<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Bestuurlijke nota
              Begroting en paragrafen
                               juni 2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Onderzoek ‘Begroting en paragrafen'

Aanleiding
In november 2019 heeft de rekenkamercommissie een rekenkamerbrief gestuurd over
kaderstelling. In deze brief werd tevens een onderzoek aangekondigd, gericht op de
begroting en een selectie van paragrafen die op grond van het Besluit Begroting en
Verantwoording (BBV) verplicht zijn opgenomen in de begroting. Het onderzoek moet
antwoord geven op de vraag: ”Hoe kan de raad gebruik maken van de begroting als middel
om te sturen op inhoud?” en ingaan op de volgende uitgangspunten:
• Om hun rol naar behoren te kunnen vervullen, is het essentieel dat raadsleden goed
    inzicht hebben in de begroting. Een gemiddeld raadslid moet, zo is de
    rekenkamercommissie van mening, binnen een paar uur de begroting op hoofdlijnen
    kunnen doorgronden.
• De paragrafen weerstandsvermogen en risicobeheersing en grondbeleid gaan over
    complexe onderwerpen én zijn van belang voor een goede beoordeling van de financiële
    positie op de langere termijn. Aan de hand van deze paragrafen moeten raadsleden goed
    inzicht in deze onderwerpen kunnen krijgen.
• Verbonden partijen zijn zowel financieel als beleidsmatig van belang. Uit de begroting
    moet dit belang helder naar voren komen.

Dat er binnen de raad behoefte bestaat aan een duidelijke programmabegroting die
behulpzaam is bij het meerjarig kunnen volgen van relevante ontwikkelingen, blijkt uit een in
het najaar 2019 aangenomen motie. Daarin wordt het college verzocht het Advies
Programmabegroting van de Auditcommissie uit te voeren. Deze motie kan worden gezien
als een signaal dat de raad de regie over de begroting wil versterken. Per slot van rekening
is het op grond van artikel 191 GW aan de raad om de begroting vast te stellen.

De zeven verplichte paragrafen vanuit het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en
gemeenten’ (BBV) hebben als doel om raadsleden meer inzicht te geven in bepaalde
financiële en/of politieke risico’s voor onderwerpen die over verschillende programma’s
verspreid zijn. In de selectie van de drie paragrafen die in het onderzoek bijzondere
aandacht hebben gekregen, heeft de rekenkamercommissie het doel voor ogen gehad dat
raadsleden deze onderwerpen niet slechts zouden ‘afvinken’, maar elementair inzicht
zouden verkrijgen in waar de beleidsvrijheid zit.

Het onderzoek is uitgevoerd door IdeeVersa. Er is een documentenanalyse uitgevoerd en er
is gesproken met diverse stakeholders. Ook is er een vragenlijst afgenomen onder raads- en
commissieleden. Het geplande gesprek met raadsleden moest vanwege de Corona-
maatregelen worden geannuleerd. Desalniettemin heeft de rekenkamercommissie besloten
het onderzoek af te ronden, zodat raad en college zich op de geboden verbetersuggesties
kunnen beraden en daarover met elkaar het debat aan kunnen gaan.

Het onderzoek mondt uit in een achttal mogelijke verbeterpunten:
1. a. Vernieuwing van de structuur van programma’s. Dit moet raadsleden meer inzicht en
      houvast bieden en een meer concrete uitwerking geven van de vraag ‘Wat gaan we
      daarvoor doen?’.
   b. Een gesprek met de raad over het informatieniveau van de programma’s en de rol
      van de indicatoren. Zonder goed te weten wat de wensen en behoeften van
      raadsleden zijn ten aanzien van de begroting, blijft de huidige structuur in stand.
      Digitalisering van een structuur die onvoldoende behulpzaam is, brengt geen
      verbetering.


                                                                                                1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>2. Infographic voor de financiële positie. Dit kan in de vorm van een oplegger met uitleg of
   duiding, die dient als eenvoudige reminder.
3. Een gesprek met de raad over de rol van de paragrafen, om de informatiebehoefte te
   peilen. Paragrafen kunnen raadsleden inzicht bieden in complexe onderwerpen die door
   de begroting heen staan.
4. a. Vernieuwing van de paragraaf grondbeleid en meer informatie bieden door deze
       ‘Zoetermeerser’ te maken.
   b. Infographic voor het grondbeleid om de kennis op hoofdlijnen paraat te houden.
5. a. Vernieuwing van de lijst van verbonden partijen die dit onderdeel eenvoudiger te
       lezen maakt.
   b. Een gesprek met de raad over de prioritering van verbonden partijen, om zo meer
       aandacht te geven aan verbonden partijen die belangrijk zijn voor de uitvoering van
       het gemeentelijk beleid. Dit draagt bij aan een meer integrale begrotingscyclus.
6. a. Visualisering van het weerstandsvermogen zodat raadsleden sneller inzicht hebben
       in de kengetallen.
   b. Het weerstandsvermogen vergelijken met andere gemeenten om extra inzicht te
       verkrijgen.
7. a. Inzichtelijkheid vergroten door het aanpassen van de teksten, zodat deze
       gemakkelijker te lezen en te begrijpen zijn.
   b. Inzichtelijkheid vergroten door visualisering, om de inhoud gemakkelijker te kunnen
       begrijpen. Visualisaties zijn aanvullend op de tekst.
8. Meer regie op het begrotingsproces door de gemeenteraad en daardoor meer sturing
   door de raad op kaders.


Conclusies
1. Het eigenaarschap van de begroting van de gemeente Zoetermeer is onduidelijk. Noch
   de raad, noch het college voert de regie over de begroting. De begrotingsbehandeling is
   vooral technisch en niet gericht op een integrale afweging van beoogde beleidseffecten
   en daartoe in te zetten middelen.

2. De begroting biedt de raad onvoldoende zicht biedt op relevante actuele ontwikkelingen
   en de mogelijkheden om hier gericht op in te spelen. De begroting is namelijk vooral
   statisch: actuele ontwikkelingen klinken er weinig in door. Daarnaast is de begroting vrij
   abstract. De BBV schrijft voor dat per programma wordt aangegeven: “Wat willen we
   bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat mag het kosten?”. Dit zijn de zogenaamde
   drie w-vragen. De abstractie van de begroting maakt dat het antwoord op de vraag ‘Wat
   gaan we voor de beoogde effecten doen?’ vaak vaag blijft. Daardoor leent de begroting
   zich onvoldoende voor de wens van de raad om meer op effecten te sturen.

3. Het is voor veel raadsleden niet duidelijk op welk moment in de P&C-cyclus de raad
   afwegingen kan maken en kaders kan stellen. Zowel de behandeling van de begroting
   als van de perspectiefnota worden genoemd als moment om een integrale afweging te
   maken.

4. De programma’s in de begroting tonen het beleid in relatie tot de middelen. Conform
   artikel 3 lid 1 van de financiële verordening stelt de raad ‘bij aanvang van een nieuwe
   raadsperiode met het vaststellen van de eerste begroting de programma-indeling voor de
   komende raadsperiode vast’. Dat betekent dat de programma-indeling al moet
   vastliggen, voordat de raad goed en wel is ingewerkt. De eigen verordening van de raad
   ontneemt de raad nu –niet formeel, maar wel in de praktijk– de mogelijkheid de structuur



                                                                                                2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>   van de begroting te wijzigen. Dit draagt er niet aan bij dat de raad daadwerkelijk eigenaar
   wordt van de begroting.

5. De afdoening van de motie van de Auditcommissie lijkt geen recht te doen aan de
   essentie ervan. Weliswaar is digitalisering toegezegd, maar het is de vraag of het product
   wezenlijk verandert, beter gaat aansluiten bij de wensen van de raad en meer inzicht
   gaat bieden.

6. De nota Grondbeleid is dringend aan herziening toe. Belangrijke ontwikkelingen –zoals
   de overgang van een actief naar een passief (faciliterend) grondbeleid– krijgen nu
   onvoldoende hun beslag in de in 2007 vastgestelde nota, die in de loop der jaren met
   behulp van opleggers is ‘opgelapt’. De noodzaak van een actuele nota is des te meer van
   belang gelet op het basisdocument Zoetermeer 2040.

7. De verbonden partijen krijgen aandacht in de desbetreffende paragraaf, maar de
   verbinding met het relevante programma wordt niet of nauwelijks gelegd. Dat maakt het
   lastig om de verbonden partijen te betrekken in een integrale beleidsafweging. Invloed op
   een verbonden partij kan de raad alleen uitoefenen via een zienswijze op de begroting
   van de gemeenschappelijke regeling (GR). Ook op dat moment is de afweging niet
   integraal te maken. Het desbetreffende moment is ook niet gemarkeerd in de
   gemeentelijke begrotingscyclus.


Aanbevelingen
Aan de raad en het college
1. Het onderzoek biedt acht verbetersuggesties. De rekenkamercommissie is van mening
   dat zij allemaal nuttig en relevant zijn. Daarom beveelt zij aan om als raad en college
   gezamenlijk, eventueel met behulp van een externe en ter zake kundige gespreksleider
   met oog voor de belangen van de raad, de suggesties te overwegen, te kiezen en te
   (doen) implementeren. De griffie kan een rol spelen om dit proces te formaliseren.

2. De huidige opzet van de begroting is niet behulpzaam om een goede beleidsafweging
   met betrekking tot verbonden partijen te maken. Daarom beveelt de
   rekenkamercommissie de raad aan om na te denken over de wensen hieromtrent en aan
   het college om die wensen in de begroting hun beslag te laten vinden.


Aan de raad
1. Overweeg aanpassing van de financiële verordening, zodat programma’s niet direct
   vastliggen bij de start van een raadsperiode. Dit maakt het de raad mogelijk op een
   passend moment een inhoudelijk debat te voeren over de indeling van de begroting.


Aan het college
1. Maak duidelijk op welk moment in de P&C cyclus de raad de mogelijkheid heeft kaders te
   stellen en integraal af te wegen.

2. Maak vaart met de afronding van een nieuwe nota Grondbeleid. Deze zou nog dit jaar
   aan de raad moeten kunnen worden voorgelegd.

3. Geef de inhoudelijke informatie uit de paragrafen ook een plek in de betrokken
   programma’s.


                                                                                             3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>