<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
                                    projectnummer 0452294.100
                                    eindconcept
                     hoofdrapport
                                    21 april 2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport



projectnummer 0452294.100

eindconcept revisie 04
21 april 2020


Auteurs
Annelou Hoogerwerf
Aale Boek
Gerlof Huisman

Opdrachtgever
Gemeente Tytsjerksteradiel
Raadhuisweg 7
9251 GH BURGUM




datum vrijgave   beschrijving revisie 04   goedkeuring   vrijgave
21-04-2020        eindconcept               G. Huisman     A.P. Hornstra
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>      Inhoudsopgave                                                  Blz.

1     Inleiding                                                        1

2     Proces en kwaliteitsvisie                                        3
2.1   Proces opstellen vGRP                                            4
2.2   Kwaliteitscatalogus                                              5
2.3   Structuurelementen                                               6


3     Wat moeten wij? Taken en verplichtingen                          7

4     Waar staan wij? Nulmeting 2019                                   9
4.1   Evaluatie vGRP 2012-2019                                         9
4.2   Arealen                                                         10
4.3   Nulmeting 2019                                                  11
4.4   Budget 2019 (begroting)                                         13


5     Wat vinden wij belangrijk? Ambitie en Kwaliteitsscenario’s      14
5.1   Proces                                                          14
5.2   Nuanceringen ten opzichte van het vGRP 2012-2019                16
5.3   Scenario B - huidig beleid doorzetten ‘droech, skjin en sûn’    18
5.4   Scenario C - klimaatrobuust                                     20
5.5   Benodigd budget                                                 22
5.6   Organisatie                                                     22
5.7   Themabladen omgevingsvisie, duurzaamheid en klimaatadaptatie    24


6     Wat betekent dit? Financiële paragraaf                          26
6.1   Wie betaalt momenteel?                                          26
6.2   Hoe financieren wij?                                            27
6.3   Tariefsontwikkeling                                             27


7     Wat spreken wij af?                                             29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>    Wettersoarch Tytsjerksteradiel
    hoofdrapport
    projectnummer 0452294.100
    21 april 2020 revisie 04




1   Inleiding
    Sinds de komst van riolering begin 1900 is de hygiëne van       riolering dient drie belangen:
    de Nederlandse huishoudens met sprongen vooruitgegaan.          1. bescherming van de
    Ook het milieu is gebaat bij het bestaan van de huidige               volksgezondheid en
    rioleringszorg. Het is nog niet zo heel lang geleden dat het          volkshygiëne;
    verzamelde afvalwater rechtstreeks op sloten, vijvers en        2. bescherming van het milieu;
    kanalen werd geloosd. Nu wordt al het afvalwater eerst          3. het instandhouden van de
                                                                          kwaliteit van de leefomgeving.
    gezuiverd voordat het in oppervlaktewater terecht komt.

    In de gemeente ligt voor circa € 150 miljoen aan gemeentelijke rioleringsvoorzieningen in de
    grond, krap € 5.000 per inwoner. Alleen al aan het reguliere beheer van de riolering wordt
    jaarlijks ruim een half miljoen besteed. Onvoldoende beheer en onderhoud leidt tot
    kapitaalvernietiging. Er is dus een degelijke visie nodig met een achterliggend beheerplan om
    doelmatig en rechtmatig beheer toe te passen.

    De gemeentelijke watertaken in een veranderende omgeving
    Aanleg, beheer en onderhoud van riolering is een gemeentelijke taak die zijn wettelijke basis
    vindt in de Wet milieubeheer. Het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (hierna vGRP) geeft
    inzicht in de aanleg, tijdige vervanging, verbeteringen, beheer en onderhoud van de riolering en
    natuurlijk in de kosten van al deze facetten.

    Het opstellen en publiceren van een GRP is sinds 1 januari 1994 verplicht. Door invoering van de
    omgevingswet vervalt deze verplichting vanaf 2021. Toch moet er invulling worden gegeven aan
    de gemeentelijke watertaken en dient de rioolheffing onderbouwd te worden. Daarom is
    besloten na het verlopen van de termijn van het huidig vGRP (eind 2019) een nieuw vGRP op te
    stellen met een doorlooptijd tot en met 2025.

    Dit vGRP wordt opgesteld in een
    alsmaar veranderende omgeving.
    Niet alleen zijn er door invoering van
    de omgevingswet veranderingen in
    de wetgeving aanstaande. Ook
    klimaatverandering heeft impact op
    hoe we binnen de openbare ruimte
    omgaan met opvang en verwerking
    van water, omdat dit zowel schaarser
    (droogte) als heviger (wateroverlast)
    gaat worden in de toekomst. Hoe we
    dat gaan doen, in welk tempo, hoe de
    interactie daarin is met overige
    facetten uit de openbare ruimte
    (zoals bijvoorbeeld groen en wegen)
    en wat daarin de inbreng wordt van
    een ieder wordt in dit nieuwe vGRP
    bepaald.




                                             Blad 1 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




Met dit nieuwe vGRP sorteren we al voor op de nieuwe plankaders vanuit de Omgevingswet.
Het nieuwe vGRP bevat daarvoor onder andere een uitvoeringsprogramma, waarin duidelijk staat
wat de gemeente de komende 6 jaar te wachten staat op het gebied van water, wanneer
gemeentelijke taken uitgevoerd dienen te worden, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoeveel
dit gaat kosten.

Opbouw en leeswijzer van het nieuwe vGRP
Dit nieuwe vGRP is opgebouwd uit 4 onderdelen:
  Een bestuurlijke samenvatting voor de bewoners, ondernemers en overige stakeholders in
      de gemeente.
  Dit hoofdrapport voor de verantwoordelijke bestuurders, politici en vaktechnisch
      personeel. Dit document bevat de hoofdlijnen en beschrijft o.a. de visie op de
      gemeentelijke watertaken, de beleidskeuzes in de vorm van ambities, sfeerbeelden en
      speerpunten, de benodigde middelen en de consequenties voor de financiering (rioolheffing
      en voorziening). De visie vormt één van de bouwstenen van de, nog op te stellen,
      gemeentebrede Omgevingsvisie.
  Een achtergronddocument met de relevante en verplichte (technische) onderbouwing die
      benodigd is geweest om dit hoofdrapport op te kunnen stellen, waaronder o.a. een
      uitgebreide evaluatie van de afgelopen jaren, een uitgebreid overzicht van de vertaling van
      de beleidskeuzes naar specifiekere kwaliteitsbeschrijvingen en kwaliteitsnormen, een
      nulmeting en een uitvoeringsprogramma om binnen de planperiode te gaan (en blijven)
      voldoen aan de gestelde beleidskeuzes.
  Een kostendekkingsplan met daarin een uitgebreidere analyse van de benodigde middelen
      en ontwikkeling van de rioolheffing en –voorziening bij het uitvoeringsprogramma.

De leeswijzer van dit hoofdrapport is als volgt:
    In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het proces van het opstellen van dit vGRP en de
    kwaliteitsvisie die daarbij toegepast is. De taken en (wettelijke) verplichtingen komen in
    hoofdstuk 3 aan de orde. In hoofdstuk 4 wordt een blik op de huidige situatie gegeven. Aan
    de orde komt de evaluatie van het huidig vGRP, de resultaten van de nulmeting en de
    beschikbare budgetten. Hoofdstuk 5 gaat in op de ambities; waar is welke kwaliteit
    wenselijk? Dit hoofdstuk beschrijft de (mogelijke) kwaliteitsscenario's voor de komende
    planperiode. Hoofdstuk 6 beschrijft de financiële uitgangspunten en consequenties van de
    scenario's. De besluitvorming en operationalisering zijn tenslotte in hoofdstuk 7 beschreven.




                                       Blad 2 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    Wettersoarch Tytsjerksteradiel
    hoofdrapport
    projectnummer 0452294.100
    21 april 2020 revisie 04




2   Proces en kwaliteitsvisie
    Bij het opstellen van dit vGRP is (net als bij het vGRP 2012-2019) een outputgerichte methodiek
    gehanteerd waarbij op basis van beelden en keuzes beleid wordt vastgelegd. Met deze methode
    is er een eenduidig inzicht in de koppeling tussen kwaliteit en kosten. Hierbij wordt gewerkt met
    meetlatten. Een meetlat koppelt verschillende niveaus van kwaliteit aan beelden en daarvoor
    staande normen. Aan elk kwaliteitsniveau hangt een ander prijskaartje.
                     prijs aan kwaliteit koppelen
                                                                    kiezen




                                                                         overal dezelfde kwaliteit?
                     prijskwaliteitskeuze




    Het opstellen van een kwaliteitsvisie resulteert in een praktisch en eenduidig
    uitvoeringsinstrument voor de beleidskaders van de gemeentelijke watertaken. Dit op een
    manier die duidelijk is voor beheerder, maar ook voor bestuurder, bewoner en ondernemer.




    De beheerder, bestuurder, inwoners en ondernemer hanteren namelijk vaak verschillende
    begrippen als het gaat om de kwaliteit van de riolering. Vaak denkt men daarbij over hetzelfde te
    praten, maar is er verschil van mening over de betekenis van de gehanteerde begrippen.

    Iedereen heeft bijvoorbeeld zijn eigen beeld van wateroverlast. Wat voor de één een schadepost
    is, is voor de ander 'slechts' een bron van ergernis. Weer een ander valt het wellicht niet eens op.

    Mogen straten na een hevige regenbui korte tijd blank staan? Is water in de kruipruimte erg?
    Mag er verschil in kwaliteit zijn tussen woonwijken en bedrijventerreinen? Is water afvoeren via
    de straat een goed alternatief voor de afvoer via riolering? Voor een goede communicatie is het
    van belang dat alle betrokkenen dezelfde taal spreken.




                                                    Blad 3 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




2.1   Proces opstellen vGRP

      In het schema rechts is het
      proces van het opstellen van dit
      vGRP gevisualiseerd.

      Wat moeten wij?
      Bij de invulling van de
      gemeentelijke watertaken
      gelden wetten en regels.
      De taakstellingen en
      verplichtingen die hieruit
      voortvloeien zijn deels
      bepalend voor de invulling van
      dit vGRP. In hoofdstuk 3 worden
      de verplichtingen van de
      betrokkenen nader toegelicht.

      Waar staan wij?
      Eerst weten waar je staat en
      wat je hebt, en op basis daarvan
      keuzes maken; dat is waar de nulmeting over gaat. Door middel van de nulmeting wordt de
      huidige kwaliteit vastgesteld. De kenmerken van een nulmeting zijn:
       Verzamelen van informatie voor een strategisch en beleidsmatig niveau;
       Geven van de algemene en gemiddelde kwaliteitsindruk, opgebouwd uit vaktechnische items
          (bijvoorbeeld afvoercapaciteit, vuilemissie) en gebruikersitems (overlast, veiligheid,
          beleving).

      In hoofdstuk 4 komt de nulmeting aan bod.

      Wat vinden wij belangrijk?
      Ondanks de taakstellingen en verplichtingen is er zeker ruimte om te differentiëren of te
      nuanceren. Daarnaast dienen er op onderdelen ook echt (beleids)keuzes gemaakt te worden.
      Hoofdstuk 5 gaat nader in op de ambitie voor de gemeentelijke watertaken. Met andere
      woorden: op welke plek is welke kwaliteit wenselijk?

      Wat betekent dit?
      Vanuit deze ambitieafweging wordt vervolgens het beleidsscenario voor de komende
      planperiode geformuleerd waaruit de Raad uiteindelijk de ambitie (het beleid) kiest. In het
      beleidsscenario wordt vastgelegd hoe de gemeente invulling geeft aan de drie zorgplichten,
      zodat ook inwoners weten waar zij aan toe zijn. In hoofdstuk 5 wordt het beleidsscenario
      beschreven. Hoofdstuk 6 presenteert de gevolgen hiervan voor de rioolheffing. Er zijn varianten
      voor de kostendekking uitgewerkt waaruit de Raad uiteindelijk een keuze maakt.

      Wat spreken wij af?
      Het gewenst beleidsscenario wordt bestuurlijk vastgesteld, en bepaalt daarmee uiteindelijk het
      beleid. Hoofdstuk 7 gaat in op het advies en de verdere procesgang rondom besluitvorming en
      operationalisering.




                                            Blad 4 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




2.2   Kwaliteitscatalogus

      Het beleidskader voor de gemeentelijke watertaken is opgedeeld in                  status kwaliteitscatalogus:
      de drie zorgplichten van de gemeente. De zorgplichten zijn ieder
                                                                                         In lijn met de kennisbank van
      uitgewerkt naar onderdelen:                                                        RIONED, NEN-publicaties en
                                                                                         CROW-normeringen zijn door
       zorgplicht         onderdeel
                                                                                         Antea Group normbladen en
       stedelijk            inzameling van stedelijk afvalwater                          beelden voor de gemeentelijke
       afvalwater           transport van stedelijk afvalwater                           watertaken samengebracht in
                                                                                         drie kwaliteitsniveaus; de
       hemelwater           inzameling van overtollig hemelwater                         kwaliteitscatalogus.
                            verwerking van overtollig hemelwater in riolen
                            verwerking van overtollig hemelwater in de openbare ruimte   Deze catalogus vormt de liniaal
                                                                                         waarmee wordt gemeten waar
       grondwater           inzameling van grondwater                                    wij nu staan (nulmeting) en waar
                            verwerking van grondwater                                    wij uiteindelijk naar toe willen
                                                                                         (ambitie).
      De kwaliteitscatalogus is per onderdeel opgebouwd en geeft voor elk
                                                                                         Net als bij het huidig GRP wordt
      onderwerp meetlatten weer. De meetlatten zijn opgenomen in het                     deze kwaliteitscatalogus ook voor
      achtergronddocument.                                                               dit nieuwe vGRP gebruikt.

      Kwaliteitsniveaus
      De kwaliteitsnormen worden uitgedrukt in drie kwaliteitsniveaus:




                H             hoog: goed onderhouden, bijna niets op aan te merken, geen overlast




                             basis: voldoende onderhouden, hier en daar wel wat op aan te merken, af en
                B
                             toe hinder




                L
                             laag: sober tot onvoldoende, achterstanden bij het onderhoud, af en toe
                             kapot, regelmatig overlast




                                                      Blad 5 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




      Elk kwaliteitsniveau wordt met een kwaliteitsbeschrijving (norm) en een impressie van algemene
      foto's weergegeven in de kwaliteitscatalogus. De niveaus vormen de kern van elke
      kwaliteitsdiscussie. Zij bieden ruimte om te differentiëren of te nuanceren. Op welk onderdeel
      moet de kwaliteit hoger, waar mag het wat minder?

      Bij bepaalde onderdelen is het niveau laag het niveau waarop aan het wettelijk minimum wordt
      voldaan. Per onderdeel of onderwerp kan een hoger ambitieniveau gekozen worden. Op die
      manier geeft de systematiek invulling aan de bestuurlijke keuzevrijheid die er is in het bepalen
      van de invulling van de gemeentelijke watertaken.

2.3   Structuurelementen

      In het vGRP 2012-2019 is onderscheid gemaakt in verschillende structuurelementen. Deze zelfde
      structuurelementen zijn (op een enkele naamswijziging) aangehouden in dit nieuwe vGRP.

      Aanvullend op deze 4
                                         Risicogestuurd beheer
      structuurelemnten is vanuit de     Niet elk riool is even belangrijk! Uitval van riolen onder hoofdontsluitings-
      transitie naar risicogestuurd      wegen, hoofdtransportriolen en riolen in waterwingebieden hebben een
      beheer (zie kader rechts) het      grotere impact dan uitval van riolen in bijvoorbeeld een woonstraat.
      structuurelement ‘Riolen hoge
                                         Door op een andere manier (gestuurd op risico’s en effecten)
      impact’ toegevoegd.                investeringsbeslissingen te nemen en de daarvoor benodigde budgetten
                                         lokaal specifiek te ramen is het mogelijk (kosten)effectiever te beheren.

                                         Het is de wens van de beheerders om de komende jaren de transitie naar
                                         risicogestuurd beheer te maken. Tijdens de bestuurlijke workshop heeft de
                                         Raad (vrijwel eensgezind) aangegeven het hier mee eens te zijn.



                          centra                                                               woongebied



                                                riolen hoge impact




                    bedrijventerrein                                                          buitengebied




                                             Blad 6 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>    Wettersoarch Tytsjerksteradiel
    hoofdrapport
    projectnummer 0452294.100
    21 april 2020 revisie 04




3   Wat moeten wij? Taken en verplichtingen
    De zorg en verantwoordelijkheid voor water in de gemeente Tytsjerksteradiel ligt, naast de
    gemeente, in handen van Wetterskip Fryslân, de Provincie Fryslân, drinkwaterbedrijf Vitens en
    particulieren/ondernemers.




    De betrokkenen hebben verschillende taakstellingen en verplichtingen. Sommige verplichtingen
    zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen zijn vastgesteld in Europees, landelijk,
    provinciaal of regionaal beleid, maar ook zijn er eigen gemeentelijke normen bepaald, vastgelegd
    (en bestuurlijk goedgekeurd) in uitvoerend beleid zoals het coalitieakkoord en het Fries
    Bestuursakkoord Waterketen. In sommige gevallen gaat het daarbij om resultaatverplichtingen,
    in andere gevallen zijn 'slechts' werknormen aangegeven.

    De Wet milieubeheer, de Waterwet en de Gemeentewet bepalen elk voor een deel wat de
    gemeenten bij de gemeentelijke watertaken moeten doen en hoe ze het moeten organiseren.

    Door het inwerkingtreden van de Omgevingswet gaan (delen van) de Waterwet en de Wet
    milieubeheer op in de nieuwe Omgevingswet. Hierdoor vervalt met ingang van 2021 de
    verplichting voor het opstellen van een GRP. Echter er dient nog steeds een onderbouwing van
    de rioolheffing opgesteld te worden en aansluitend aan de omgevingsvisie van de gemeente
    dienen er ook uitvoeringsprogramma’s opgesteld te worden. Dit nieuwe vGRP bevat de
    bouwstenen voor de, nog op te stellen, omgevingsvisie en de daaruit voortvloeiende
    uitvoeringsprogramma’s voor de periode 2020-2025.




                                          Blad 7 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




Onderstaand schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. In het
volgend hoofdstuk is het wettelijk kader gedetailleerd weergegeven.

 grondeigenaar            De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit
 (particulier)            betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van
                          maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater en afwatering van hemel- en
                          grondwater. Zo is hij in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater wat
                          op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage
                          grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de
                          particulier zich niet met redelijke inspanning van deze zorg kan ontdoen ligt er een taak
                          voor de gemeente.
                          Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij mag niets doen waarvan hij kan
                          verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu.
                          De voorschriften zijn in diverse besluiten vastgelegd. Gemeente en waterschap zien toe
                          of de particulier zich hier ook aan houdt.
                          Wanneer er gemeentelijke riolering aanwezig is dient de perceelseigenaar het
                          ingezamelde huishoudelijk afvalwater af te voeren naar de erfgrens. Hier gaat de
                          verantwoordelijkheid over naar de gemeente. Vaak is op de erfgrens een zogenaamd
                          ontstoppingsstuk aangebracht. Hier kan in geval van een verstopping worden nagegaan
                          in welke deel van de riolering de verstopping aanwezig is (particulier of gemeente).
 gemeente                 Vanaf de erfgrens verzorgt de gemeente de verdere inzameling en het transport van het
 Tytsjerksteradiel        huishoudelijk afvalwater (rioleringbeheer) tot het overnamepunt. Via een stelsel van
                          ondergrondse leidingen en putten wordt het van huisaansluitingen en straatkolken
                          afkomstig afvalwater, gemengd met een deel van het hemelwater, ingezameld en
                          afgevoerd naar de rioolgemalen. Gescheiden opgevangen hemelwater watert af op
                          oppervlaktewateren.
                          Via een persleiding wordt dit stedelijk afvalwater vervolgens verpompt naar een ander
                          deel van het rioolstelsel of direct naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). In dat
                          laatste geval vormt het rioolgemaal het overnamepunt. Vanaf het overnamepunt is de
                          waterkwaliteitsbeheerder (Wetterskip Fryslân) verantwoordelijk voor de verdere afvoer
                          van het ingezamelde stedelijk afvalwater.
                          Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied en
                          lokale opvang en afvoer van regenwater. Als onderdeel hiervan onderhoudt de gemeente
                          een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen (o.a. drainage en watergangen).
                          De gemeente draagt daarnaast nog zorg voor inrichting en beheer van gebieden en de
                          integratie met andere beleidsterreinen.
 Wetterskip               Onder het motto 'Skjin wetter en droege fuotten' is Wetterskip Fryslân de beheerder van
 Fryslân                  het water in Fryslân en het Groninger Westerkwartier. Het Wetterskip zorgt voor schoon
                          water, voldoende water en veiligheid. Dit betekent dat zij zorg draagt voor de
                          waterkering, de aan- en afvoer van water, het peilbeheer, het zuiveren van afvalwater,
                          het oppervlaktewaterkwaliteitsbeheer en het gedelegeerd vaarwegbeheer.
 Provincie Fryslân        De Provincie Fryslân formuleert het overall beleid (RO en Water) en is verantwoordelijk
                          voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van
                          de belangrijke vaarroutes (met uitzondering van het PM-kanaal, dat is Rijkswaterstaat).
 Vitens                   Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het
                          drinkwater uit de grond of het oppervlaktewater. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het
                          water en pompt het naar hun klanten.
 Rijk                     Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) in het Nationaal
                          Waterplan de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer.




                                               Blad 8 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




4     Waar staan wij? Nulmeting 2019
      Het huidig vGRP is opgesteld voor de periode 2012 tot en met 2019. Zijn de doelstellingen,
      maatregelen en ambities van dit vGRP gerealiseerd? Waren er afwijkingen of tegenvallers?
      Resteren er nog acties? Om hier inzicht in te krijgen is dit vGRP geëvalueerd. Naast het vGRP zijn
      er ook andere beleidsstukken waar richtlijnen, normen en uitgangspunten in zijn vastgelegd én
      waarmee rekening moet worden gehouden bij het opstellen van dit nieuwe vGRP (onder andere
      het Waterplan en het Fries Bestuursakkoord Water) meegenomen in de nulmeting.

      De evaluatie van het vGRP, de analyse van de overige beleidstukken, de areaalgegevens en de
      nulmeting zijn breed uit geanalyseerd en beschreven in hoofdstukken 5 tot en met 8 van het
      achtergronddocument. Dit hoofdstuk bevat een opsomming van de hoofdlijn.


4.1   Evaluatie vGRP 2012-2019

      Op 22 maart 2012 heeft de Raad het verbreed GRP
      Tytsjerksteradiel ‘Wettersoarch’ 2012-2019 vastgesteld. De Raad
      heeft bij het vaststellen van het vGRP gekozen voor scenario D
      (droeger, skjinner, sûner). Bij dit scenario staat het (nog) schoner
      en gezonder maken van de leefomgeving centraal. In dit scenario
      zijn extra middelen (personeel en budget) opgenomen om verhard
      oppervlak af te kunnen koppelen om het functioneren van de
      riolen en voorzieningen robuuster te maken. Met als doel de
      (water)kwaliteit te verbeteren en de kans op wateroverlast te
      verkleinen.

      Operationele jaarplannen
      De ambitie uit het vGRP is jaarlijks (periode 2013-2018) vertaald
      naar operationele jaarplannen. Deze plannen vormen de
      verbindende schakel tussen de strategie van het vGRP en de daadwerkelijke uitvoering.
      Daarnaast worden de plannen ingezet als evaluatie en bijstuurmiddel.

      Tussenevaluatie 2016
      Volgend op de operationele jaarplannen van 2013, 2104 en 2015 heeft er in 2016 een tussen
      evaluatie plaats gevonden. In deze tussenevaluatie is een analyse van de kostendekking
      uitgevoerd. Daarbij is het werkelijk resultaat over de jaren 2013, 2014 en 2015 vergeleken met de
      prognose uit het vGRP.

      Middelen
      Tijdens de tussenevaluatie in 2016 bleek dat (in de periode 2013-2015) elk jaar de werkelijke
      kosten (zowel exploitatie als kapitaalslasten) lager zijn uitgevallen dan de prognose uit het vGRP
      (variërend tussen 4 en 14% lager).

      Dit overschot is toegevoegd aan de voorziening zodat deze op termijn (vanaf 2020) ingezet kan
      worden voor opvang van de kosten van de vervangingspiek.




                                             Blad 9 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




      De behaalde resultaten op hoofdlijn
                Nieuwe aansluitingen (nieuwbouw en inbreidingen):
                 -   2011-2019: Er zijn 452 nieuwe aansluitingen bij gekomen tussen 2011 (13.233
                     aansluitingen) en 2019 (13.685 aansluitingen).
                Nieuwe riolering (aanleg en vervanging):
                 -   2012-2019: 3,8 km gemengde riolering
                 -   2012-2019: 1,9 km vuilwaterriool
                 -   2012-2019: 6,1 km hemelwaterriool
                Renovatie bestaande riolering (relining):
                 -   2012-2019: 2,0 km riolering
                Beheer en onderhoud:
                 -   jaarlijks 20 kilometer riool gereinigd
                 -   jaarlijks 10 kilometer gereinigd riool geïnspecteerd
                Planvorming:
                 -   actualisatie basisrioleringsplannen voor de kernen Noardburgum, Garayp,
                     Earnewâld, Hurdegaryp, Burgum, Aldtsjerk, Gytsjerk, Oentsjerk, Mûnein en
                     Eastermar
                 -   2015: inrichting (beperkt) grondwatermeetnet + opstellen grondwaterbeleidsplan
                 -   2013-2014: onderzoek alternatieve wijze van onkruidbestrijding
                Communicatie:
                 -   2013: uitrol ambitie en koers vGRP via folder en thema
                     uitgave “Wettersoarch: de zorg van iedereen!” aan de
                     bewoners in de gemeente
                 -   2015: rioolproject voor basisscholen in samenwerking
                     met buurgemeenten Achtkarspelen en Noardeast-
                     Fryslân
                 -   2015: plaatsing educatieve grondwatermeter,
                     infolessenaar en waterttappunt in Burgum (in
                     samenwerking met Wetterskip Fryslân en Vitens)


4.2   Arealen

      In de gemeente ligt voor circa € 150 miljoen aan               De arealen
      rioleringsvoorzieningen in de grond. De vrijverval riolering   Voor inzameling, transport en
      vertegenwoordigd daarin verreweg de grootste waarde.           (lokale) verwerking van stedelijk
                                                                     afval-, hemel- en grondwater maken
      De oudste, nog bestaande, riolen stammen uit eind jaren        wij thans gebruik van:
                                                                     -     13.714 rioolperceel
      50. Dit betreft de gemengde rioolstelsels in de dorpskern
                                                                           aansluitingen
      van Burgum (Burgemeester Steenhuisenlaan en omgeving).         -     237 km vrijverval riolering
                                                                     -     160 lozingswerken
      Vanaf begin jaren 70 is er op grote schaal riolering           -     372 rioolgemalen
      aangelegd. Tot begin jaren 80 was dit hoofdzakelijk            -     45 km persriool
      gemengd riool. Vanaf de jaren 80 zijn, in lijn met de
      landelijke inzichten, gescheiden stelsels aangelegd.




                                             Blad 10 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




      Onderstaande grafiek toont de leeftijdsopbouw van de vrijverval riolering.




      Figuur 4-1: leeftijdsopbouw vrijverval riolering [bron rioolbeheersysteem, peildatum november 2019]

4.3   Nulmeting 2019

      Om de huidige kwaliteit van de rioleringszorg vast te stellen heeft een 'nulmeting'
      plaatsgevonden. Onderstaande schema toont een samenvatting van de kwaliteitsindrukken per
      onderdeel en per structuurelement.
                                                                        riolen hoge   centra   woon-    bedrijven   buiten-
        Nulmeting 2019                                                    impact               gebied    terrein    gebied

          i nza mel i ng va n a fva l wa ter                                B>H         B        B         B          B
          tra ns port va n s tedel i jk a fva l wa ter                      B>H       B>H      B>H        B>H         B

          i nza mel i ng va n overtol l i g hemel wa ter                    B>H       B>H      B>H        B>H         B
          verwerki ng va n hemel wa ter i n ri ol en                         B          B        B         B           -
          verwerki ng va n hemel wa ter i n de openba re rui mte             B          B        B         B           -

          i nza mel i ng va n grondwa ter                                    B          B       L >B       B           -
          verwerki ng va n grondwa ter                                       B          B        B         B           -




                                                           Blad 11 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




Nulmeting afvalwater
           Nagenoeg alle percelen zijn aangesloten op de
            riolering;
           Voor percelen die niet zijn aangesloten is ontheffing
            van de zorgplicht;
           Het gescheiden inzamelen van afvalwater en
            hemelwater is het uitgangspunt;
           De droge zomer 2018 leverde meer meldingen van
            stank en verstopping op, dan voorgaande jaren. Er is
            duidelijk inzicht in de meldingen;
           De riolen en gemalen in de gemeente hebben een goede technische staat (beter dan
            verwacht).

Nulmeting hemelwater
           Bij rioolvervangingen zijn stromen van
            afvalwater en hemelwater gescheiden waar
            dit mogelijk/zinvol/doelmatig is (afkoppelen
            is geen doel op zich);
           Blauwe aders in de kernen aangelegd (o.a.
            KIK Burgum);
           Er ligt vanuit de Frieseklimaatatlas
            (stresstesten) nog wel een opgave in het
            klimaat robuust inrichten van verschillende
            kernen in de gemeente.

Nulmeting grondwater
           Probleemlocaties voor grondwateroverlast uit het verleden zijn reeds aangepakt;
           In de gemeente is incidenteel sprake van grondwaterproblemen (vaak door lage ligging);
           Er is een beperkt grondwatermeetnet aangelegd rondom gevoelige locaties (Burgum,
            Garyp, Gytsjerk, Hurdegaryp, Jistrum en Noardburgum);
           Meetresultaten geven aan dat hier tijdens natte perioden hoge(re) grondwaterstanden
            optreden. Er zijn geen meldingen bekend dat dit problemen of overlast oplevert;
           Per 2020 is de actieve meting gestopt en is een beknopte analyse opgesteld van de
            metingen (2015-2020). De opgebouwde data blijft beschikbaar;
           Er is een grondwaterbeleidsplan opgesteld in de afgelopen planperiode;
           Perioden van langere droogte resulteren niet in noemenswaardige problemen. Wel
            constateren we in de droge/warme zomer van 2018 een toename van meldingen die
            relatie kunnen hebben met droogte;
           Er zijn nog maatregelen tegen grondwateroverlast nodig in Gytsjerk en Burgum
            (maatregelen in Burgum zijn reeds in uitvoering).




                                         Blad 12 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




4.4   Budget 2019 (begroting)

      De begroting omvat voor 2019 circa € 2,1 miljoen. Het totaalbedrag in de begroting bestaat uit
      veel posten voor allerlei werkzaamheden. Circa een derde is bestemd voor reguliere exploitatie
      (klein) onderhoud. Circa een kwart wordt besteed aan personeelskosten en overhead. Hierin zijn
      ook de kosten inbegrepen voor het innen van de rioolheffing.

      Naast regulier (klein) onderhoud zijn ook eenmalige projectmatige investeringen nodig voor
      groot onderhoud (vervanging) dan wel verbetering van bestaande voorzieningen. Deze
      investeringen worden geactiveerd en omgezet in kapitaallasten (rente en afschrijving). Dit is
      veruit de grootste onderdeel van de begroting (bijna de helft).
                                                                                                              begroting
                                                                                                              riolering
                                       De jaarlijkse terugkerende uitgaven die nodig zijn voor het in stand
                                                                                                              € 0,55 mln.
           reguliere                   houden van het huidig areaal. Zoals het reinigen en inspecteren
                                                                                                                 (30%)
           exploitatie                 van riolen, klein onderhoud aan riolen, onderhoud aan gemalen,
                                       kolkenzuigen, stroomkosten gemalen, straatveegkosten, etc..
                                                                                                              € 0,45 mln.
                                       Om gemeentelijke watertaken te kunnen uitvoeren is een
           personeel                                                                                             (24%)
                                       organisatie met deskundig personeel en materieel nodig.

                                       De uitgaven voor eenmalige projectmatige                               € 0,85 mln.
           kapitaallasten              onderhoudswerkzaamheden voor het in stand houden van en/of                (46%)
                                       verbeteren van het bestaande areaal.

                                        subtotaal                                                             € 1,85 mln.

                                       De overheadskosten die toe te rekenen zijn aan de gemeentelijke        € 0,22 mln.
           overhead
                                       watertaken                                                                (11%)

                                        totaal                                                                € 2,07 mln.


      Notitie rente commissie BBV
      Met de notitie Rente 2017 van de commissie BBV zijn de kaders voor rentetoekenning aan de
      taakvelden gewijzigd. De belangrijkste wijziging daarin is dat de gehanteerde rente marktconform
      moet zijn. De achterliggende jaren is de marktrente, mede door financiële crisis, fors gedaald.

      In 2019 zijn de historische kapitaallasten herwaardeerd op basis van de marktconforme rente.
      Door deze herwaardering zijn de lasten aanzienlijk lager uitgevallen (voor 2019 bedragen deze
      circa € 459.000). Dit is bijna een halvering ten opzichte van de lasten zoals deze in eerste
      instantie in de begroting 2019 zijn bepaald.

      Als gevolg van deze herwaardering zijn de te dekken lasten in 2019 lager uitgevallen. Hierop zijn
      de tarieven rioolheffing 2019 met 20% verlaagd ten opzichte van de uitgangspunten van het
      vGRP.

      Kwijtschelding
      Bij het opstellen van de begroting 2020 is besloten om met ingang van 2020 de kwijtschelding
      riolering (op jaarbasis een bedrag van € 47.765) toe te rekenen aan de rioolheffing.




                                                         Blad 13 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




5     Wat vinden wij belangrijk? Ambitie en
      Kwaliteitsscenario’s
5.1   Proces

      De Raad en bewoners zijn vanaf het begin actief betrokken bij het opstellen van dit vGRP. Op 29
      augustus 2019 is er een bestuurlijke workshop geweest met de gemeenteraad. Vooruitlopend op
      deze avond zijn de bewoners benaderd via een enquête en is er op 3 juni 2019 een
      bewonersavond georganiseerd.

      Tijdens de bewonersavond
      en de bestuurlijke
      workshop zijn de
      gemeentelijke watertaken
      in de veranderende
      omgeving (omgevingswet,
      klimaatverandering, etc.)
      toegelicht en hebben de
      bewoners en raadsleden
      gediscussieerd over
      ambities &
      kwaliteitsniveaus,
      risicogestuurd beheer,
      acceptatie & aanpak
      wateroverlast, inbreng
      bewoners en wat dit
      allemaal mag kosten.

      Aan de hand van de input zijn drie kwaliteitsscenario’s ontwikkeld:

                      Kwaliteitsniveau basis (een stapje terug in kwaliteit)
                      In scenario A geldt het kwaliteitsniveau basis voor alle structuurelementen. Dit betekent dat
           A
                      op enkele onderdelen en structuurelementen het kwaliteitsniveau verlaagd wordt (in relatie
                      tot de nulmeting 2019).
                      Huidige beleid doorzetten ‘droech, skjin en sûn’
                      In scenario B wordt het beleid van het huidig GRP en Waterplan voortgezet, met nuancering
           B
                      op beschrijvingen in het vigerende vGRP en extra inspanning op het gebied van voorlichting,
                      advies en begeleiding.
                      Klimaatrobuust
                      In scenario C zet zich in op het klimaatrobuust inrichten van Tytsjerksteradiel, met extra
           C
                      inspanningen voor het verwerken van hemelwater in de openbare ruimte en riolen. Ook is er
                      extra inspanning op het gebied van voorlichting, advies en begeleiding opgenomen.

      Deze scenario’s zijn in de raadsvergadering van 21 november 2019 gepresenteerd in een
      beleidskeuzenotitie. Bij de Raad bleek een breed draagvlak voor scenario B en C en de wethouder
      heeft aangegeven deze verder uit te werken met daarin aandacht voor ‘finânsjes’ en ‘droechte’.




                                                   Blad 14 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




Kwaliteitsprofielen
Voor de scenario’s is het beoogd kwaliteitsniveau vertaald in een kwaliteitsprofiel. Vervolgens is
vanuit dit kwaliteitsprofiel aangegeven hoe de gebruikers van de openbare ruimte deze kwaliteit
gaan ervaren. Wat merken zij óf wat merken zij juist niet!

Met het '' symbool is de meerwaarde van de kwaliteitsimpuls ten opzichte van scenario A
weergegeven. Met het '' is de extra meerwaarde van de kwaliteitsimpuls voor scenario C
weergegeven.

Activiteiten
Om het beoogd kwaliteitsniveau te realiseren c.q. handhaven zal de gemeente diverse
activiteiten uit moeten voeren, namelijk:

                                 Jaarlijks zijn activiteiten nodig om het beoogd kwaliteitsniveau te
        planvorming,
                                 borgen. Actueel inzicht in omvang, toestand en functioneren van het
        onderzoek & facilitair
                                 areaal is daarbij noodzakelijk.

                                 De reguliere en eenmalige activiteiten die nodig zijn voor het feitelijk in
        onderhoud (regulier
                                 stand houden van het areaal. Zoals het reinigen van riolen, onderhoud
        & eenmalig)
                                 aan gemalen, kolkenzuigen, renoveren en vervangen van riolen.
                                 Eenmalige activiteiten die nodig zijn om het beoogd kwaliteitsniveau te
        maatregelen              bereiken. Zoals afkoppelen van verhard oppervlak of het verhelpen van
                                 'water-op-straat' situaties.
                                 Om het scenario te realiseren is een organisatie met deskundig
        personeel & overhead
                                 personeel en materieel nodig.

Benodigd budget
Voor de scenario's zijn de geraamde uitgaven van deze activiteiten over de periode 2020-2025
bepaald. De uitgaven zijn vertaald naar een gemiddeld jaarlijks benodigd budget. Hierbij zijn de
investeringsuitgaven geactiveerd en omgezet in kapitaallasten.

De geraamde bedragen zijn op prijspeil 2019 en moeten dan ook in de toekomst met de dan
geldende prijsindex worden gecorrigeerd. Daarnaast zijn alle geraamde bedragen exclusief btw.
De investeringen zijn inclusief toeslagen voor voorbereiding en toezicht. Bij de ramingen is geen
rekening gehouden met een toeslag als gevolg van areaaluitbreidingen.

Themabladen
Vanuit de scenario’s zijn drie themabladen gegenereerd (klimaatadaptatie, duurzaamheid en de
omgevingsvisie) om aan te geven hoe deze drie onderwerpen specifiek worden meegenomen in
de besluitvorming en de implementatie van het vGRP en toekomstgericht zijn.




                                          Blad 15 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




5.2   Nuanceringen ten opzichte van het vGRP 2012-2019

      Structuurelementen
      Voor alle scenario’s geldt dat de structuurelementen wijzigen ten opzichten van het vGRP 2012-
      2019. Er is gekozen voor een uniforme naamgeving vanuit de standaardwaarden van het
      beheersysteem GBI. De volgende wijzigingen zijn doorgevoerd:
           ‘Verblijfsgebied’ wijzigt naar: ‘Centra’;
           ‘Woonwijk’ wijzigt naar: ‘Woongebied’;

      Daarnaast is vanuit de transitie            Risicogestuurd beheer
      naar risicogestuurd beheer (zie
      kader rechts) het                           Niet elk riool is even belangrijk! Uitval van riolen onder
                                                  hoofdontsluitingswegen hebben een grotere impact dan uitval van riolen
      structuurelement ‘Riolen hoge               in een woonstraat.
      impact’ toegevoegd.
                                                  Door op een andere manier (gestuurd op risico’s en effecten)
                                                  investeringsbeslissingen te nemen en de daarvoor benodigde budgetten
                                                  lokaal specifiek te ramen is het mogelijk (kosten)effectiever te beheren.

                                                  Het is de wens van de beheerders om de komende jaren de transitie naar
                                                  risicogestuurd beheer te maken. Tijdens de bestuurlijke workshop heeft
                                                  de Raad (vrijwel eensgezind) aangegeven het hier mee eens te zijn.




              Krijgt een slecht riool onder een
              hoofdontsluitingsweg prioriteit boven
              een slecht riool in een woonstraat?




                                                      Blad 16 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




Aandacht voor voorlichting, advies en begeleiding
Vanuit de bestuurlijke workshop is naar voren gekomen dat ook bewoners en ondernemers
nadrukkelijk een bijdrage moeten leveren in het klimaatrobuust maken van de omgeving (door
bijvoorbeeld tuinen te vergroenen) en dat het gewenst is hiervoor draagvlak te creëren in plaats
van het verplichten.

Vanuit de bewonersenquête en -avond is naar voren gekomen dat bewoners hier zelf bereid zijn
maatregelen te nemen, maar graag vanuit de gemeente een educatieve of subsidie bijdrage
krijgen, omdat ze deels niet weten wat ze zelf kunnen doen.

In het huidig vGRP is voor communicatie budget opgenomen (jaarlijks € 7.500,00). Er is behoefte
om bij scenario ‘doorzetten huidig beleid’ en ‘klimaatrobuust’ extra budget vrij te maken voor
extra inspanning op het vlak van voorlichting, advies en begeleiding op
het gebied van ontstening en het voorkomen van verstening (ook
genoemd in coalitieakkoord), afkoppelen en (her)gebruik regenwater. Dit
zou dan idealiter in combinatie gaan met de inspanningen die er liggen
vanuit het vergroten van de biodiversiteit en duurzaamheid. Uit dit
budget kan ook deelname aan operatie Steenbreek gedekt worden.

Nuancering kwaliteitsaccenten bedrijventerreinen
Vanuit de bestuurlijke workshop is naar voren gekomen dat bij de beoogde kwaliteitsniveaus
voor hemelwater op bedrijventerreinen er geen verschil hoeft te zijn met woongebieden.
Daarom is een nuancering doorgevoerd in het kwaliteitsniveau bij structuurelement
bedrijventerrein. In afwijking van het huidig vGRP geldt ook bij de onderdelen hemelwater het
niveau B>H (dit was B).




                                      Blad 17 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                     Wettersoarch Tytsjerksteradiel
                                     hoofdrapport
                                     projectnummer 0452294.100
                                     21 april 2020 revisie 04




                       5.3           Scenario B - huidig beleid doorzetten ‘droech, skjin en sûn’

Kwaliteitsprofiel scenario B: Huidige beleid doorzetten




Wat merken gebruikers van de openbare ruimte?
                            Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het
                             afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van
stedelijk afvalwater




                             sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor.
                            De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op
                             beschadigde riolen zijn daardoor beperkt.
                            Bij riolen met een hoge impact worden striktere eisen gesteld aan de technische staat en waterdichtheid van de riolen (Dit
                             is een kwaliteitsimpuls ten opzichte van het huidige beleid, en toegepast in beide scenario’s).
                            Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt.
                            In situaties met een gescheiden riool wordt actief vermenging van schoon hemelwater met het vieze afvalwater
                             voorkomen. In bestaande situaties met een gemengd riool wordt pro-actief het ontvlechten van de waterstromen
                             aangepakt. De gemeente stimuleert de bewoners en bedrijven pro-actief om ook af te koppelen.
                            Het water wat op de sloten wordt geloosd is schoner. Kans op stankoverlast en vervuiling is daarbij tot een minimum
                             beperkt.
                            Bij hoosbuien wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal af en toe blank staan. De omgeving
                             kan ernstige hinder ervaren, maar de gemeente voorkomt schade. Het water loopt niet de woningen in.
                            Bij hoosbuien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder vaak
hemelwater




                             overstorten. Hierdoor stroomt er bij hoosbuien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Stank en vervuiling komen
                             hierdoor nauwelijks voor.
                            Sloten en vijvers zijn in staat bij hoosbuien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vasthouden en afvoeren. De
                             sloten treden bij hoosbuien niet buiten hun oevers. Er is nauwelijks sprake van overlast.
                            De plantsoenen en het groen in de openbare ruimte zijn na een periode van regen enkele dagen drassig, maar daarna weer
                             goed begaanbaar.
                            Vanuit de gemeente is er advies en communicatie voor de bewoners op het gebied van vergroenen, afkoppelen en overige
                             klimaatrobuuste maatregelen.
                            De watergangen zien er over het algemeen verzorgd uit. Duikers, stuwen en beschoeiing verkeren in een goede technische
                             staat. Slechts af en toe is sprake van een ingezakt talud.
                            Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen maar niet aansprakelijk.
                            De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat door te
grondwater




                             hoge grondwaterstand. Dit is echter van korte duur, waardoor en geen muffe lucht of schimmelplekken in woningen en
                             gebouwen en/of schade aan gebouwen ontstaat.
                            Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een goede ontwatering van openbaar terrein.
                             Hiermee worden problemen in de toekomst voorkomen.




                                                                                  Blad 18 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                   Wettersoarch Tytsjerksteradiel
                                   hoofdrapport
                                   projectnummer 0452294.100
                                   21 april 2020 revisie 04




Welke inspanningen worden hiervoor gedaan?
                        95% van de percelen zijn aangesloten op de gemeentelijke riolering. Deze aansluitgraad wordt de komende planperiode
                         niet verder verhoogd. Bij oprukkende riolering kijken wij naar mogelijkheden om de aansluitgraad te verhogen.
                        De riolering voldoet aan de (landelijke) normering voor inzameling, transport, afvoercapaciteit van afvalwater.
                        Alle hoofdgemalen in de kernen zijn aangesloten op een centrale hoofdpost op het gemeentelijk computernetwerk.
                         Zowel bij binnen en buitendienst kan van daaruit de werking worden gemonitord.
stedelijk afvalwater




                        Wij plannen niet meer vroegtijdig onderhoudsmaatregelen maar treffen deze pas wanneer sprake is van stankoverlast,
                         het risico op instortende riolen aanwezig is of de werking door slijtage of schades in het gedrang is. Dit betekent wel dat
                         wij de toestand van de riolen en gemalen kritischer moeten monitoren.
                        In gebieden waar de impact bij uitval van riolering groter is (o.a. nabij ontsluitingswegen, transportriolen en in
                         grondwaterbeschermingsgebieden) grijpen wij eerder in als het functioneren van de riolen in gevaar komt.
                        Onderhoudsmaatregelen betekent niet automatisch vervangen. Per situatie kijken wij of inzet van moderne
                         renovatietechnieken meerwaarde heeft.
                        Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen duurzame systemen toegepast, waarbij vuil en schoon water zoveel
                         mogelijk gescheiden blijft.
                        De gegevens van de voorzieningen zijn actueel en digitaal uitwisselbaar.
                        Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) wordt getoetst of sprake is van knelpunten en/of
                         overlast. Indien dit het geval is wordt bekeken of het meerwaarde biedt het schone hemelwater zoveel mogelijk te
                         scheiden van het vuile afvalwater.
                        Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden
                         blijft.
                        Bewoners en ondernemers worden actief benaderd om oppervlak duurzaam af te koppelen. Vanuit de gemeente
                         ondersteunen wij bewoners (door bijvoorbeeld advies te geven) om hun eigen perceel klimaatbestendig in te richten.
hemelwater




                         We sluiten ons aan bij operatie Steenbreek.
                        De riolering is bij normale buien probleemloos in staat het water van wegen en daken af te voeren. Bij hoosbuien (die
                         statistisch eens per 5 jaar voorkomen) is water op straat acceptabel. Dit water mag leiden tot hinder maar niet tot
                         overlast.
                        De bekende knelpuntlocaties waar bekend is dat ernstige hinder ontstaat worden aangepakt.
                        Bij hoosbuien is het rioolstelsel niet in staat de grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daar
                         is het ook niet voor ontworpen. In deze gevallen wordt het water afdoende opgevangen tussen de trottoirbanden, in
                         laagtes openbare ruimte, wellicht ook parkeerplaatsen en/of in sloten en vijvers.
                        Er wordt structureel onderhoud verricht aan de watergangen en bijbehorende voorzieningen.
                        De gegevens van de voorzieningen zijn actueel en digitaal uitwisselbaar.
                        De inwoners zijn in eerste instantie zelf aan zet bij grondwaterproblemen op eigen terrein.
                        Voor de inwoners is de gemeente aanspreekpunt voor eventuele grondwaterproblemen. Bij herhaalde meldingen wordt
                         onder regie van de gemeente lokaal onderzoek verricht naar aard en omvang.
                        Als er maatregelen in openbaar gebied nodig zijn om acute problemen aan te pakken dan wel te voorkomen worden die
grondwater




                         door of onder regie van de gemeente (in nauwe samenwerking met het Wetterskip) uitgevoerd. Bij voorkeur worden
                         deze maatregelen uitgevoerd in combinatie met andere werkzaamheden. Nader onderzoek zal de urgentie van de
                         maatregelen vaststellen.
                        Bij nieuwbouwlocaties, bij de aanwezigheid van de RWA riool, kan de perceel eigenaar een RWA aansluiting aanvragen
                         waarop de aansluiting voor perceeldrainage aangeboden wordt. De perceelseigenaar is zelf verantwoordelijk voor de
                         afwatering en aansluiting op eigen terrein.
                        Er wordt structureel onderhoud verricht aan de ontwaterende voorzieningen.




                                                                              Blad 19 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                            Wettersoarch Tytsjerksteradiel
                                            hoofdrapport
                                            projectnummer 0452294.100
                                            21 april 2020 revisie 04




                       5.4                  Scenario C - klimaatrobuust

Kwaliteitsprofiel scenario C: klimaatrobuust
                                                                                riolen hoge     centra         woon-    bedrijven   buiten-
                       scenario C                                                 impact                       gebied    terrein    gebied

                       i nza mel i ng va n a fva l wa ter                         B>H              B             B          B         B
                       tra ns port va n s tedel i jk a fva l wa ter               B>H            B>H           B>H        B>H         B

                       i nza mel i ng va n overtol l i g hemel wa ter             B>H            B>H           B>H        B>H         B
                       verwerki ng va n hemel wa ter i n ri ol en                   H             H              H         H           -
                       verwerki ng va n hemel wa ter i n de openba re rui mte       H             H              H         H           -

                       i nza mel i ng va n grondwa ter                              B              B             B          B          -
                       verwerki ng va n grondwa ter                                 B              B             B          B          -


Wat merken gebruikers van de openbare ruimte?
                             Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied
                              waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of
stedelijk afvalwater




                              verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor.
                             De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op
                              beschadigde riolen zijn daardoor beperkt.
                             Bij riolen met een hoge impact worden striktere eisen gesteld aan de technische staat en waterdichtheid van de
                              riolen. (Dit is een kwaliteitsimpuls ten opzichten van het huidige beleid, maar aanwezig in alle scenario’s).
                             Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt.
                             In situaties met een gescheiden riool wordt actief vermenging van schoon hemelwater met het vieze afvalwater
                              voorkomen. In bestaande situaties met een gemengd riool wordt pro-actief het ontvlechten van de waterstromen
                              aangepakt. De gemeente stimuleert de bewoners en bedrijven pro-actief om ook af te koppelen.
                             Het water wat op de sloten wordt geloosd is schoner. Kans op stankoverlast en vervuiling is daarbij tot een minimum
                              beperkt.
                             Bij hoosbuien wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal af en toe blank staan. De
                              omgeving kan ernstige hinder ervaren, maar de gemeente voorkomt schade. Het water loopt niet de woningen in.
                             Bij hoosbuien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder
                              vaak overstorten. Hierdoor stroomt er bij hoosbuienminder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Stank en
hemelwater




                              vervuiling komen hierdoor nauwelijks voor.
                             Sloten en vijvers zijn in staat bij hoosbuien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vasthouden en afvoeren.
                              De sloten treden bij hoosbuien niet buiten hun oevers. Er is nauwelijks sprake van overlast.
                             Daar waar mogelijk, wenselijk en inpasbaar worden de plantsoenen en het groen in de openbare ruimte, in lijn met
                              het groenbeleidsplan, duurzaam en klimaatrobuust ingericht voor tijdelijke berging van regenwater.
                             Via gericht advies en communicatie helpt de gemeente de bewoners op het gebied van vergroenen, afkoppelen en
                              overige klimaatrobuuste maatregelen.
                             Er worden verbeteringsmaatregelen aan bovengrond, riool en/of watergang getroffen om het openbaar gebied
                              klimaatrobuust(er) te maken.
                             De watergangen zien er over het algemeen verzorgd uit. Duikers, stuwen en beschoeiing verkeren in een goede
                              technische staat. Slechts af en toe is sprake van een ingezakt talud.
                             Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen maar niet aansprakelijk.
                             De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Het
grondwater




                              eventueel aanwezige water in de kruipruimtes leidt niet tot een muffe lucht of schimmelplekken in woningen en
                              gebouwen en/of schade aan gebouwen.
                             Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een goede ontwatering. Hiermee worden
                              problemen in de toekomst voorkomen.




                                                                                              Blad 20 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                   Wettersoarch Tytsjerksteradiel
                                   hoofdrapport
                                   projectnummer 0452294.100
                                   21 april 2020 revisie 04




Welke inspanningen worden hiervoor gedaan?
                        95% van de percelen zijn aangesloten op de gemeentelijke riolering. Deze aansluitgraad wordt de komende planperiode
                         niet verder verhoogd. Bij oprukkende riolering kijken wij naar mogelijkheden om de aansluitgraad te verhogen.
                        De riolering voldoet aan de (landelijke) normering voor inzameling, transport, afvoercapaciteit van afvalwater.
                        Alle hoofdgemalen in de kernen zijn aangesloten op een centrale hoofdpost op het gemeentelijk computernetwerk.
                         Zowel bij binnen en buitendienst kan van daaruit de werking worden gemonitord.
stedelijk afvalwater




                        Wij plannen niet meer vroegtijdig onderhoudsmaatregelen maar treffen deze pas wanneer sprake is van stankoverlast,
                         het risico op instortende riolen aanwezig is of de werking door slijtage of schades in het gedrang is. Dit betekent wel dat
                         wij de toestand van de riolen en gemalen kritischer moeten monitoren.
                        In gebieden waar de impact bij uitval van riolering groter is (o.a. nabij ontsluitingswegen, transportriolen en in
                         grondwaterbeschermingsgebieden) grijpen wij eerder in als het functioneren van de riolen in gevaar komt.
                        Onderhoudsmaatregelen betekent niet automatisch vervangen. Per situatie kijken wij of inzet van moderne
                         renovatietechnieken meerwaarde heeft.
                        Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen duurzame systemen toegepast, waarbij vuil en schoon water zoveel
                         mogelijk gescheiden blijft.
                        De gegevens van de voorzieningen zijn actueel en digitaal uitwisselbaar.
                Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) wordt getoetst of sprake is van knelpunten en/of overlast en
                 in hoeverre problemen als gevolg van klimaatveranderingen te verwachten zijn. Indien dit het geval is wordt bekeken of het
                 meerwaarde biedt het schone hemelwater zoveel mogelijk te scheiden van het vuile afvalwater.
                        Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden
                         blijft.
                        Bewoners en ondernemers worden actief benaderd om oppervlak duurzaam af te koppelen. Vanuit de gemeente
                         ondersteunen wij bewoners (door bijvoorbeeld advies te geven) om hun eigen perceel klimaatbestendig in te richten.
                         We sluiten ons aan bij operatie Steenbreek.
hemelwater




                        De riolering is bij normale buien probleemloos in staat het water van wegen en daken af te voeren. Bij hoosbuien (die
                         statistisch eens per 5 jaar voorkomen) is water op straat acceptabel. Dit water mag leiden tot hinder maar niet tot
                         overlast.
                        De bekende knelpuntlocaties waar bekend is dat ernstige hinder ontstaat worden aangepakt.
                        Bij hoosbuien is het rioolstelsel niet in staat de grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daar
                         is het ook niet voor ontworpen. In deze gevallen wordt het water afdoende opgevangen tussen de trottoirbanden, in
                         laagtes openbare ruimte, wellicht ook parkeerplaatsen en/of in sloten en vijvers.
                Daar waar mogelijk, wenselijk en inpasbaar worden de plantsoenen en het groen in de openbare ruimte, in lijn met het
                 groenbeleidsplan, duurzaam en klimaatrobuust ingericht voor tijdelijke berging van regenwater.
                        Er wordt structureel onderhoud verricht aan de watergangen en bijbehorende voorzieningen.
                        De gegevens van de voorzieningen zijn actueel en digitaal uitwisselbaar.
                        De inwoners zijn in eerste instantie zelf aan zet bij grondwaterproblemen op eigen terrein.
                        Voor de inwoners is de gemeente aanspreekpunt voor eventuele grondwaterproblemen. Bij herhaalde meldingen wordt
                         onder regie van de gemeente lokaal onderzoek verricht naar aard en omvang.
                        Als er maatregelen in openbaar gebied nodig zijn om acute problemen aan te pakken dan wel te voorkomen worden die
grondwater




                         door of onder regie van de gemeente (in nauwe samenwerking met het Wetterskip) uitgevoerd. Bij voorkeur worden
                         deze maatregelen uitgevoerd in combinatie met andere werkzaamheden. Nader onderzoek zal de urgentie van de
                         maatregelen vaststellen.
                        Bij nieuwbouwlocaties, bij de aanwezigheid van de RWA riool, kan de perceel eigenaar een RWA aansluiting aanvragen
                         waarop de aansluiting voor perceeldrainage aangeboden wordt. De perceelseigenaar is zelf verantwoordelijk voor de
                         afwatering en aansluiting op eigen terrein.
                        Er wordt structureel onderhoud verricht aan de ontwaterende voorzieningen.




                                                                              Blad 21 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




5.5   Benodigd budget

      Afhankelijk van het te kiezen scenario zullen de gemiddelde jaarlijkse kosten over de periode
      2020-2025 variëren rond de € 2,1 miljoen.

      Scenario B - huidig beleid doorzetten ‘droech, skjin en sûn’
          Indicatie geraamde uitgaven periode 2020-2025                               Consequenties kostendekking
                                                         geraamde uitgave   aandeel        jaarlijks benodigd budget *
             planvorming, onderzoek en facilitair    €          1.395.100    9 %                €           2.077.000
             onderhoud - regulier                    €          2.013.100   14 %
             onderhoud - eenmalig                    €          5.090.000   35 %
             maatregelen                             €          2.125.300   14 %
             personeel & overhead                    €          4.097.700   28 %      *   na activeren investeringsuitgaven
             totaal                                  €         14.721.200


      Scenario C - klimaatrobuust
          Indicatie geraamde uitgaven periode 2020-2025                               Consequenties kostendekking
                                                         geraamde uitgave   aandeel        jaarlijks benodigd budget *
             planvorming, onderzoek en facilitair    €          1.395.100    8 %                €           2.147.000
             onderhoud - regulier                    €          2.013.100   11 %
             onderhoud - eenmalig                    €          5.090.000   27 %
             maatregelen                             €          5.932.800   32 %
             personeel & overhead                    €          4.097.700   22 %      *   na activeren investeringsuitgaven
             totaal                                  €         18.528.700


      Voetnoot bij de uitgaven - risicoparagraaf
      De uitgaven voor de scenario's zijn gebaseerd op de inzichten van 2019. De komende jaren
      kunnen nieuwe inzichten ontstaan waarmee zich nieuwe projecten kunnen aandienen. Deze
      projecten (en de eventuele consequenties voor de kostendekking) worden in de operationele
      uitvoeringsprogramma’s meegenomen.

      Naast nieuwe technische inzichten kunnen ook wijzigingen in kaders vanuit de commissie BBV
      impact hebben op de wijze waarop wij de kosten door moeten belasten in de begroting.

5.6   Organisatie

      Aan de hand van de kennisbank riolering van Stichting RIONED is per scenario bepaald hoe groot
      de eigen organisatie moet zijn voor het realiseren c.q. in stand houden van het gewenste
      kwaliteitsniveau van het scenario. Deze raming is gebaseerd op de areaalgegevens, de omvang
      van het regulier onderhoud en de eenmalige investeringen die gepaard gaan met de scenario's.

      Voor het efficiënt uitvoeren van de gemeentelijke watertaken levert lokale gebieds- en
      organisatiekennis op onderdelen een duidelijke meerwaarde op. Daarom wordt de lijn van het
      huidig vGRP doorgezet. Dit betekent dat veel activiteiten grotendeels zelfstandig in eigen beheer
      worden uitgevoerd.




                                                    Blad 22 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




Onder andere het gegevensbeheer, regulier klein onderhoud aan de voorzieningen en de
voorbereiding van de complexe/grootschalige vervangings- en verbeteringsprojecten. Op
onderdelen waar specialistische kennis bij benodigd is (bijvoorbeeld onderzoek naar het
technisch functioneren) wordt externe capaciteit ingeschakeld.

Huidige formatie
Onderstaand schema toont de huidige formatie (situatie 2019).

                                                  beschikbare capaciteit
                                                    op jaarbasis (fte)
              binnendienst                                          3,5
              buitendienst                                          4,0
              totaal                                                7,5

Correctie in doorbelasting personeelskosten
In de begroting 2019 zijn de personeelskosten van de buitendienst niet juist doorbelast richting
het product riolering. Daarvoor is een correctievoorstel ingediend. Dit voorstel is niet volledig
doorgevoerd. Met het nieuwe kostendekkingsplan van dit vGRP worden de doorbelastingen met
ingang van 2020 gecorrigeerd.

Benodigde formatie
Onderstaand schema toont de benodigde formatie voor de komende planperiode.
                                                  indicatie jaarlijkse benodigde capaciteit (dagen)
                                 planvorming,       onderhoud          onderhoud     maatregelen         totaal
                                 onderzoek en         regulier          eenmalig                      (dagen/fte)
                                    facilitair
      scenario B                            299              731            191                80     1.301 / 7,4
      scenario C                          299                731            191              222      1.443 / 8,3

Uit de vertaling van het uitvoeringsprogramma naar benodigde capaciteit blijkt dat de eigen
organisatie over voldoende eigen capaciteit beschikt om scenario B uit te voeren. Voor uitvoering
van scenario C beschikt de eigen organisatie over onvoldoende capaciteit.

Het tekort doet zich (tijdelijk) voor op het taakveld maatregelen (aanvullende maatregelen om
het systeem klimaat robuust(er) te maken). Een structurele uitbreiding van de eigen formatie is
dan ook niet wenselijk. Het voorstel is deze extra capaciteit tijdelijk extern aan te wensen.
Dekking daarvan vindt plaats vanuit de investeringsraming c.q. beschikbaar budget.

De komende planperiode wordt jaarlijks bij het opstellen van het operationeel
uitvoeringsprogramma gemeentelijke watertaken bekeken hoe en met welke personele invulling
(competenties en eventuele inhuur) de organisatie het beleidsscenario efficiënt uit kan voeren.




                                                   Blad 23 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




5.7   Themabladen omgevingsvisie, duurzaamheid en klimaatadaptatie

      Dit vGRP wordt opgesteld in een alsmaar veranderende omgeving. Door invoering van de
      omgevingswet zijn er veranderingen in de wetgeving aanstaande. Daarnaast hebben
      klimaatveranderingen en duurzaamheid impact op hoe we binnen de openbare ruimte omgaan
      met opvang en verwerking van water.

      Vanuit de scenario’s zijn drie themabladen gegenereerd (klimaatadaptatie, duurzaamheid en de
      omgevingsvisie) om aan te geven hoe deze drie onderwerpen specifiek worden meegenomen in
      de besluitvorming en de implementatie van het vGRP en toekomstgericht zijn.

      Onderstaand schema toont de hoofdlijnen van de visie uit deze themabladen. De volledige
      bladen zijn opgenomen in het achtergronddocument.

       Omgevingsvisie
       De gemeentelijke riolering is één van de belangrijkste voorzieningen voor de bescherming van de
       volksgezondheid en het milieu. Ook heeft de riolering een belangrijke functie in het tegengaan van
       wateroverlast in de openbare ruimte. De toestand van de voorzieningen (assets) die wij gebruiken hebben
       wij goed in beeld. En wij zorgen ervoor dat deze goed blijven functioneren. In afstemming met Wetterskip
       maken wij keuzes en afspraken over hoe wij omgaan met de inzameling van afvalwater bij nieuwe
       aansluitingen én ervoor zorgen dat de inzameling duurzaam en doelmatig plaats vindt.

       Belangrijk aandachtspunt bij de afweging omtrent de inzameling vormen de ongerioleerde percelen in het
       buitengebied. Op dit moment heeft de gemeente voor deze percelen een ontheffing van de zorgplicht.
       Maar deze vervalt per 2021. Samen met het Wetterskip zullen wij een afwegingskader opstellen waarin
       wij vastleggen hoe wij na 2021 met deze ongerioleerde percelen omgaan en hoe wij omgaan met nieuwe
       percelen. De insteek van de gemeente zal daarin in lijn zijn met de huidige kaders, namelijk een
       doelmatigheidsafweging op maatschappelijke kosten.

       Duurzaamheid
       De toestand van de voorzieningen (assets) die wij gebruiken voor inzameling, transport en verwerking van
       water hebben wij goed in beeld. En wij zorgen ervoor dat deze goed blijven functioneren.

       Bij het plannen van de onderhoudsmaatregelen maken wij een duurzame en doelmatige afweging. Wij
       treffen pas maatregelen wanneer de werking door slijtage of schades in het gedrang is en/of wanneer het
       risico op uitval te groot wordt.

       Dit betekent dat wij periodiek opnames (inspecties) uitvoeren van de technische staat van deze
       voorzieningen en periodiek het technisch functioneren toetsen. Bij de meest kritische onderdelen van ons
       systeem (hoofdrioolgemalen, transportriolen, riolen onder hoofdontsluitingswegen en riolen in
       grondwaterbeschermingsgebieden) hanteren wij strengere kaders voor de ondergrens. Ook monitoren wij
       deze voorzieningen kritischer. Zo zijn alle hoofdrioolgemalen aangesloten op een centrale hoofdpost op
       het gemeentelijk computernetwerk. Dit stelt ons in staat bij uitval tijdig te actie te ondernemen.




                                               Blad 24 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




 Klimaatadaptatie
 De voorzieningen zijn in staat om bij hoosbuien het overtollig hemelwater op te vangen en af te voeren.
 Wanneer het rioolstelsel niet in staat is de grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te
 verwerken wordt het water afdoende opgevangen tussen de trottoirbanden, in laagtes openbare ruimte,
 wellicht ook parkeerplaatsen en/of in sloten en vijvers. Bij hoosbuien (die statistisch eens per 5 jaar
 voorkomen) is water op straat dus acceptabel. Dit water mag leiden tot hinder maar niet tot overlast.

 In scenario C worden extra inspanningen gedaan om de bovengrond klimaatrobuust in te richten. Daar
 waar mogelijk, wenselijk en inpasbaar worden de plantsoenen en het groen in de openbare ruimte, in lijn
 met het groenbeleidsplan, duurzaam en klimaatrobuust ingericht voor tijdelijke berging van regenwater.

 Vanuit de gemeente ondersteunen wij bewoners (door bijvoorbeeld advies te geven) om hun eigen
 perceel klimaatbestendig in te richten. We sluiten ons aan bij operatie Steenbreek.




                                         Blad 25 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




6     Wat betekent dit? Financiële paragraaf
      De uitvoering van de gemeentelijke watertaken kost veel geld. Deze uitgaven worden gedekt
      vanuit de rioolheffing dat door de bewoners en ondernemers in de gemeente wordt
      bijeengebracht. Dit hoofdstuk gaat in op de keuzes (en bijbehorende voorstellen) voor de
      bekostiging van deze uitgaven. In hoofdstuk 11 van het achtergronddocument zijn
      uitgangspunten en rekenmethoden nader toegelicht.

6.1   Wie betaalt momenteel?

      Met ingang van het vGRP 2012-2019 is een gedifferentieerde rioolheffing ingevoerd. Deze
      bestaat uit 2 componenten:
          a. Een basisheffing voor de gemeenschappelijke taakinvulling
               Deze heffing wordt opgelegd aan alle bebouwde objecten in de gemeente. Ongeacht of
               deze wel of niet afval- en/of hemelwater op een gemeentelijke voorziening lozen of op
               een voorziening die in beheer is bij de gemeente.

                   Waarom een basisheffing:

                   Met de vaststelling van het vGRP 2012-2019 is het traditioneel rioolbeheer verbreed naar
                   stedelijk (riool)waterbeheer. Hiermee worden met ingang van 2013
                   meer activiteiten uitgevoerd én gedekt uit de rioolheffing waar alle inwoners en ondernemers
                   in de gemeente profijt van hebben (ongeacht of hij/zij nu wel of niet op een gemeentelijke
                   voorziening is aangesloten).

                   Dit betreft onder andere het afkoppelen van verhard oppervlak. Dit leidt ertoe dat bij
                   hoosbuien er minder vuil water via de overstorten geloosd wordt op de watergangen. Als
                   gevolg hiervan verbetert de waterkwaliteit. Daarnaast wordt met afkoppelen wateroverlast
                   beperkt en kunnen de inwoners dus met droge voeten de voorzieningen in de dorpen bereiken.
                   Het afkoppelen levert dus een belangrijke bijdrage aan de verdere verbetering van de
                   leefomgeving.
                   Maar ook het baggeren van watergangen en aanpak van (grond)wateroverlast maken
                   hier onderdeel van uit. Het is niet meer dan billijk van iedereen hierin een bijdrage te vragen.


           b. Een heffing voor aansluiting en gebruik van een gemeentelijke voorziening
               Deze heffing wordt opgelegd aan de gebruikers en eigenaren van een perceel waarvan
               het water (stedelijk afvalwater en/of
               hemelwater) direct of indirect loost op een      Rioolheffing 2020:
               gemeentelijke voorziening.
               Deze heffing bestaat uit een vast                Basisheffing: € 48,00
               eigenaarsdeel en een gebruikersdeel (zie
               kader rechts).                                   Eigenaarsheffing: € 51,00

                                                                        Gebruikersheffing:
                                                                        - eenpersoonshuishouden: € 39,00
                                                                        - meerpersoonshuishouden: € 55,20
                                                                        - niet woningen / bedrijven: € 82,20




                                                  Blad 26 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>      Wettersoarch Tytsjerksteradiel
      hoofdrapport
      projectnummer 0452294.100
      21 april 2020 revisie 04




6.2   Hoe financieren wij?

      In lijn met de voorwaarden van de commissie BBV (Besluit begroting en verantwoording
      provincies en gemeenten) worden in de huidige financieringsstrategie investeringen geactiveerd
      en als kapitaallasten ten laste van de rioolexploitatie gebracht. De afschrijvingstermijnen zijn in
      lijn met de te verwachten gebruiksduur (technische levensduur) en bedragen maximaal 40 jaar.

6.3   Tariefsontwikkeling

      In 2019 is in totaal circa € 2 miljoen aan rioolheffing geïnd. Hiermee is sprake van een
      kostendekkingspercentage van 105%.

      In onderstaande tabellen is de ontwikkeling van de hoogte van de rioolheffing en voorziening
      weergegeven. Daarbij is een doorkijk gemaakt voor 12 jaar (2020-2031). Hierbij gelden de
      volgende uitgangspunten:
            Alle bedragen zijn gebaseerd op prijspeil 2019;
            Er is geen rekening gehouden met inflatie;
            Een gemiddeld kostendekkingspercentage van circa 100% in de planperiode;
            Over de periode 2020-2034 moet de voorziening een minimale buffer hebben van € 1,0
              miljoen (voor opvang van onverwachte financiële tegenvallers);
            Tariefstijging in de planperiode beperken c.q. voorkomen.

      Tariefsontwikkeling scenario B

             jaar        te dekken           inkomsten              stijging       dekkings-       eindsaldo
                            saldo           rioolheffing         rioolheffing        graad        voorziening
                        [€ × € 1.000]      [[€ × € 1.000]             [%]             [%]         [€ × € 1.000]

            2019                   1.969             2.067                     -           105%             1.211
            2020                   1.968             2.124                 2,8%            108%             1.368
            2021                   1.997             2.124                 0,0%            106%             1.495
            2022                   2.047             2.124                 0,0%            104%             1.572
            2023                   2.111             2.124                 0,0%            101%             1.586
            2024                   2.143             2.124                 0,0%             99%             1.568
            2025                   2.195             2.124                 0,0%             97%             1.498
            2026                   2.147             2.246                 5,7%            105%             1.597
            2027                   2.133             2.374                 5,7%            111%             1.838
            2028                   2.168             2.509                 5,7%            116%             2.179
            2029                   2.293             2.652                 5,7%            116%             2.538
            2030                   2.670             2.803                 5,7%            105%             2.670
            2031                   3.193             2.963                 5,7%             93%             2.440
            2032                   3.544             3.132                 5,7%             88%             2.027
            2033                   3.775             3.310                 5,7%             88%             1.562
            2034                   3.994             3.499                 5,7%             88%             1.067




                                                     Blad 27 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Wettersoarch Tytsjerksteradiel
hoofdrapport
projectnummer 0452294.100
21 april 2020 revisie 04




Tariefsontwikkeling scenario C

       jaar        te dekken           inkomsten              stijging       dekkings-       eindsaldo
                      saldo           rioolheffing         rioolheffing        graad        voorziening
                  [€ × € 1.000]      [[€ × € 1.000]             [%]             [%]         [€ × € 1.000]

      2019                   1.969             2.067                     -           105%             1.211
      2020                   1.968             2.124                 2,8%            108%             1.368
      2021                   1.997             2.149                 1,1%            108%             1.519
      2022                   2.102             2.172                 1,1%            103%             1.590
      2023                   2.219             2.196                 1,1%             99%             1.567
      2024                   2.270             2.220                 1,1%             98%             1.517
      2025                   2.325             2.245                 1,1%             97%             1.437
      2026                   2.295             2.371                 5,6%            103%             1.512
      2027                   2.280             2.503                 5,6%            110%             1.736
      2028                   2.313             2.643                 5,6%            114%             2.066
      2029                   2.437             2.791                 5,6%            115%             2.421
      2030                   2.813             2.948                 5,6%            105%             2.556
      2031                   3.335             3.113                 5,6%             93%             2.334
      2032                   3.684             3.287                 5,6%             89%             1.938
      2033                   3.913             3.471                 5,6%             89%             1.495
      2034                   4.131             3.666                 5,6%             89%             1.030


In hoofdstuk 11 van het achtergronddocument zijn de uitgangspunten en rekenmethode voor de
tariefsontwikkeling nader toegelicht.




                                               Blad 28 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>    Wettersoarch Tytsjerksteradiel
    hoofdrapport
    projectnummer 0452294.100
    21 april 2020 revisie 04




7   Wat spreken wij af?
    Met dit verbreed GRP worden twee kwaliteitsscenario's voorgesteld:

                          Huidige beleid doorzetten ‘droech, skjin en sûn’
                          In scenario B wordt het beleid van het huidig GRP en Waterplan voortgezet, met
         scenario B
                          nuancering op beschrijvingen in het vigerende vGRP en extra inspanning op het
                          gebied van voorlichting, advies en begeleiding.

                          Klimaatrobuust
                          In scenario C zet zich in op het klimaatrobuust inrichten van Tytsjerksteradiel, met
         scenario C       extra inspanningen voor het verwerken van hemelwater in de openbare ruimte en
                          riolen. Ook is er extra inspanning op het gebied van voorlichting, advies en
                          begeleiding opgenomen.

    Procesgang
    Dit concept vGRP is in samenspraak met Wetterskip Fryslân tot stand gekomen. De Provinsje
    Fryslân is tussentijds op de hoogte gesteld. Het concept wordt ter inzage gelegd en naar de
    stakeholders (waaronder Wetterskip en Provincie) getuurd ter commentaar. Na vaststelling door
    de Raad wordt het definitief GRP ter kennisname toegestuurd aan Wetterskip en Provinsje.
    Eventuele reacties/commentaar op het concept worden in het achtergronddocument
    opgenomen.

    Besluitvorming
    De Raad heeft in haar vergadering van XXXXXXXX het beleidskader vastgesteld door scenario X
    als ambitie vast te stellen. Inclusief het vrijgeven van de middelen om het college in staat te
    stellen het beoogd kwaliteitsprofiel waar te kunnen maken.

    + opnemen advies/raasbesluit


    Operationalisering
    Op basis van dit besluit maakt team beheer jaarlijks het operationeel uitvoeringsprogramma
    gemeentelijke watertaken (plan). Met de uitvoering van deze uitvoeringsprogramma’s wordt de
    ambitie gerealiseerd. Daarnaast wordt met behulp van de programma’s jaarlijks de voortgang
    gerapporteerd (toezicht, meten en review) over uitgevoerde en nog uit te voeren maatregelen
    met het daarbij behorende financiële overzicht.

    In 2025 aan het einde van de planperiode van dit vGRP vindt een herijking plaats. Dan wordt
    bepaald of de ambitie die nu wordt vastgesteld nog een acceptabele ambitie voor de volgende
    planperiode is, rekening houdende met het wettelijk kader en de situatie op dat moment.
    De uitkomsten ervan worden dan opgenomen in de Omgevingsvisie en Omgevingsplan.




                                                  Blad 29 van 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                           Over Antea Group

                                           Van stad tot land, van water tot lucht; de
                                           adviseurs en ingenieurs van Antea Group
                                           dragen in Nederland sinds jaar en dag bij aan
                                           onze leefomgeving. We ontwerpen bruggen
                                           en wegen, realiseren woonwijken en
                                           waterwerken. Maar we zijn ook betrokken
                                           bij thema’s zoals milieu, veiligheid,
                                           assetmanagement en energie. Onder de
                                           naam Oranjewoud groeiden we uit tot een
                                           allround en onafhankelijk partner voor
                                           bedrijfsleven en overheden. Als Antea Group
                                           zetten we deze expertise ook mondiaal in.
                                           Door hoogwaardige kennis te combineren
                                           met een pragmatische aanpak maken we
                                           oplossingen haalbaar én uitvoerbaar.
                                           Doelgericht, met oog voor duurzaamheid.
                                           Op deze manier anticiperen we op de vragen
                                           van vandaag en de oplossingen van de
                                           toekomst. Al meer dan 60 jaar.




                                           Contactgegevens
                                           Tolhuisweg 57
                                           8443 DV HEERENVEEN
                                           Postbus 24
                                           8440 AA HEERENVEEN

                                           E. gerlof.huisman@anteagroup.com

                                           www.anteagroup.nl




Copyright © 2019
Niets uit deze uitgave mag worden
verveelvoudigd en/of openbaar worden
gemaakt door middel van druk, fotokopie,
elektronisch of op welke wijze dan ook,
zonder schriftelijke toestemming van de
auteurs.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>