<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Handreiking


Verbeterde democratische
legitimatie bij
gemeenschappelijke
regelingen?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon

Auteur
mr. Rob de Greef

Vormgeving
Chris Koning (VNG)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

 1   Inleiding                                                                 4
     1.1 Achtergrond                                                           4
     1.2 Leeswijzer                                                            6

 2   Wijzigingen die géén afweging vergen                                       7
     2.1 Treffen en wijzigen van college- en/of burgemeestersregelingen         7
     2.2 Begrotingscyclus                                                      11
     2.3 Regionaal enquêterecht                                                15
     2.4 Bevoegdheden rekenkamer(commissie)                                    16
     2.5 Regionale raadsadviescommissie                                        17

 3   Wijzigingen die een afweging vergen, maar meer
     technisch van aard zijn                                                   21
     3.1 Uittreding                                                            21

 4   Wijzigingen die een afweging vergen, en direct aan de
     positie van de gemeenteraad raken                                         24
     4.1 Zienswijzen                                                           24
     4.2 Evaluatie                                                             27
     4.3 Burgerparticipatie                                                    28
     4.4 Actieve informatieplicht                                              29

 5   Tot slot                                                                  32




                                         Vereniging van Nederlandse Gemeenten    3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    1 Inleiding


    1.1 Achtergrond

        Op 1 juli 2022 is een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in
        werking getreden.1 Deze wijziging heeft als voornaamste doelstelling de
        democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen te versterken. Dit
        geschiedt via een versterking van de kaderstellende en controlerende rollen van de
        gemeenteraden, provinciale staten en algemene besturen van waterschappen.
        Daartoe worden enkele wijzigingen in de Wet gemeenschappelijke regelingen
        opgenomen. De belangrijkste worden hier opgesomd:
        • Meer betrokkenheid gemeenteraden, provinciale staten en algemene besturen
           van waterschappen
           • Zienswijzen bij treffen/wijzigen college- en/of burgemeestersregeling
           • Reactie op zienswijzen ontwerpbegroting
           • Zienswijzen op andere besluiten dan ontwerpbegroting
           • Actieve informatieplicht bestuur samenwerkingsverband
           • Regionale raadsadviescommissie
           • Langere termijnen P&C-cyclus
           • Regionaal enquêterecht
        • Versterking positie rekenkamer(functie)
        • Betrokkenheid ingezetenen bij voorbereiding, uitvoering en evaluatie van
           beleid
        • Verplichte afspraken rond evaluatie
        • Verplichte opneming van een uitgebreidere uittredingsregeling

        Deze wijzigingen staan echter niet geheel op zichzelf en moeten wel bezien worden
        in het geheel van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Het uitgangspunt van
        verlengd lokaal bestuur, zoals dat al sinds 1985 ten grondslag ligt aan de Wet
        gemeenschappelijke regelingen, blijft van toepassing. Dat betekent dat het uit-
        gangspunt blijft dat er nauwe banden moeten zijn tussen het samenwerkingsver-
        band én de deelnemers. Die banden komen van oudsher tot uitdrukking in:
        • Bestuurssamenstelling (leden algemeen bestuur openbaar lichaam, bestuur



        1   Wet van 15 december 2021, Stb. 2022, nr. 18. Zie voor de inwerkingtreding KB 21 maart 2022,
            Stb. 2022, nr. 128.




4       Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    bedrijfsvoeringsorganisatie of gemeenschappelijk orgaan komen uit de deelne-
    mende bestuursorganen; monistische verhouding tussen algemeen bestuur en
    dagelijks bestuur);
•   Verantwoordingsrelaties (via getrapte verantwoordingslijnen wordt uiteindelijk
    verantwoording afgelegd aan de gemeenteraden);
•   Financiën (het zijn in beginsel de deelnemers die het samenwerkingsverband
    financieren), en
•   Bevoegdheden (deze komen in beginsel van de deelnemers af, zodat zij ook
    invloed hebben en houden op de uitoefening).

Over de Wet gemeenschappelijke regelingen zijn na de wetswijziging van 2015
verschillende praktische handreikingen geschreven zoals Intergemeentelijke
samenwerking toegepast (VNG 2015), Grip op regionale samenwerking (VvG
2015)2 en Verzelfstandiging en samenwerking bij decentrale overheden (BZK
2015). Met deze aanvullende handreiking wordt op die handreikingen voortgebor-
duurd, aangezien de daarin opgenomen kaders grotendeels nog steeds gelden en
de daarin opgenomen instrumenten ook nog steeds kunnen worden ingezet. Ter
voorbereiding op de onderhavige wetswijziging zijn ook een tweetal rapporten
opgesteld. In het rapport Democratische legitimiteit bij interbestuurlijke samen-
werking (Berenschot 2018) wordt stilgestaan bij meer algemene knelpunten en
oplossingsrichtingen terwijl in het rapport Versterking gemeenteraden bij effec-
tieve samenwerking? (PROOF Adviseurs 2019) en het daarbij behorende
Bijlagenboek wordt ingegaan op instrumenten die ingezet zouden kunnen worden
om de positie van de gemeenteraad te versterken. Daarbij wordt ook ingegaan op
meerdere instrumenten die uiteindelijk in de wetswijziging terecht zijn gekomen.

Voor een mogelijke (proces)aanpak om te komen tot een wijziging van uw gemeen-
schappelijke regeling(en) wordt verwezen naar de VNG-factsheet Procesaanpak
wijziging gemeenschappelijke regeling n.a.v. wijziging Wgr 2022. Van belang is het
wel om op te merken dat de Wijzigingswet dus reeds op 1 juli 2022 in werking is
getreden. Dat betekent dat waar een gemeenschappelijke regeling eventueel in
strijd is met de nieuwe bepalingen, de Wet gemeenschappelijke regelingen voor-
gaat. Slechts voor enkele artikelen geldt dat niet, daar geldt dat de gemeenschap-
pelijke regeling binnen twee jaar (dus voor 1 juli 2024), moet zijn aangepast aan de
gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen. Dat laatste geldt met name voor
de wijzigingen die in de hoofdstukken 3 en 4 worden beschreven. Voor collegere-
gelingen, burgemeestersregelingen en gemengde regelingen tussen uitsluitend



2   Zie ook het essay Grip op samenwerking in de praktijk: Lessen en best practices uit gemeen-
    ten (Berenschot 2018), dat de auteurs van deze handreiking schreven n.a.v. vele sessies bij
    gemeenteraden.




                                           Vereniging van Nederlandse Gemeenten                   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>        colleges en burgemeesters geldt daarbij de nieuwe procedure zoals besproken in
        hoofdstuk 2. Bij regelingen waarbij de gemeenteraad (mede-)deelnemer is, blijft de
        procedure gelden zoals die altijd al gold.

        Voor de volledigheid wordt hier opgemerkt dat bij het opstellen van deze handrei-
        king dankbaar gebruik is gemaakt van de visie die ontwikkeld is in het rapport van
        de Rekenkamercommissie BUCH, Naar meer betrokkenheid bij de Werkorganisatie
        BUCH!. In dat rapport is gekeken naar hoe bepaalde instrumenten strategisch
        kunnen worden ingezet. Dit is meegenomen bij de regionale adviescommissie, de
        actieve informatieplicht en de zienswijzen.

    1.2 Leeswijzer

        De verschillende wijzigingen worden in 3 hoofdstukken besproken. In hoofdstuk 2
        wordt ingegaan op de wijzigingen die zijn ingegaan op 1 juli 2022, waarbij het niet
        noodzakelijk is de gemeenschappelijke regeling aan te passen. In hoofdstuk 3
        wordt ingegaan op de wijzigingen die wél tot een wijziging van de gemeenschap-
        pelijke regeling leiden, maar die meer technisch van aard zijn. In hoofdstuk 3 wordt
        ten slotte ingegaan op de wijzigingen die meer politiek van aard zijn, in die zin dat
        ze direct raken aan de positie van de gemeenteraad, provinciale staten of het alge-
        meen bestuur van het waterschap. Overigens wordt in de rest van deze handreiking
        steeds gesproken vanuit het perspectief van de gemeenten.
        Bij de verschillende instrumenten zijn ook steeds de betreffende wetsartikelen
        opgenomen. De zwarte teksten zijn teksten die reeds voor 1 juli 2022 in de Wgr
        stonden, de rode teksten zijn de onderdelen die toen ingevoegd zijn.




6       Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2 Wijzigingen die géén
  afweging vergen

2.1 Treffen en wijzigen van college- en/of
    burgemeestersregelingen

    De gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen geeft in artikel 1 gewijzigde
    regels omtrent het treffen van een gemeenschappelijke regeling. Hieronder is het
    artikel opgenomen.

     Artikel 1 Wgr
     1. De raden, de colleges van burgemeester en wethouders en de
        burgemeesters van twee of meer gemeenten kunnen afzonderlijk of
        tezamen, ieder voor zover zij voor de eigen gemeente bevoegd zijn, een
        gemeenschappelijke regeling treffen ter behartiging van een of meer
        bepaalde belangen van die gemeenten.
     2. De colleges van burgemeester en wethouders en de burgemeesters zenden
        het ontwerp van de regeling toe aan de raden van de deelnemende
        gemeenten, met uitzondering van het ontwerp van een regeling die
        getroffen of mede getroffen wordt door de raden.
     3. De raden van de deelnemende gemeenten kunnen bij de colleges van
        burgemeester en wethouders en de burgemeesters van hun gemeente
        binnen acht weken na ontvangst van het ontwerp hun zienswijze over het
        ontwerp van de regeling naar voren brengen. Indien de raden geen
        zienswijze naar voren wensen te brengen stellen zij de colleges van
        burgemeester en wethouders en de burgemeesters hier zo spoedig
        mogelijk van op de hoogte.
     4. De colleges van burgemeester en wethouders en de burgemeesters gaan
        niet over tot het treffen van een regeling dan na verkregen toestemming
        van de gemeenteraden. De toestemming kan slechts worden onthouden
        wegens strijd met het recht of het algemeen belang.
     5. Onder het treffen van een regeling wordt in dit artikel mede verstaan het
        wijzigen van, het toetreden tot en het uittreden uit een regeling.




                                         Vereniging van Nederlandse Gemeenten          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    De procedure voor het treffen van een gemeenschappelijke regeling zoals die in
    artikel 1 Wgr is opgenomen is ook van toepassing op de wijziging van een gemeen-
    schappelijke regeling, op de procedure tot toetreding en bij uittreding.3

    Voor gemeenschappelijke regelingen waaraan gemeenteraden deelnemen4 veran-
    dert er qua procedure niets ten opzichte van de Wgr zoals die voor 1 juli 2022 gold.5
    Bij collegeregelingen, burgemeestersregelingen en gemengde regelingen tussen
    colleges en burgemeesters verandert er echter wel degelijk iets.

    Hieronder is de nieuwe procedure voor de totstandkoming (of wijziging) van een
    gemeenschappelijke regeling (bij een collegeregeling) opgenomen:




    De verschillende stappen worden hieronder nader toegelicht.

    Toezending
    Bij collegeregelingen, burgemeestersregelingen en gemengde regelingen tussen
    colleges en burgemeesters moeten de colleges en/of de burgemeesters voortaan
    het ontwerp van de gemeenschappelijke regeling eerst toezenden aan de
    gemeenteraden.6 Hieronder wordt steeds uitgegaan van een collegeregeling, maar
    hetzelfde geldt ook bij een burgemeestersregeling (alleen is dan de burgemeester



    3   Artikel 1 lid 5 Wgr.
    4   De Wgr onderscheidt verschillende typen gemeenschappelijke regelingen. Er zijn raadsregelin-
        gen waaraan uitsluitend gemeenteraden deelnemen, collegeregelingen waaraan uitsluitend
        colleges deelnemen en burgemeestersregelingen waaraan uitsluitend burgemeesters
        deelnemen. Daarnaast bestaan gemengde regelingen, waarbij de Wgr een onderscheid maakt
        in gemengde regelingen mét raden en gemengde regelingen zonder raden (dus uitsluitend
        tussen colleges en burgemeesters).
    5   Zie artikel 1 lid 2 Wgr.
    6   Artikel 1 lid 2 Wgr.




8   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>aan zet i.p.v. het college) en bij een gemengde regeling tussen colleges en burge-
meesters (dan zijn het college en de burgemeester gezamenlijk aan zet).

Zienswijze
De gemeenteraad kan binnen acht weken na ontvangst van de ontwerpregeling zijn
zienswijze over de ontwerpregeling geven bij zijn college.7 De raad mag ook van
de mogelijkheid tot het geven van zienswijzen afzien.8 De bedoeling van de wetge-
ver bij deze nieuwe procedure is als volgt:
“Om de raad een meer sturende positie te geven bij het treffen van een regeling
tussen colleges wordt raden het recht gegeven een zienswijze naar voren te bren-
gen bij een ontwerpregeling van […] colleges van burgemeesters en wethouders.
Indien de raden hier geen gebruik van wensen te maken dienen zij de colleges van
burgemeester en wethouders […] hier zo spoedig mogelijk van op de hoogte te
stellen, zodat de besluitvorming niet onnodig vertraagd wordt.”9
Voor deze zienswijzenprocedure geldt dus dat het college de ontwerpregeling voor
zienswijzen aan de raad zendt. Het is dus niet logisch dat het college bij deze
nieuwe zienswijzeprocedure een concept-zienswijze voorbereidt. Het college gaat
dan immers over zijn eigen voorstel adviseren terwijl aangenomen moet worden
dat het college hier onverkort mee instemt.10

Toestemming
Nadat de raad eventuele zienswijzen heeft ingediend vervolgt de procedure zoals
deze voor 1 juli 2022 ook gold. Dit betekent dat het college een voorlopig besluit
neemt omtrent de ontwerpregeling, en vervolgens de toestemming vraagt aan de
gemeenteraad voor het wijzigen van de regeling.11 Op die toestemming is afdeling
10.2.1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van overeenkomstige toepas-
sing.12 Dat betekent dat de gemeenteraad 13 weken heeft om te beslissen omtrent


7  Artikel 1 lid 3 Wgr.
8  Artikel 1 lid 3 Wgr.
9  Kamerstukken II 2019/20, 35513, nr. 3, p. 10.
10 De nieuwe zienswijzenprocedure lijkt daarmee meer op de wensen en bedenkingen-procedures
   zoals geregeld in de artikelen 160 lid 2 Gemeentewet (oprichting van of deelneming in
   privaatrechtelijke rechtsvormen door de colleges) en 169 lid 4 Gemeentewet (o.a. rond
   privaatrechtelijke rechtshandelingen met ingrijpende gevolgen). Bij deze procedures legt het
   college ook een ontwerpbesluit voor aan de raad en vraagt vervolgens om wensen en
   bedenkingen. Die wensen en bedenkingen worden normaliter dan ook niet vanuit het college
   voorbereid.
11 Artikel 1 lid 4 Wgr.
12 Zie artikel 10:32 lid 1 Awb. Dat artikel 10:32 Awb van toepassing is op deze toestemming is op te
   maken uit de Aanpassingswet derde tranche Awb I (Wet van 6 november 1997, Stb. 1997, 510).
   Artikel 1 lid 2 Wgr-1985 sprak eerst van een verklaring van geen bezwaar van de raad. Bij de
   genoemde Aanpassingswet is de term verklaring van geen bezwaar vervangen door de term
   toestemming. Volgens de memorie van toelichting wordt daarmee benadrukt dat artikel 10:32
   Awb van toepassing is (Kamerstukken II 1996/97, 25280, 3, p. 76 in samenhang met p. 62-63, zie
   voorts p. 64-65).




                                             Vereniging van Nederlandse Gemeenten                  9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     de toestemming. De termijn van 13 weken begint te lopen vanaf het moment van
     verzending door het college.13 Dit is natuurlijk een maximumtermijn, de raad mag
     het ook sneller doen. Mocht de raad er binnen 13 weken niet uit kunnen komen,
     dan kan de raad beslissen de toestemmingstermijn eenmalig te verlengen met
     maximaal 13 weken.14 Beslist de raad onverhoopt niet tijdig, dan is de toestemming
     van rechtswege verleend.15 De raad kan de toestemming overigens alleen onthou-
     den wegens strijd met het recht, of strijd met het algemeen belang.16 Van strijd met
     het recht is sprake wanneer de gemeenschappelijke regeling in strijd is met (hoger)
     geschreven of ongeschreven recht. De grond ‘strijd met het algemeen belang’ is
     wat vager. Van een dergelijke strijd kan sprake zijn als er onverantwoorde financiële
     risico’s worden genomen, als de gemeenteraad vindt dat er teveel zeggenschap
     verloren gaat of wanneer blijkt dat niets of niet afdoende met de ingediende ziens-
     wijzen is gedaan.

     Gelijktijdig zienswijzen en toestemming?
     De Wgr onderscheidt expliciet in de zienswijzenprocedure en een daarop volgende
     toestemmingsprocedure. Deze kunnen niet gelijktijdig doorlopen worden om zo
     tijd te winnen. Dan is namelijk weer sprake van de procedure zoals die tot 1 juli 2022
     gold. Daarnaast kan dan in gemeenten die geen zienswijzen indienen (en dus
     meteen toestemming zouden verlenen) geen rekening meer worden gehouden
     met wijzigingen die eventueel doorgevoerd worden naar aanleiding van zienswijzen
     van andere gemeenteraden. De gemeenteraden moeten immers uiteindelijk wel
     allen toestemming geven voor dezelfde gemeenschappelijke regeling. Wil men tijd
     winnen, dan moet bekeken worden of de procedure voor toestemming niet sneller
     doorlopen kan worden. Er hoeft dan immers niet meer uitgebreid gedebatteerd te
     worden, indien reeds rekening is gehouden met de eerdere zienswijzen van de
     gemeenteraden. Voor de volledigheid wordt hier ook nog opgemerkt dat het
     college nog definitief moet besluiten over het treffen van de gemeenschappelijke
     regeling. Het toestemmingsbesluit van de gemeenteraad moet immers voorafgaan
     aan het besluit van het college, zodat rekening kan worden gehouden met hetgeen
     in de toestemmingsprocedure aan de orde is gekomen.17




     13   Artikel 10:32 lid 1 jo. artikel 10:31 lid 1 Awb.
     14   Artikel 10:32 lid 1 jo. artikel 10:31 lid 2 Awb.
     15   Artikel 10:32 lid 1 jo. artikel 10:31 lid 4 Awb.
     16   Artikel 1 lid 4 Wgr . Zie nader Kamerstukken II 2019/20, 35513, nr. 3, p. 10.
     17   Vgl. art. 10:32 lid 1 Awb. Een eerder besluit van het college onder voorbehoud van toestemming
          van de raad is dan ook in strijd met dit artikel uit de Awb. De toestemming van de raad zou dan
          immers feitelijk een voorwaarde voor inwerkingtreding van het besluit worden. Dat valt in
          Awb-termen niet onder toestemming, maar onder goedkeuring (art. 10:25 Awb). En voor een
          goedkeuringseis is een wettelijke grondslag vereist (art. 10:26 Awb).




10   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    Bekendmaking
    Nadat de raad besloten heeft over de toestemming, moet dit besluit worden toege-
    zonden aan het college. De griffier wordt verzocht dit direct na de betreffende raads-
    vergadering te doen. Publicatie van het raadsbesluit tot toestemming is niet vereist,
    althans de bekendmaking geschiedt via de toezending aan het college.18
    Het college neemt ten slotte het definitieve besluit tot wijziging van de gemeenschap-
    pelijke regeling. Nadat alle colleges besloten hebben is de gemeenschappelijke rege-
    ling tot stand gekomen.

    Het besluit van het college moet wél bekendgemaakt worden alvorens het in werking
    treedt.19 Dat moet via publicatie in het Gemeenteblad.20 Het eventueel niet bekend-
    maken van dit besluit lijkt overigens geen gevolgen te hebben voor de rechtsgeldig-
    heid van de gemeenschappelijke regeling.21 Nadat alle colleges besloten hebben,
    moet de gemeenschappelijke regeling zelf bekendgemaakt worden in het
    Gemeenteblad van de plaats van vestiging.22 De gemeenschappelijke regeling kan
    niet in werking treden voordat deze laatste bekendmaking heeft plaatsgevonden.23

2.2 Begrotingscyclus

    Met de Wijzigingswet verandert ook de zgn. planning- en control-cyclus, met
    name de begrotingscyclus. Dit geldt bij alle rechtsvormen waarbij de Wet
    gemeenschappelijke regelingen verplicht een eigen begroting en jaarrekening
    voorschrijft, te weten gemeenschappelijke openbare lichamen, gemeen­
    schappelijke organen en bedrijfsvoeringsorganisaties. De artikelen 34, 34b en 35
    Wgr zijn daarom aangepast. Hieronder worden de artikelen besproken in de
    volgorde van de planning- en control-cyclus.




    18 Vgl. artikel 10:32 lid 2 jo. artikel 10:31 lid 1 Awb.
    19 Artikel 3:40 Awb.
    20 Artikel 3:42 Awb jo. artikel 6 Bekendmakingswet.
    21 Kamerstukken II 2012/13, 33597, nr. 3, p. 22.
    22 Artikel 26 lid 1 Wgr. Tot 1 juli 2021 moest dit in de Staatscourant, maar met de inwerkingtreding
       van de Wet elektronische publicaties is dit vervangen door het Gemeenteblad van de plaats van
       vestiging, of bij een centrumregeling of regeling zonder meer een in de gemeenschappelijke
       regeling aan te wijzen gemeente.
    23 Artikel 26 lid 3 Wgr.




                                                 Vereniging van Nederlandse Gemeenten                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>     Kadernota

      Artikel 34b
      Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam, het bestuur van de
      bedrijfsvoerings­organisatie of het gemeenschappelijk orgaan zendt vóór
      30 april van het jaar voorafgaande aan dat waarvoor de begroting dient, de
      algemene financiële en beleidsmatige kaders en de voorlopige jaarrekening aan
      de raden van de deelnemende gemeenten.

     De cyclus start formeel met de in 2015 geïntroduceerde kadernota. Moest deze
     voorheen voor 15 april verzonden zijn aan de gemeenteraad, die datum is wat naar
     achter geschoven, naar 30 april. Het samenwerkingsverband (openbaar lichaam,
     bedrijfsvoeringsorganisatie of gemeenschappelijk orgaan) heeft dus 15 dagen
     langer de tijd om het stuk op orde te brengen. Benadrukt moet worden dat het hier
     om een uiterste termijn gaat. Dat betekent dat in de gemeenschappelijke regeling
     ook een eerdere datum kan worden afgesproken, maar in elk geval geen latere
     datum. De gemeenteraad hoeft formeel niets met de kadernota te doen, anders
     dan deze natuurlijk voor kennisgeving aan te nemen. Dat laat onverlet dat de raad
     er wel over kan debatteren en er op kan reageren, maar dat moet de raad dan wel
     tijdig doen. Als de ontwerpbegroting (zie Toezending ontwerpbegroting) immers
     reeds is toegezonden, heeft reageren op de kadernota weinig zin meer. De
     kadernota is ook één van die besluiten waarbij het interessant kan zijn om deze aan
     een zienswijze te onderwerpen (zie hoofdstuk 4). In verschillende
     gemeenschappelijke regelingen is daarvan reeds sprake. Dat betekent wel dat de
     kadernota vaak eerder al moet worden toegezonden om de raden ook de tijd te
     geven te kunnen reageren.

     De kadernota wordt overigens toegezonden door het dagelijks bestuur van een
     openbaar lichaam, het bestuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie of door het
     gemeenschappelijk orgaan. Bij een openbaar lichaam betekent dat dus dat het
     algemeen bestuur formeel geen rol heeft bij het op- of vaststellen van de
     kadernota.

     Toezending ontwerpbegroting

      Artikel 35 Wgr
      1. Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam, het bestuur van de
         bedrijfsvoeringsorganisatie of het gemeenschappelijk orgaan zendt de
         ontwerpbegroting twaalf weken voordat zij aan het algemeen bestuur
         wordt aangeboden, onderscheidenlijk twaalf weken voordat zij door het
         bestuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie of het gemeenschappelijk




12   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>     orgaan wordt vastgesteld, toe aan de raden van de deelnemende
     gemeenten.
 2. De ontwerp-begroting wordt door de zorg van de besturen van de
     deelnemende gemeenten voor een ieder ter inzage gelegd en, tegen
     betaling van de kosten, algemeen verkrijgbaar gesteld.
 3. De raden van de deelnemende gemeenten kunnen bij het dagelijks bestuur
     van het openbaar lichaam, het bestuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie
     onderscheidenlijk het gemeenschappelijk orgaan hun zienswijze over de
     ontwerp-begroting naar voren brengen. Het dagelijks bestuur voegt de
     commentaren waarin deze zienswijze is vervat bij de ontwerp-begroting,
     zoals deze aan het algemeen bestuur wordt aangeboden.
 4. Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam, het bestuur van de
     bedrijfsvoeringsorganisatie onderscheidenlijk het gemeenschappelijk
     orgaan stelt de raden van de deelnemende gemeenten voorafgaande aan
     het vaststellen van de begroting schriftelijk en gemotiveerd in kennis van
     zijn oordeel over de zienswijze, bedoeld in het derde lid, alsmede van de
     eventuele conclusies die het daaraan verbindt.
 […]

De volgende stap in de begrotingscyclus is het toezenden aan de gemeenteraad
van de ontwerpbegroting. Bij een openbaar lichaam is het dagelijks bestuur
daarmee belast. De ontwerpbegroting moet aan de gemeenteraden worden
gezonden twaalf weken voordat zij aan het algemeen bestuur wordt aangeboden.
Dat was voorheen acht weken. Hoewel het artikel niet expliciet vermeldt dat het
hier om een minimale termijn gaat, moet er van worden uitgegaan dat de wet zich
er niet tegen verzet wanneer de ontwerpbegroting méér dan twaalf weken voordat
deze aan het algemeen bestuur wordt aangeboden reeds wordt toegezonden aan
de raden. Het artikel schrijft wél expliciet voor dat het dagelijks bestuur de ontwerp­
begroting aan de gemeenteraad zendt. Het gaat dus om een rechtstreekse
toezending, zonder tussenkomst van het college. In de praktijk komt het nog
weleens voor, zeker bij collegeregelingen, dat de ontwerpbegroting aan het
college wordt gezonden. Vervolgens maakt het college een concept-zienswijze en
zendt deze met de ontwerpbegroting aan de gemeenteraad. Daarmee wordt de
reactietermijn voor de gemeenteraad wel verkort. Het indienen van een zienswijze
ná de vaststelling door het algemeen bestuur heeft immers weinig zin. Dat
betekent echter niet dat het college niets kan doen in de voorbereiding, want het is
natuurlijk wel gebruikelijk dat het college raadsbesluiten voorbereidt.24 Dat geldt



24 Artikel 160 lid 1 onder b Gemeentewet. De raad mag natuurlijk ook zelf het initiatief nemen (art.
   147a Gemeentewet) of het voorstel met concept-zienswijzen van het college amenderen (art.
   147b Gemeentewet).




                                             Vereniging van Nederlandse Gemeenten                 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     onverminderd ook bij zienswijzen richting het dagelijks bestuur. Wat niet mag, maar
     in de praktijk nog weleens voorkomt, is dat het college ook formeel de zienswijzen
     indient. Vanwege de relatie tussen de zienswijze en het budgetrecht van de
     gemeenteraad, moet aangenomen worden dat de aard van de bevoegdheid om
     zienswijzen in te dienen zich verzet tegen delegatie25 of mandatering26 aan het
     college. De raad zou dan immers geen enkel kaderstellend middel hebben ten
     aanzien van de begroting van een samenwerkingsverband.
     Dezelfde procedure geldt ook bij een gemeenschappelijk orgaan of een
     bedrijfsvoeringsorganisatie. Omdat beide rechtsvormen een ongeleed bestuur
     kennen is er geen apart dagelijks bestuur (of voorzitter). Om die reden schrijft de
     Wgr voor dat in die gevallen de ontwerpbegroting door het bestuur van de
     bedrijfsvoeringsorganisatie of door het gemeenschappelijk orgaan moet worden
     toegezonden aan de raden. Dat moet 12 weken voordat het bestuur of het
     gemeenschappelijk orgaan de begroting vaststelt.

     Nieuw is verder dat het voortaan verplicht is te reageren op de door de raden
     ingediende zienswijzen. Het dagelijks bestuur moet schriftelijk én gemotiveerd aan
     de gemeenteraden laten weten wat het van de zienswijzen vindt en tot welke
     conclusie dat heeft geleid. Die ‘terugkoppeling’ moet aan de raden worden
     gegeven vóórdat het algemeen bestuur de begroting vaststelt. Dat moet dan dus
     geschieden in de periode tussen de aanbieding van de begroting aan het
     algemeen bestuur27 en het moment van vaststelling door het algemeen bestuur. Als
     het niet in die periode valt, dan moet het binnen de twaalf weken gebeuren die de
     raad heeft om zienswijzen in te dienen. Dat laatste is bij een bedrijfsvoerings­
     organisatie en gemeenschappelijk orgaan sowieso aan de orde, omdat de
     ontwerpbegroting daar 12 weken vóór de besluitvorming wordt toegezonden.
     Maar ook het bestuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie en het gemeenschappelijk
     orgaan moeten reageren voordat zij besluiten.

     De procedure gaat dan verder met de vaststelling van de ontwerpbegroting. Daarin
     verandert niets. Wat wel nog verandert, is dat de inzending van de vastgestelde
     begroting aan gedeputeerde staten, als financieel toezichthouder, voortaan niet
     meer vóór 1 augustus hoeft te geschieden, maar vóór 15 september. Dat betekent
     dus dat er grofweg zes weken meer zijn voor de procedure, waarbij wel moet
     worden opgemerkt dat een deel daarvan binnen het zomerreces valt als er geen
     goed proces wordt uitgelijnd.




     25 Artikel 156 lid 1 Gemeentewet.
     26 Artikel 10:3 lid 1 Awb.
     27 Zie artikel 35 lid 1 Wgr.




14   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>     Artikel 34 Wgr
     1. Het algemeen bestuur van het openbaar lichaam, het bestuur van de
         bedrijfsvoeringsorganisatie of het gemeenschappelijk orgaan stelt de
         begroting vast in het jaar voorafgaande aan dat waarvoor zij dient.
     2. Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam, het bestuur van de
         bedrijfsvoeringsorganisatie of het gemeenschappelijk orgaan zendt de
         begroting binnen twee weken na de vaststelling, doch in ieder geval vóór
         15 september van het jaar voorafgaande aan dat waarvoor de begroting
         dient, aan gedeputeerde staten.
     […]

    Deze nieuwe procedure geldt reeds sinds 1 juli 2022.

2.3 Regionaal enquêterecht

    De bij een gemeenschappelijke regeling betrokken gemeenteraden krijgen ook
    een nieuw instrument in de zin van een regionale onderzoekscommissie. Deze
    komt bovenop de reeds sinds 2002 bestaande mogelijkheid van de gemeentelijke
    onderzoekscommissie. Die laatste onderzoekscommissie kan echter alleen
    onderzoek doen naar door het college en/of de burgemeester gevoerd bestuur.28
    Dat betekent dat men wél onderzoek kan doen naar het handelen van de eigen
    wethouder of burgemeester in het algemeen bestuur van een openbaar lichaam, in
    het bestuur van een bedrijfsvoeringsorganisatie of in het gemeenschappelijk
    orgaan, voor zover het een collegeregeling, burgemeestersregeling of gemengde
    regeling tussen uitsluitend colleges en burgemeesters betreft. In die gevallen is
    immers sprake van handelen namens het college of de burgemeester.

    De nieuwe regionale onderzoekscommissie kan echter onderzoek doen naar het
    door het samenwerkingsverband gevoerde bestuur.29 Dat betekent dus dat ook
    onderzoek kan worden gedaan naar het handelen van het algemeen bestuur, het
    dagelijks bestuur, de voorzitter of een adviescommissie of bestuurscommissie bij
    een gemeenschappelijk openbaar lichaam. Hetzelfde geldt voor het handelen van
    een gemeenschappelijk orgaan of het bestuur van een bedrijfsvoeringsorganisatie.
    Een onderzoekscommissie kan géén onderzoek doen naar het handelen van een bij
    een samenwerkingsverband ingesteld bestuur, indien de gemeenteraad (mede-)
    deelnemer is aan de betreffende gemeenschappelijke regeling.30



    28 Artikel 155a lid 1 Gemeentewet. Zie voor een juridische uitleg van de bevoegdheden van zowel
       de lokale als regionale onderzoekscommissie R.J.M.H. de Greef, ‘Raadsonderzoek naar
       intergemeentelijke samenwerking’, De Gemeentestem 2019 (7498), nr. 162.
    29 Artikel 155g lid 1 Gemeentewet.
    30 Artikel 155g lid 2 Gemeentewet.




                                               Vereniging van Nederlandse Gemeenten              15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>         Alle (oud-)raadsleden, (oud)-burgemeesters, (oud-)wethouders, (oud-)leden van de
         rekenkamer of rekenkamerfunctie of andere commissies en (oud-)ambtenaren
         werkzaam bij of uit anderen hoofde ondergeschikt aan het gemeentebestuur zijn
         verplicht mee te werken aan het onderzoek van de regionale onderzoeks­
         commissie.31 Anders dan bij een gemeentelijke onderzoekscommissie geldt dat
         dan natuurlijk voor deze personen bij alle deelnemende gemeentebesturen.
         Daarnaast moeten ook (oud-)leden van door het algemeen bestuur van een
         gemeenschappelijk openbaar lichaam ingestelde advies- en bestuurscommissies
         meewerken aan het onderzoek, net als (oud-)ambtenaren werkzaam bij of uit
         anderen hoofde ondergeschikt aan het bestuur van het openbaar lichaam of het
         bestuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie.32

         Voorwaarde voor het instellen van een regionale raadscommissie is wel dat de bij
         het samenwerkingsverband betrokken gemeenteraden hiertoe unaniem beslissen.33
         Het instellingsbesluit moet het onderwerp van het onderzoek omschrijven en
         toelichten.34 Het instellingsbesluit zelf is een gemeenschappelijke regeling, waarbij
         de onderzoekscommissie formeel als gemeenschappelijk orgaan wordt geduid.35
         De onderzoekscommissie kan alleen uit raadsleden bestaan36, waarbij voor een
         evenwichtige vertegenwoordiging van de betrokken gemeenteraden wordt
         gezorgd.37

         De regionale onderzoekscommissie zal als zodanig niet vaak gebruikt worden.
         Daarvoor is het instrument te zwaar. Het is een nuttig instrument om in te zetten
         wanneer er bij een samenwerkingsverband grote problemen worden ervaren vanuit
         de gemeenteraden. Zij kunnen dan zelfstandig onderzoek doen, waarbij het
         verplicht is medewerking te verlenen. Ze zijn dus niet afhankelijk van het
         samenwerkingsverband of het college voor medewerking.

     2.4 Bevoegdheden rekenkamer(commissie)

         Bij de rekenkamer verandert niet al teveel. Een gemeentelijke rekenkamer kon altijd
         al onderzoek doen bij een openbaar lichaam, bedrijfsvoeringsorganisatie of
         gemeenschappelijk orgaan om zo de rechtmatigheid, doelmatigheid en
         doeltreffendheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur vast te




         31   Artikel 155h aanhef en onder a jo. artikel 155b lid 1 en artikel 155c lid 1 Gemeentewet.
         32   Artikel 155h aanhef en onder b Gemeentewet.
         33   Artikel 155g lid 1 Gemeentewet.
         34   Artikel 155g lid 3 Gemeentewet.
         35   Artikel 155g lid 4 Gemeentewet.
         36   Artikel 155g lid 4 Gemeentewet.
         37   Artikel 155g lid 5 Gemeentewet.




16       Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>    stellen.38 Strikt formeel mocht géén onderzoek worden gedaan naar de
    rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid van het door het
    samenwerkingsverband gevoerde bestuur als zodanig. In de praktijk gebeurde dat,
    op vrijwillige basis, wel veelvuldig. Met de wijziging van de Wet
    gemeenschappelijke regelingen is nu expliciet ook voorzien in die mogelijkheid.39

2.5 Regionale raadsadviescommissie

    Een ander nieuw instrument om de invloed van gemeenteraden te vergroten is de
    zgn. regionale raadsadviescommissie. Voor dit instrument is geen wijziging van de
    gemeenschappelijke regeling noodzakelijk, nu artikel 24a van de Wet
    gemeenschappelijke regelingen de instelling altijd mogelijk maakt.

     Artikel 24a Wgr
     1. Op voorstel van de raden van de deelnemende gemeenten gezamenlijk
         stelt het algemeen bestuur van een openbaar lichaam een
         gemeenschappelijke adviescommissie in die het algemeen bestuur van
         advies kan voorzien, de besluitvorming van de raden van de deelnemende
         gemeenten met betrekking tot de regeling kan voorbereiden of de raden
         van advies kan voorzien.
     2. Het algemeen bestuur van het openbaar lichaam regelt de bevoegdheden,
         de taken en werkwijze van de commissie, nadat het de raden van de
         deelnemende gemeenten in de gelegenheid heeft gesteld hun wensen en
         bedenkingen hieromtrent ter kennis van het algemeen bestuur te brengen.
     3 . De commissie bestaat uit leden die per deelnemende gemeente door de
         raad uit zijn midden worden aangewezen. Een raad kan besluiten geen lid
         aan te wijzen.
     4. Het lidmaatschap van de gemeenschappelijke adviescommissie eindigt van
         rechtswege op het moment dat men ophoudt lid te zijn van de raad uit
         wiens midden men aangewezen is.
     5. Artikel 22 van de Gemeentewet is van overeenkomstige toepassing op de
         commissie.
     6. De leden van de gemeenschappelijke adviescommissie kunnen een
         vergoeding voor het bijwonen van vergaderingen van de commissie
         ontvangen. De hoogte van de vergoeding staat in redelijke verhouding tot
         de aan het lidmaatschap van de gemeenschappelijke adviescommissie



    38 Zie artikel 184 Gemeentewet-oud. Zie voor een juridische analyse van de bevoegdheden
       voorheen en nu, en ook de wijzigingen die de Wet versterking decentrale rekenkamers gaat
       brengen ten aanzien van verbonden partijen: R.J.M.H. de Greef, ‘Naar een échte versterking van
       de decentrale rekenkamer!?’, De Gemeentestem 2021 (7525), nr. 87.
    39 Artikel 184 lid 3 Gemeentewet.




                                                Vereniging van Nederlandse Gemeenten              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>           verbonden werkzaamheden, mede rekening houdende met de vergoeding
           voor werkzaamheden welke het lid ontvangt uit hoofde van zijn
           lidmaatschap van de raad. De artikelen 96, tweede en derde lid, tweede
           zin, 98 en 99 van de Gemeentewet, alsmede de op grond daarvan gestelde
           nadere regels, zijn van overeenkomstige toepassing.

     De Wgr geeft gemeenteraden de mogelijkheid om het algemeen bestuur te ver-
     zoeken een regionale raadsadviescommissie in te stellen. Het is niet noodzakelijk
     daarvoor een kapstokbepaling in de gemeenschappelijke regeling op te nemen,
     maar dat kan natuurlijk wel. De raadsadviescommissie kan alleen bij een gemeen-
     schappelijk openbaar lichaam worden ingezet, nu instelling bij de bedrijfsvoerings-
     organisatie of het gemeenschappelijk orgaan afbreuk zou doen aan het ongelede
     bestuur van die rechtsvormen.

     De instelling van een raadsadviescommissie geschiedt door het algemeen bestuur,
     op verzoek van de betrokken gemeenteraden.40 Alle raden moeten instemmen met
     de instelling van de raadsadviescommissie, maar als ze dat doen, dan is het voor
     het algemeen bestuur ook een verplichting om tot instelling over te gaan. Het
     kiezen van de leden van de commissie is dan weer aan de raden, waarbij een raad
     er ook voor kan kiezen niet actief te participeren.41 Alleen raadsleden kunnen lid
     zijn.42

     Doelstelling van de raadsadviescommissie is om raden met elkaar te laten overleg-
     gen, bijvoorbeeld over gezamenlijke zienswijzen (zie over de rol van zienswijzen in
     de beleidscyclus paragraaf 4.1). De raadsadviescommissie is nadrukkelijk niet
     bedoeld om de rol van de gemeenteraden over te nemen of om tot besluitvorming
     te komen. Besluitvorming en sturing blijft bij de individuele raden liggen. Wel kan
     de raadsadviescommissie een advies geven aan de raden, maar ook aan het alge-
     meen bestuur. Verder kan de commissie een voorbereidende rol hebben in de
     beleidscyclus.

     De Wet gemeenschappelijke regelingen gaat uit van een raadsadviescommissie
     ingesteld bij een gemeenschappelijke regeling. De commissie kan formeel dus niet
     voor meer dan één samenwerkingsverband werken. Toch zijn er in de praktijk reeds
     agendacommissies e.d. tot stand gekomen die wel degelijk meerdere samenwer-
     kingsverbanden bestrijken. De Wgr verzet zich daar ook niet tegen, alleen is dan
     geen sprake van een commissie in de zin van artikel 24a Wgr.



     40 Artikel 24a lid 1 Wgr.
     41 Artikel 24a lid 3 Wgr.
     42 Artikel 24a lid 3 en 4 Wgr.




18   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Een dergelijke agendacommissie houdt met name in de gaten of de gemaakte
afspraken voor informatievoorziening en verantwoording wel nageleefd worden, en
kan voorstellen doen ter verbetering van dit instrumentarium. Daarnaast kan het als
vehikel gebruikt worden om zienswijzen, moties e.d. met elkaar te delen. De agen-
dacommissie heeft nadrukkelijk géén politieke component. Daarom wordt vaak
volstaan met één of twee raadsleden per gemeenteraad (evt. ondersteund door de
griffie). De politieke afstemming die soms wenselijk kan zijn vindt dus niet via een
dergelijke agendacommissie plaats. Daarvoor kan de raadsadviescommissie dan
dienen. Gemeenteraden kunnen dan samen optrekken waar het gaat om kaderstel-
ling én controle. Het kan immers ook interessant zijn zo nu en dan eens te horen of
iedere gemeenteraad dezelfde terugkoppeling krijgt vanuit de colleges, om zo te
kijken wat er speelt binnen een samenwerkingsverband.




Het ‘gevaar’ van verschillende raadsadviescommissies is dat een gemeenteraad, en
vooral de leden, overvraagd wordt. Er is immers slechts beperkte tijd beschikbaar voor
raadsleden om naar extra vergaderingen te gaan. Daarnaast is het ook voor een
samenwerkingsverband niet te doen wanneer voor ieder besluit eerst de raadsadvies-
commissie om advies moet worden gevraagd. Een mooie tussenvorm kan dan ook zijn
om naast de eerder genoemde variant van de agendacommissie te werken met ad
hoc bijeenkomsten van raadsleden, in plaats van een vaste raadsadviescommissie. De
doelstelling om raden gezamenlijk te laten afstemmen en het algemeen bestuur en de
raden te adviseren komt dan ad hoc toe aan deze ‘commissie’, terwijl de voorberei-
dende kant van de taak toekomt aan de vaste agendacommissie. Voordeel van een ad
hoc vormgeving is dat raden minder snel overvraagd zullen worden. Nadeel is natuur-
lijk dat bij iedere beleidscyclus (zie hierna par. 4.1) opnieuw bekeken moet worden of
en hoe raden betrokken worden. De raden kunnen daarbij via de nota’s verbonden




                                      Vereniging van Nederlandse Gemeenten         19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>     partijen wel kaders stellen wanneer een beleidswijziging of beleidsvoorstel van zoda-
     nige ingrijpende aard is, dat de raden bijeen willen komen alvorens er formeel beslo-
     ten wordt omtrent de beleidskeuzes. Op deze manier kan een raadsadviescommissie
     ook betrokken worden bij andere vormen van samenwerking dan een gemeenschap-
     pelijk openbaar lichaam, en kan de raad weer vroegtijdiger sturen. Dat blijft immers
     het doel: zo vroeg mogelijk betrokken zijn bij politieke besluitvorming om zodoende
     het besluitvormingsproces van de beleidscyclus te kunnen beïnvloeden.

     Dit ziet dan vooral ook op de beeld- en oordeelsvormende kant van de beraadslagin-
     gen, niet op de besluitvormende kant. Die laatste kant blijft altijd aan de afzonderlijke
     gemeentebesturen. Dit middel kan worden ingezet in combinatie met de nog te
     bespreken zienswijze (waarin de gemeenteraden hun lokale keuzes hebben aangege-
     ven; zie par. 4.1). Het gezamenlijk vergaderen kan er ook aan bijdragen dat de
     gemeenteraden over dezelfde informatie beschikken om zo ook hun controlerende
     taak beter te kunnen borgen. Het ligt voor de hand dit instrument in de fase van plan-
     vorming (beeld- en oordeelsvorming) in te zetten. Dan heeft het optimaal effect in de
     beleidscyclus. Zoals gezegd kan het echter ook af en toe in de fase van monitoring
     worden ingezet, om te kijken of de raden over dezelfde informatie beschikken en te
     bekijken of er bijsturing moet plaatsvinden, bijvoorbeeld in de zin van nieuwe beleids-
     voorstellen.

     Belangrijk is wel om op te merken dat alle hierboven beschreven instrumenten om de
     sturing van en controle door de gemeenteraden te verbeteren – namelijk de ziens-
     wijze en de gezamenlijke commissie – nadrukkelijk een meer actieve rol van de raden
     vragen. Dat zal soms ook lastig blijken, omdat raadsleden nu eenmaal drukke agen-
     da’s hebben. Toch is een actieve houding noodzakelijk voor een goed samenspel
     tussen gemeenteraden, colleges en het samenwerkingsverband.




20   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>3 Wijzigingen die een afweging
  vergen, maar meer technisch
  van aard zijn


3.1 Uittreding

    De Wet gemeenschappelijke regelingen heeft altijd bepaald dat in de gemeen-
    schappelijke regeling bepalingen moeten worden opgenomen omtrent wijziging,
    toetreding, uittreding en opheffing.43 Met de wijzigingen van 2015 en van 2022 is
    verder verduidelijkt wat dit precies inhoudt.

     Artikel 9 lid 1 Wgr
     De regeling houdt bepalingen in omtrent wijziging, opheffing, toetreding, de
     voorwaarden waaronder kan worden uitgetreden en de gevolgen van
     uittreding, waaronder bepalingen omtrent de gevolgen voor het vermogen
     van de rechtspersoon, bedoeld in artikel 8, eerste en derde lid, en de
     deelnemende gemeenten, met inachtneming van artikel 1.

    Bij alle gemeenschappelijke regelingen
    Tot 1 juli 2022 hoefde dit formeel slechts bij gemeenschappelijke regelingen die
    voor onbepaalde tijd waren getroffen, maar sindsdien geldt dit voor alle gemeen-
    schappelijke regelingen, dus ook bij voor bepaalde tijd getroffen gemeenschappe-
    lijke regelingen.

    Besluitvorming door deelnemers
    Uit de woorden “met inachtneming van artikel 1” moet worden afgeleid dat de
    besluitvorming rond wijziging, opheffing, toetreding en de gevolgen van uittreding
    door de deelnemende bestuursorganen plaatsvindt. Het bestuur van het samen-
    werkingsverband heeft daarin formeel geen rol.




    43 Artikel 9 lid 1 Wgr.




                                         Vereniging van Nederlandse Gemeenten           21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>     Gevolgen van de uittreding
     Er heeft altijd veel onduidelijkheid bestaan omtrent de uittreding. Hoewel de Wgr
     altijd al voorschreef dat in de gemeenschappelijke regeling afspraken moesten
     worden gemaakt omtrent uittreding, heeft de Wgr nimmer voorgeschreven hoe de
     gevolgen van uittreding bepaald worden. In veel gemeenschappelijke regelingen
     werden echter geen afspraken gemaakt, of slechts enkele procesafspraken. In de
     jurisprudentie is daarom een berekeningswijze ontwikkeld voor de kosten van uit-
     treding, wanneer de gemeenschappelijke regeling zelf niets daaromtrent bepaald.
     Die berekeningswijze wordt vaak als erg kostbaar gezien, hetgeen uittreding moei-
     lijk zou maken. Bij de wijziging van de Wgr van 201544 is daarom al geregeld dat de
     gemeenschappelijke regeling de gevolgen van de uittreding moet regelen.

     Met de wetswijziging van 2022 wordt verder verduidelijkt wat daaronder moet
     worden verstaan. In elk geval moeten in de gemeenschappelijke regeling worden
     geregeld (dit kan dus niet doorgeschoven worden naar een overeenkomst of
     uittreed­regeling):
     • De voorwaarden waaronder kan worden uitgetreden;
     • De gevolgen voor het vermogen van het samenwerkingsverband (gemeen-
         schappelijk openbaar lichaam of bedrijfsvoeringsorganisatie);
     • De gevolgen voor het vermogen van de deelnemende gemeenten (zowel de
         uittreder als de overblijvende gemeenten).

     Voorwaarden voor uittreding
     Bij voorwaarden kan onder andere gedacht worden aan bijvoorbeeld een opzegter-
     mijn of een verbod de eerste jaren na toetreding/treffen van de gemeenschappe-
     lijke regeling uit te treden. Ook het besluitvormingsproces is een onderdeel van de
     voorwaarden voor uittreding, net als andere procedurele afspraken. Dat zijn bepa-
     lingen die al regelmatig in gemeenschappelijke regelingen voorkomen. Ook kan
     gedacht worden aan voorwaarden over het verplicht overnemen van personeel
     (mits dat personeel of de personeelsvertegenwoordiging daarmee natuurlijk ook
     instemt langs de daartoe geëigende wegen).

     Vermogensrechtelijke gevolgen
     Bij vermogensrechtelijke gevolgen gaat het om de financiële kant van de uittreding,
     maar ook om de overname van contracten (huurovereenkomsten, arbeidsovereen-
     komsten, inkoopcontracten e.d.). In de gemeenschappelijke regeling zal bepaald
     moeten worden hoe hiermee omgegaan wordt én hoe de uittreedkosten berekend
     moeten worden. Daarbij zal vooral van belang zijn welke kosten toerekenbaar zijn



     44 Wet van 9 juli 2014, Stb. 2014, nr. 306. Zie voor de inwerkingtreding KB 17 december 2014, Stb.
        2014, nr. 558.




22   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>aan de uittredende partij, want vaak wordt gekozen voor het principe dat de uittre-
der de kosten van de uittreding betaalt. Bij dat principe past het echter niet dat de
uittreder meer kosten betaalt dan strikt noodzakelijk. De uittredingssom is geen
boete om uittreding praktisch onmogelijk te maken. Wat verder van belang is, is om
ook reëel te kijken hoe lang een samenwerkingsverband nodig heeft zich aan te
passen. Kosten kunnen immers niet tot in de eeuwigheid der dagen aan de uittre-
der worden toegerekend. Dan zou de uittreder nooit loskomen van het samenwer-
kingsverband. In de jurisprudentie gaat men daarbij uit van een termijn van maxi-
maal vijf jaar. Wat ook mogelijk is, is dat de uittredende partij een soort van
risico-opslag of ‘verzekeringspremie’ betaalt, waarmee eventuele toekomstige
risico’s worden afgekocht voor een vast bedrag. Daarmee staat het bedrag vast
voor het moment van uittreding, en kunnen er niet jarenlang nog kosten worden
toegerekend.
Het is overigens niet noodzakelijk om in de gemeenschappelijke regeling expliciete
bedragen te noemen, die kunnen immers per deelnemer verschillen, maar ook per
periode. Een vaste uittreedsom zou ertoe leiden dat eventuele meerkosten boven
dat bedrag niet door de uittreder, maar door het samenwerkingsverband en daar-
mee door de overblijvende deelnemers moeten worden gedragen.




                                      Vereniging van Nederlandse Gemeenten        23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>     4 Wijzigingen die een afweging
       vergen, en direct aan de
       positie van de gemeenteraad
       raken


     4.1 Zienswijzen

         Een nieuw instrument dat is ingevoegd in de Wet gemeenschappelijke regelingen,
         is de zgn. zienswijze. Het gaat dan niet om de zienswijze op de ontwerpbegroting
         (zie par. 2.2) of om de instelling van een bestuurscommissie of de oprichting van of
         deelneming in privaatrechtelijke rechtspersonen,45 maar om zienswijzen op andere
         besluiten van het bestuur van een openbaar lichaam, het bestuur van een bedrijfs-
         voeringsorganisatie of van het gemeenschappelijk orgaan.

          Artikel 10 lid 5 en 6 Wgr
          5. Een regeling als bedoeld in het tweede lid houdt bepalingen in omtrent de
             besluiten van het bestuur van het openbaar lichaam, de
             bedrijfsvoeringsorganisatie of het gemeenschappelijk orgaan, waarover de
             raden van de deelnemende gemeenten een zienswijze naar voren kunnen
             brengen voorafgaand aan het nemen van het besluit, met uitzondering van
             het besluit tot het vaststellen of wijzigen van de begroting, bedoeld
             in artikel 35, en besluiten als bedoeld in afdeling 3.4 van de Algemene wet
             bestuursrecht, en de wijze waarop de zienswijze gegeven kan worden.
          6. Voorafgaande aan het nemen van het besluit waarover de zienswijze
             gegeven is stelt het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam of het
             bestuur van de bedrijfsvoeringsorganisatie, onderscheidenlijk het
             gemeenschappelijk orgaan, de raden van de deelnemende gemeenten en,
             indien het een besluit van het algemeen bestuur van een openbaar lichaam
             betreft, het algemeen bestuur van het openbaar lichaam schriftelijk en
             gemotiveerd in kennis van het oordeel over de zienswijze, bedoeld in het


         45 Zie artikel 25 lid 2 Wgr resp. artikel 31a Wgr.




24       Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>     vorige lid, alsmede van de eventuele conclusies die het daaraan verbindt.

De mogelijkheid om bepaalde besluiten van het samenwerkingsverband aan ziens-
wijzen te onderwerpen bestond natuurlijk al. Nieuw is dat het nu een verplichting is
hieromtrent een afweging te maken in de gemeenschappelijke regeling. Ook wan-
neer géén zienswijzen worden gebruikt, moet dit in de gemeenschappelijke rege-
ling geregeld worden.

Besluiten waarvoor zienswijzen vaak gebruikt worden
In de praktijk zijn al wel voorbeelden te vinden van besluiten die aan zienswijzen
worden onderworpen. Dit geldt vaak bij de kadernota in het kader van de planning-
en control-cyclus (zie par. 2.2) of bij de vaststelling van de jaarrekening. Ook strate-
gische plannen of meerjarenplannen worden vaak onderworpen aan zienswijzen,
net als door een algemeen bestuur vast te stellen verordeningen die algemeen
verbindende voorschriften inhouden. Het gaat dus met name om bevoegdheden
die direct aan de kaderstellende rol van de gemeenteraad raken. Het lijkt dan ook
logisch om de raad zienswijzen te laten geven om een verbeterde democratische
invloed te creëren. Het past in die procedure overigens niet het college de ziens-
wijze te laten geven: artikel 10 Wgr schrijft niet voor niets voor dat het om zienswij-
zen van de gemeenteraden gaat.
Het dagelijks bestuur van het openbaar lichaam, het bestuur van de bedrijfsvoe-
ringsorganisatie of het gemeenschappelijk orgaan moet reageren op de zienswij-
zen, zodat raden ook weten wat ermee gebeurd is.

Zienswijzen vroegtijdig in de beleidscyclus?
Gemeenteraden proberen in de praktijk
nog weleens vooral te sturen op de
financiële of bedrijfsmatige kant. Sturing
op de beleidscyclus is echter veel
belangrijker. Daar raakt de samenwer-
king aan raadsverantwoordelijkheden.
Veel gemeenschappelijke regelingen
mogen dan wel uitvoerend van aard zijn,
dat betekent niet dat het pakket zich
louter beperkt tot bedrijfsvoerings- of
uitvoeringstaken. Het samenwerkings-
verband bereidt immers vaak verschil-
lende beleidsafwegingen voor en die
moeten inzichtelijk worden gemaakt
voor college én gemeenteraad. Deze beleidscyclus leidt uiteindelijk vaak tot een
formeel raadsbesluit (zeker bij uitvoeringsregelingen of gemeenschappelijke




                                        Vereniging van Nederlandse Gemeenten          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>     regelingen die met mandaat werken), te weten het vaststellen of wijzigen van een
     verordening, de gemeentelijke begroting of een kaderstellend plan (zoals bijvoor-
     beeld het bestemmingsplan/ omgevingsplan). Het is in deze beleidscyclus dan ook
     van groot belang dat de gemeenteraden vroegtijdig betrokken zijn om zo hun
     kaderstellende rol te kunnen pakken (en daarbij eventueel ook ruimte te laten voor
     burgerparticipatie). Het zijn immers de gemeenteraden die de politieke beleids-
     keuzes zouden moeten maken, en vanuit het oogpunt van democratische contro-
     leerbaarheid dit ook in openbare vergaderingen moeten bediscussiëren. Zo kunnen
     goede inhoudelijke, maar ook politieke afwegingen worden gemaakt.46 De samen-
     werking is immers vaak niet bedoeld om de gemeentelijke beleidsvrijheid in te
     perken. De gemeenteraden moeten niet gehinderd worden bij het verwezenlijken
     van hun eigen lokale doelen. Vroegtijdige sturing moet vooral in de fase van plan-
     vorming en in de overloop naar besluitvorming plaatsvinden, daarna staat het
     beleid immers vast. In de fase van planvorming liggen alle opties nog open en
     zodoende kan er dan nog flink gestuurd worden, terwijl bij de formele besluitvor-
     ming veel inhoudelijke keuzes feitelijk al gemaakt zijn. De raad kan in de fase van
     uitvoering en monitoring zich juist wat meer op afstand en vooral controlerend
     opstellen. Pas wanneer uit de uitvoering en monitoring blijkt dat bijsturing (bijv.
     beleidsveranderingen) nodig of wenselijk is, dan begint de beleidscyclus opnieuw
     en is de raad weer actiever betrokken.

     Deze vroegtijdige betrokkenheid kan op meerdere manieren bereikt worden. Zo
     kan het instrument van de zienswijze worden ingezet. Daarbij wordt de gemeen-
     teraden gevraagd wensen en bedenkingen te geven bij conceptvoorstellen voor
     bijvoorbeeld nieuwe verordeningen of kaderstellende plannen of wijzigingen in die
     besluiten die worden voorbereid. De gemeenteraden worden dan in staat gesteld
     om over de voorstellen te beraadslagen en hun inzichten mee te geven voordat er
     een definitief voorstel komt waarin de colleges alles al hebben afgewogen.
     Daarmee wordt ook inzichtelijk waar lokale wensen zitten, zodat de uitvoerbaarheid
     daarvan ook getoetst kan worden door het samenwerkingsverband. De zienswijze
     speelt vooral bij oordeelsvorming binnen de gemeenteraad, en moet nog niet als
     besluitvorming van de gemeenteraad worden gezien. Bij de vergadering waarin
     over de zienswijzen wordt gesproken, kan ook inspraak worden geregeld. Dit zodat
     ook burgerparticipatie mogelijk blijft en het democratische gehalte van beleidskeu-
     zes kan worden vergroot. De zienswijzeprocedure is dus het best geschikt ten tijde
     van de fase van planvorming, nog voordat tot besluitvorming wordt overgegaan.



     46 Politisering van besluiten is belangrijk in een volksvertegenwoordiging. Wij verstaan onder
        politisering het streven om in het bestuur duidelijker het politieke aspect naar voren te doen
        komen. De politiseringsgedachte legt de nadruk op het feit dat bij de besluitvorming niet alleen
        overwegingen van zakelijkheid en doelmatigheid een rol spelen, maar ook bewust politieke keu-
        zen moeten worden gemaakt.




26   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>4.2 Evaluatie

    Een ander instrument dat geïntroduceerd wordt, is dat van de evaluatie.

     Artikel 11a Wgr
     Een regeling houdt bepalingen in omtrent de evaluatie van de regeling.

    Veel gemeenschappelijke regelingen hebben al een bepaling omtrent een perio-
    dieke evaluatie, maar er zijn er zeker ook veel die dat nog niet hebben. Om die
    reden schrijft deze bepaling voor dat er afspraken gemaakt moeten worden. Die
    afspraak kan overigens ook zijn dat er niet geëvalueerd wordt, maar dat moet dan
    wel expliciet opgeschreven worden.

    Een periodieke evaluatie van de gemeenschappelijke regeling ligt echter voor de
    hand. Dat kan dan een beperkte evaluatie van de regeling zelf zijn, maar natuurlijk
    ook een meer omvattende evaluatie naar het functioneren van de samenwerking en
    het samenwerkingsverband. Zijn doelstellingen wel bereikt, en waar zitten nog
    verbeterpunten? Een mooi moment van zo’n evaluatie is in het laatste jaar van een
    raadsperiode. De evaluatie kan dan nog worden uitgevoerd met de colleges en
    raden die kennis over de gang van zaken bezitten, terwijl het uiteindelijke rapport
    en advies dan direct aan het begin van de nieuwe raads- en collegeperiode betrok-
    ken kunnen worden bij eventuele nieuwe beleidskeuzes. Dat maakt sturing makke-
    lijker. Risico is wel dat wanneer alle gemeenschappelijke regelingen dit doen, dat
    de gemeenteraad in zijn eerste jaar overspoeld wordt met evaluatierapporten en
    daardoor door de bomen het bos niet meer ziet. Het is dan ook verstandig de peri-
    odes voor evaluatie van de verschillende gemeenschappelijke regelingen enigszins
    op elkaar af te stemmen.

4.3 Burgerparticipatie

    Participatie bij beleid wordt steeds belangrijker gevonden in bestuurlijk en politiek
    Nederland. Om die reden is bij de wijziging van de Wgr ook bepaald dat voorzien
    moet worden in afspraken omtrent de wijze waarop ingezetenen én belanghebben-
    den betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. De
    Wgr loopt daarmee feitelijk vooruit op de aanstaande wijzigingen van de
    Gemeentewet.47




    47 Zie Kamerstukken II 2022/23, 36210, nr. 2 (Wet versterking participatie op decentraal niveau).




                                                 Vereniging van Nederlandse Gemeenten                   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>          Artikel 10 lid 7 en 8 Wgr
          7. Een regeling als bedoeld in het tweede lid houdt bepalingen in omtrent de
             wijze waarop ingezetenen van de deelnemende gemeenten en
             belanghebbenden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid
             op grond van deze regeling betrokken worden.
          8. De in het zevende lid bedoelde inspraak wordt verleend door de toepassing
             van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht voor zover in de
             regeling niet anders is bepaald.

         In de gemeenschappelijke regeling kunnen dus afspraken worden gemaakt, waarbij
         uitgangspunt is dat afdeling 3.4 van de Awb gevolgd wordt, tenzij de gemeen-
         schappelijke regeling iets anders regelt. De vraag blijft dan natuurlijk wel voor
         welke besluiten dit geldt. Dat zal in de gemeenschappelijke regeling omschreven
         moeten worden. Daarnaast kan het wenselijk zijn de inspraak niet via het bestuur
         van het samenwerkingsverband te laten lopen, maar juist via de gemeenteraden.
         Zeker bij meer uitvoeringsgerichte gemeenschappelijke regelingen ligt dat voor de
         hand, omdat de uiteindelijke beleidskeuzes daar immers bij de colleges en raden
         liggen. Dat zou ook goed aansluiten bij het concept van verlengd lokaal bestuur, in
         welk concept de volksvertegenwoordigende rol nog altijd bij de gemeenteraden
         ligt. Die rol zou deels kunnen worden uitgehold als inspraak of participatie recht-
         streeks, dus buiten de raad om, bij de gemeenschappelijke regeling wordt gere-
         geld.

         Wanneer bijvoorbeeld echter verordenende bevoegdheid is overgedragen aan het
         algemeen bestuur van een openbaar lichaam, dan ligt inspraak rechtstreeks bij de
         gemeenschappelijke regeling natuurlijk voor de hand. De raad is dan immers niet
         langer beslisbevoegd, maar kan nog slechts controleren of via politieke instrumen-
         ten sturen. De eigen verantwoordelijkheid van het algemeen bestuur om te beslui-
         ten, maakt dat het algemeen bestuur ook vragen zou moeten kunnen stellen aan de
         betreffende ingezetenen of belanghebbenden.

     4.4 Actieve informatieplicht

         Tot slot nog iets over de informatievoorziening. Er geldt al sinds 2002 een actieve
         informatieplicht voor het college jegens de gemeenteraad.48 Het college moet via
         die bepaling de raad ook actief informeren over alles wat in het algemeen bestuur
         van een openbaar lichaam, het bestuur van een bedrijfsvoeringsorganisatie of een
         gemeenschappelijk orgaan gebeurt voor zover het college dit van belang acht voor




         48 Artikel 169 lid 2 Gemeentewet.




28       Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>de gemeenteraad én voor zover het een collegeregeling betreft.49 In de praktijk
komt het echter nog weleens voor dat het ene college zijn raad wat actiever infor-
meert (lees eerder en/of meer informatie verschaft) dan het andere college. In de
Wgr wordt dan ook een actieve informatieplicht voor het bestuur van een gemeen-
schappelijk openbaar lichaam, van een bedrijfsvoeringsorganisatie of voor het
gemeenschappelijk orgaan geïntroduceerd.

 Artikel 17 lid 2 en 3 Wgr
 2. Het bestuur van het openbaar lichaam, de bedrijfsvoeringsorganisatie of het
    gemeenschappelijk orgaan geeft de raden van de deelnemende gemeenten
    alle inlichtingen die de raden nodig hebben voor de uitoefening van hun
    taken.
 3. De regeling, bedoeld in artikel 8, eerste, tweede of derde lid, houdt
    bepalingen in omtrent de wijze waarop de inlichtingen, bedoeld in het
    tweede lid, worden verstrekt.

De afweging om actief informatie te delen ligt bij het orgaan dat een besluit neemt.
Dat kan dus zowel het algemeen bestuur, het dagelijks bestuur als de voorzitter zijn
bij een openbaar lichaam. In de gemeenschappelijke regeling kunnen natuurlijk wel
kaders worden gegeven omtrent welke informatie in elk geval actief moet worden
gedeeld. Zo kan bijvoorbeeld bepaald worden dat vergaderstukken en verslagen
van algemene besturen, besturen van bedrijfsvoeringsorganisaties en gemeen-
schappelijke organen actief aan raden worden gezonden. Deze moeten binnenkort
ook actief openbaar gemaakt worden.50 Datzelfde geldt voor agenda’s en beslui-
tenlijsten van het dagelijks bestuur van een openbaar lichaam.51
In de fase van uitvoering en monitoring (zie par 4.1) staat de gemeenteraad meer
op afstand en controleert hij vooral. Daarvoor is wel goede en structurele informatie
nodig. Het is daarom van belang dat er goede afspraken worden gemaakt tussen
de gezamenlijke gemeenteraden enerzijds en de colleges en het samenwerkings-
verband anderzijds, over:
1. Het moment van informatievoorziening;
2. De wijze van informatievoorziening;
3. Het onderwerp van informatievoorziening.




49 Bij een burgemeestersregeling rust deze verplichting op de burgemeester (artikel 180 lid 2
   Gemeentewet).
50 Artikel 3.3 lid 2 aanhef en onder c Wet open overheid (het artikel is thans nog niet in werking
   getreden).
51 Artikel 3.3 lid 2 aanhef en onder d Wet open overheid (het artikel is thans nog niet in werking
   getreden).




                                              Vereniging van Nederlandse Gemeenten                   29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>     Onder alle drie de thema’s schuilt een belangrijke keuze tussen informatie op
     hoofdlijnen en meer gedetailleerde informatie. Het is wenselijk dat vaker kort en
     krachtig op hoofdlijnen wordt geïnformeerd en dat slechts eens per jaar (bijv. bij het
     jaarverslag) op meer gedetailleerde wijze wordt geïnformeerd. Daarmee wordt de
     werklast voor het samenwerkingsverband, maar ook voor de raadsleden vermin-
     derd. De hoofdlijnen moeten zich vooral beperken tot:
     a. Welke beleidswijzigingen worden voorbereid en wat zijn de politieke keuzes
         daarbij;
     a. Hoe zijn beleidskeuzes die het afgelopen jaar zijn gemaakt uitgevoerd, en ligt
         dit op schema;
     a. Bij afwijkingen van de afgesproken beleidslijnen moet direct en actief geïnfor-
         meerd worden waarom er een afwijking plaatsvindt en wat hieraan gedaan kan
         worden om bij te sturen.

     Het is cruciaal dat deze informatie kort en bondig, maar met inzicht in de te maken
     keuzes, wordt gepresenteerd. Zo hebben de raden meer mogelijkheden om
     tussentijds te sturen. Per beleidsveld worden aparte afspraken gemaakt over de
     frequentie van deze terugkoppelingen. Deze moet zodanig vaak zijn dat de raden
     niet achteraf met onvoorziene tekorten worden geconfronteerd, maar ook weer niet
     zo vaak dat de raden én het samenwerkingsverband er overbelast door raken. Het
     idee is immers dat de raden ook actief iets met de informatie doen die zij
     ontvangen (en daarbij eventueel de in deze handreiking geschetste instrumenten
     inzetten). Maatwerk is daarom van belang. Zaken die meer going concern zijn (zoals
     uitvoering van langlopende beleidsafspraken) kunnen jaarlijks terugkomen in de
     jaarrekening en het jaarverslag.
     Naast de structurele informatievoorziening vindt ook incidentele informatievoorzie-
     ning plaats. Dit kan zijn aan de hand van een onverwacht voorval, waarbij het
     samenwerkingsverband of het college de raad actief informeert. De raadsleden
     kunnen ook zelf om inlichtingen vragen, dat recht hebben zij wettelijk.52 De
     gevraagde inlichtingen moeten, voor zover die natuurlijk gericht zijn op informatie
     waarover het samenwerkingsverband kan beschikken, aan alle raden verstrekt
     worden (eventueel onder geheimhouding als één van de uitzonderingsgronden van
     de Wet open overheid zich voordoet). Anders kunnen de raden hun controlerende
     taak niet oppakken. In de gemeenschappelijke regeling zouden afspraken kunnen
     worden opgenomen over hoe snel en op welke wijze de informatie wordt verstrekt.




     52 Artikel 17 lid 1 Wgr.




30   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>5 Tot slot

  De raden, colleges en besturen van samenwerkingsverbanden staan voor een
  aantal belangrijke keuzes. Daarbij moet steeds gekeken worden naar de intentie
  om de positie van de gemeenteraad te versterken, maar wel op een manier dat het
  samenwerkingsverband zijn taken ook doelmatig en doeltreffend, of efficiënt en
  effectief kan oppakken. De inzet van extra instrumenten moet de kaderstellende of
  controlerende rol van de raad versterken, zonder de raad verder te overbelasten.
  Heeft een raad geen behoefte aan bepaalde instrumenten, zet ze dan vooral ook
  niet in. De gewenste invloed kan ook per gemeenschappelijke regeling verschillen.
  In de ene gemeenschappelijke regeling gaat immers meer geld om, worden meer
  beleidskeuzes gemaakt of raakt die sneller aan de belangen van inwoners. Dan is
  actievere sturing mogelijk gewenst. Hoe beleidsneutraler de uitvoering van de
  samenwerking wordt, hoe minder interessant het voor de raad zou moeten zijn. De
  raad moet zich blijven controleren op zijn kaderstellende en controlerende rollen,
  en proberen te voorkomen dat hij louter op de bedrijfsvoering (lees: organisatie) en
  financiën gaat sturen. Een gemeenschappelijke regeling is immers een hulpmiddel
  om bepaalde beleidsdoelstellingen te bereiken.

  Om die reden is op enkele plekken ook aangegeven om meer strategisch te kijken
  naar de inzet van instrumenten, bijvoorbeeld ad hoc in de beleidscyclus. Daarmee
  worden zinloze vergaderingen voorkomen en daarmee de overbelasting van de
  gemeenteraad. Er moeten dan wel duidelijke kaders gesteld worden door de raad,
  wanneer de raad wél actief betrokken wenst te worden. Het college noch het
  samenwerkingsverband kunnen dat namelijk zomaar invullen voor de raad. Er is,
  zoals de Raad voor het openbaar bestuur het in 2015 al eens stelde, een goede
  wisselwerking nodig tussen raad, college, ambtelijke apparaat en samenwerkings-
  verband.53 De instrumenten uit de wetswijziging van 2022 maken dat niet anders.




  53 Raad voor het openbaar bestuur, Wisselwerking. Naar een betere wisselwerking tussen
     gemeente­raden en de bovengemeentelijke samenwerking (ROB 2015).




                                            Vereniging van Nederlandse Gemeenten           31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>  Vereniging van
    Nederlandse
     Gemeenten

    Nassaulaan 12
2514 JS Den Haag
  +31 70 373 82 00
       info@vng.nl

     oktober 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>