                 den ‘zwak’ tot ‘onvoldoende’. De Haagse           te werken aan de ontwikkeling van de wijken.
Regio Deal als vliegwiel                         wijken kennen een hoge concentratie van
De gebieden worden gekenmerkt door               arbeidsmigranten tot wel 24%, wat de leef-        Sterke gemeenschappen en
omvangrijke en complexe maatschappelijke         baarheid in de wijken extra onder druk zet.       ondernemerszin
uitdagingen, waaronder een opeenstapeling        Het grote aandeel jongeren in een kwetsbare       Ondanks de uitdagingen kenmerken de
van hardnekkige veelal langdurige proble-        positie vraagt om gerichte aandacht. Zo groeit    wijken zich door sterke gemeenschappen en
matiek die de brede welvaart in deze wijken      tot 25% van de kinderen in deze wijken op         ondernemerszin. Veel bewoners en onder­
structureel onder druk zet. Een Regio Deal       in armoede, waarbij het niet alleen gaat om       nemers zetten zich actief in voor hun buurt en
fungeert als vliegwiel voor het versterken       kinderen uit bijstandsgezinnen, maar ook van      er zijn talloze initiatieven die bijdragen aan de
en aanjagen van onze gezamenlijke inzet          werkende ouders die moeite hebben rond            leefbaarheid. Juist deze kracht willen we van
voor een veilige, gezonde en welvarende          te komen. Het percentage laagopgeleiden           onderop versterken. Door aan te sluiten bij de
leefomgeving, waarin gelijke kansen voor alle    (35-59%) is significant hoger dan het stedelijk   energie in de wijken, bouwen we samen aan
bewoners worden gecreëerd en geborgd. Het        gemiddelde (30%). Urgentie van de proble-         een duurzame verbetering. De vele culturele
realiseren van de beoogde integrale en duur-     matiek blijkt ook uit onze eerdere poging om      tradities, de onderlinge solidariteit binnen de
zame verbeteringen vereist een regionale en      NPLV-gebied te worden.                            (eigen) gemeenschappen en het aanwezige
integrale aanpak.                                                                                  sociale kapitaal vormen hierbij belangrijke
                                                 Interventies gericht op oorzaken                  fundamenten.
Regionaal en integraal                           Onze interventies zijn specifiek gericht op
Regionaal omdat de problematiek in deze          de oorzaken van de veelheid aan problemen         Regeerprogramma en de Regio Deal
wijken de gemeentegrenzen overstijgt.            in deze wijken. Door daarnaast nabijheid in       De Regio Deal stelt ons in staat om, in lijn
De concentratie van bijvoorbeeld arbeids­        wijken als uitgangspunt te nemen en te inves-     met de kabinetsdoelen: veiligheid, bestaans-
migranten en de werking van de woningmarkt       teren in informatiegestuurde oplossingen,         zekerheid, werkgelegenheid en de sociale
heeft directe effecten op aangrenzende           werken we aan het structureel verbeteren van      cohesie in kwetsbare wijken te versterken.
gemeenten. Interventies in de ene gemeente       de brede welvaart. De participatie van bewo-      Door een informatiegestuurd en participatieve
kunnen leiden tot verplaatsing van problemen     ners, ondernemers en met name jongeren            aanpak wordt transparantie en betrokkenheid
naar een andere. Jongeren bewegen zich           staat hierbij centraal. Niet alleen in de plan-   vergroot, geheel passend binnen de kabinets-
veel­vuldig binnen de regio. Daarom is het       vorming, maar juist in de uitvoering tot 2029.    visie. Met toekenning van deze Regio Deal
noodzakelijk de brede welvaart regionaal         En daarna.                                        kunnen we samen met partners, bewoners
te beschouwen en hierin gezamenlijk op te                                                          en ondernemers verder bouwen aan vitale en
trekken. Integraal omdat de problematieken       Om de negatieve spiraal in de wijken te           veerkrachtige wijken.
vele oorzaken kennen en niet binnen een          doorbreken, werken we met onze maatschap-
sector of door een partij opgelost kunnen        pelijke partners in beide steden, uiteraard




                                                                                                               1 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Regionale aanpak
Om de uitdagingen effectief aan te pakken, hanteert de regio     Navolgend zal dieper ingegaan worden op de urgentie van
een gestructureerde 3 x 3 aanpak. Deze is gebaseerd op het       de respectievelijke thema’s, de wijze waarop de deelnemende
wat-, wie- en hoe-principe. Organisaties zoals de Haagse         partijen in een mix van interventies en stimulerende maat­
Hogeschool, ROC Mondriaan, Universiteiten Leiden en Delft,       regelen de problematiek en haar oorzaken worden aangepakt
diverse woningcorporaties, MKB Den Haag, welzijnsorgani-         en naar welk streefbeeld we toewerken. Op deze manier
saties en vele andere partners hebben volmondig toegezegd        kunnen positieve ontwikkelingen elkaar versterken en ontstaat
te willen deelnemen. Gelet op het grotere belang hopen deel­     een duur­zame verbetering van de brede welvaart in deze
nemende partijen dat ook andere gemeenten en organisaties        wijken. Kortom, de kern van waar we als regio voor staan.
uit de regio mee gaan doen.
                                                                 2.2. Drie prioritaire doelgroepen (WIE)
2.1. Drie thema’s rond brede welvaart (WAT)                      Naast de thematische aanpak wil de regio specifiek aandacht
Allereerst onderscheidt de regio drie thema’s om de problemen    voor jongeren, arbeidsmigranten en werkende armen:
in de benoemde gebieden systematisch aan te pakken. De
brede welvaart wordt bepaald door een complex samenspel          1. Jongeren
van factoren. Een veilige en prettige woonomgeving, gezond-      In deze wijken staat een nieuwe generatie op die we niet
heid en welzijn, en economische en sociale participatie zijn     mogen laten afglijden. De hoge concentratie jongeren in kwets-
onlosmakelijk met elkaar verbonden in een dynamiek die zowel     bare situaties, gecombineerd met de lage brede welvaart in
positief als negatief kan uitwerken. Samen met onze partners     deze wijken, creëert een urgente opgave. Zonder gerichte
weten we dat deze onderwerpen een langdurige en integrale        interventie dreigt een negatieve spiraal die moeilijk te door­
aanpak tussen partijen vergt om de gebieden en haar bewo-        breken is. Juist door nu in te zetten op jongeren, kunnen we de
ners in de brede welvaart te laten stijgen.                      cyclus van achterstand doorbreken en perspectief bieden op
                                                                 een positieve toekomst. De cijfers onderstrepen deze urgentie.
    1
                                                                 Elk gebied kent zijn eigen problematiek. In de Schilderswijk
  Een veilige en prettige woonomgeving vormt het funda­          groeit 22% van de kinderen op in een bijstandshuishouden,
  ment voor positieve ontwikkeling binnen wijken. Immers,        het hoogste percentage van alle wijken. Rond de Groente- en
  waar mensen zich veilig voelen, ontstaat ruimte voor           Fruitmarkt vallen de hoge percentages voortijdig school­
  ontmoeting en sociale binding. Dit versterkt niet alleen het   verlaters (8,7%) en jeugdcriminaliteit (7% verdacht van delict)
  welzijn van bewoners, maar creëert ook een basis voor          op, terwijl hier ook het percentage laagopgeleiden piekt op
  maatschappelijke participatie. Een schone en veilige leef-     59%. Laak kenmerkt zich onder andere door het hoogste aan-
  omgeving met goede basisvoorzieningen draagt bij aan           deel kinderen in eenoudergezinnen (26%).
  de fysieke en mentale gezondheid van bewoners.
                                                                 In Rustenburg-Oostbroek groeien jongeren op in een wijk met
                                                                 de laagste sociale cohesie (4,6 op schaal van 1-10), het minste
                                                                 contact tussen bewoners (26,3%) en het hoogste slachtoffer-
    2                                                            schap van misdrijven (38,2%). De combinatie van veel arbeids-
                                                                 migranten (24,5%) en hoge particuliere verhuur (41,6%) zorgt
  Gezondheid en welzijn zijn op hun beurt essentieel voor        voor een instabiele leefomgeving met weinig beschermende
  het kunnen meedoen in de samenleving. Fysieke en men-          factoren voor jongeren. Transvaal toont met 9% bijstandskinde-
  tale gezondheidsachterstanden belemmeren de toegang            ren, 19% eenoudergezinnen en het laagste jeugdzorggebruik
  tot onderwijs en werk. Stress door financiële problemen        (7,4%) middelmatige scores, maar kent wel een ‘onvoldoende’
  en slechte woonomstandigheden kunnen leiden tot                op de Leefbaarometer.
  gezondheidsproblemen, die vervolgens weer de kansen
  op de arbeidsmarkt verkleinen. Eenzaamheid en een              De Rijswijkse wijken hebben sociaaleconomisch grote ver-
  gebrek aan sociale contacten versterken deze negatieve         gelijkbare kenmerken. Het Jeugdzorggebruik ligt in Te Werve
  spiraal.                                                       (12,4%), Stationskwartier (12.5%) en het Havenkwartier (15%)
                                                                 significant hoger dan de rest van Rijswijk (11,2%). Deze jonge-
                                                                 ren groeien op in wijken met een laag opleidingsniveau (33%)
    3                                                            en lage inkomens (41% – 54%).

  Economische en sociale participatie zijn cruciaal voor         2. Arbeidsmigranten
  het doorbreken van de negatieve spiraal. Werk biedt niet       Den Haag kent ongeveer 10% (geregistreerde) inwoners met
  alleen inkomen, maar ook eigenwaarde, sociale contac-          een Oost-Europese nationaliteit. Dat zijn ruim 55.000 mensen.
  ten en de kans om te investeren in een betere woonsitua-       Dit naast de arbeidsmigranten die niet bij de overheid bekend
  tie. Maatschappelijke betrokkenheid vergroot het gevoel        zijn (niet geregistreerden). Zij zijn met name afkomstig uit
  van eigenaarschap over de buurt, wat bijdraagt aan een         Bulgarije, Polen, Griekenland, Roemenië en Hongarije en
  veiligere leefomgeving en meer sociale cohesie. De ver-        werken in banen die over het algemeen fysiek, laagbetaald
  sterking van de economische structuur en het stimuleren        en laaggeschoold zijn. Het beeld is dat arbeidsmigranten
  van (sociaal) ondernemerschap in deze wijken (samen            met name mannen zijn die tijdelijk naar Nederland komen om
  met sociaal ondernemers) draagt bij aan meer participatie      geld te verdienen en vervolgens weer vertrekken naar het
  van bewoners in de wijk.                                       land van herkomst. In de praktijk zien we dat steeds meer
                                                                 arbeids­migranten, zowel man als vrouw, zich permanent in de


                                                                                                  2 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>stad vestigen, vaak met kinderen (aantal kinderen met Oost-
Europese nationaliteit in BRP: ca. 6.700). Van tijdelijkheid is dus       Moeite met rondkomen
                                                                          Percentage dat aangeeft moeite te hebben met rondkomen. Bron: Gezondheidsmonitor (GGD/RIVM, 2022)
steeds minder sprake. In de Rijswijkse wijken zien we de afge-
lopen jaren een toename van deze groep mensen.
                                                                            Gebieden Rijswijk                                                    35%
In een deel van deze wijken is veelal het aandeel geregistreer-             Gemeente Rijswijk                                        26%
de arbeidsmigranten met een Oost-Europese migratieachter-                 Gebieden Den Haag                                                                44%
grond nog hoger: het varieert van 6,2% in de Schilderswijk,
tot 17,7% in Laak en 24,5% in Rustenburg-Oostbroek. Dit hoge              Gemeente Den Haag                                                31%
aandeel arbeidsmigranten moet worden gezien in samenhang                            Nederland                             21%
met de kenmerken van de woningvoorraad en leefbaarheid
in deze wijken. Het percentage particuliere huur is met name
hoog in Rustenburg-Oostbroek (41,6%) en Laak (39,3%). De
Leefbaarometerscore is in alle wijken ‘zwak’, wat duidt op
kwetsbare woonomstandigheden. De cijfers over sociale cohe-               Lage opleiding
sie (scores tussen 4,6-5,3 op een schaal van 1-10) en het lage            Percentage inwoners met een laag opleidingsniveau. Bron: CBS (2022)

percentage bewoners dat veel contact heeft met buurtbewo-
ners (24-41%) suggereren beperkte integratie in de wijk.                    Gebieden Rijswijk                                 34%
                                                                            Gemeente Rijswijk             23%
De hoge concentratie arbeidsmigranten en overbewoning heeft
een significant negatief effect op de sociale cohesie in deze             Gebieden Den Haag                                                             45%
wijken. Door tijdelijke huisvesting, lange werkdagen en slech-            Gemeente Den Haag                       30%
te arbeidsomstandigheden hebben veel arbeidsmigranten
beperkte mogelijkheden om te investeren in de buurt(relaties).                      Nederland           25%
Daarnaast is er vaak sprake van een precaire arbeidssituatie
waarin zij als goedkope en tijdelijke arbeidskrachten worden
ingezet. Een integrale benadering is nodig die zowel de
arbeidsmigranten zelf ondersteunt als de leefbaarheid in de
                                                                             Gemiddeld besteedbaar gestandaardiseerd inkomen
wijken waarborgt.                                                            Gemiddeld besteedbaar gestandaardiseerd particulier huishoudensinkomen. Bron: CBS, 2021



Met een tijdelijke investering zijn we gestart met het actiepro-
                                                                                             € 33.600




                                                                                                                                             € 33.600
                                                                                                                          € 32.100
gramma ‘Arbeidsmigratie in goede banen’. Doel is de positie
                                                                                  € 28.800




van arbeidsmigranten te verbeteren. We willen dat arbeids­
                                                                                                               € 24.200

migranten zich welkom voelen en gelijk worden behandeld.
We streven naar goede werk-, leef- en woonomstandigheden
en willen de meerwaarde van arbeidsmigranten benadrukken.
Betrouwbare dienstverlening en goede afspraken op regionaal                     Gebieden Gemeente             Gebieden Gemeente            Nederland
                                                                                 Rijswijk Rijswijk            Den Haag Den Haag
niveau op bijvoorbeeld het gebied van huisvesting en infor-
matievoorziening zijn essentieel. Dit is belangrijk voor zowel
de arbeidsmigrant als de omgeving. De problematiek rondom
arbeidsmigranten raakt veel thema’s. Met deze Regio Deal-
middelen willen we een aantal interventies uit ‘Arbeidsmigratie
in goede banen’ langjarig voortzetten. De samenwerking met            percentage significant hoger dan het stedelijk gemiddelde van
het Ministerie van BZK wordt daarin voortgezet.                       30,8%. Ook in de Rijswijkse wijken zijn deze cijfers vergelijk-
                                                                      baar. Hier heeft 27 tot 46% moeite met rondkomen. De proble-
3. Werkende armen (working poor)                                      matiek wordt versterkt door het hoge aandeel laagopgeleiden
In de wijken is een grote groep werkende mensen die ondanks           (35-59%) en de daarmee beperkte kansen op de arbeidsmarkt.
hun baan moeite heeft om rond te komen. Een deel van deze             De grafiek op pagina 9 geeft een duidelijk inzicht in het hoge
groep blijft onzichtbaar en komt niet voor in de statistieken. De     percentage mensen met problematische schulden: zonder
financiële situatie van deze ‘werkende armen’ is precair: 37-51%      gerichte ondersteuning dreigen deze mensen – vaak ondanks
van de huishoudens heeft moeite met rondkomen. Het gemid-             hun arbeidsparticipatie – verder weg te zakken in armoede.
deld besteedbaar gestandaardiseerd inkomen ligt €     € 5.300-
9.100 lager dan het stedelijk gestandaardiseerd gemiddelde            2.3. Drie onderscheidende elementen (HOE)
van € 3€ 2.100. Deze groep heeft vaak te maken met onzeker            De regio wil verder inzetten op drie elementen die worden
werk, flexibele contracten en lage lonen. De combinatie van           beschouwd als een wenkend perspectief, maar ook als nood­
financiële stress, hoge woonlasten en stijgende kosten voor           zakelijke voorwaarde om de resultaten langdurig te besten­
basisbehoeften maakt dat velen van hen in bestaansonzeker-            digen. De elementen vormen daarmee een vertaling en lokale
heid leven. Dit raakt niet alleen henzelf, maar ook hun kinderen      concretisering van een aantal centrale doelstellingen in het
en houdt potentieel de cyclus van achterstand in stand.               regeerprogramma, in het bijzonder hoofdstuk 7 Goed bestuur
                                                                      en sterke rechtsstaat.
De problematiek manifesteert zich het sterkst in de
Schilderswijk, waar 51,4% van de huishoudens moeite heeft met         1. Nabijheid
rondkomen en het gemiddeld gestandaardiseerd besteedbaar              Veel instrumenten om de brede welvaart structureel te ver­
inkomen slechts €€ 23.000 bedraagt. In Transvaal heeft 48,2%          beteren leiden naar het adagium: zolang het maar nabij en met
moeite met rondkomen, in de Groente- en Fruitmarkt 44,6%.             bewoners en ondernemers wordt georganiseerd. De bewoner
Ook in Laak (40,3%) en Rustenburg-Oostbroek (36,9%) ligt dit          en ondernemer staan daarbij centraal. Nabijheid wil zeggen


                                                                                                                                      3 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>dat dienstverlening beter kan én moet aansluiten                             brede welvaart. Nadrukkelijk zoekt de regio hierbij verbinding
op de behoeften, laagdrempeliger en in de wijk zelf wordt                    met elkaar en anderen in het land. Geleerde lessen worden met
georganiseerd. Dat betekent dat we niet van bovenaf ‘inter­                  andere regio’s gedeeld.
venties uitrollen’, maar dat we nabij zijn, samenwerking zoeken
met bewoners en ondernemers en zo gebruik maken van de                       3. Participatie
kracht van gemeenschappen. Bijvoorbeeld door de inzet van                    Al tijdens de voorfase die leidt tot het convenant, zullen (ver­
(mobiele) informatiepunten, de inzet van mensen uit de eigen                 tegenwoordigers van) bewoners en de benoemde doelgroepen
gemeenschap die de taal van de doelgroepen spreken (trusted                  worden betrokken. In de wijze waarop we de participatie vorm
messengers) en outreachende professionals.                                   willen geven komen de twee voornoemde elementen terug.
                                                                             Met deze doelgroepen gaan we actief kijken naar mogelijk­
2. Informatiegestuurd werken                                                 heden van (digitale) inspraak en participatie. Samen met onze
In onze aanpak voor de 6e tranche Regio Deal staat informatie-               partners zetten we in om vanuit ontmoeting, verbinding en
gestuurd werken centraal. De Regio Deal stelt ons in staat om                nabijheid te werken aan vertrouwen. Zo krijgen we beter beeld
onze ‘Staat van de Wijk’ door te ontwikkelen tot een real-time               op wat er zich achter de voordeur afspeelt, wat cruciaal is voor
dashboard met meer dan 100 brede welvaartsindicatoren. Dit                   onder andere vroegsignalering. We streven ernaar dat mensen
maakt het mogelijk om de ontwikkelingen in de wijken continu                 zich verbonden voelen met hun buren of buurt, initiatief nemen
op een aantal van deze indicatoren te monitoren en interventies              om samen te werken aan oplossingen, informele hulp geven en
optimaal af te stemmen. Het geïntegreerde monitoringsysteem                  bijdragen aan een betere leefomgeving.
meet ook de impact van onze acties op korte en lange termijn.
Door verschillende datastromen te combineren ontstaat een                    Ondernemers zijn cruciale partners in onze aanpak. Als betrok-
dynamisch beeld waarmee we (de effectiviteit) kunnen evalue-                 ken stakeholders in het gebied dragen zij niet alleen bij aan de
ren en bijsturen.                                                            economische vitaliteit, maar zijn zij ook essentiële partners in
                                                                             het versterken van de sociale cohesie.
Omdat we sterk inzetten op participatie vanuit de kracht van
de wijken zelf (onze bewoners en ondernemers), geeft dit een                 Gedurende de looptijd van het convenant blijven we actief
goede basis voor het ontwikkelen van een interactief digitaal                sturen op deelname van bewoners en ondernemers in tussen-
participatieplatform waar bewoners (specifiek jongeren) en                   tijdse evaluatiemomenten. Dit in de hoop dat de Regio Deal op
ondernemers, kunnen meedenken en meedoen met de uit­                         zichzelf als nabij wordt ervaren door bewoners. Het betrekken
voering. Dit platform wordt gekoppeld aan het dashboard zodat                van ervaringsdeskundigen krijgt hierbij een belangrijke rol. Het
bewoners en ondernemers direct feedback kunnen geven                         bevorderen van betrokkenheid van bewoners en ondernemers
op wijkontwikkelingen. Deze innovatieve co-creatie vergroot                  is essentieel voor het creëren van levendige, veerkrachtige en
betrokkenheid en draagvlak voor duurzame verbetering van de                  inclusieve wijken.




    Algemeen Streefbeeld
    De kern van onze aanpak is dat we streven       initiatieven en eigenaarschap van bewoners     groepen worden ondersteund bij hun
    naar veerkrachtige wijken die op de brede       over hun eigen leefomgeving is de betrok-      ontwikkeling. Arbeidsmigranten zijn vol-
    welvaart index verbeteren van onvoldoende       kenheid van bewoners (sterk) gegroeid.         waardige deelnemers aan de samenleving,
    en zwak naar voldoende. Hierin past ook                                                        en de sociale cohesie tussen bevolkings-
    enige realiteit. De Regio Deal en de daar-      De gezondheid van de bewoners vertoont         groepen is versterkt. Bewoners zijn actief
    voor beschikbare middelen zullen hiervoor       een duidelijke verbetering. De levensver-      betrokken bij besluitvorming in hun directe
    een eerste goede aanzet vormen, maar de         wachting en vaccinatiegraad zijn verhoogd      omgeving. Het vertrouwen in een nabije,
    aanpak vergt een langere adem. En dat is        door versterkte preventieve gezondheids-       toegankelijke overheid is toegenomen.
    waar we ons voor in willen zetten. Onze         programma’s en betere toegankelijkheid         Laagdrempelige ontmoetingsplekken (in
    aanpak rond informatiegestuurd werken           van eerstelijnszorg. Financiële problemen      binnen- en buitenruimte) en buurtactiviteiten
    maakt dat we in de convenant-­fase per          worden vroegtijdig gesignaleerd en aan­        zijn centrale plekken. Door bewoners met
    doelgroep streefwaarden zullen benoemen         gepakt, wat leidt tot verminderde stress­      verschillende achtergronden bij elkaar te
    op voor die groep belangrijke indicatoren.      gerelateerde gezondheidsklachten. Mensen       brengen, bouwen we bruggen tussen groe-
                                                    zijn meer gaan sporten en voelen zich meer     pen en herstellen we vertrouwen tussen
    Wij streven naar beter leefbaarheid in de       betrokken bij hun wijk.                        bewoners, overheid en maatschappelijke
    wijken. Het woningonderhoud is substan­                                                        organisatie. Daarmee ontstaat een prettige
    tieel verbeterd, overbewoning is verminderd,    Bewoners participeren actief in het ­sociale   leefomgeving om in te wonen, waar mensen
    er is een daling van jeugdoverlast en crimi-    en economische leven. Hierbij onder-           participeren in de samenleving, naar elkaar
    naliteit, en huiselijk geweld wordt effectief   kennen, ondersteunen en bouwen we              omkijken en willen bijdragen aan het eigen
    bestreden. De openbare ruimte is accep-         samen verder aan de reeds grote (veer)         en andermans welzijn.
    tabel schoon, groener en klimaatbestendig       kracht van bewoners. Jongeren hebben
    ingericht, met veilige speelplekken voor        verbeterde kansen in onderwijs, werk en
    ­kinderen. Door een actieve inzet op buurt­     stageplaatsen en (langdurig) kwetsbare




                                                                                                                 4 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Thema: Veilige en prettige woonomgeving

REGIONALE URGENTIE                                                                  REGIONALE AANPAK
In de aangewezen wijken van Rijswijk en Den Haag voelen                             De regionale aanpak kenmerkt zich door een gebiedsgerichte
veel bewoners zich onveilig in hun directe leefomgeving. Dit                        benadering waarbij ondermijning, jeugdcriminaliteit en leefbaarheid
blijkt onder meer uit bewonersonderzoek in de Gouverneurlaan                        integraal worden aangepakt door nauwe samenwerking tussen
(Laak), waar 75% van de respondenten aangeeft zich onveilig                         overheid, (maatschappelijke) partners, bewoners en ondernemers.
te voelen. In de wijk Groente- en Fruitmarkt geeft bijna de helft                   Met innovatieve instrumenten zoals de (Haagse) stratenaanpak,
van de bewoners aan zich weleens onveilig te voelen, gevolgd                        meertalige jongerenwerkers en gerichte handhavingsacties wordt
door R ­ ustenburg-Oostbroek, Transvaal, Laakkwartier, Spoorwijk,                   niet alleen repressief maar juist ook preventief gewerkt aan veilige-
Centrum en Schilderswijk. Ook de betreffende wijken in Rijswijk                     re wijken. Door de combinatie van fysieke ingrepen (verbeteren van
scoren ruim onder het gemiddelde qua veiligheid. Het Stations-                      winkelstraten en afvalvoorzieningen) en sociale interventies (inten-
kwartier in Rijswijk is een aandachtsgebied en kenmerkt zich vooral                 sieve jongerenbegeleiding en ondersteuning van arbeidsmigranten)
door de hoge criminaliteitscijfers. Zo zijn er in dit gebied circa 135              ontstaat een duurzame verbetering van de leefomgeving.
misdrijven per 1000 inwoners, terwijl dit er gemiddeld in Rijswijk                  De aanpak onderscheidt zich door maatwerk op wijkniveau,
zo’n 60 zijn. De leefbaarheidsscores in deze gebieden zijn ‘zwak’                   waarbij voorzieningen zoals het Doorbraaklab, het Huurteam en
tot ‘onvoldoende’ volgens de Leefbaarometer, met een lage sociale                   innova­tieve (online) interventies worden ingezet om hardnekkige
cohesie (scores tussen 4,6 en 5,4 op schaal van 10).                                problemen op te lossen. Door nadrukkelijk aandacht te besteden
Ontwrichtend zijn ook de situaties waarin sprake is van gender-­                    aan inclusie in de openbare ruimte en de sterke focus op ouder­
gerelateerd geweld. Landelijke wordt in Nederland elke 8 dagen                      betrokkenheid en jongerenbegeleiding, werkt de regio aan een
een vrouw vermoord. In de regio Haaglanden zetten we hier                           veilige en prettige woonomgeving voor alle bewoners.
gezamenlijk op in via het Manifest Aanpak Huiselijk Geweld
Haaglanden. Een van de punten uit dat manifest is het verbeteren
van de nazorg voor nabestaanden van slachtoffers van femicide.




     Fysieke kwaliteit woonomgeving                                                      Onveilig voelen
     Score fysieke kwaliteit woonomgeving. Bron: Veiligheidsmonitor (CBS, 2023)          Percentage inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in de eigen buurt. Bron: Veiligheidsmonitor (CBS, 2023)



                                                                                            Gebieden Rijswijk                                  24%
                    7,4                                                                    Gemeente Rijswijk                          18%
          7,1
                                                                                         Gebieden Den Haag                                                            38%
                                                     6,6                   6,5                                                                   25%
                                           6,2                                           Gemeente Den Haag


       Gebieden Gemeente               Gebieden Gemeente                Nederland
                                                                                                    Nederland                   15%
        Rijswijk Rijswijk              Den Haag Den Haag



1.	Versterken ondermijningsaanpak                                                  nemersorganisatie. Ook gebiedsmarkering en het vergroten
     in levendige wijken                                                            van vitaliteit en veiligheid maken deel uit van de aanpak.
Ondermijning heeft een directe en indirecte invloed op de                           Deze benadering vraagt om intensieve inzet en een lange
veiligheid en leefbaarheid in wijken. Hoewel de meeste onder-                       adem, maar zal ervoor zorgen dat bewoners en ondernemers
nemers goedwillende en hardwerkende mensen zijn met een                             zich veilig voelen en kunnen genieten van de levendigheid in
grote bijdrage aan de lokale economie, zien we tegelijkertijd                       het gebied.
in deze gebieden criminele activiteiten. Deze hebben een
negatieve invloed op de rest van de omgeving. We versterken                         Het aantal Integrale Handhavings Acties (IHA’s) wordt uit­
daarom de samenwerking met ondernemers in de (Haagse)                               gebreid van de huidige 15 naar meer acties per jaar, uitgevoerd
stratenaanpak, inclusief verplichte bedrijfsactiviteitenvergun-                     in nauwe samenwerking met onder andere politie, brandweer,
ning, om criminele en oneerlijke ondernemers actief te weren.                       Belastingdienst, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit,
Hierdoor werken we gezamenlijk aan een aantrekkelijk onder-                         Douane, woningcorporaties, Inspectie Leefomgeving en
nemersklimaat. Na de succesvolle start in de Gouverneurlaan                         Transport en HTM. Voor het effectiever weren van malafide
en aanliggende pleinen (Laak) kan deze aanpak bijvoorbeeld                          ondernemers wordt zowel het Bibob-team als het Haags
uitgebreid worden naar de Paul Krugerlaan (Transvaal) en de                         Economisch Interventie Team (HEIT) versterkt. De onder­
Fruitweg (Groente- en Fruitmarkt). Als aanvulling hierop wordt                      mijnende criminaliteit in de wijken wordt mede gedreven door
een nieuwe pandgerichte aanpak ontwikkeld als alternatieve                          een netwerk van malafide uitzendbureaus, arbeidsbemid-
ondermijningsstrategie.                                                             delaars en verhuurders die misbruik maken van kwetsbare
                                                                                    arbeidsmigranten. We versterken onze integrale aanpak
Parallel hieraan loopt de winkelstratenaanpak voor vernieuwing                      daarop. Specifiek voor de uitzendbranche zetten we in op het
van het winkelaanbod. Deze richt zich op meerdere aspecten:                         verder in kaart brengen van de problematiek veroorzaakt door
de uitstraling van vastgoed, verbetering van de openbare                            malafide ondernemers in deze sector en het verbeteren van
ruimte, optimalisatie van bereikbaarheid, versterking van                           de organisatiegraad. Daarnaast wordt innovatieve handhaving
digitale toegankelijkheid en professionalisering van de onder­                      ontwikkeld via de inzet van stewards en SUS-teams.

                                                                                                                                                        5 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>2.	Tegengaan Jeugdcriminaliteit en versterken preventie aanpak    4. Versterken aanpak misstanden Arbeidsmigranten
De preventieve aanpak richt zich primair op ouderonder­            De aanpak van misstanden rond arbeidsmigratie vraagt om
steuning via gerichte weerbaarheidsprojecten en lotgenoten-        doelgerichte handhaving op zowel werk- als woongebied.
contact. Voor de toenemende online problematiek rond drugs,        Dit wordt gerealiseerd door intensieve samenwerking op
ronseling en geweld worden nieuwe interventies ontwikkeld          wijkniveau tussen gemeenten (onder andere de Haagse en
die aansluiten bij het Landelijke Kwaliteitskader Effectieve       Rijswijkse Pandbrigade), politie, HEIT, RIEC en de Landelijke
jeugdinterventies. Deze zijn gebaseerd op recent onderzoek         Arbeidsinspectie.
naar de impact van digitalisering en het fluïde karakter van
jeugdgroepen.                                                      5. Vergroten van inclusie
                                                                   We werken aan fysieke en sociale toegankelijkheid van
Het jongerenwerk ondergaat een significante uitbreiding, waar-     ­publieke ruimte voor meerdere doelgroepen. Dit wordt vorm-
bij jongerenwerkers nu ook actief worden ingezet op scholen.        gegeven in nauwe samenspraak met de doelgroepen zelf. De
Speciale aandacht gaat uit naar kinderen van arbeidsmigranten       beschikbare Regio Deal-middelen maken het mogelijk deze
door de inzet van taalkundige jongerenwerkers. Het aantal           aanpak te bestendigen in alle betrokken wijken.
straatcoaches wordt uitgebreid om als extra ogen en oren in
de buurt te fungeren. De gehele aanpak wordt zorgvuldig afge-
stemd op bestaande schoolprogramma’s, waarbij voorlichting
over risico’s wordt gecombineerd met een aantrekkelijk alter-         STREEFBEELD In 2028 is zowel de objectieve als subjectieve
natief aanbod. Het welzijnswerk krijgt een kwaliteitsimpuls door      veiligheid in de aandachtswijken van Rijswijk en Den Haag
nieuwe opleidingen en tooling specifiek gericht op het herken-        aanzienlijk verbeterd ten opzichte van 2025, meetbaar via
nen en voorkomen van criminele verleiding.                            politiecijfers en de Veiligheidsmonitor 2027. De ondermijnende
                                                                      criminaliteit is teruggedrongen, zichtbaar in een afname van
Voor jongeren die reeds in de (drugs)criminaliteit zijn beland,       explosieven, (steek)wapens, drugshandel, HIC’s en extreem
worden intensieve langdurige begeleidingstrajecten uitgebreid.        gedachtegoed. Jongeren hebben een positiever toekomst­
De eerste resultaten van vergelijkbare trajecten elders in            perspectief dankzij vroegsignalering en gerichte begeleiding,
Den Haag tonen de effectiviteit van deze aanpak aan.                  wat leidt tot minder betrokkenheid bij problematische jeugd-
In samenwerking met de politie wordt een specifieke aanpak            groepen.
ontwikkeld voor jeugdigen die in aanraking komen met het
criminele circuit.                                                    Deze ontwikkeling zet zich door tot 2040, waarin alle wonin-
                                                                      gen voldoen aan de Haagse basiskwaliteit en de Wet Goed
3. Verbeteren Woon- en Leefomgeving                                   ­Verhuurderschap: goed geïsoleerd, energiezuinig, veilig en
De aanpak van woonproblematiek krijgt vorm door de inzet van           schimmelvrij. Laagdrempelige dienstverlening en slimme
gezinsgerichte teams die nauw samenwerken met jeugdhulp,               oplossingen zorgen voor een gezonde leefomgeving die de
gezondheidszorg en welzijnspartijen. Deze teams richten zich           ontwikkeling van kinderen en jongeren bevordert en een veilige,
op het vroeg signaleren van problemen zoals hoge huren,                duurzame en betaalbare woonomgeving garandeert voor
overbewoning en achterstallig onderhoud. Ook de EFG-aanpak             alle bewoners.
is hierbij van belang, dat zich richt op het verduurzamen van
woningen met de laagste energielabels (E, F, G) in wijken als
Laak en Schilderswijk, om energiearmoede tegen te gaan.
Voor complexe gevallen biedt het Doorbraaklab ondersteuning,
terwijl het Huurteam en de Huurbalie zich richten op (juridi-
sche) ondersteuning voor huurders. Waarbij kwetsbare groe-
pen als arbeidsmigranten en minimagezinnen door taalbarriè-
res en laaggeletterdheid extra ondersteuning nodig hebben bij
het aanspreken van particuliere verhuurders op de kwaliteit van
hun woningen.
                                                                           Samenscholing tegengaan.
De handhaving wordt verscherpt via de implementatie van
de Wet Goed Verhuurderschap, Wet betaalbare huur, huis-                    Alcoholisten aanpakken. Bedelaars
vestingsvergunning en opkoopbescherming. De wijkgerichte                   aanpakken. Straatvuil aanpakken.
dienstverlening zorgt voor snelle signalering van misstanden,              Grofvuil op handhaven. Meer
wat gezien de beperkte capaciteit en complexe dossier­
vorming van essentieel belang is. In Rijswijk breiden we bij-              handhaving op straat. Fout parkeren
voorbeeld de inzet van flatcoaches uit. Zij hebben ook een                 aanpakken. Overbewoning
verbindende functie richting inwoners om hun welzijn te bevor-             aanpakken. Sneller reageren op
deren. Het aanvalsplan afval wordt geïntensiveerd, waarbij
producenten van wegwerpplastic structureel bijdragen aan de                meldingen van overbewoning en
kosten voor het opruimen van zwerfafval, in samenwerking met               meer nacontrole erop.
industrie en bewoners.

Voor de verbetering van de leefomgeving worden in de
wijken twee concrete interventies versterkt: de introductie van
matrassen-­inleverpunten met een financiële prikkel van 10 euro
per matras en de herinrichting van afvalcontainerlocaties met
­v rolijke kleuren en educatieve boodschappen over een afval-
 verwerking in Nederland.


                                                                                                       6 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Thema: Gezondheid en welzijn

 REGIONALE URGENTIE                                                                                                                                                                      REGIONALE AANPAK
 De gezondheidsachterstanden in de Rijkswijkse en Haagse wijken                                                                                                                          De gemeenten zetten samen met partners dagelijks in op de brede
 zijn zorgwekkend: resp. slechts 47-63% en 56-69% van de bewo-                                                                                                                           gezondheids- en welzijnsportefeuille. Van jeugdgezondheids-
 ners ervaart een goede gezondheid, tegenover 64% resp. 69%                                                                                                                              zorg en jeugdparticipatie tot jeugdhulp. En van initiatieven in de
 stedelijk. Het percentage mensen met ernstig overgewicht ligt met                                                                                                                       buurt, welzijn en ondersteuning van mantelzorgers tot individuele
 18-22% significant hoger dan het stedelijk gemiddelde van 17%.                                                                                                                          Wmo-voorzieningen en samenwerking met ketenpartners in de
 Daarnaast kampt een zeer hoog percentage bewoners met                                                                                                                                   eerste- en tweedelijnszorg. Belangrijk in die (informele) zorg- en
 ernstige eenzaamheid (23-31% resp. 19-28% in de wijken versus                                                                                                                           ondersteuningsketen is de groeiende groep ouderen en de een-
 21% resp. 18% stedelijk) en een lage veerkracht (23-35% resp.                                                                                                                           zaamheid onder ouderen. Speciale aandacht in deze wijken is
 20-52% versus 22% resp. 20% stedelijk). De combinatie van                                                                                                                               daarbij nodig voor ouderen met een migratieachtergrond. Met
 fysieke en mentale gezondheidsachterstanden (onder andere                                                                                                                               de Regio Deal worden vijf concrete interventies versterkt om de
 veroorzaakt door armoede) creëert een negatieve spiraal die de                                                                                                                          gezondheids­problemen, eenzaamheid en lage veerkracht tegen te
 kwaliteit van leven ernstig aantast. Ook is er een lage vaccinatie­                                                                                                                     gaan. Specifiek voor de groep arbeidsmigranten zijn wij ons bewust
 graad in de gehele regio en met name in de betreffende wijken is                                                                                                                        van de noodzaak van een cultuursensitieve aanpak. Veel mensen
 deze zeer laag. De urgentie wordt ook goed weergegeven door de                                                                                                                          hebben een angst voor de overheid of wantrouwen deze. Om met
 concentratie van slecht geïsoleerde woningen met lage energie­                                                                                                                          hen in contact te komen werken we al succesvol met de inzet van
 labels (E, F of G). In Den Haag heeft 40% van de woningen een                                                                                                                           onder andere veldwerkers die vertrouwensbanden bouwen met de
 slecht energielabel, ver boven het landelijke gemiddelde van 15%.                                                                                                                       groep waar moeilijk contacten mee te leggen zijn. Met de Regio
 Door stijgende energieprijzen wordt energiearmoede een steeds                                                                                                                           Deal kunnen we deze aanpak verder uitbreiden. Ook hier staat cen-
 dringender probleem. In 2022 leefde 11,1% van de huishoudens in                                                                                                                         traal dat bestendiging na de Regio Deal randvoorwaarde is.
 Den Haag in energiearmoede. De grootste kwetsbaarheid ligt in
 Laakkwartier en Rustenburg-Oostbroek.



 Ernstig eenzaam                                                                                                Lage Veerkracht                                                                                       Goede gezondheid
 Percentage inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in de eigen buurt. Bron: Veiligheidsmonitor (CBS, 2023)   Percentage dat aangeeft (zeer) lage veerkracht te hebben. Bron: Gezondheidsmonitor (GGD/RIVM, 2022)   Percentage goede / zeer goede algemene gezondheidstoestand. Bron: Gezondheidsmonitor (GGD/RIVM, 2022)



    Gebieden Rijswijk                                                          23%                                Gebieden Rijswijk                                                                 36%                 Gebieden Rijswijk                                                              62%
   Gemeente Rijswijk                                             18%                                              Gemeente Rijswijk                                 20%                                                 Gemeente Rijswijk                                                                    69%
 Gebieden Den Haag                                                                        27%                   Gebieden Den Haag                                                     29%                             Gebieden Den Haag                                                         56%
Gemeente Den Haag                                                         21%                                   Gemeente Den Haag                                       22%                                           Gemeente Den Haag                                                                  64%
            Nederland                                 14%                                                                 Nederland                            17%                                                              Nederland                                                                     69%


Bovendien sluiten we in de integrale aanpak aan bij beproefde                                                                                                                        onderhoud en vochtproblemen, met ernstige gezondheids­
concepten als positieve gezondheid en de levensloop bena-                                                                                                                            effecten. Het bestaande Doorbraaklab en gezinsgericht
dering (in lijn met de Haagse Preventieaanpak). Hierin hebben                                                                                                                        werken worden uitgebreid met gerichte woonaanpak, waar-
we oog voor de verschillende levensfases en de ondersteu-                                                                                                                            onder professionele schimmelbestrijding en woningverbete-
ning en interventies die hierbij aansluiten. Als verschillende                                                                                                                       ringen. Hierin leggen we tevens een integrale verbinding met
levensfasen onderscheiden we: -10 maanden tot 4 jaar, 4 tot 12                                                                                                                       bestaande dienstverlening (Huurteam en Huurbalie) op het
jaar, 12 tot 18 jaar, 18 tot 27 jaar, 27 tot 55 jaar en 55+.                                                                                                                         gebied van (juridische) hulp aan huurders. Vanuit het actieplan
                                                                                                                                                                                     Gezond en Veilig wonen wordt de aanpak van loden drink­
1. Versterken Jeugdgezondheidszorg en Kansrijke start                                                                                                                                waterleidingen versterkt.
We versterken de Haagse Kansrijke Start aanpak met specifie-
ke instrumenten voor de betreffende wijken. Deze evidence-­                                                                                                                          3.	Versterken sociaal leefklimaat en maatschappelijke
based methode richt zich op de eerste 2000 dagen van een                                                                                                                                 functies
kind, cruciaal voor de lichamelijke, psychische en sociale                                                                                                                           We versterken het sociale leefklimaat door investeringen in
ontwikkeling. Via interventies als Stevig Ouderschap, VoorZorg                                                                                                                       cultuur en maatschappelijke functies, waarbij bestendiging
en Kind naar Gezond Gewicht wordt extra ondersteuning                                                                                                                                na afloop van de Regio Deal een randvoorwaarde blijft. Het
geboden aan kwetsbare gezinnen. We onderzoeken de moge-                                                                                                                              Laaktheater wordt bijvoorbeeld versterkt als wijkvoorziening.
lijkheden voor een mobiele JGZ-spreekkamer om de jeugd­                                                                                                                              In het centrum van het regiogebied (de Megastores) komen
gezondheidszorg laagdrempeliger te maken. Met de middelen                                                                                                                            sociale functies voor jeugd, sport en cultuur, waarmee de
uit de Regio Deal werken we aan de verhoging van de vacci-                                                                                                                           grootste broedplaats van Rijswijk en Den Haag wordt gereali-
natiegraad, door onder andere de ouderbetrokkenheid in de                                                                                                                            seerd. Daarnaast worden culturele activiteiten voor jongeren
wijken te verhogen. Dit doen we onder andere op basis van                                                                                                                            uitgebreid. Met het programma BinnenBuiten in Laak stimu-
de uitkomsten van een gezamenlijk regionaal onderzoek dat                                                                                                                            leren we artistieke en culturele activiteit. Via Kunstinloop en
thans plaatsvindt.                                                                                                                                                                   Kunstbuzz bereiken we jongeren die kampen met mentale
                                                                                                                                                                                     gezondheidsproblemen. De subsidieregeling cultuurpartici-
2. Verbinden sociale en fysieke oplossingen                                                                                                                                          patie Jong Den Haag wordt uitgebreid om meer jongeren te
   in ongezonde woonsituaties                                                                                                                                                        betrekken bij culturele activiteiten. In de Rijswijkse wijken gaat
We verbinden de sociale en fysieke aanpak van ongezonde                                                                                                                              om een uitbreiding van activiteiten van Don Bosco, Stichting
woonsituaties. Veel minimagezinnen kampen met achterstallig                                                                                                                          Welzijn Rijswijk en de Scouting.

                                                                                                                                                                                                                                                              7 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>4. Vergroenen
Naast onze bestaande groentrajecten zetten we extra in op                 STREEFBEELD In 2028 zijn de gezondheidsverschillen tussen
nieuwe vergroeningsinitiatieven die specifiek gericht zijn op             deze wijken en het stedelijk gemiddelde met 10% afgenomen,
deze gebieden. Hierbij zetten we in op het vergroten van on­­             zichtbaar in een hogere ervaren gezondheid, minder over­
verhard oppervlak en kroonoppervlakten. Inzet op meer groen               gewicht en een lagere eenzaamheid onder bewoners. De vac-
draagt bij aan betere luchtkwaliteit, minder hitte-stress en meer         cinatiegraad is gestegen naar het stedelijk gemiddelde en meer
ruimte voor ontspanning en sociale interactie. Via ‘Operatie              kinderen krijgen een kansrijke start door verbeterde prenatale
Steenbreek’ worden bewoners verder aangemoedigd om                        zorg en intensievere gezinsondersteuning. Door gerichte inter-
tegels te vervangen door planten.                                         venties in gezond wonen, vergroening van de wijken en verster-
                                                                          king van sociale voorzieningen is de leefomgeving aantoonbaar
Naast het vergroenen van wijken, is het van belang plekken                gezonder geworden, wat zich uit in minder stress-gerelateerde
in de openbare ruimte te creëren waar mensen veilig kunnen                gezondheidsklachten en een stijging van de algemene veer-
komen om elkaar te ontmoeten. Denk aan het creëren van                    kracht van bewoners naar het stedelijk niveau.
sociale ontmoetingsplekken zoals Stadsoase Spinozahof, een
openbare plek waar bewoners prettig in een veilig omgeving
kunnen samenkomen, en waar ruimte is om vanuit zelfgekozen
faciliteiten en activiteiten in eigen buurt te participeren.

5. Verbeteren positie arbeidsmigranten en hun kinderen
                                                                                    Het belangrijkste is de toekomst van
De vijfde interventie richt zich op arbeidsmigranten via een
uitbreiding van het (mobiele) informatiepunt naar de regio en                       mijn kleinkinderen. Zij moeten gezond
gerichte ondersteuning voor kinderen van arbeidsmigranten.                          en veilig kunnen leven en wonen.
Deze ondersteuning omvat vaccinaties, Nederlandse taal­
beheersing en een gezonde leefstijl, met specifieke aandacht
voor een stabiele schoolsituatie en participatie in sport- en
cultuuractiviteiten.




Thema: Economische en sociale participatie

REGIONALE URGENTIE                                                     REGIONALE AANPAK
De betreffende wijken kennen een zware concentratie van sociaal­       De gemeenten zetten samen met partners in op een brede aanpak
economische problematiek. Het percentage langdurig werklozen           van economische en sociale participatie. We zijn ons bewust
(3-14%) ligt hoger dan het Haagse gemiddelde (5%) en het aandeel       van de grote (veer)kracht van vele bewoners, die onder moei-
laagopgeleiden (35-59%) overstijgt het stedelijk gemiddelde (30%)      lijke omstandigheden (vaak al lange tijd) het hoofd boven water
ruimschoots. De financiële situatie is precair: 37-51% van de huis-    (moeten) houden. Door juist deze kracht persoonlijk en nabij te
houdens heeft moeite met rondkomen en het gemiddeld gestan-            ondersteunen, werken wij aan het versterken van de basis van
daardiseerd besteedbaar inkomen ligt €5.300-9.100 lager dan ste-       waaruit meer mensen meedoen. Zo zetten we in op het versterken
delijk. Veel gezinnen leven in armoede of met een armoede­risico.      van bewonersinitiatieven en arbeidstoeleiding, waarbij taalvaar-
Een hoog percentage vroegtijdig schoolverlaters (tot 8,7%) en          digheid, schuldhulpverlening en participatie belangrijke pijlers
beperkte maatschappelijke participatie – in veel wijken doet slechts   vormen. Met de Regio Deal versterken we gerichte interventies
12-14% vrijwilligerswerk tegenover 18% stedelijk – bemoeilijken de     voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en jongeren als
arbeidsparticipatie verder.                                            toekomstige werkenden. Hierbij hebben we extra aandacht voor
                                                                       het verbinden van interventies waardoor we ons aanbod gemeen-
                                                                       tegrens-overstijgend ontwikkelen. Diverse ministeries waaronder
                                                                       EZK, J&V en SZW zijn goed op de hoogte van de aanpak en
                                                                       vervolgtrajecten.



1.   Verbeteren kansen arbeidsmarkt en financiële weerbaarheid
     (focus op jongeren)
We intensiveren onze aanpak van stagediscriminatie in samen-           We zetten in op het vergroten van financiële weerbaarheid
werking met de Haagse Hogeschool, met als doel een inclu-              via onze bestaande en succesvolle interventies via specifieke
sieve stagecultuur te creëren via het concept ‘Partner Up’. De         aanpakken (outreachend, laagdrempelig en in de wijken). Om
stageaanpak wordt verder versterkt door lokale ondersteuning           de financiële weerbaarheid van jongeren te vergroten, ontwik-
(bijvoorbeeld in lijn met de ervaringen bij het Stagehuis in de        kelen we peer-to-peer dienstverlening vanuit bijvoorbeeld de
Schilderswijk en het nieuwe programma ‘Catch your wave’, dat           Helpdesk Geldzaken, speciaal gericht op jongeren die kwets-
gericht is op diverse hbo- en wo-talenten). Dit programma biedt        baar zijn voor financiële uitbuiting of problematische schulden.
jongeren de kans om op een laagdrempelige manier kennis te             We verbinden jongeren direct met werkgevers door bijvoor-
maken met grote regionale werkgevers en hun praktische vaar-           beeld pitchevents en persoonlijke begeleiding naar opleidin-
digheden te ontwikkelen.                                               gen, werk of leerwerkplekken. We breiden onze fysieke aan-

                                                                                                           8 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre> Geregistreerde problematische schulden                                                   Mensen kennen elkaar nauwelijks
 Aandeel huishoudens met geregistreerde problematische schulden. Bron: CBS, 2023          Percentage inwoners dat aangeeft dat de mensen in de buurt elkaar nauwelijks kennen.
                                                                                          Bron: Veiligheidsmonitor (CBS, 2023)


                                                                                            Gebieden Rijswijk                                                              42%
                                    23%
                                                                                            Gemeente Rijswijk                                                 34%
                                              15%
       12% 11%
                                                                                          Gebieden Den Haag                                                                      49%
                                                                 9%                       Gemeente Den Haag                                                            39%

     Gebieden Gemeente            Gebieden Gemeente           Nederland                             Nederland                                     26%
      Rijswijk Rijswijk           Den Haag Den Haag


 Netto arbeidsparticipatie                                                                Sociale cohesie
 Het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking. Bron: CBS (2022)           Score sociale cohesie. Bron: Veiligheidsmonitor (CBS, 2023)



   Gebieden Rijswijk                             61%
   Gemeente Rijswijk                                                      69%
                                                                                                                                                                6,4
                                                                                                5,9       6,1
 Gebieden Den Haag                              61%                                                                                        5,7
 Gemeente Den Haag                                           65%
                                                                                                                                4,9
           Nederland                                                               71%       Gebieden Gemeente               Gebieden Gemeente               Nederland
                                                                                              Rijswijk Rijswijk              Den Haag Den Haag



wezigheid uit in wijken en bij het ROC Mondriaan. Daarnaast                              gevers, waarbij we het bewezen concept van MKB Den Haag
biedt de Maatschappelijke Diensttijd jongeren kansen om                                  en Stichting Boschuysen verder uitbouwen.
hun talenten te ontwikkelen en hun verbinding met de samen­
leving te versterken. We versterken dit extra door in te zetten                          3. Versterken wijkgericht werken
op nazorg, zodat jongeren langer betrokken blijven bij nieuwe                            Community librarians versterken de outreachende functie van
initiatieven in de wijken. Een van de initiatieven die Rijswijk en                       bibliotheken in samenwerking met partners als CJG, corpora-
Den Haag samen uitvoeren is ‘Follow Your Dreams’. Met deze                               ties en huisartsen. We ondersteunen bewonersinitiatieven en
programma’s bieden we jongeren de kans om hun talenten te                                verbinden deze (met als voorbeeld de Alliantie Schilderswijk),
ontdekken, hun netwerk uit te breiden en mee te werken aan                               waarbij lokale rolmodellen als bruggenbouwers fungeren.
verschillende projecten bij bedrijven in de regio. Een andere
manier waarmee we investeren in talentontwikkeling van jonge-                            4. Verbeteren positie arbeidsmigranten
ren is door extra inzet van jongerenwerkers.                                             Naast de intensivering van gerichte handhaving op misstanden,
                                                                                         zetten we in op initiatieven om de sociale cohesie te bevorderen
2. Versterken ondernemersklimaat en werkgelegenheid                                      en kennis en bewustwording over arbeidsmigranten in de wijk te
We stimuleren de aanwezige ondernemersgeest in de wijken                                 vergroten. Dat doen we onder meer met een escaperoom. Ook
door een begeleidingsprogramma aan te bieden voor actieve                                zetten we in op duurzame inzetbaarheid van arbeidsmigranten,
bewoners die zich verder willen ontwikkelen als ondernemer.                              onder meer door het organiseren van banenbeurzen. Ervaring
Voor ondernemers met financiële uitdagingen starten we een                               leert dat hier veel bedrijven op af komen.
pilot waarbij 50 ondernemers samen met boekhouders en
Belastingdienst naar oplossingen zoeken, gevolgd door onder-
steuning van ervaringsdeskundigen. De winkelstratenaanpak
wordt verduurzaamd met focus op een goed vestigingsklimaat                                   STREEFBEELD In 2028 is het percentage langdurig werklozen
en het vergroten van de organisatiegraad. Hiermee vergroten                                  in de wijken teruggebracht en is het aantal vroegtijdig school-
we de betrokkenheid van ondernemers bij elkaar en bij de wijk                                verlaters gedaald. De arbeidsparticipatie is gestegen doordat
en bieden we kansen voor ondernemers om te groeien. Een                                      jongeren beter zijn voorbereid op de arbeidsmarkt via stages,
transformatiemanager en gebiedsbranding dragen bij aan                                       leerwerkplekken en een inclusieve onderwijscultuur. De instap-­
structurele verbetering van winkelstraten in het gebied.                                     economie heeft wijkbewoners geholpen met het verkleinen van
                                                                                             hun afstand tot de arbeidsmarkt, waarbij meer doorstroming
In de betreffende wijken kennen we grote groepen mensen                                      plaatsvindt naar regulier werk. Ondernemers in de winkelgebie-
met een afstand tot de arbeidsmarkt, die bovendien moeilijk                                  den zijn beter georganiseerd in BIZ-en, wat heeft geleid tot een
te activeren zijn. Juist hen willen we betrekken en mee laten                                sterkere wijkeconomie met minder leegstand en een gevari-
doen naar vermogen. Het hebben van (vrijwilligers)werk biedt                                 eerder aanbod. Het percentage huishoudens dat moeite heeft
perspectief en geeft regie op zijn of haar leven. We focussen                                met rondkomen is gedaald mede door verbeterde financiële
op wat iemand wel kan in plaats van focussen op wat niet                                     weerbaarheid en schuldhulpverlening. De maatschappelijke
(meer) kan. We erkennen dat voor sommige inwoners betaal-                                    participatie is verhoogd waarbij met name jongeren en arbeids-
de arbeid niet mogelijk is. Deze groep bieden we passende                                    migranten actiever betrokken zijn bij wijkinitiatieven.
ondersteuning. Zo zetten we ons via verschillende aanpak-
ken in om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een
kans te bieden. In Rijswijk via de aanpak Maatschappelijke
Participatie en in Den Haag via de Instapeconomie, waarbij
we wijkbewoners met grotere afstand tot de arbeidsmarkt par-                                                  Jongeren hebben vaak het gevoel dat zij
ticipatiemogelijkheden door instapwerk zoals wijkonderhoud                                                    niks mogen en kunnen. Soms zelfs dat ze er
en energiecoaching bieden, met behoud van uitkering plus                                                      niet mogen zijn. Meer ontmoetingsplekken
vrijwilligersvergoeding. Dit succesvolle concept breiden we                                                   voor jongeren zou heel goed zijn.
uit naar andere wijken. Met ‘Kandidaten in de Lift’ vergroten
werkzoekenden hun netwerk door directe contacten met werk­

                                                                                                                                                             9 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Financiën                                                      Alle bedragen x1000
                                                               1. Veilige en prettige woonomgeving
                                                                                                                                             REGIO
                                                                                                                                             € 18.630
                                                                                                                                                        RIJKSBIJDRAGE
                                                                                                                                                            € 15.805
                                                                                                                                                                          TOTAAL
                                                                                                                                                                         € 34.435

Partijen hebben de urgentie, problematiek                      Ondermijning / Jeugdcriminaliteit                                              € 7.740
en oplossingsrichting onderbouwd. Helder is                    Aanvalsplan Afval                                                               € 600
dat rond de brede welvaart het voorgestelde                    Bedrijfscontactfunctionarissen & Winkelstraten aanpak                          € 1.685
gebied – helaas – een van de minst scorende                    Pandbrigade                                                                    € 6.075
gebieden in Nederland op de brede welvaart                     Investeringsgebieden                                                           € 2.530
indicatoren is. Dit veranderen naar een posi-                  2. Gezondheid en welzijn                                                      € 12.150       € 12.150     € 24.300
tieve trend vergt een gezamenlijke en lang­                    Cultuurankers & participatie                                                   € 2.325
durige inspanning van Regio en Rijksoverheid.                  Gezinsgerichtwerken                                                             € 720
Het zijn deze twee redenen dat de regio met                    JGZ, DoorbraakLab, Gezinsgerichtwerken                                         € 3.560
vertrouwen de maximale Rijksbijdrage van                       Vocht- & Schimmelaanpak                                                         € 150
40 miljoen vraagt.                                             Investeringsgebieden                                                           € 2.440
                                                               Gebiedsgericht Welzijn (incl. arbeidsmigranten)                                € 2.955
De gevraagde looptijd van de Regio Deal is
                                                               3. Economische en sociale participatie                                        € 12.045       € 12.045     € 24.090
2026-2028. Gemeenten zetten in 2025 de
                                                               Bibliotheek: Community librarians                                              € 1.200
structurele middelen in. Dit vooruitlopend op
                                                               Taalaanpak in het kader van kinderen van Arbeidsmigranten                       € 750
de ingangsdatum van 1 januari 2026. Dit heeft
twee redenen. Ten eerste zijn partijen over-                   Peer2Peer / helpdesk / jongerenpunt                                            € 5.610

tuigd dat de aanpak nodig is voor de brede                     Bedrijfscontactfunctionarissen & Winkelstraten aanpak                          € 1.685

welvaart. Ten tweede wil de regio daarmee                      Investeringsgebieden                                                           € 2.530
bij ingangsdatum en met Rijksmiddelen een                      Participatie / ervaringsdeskundigen                                             € 150
vliegende start maken, zodat de voorberei-                     Stagediscriminiatie en toegankelijke / veilige publieke ruimten / tegen-
                                                                                                                                                € 120
dingskosten volledig door de deelnemende                       gaan polarisatie
regionale partijen gedragen worden. Kortom:                    Totaal                                                                       € 42.825       € 40.000*     € 82.825
Partijen zullen hoe dan ook starten met                        *Organisatie en overhead bedraagt maximaal 3% van de Rijksbijdrage, het meerdere wordt door de deelnemers gedragen
­verdere investeringen in de gebieden op de
 brede welvaart.                                             aanpak en intensievere handhaving. We brei-                              het sociale leefklimaat door investeringen in
                                                             den het jongerenwerk uit en versterken de pre-                           cultuur en maatschappelijke functies.
Inzet Rijksbijdrage                                          ventieve aanpak van jeugdcriminaliteit. Voor
Wij willen graag in de convenantfase ver-                    de woon- en leefomgeving intensiveren we de                              Voor ‘Economische en sociale participatie’
dere afspraken over de Rijkbijdrage maken.                   inzet van het Doorbraaklab en de dienstverle-                            zetten we de Rijksbijdrage in om onder andere
Onderstaand geven we een indicatie waar                      ning bij de aanpak van woonproblematiek en                               de Instapeconomie uit te breiden, waarbij
Rijksmiddelen, aanvullend op bijdragen van                   misstanden rond arbeidsmigratie.                                         wijkbewoners met een grotere afstand tot
partners en gemeentelijke middelen, in ieder                                                                                          de arbeidsmarkt participatiemogelijk­heden
geval het verschil (kunnen) maken.                           De middelen voor ‘Gezondheid en welzijn’                                 krijgen. We intensiveren de aanpak van
                                                             maken het onder andere mogelijk de Kansrijke                             ­stagediscriminatie, ondersteunen bewoners-
De Rijksbijdrage voor het thema ‘Veilige                     Start aanpak te versterken en de jeugd­                                   en maatschappelijke initiatieven uit de wijken
en prettige woonomgeving’ wordt onder                        gezondheidszorg laagdrempeliger te maken.                                 zelf, versterken de winkelstratenaanpak en
andere ingezet voor het versterken van de                    We verbinden de sociale en fysieke aanpak                                 breiden het (mobiele) informatiepunt voor
onder­mijningsaanpak via de (Haagse) straten­                van onwenselijke woonsituaties, versterken                                arbeids­migranten uit naar de regio.


Partners                                                     Organisatie & borging
Wij zijn trots op de ondersteuning van deze                  De uitvoering van de Regio Deal vraagt om                                van onze prioritaire doelgroepen – richten we
Regio Deal door een groot aantal partijen:                   een organisatiestructuur die de 3x3 regionale                            een Jongerenraad Regio Deal op met 20-25
                                                             aanpak weerspiegelt. Deze structuur verbindt                             jongeren uit alle betrokken wijken. Deze raad
Gezond en Gelukkig Den Haag, GGD (regio),                    de drie thema’s (WAT), drie doelgroepen                                  krijgt een formele adviesrol en eigen werk­
Haagse Hogeschool, Hogeschool Inholland,                     (WIE) en drie onderscheidende elementen                                  budget voor jongereninitiatieven.
ISS (International Institute of Social Studies),             (HOE) in een samenhangend geheel.                                        De borging voor de lange termijn bestaat
MKB Den Haag, Openbaar Ministerie, Politie,                  De aansturing vindt plaats via een stuur-                                uit vier pijlers. De succesvolle interventies
Provincie Zuid-Holland, ROC Mondriaan, TU                    groep bestaande uit wethouders, vertegen-                                worden structureel verankerd in de gemeen-
Delft, Universiteit Leiden, Vastgoed Belang,                 woordigers van ministeries en partners.                                  telijke organisaties. Met alle partners maken
welzijns- culturele en maatschappelijke                      Vanzelfsprekend vindt afstemming plaats met                              we duurzame samenwerkingsafspraken die
organisaties, woningcorporaties (waaronder                   de gemeenteraden en worden zij actief betrok-                            verder reiken dan de looptijd van de Regio
Staedion, Arcade, Hof Wonen, Rijswijk Wonen                  ken. Een kernteam zorgt voor de dagelijkse                               Deal. Via het real-time dashboard monitoren
en Vidomes).                                                 aansturing.                                                              we continu de voortgang en impact. Tot slot
                                                             We installeren een gezamenlijk programma­                                leggen we de financiering vast in meerjarige
In de convenantfase versterken we de                         bureau dat werkt vanuit een centrale locatie,                            afspraken tussen alle betrokken partijen.
­samenwerking door concrete afspraken te                     met nadrukkelijke aanwezigheid in de wijken.                             Deze organisatiestructuur maakt uitbreiding
 maken met in ieder geval deze partners,                     Het bureau faciliteert de drie onderscheidende                           naar andere regionale gemeenten mogelijk
 zodat we gezamenlijk gerichte en duurzame                   elementen: nabijheid in wijken, informa-                                 en waarborgt de continuïteit van de aanpak.
 oplossingen realiseren voor de uitdagingen in               tiesturing via data-analyse en monitoring,                               Door de nauwe verbinding tussen bestuur,
 de wijken.                                                  en participatie via bewoners- en doelgroep                               uit­voering en participatie kunnen we daad­
                                                             betrokkenheid.                                                           werkelijk het verschil maken in het verbeteren
                                                             Specifiek – naast een partnerraad van bewo-                              van de brede welvaart in onze wijken.
                                                             ners en ondernemers – voor jongeren – één

Ontwerp: Buro BRAND, Den Haag |Vereisten propositie: max. 10 pagina’s, arial, lettergrootte 10, regelafstand 1.15.                                10 | Samen Bouwen aan Betere Buurten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>