<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> Stichting VOS
Bestuursverslag 2023




                        Multatulilaan 92
                  2251 ZM Voorschoten
                         : 071 - 5610216
                    : info@obsdevos.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Woord vooraf
Ter afsluiting van het kalenderjaar 2023 is voorliggend jaarverslag van Stichting VOS opgesteld bestaande uit
het bestuursverslag en de jaarrekening. Met dit rapport legt het bestuur verantwoording af over het gevoerde
beleid en de beschikbaar gestelde middelen over het kalenderjaar 2023. Waar mogelijk kijken we ook vooruit
naar de jaren die komen gaan.
Het jaar 2023 is een jaar geweest waarbij er hard gewerkt is aan het afronden van het MJBP 2020-2024 en er
nieuwe keuzes zijn gemaakt voor het nieuwe strategisch MJBP 2024-2028. Het was ook het jaar waarbij de
personeelsleden met verschillende wisselingen van leidinggevenden te maken kregen. Dit zorgde voor een blik
naar De VOS vanuit wisselende perspectieven. Dit leverde mooie vragen op en zorgde ervoor dat we elkaar
binnen de organisatie scherp hielden.

Het bestuursverslag 2023 is met grote zorg opgesteld. Mochten er desondanks onduidelijkheden zijn, neemt u
dan contact met ons op via info@obsdevos.nl.




                                                      2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Inhoudsopgave



     Woord vooraf .......................................................................................................................... 2
Inhoudsopgave ........................................................................................................................... 3
1.       Visie, organisatie en besturing ........................................................................................... 4
     1.1 Organisatie ........................................................................................................................ 4
     1.2 Identiteit, missie en visie .................................................................................................. 7
2. Verslag van de Raad van Toezicht .......................................................................................... 8
3. Verslag Medezeggenschapsraad ......................................................................................... 10
4. Verslag Bestuur .................................................................................................................... 12
     4.1 Onderwijs ........................................................................................................................ 12
         Passend onderwijs ............................................................................................................ 16
     4.2 Personeel ...................................................................................................................... 16
     4.3 Huisvesting en duurzaamheid ........................................................................................ 20
     4.4 Privacy en AVG ............................................................................................................. 22
5. Financieën ............................................................................................................................ 23
     5.1 Verkorte resultatenrekening........................................................................................... 23
     5.2 Treasury........................................................................................................................... 25
     5.3 Allocatie van middelen.................................................................................................... 25
     5.4 Onderwijsachterstandsmiddelen .................................................................................... 25
     5.5 Verkorte balans ............................................................................................................... 25
     5.6 NPO ................................................................................................................................. 28
6. Toekomst en continuïteit ..................................................................................................... 30
     6.1 Gegevensset (A) .............................................................................................................. 30
         A1. Gegevens personele bezetting en leerlingen ............................................................ 30
         A2. Meerjarenbegroting ................................................................................................... 31
     6.2 Overige rapportages (B) .................................................................................................. 34
         B1. Interne beheersing en controle ................................................................................. 34
         B2. Risico’s en onzekerheden ........................................................................................... 36
         B3. Rapportage toezichthoudend orgaan ........................................................................ 37
7. Jaarrekening 2023 ................................................................................................................ 38

Bijlage 1. Stand van zaken beleidsvoornemens schoolplan 2020-2024

                                                                        3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




1. Visie, organisatie en besturing
1.1 Organisatie
Contactgegevens

 Naam                                   Stichting Voorschotense Openbare school (VOS)

 Bestuursnummer                         42542

 Adres                                  Multatulilaan 92

 Telefoonnummer                         071-5610216

 Directeur-bestuurder                   Mw. I. La Haye (t/m 28 februari 2023)

                                        Dhr. H. Helder (vanaf 1 maart 2023)

                                        Mw. W. Vissenberg (vanaf 1 juni 2023)

 E-mailadres                            info@obsdevos.nl


Bestuursvorm

Stichting VOS is een éénpitter oftewel een schoolbestuur met slechts één school onder zijn hoede, te weten
openbare basisschool
De VOS. De stichting is per 1 januari 2017 overgegaan op een nieuwe bestuursvorm. Sindsdien wordt de
stichting bestuurd door een college van bestuur, bestaande uit één natuurlijk persoon, de directeur-
bestuurder. Deze vertegenwoordigt de stichting, zolang de WPO niet anders bepaalt.

Openbare basischool De VOS

De stichting én de school staan onder leiding van dezelfde directeur-bestuurder. Obs De VOS is gehuisvest in
twee gebouwen in verschillende wijken van Voorschoten: locatie Ter Lips en locatie Multatulilaan. Op beide
vestigingen wordt een volledig onderwijspakket voor de groepen 1 t/m 8 aangeboden. Organisatorisch is de
school één geheel.




Locatie Multatulilaan (Krimwijk II)                        Locatie Ter Lips (Starrenburg)


Organisatiestructuur

Stichting VOS en obs De VOS zijn organisatorisch met elkaar verweven. Op de volgende pagina is een
schematische weergave van de organisatiestructuur opgenomen.
                                                       4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023



Organogram De VOS (stichting en school)

                                                         RvT

             Externe
          stakeholders                                                                       MR

                                               Directeur-bestuurder



                   Specialisten
                                                 Adjunct-directeur
                                         Directie

                                                    Intern begeleider


                                                Bouwcoördinatoren

                                      Managementteam



                                                   Obs De VOS
                              •   OOP en OP (vervanging en ondersteuning)
                              •   Conciërge
                              •   Vakleerkrachten
                              •




Groene lijn       = Richtinggevende relatie
Blauwe lijn       = Hiërarchische relatie


Vergaderstructuur

De dagelijkse leiding van de school is in handen van de directie. De directie stemt frequent af over de gang van
zaken op school.

              Soort overleg                                    Aanwezig                           Voorzitter

 Studiedag(deel) team                      Hele team                                        Directeur-bestuurder

 Teamvergadering                           OP en OOP werkzaam op die dag                    Adjunct-directeur

 Bouwvergadering                           OP en OOP werkzaam op die dag                    Bouwcoördinator

 Overleg specialisten per specialisme      Betreffende specialisten                         Directeur-bestuurder

 Overleg met leerteams                     Een afgevaardigde vanuit het leerteam en         Directeur-bestuurder
                                           directeur-bestuurder



                                                          5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




 MT-overleg                               Bouwcoördinatoren, IB-er, adjunct-              Directeur-bestuurder
                                          directeur, directeur-bestuurder

 Bouwzaken overleg                        Bouwcoördinatoren, adjunct-directeur            Adjunct-directeur

 PMR-overleg                              PMR-leden                                       n.v.t.

 MR-overleg                               MR-leden                                        Voorzitter MR

 RvT-overleg                              RvT-leden                                       Voorzitter RvT


Ook zijn er verschillende overleggen geweest binnen de school, binnen de bouw en binnen de leerteams. Met
verandering van directeur-bestuurder veranderde de inhoud van het MT-overleg, waardoor dit in de loop van het
jaar van de frequentie van 1x p/w naar 1x per 2 weken ging met beleidsmatige onderwerpen op de agenda. De
andere week vindt er een bouwzakenoverleg plaatsvindt dat een meer praktische invulling heeft.

Met de wisseling van de voltallige directie is het overleg met de specialisten onder druk komen staan. Dit wordt
vanaf 2024 weer opgepakt. De vergaderingen en gesprekken waren in 2023 in principe live, tenzij het efficiënter
was om online te overleggen en de agenda zich daarvoor leende.


Code Goed Bestuur
Het bestuur hanteert als leidraad voor de kwaliteit van het door de organisatie geboden onderwijs, de
rechtmatige verwerving en doelmatige en rechtmatige bestemming en aanwending van middelen volgens de in
2020 herziene Code Goed Bestuur van de PO-raad.

Klachtenregeling

De school heeft in 2017 een klachtenregeling vastgesteld. Deze regeling is in oktober 2021 geëvalueerd,
herzien en opnieuw vastgesteld met instemming van de MR. De regeling is in te zien op Klachtenregeling-
stichting-VOS-herzien-1-10-2021-def-met-instemming-MR.pdf (obsdevos.nl)

Indien er sprake is van een klacht m.b.t. bijvoorbeeld het schoolbeleid, pesten, seksuele intimidatie of geweld
en bedreiging, kan deze klacht gemeld worden bij de groepsleerkracht en/of bij de directie. Ook is het mogelijk
om dit met de vertrouwenspersoon op de locatie te bespreken. Wanneer overleg met de school geen oplossing
biedt, kan contact worden opgenomen met de externe vertrouwenspersoon. Deze externe vertrouwens-
persoon is te bereiken via de GGD Zuid-Holland Noord: externevertrouwenspersoon@ggdhm.nl. De school is
voor de behandeling van klachten tevens aangesloten bij een onafhankelijke klachtencommissie: de Landelijke
Klachtencommissie (LKC). Ook is het mogelijk om de vertrouwensinspecteur van de onderwijsinspectie in te
schakelen.

In 2023 zijn er geen klachten ingediend jegens het bestuur, de school of een van haar medewerkers.


Toelatingsbeleid leerlingen

Basisschool De VOS is een openbare basisschool. Bij de toelating van kinderen wordt geen onderscheid
gemaakt op basis van geloofsovertuiging, geslacht, huidskleur of ras.
Het volledige toelatings-/aannamebeleid is opgenomen in de schoolgids te vinden op Aanmelden (obsdevos.nl)




                                                        6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




1.2 Identiteit, missie en visie
Identiteit

Stichting VOS is een openbaar bestuur, de enige in de gemeente Voorschoten. De identiteit van het openbaar
onderwijs wordt sinds maart 2020 verwoord door onderstaande drie kernwaarden:

1. Gelijkwaardigheid
Op de openbare school is iedereen welkom. Hoeveel we ook van elkaar verschillen, iedereen heeft recht op
een gelijke behandeling, een gelijke stem en gelijke kansen. Iedereen is evenveel waard.

2. Vrijheid
Op de openbare school kun je jezelf zijn en je eigen stem laten horen. Je leert zelfstandig en kritisch denken. Je
neemt verantwoordelijkheid en houdt rekening met de vrijheid van de ander.

3. Ontmoeting
Op de openbare school leren we van elkaars verschillen. We zijn nieuwsgierig naar het verhaal van de ander.
We dragen zorg voor elkaar en voor onze omgeving. Op school ontmoet je de hele wereld.

Missie en Visie

Ons pedagogisch en didactisch handelen, onze manier van organiseren en onze eigen professionalisering zijn
ingericht op basis van onze missie en visie. Dit betekent in de praktijk dat bij Stichting VOS de basisbehoeften
(relatie, competentie, autonomie) van leerlingen centraal staan, omdat sociaal welbevinden wordt gezien als
voorwaarde voor cognitieve ontwikkeling.

Missie
Onze leerlingen zijn trots op wie zij zijn en wat zij kunnen. Zij waarderen anderen om diezelfde redenen. Vanuit
hun eigen kracht zijn zij voorbereid op hun volgende stap.

Visie
Ontwikkelen vanuit een veilige basis Met ons openbaar onderwijs leggen we een veilige basis voor de
kinderen. Dit is een voorwaarde voor ontwikkeling. We creëren een aantrekkelijke leeromgeving waar fouten
maken mag. Het gehele team straalt vertrouwen uit naar de kinderen. Vanuit dit vertrouwen voeren wij
gesprekken met de kinderen over hun ontwikkeling.

Ontdekken wie je bent Vanuit deze veilige basis leren we ieder kind écht kennen; in karakter, leerstijl en
interesses. We stellen ons onderwijs zo goed mogelijk af op ieder kind. Wij hechten veel waarde aan de
zelfstandigheid van onze kinderen. Dit bevorderen we door ze gedurende hun schooltijd steeds zelfstandiger te
laten werken en denken. Dat betekent dat ze niet alleen op het gebied van kennis, maar ook op sociaal gebied,
meer en meer verantwoordelijkheid nemen voor hun gedrag.

Voorbereiden op de toekomst Onze school rust de leerlingen toe, zodat zij zelfstandig en actief kunnen
participeren in een geïnternationaliseerde wereld. Onze leerlingen leren kritische denkers te zijn die hun
creativiteit inzetten om problemen op te lossen. Daarnaast leggen we ook veel nadruk op samenwerken, zodat
zij zich ook ten volle ontwikkelen op sociaal gebied. Zelf werken wij actief samen met ouders als het gaat om
burgerschap van de kinderen.

Leren van en met elkaar Om dit alles waar te kunnen maken is het belangrijk dat we een lerende organisatie
zijn. Dat betekent dat we actief van en met elkaar leren en reflecteren op ons handelen. We gebruiken de
verschillende kwaliteiten van ons team. Zo creëren wij in teamverband het beste onderwijs voor onze
leerlingen en geven wij het goede voorbeeld.

                                                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




2. Verslag van de Raad van Toezicht
Stichting VOS heeft een Raad van Toezicht (RvT) die invulling geeft aan het interne toezicht op de school.

Waarom houden wij toezicht?

De RvT levert een bijdrage aan de kwaliteit van het onderwijs van De VOS. Vanuit dat perspectief houdt de RvT
toezicht op Stichting VOS: handelt Stichting VOS vanuit de visie en missie en doet zij dit op een duurzame en
integere manier? Daarbij hanteert de RvT als leidraad de kwaliteit van het door de organisatie geboden
onderwijs, de uitgangspunten van openbaar onderwijs waarbij ieder kind welkom is, het centraal stellen van de
ontwikkeling van ieder kind, de rechtmatige verwerving en doelmatige en rechtmatige bestemming en
aanwending van middelen en de naleving van de Code Goed Bestuur in het Primair Onderwijs.

De toezichthouder vervult een viertal rollen, namelijk:

    ·    Werkgever: de RvT is de werkgever van de directeur-bestuurder. Het functioneren van de directeur-
         bestuurder wordt periodiek beoordeeld door de RvT.
    ·    Toezichthouder: de RvT is verantwoordelijk voor het toezicht in de organisatie, zowel wat de
         continuïteit van de organisatie betreft, maar zeker ook op maatschappelijk vlak. Daarnaast houdt de
         RvT toezicht op het beleid en de algemene gang van zaken in de organisatie.
    ·    Adviseur/Klankbord: de RvT kan, vanuit eigen ervaring en kennis, een andere kijk introduceren op een
         beslissingsproces.
    ·    Netwerker en Ambassadeur: de RvT heeft indien gewenst de taak om externe contacten te leggen, te
         onderhouden en de organisatie te vertegenwoordigen. Vanzelfsprekend wordt deze rol met distantie
         uitgevoerd

Hoe houden wij toezicht?

    ·    In samenwerking uitgaand van vertrouwen, vanuit het gezamenlijke vertrekpunt van het belang van
         de leerlingen, het maatschappelijk belang en het organisatiebelang.
    ·    Betrokken op afstand, dichtbij als het moet. Kijkt van buiten naar binnen.
    ·    Door een sparringpartner te zijn voor de directeur-bestuurder waarin ‘uitdagen en spiegelen, kritisch
         volgen’ in balans zijn.
    ·    Horizontaal door contact met ouders en leerlingen en medewerkers (vertegenwoordiging).
    ·    Door adequate informatievoorziening, zowel door de bestuurder alsmede door eigen onderzoek.
    ·    Transparant te zijn in de wijze van toezichthouden.
    ·    Rolvast, handelend vanuit overzicht zonder de bestuurlijke of operationele details in te duiken.
    ·    Door aandacht te hebben voor alle elementen van effectief leiderschap en management (strategisch,
         operationeel, personeelsmanagement en haalbare doelen).
    ·    Is aanspreekbaar en benaderbaar voor (delegaties van) ouders, medewerkers, partners en de
         maatschappij.
    ·    Werkt vanuit een open dialoog met de bestuurder ‘waarbij alles gezegd kan worden’ in een open sfeer
         met wederzijds respect.
    ·    Het toetsen of de organisatie in control is wat betreft leiderschap, bedrijfsvoering, kwaliteit van zorg,
         financiën en risicomanagement.

De RvT streeft er naar om goed verbonden te zijn met de partijen die met elkaar De VOS vormgeven. De leden
van de RvT zijn allemaal ouders van kinderen die op De VOS naar school gaan of die dat hebben gedaan. De RvT
heeft een constructief contact met de directeur-bestuurder, adjunct-directeur, het team en de MR.

De leden van de RvT spreken de MR tweemaal per jaar persoonlijk. Desgewenst heeft de RvT contact met
externe partijen zoals de Gemeente Voorschoten of collega-scholen in de regio.


                                                          8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023



Leden van de Raad van Toezicht

De RvT bestond in 2023 uit de volgende leden:

    ·   Dhr. L. Marijt, (voorzitter) is docent en heeft de portefeuille onderwijs en personele zaken.
    ·   Mw. M. Bergen, (vicevoorzitter) is directeur bij MBO onderwijs instelling en heeft de portefeuille
        onderwijs en personele zaken.
    ·   Dhr. A. de Jong, is contractmanager en heeft de portefeuille algemene zaken (huisvesting, ICT &
        secretaris).
    ·   Dhr. R. Bierman, is treasurer en heeft de portefeuille financiën.
    ·   Dhr. Peter Paul Lippinkhof (per 1 januari 2023), is programmamanager en heeft de portefeuille
        juridische zaken.

De leden van de RvT zetten zich onbezoldigd in en ontvangen jaarlijks een onkostenvergoeding van 500 euro
per persoon voor hun werk.

Toezicht in 2023

De RvT is in 2023 acht keer bijeen geweest en heeft zich in de reguliere vergaderingen over diverse
vraagstukken gebogen. Belangrijke aandachtspunten en ontwikkelingen in 2023 waren:

    ·   Personele zaken: de RvT heeft per 1 maart 2023 een interim directeur aangesteld nadat oud directeur-/
        bestuurder mevr. I. de la Haye per 1 maart 2023 niet meer werkzaam was op OBS De Vos.
    ·   Personele zaken: de RvT heeft in 2023 de werving & selectieprocedure opgestart t.b.v. een nieuw aan te stellen
        directeur-/ bestuurder.
    ·   Personele zaken: de RvT heeft per 1 juni 2023 een nieuwe directeur-/ bestuurder aangesteld in de hoedanigheid
        van mevr. W. Vissenberg.
    ·   De arbeidsmarkt is krap, zeker in het onderwijs. De VOS zoekt daarin naar creatieve oplossingen die recht doen
        aan de eisen die we stellen aan goed onderwijs. We spreken pro- actief over de impact van krapte op de
        arbeidsmarkt en het inperken van de gevolgen hiervan op de onderwijskwaliteit. Dit alles terwijl we binnen de
        financiële kaders ook aandacht hebben voor het optimaliseren van de formatie.
    ·   De kwaliteit van het onderwijs op de beide locaties. De RvT volgt deze aan de hand van bereikte resultaten en de
        voortgang van het jaarplan en schoolplan.
    ·   De kwaliteit en het beheer van de beide fysieke locaties.
    ·   Communicatie binnen de school en met de ouders.
    ·   Automatisering ondersteunend aan het onderwijs en binnen de school.
    ·   De begroting voor 2024, en de meerjarenbegroting, de doelmatigheid van bestedingen en behaalde financiële
        resultaten, ten opzichte van de begroting en voorgaand jaar. Financiële risico’s en het daaraan gerelateerde
        gewenste Eigen Vermogen van Stichting VOS.
    ·   Mogelijke nieuwbouwplannen van de Gemeente Voorschoten die kunnen leiden tot een grotere vraag naar
        plaatsen op basisscholen. De VOS voelt vanuit de eigen visie een bijzondere inspanningsverplichting maar ook een
        kans om hierin een rol te spelen.
    ·   De invulling en uitvoering van het schoolplan 2020-2024.
    ·   Klankbord en sparringpartner voor de nieuwe directeur-/ bestuurder t.b.v. het nieuw te ontwikkelen schoolplan
        2024-2028.
    ·   Onze jaarlijkse zelfevaluatie is, naast een terugblik op het verleden, een manier om samen scherper de toekomst
        in te gaan. Met de juiste prioriteiten, met goede inhoudelijke en onderlinge afspraken.
    ·   Zoals voorgeschreven in de Governance Code Primair Onderwijs heeft de RvT haar taken vastgelegd in een
        toezichtsvisie.
    ·   Huisvesting van De VOS in verband met toekomstige overdracht van de huidige gebouwen door de gemeente
        Voorschoten aan De VOS.

De RvT heeft kennis genomen van het bestuursverslag van de directeur-bestuurder en kan zich hierin vinden.

De RvT bedankt bij deze de directeur-bestuurder, de adjunct-directeur, het team en de leden van de MR voor
hun inzet in 2023.


                                                          9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




3. Verslag Medezeggenschapsraad
Stichting VOS heeft conform de Wet Medezeggenschap op Scholen (WMS) een Medezeggenschapsraad (MR).
De MR vertegenwoordigt ouders en personeelsleden en praat namens hen met het
schoolbestuur/schooldirectie over beslissingen inzake beleid. De MR probeert een sfeer van openheid te
bevorderen, zodat alle betrokkenen bij school op de hoogte blijven van wat er speelt en daarop kunnen
reageren.

Hoe vervullen wij onze rol?
In de MR praten en beslissen personeelsleden en ouders mee over belangrijke zaken die op school spelen. Op
deze manier kunnen zij invloed uitoefenen op het beleid van de school. De belangrijkste instrumenten van de
MR daarbij zijn het instemmings- en adviesrecht.
De MR heeft instemmingsrecht op onder meer de onderwijskundige doelstellingen van een school. Dat
betekent dat deze doelstellingen alleen met instemming door de MR kunnen worden opgesteld of gewijzigd.
Instemmingsrecht heeft de MR ook bij plannen voor fuseren met een andere school, bij het vaststellen of
aanpassen van het schoolreglement en het beleid dat de school heeft om ouders op school te laten helpen.
De MR heeft adviesrecht op de hoofdlijnen van de begroting en over de aanstelling of ontslag van de
schoolleiding, over nieuwbouw of een belangrijke verbouwing van de school.

Leden van de MR
De MR bestaat uit een personeelsgeleding en een oudergeleding. In 2023 zijn van de oudergeleding Dhr. B.
Visser (secretaris) en Mw. M. van Maanen per augustus afgetreden. Vanwege deze aftredingen werd een
vacature gesteld voor twee nieuwe kandidaten. Op basis van deze vacaturestelling heeft Mw. R. Ekkerman
zitting genomen per september 2024. De tweede vacature werd bij de start van het nieuwe schooljaar niet
vervuld. Daarmee werd een scheve verhouding verkregen tussen de personeelsgeleding en oudergeleding. Dit
heeft consequenties op het moment dat de MR gebruik maakt van haar stemmingsrecht waar de afspraak is
gemaakt dat één leerkracht van de personeelsgeleding niet mee zal stemmen. Van de personeelsgeleding is
Mw. A. Vink herkozen voor een nieuw zittingstermijn van vier jaar. De secretarisfunctie is overgedragen aan
Mw. B. Post.


Tabel 1. Leden met taken/portefeuille

Personeelsgeleding      Taken/Portefeuillehouder
Mw. B. Post             Secretaris: agenda-overleg met directeur-bestuurder, agenda opmaken, notuleren
                        tijdens vergaderingen. Scholing, Duurzaamheid
Mw. A. Vink             Communicatie personeel, Mediawijsheid
Mw. R. Bronsveld        MR Statuten/reglement, Ouderenquête, evaluatie NPO, Burgerschap, Vreedzame
                        school, onderwijskundig beleid
Mw. A. de Prie          MR Statuten/reglement, verkeersveiligheid, evaluatie NPO, onderwijskundig beleid
Dhr. W. Rolf            Communicatie personeel, muziek
Oudergeleding           Taken/Portefeuillehouder
Mw. I. Baks-Zweijtzer   Voorzitter: contactpersoon directeur-bestuurder, agendaoverleg met directeur-
                        bestuurder, vergaderingen voorzitten, instemmings-formulieren afgeven, jaarverslag
                        schrijven.
                        MR statuten/reglement, scholing, Burgerschap, Vreedzame school
Mw. M. Rexwinkel        Vice Voorzitter: waarnemen van de voorzitter bij diens afwezigheid.
                        Communicatie naar ouders, Ouderenquête, verkeersveiligheid
Mw. R. Ekkerman         Mediawijsheid, BKO
Mw. M. Klein            Communicatie naar ouders/website/nieuwsbrief, Duurzaamheid, muziek, BAC




                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023



Medezeggenschap in 2023
De MR is in 2023 zeven keer bijeengeweest en heeft zich in de reguliere vergaderingen over diverse
onderwerpen en beleidsstukken gebogen.


Tabel 2. Onderwerpen MR 2023

Besproken                                              Instemming
Oudertevredenheidsonderzoek                            Ouderbijdrage 2023-2024
Communicatie naar ouders                               MR- statuut en reglement
Mediawijsheid                                          Jaarplanning 2023-2024
Internetprotocol                                       Schoolgids 2023-2024
Internationale taalklas                                Advies
BKO                                                    Begroting 2024
Binnenklimaat Ter Lips                                 Benoeming interim-bestuurder
Wijzigingen WMO                                        Werving/ benoeming directeur-bestuurder
NPO-gelden
Website vernieuwing
Formatie personeel
Schoolplan 2024-2028
Meer- hoogbegaafdheid
MR-notulen op website
MR-bezetting




                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




4. Verslag Bestuur
Het jaar 2023 is een jaar geweest waarbij er op directieniveau en MT-niveau verschillende wisselingen zijn
geweest. De directie en MT-plekken zijn per januari 2024 weer ingevuld. Het was hiermee ook het jaar om naar
de organisatiestructuur te kijken: Werken we vanuit de structuur zoals deze in 2016 is gerealiseerd? We
hebben met het gehele team naar rolzuiverheid gekeken binnen deze structuur en naar de
verantwoordelijkheden die bij ieders rol horen. Vervolgens is er hard gewerkt is aan het afronden van het MJBP
2020-2024 en zijn er nieuwe keuzes gemaakt voor het nieuwe strategisch MJBP 2024-2028.


4.1 Onderwijs
In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de stand van zaken m.b.t. de onderwijsinhoudelijke ontwikkelingen
uit het schoolplan. Het volledige schoolplan voor de periode 2020-2024 is terug te vinden via onderstaande
link: https://www.obsdevos.nl/_asset/_public/Documenten/vastgesteld-schoolplan-obs-De-Vos-2020-
2024.pdf.



Rapportage sociale veiligheid bovenbouw




*Figuur 1: het streefniveau Percentielscore geeft aan hoeveel procent eenzelfde of een lagere score heeft
behaald. De behaalde percentielscore van De VOS scoort op de gemeten aspecten een voldoende en voldoet
hiermee aan de inspectienorm.



Onderwijsprestaties

De ontwikkelingen opgenomen in bijlage 1 zijn van invloed op de onderwijsprestaties van onze leerlingen. In
het schoolplan 2024-2028 is in hoofdstuk 5 te lezen hoe wij werken aan onze kwaliteitsstructuur en bij
hoofdstuk 2.3 wat onze ontwikkeldoelen zijn en hoe wij hieraan werken. Onderstaand de belangrijkste cijfers
voor De VOS uit Vensters PO gepubliceerd 2023.

In het onderwijsresultatenmodel wordt gekeken naar de behaalde referentieniveaus op de onderdelen lezen,
rekenen en taalverzorging. Het onderwijsresultatenmodel is gebaseerd op een gemiddelde van deze drie
vakgebieden, berekend over de laatste drie jaren. Bij de normering wordt rekening gehouden met de populatie
leerlingen door middel van een door het CBS vastgestelde schoolweging.
De referentieniveaus geven aan wat een leerling zou moeten kunnen op het gebied van lezen, taalverzorging
en rekenen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende niveaus:
- 1F: het fundamentele niveau om succesvol vervolgonderwijs te kunnen volgen. Zie figuur 1*
- 1S: het streefniveau (een meer abstract niveau en daarom voorzien van een andere codering) voor rekenen
om succesvol vervolgonderwijs vanaf vmbo tl/havo te kunnen volgen. Zie figuur 2*
                                                       12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




- 2F: het streefniveau voor taalverzorging en lezen om succesvol vervolgonderwijs vanaf vmbo tl/havo te
kunnen volgen.

In het vervolgonderwijs lopen deze fundamentele- en streefniveaus door waarmee de doorgaande lijn voor
leerlingen meer aandacht krijgt dan voorheen het geval was.




*Figuur 1: het fundamentele niveau 1F om succesvol vervolgonderwijs te kunnen volgen




*Figuur 2: het streefniveau 1S (een meer abstract niveau en daarom voorzien van een andere codering) voor
rekenen om succesvol vervolgonderwijs vanaf vmbo tl/havo te kunnen volgen.

Legenda




Kijkend naar onderstaande, figuur 3*, dan zien we dat het percentage leerlingen dat de afgelopen 3 jaar het 1F-
niveau haalde boven de signaleringswaarde van de inspectie ligt, maar onder het landelijk gemiddelde met
vergelijkbare schoolweging. In de afgelopen 3 jaar is er een stijging waarneembaar als het gaat om het behalen
van het resultaat dat ligt op het landelijk gemiddelde met vergelijkbare schoolweging op zowel het vakgebied
lezen, taal als rekenen.




                                                      13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




*Figuur 3: het percentage leerlingen dat het fundamentele niveau(1F) en streefniveau (1S/2F) heeft behaald
over drie vakgebieden in de afgelopen drie jaar.

Schooladviezen

                                      Percentage heroverwegingen          Percentage bijgestelde adviezen

                 2023                               10,6                                   0

                 2022                               22,8                                   0

                 2021                                 7                                    0

*Figuur 4: het percentage heroverwegingen binnen De VOS en het aantal bijgestelde voortgezet
onderwijsadviezen in percentages


                                                     14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




                               2023                  2022                   2021                  2020

         VSO                     0                     0                      0                     0

         Pro                     0                     0                      0                    1,8

       VMBO-b                   4,3                    7                      1,8                   0

      VMBO-b k                   0                    8,8                     5,3                  1,8

       VMBO-k                   2,1                   3,5                     1,8                  1,8

      VMBO-k t                   0                     0                      1,8                   0

       VMBO-t                  10,6                  22,8                   15,8                  14,3

    VMBO-t havo                 6,4                    7                    12,3                  14,3

        Havo                   14,9                  10,5                     8,8                 19,6

      Havo-vwo                 19,1                  10,5                   24,6                   7,1

         Vwo                   42,6                  29,8                   28,1                  39,3

  Aantal leerlingen             47                    57                      57                   56
*Figuur 5: gegeven schooladviezen per jaar in percentages



Doorstroom na advisering

In onderstaand figuur 7* wordt gekeken naar de positie van oud-leerlingen in de derde klas. Het advies is altijd
een momentopname. Leerlingen maken na de eindtoets belangrijke ontwikkelingen door die bepalend zijn
voor hun succes. Op zichzelf is het dus niet vreemd dat er afwijkingen zijn van het advies. Kijkend naar het
totaal kan je concluderen dat de voorspellende waarde van het advies hoog is en dat De VOS kansrijk adviseert.
Er zijn de afgelopen vier jaar meer leerlingen afgestroomd dan opgestroomd.




*Figuur 6: percentage lager-gelijk-hoger dan eindadvies per uitstroomcohort
                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Passend onderwijs

In 2023 is er €101.676 ontvangen van het samenwerkingsverband PPO Leiden ten behoeve van Passend
Onderwijs (458 leerlingen à €222 per leerling).

Besteding ondersteuningsmiddelen Passend Onderwijs

1.1.      Formatie

1.1.1 Ingezet voor formatie interne begeleiding                                                            € 78.500

1.1.2 Remedial teaching                                                                                    € 16.200

1.2.      Overige uitgaven

1.2.1 Intelligentie onderzoek, coaching                                                                    € 7.350

                                                                         Totaal                            €102.050

*Figuur 7: besteding van ontvangen middelen vanuit het samenwerkingsverband


4.2 Personeel
In 2023 waren alle groepen bemand en was er daarnaast formatie beschikbaar voor vervanging en
ondersteuning.

Functiegroep                                                 Situatie op 31-12-2023          Situatie op 31-12-2022

Leraren                               Aantal Personen                                  34                             35
                                      Bezetting (wtf)                                 24,3                       24,68
Adjunct-directeuren                   Aantal Personen                                    1                             2
                                      Bezetting (wtf)                                  0,8                            2,0
Intern-begeleider                     Aantal Personen                                   3
                                      Bezetting (wtf)                                   1,2
OOP ondersteunend;                    Aantal Personen                                   1                               1
facilitair personeel                  Bezetting (wtf)                                  0,8                            0,8
Directeur-Bestuurder                  Aantal Personen                                   1                              1
                                      Bezetting (wtf)                                  1,0                            1,0
OOP algemeen personeel                Aantal Personen                                    4                             6
                                      Bezetting (wtf)                                 2,39                            3,8
Vakleraren                            Aantal Personen                                    2                           2
                                      Bezetting (wtf)                                 0,72                        0,72

                                      Totaal                               44 personen                    47 personen
                                                                                  31,2 fte                     33,0 fte
*Figuur 8: samenstelling team 2023




                                                        16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023



Gemiddelde personele cijfers afgelopen 4 jaar
In de gemiddelde personele cijfers van de afgelopen 4 jaar zijn een aantal verschuivingen te zien. Waarbij van
2020 t/m 2022 een toename van het aantal medewerkers in combinatie met een toename van de formatie
zichtbaar is, neemt de formatie in 2023 weer af. De impuls van de NPO-gelden is m.i.v. 1 juli 2023 gestopt en
daarmee is de formatieruimte kleiner geworden. In 2023 leidt dit ook tot minder personeel. De
managementratio ligt in 2023 iets hoger. Dit percentage is inclusief o.s.v. van een dag en vervullen van een
vacature als schoolopleider waar een vergoeding tegenover staat.



                                   2023                 2022                   2021                2020

 # medewerkers (gem)                        44                  44,9                   41,0                37,0

 % mannen (fte)                           21,5%                20,4%                  17,5%               16,2%

 FTE gemiddeld                            31,22                32,45                  30,96               28,38

 Leerlingaantal               (1 feb. 2023) 440                 444                    447                 443

 Managementratio                           9,1%                 7,0%                   6,3%                6,9%

 OOP ratio                                14,2%                15,0%                  16,6%               16,6%

 OP ratio                                 76,7%                78,0%                  77,1%               75,6%

 Parttime ratio (jaar)                     77%                 74,0%                  68,4%


Figuur 9: formatie ratio


Het percentage mannen uitgaande van fte’s is in 2022 verder toegenomen
naar 21,5%. Daarmee is de ambitie van het bestuur behaald om in 2024 het
aandeel mannen uitgaande van fte’s minimaal 20% te laten zijn.
*Figuur 10: man-vrouw verhouding




De verdeling van het aantal medewerkers over de verschillende
leeftijdscohorten in 2023 is weergegeven in onderstaande tabel. Er is bij De
VOS sprake van een gezonde balans in- en uitstroom versus ervaren en
minder ervaren leerkrachten.

*Figuur 11: leeftijdsopbouw




                                                       17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023



Ziekteverzuim
Het gemiddelde ziekteverzuimpercentage is in 2023 t.o.v. 2022 toegenomen met 0,5% toegenomen naar 4%. Er
zijn twee langdurige zieke medewerkers, niet werk-gerelateerd. Het toekomstig verloop hiervan is nog
onduidelijk.

Het ziekteverzuimpercentage van De VOS ligt daarmee onder het landelijk gemiddelde dat in 2023 op 5,9% uit
kwam. In 2023 was de meldingsfrequentie 1,22 t.o.v. 1,9 in 2022. Medewerkers melden zich dus minder vaak
ziek.

                          Verzuimpercentage

  Jaar                 2023       2022       2021

                        4%        3,5%       2,3%


*Figuur 12: verzuimpercentage over de afgelopen drie jaar


Personeelsbeleid

De werkdrukbeleving onder basisschoolleraren in Nederland is hoog. Dit blijkt herhaaldelijk uit onderzoeken
over werklast en werkbeleving. De hoge werkdrukbeleving wordt versterkt door het lerarentekort. Andersom is
het lerarentekort deels het gevolg van de hoge werkdrukbeleving.

Recente historie
Op De VOS is er op dit moment gelukkig geen sprake van een lerarentekort, maar dat wil niet zeggen dat er
geen werkdruk wordt ervaren. Om die reden hebben vanaf het schooljaar 2021-2022, in navolging van het
onderzoeksrapport Tijd voor focus van de Onderwijsraad, ingezet op verlaging van de werkdruk door:
    •    Het beroep van leerkracht minder individualistisch te maken en meer in te zetten op samenwerking en
         differentiatie.
    •    De focus te leggen op de corebusiness van leerkrachten: onderwijs verzorgen afgestemd op de
         onderwijsbehoeften van leerlingen.
    •    Het creëren van een professionele cultuur met gedeeld leiderschap.

In de praktijk betekent dit dat er per 2 groepen circa 3 dagen extra mankracht beschikbaar bovenop de
reguliere groepsformatie. Deze extra formatie heeft 2 doelen:

    1.   Het maakt het mogelijk om beter te kunnen aansluiten bij de onderwijsbehoeftes van de kinderen.
         Denk daarbij aan een-op-een-begeleiding, werken in kleine groepjes of groepsdoorbrekend werken.
    2.   Het geeft leerkrachten meer mogelijkheden om af en toe ook niet lesgebonden taken (denk aan een
         ouder- of kindgesprek of het uitwerken van een handelingsplan) onder schooltijd op te pakken.

Helaas hebben we ook in 2023 moeten constateren dat de ondersteuning vaak is komen te vervallen vanwege
vervangingswerkzaamheden ten gevolge van ziekte.

Actualiteit
In 2023-2024 neemt de basisformatie ten opzichte van 2023 met ongeveer 2,5 fte af (taakstelling en
afvloeiing). De taakstelling is ontstaan doordat er slechts 0,5 fte natuurlijk verloop is, er was 1,5 fte voorspeld
en er meer personeel is aangenomen dan begroot. De komende jaren neemt de formatie verder af wegens
pensionering; in 2025 1 fte, in 2026 1 fte, in 2027 0,88 fte. Bij onveranderde omstandigheden zullen zij niet
worden vervangen.


                                                         18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Hiermee komt de werkdrukverlaging er anders uit te zien;
    •   Effectieve inzet van personeel

Professionalisering van leraren kan bijdragen aan het werkplezier van leraren en aan de onderwijskwaliteit.
Door continue veranderingen in de onderwijspraktijk is het van belang dat leraren blijven leren en
ontwikkelen (Stevenson et al, 2016).

Het teruggaan in fte kan gezien worden als risico, aangezien de leerlingen met minder mankracht bediend gaan
worden. De kans ligt in het verder scholen van het personeel. Hierdoor wordt de kwaliteit bij de mensen zelf
ontwikkeld en wordt kwaliteitszorg onderdeel van De VOS in zijn geheel. Op De VOS wordt er d.m.v. DI
lesgegeven. DI is een van de meest grondig onderzochte interventies in het onderwijs. De effectiviteit is niet
alleen aangetoond met afzonderlijke studies, maar ook met enkele grootschalige meta-analyses. Er is
ontwikkelpotentieel bij het team als het gaat om klassenmanagement zodanig neerzetten, dat er ruimte is om
verschillen in de klas op te vangen en we blijvend kunnen insteken op de onderwijsbehoeftes van de
leerlingen.

Vanwege het stoppen van de NPO gelden per 1 juli 2023 zal de extra personele bezetting volgens 'natuurlijke
afvloeiing' worden afgebouwd. Door De VOS verder te ontwikkelen in een lerende organisatie en specifiek in te
zetten op teamleren, kunnen we blijven insteken op de onderwijsbehoeftes van de leerlingen. Hierdoor kunnen
we de leerlingen blijvend op niveau bedienen en zetten we in op de kwaliteit van het onderwijs en hoge
leeropbrengsten.

Het afbouwen van het extra personeel op een natuurlijke manier betekent dat als er mensen minder gaan
werken of stoppen op De VOS, hier niet vanzelfsprekend vacatureruimte tegenover staat. Naast de personele
wijzigingen die in december 2023 bekend zijn en doorgevoerd in deze begroting, is er nog een taakstelling van
1,5 fte per 1-8-24.

    •   Lerende organisatie/Professionele cultuur

Tijdens de studiedag van mei 2023 heeft het team verschillende aspecten genoemd die samenvallen met het
werken aan een Lerende organisatie (Peter Senge)/Professionele Cultuur (van Emst). Schooljaar 2023-2024
wordt hieraan gewerkt en verder vorm aangegeven. Directie zet hiervoor de lijnen samen met het MT uit. Dit
vertaalt zich door naar het team.

Door De VOS verder te ontwikkelen in een lerende, professionele organisatie en specifiek in te zetten op
teamleren, kunnen we blijven insteken op kwaliteitsontwikkeling van het onderwijs en hoge leeropbrengsten.
Door binnen een bouw samen te werken en elkaars leerlingen te kennen, zal er meer gebruik gemaakt worden
van elkaars expertise en zullen mensen meer het gevoel krijgen dat we met elkaar verantwoordelijk zijn voor
het geheel. Samenwerken verhoogt over het algemeen het werkplezier van de leerkrachten en verlaagt
daarmee de werkdrukbeleving.

Eigen risicodrager

Als eigen risicodrager is het bij het teruggaan in fte’s van belang om een bestemmingsreserve Loonkosten
vervanging eigen rekening van circa €80.000 te vormen.


Taakbeleid

In 2023 zijn afspraken gemaakt over het taakbeleid. In 2024 wordt er een werkverdelingsplan opgesteld met
instemming van de PMR.




                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Behouden en aantrekken van personeel

Gezien de krapte op de onderwijsarbeidsmarkt is het van belang om aandacht te blijven besteden aan het
behouden en aantrekken van personeel. Een goed kwalitatief personeelsbestand vergroot de arbeidsvreugde
binnen de organisatie en laat het gevoel van werkdruk afnemen. Ook in 2023 had De VOS nog meer dan
voldoende medewerkers om alle groepen te bemensen en extra ondersteuning te realiseren, maar om dit ook
in de toekomt te kunnen garanderen is het van belang om vooruit te blijven kijken.

Behouden van personeel
Goed werkgeverschap is essentieel wanneer je medewerkers wilt behouden. Op De VOS wordt goed
werkgeverschap vorm gegeven door tegemoet te komen aan de drie basisbehoeften van ieder mens: relatie,
competentie en autonomie. Door te investeren in deze basisbehoeften ontstaat intrinsieke motivatie en dit is
een belangrijk - zo niet het belangrijkste - basiselement van ontwikkeling en werkplezier.

Aantrekken van personeel
Stichting De VOS heeft ten aanzien van het aantrekken van kwalitatief goed personeel 3 belangrijke pijlers:
1. Stagiaires OP en OOP
Al vele jaren zijn er bij ons op school stagiaires OP en OOP werkzaam en met veel succes. Meer dan de helft van
het huidige personeelsbestand is ooit als stagaire op obs De VOS begonnen. De komende jaren wordt deze lijn
voortgezet. Om dit ook in de toekomst te kunnen garanderen zijn we in 2022 samen met andere school-
besturen uit de regio en de hogeschool Leiden een aprirant opleidingsschool gestart Ieder1 leert Anders. Los
van de bestuurlijke betrokkenheid voert de adjunct-directeur circa 1,5 dagdeel per week de taak van
schoolopleider uit.

2. Mond-tot-mondreclame
Positieve mond-tot-mondreclame is in een krappe arbeidsmarkt de beste manier om je te onderscheiden van
andere scholen en personeel te werven. Op een advertentie op een vacaturesite komen nauwelijks nog
reacties terwijl promotie van de school door eigen medewerkers en ouders/verzorgers vaak nog wel succesvol
is. In de praktijk zien we dat dit werkt, want we krijgen nog steeds veel open sollicitaties binnen omdat mensen
gehoord hebben dat het op De VOS fijn werken is.

3. Gecalculeerde risico’s op basis van planning
Wanneer een potentieel goed teamlid zich aandient middels bijvoorbeeld een open sollicitatie, maar er is op
dat moment geen vacatureruimte dan kiezen we er toch voor om iemand aan te nemen als uit de meerjaren
personeelsplanning blijkt dat er binnen een te overziene periode door natuurlijk verloop vacatureruimte gaat
ontstaan. Op die manier nemen we een gecalculeerd financieel risico aan de ene kant en zorgen we voor een
goed kwalitatief personeelsbestand aan de andere kant.


4.3 Huisvesting en duurzaamheid
Goed onderwijs heeft een relatie met de kwaliteit van de onderwijshuisvesting. Een goed gebouw is geen
garantie voor goed onderwijs, maar een slecht gebouw kan goed onderwijs wel moeilijk maken.


Huisvesting
Rol gemeente en schoolbestuur
    • Juridisch eigendom gemeente-obs De VOS

Hoe de huisvestingslasten er de komende jaren exact uit gaan zien is afhankelijk van de afspraken die worden
gemaakt aangaande de mogelijke overdracht van het juridisch eigendom van de beide locaties door de
gemeente Voorschoten naar stichting VOS.
                                                       20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023



Er zijn vanaf november 2023 weer gesprekken opgestart met de gemeente aangaande de overdracht van de
gebouwen naar Stichting VOS. We trekken een jaar uit om te onderzoeken, ons te laten adviseren, en
besluitvorming aangaande de overdracht te realiseren. Tot die tijd gaan we sober om met hetgeen het MJOP
aangeeft als het gaat om onderhoud van het gebouw.

Dat we van 2024-2027 sober hebben begroot, betekent wel aanzienlijke kosten in de toekomst.

Er is nu voor gekozen om vanuit een voorzichtigheidsprincipe financieel rekening te houden met hogere
huisvestingslasten (zie hoofdstuk 6.1), die toename baart ons wel ernstige zorgen. De school kan niet in de
hoge kosten meegaan die er vanaf 2028 gemaakt moeten worden.

In het onderzoek waarover in de alinea hierboven wordt gesproken, wordt de financiële tegemoetkoming
vanuit de gemeente voor het achterstallig onderhoud meegenomen. De onderwijskwaliteit mag niet leiden
onder de huisvestingslasten.

    •    Componentenmethode

De voorschriften voor het verwerken van de kosten van het groot onderhoud veranderen in de jaarrekening
per 1 januari 2024, de componentenmethode zal worden gehanteerd. We zullen daardoor een keuze moeten
maken voor het verwerken van de kosten van groot onderhoud: activeren of het vormen van een voorziening.
Als wordt gekozen voor de voorziening dan moet deze veelal op een andere wijze worden vastgesteld, dan
schoolorganisaties tot nu toe altijd deden. Bij de keuze voor een voorziening mag het eerste jaar het eigen
vermogen hiervoor eenmalig worden aangesproken.

Stand van zaken voorziening onderhoud per november 2023;

Openbare basisschool De Vos is bezig om aan de hand van de beschikbare (technische) onderhoudsplannen
een beleidsrijke onderhoudsplanning te maken voor beide gebouwen. Het doel is om binnen de nieuwe
regelgeving omtrent groot onderhoud vast te stellen welke keuzes het bestuur maakt.

De onderwerpen waarnaar gekeken wordt zijn:

    1.   Wordt gekozen voor het gebruik van een voorziening groot onderhoud naast het activeren en
         afschrijven van ‘onderhoud’. Vooralsnog lijkt een keuze voor deze combinatie voor de hand te liggen.
    2.   Blijven onderhoudselementen in de voorziening of verschuiven die naar activeren en afschrijven. Het
         gaat dan om zaken zoals functie verbeterende aanpassingen of andere investeringen in het gebouw
         die geactiveerd kunnen worden.
    3.   Er wordt een ondergrens bepaald voor het activeren en afschrijven en voor het onderbrengen in de
         voorziening onderhoud. Hierbij wordt gedacht aan € 1.000 tot € 1.500 per element.
    4.   Er wordt beoordeeld of het geplande onderhoud noodzakelijk, effectief en betaalbaar is en of het
         moment van uitvoeren juist is bepaald.
    5.   Er wordt per gebouw een stopjaar vastgesteld. Dit stopjaar is bedoeld als moment om geen groot
         onderhoud meer uit te voeren in afwachting van grootschalige renovatie of nieuwbouw.
    6.   Er zal met de gemeente Voorschoten worden afgestemd hoe de onderhoudsverhoudingen liggen en
         komen te liggen.
    7.   In de begroting 2024 en verder zal op basis van de verwachtingen (voorlopig) rekening worden
         gehouden met een verhoogde jaarlijkse dotatie aan de voorziening onderhoud.
    8.   In de loop van 2024 zal dit onderwerp worden afgerond zodat in de jaarrekening voor 2024 het
         nieuwe stelsel kan worden ingevoerd en verwerkt.

De gewijzigde groot onderhoudsregelgeving heeft invloed op de exploitatie (hogere jaarlijkse dotatie) maar ook
eenmalig op het vermogen. Hiermee moet rekening worden gehouden bij de bepaling van de mogelijke
tekorten omdat het bovenmatig vermogen hierdoor sneller daalt. Met deze eenmalige verlaging is nog geen
rekening gehouden en wordt via de balans naar de voorziening overgeheveld.


                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Duurzaamheid

Er zijn en worden van overheidswege steeds meer eisen en richtlijnen ontwikkeld voor de duurzaamheid van
schoolgebouwen. Zo is op 1 juli 2019 is de Informatieplicht Energiebesparing (Activiteitenbesluit) in werking
getreden. Ook de locatie Multatulilaan van De VOS valt onder de wet- en regelgeving van het
Activiteitenbesluit als organisatie met een jaarlijks energieverbruik van meer dan 50.000 kWh stroom of meer
dan 25.000 m³ aardgas. Dit houdt in dat we verplicht zijn alle energiebesparende maatregelen te nemen die
zich binnen 5 jaar terugverdienen. Dit hebben we voor 1 juli 2019 aangetoond en gerapporteerd via het online
portaal van RVO aan de hand van de erkende maatregelenlijst (EML). In 2023 is er een hercontrole
Energiebesparingsplicht geweest. Uit deze controle zijn twee acties naar voren gekomen, te weten;
    •   Vervang montagebalken en lichtlijnen met TL8-buizen door LED-armaturen.
    •   Vervang wandarmaturen met spaarlampen door LED-wandarmaturen.



4.4 Privacy en AVG
Sinds 2020 huurt Stichting VOS via Privaty een functionaris gegevensbescherming (FG) in. Daarvoor had de
stichting een FG via OHM. Privaty heeft de werkzaamheden van OHM aangaande de AVG op hun verzoek eind
2020 overgenomen. Er zijn in 2023 geen beveiligingsincidenten gemeld.

De VOS beschikt over een integraal privacy beleidsplan. Onder meer de privacyverklaring voor leerlingen maakt
onderdeel uit van dit plan (zie Privacyverklaring-leerlingen-definitief.pdf (obsdevos.nl).




                                                      22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




5. Financieën
5.1 Verkorte resultatenrekening
Stichting Voorschotense Openbare School             Realisatie     Begroot           Realisatie
Verkorte resultatenrekening (x € 1.000)                  2023        2023                 2022

Ministerie OCW                                          3.241        3.164               3.120
Overige overheidsbijdragen                                 13           13                  13
Overige baten                                              61           28                  37
Totaal baten                                            3.315        3.205               3.170

Personele lasten                                        2.913        2.719               2.596
Afschrijvingen                                             73           73                  80
Huisvestingslasten                                        244          193                 239
Overige instellingslasten                                 274          222                 255
Totaal lasten                                           3.504        3.207               3.170

Saldo baten en lasten                                    -189           -2                   0
Financiële baten                                           11            3                  -5
Exploitatieresultaat                                     -178            1                  -5

                                                    Realisatie     Begroot           Realisatie
Kengetallen (baten en lasten)                            2023         2023                2022
Personele lasten in % van totale lasten                83,1%         84,8%              81,9%
Verhouding rijksbijdrage / totale baten                97,8%         98,7%              98,4%
Resultaat in % van totale baten                         -5,4%         0,0%               -0,2%

Mutaties                              Expl 2023         In % van   Expl 2023          In % van
Baten en lasten 2023                   Bgr 2023         bgr 2023   Expl 2022         expl 2022

Ministerie OCW                              77    (v)        2%         121    (v)         4%
Overige overheidsbijdragen                   0    (n)        0%           0    (n)         0%
Overige baten                               33    (v)      118%          24    (v)        65%
Totaal baten                               110    (v)        3%         145    (v)         5%

Personele lasten                           194    (n)        7%         317    (n)        12%
Afschrijvingen                               0    (n)        0%          -7    (v)        -9%
Huisvestingslasten                          51    (n)       26%           5    (n)         2%
Overige instellingslasten                   52    (n)       23%          19    (n)         7%
Totaal lasten                              297    (n)        9%         334    (n)        11%

Financiële baten                             8 (v)        -400%           16 (v)           0%
Exploitatieresultaat                      -179 (n)                      -173 (n)



                                                   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>     Stichting VOS, bestuursverslag 2023




     *Figuur 13: financiële positie van de Stichting en de ontwikkelingen in 2023 ten opzichte van het boekjaar 2022.
     De opgenomen gegevens zijn ontleend aan de jaarrekening 2023.
     De Stichting VOS heeft over het boekjaar 2023 een resultaat behaald van € -178.000. In de begroting van 2023
     was uitgegaan van een resultaat van € 1.000. Het negatieve verschil van € 179.000 tussen het gerealiseerde en
     begrote resultaat wordt veroorzaakt door de volgende factoren:
     1.   De baten zijn € 33.000 hoger uitgevallen dan begroot.


          De rijksbijdragen vallen € 77.000 hoger uit dan begroot. Dit is terug te voeren tot de volgende posten:
              •   + € 32.000 op de basisbekostiging. De bekostiging is opgehoogd vanwege de loonontwikkeling
                  afgesproken in de cao PO 2023.

              •   + € 13.000 op de overige bekostiging. Hierin is subsidie zij-instromer en (extra) bekostiging voor
                  asielzoekers en vreemdelingen in opgenomen.

              •   + € 32.000 SWV passend onderwijs regulier, de verhoging is het gevolg van uitkering van de
                  bovenmatige reserve van het samenwerkingsverband
          De gemeentelijke subsidie voor de vakleerkracht lichamelijke opvoeding was gelijk aan de begroting.

          De overige baten vielen € 33.000 hoger uit dan begroot. De hogere inkomsten zijn het gevolg van € 7.000
          extra ouderbijdragen, een bijdrage van de Hogeschool Leiden van € 24.000 voor samen opleiden.

     2.   De lasten zijn in totaal € 297.000 hoger uitgevallen dan begroot.

          De personele lasten vielen € 194.000 hoger uit dan begroot o.a. doordat:
              • er € 183.000 hogere loonkosten waren door de cao-ontwikkelingen, waaronder een
                  loonsverhoging per 1 juli 2023 van 10% en een eenmalige uitkering in 2023. De personele
                  bezetting bleef t.o.v. 2022 stabiel.
              • de kosten voor inhuur personeel € 13.000 hoger uitvielen.
              • de overige personeelslasten €30.000 hoger uitvielen vanwege hogere werving en selectiekosten
              • er uitkeringen van het UWV zijn ontvangen van € 32.000 vanwege zwangerschapsverloven van
                  medewerkers die niet waren begroot.

          De afschrijvingen liggen in lijn met de begroting voor 2023.

          Er is aan huisvestingslasten € 51.000 meer uitgegeven dan begroot. Dit verschil is hoofdzakelijk ontstaan
          door hogere kosten voor klein onderhoud (€ 24.000), energie kosten (€ 9.000) en schoonmaak (€ 16.000).
          De kosten liggen in 2023 wel in lijn met 2022. In de begroting 2023 waren lagere bedragen opgenomen
          die niet gerealiseerd konden worden.
          Ook voor de overige lasten zijn er in de begroting voor 2023 lagere bedragen opgenomen die niet
          gerealiseerd konden worden. De bedragen 2023 liggen over het algemeen in lijn met 2022. Wel liggen de
          kosten van activiteiten, werkweken en excursies € 20.000 hoger dan in 2022 en de begroting 2023.

3.   De financiële baten en lasten zijn € 8.000 hoger dan begroot. Dit komt door de renteontwikkelingen in de
     markt.
     De beschikbare middelen zijn in 2023 door Stichting VOS doelmatig besteed. De overheidsbekostiging is zo
     besteed dat deze adequaat ten goede kwam aan de eigen ambities rond effectief onderwijs en de ontwikkeling
     van alle leerlingen.
                                                            24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




5.2 Treasury
Stichting VOS beheert de beschikbare overheidsmiddelen op zodanige wijze dat zowel de liquiditeit als de
solvabiliteit voldoende zijn gewaarborgd. Het treasurybeleid maakt onderdeel uit van het financiële beleid en
vindt plaats binnen de kaders van de wettelijke regelingen. Hiertoe is een treasurystatuut opgesteld.


5.3 Allocatie van middelen
Stichting VOS is een éénpitter met 2 locaties. Beide locaties hebben hetzelfde brinnummer en worden
aangestuurd door dezelfde directeur-bestuurder. Alle beschikbare middelen worden ingezet ten behoeve van
de school. De allocatie van middelen speelt derhalve geen rol binnen Stichting VOS.


5.4 Onderwijsachterstandsmiddelen
Stichting VOS heeft in het eerste en derde kwartaal van 2023 onderwijsachterstandsmiddelen ontvangen voor
de 1e opvang van Oekraïense leerlingen. De ontvangen middelen zijn ingezet voor de aanschaf van materialen
t.b.v. NT2-onderwijs en voor de bekostiging van extra ondersteuning binnen en buiten de groep.


5.5 Verkorte balans
De in de balans opgenomen cijfers worden nader toegelicht in hoofdstuk 6 onder het kopje Toelichting verkorte
meerjarige balans. Duidelijk is dat Stichting VOS financieel gezond is en zowel op de korte als langere termijn
aan haar financiële verplichtingen kan voldoen.


Stichting Voorschotense Openbare School                                           Balans              Balans
Verkorte balans (x € 1.000)                                                  31-12-2023          31-12-2022
Activa
Materiële vaste activa                                                               222                 285
Vorderingen                                                                           73                  83
Liquide middelen                                                                   1.702               1.817
                                                                                   1.997               2.185
Passiva
Eigen vermogen                                                                     1.269               1.447
Voorzieningen                                                                        378                 403
Schulden kort                                                                        350                 335
                                                                                   1.997               2.185
*Figuur 14: verkorte balans 2023




                                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Mutaties                                                     Toename (t)                          31-12-2023
                                                              afname (a)                          31-12-2022
Materiële vaste activa                                            (a)                                     -63
Vorderingen                                                       (a)                                     -10
Liquide middelen                                                  (a)                                    -115
                                                                  (a)                                    -188
Eigen vermogen                                                    (a)                                    -178
Voorzieningen                                                     (a)                                     -25
Schulden kort                                                     (t)                                      15
Totaal                                                            (a)                                    -188
*Figuur 15: mutaties 2023


MATERIËLE VASTE ACTIVA
De materiële vaste activa dalen t.o.v. 31 december 2022 met € 63.000. Dit wordt veroorzaakt doordat de
afschrijvingen van € 73.000 hoger zijn dan de investeringen van € 10.000.

VORDERINGEN
De vorderingen dalen ten opzichte van 2022 met € 10.000. Er zijn geen bijzonderheden.

LIQUIDE MIDDELEN
De liquide middelen dalen met € 115.000. Een verklaring is opgenomen in het in de jaarrekening 2023
opgenomen kasstroomoverzicht. Het exploitatietekort zorgt met name voor de afname van de liquide middelen.

EIGEN VERMOGEN
Het eigen vermogen van de Stichting daalt, als gevolg van het resultaat over 2023 met een bedrag van € 178.000
tot € 1.269.000.

VOORZIENINGEN
Er zijn voorzieningen gevormd voor groot onderhoud en jubilea personeel. Aan de voorziening onderhoud is een
bedrag gedoteerd van € 60.000 en er is aan groot onderhoud € 79.000 onttrokken. Door genoemde mutaties
stijgt de voorziening naar € 361.000. In 2024 zal de methodiek voor het voorzien van groot onderhoud als gevolg
van gewijzigde regelgeving worden aangepast. Aan de voorziening jubilea kon en bedrag van € 6.000 worden
onttrokken waardoor die daalt tot € 18.000.

SCHULDEN KORT EN OVERLOPENDE PASSIVA
De schulden kort stijgen met € 15.000. Er zijn geen bijzondere ontwikkelingen op dit vlak.




                                                       26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Kengetallen                                                            2023         2022             Signalering
 Liquiditeitsratio                                                     5,07         5,67                    < 1,5
 Solvabiliteitsratio (incl. voorzieningen)                             82%          85%                    < 30%
 Huisvestingsratio                                                     7,1%         7,7%                   > 10%
*Figuur 16: kengetallen van de afgelopen twee jaar


LIQUIDITEITSRATIO
De liquiditeit geeft aan in hoeverre de Stichting op korte termijn aan zijn verplichtingen kan voldoen. Dit getal
dient groter dan 1,5 te zijn. Het getal 5,07 geeft aan dat ruim 5 keer kan worden voldaan aan de uitstaande
kortlopende verplichtingen.

SOLVABILITEITSRATIO
Met solvabiliteit wordt aangegeven in hoeverre een organisatie de financiële verplichtingen aan verschaffers van
vreemd vermogen kan nakomen met behulp van alle activa. Er is sprake van een goede solvabiliteit indien deze
boven de 30% -incl. voorzieningen ligt.

HUISVESTINGSRATIO
Met de huisvestingsratio wordt aangegeven in welke aandeel de huisvestingslasten in de totale lasten hebben.
Een ratio boven de 10% wordt als hoog bestempeld.


Signaleringswaarde Eigen Vermogen                                         2023                             2022
Totaal eigen vermogen                                                1.268.978                        1.447.058
Privaat eigen vermogen                                                  42.936                           42.936
Feitelijk eigen vermogen                                             1.226.042                        1.404.122
Normatief eigen vermogen                                               545.208                          595.072
Mogelijk bovenmatig eigen vermogen                                     680.834                          809.050

Ratio eigen vermogen                                                       2,25                              2,36
*Figuur 17: signaleringswaarde Eigen Vermogen


BOVENMATIG EIGEN VERMOGEN
Bij hoofdstuk 6. A.2 Toelichting op de ontwikkelingen in de balans wordt een toelichting gegeven op figuur 17.




                                                       27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




5.6 NPO
We weten vanuit wetenschappelijk onderzoek dat het doorvoeren van een organisatieverandering van opstart
t/m verankering gemiddeld 5 jaar duurt. Interventies die nog aandacht behoeven, worden meegenomen naar
het schoolplan 2024-2025.

Het School Programma Onderwijs is in zijn geheel terug te vinden op de website van de school Schoolplan
2019-2023 (obsdevos.nl)


Gekozen interventies

Effectievere inzet van onderwijs door een andere inzet van teamleden
    • Een-op-een-begeleiding
    • Instructie in kleine groepen
    • Directe instructie
    • Feedback

Stand van zaken
    • Ten aanzien van dit punt is een positieve ontwikkeling te zien. Het team is steeds beter in staat om aan
        te sluiten bij de onderwijsbehoeftes van leerlingen door de juiste inzet van extra mankracht. Helaas
        moesten leerkrachten ook in 2023 nog (te) vaak groepen overnemen vanwege ziekte van collega’s
        waardoor ondersteuning verviel. In 2024 zullen we inzetten op de principes van de professionele en
        lerende organisatie en specifiek inzetten op teamleren, feedback geven en ontvangen en scholing
        vanuit EDI.

Bekostiging
In 2023 is vanuit de NPO-middelen door leerkrachten bekostigd voor in totaal €116.000.

Effectievere inzet van onderwijs door scholing
    • Handelingsgericht werken
    • Feedback
    • Technieken voor begrijpend lezen en NT2-onderwijs

Stand van zaken
    • Het traject handelingsgericht werken is in 2022 voortgezet. In dit traject is in 2022 (en ook in 2023) de
        koppeling gemaakt met Leerling in Beeld van Cito waar we als school in 2023 op zijn overgegaan. Op
        12 oktober 2022 heeft het eerste deel van de training Leerling in Beeld plaatsgevonden en op 27
        januari 2023 het 2e deel.
    • Op 28 januari 2022 was er een onlineteamtraining over woordenschat en begrijpend lezen.
    • In 2024 wordt ingezet op het geven en ontvangen van feedback vanuit het werken vanuit de
        professionele organisatie vanuit de reguliere bekostiging. In 2023 is onderzoek gedaan door studenten
        van de academische Pabo. Aanbevelingen hieruit worden meegenomen naar het MJBP 2024-2028.

Bekostiging
De professionaliseringsactiviteiten vallend onder deze interventie zijn in 2022 bekostigd vanuit NPO-middelen.

Effectievere inzet van onderwijs door inhuur extern deskundigen
    • Een-op-een-begeleiding
    • Instructie in kleine groepen

                                                      28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




    •   Directe instructie
    •   Feedback

Stand van zaken
Er zijn in 2023 leerlingen onderzocht en begeleid door externe deskundigen zowel op didactisch, motorisch als
sociaal-emotioneel gebied. De intern begeleiders hebben hierin conform het zorgplan de regie.

Bekostiging
Vanuit de NPO-middelen is 0,2 fte uitbreiding IB-formatie bekostigd à €25.000


Effectievere inzet van onderwijs en executieve functies
    • Metacognitie en zelfregulerend leren
    • Instructie in kleine groepen

Stand van zaken
Levelwerk voor de plusleerlingen vanaf groep 4 is in 2023 voortgezet. Eind 2022 is een start gemaakt met het
project Hoogbegaafdheid vanuit het samenwerkingsverband. Dit project loopt Voorschoten breed en is gericht
op uitwisseling van kennis en kunde, (vroeg)signalering en een soepele overgang vanuit de voorschool.

Bekostiging
De overige kosten gemoeid met uitroosteren van de leerkrachten zijn bekostigd vanuit de reguliere
rijksmiddelen. Het plusaanbod is hiermee opgenomen in het reguliere programma van De VOS.


Sociaal emotionele ontwikkeling
    • Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen

Stand van zaken
    • Observaties hebben in maart 2022 plaatsgevonden.
    • Nieuwe mappen zijn ingevoerd en bevallen goed.
    • In juni 2022 heeft de training Vreedzame kriebels plaatsgevonden
    • De lessen van de Vreedzame Kriebels zijn gestart met ingang van het schooljaar 2022-2023

Bekostiging
De activiteiten behorende bij dit actiepunt zijn bekostigd vanuit de stimuleringsregeling Gezonde relaties en
seksualiteit.


Sociaal-emotionele ontwikkeling
    • Cultuureducatie
    • Sportieve activiteiten

Stand van zaken
In 2023 hebben alle leerlingen muziekles van een vakdocent.

Bekostiging
In 2023 is er vanuit het NPO-budget €30.000 ingezet ten behoeve van de muzieklessen uitgevoerd door derden.




                                                       29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Besteding middelen NPO

                                      Bestemmingsreserve NPO 2022                             € 3.500

                                      Bestemmingsreserve NPO 2021                            € 38.000

                                 Te ontvangen NPO-middelen in 2023                          € 129.500

                  Totaal nog in te zetten NPO-middelen tot juli 2025                         €171.000

Ingezet voor personeel in loondienst in 2023                                                € 141.000
Ingezet voor inhuur derden/personeel niet in loondienst in 2023                              € 30.000
*Figuur 18: besteding middelen NPO

6. Toekomst en continuïteit
6.1 Gegevensset (A)
A1. Gegevens personele bezetting en leerlingen

Leerlingenaantallen
In 2023 heeft de gemeente Voorschoten in mei 2023 Postmus Advies gevraagd prognoses op te
stellen voor alle basisscholen in Voorschoten. De leerlingenprognoses van Postmus Advies voor het
basisonderwijs geven aan dat het aantal leerlingen voor Voorschoten als geheel tot aan 2035 daalt
met ruim 5%. Onze locaties blijven volgens deze prognose daarboven; aan de Ter Lips is een daling
van 1,5% en aan de Multatulilaan een daling van 3,7% geprognotiseerd.
Onderstaande tabel geeft een beeld van de verwachte ontwikkeling van het leerlingenaantal op onze
school op basis van enerzijds het beeld dat de prognoses van Postmus Advies laat zien en anderzijds
(t/m 2024) onze eigen prognoses op basis van het aantal (verwachte) inschrijvingen. Tot en met 2024
kunnen we met zekerheid zeggen dat de daadwerkelijke inschrijvingen hoger zijn dan de
gemeentelijke prognose aangeeft.
In de meerjarenbegroting 2024-2027 is gerekend met de onderstaande leerlingenaantallen.

Stichting VOS                             Realisatie    Realisatie      Begroot   Begroot   Begroot     Begroot
Ontwikkelingen leerlingenaantal                2022          2023         2024      2025      2026        2027
Leerlingen per teldatum 1 februari              458           440           453       448       448         448
                                                458           440           453       448       448         448
*Figuur 19: leerlingaantallen van locatie Multatulilaan en Ter Lips tezamen




                                                       30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




                              Oktober      Oktober         Februari     Februari       Februari     Februari   Februari
                       Jaar
                               2020         2021             2022         2023           2024         2025       2026
 Aantal lln Multatulilaan        226         227             233             218         221

 Aantal lln Ter Lips             221         217             225             220         226
 Aantal lln obs
                                 447         444             458             438         447
 De VOS
 Toe-/afname lln aantal          +4           -3             +14             -20         +9

 Prognose obs De VOS                                                                                  448        448

 Toe-/afname lln aantal                                                                                -5         0

Figuur 20: leerlingaantallen van locatie Multatulilaan en Ter Lips afzonderlijk


Personele bezetting
Vanaf 2024 loopt de formatie terug om de financiën op orde te krijgen. Door het wegvallen van deze
loonkosten is het mogelijk om het tekort in resultaat van 2024 naar 2027 gecontroleerd af te bouwen.

Stichting VOS                              Realisatie        Realisatie            Begroot        Begroot      Begroot    Begroot
Personele bezetting in fte per 31
december                                           2022            2023              2024           2025         2026       2027
Directie en management                               2,3             1,8               1,8            1,8          1,8        1,8
Onderwijzend personeel                              25,3            25,7              24,5           22,5         22,2       21,0
Onderw.ondersteunend pers                            4,6             4,5               3,5            3,4          3,4        3,4
Totaal personele bezetting                         32,2            32,0              29,8           27,7         27,4       26,2
*Figuur 21: formatie waarmee in de meerjarenbegroting 2024-2027 is gerekend



A2. Meerjarenbegroting

Stichting VOS                           Realisatie           Realisatie            Begroot        Begroot      Begroot    Begroot
Resultatenrekening (x €
1.000)                                       2022                  2023              2024           2025         2026       2027
Baten
Ministerie OCW                               3.120                 3.241             3.048          3.134        3.100      3.100
Overige overheidsbijdragen                      13                    13                13             13           13         13
Overige baten                                   37                    61                51             28           28         28
                                             3.170                 3.315             3.112          3.175        3.141      3.141
Lasten
Personele lasten                             2.596                 2.913             2.775          2.629        2.634      2.543
Afschrijvingen                                  80                    73                75             65           68         76
Huisvestingslasten                             239                   244               299            296          296        296
Overige instellingslasten                      255                   274               245            239          237        235
                                             3.170                 3.504             3.394          3.229        3.235      3.150

Saldo baten en lasten                               0                 -189            -282            -54          -94        -9
Financiële baten en lasten                         -5                   11              53             40           35        35
                                                            31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Exploitatieresultaat                            -5                -178             -229             -14           -59          26

Resultaatbestemming
Algemene reserve                                -5                -178             -187             -14           -59          26
Bestemmingsreserves publiek                      0                   0              -42               0             0           0
Bestemmingsreserves privaat                      0                   0                0               0             0           0
                                                -5                -178             -229             -14           -59          26
*Figuur 22: de realisatie van de jaren 2021 en 2022 en de begroting voor de jaren 2023 t/m 2026



Stichting VOS                          Realisatie    Realisatie          Begroot          Begroot          Begroot        Begroot
 Kengetallen (baten en lasten)           2022             2023             2024             2025              2026           2027
 Personele lasten in % van totale
 lasten                                 81,9%           83,1%             81,8%            81,4%             81,4%          80,7%
 Verhouding rijksbijdrage / totale
 baten                                  98,4%           97,8%             97,9%            98,7%             98,7%          98,7%
 Resultaat in % van tot baten
 (rentabiliteit)                        -0,2%            -5,4%             -7,4%            -0,4%            -1,9%           0,8%
*Figuur 23: kengetallen baten en lasten


Meerjarige staat van baten en lasten
De begroting voor 2024 is opgesteld aan de hand van de gerealiseerde kosten en opbrengsten in. De begroting
sluit in 2024 met een negatief resultaat van € -229.000. Omdat het leerlingenaantal naar verwachting redelijk
gelijk blijft vertonen de baten een stabiel beeld. De personele lasten dalen in 2024, mede als gevolg van het
wegvallen van de NPO middelen en blijven daarna redelijk stabiel. Ook de overige instelligslasten dalen in 2024
waarna deze lasten ook stabiel zijn begroot. De huisvestingslasten nemen in de begroting 2024 toe als gevolg
van een hogere dotatie aan de voorziening onderhoud. Zowel op de (Rijks)baten als op de personele en
materiele lasten is geen indexering toegepast. De begrotingen 2025-2027 zijn richtinggevend. Elk jaar wordt
een taakstellende begroting opgesteld voor het eerstkomende boekjaar.



Financiële positie en kengetallen

De stichting is niet actief op het gebied van investeringen buiten de school om en is voornemens dit in de
toekomst zo te houden.

Stichting VOS                             Balans           Balans          Balans           Balans            Balans        Balans
Verkorte balans (x € 1.000)           31-12-2022      31-12-2023      30-12-2024      30-12-2025          31-12-2026    31-12-2027
Activa
Materiële vaste activa                      285                 222           264              406              426           426
Vorderingen                                  83                  73            78               76               77            76
Liquide middelen                          1.817               1.702         1.463            1.444            1.495         1.638
                                          2.185               1.997         1.805            1.925            1.997         2.140




                                                         32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Passiva
Algemene reserve                              762              584          397        383           324          350
Bestemmingsreserves publiek                   642              642          600        600           600          600
Bestemmingsreserves privaat                    43               43           43         43            43           43
Voorzieningen                                 403              378          423        553           686          802
Schulden kort                                 335              350          342        346           344          345
                                            2.185            1.997        1.805      1.925         1.997        2.140
*Figuur 24: financiële positie

Toelichting op de ontwikkelingen in de balans
Door hoge investeringen nemen in 2025 de materiele vaste activa toe. De liquide middelen dalen vanwege de
begrote exploitatietekorten en de begrote investeringen minus de afschrijvingen. De algemene reserve wordt
belast met de begrote resultaten en neemt daardoor af. Een deel van de negatieve resultaten kan nog t.l.v. de
publieke bestemmingsreserve worden gebracht. De dotatie aan de voorziening onderhoud is vooralsnog vanaf
2024 begroot op € 140.000 per jaar. Hierdoor neemt de voorziening toe maar de bevindingen in 2024 kunnen
zorgen voor noodzakelijke aanpassingen. Op het punt van schulden en vorderingen zijn op dit moment geen
bijzonderheden verwacht en laten daarmee een stabiel beeld zien.


Stichting VOS                    Realisatie         Realisatie       Begroot   Begroot   Begroot    Begroot
Kengetallen                        2022               2023             2024      2025      2026       2027
Liquiditeitsratio                  5,67                5,07             4,21      3,77      3,55       3,63
Solvabiliteitsratio (incl.
voorzieningen)                        85%              82%              80%       80%        79%        79%
 Huisvestingsratio                    8%               7%                9%        9%         9%         9%
*Figuur 25: kengetallen

Naast deze kengetallen wordt gekeken naar het publieke vermogen van De VOS. Dit vermogen is in 2023 hoger
dan het normatief vermogen. Door de exploitatietekorten, begroot in de komende jaren neemt het vermogen
af. Daarnaast wordt verwacht dat de wijziging in de wijze waarop de onderhoudsvoorziening vanaf 2024 moet
worden gevormd een beslag legt op het vermogen. Tenslotte wordt in 2024 een nieuwe risico-inventarisatie
gemaakt. Ook hieruit kan een hoger of lager beslag op het vermogen volgen.




                                                        33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




OBS De VOS                            Realisatie   Realisatie   Begroot      Begroot      Begroot     Begroot
Overzicht eigen vermogen                   2022         2023       2024         2025         2026        2027
Eigen vermogen publiek                1.404.122    1.226.042    997.456      983.464      924.907     950.908
Normatief eigen vermogen                595.072      545.208    578.335      723.119      741.108     740.908
Saldo (bovenmatig eigen
vermogen)                              809.050      680.834     419.121      260.345      183.799     210.000

Ratio eigen vermogen                       2,36         2,25        1,72         1,36        1,25         1,28

Resultaten (verwerkt in
vermogen)                                -5.047     -178.080    -228.586     -13.992      -58.557      26.001

*Figuur 26: het verloop van het vermogen in relatie tot het normatieve vermogen laat in de jaren 2024-2027 het
volgende verloop zien. Hierbij is nog gene rekening gehouden met de ontwikkeling voorziening onderhoud en de
nieuwe risicoanalyse.

6.2 Overige rapportages (B)
B1. Interne beheersing en controle

De school hanteert een planning en control cyclus waarbij de directeur-bestuurder de ontwikkeling van de
financiële resultaten bewaakt en periodiek verantwoording aflegt aan de Raad van Toezicht. De basis voor de
periodieke verantwoording vormt, naast de realisatie, de begroting.

De begroting is een taakstellend budget. Om de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden bij de
budgethouders neer te kunnen leggen moeten zij voldoende mogelijkheden hebben om informatie te krijgen
over de realisatie van de begroting en moeten zij de lasten kunnen beheersen. Dit wordt bewerkstelligd
doordat de betreffende budgethouder:
•   Inzicht heeft in een of meer bankrekeningen van de stichting en/of
•   toegang heeft tot het management informatiesysteem OHMIX en/of
•   op regelmatige basis een gespecificeerd exploitatieoverzicht ontvangt

Om interne risico’s te beheersen, wordt functiescheiding toegepast binnen de school en tussen de directeur-
bestuurder en de Raad van Toezicht. Tussen de directeur-bestuurder en haar administratieve dienstverlener,
OHM, is een Service Level Agreement van toepassing.
Zowel de personele mutaties als de materiële mutaties (facturen) worden digitaal doorgegeven en verwerkt in
de administratie door Onderwijsbureau Hollands Midden (OHM), het administratiekantoor van stichting VOS.
De realisatie van de begroting is te benaderen via het online management informatiesysteem OHMIX. Hierin
zijn de financiële gegevens te raadplegen op gebied van baten en lasten alsmede de balanspositie. De
informatie wordt dagelijks ververst. Uiterlijk de 16e van de maand is de periode tot en met de vorige maand
volledig geboekt en is betrouwbare informatie beschikbaar.

Via het online informatiesysteem is ook personele informatie beschikbaar in zowel omvang (fte’s) als in geld
(loonkosten). Het betreft hier zowel actuele informatie als trendinformatie.

Naast voorgaande punten wordt in het kader van interne beheersing en controle bij De VOS de PCDA-cyclus
van Deming gevolgd op zowel bestuurs-/school-, groeps- als leerlingniveau, zie figuur 28*. De verschillende
cycli staan hierbij niet los van elkaar. Integendeel, ze werken als radars binnen het hetzelfde systeem en
beïnvloeden elkaar continu (zie het overzicht op de volgende pagina).



                                                       34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Om er zeker van te zijn dat je als bestuur en school in control bent en geen zaken over het hoofd ziet, is het van
belang om naast de reguliere kwaliteitszorgcyclus pas op de plaats te maken en te bezien of je op de
verschillende beleidsterreinen nog die kwaliteit levert die je wilt leveren en of de vastgelegde afspraken/
protocollen nog passend zijn bij de huidige situatie.




            Bestuurs-/schoolniveau                  Groepsniveau                       Leerlingiveau
Plan      Schoolplan                        Groepsplannen                      Verwachtingsgesprek
          Meerjaren begroting               Jaarrooster                        Handelingsplan
          Meerjaren onderhoudsplan          Weekplanning                       OPP
          Meerjaren personeelsplanning      Klassenmanagement                  Groeidocument
          Meerjaren investeringsplan
          Ondersteuningsprofiel
          Jaarplan
          Project-/innovatieplannen
          Werkverdelingsplan
          Duidelijkheid naar ouders
Do        Uitvoering beschreven plannen     Uitvoering beschreven plannen      Uitvoering beschreven plannen
Check Bestuursverslag                       Leerlingvolgsysteem                Leerlingvolgsysteem
          Controle verklaring accountant    Methodegebonden toetsen            Methodegebonden toetsen
          Leerlingvolgsysteem               Groepsbesprekingen                 Observaties
          Dashboarden Ultimview             Observaties/ collegiale            Aanvullende onderzoeken
          Inspectierapport                  consultatie
          Bouw- en teambijeenkomsten        Gesprekken leerlingen en           Gesprekken leerling en ouders
          Start-, functionerings- en        ouders
          beoordelingsgesprekken
          team+ondersteuning
          Observaties in de groepen
          Tevredenheidsmeting leerlingen
          (IB), leerkrachten en ouders
          Vergaderingen RvT MR en
          leerlingenraad
          Externe contacten met o.a.
          schoolbegeleiders, SWV-Passend
          Onderwijs, collega directeuren
          en bestuurders

Act       Borgen wat goed gaat en/of       Borgen wat goed gaat en/of       Borgen wat goed gaat en/of
          terug naar de planfase met die terug naar de planfase met die terug naar de planfase met die
          punten die (nog) beter kunnen of punten die (nog) beter kunnen of punten die (nog) beter kunnen of
          moeten.                          moeten.                          moeten.




*Figuur 27: PCDA-cyclus van Deming



                                                       35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




B2. Risico’s en onzekerheden

Stichting VOS ziet voor de komende jaren onderstaande mogelijke risico’s. Per risico zijn reeds maatregelen
genomen om het betreffende risico te beperken of af te dekken danwel nader te onderzoeken zodanig dat
adequate maatregelen genomen kunnen worden.

Operationeel risico:
Landelijk tekort onderwijspersoneel (OP en OOP).
Maatregelen:
Gezien de krapte op de onderwijsarbeidsmarkt is het van belang om expliciet aandacht te besteden aan het
behouden en aantrekken van personeel. Een goed kwalitatief personeelsbestand vergroot de arbeidsvreugde
binnen de organisatie en laat het gevoel van werkdruk afnemen. Momenteel heeft De VOS nog voldoende
medewerkers om alle groepen te bemensen en extra ondersteuning te realiseren, maar om dit ook in de
toekomt te kunnen garanderen is het van belang om nu te handelen.

•   Behouden van personeel
    In 2020 heeft de Onderwijsraad onderzoek gedaan naar de wijze waarop de werkdruk in het onderwijs kan
    worden verlaagd en de kwaliteit kan worden verhoogd. De uitkomsten van dit onderzoek zijn gebundeld in
    het advies Tijd voor focus.

    De raad adviseert het idee los te laten dat één leraar alle activiteiten voor een groep moet verzorgen. Er
    kan meer gedifferentieerd worden in wie wat doet en er kan beter gebruik worden gemaakt van de
    expertise van ondersteunende professionals zoals onderwijsassistenten, vakleerkrachten en andere
    specialisten. Schoolleiders en -bestuurders hebben een belangrijke rol om samenhang en focus van
    werkzaamheden te bewaken en als brug en buffer tussen school en buitenwereld te gaan staan.
    Beide adviezen zijn overgenomen door De VOS en vanaf het schooljaar 2021-2022 concreet vormgegeven.
    T/m 2023 hebben we hiervoor gebruik gemaakt van de NPO gelden. Met het afscheid nemen van deze
    gelden vanaf 1 juli 2023 zetten we in op de professionele en lerende organisatie, om zo meer wendbaar te
    worden (zie 4.2 personeelsbeleid).

•   Aantrekken van personeel
    De VOS heeft ten aanzien van het aantrekken van kwalitatief goed personeel 2 belangrijke pijlers:
    -    Stagiaires OP en OOP
    Al vele jaren zijn er bij De VOS stagiaires OP en OOP werkzaam en met veel succes. Een groot deel van het
    huidige personeelsbestand is ooit als stagaire op obs De VOS begonnen. De komende jaren wordt deze lijn
    voortgezet. Om ook in de toekomst stagiaires te mogen blijven opleiden vormt stichting VOS sinds het
    najaar van 2022 samen met andere schoolbesturen uit de regio en de Hogeschool Leiden een aspirant
    opleidingsschool Ieder1 leert Anders.
    - Mond-tot-mondreclame
    Positieve mond-tot-mondreclame is in een krappe arbeidsmarkt de beste manier om je te onderscheiden
    van andere scholen en personeel te werven. Op een advertentie op een vacaturesite komen nauwelijks
    nog reacties terwijl het delen van de vacature door eigen medewerkers en ouders op sociale media tot nu
    toe wel succesvol is gebleken. Met circa 40 medewerkers en 900 ouders heeft de school een groot bereik
    waar we veelvuldig gebruik van maken.
•   Lange termijn personeelsplanning
    Het vervullen van een vacature kan soms lang duren daarom is het van belang om goed zicht te hebben op
    het (natuurlijk) verloop in de komende jaren. Op die manier kan er tijdig gezocht worden naar een
    geschikte externe kandidaat of kan een goed functionerende stagiaire worden behouden voor de

                                                       36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




    organisatie door iemand vast aan te stellen met het oog op aankomend (natuurlijk) verloop. Hiertoe is de
    de meerjarenpersoneelsplanning 2023-2026 inclusief natuurlijk verloop opgesteld en vertaald naar de
    meerjarenbegroting 2023-2026. Beide worden jaarlijks bijgesteld.



B3. Rapportage toezichthoudend orgaan
In de rol van toezichthouder houdt de RvT toezicht op de beheersing van de financien door het bestuur,
rekening houdend met interne en externe ontwikkelingen en potentiele risico’s. Zie ook hoofdstuk 2.




                                                     37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




7. Jaarrekening 2023




                                      38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




Bijlage 1. Stand van zaken beleidsvoornemens schoolplan 2020-2024

Doelen vanuit het schoolplan t.a.v. kwaliteitszorg waar in 2023-2024 nog aan wordt gewerkt;
 Groen      Afgerond
 Oranje     Loopt, maar nog niet afgerond
 Rood       Nog niet opgepakt of vervallen



Beleidsvoornemens Onderwijsinhoud (primaire                                                                          Doel
proces)
Onderwijsaanbod aan pluskinderen verder             Het leerteam Hb/MB ontwikkelt praktische beleidsvoornemens voor groep 1 t/m 8.
ontwikkelen
                                                    •    Het aanbod voor HB en MM is zowel buiten de klas (levelwerk) zichtbaar als in de klas.

                                                    •    Er is een HB-signaleringsinstrument

Zelfstandigheid en eigenaarschap van leerlingen     Het leerteam executieve functies ontwikkelt praktische beleidsvoornemens voor groep 1 t/m 8.
bevorderen
                                                         •   Er is een doorgaande leerlijn zichtbaar op minimaan 2 onderdelen van de executieve functies. Het Leerteam executieve
                                                             functies komt met een voorstel om vanuit bestaande leerlijnen een doorgaande lijn te ontwikkelen door de school te
                                                             implementeren.

Onderwijsaanbod domein Nederlandse taal                                                                              Doel

Verbanden leggen tussen begrijpend lezen en de       Het leerteam lezen ontwikkelt praktische beleidsvoornemens voor groep 1 t/m 8.
vakgebieden gericht op oriëntatie op jezelf en de
wereld ter bevordering van de transfer van kennis en
vaardigheden.
                                                               •        De leesmethode Blink is geïmplementeerd

                                                             •         Groep 1 t/m 3 heeft kennis over VVE uitgebreid en een beredeneerd aanbod hiervoor

                                                             •         Implementatie van nieuwe begrijpend/technisch leesmethode
                                                                                            39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023




                                                          •    Naast voorgaande punten uit het schoolplan zijn er het afgelopen jaar 2 belangrijke speerpunten bij gekomen die momenteel
                                                               de nodige aandacht vragen: NT2 onderwijs en woordenschat (in relatie tot de ITK Voorschoten)

Onderwijsaanbod domein Engels                                                                                         Doel

In dyslexieprotocol opnemen hoe om te gaan                     •        De dyslectische leerlingen een zo optimaal mogelijk programma bieden
hiermee binnen Engels
Onderwijsaanbod domein Vakoverstijgend aanbod                                                                         Doel
Burgerschap                                           Het leerteam burgerschap ontwikkelt praktische beleidsvoornemens voor groep 1 t/m 8.
                                                               •        We kunnen aantonen dat en hoe we voldoen aan de wet burgerschap.

                                                          •    Gedrags/pestprotocol is opnieuw vastgesteld en geïmplementeerd.

Beleidsvoornemens Personeel                                                                                           Doel

Managementstatuut vaststellen en implementeren                 •        Er is een nieuw management statuut vastgesteld en geïmplementeerd.
Beleidsvoornemens communicatie                                                                                        Doel

Optimaliseren communicatie met ouders                          •        Maandelijkse nieuwsbrief naar ouders vanuit directie
Optimaliseren van website                                      •
                                                               •        Er is een informatie-avond aan het begin van het schooljaar
                                                               •
                                                               •        De communicatiemogelijkheden van Parro zijn geoptimaliseerd
                                                               •
                                                               •       Reactietermijn op vragen die binnenkomen van ouders en personeel is 5 werkdagen. Bij urgentie is dit 1 dag. Directie
                                                               maakt de inschatting of het urgent is.
Beleidsvoornemens ICT                                                                                             Doel

Optimaliseren toegang tot informatie op Sharepoint,            •        Werken in een optimale online leer- en werkomgeving
Outlook teamagenda en Parnassys
ICT-plan vaststellen en implementeren                          •        ICT-protocol voor de leerlingen opstellen
Beleidsvoornemens Kwaliteit & Control                                                                                 Doel

                                                                                            40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Stichting VOS, bestuursverslag 2023



Meerjaren evaluatieplanning vaststellen en       •   Continue verbetering en vernieuwing in een organisatie sturen
implementeren
Beleidsvoornemens Huisvesting                                                                      Doel

Overdrachtsonderzoek gebouwen van de gemeente    •   Er is overleg met, een scenario keuze en uitwerking van gekozen scenario.
naar Stichting Vos


Parkeren naar 2024-2025
Onderwijsaanbod domein Nederlandse taal                                                      Volgende stap

Keuze en implementatie nieuwe aanvankelijk       •   Keuzeproces start in 2023-2024 verplaatsen we naar 2024-2025 als we meer zicht hebben op VVE en Blink.
leesmethode.
Onderwijsaanbod domein Oriëntatie op jezelf en                                               Volgende stap
de wereld
Keuze en implementatie van een nieuwe            •   Nagaan of de bij de nieuwe leesmethode horende methode voor zaakvakken geschikt is om te gebruiken.
(geïntegreerde) methode voor Aardrijkskunde,
Geschiedenis en Natuur & Techniek




                                                                         41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>