<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Jaarstukken 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                               Voorwoord

                                               De jaarstukken 2017 zijn opgesteld onder verantwoordelijkheid van
                                               burgemeester en wethouders van de gemeente Bergen op Zoom.
                                               Hiermee leggen zij aan de gemeenteraad verantwoording af over het
                                               gevoerde beleid en beheer over het boekjaar 2017.

                                               Het college van burgemeester en wethouders verklaart dat de jaarstukken
                                               een getrouw beeld geven en dat de transacties rechtmatig tot stand zijn
                                               gekomen, behoudens hetgeen hierover is opgenomen in de paragraaf
                                               rechtmatigheid.

                                               De jaarstukken worden op 7 juni ter vaststelling aan de gemeenteraad
                                               aangeboden.

                                               Het college van burgemeester en wethouders van Bergen op Zoom,



                                               Secretaris,                       Burgemeester,
                                               Dhr. Th.J.M. Wingens MPA          Dhr. dr. F.A. Petter




2   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                               Inhoudsopgave

                                                6    1. Inleiding Jaarstukken 2017
                                                12   2. De Programma’s
                                                12   2.1   Programma 1 Bestuurlijk Domein
                                                18   2.2   Programma 2 Sociaal Domein
                                                32   2.3   Programma 3 Fysiek Domein
                                                44   2.4   Programma 4 Domein Vrije Tijd
                                                52   2.5   Programma 5 Financieel Domein
                                                60   2.6   Programma 6 Bedrijfsvoering

                                                68   3. De Paragrafen
                                                68   Paragraaf 3.1 Economie en werkgelegenheid
                                                72   Paragraaf 3.2 Veiligheid
                                                79   Paragraaf 3.3 Duurzaamheid
                                                86   Paragraaf 3.4 Samenwerking
                                                88   Paragraaf 3.5 Participatiesamenleving
                                                93   Paragraaf 3.6 Dienstverlening
                                                96   Paragraaf 3.7 Grote Projecten
                                               107   Paragraaf 3.8 Bedrijfsvoering
                                               112   Paragraaf 3.9 Financiering
                                               116   Paragraaf 3.10 Onderhoud kapitaalgoederen
                                               120   Paragraaf 3.11 Grondbeleid
                                               124   Paragraaf 3.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
                                               132   Paragraaf 3.13 Lokale Heffingen
                                               144   Paragraaf 3.14 Verbonden Partijen
                                               174   Paragraaf 3.15 Rechtmatigheid

                                               178   4. De jaarrekening
                                               178   4.1 Overzicht van baten en lasten
                                               180   4.2 Waarderingsgrondslagen
                                               184   4.3 Balans
                                               186   4.4 Toelichting op de balans
                                               198   4.5 Staat van reserves en voorzieningen
                                               199   4.6 Toelichting reserves en voorzieningen
                                               202   4.7 Overzicht overheidssubsidies
                                               204   4.8 Overzicht van incidentele baten en lasten
                                               206   4.9 Sisa
                                               208   4.10 Overzicht gewaarborgde geldleningen
                                               209   4.11 Wet normering topinkomens

                                               210   5. Taakvelden conform indeling BBV-wetgeving
                                               220   6. Overigen
                                               220   6.1 Afkortingenlijst
                                               222   6.2 Controleverklaring
                                               224       Colofon


4   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                         Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inleiding Jaarstukken 2017                                                                                                         IBOR
                                                                                                                                   In december 2017 is het Integraal Beheerplan Openbare
                                                                                                                                                                                                   Vernieuwing BBV-wetgeving
                                                                                                                                                                                                   Met ingang van de begroting 2017 en de meerjarenraming
                                                                                                                                   Ruimte 2018-2022 door de gemeenteraad vastgesteld (RVB17-       2018 – 2020 is de BBV-wetgeving (Besluit Begroten en
                                                                                                                                   0082). In dit plan is de beeldkwaliteit van het totale areaal   Verantwoorden) vernieuwd. De vernieuwing van het BBV
                                                                                                                                   beschreven en zijn de financieel benodigde middelen door de     is onder andere om gemeenten onderling beter met elkaar
                                                                                                                                   raad beschikbaar gesteld. Het IBOR-plan is het uitgangspunt     te kunnen vergelijken. De vernieuwing betekent dat er
                                                                                                                                   voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte.            behoorlijk wat wijzigingen zijn geweest die in de begroting
Een terugblik op 2017                                           tekort op jeugdzorg. Op dat moment is het budget met               Nieuw in dit IBOR-plan is het onderscheid tussen dagelijks      2017 verwerkt zijn. Voorliggende jaarstukken zijn de eerste
                                                                € 1,5 mln. opgehoogd, hiervan bleek uiteindelijk € 1 mln.          onderhoud en groot onderhoud. Voor het groot onderhoud is       die op basis van deze nieuwe wetgeving zijn opgesteld. In de
                                                                benodigd. Participatie laat een overschot zien en WMO              een onderhoudsvoorziening gevormd die schommelingen in          begroting 2017 is uitgebreid toegelicht welke wijzigingen de
Met voorliggende jaarstukken 2017 legt het college van          (beschermd wonen) een tekort.                                      het groot onderhoud opvangt. Dit komt dan niet ten laste van    vernieuwing van het BBV met zich meebrengt. Onderstaand
burge­meester en wethouders verantwoording af over het                                                                             het jaarresultaat.                                              is dit kort herhaald en zijn eventuele ontwikkelingen
boekjaar 2017. De indeling van de jaarstukken is hetzelfde      Niet vrij toegankelijke zorg jeugd                                 Door een wijziging in wet- en regelgeving (BBV) moeten          aangegeven.
als die van de begroting. De jaarrekening betreft de verant­    De verwerking van de cijfers niet vrij toegankelijke zorg jeugd    investeringen in de openbare ruimte (zgn. investeringen met
woording over de al dan niet behaalde resultaten en beleids­    heeft op eenzelfde wijze plaatsgevonden als voorgaand jaar.        maatschappelijk nut) geactiveerd worden.                        Uniforme taakvelden
voornemens uit de begroting en de latere besluiten en           Verwerking vindt in de regio op gelijke wijze plaats.                                                                              Om gemeenten onderling beter met elkaar te kunnen
bijstellingen. De verantwoording wordt afgelegd aan de hand     In 2016 is de contractvorm gewijzigd. Er zijn op regionaal                                                                         vergelijken zijn taakvelden ingevoerd. Iedere gemeente
van de volgende drie vragen:                                    niveau resultaatgerichte contracten afgesloten met diverse         Kredietrapportage                                               is verplicht om over de baten en lasten middels vooraf
• wat wilden we bereiken?                                       zorgaanbieders. Deze resultaatgerichte contracten houden in        De kredietrapportage maakt onderdeel uit van het                vastgestelde taakvelden verantwoording af te leggen.
• wat en hoe hebben we dat bereikt?                             dat 50% van de kosten betaald worden bij aanvang van een           bijlagen­boek behorend bij de jaarstukken 2017. In de           De taakvelden zijn als een apart hoofdstuk opgenomen in de
• wat heeft het gekost?                                         traject en dat de overige 50% betaald wordt bij succesvolle        kredietrapportage zijn de lopende en de in 2017 af te sluiten   jaarstukken. U vindt deze terug onder hoofdstuk 5 Taakvelden.
                                                                afronding van een traject. Deze afronding hoeft niet altijd        kredieten gepresenteerd. Ook wordt inzicht gegeven in de
Leeswijzer inleiding                                            in het jaar van aanvang plaats te vinden. Voor trajecten die       inkomsten en uitgaven 2017 en de inkomsten en uitgaven          Beleidsindicatoren
In 2017 hebben zich wijzigingen voorgedaan. In deze             gestart zijn in 2017, maar hun afronding in een ander jaar         van voorgaande jaren.                                           Er zijn 39 beleidsindicatoren verplicht gesteld met ingang van
inleiding worden de grootste wijzigingen benoemd. Een           kennen, wordt 50% van de nog te betalen lasten opgenomen                                                                           de begroting 2017. Deze indicatoren zijn in de jaarstukken
nadere toelichting is opgenomen in de achterliggende            als niet uit de balans blijkende verplichting. De niet uit de      In de nota Investeren en Afschrijven zijn spelregels rondom     2017 bij de verschillende programma’s opgenomen.
programma’s en paragrafen. Daarnaast wordt in de inleiding      balans blijkende verplichting bedraagt ultimo 2017 circa           waardering, investering en afschrijving van vaste activa        De gegevens volgen uit www.waarstaatjegemeente.nl.
ook kort ingegaan op de stand van zaken van de moties die       € 2,2 mln.                                                         opgenomen. Zo is onder andere opgenomen dat kredieten           Als de gegevens niet beschikbaar zijn, wordt dit aangegeven
zijn aangenomen bij de begroting 2017 en meerjarenraming                                                                           binnen twee jaar na aanvraag in uitvoering moeten zijn          als (-). De gemeentelijke indicatoren zijn niet meer opgeno­
2018 – 2020. Ook is een financiële samenvatting opgenomen,      Grondexploitaties                                                  genomen. Indien dit niet het geval is vervallen deze kredieten, men. De gegevens van de gemeentelijke indicatoren volgden
waarin in één oogopslag per programma de grootste               De jaarafsluiting grondbedrijf 2017 (RVB18-0026) is                tenzij het college aan de gemeenteraad een verlenging van       voornamelijk uit de burgerpeiling. Aangezien in 2015 voor
afwijkingen zijn benoemd. Tot slot is een leeswijzer voor de    opgesteld en wordt ter vaststelling aan de gemeenteraad            de termijn voorstelt.                                           het laatst is deelgenomen aan de burgerpeiling zijn deze
jaarstukken 2017 opgenomen.                                     aangeboden. Behandeling is voorzien op 7 juni 2018. In het         Tevens is in deze nota opgenomen dat overschrijdingen           gegevens niet meer actueel. In de jaarstukken 2016 is voor
                                                                raadsvoorstel zijn de afzonderlijke herzieningen toegelicht        groter dan € 0,1 mln. op kredieten expliciet worden vermeld.    het laatst verantwoording afgelegd over de gemeentelijke
Sociaal Domein                                                  als ook het meerjarenprogramma grondbedrijf en het verslag                                                                         indicatoren.
Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor jeugdzorg,      bouwgrondexploitaties 2017. Voor de herzieningen van de            In de paragraaf rechtmatigheid zijn de kredieten opgenomen
werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen         grondexploitaties zijn uniforme uitgangspunten gehanteerd.         waarvan voorgesteld wordt de termijn met één jaar te            Lokale heffingen, inzicht in tarief bepaling
(kortweg Jeugdzorg, Participatie en WMO). Door deze             Conform wet- en regelgeving heeft tussentijdse winstneming         verlengen. In het kader van de rechtmatigheid van uitgaven      De paragaaf lokale heffingen wijzigt als gevolg van de
decentralisaties is er de afgelopen jaren veel aandacht voor    van circa € 11,7 mln. plaatsgevonden. Deze winst was reeds         wordt deze verlenging ter vaststelling aan de gemeenteraad      BBV-wetgeving. In de paragraaf wordt specifiek ingegaan
het sociaal domein. De gemeente staat voor een opgave om        voorzien in meerjarige doorkijk van de algemene reserve.           voorgelegd.                                                     op de kostendekkendheid van de heffingen en leges die de
een transformatie binnen het sociaal domein tot stand te        De verliesvoorzieningen zijn met circa € 2,5 mln. opgehoogd.       Er zijn dit jaar twee kredieten overschreden met meer           gemeente oplegt.
brengen. De transformatie houdt in dat onze inwoners betere     Dit betrof grotendeels (€ 1,7 mln.) rente en deels inhoudelijke    dan € 0,1 mln.. Het betreft meerkosten voor de Randweg
dienstverlening wordt geboden voor minder geld.                 bijstelling. Een nadere toelichting op de jaarafsluiting van het   Zuidwest tracédeel 1 fase 2 en Noordsingel weg. De totale       Kengetallen
                                                                grondbedrijf treft u aan in het afzonderlijke raadsvoorstel en     overschrijding van deze twee kredieten bedraagt € 308.000.      Om de financiële vergelijkbaarheid van de gemeenten
Nu enkele jaren ervaring is opgedaan met de taken en de         het verslag bouwgrondexploitaties.                                                                                                 te vergroten is een basisset van 5 financiële kengetallen
toebedeelde budgetten blijkt grosso modo dat er een tekort                                                                         Voor meer informatie verwijzen wij u naar paragraaf 3.15        verplicht gesteld in de paragraaf weerstandsvermogen.
is op Jeugdzorg en WMO (inclusief beschermd wonen)                                                                                 Rechtmatigheid.                                                 De kengetallen en de beoordeling geven op eenvoudige
en een overschot op participatie. In programma 2 sociaal                                                                                                                                           wijze inzicht aan raadsleden in de financiële positie van de
domein is per voornoemd onderdeel een financiële analyse                                                                                                                                           gemeente.
opgenomen. Hieruit blijkt geen tekort op Jeugdzorg. Dit omdat
bij het 2e Concernbericht 2017 rekening is gehouden met een




6           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Verbonden partijen                                                 Vennootschapsbelasting                                          het IBOR-plan aangeboden en heeft u de daarvoor benodigde Ruimtelijke kaders voor duurzame initiatieven en
Van belang is dat de informatie over de verbonden partij           Vanaf 2016 zijn gemeenten ook vennootschaps­belasting­          middelen beschikbaar gesteld.                                  leefbaarheid in het Bergse buitengebied (RM016-044)
wordt opgenomen in de beleidsprogramma’s waarop de                 plichtig voor hun ondernemersactiviteiten. Gemeenten                                                                           De motie is afgewikkeld doordat er op 12 juli een
samenwerking met de verbonden partij betrekking heeft.             moeten zelf nagaan voor welke activiteiten zij eventueel        Glasvezel in het buitengebied (RM016-0027)                     informatieavond is georganiseerd voor (duurzame)
Dit betekent dat zowel in de programma´s als in de                 vennootschapsbelastingplichtig zijn. In 2016 is onderzoek       Er is inmiddels een overeenkomst getekend die de aanleg        initiatieven in het buitengebied en opwekken van duurzame
paragrafen beschreven staat hoe de verbonden partij                gedaan en hieruit bleek dat het merendeel van de activiteiten   van glasvezel in het buitengebied mogelijk maakt. Na een       energie (met name windenergie).
bijdraagt aan doelstelling van de gemeente. Tevens is              geen ondernemersactiviteiten betreffen. Voor de onderdelen      vraagbundeling door de marktpartij besluit deze al dan
de bijdrage die de gemeente betaalt aan de verbonden               parkeren en het grondbedrijf wel. Voor parkeren geldt           niet over te gaan tot aanleg. Hierbij wordt een percentage
partij opgenomen, specifiek voor de gemeenschappelijke             vooralsnog een vrijstelling. Dit kan in de toekomst anders      aansluitingen gehanteerd die door de marktpartij als           Financiële samenvatting
regelingen. De verbonden partij is gekoppeld aan het               zijn. Het grondbedrijf gaat met haar activiteiten ook in 2017   ondergrens is vastgelegd. Indien er voldoende belangstelling
programma waar ook de financiële verantwoording plaats             nog niet door de ondernemerspoort. Zoals bij de jaarrekening    en dus intekening heeft plaatsgevonden, is de verwachting
vindt. De beleidsmatige verantwoording kan plaatsvinden            2016 is aangegeven kan dit in de toekomst anders zijn.          dat de aanleg eind 2018 zal starten.                           Het jaarrekeningresultaat 2017 bedraagt € 24.000 voordelig.
in een paragraaf. Bijvoorbeeld de bijdrage van de                  Ieder jaar wordt opnieuw bezien of de activiteiten van het                                                                     De belangrijkste financiële afwijkingen zijn opgenomen in
Veiligheidsregio, deze is opgenomen in programma 1, terwijl        grondbedrijf door de ondernemerspoort gaan. In het overzicht    Bestrijding schooluitval (RM016-0028)                          de tabel op pagina 10/11. Hierin is ook een korte toelichting
de beleidsmatige verantwoording plaats vindt in de paragaaf        van baten en lasten in de jaarrekening is opgenomen dat over    De motie Bestrijding schooluitval (RM016-0028) wordt           opgenomen. In de achterliggende programma’s treft u een
Veiligheid. Indien dit aan de orde is, wordt dit ook als zodanig   het jaar 2017 geen vennootschapsbelasting betaald hoeft te      afgehandeld middels een raadsinformatiebrief die gekoppeld overzicht aan van de resultaten per programma inclusief de
vermeld.                                                           worden.                                                         wordt aan het nieuwe beleidsplan LMC 2018-2020. De brief       reserves.
                                                                                                                                   kunt u op korte termijn verwachten.
Overhead                                                           Aangenomen moties bij Begroting 2017                                                                                           Zoals uit de tabel op pagina 10/11 blijkt bedraagt het
Het BBV schrijft voor dat de overhead apart begroot en             Hieronder volgt een overzicht van de moties die bij de          Resultaten Benchmark & inzet BOA’s (RM016-0030)                jaarrekening­resultaat € 24.000 voordelig. In de afzonderlijke
verantwoord dient te worden middels het taakveld Overhead.         behandeling van de Begroting 2017 zijn aangenomen en hoe        Bij brief van 19 april 2017 (U17-005169) is de raad geïnfor­   program­ma’s treft u de financiële analyses aan.
In onze begroting en jaarstukken is een apart programma,           de afwikkeling van deze moties heeft plaatsgevonden.            meerd over de afdoening van deze motie. Mede naar
programma 6 Bedrijfsvoering, opgenomen waarin de kosten                                                                            aanleiding van deze motie is met het Beleidskader 2018 en het Leeswijzer
van dit taakveld zijn verantwoord. In dit programma is de          Geen kind mag opgroeien in armoede (RM016-0022)                 Eerste Concernbericht 2017 een concreet voorstel gedaan        Voor het vormgeven van de jaarstukken 2017 is wederom
overhead van de afzonderlijke beleidsprogramma’s, de               Bij brief van 4 september 2017 bent u geïnformeerd over         voor uitbreiding van de boa-capaciteit. De boa-capaciteit      gebruik gemaakt van een vormgever. De lay-out is hetzelfde
overhead van de vakinhoudelijke afdelingen en de overhead          de afdoening van de motie “Geen kind mag opgroeien in           is vervolgens in september en oktober 2017 met totaal 2 fte    als die van de begroting 2017 en meerjarenraming
inzake ondersteuning van het college en de raad opgenomen.         armoede”.                                                       boa uitgebreid. Deze extra boa-capaciteit wordt ingezet voor 2018 – 2020.
                                                                                                                                   meer (zichtbaar) toezicht in de wijken, meer toezicht in het   De jaarstukken 2017 starten met het jaarverslag 2017.
Rente                                                              Gelijke kansen voor iedereen, geen tweedeling in de stad        buitengebied en meer toezicht op jeugdoverlast.                Hierin zijn de programma’s en de paragrafen opgenomen.
Er is, vooruitlopend op de gewijzigde wet- en regelgeving,         Bergen op Zoom (RM016-023)                                                                                                     Ieder programma start met een toelichting op het programma,
in 2017 al rekening gehouden met verschillende rente­              Met de organisatie van een congres “Gelijke kansen voor         Versnelde aanpak samenwerking jeugdzorg (RM016-0030)           de speerpunten en reguliere taken en een toelichting op
percentages op riolen, grondbedrijf en investeringen.              iedereen, geen tweedeling in de stad Bergen op Zoom” op         De motie is afgehandeld doordat de raad hierover een brief     de verbonden partijen. Dit is een vast onderdeel in zowel
Verdere informatie treft u aan in de paragraaf Financiering.       29 november 2017 heeft het college van burgemeester en          heeft ontvangen (brief (B17-012584)). In deze brief is uw raad de begroting als de jaarstukken. Vervolgens is zowel
                                                                   wethouders uitvoering gegeven aan deze motie.                   nader geïnformeerd over de ontwikkelingen op de 3 punten       beleidsmatig als financieel verantwoording afgelegd.
Investeringen in de openbare ruimte met                                                                                            uit de motie.                                                  Na de programma’s volgen de paragrafen. Naast de
maatschappelijk nut                                                Veiligheidsstad (RM016-0024)                                                                                                   wettelijk verplichte paragrafen zijn ook andere paragrafen
Met ingang van 2017 moeten investering in de openbare              In de periodieke bijeenkomsten aangaande veiligheid, die        Gratis parkeren (RM016-0035)                                   opgenomen. In de paragrafen is, met name, beleidsmatige
ruimte met maatschappelijk nut worden geactiveerd en               ook in de nieuwe raadsperiode georganiseerd worden,             In het voorjaar van 2017 zijn de benodigde analyses            verantwoording over 2017 afgelegd.
moet hierover worden afgeschreven over de verwachte                wordt de inzet van het veiligheidsbeleid in Bergen op Zoom      uitge­voerd en in overleg met uw raad is hierover op 7         Na het jaarverslag volgt de jaarrekening. Hierin wordt, met
gebruiksduur.                                                      gedeeld. De inzet ten aanzien van deze motie wordt hierin       november een informerende beeldvormende bijeenkomst            name, de financiële verantwoording afgelegd. Naast dit
                                                                   meegenomen.                                                     georganiseerd. Op 11 januari 2018 heeft u de schriftelijke     boekwerk is ook een bijlagenboek opgesteld. Hierin zijn
Diverse overige wijzigingen                                                                                                        reactie (U17-016054) op deze motie ontvangen.                  nadere financiële gegevens opgenomen. In voorliggende
Verder zijn er nog enkele kleine aanpassingen zoals de             Canada (RM016-0025)                                                                                                            jaarstukken kunnen afrondingsverschillen voorkomen.
opname van het EMU-saldo meerjarig en het aanvullen van            Bij het Beleidskader 2018-2021 is uitvoering aan deze motie     Solvabiliteit (RM016-0036)
het overzicht van baten en lasten met de geraamde kosten           gegeven door jaarlijks € 35.000,- in de begroting op te nemen   In april 2017 is voor de eerste maal de notitie schuldenlast   Tot slot
voor overhead (programma 6), het geraamde bedrag van de            om invulling te geven aan de uitwisselingssporen economie       besproken met de Auditcommissie. Eind 2017 is de               Tot slot danken wij eenieder uit de gemeentelijke organisatie
heffing Vpb en het geraamde bedrag voor onvoorzien.                en educatie met de stad Edmonton en spelers in de regio.        Auditcommissie akkoord gegaan met de notitie schuldenlast die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de
                                                                                                                                   en begin 2018 is deze notitie aan de gemeenteraad              jaarstukken 2017.
                                                                   Onderhoud openbare ruimte/zwerfvuil (RM016-0026)                aangeboden. In de notitie schuldenlast is aangegeven dat
                                                                   N.a.v. deze motie is op 16 maart een bijeenkomst omtrent        het kengetal ‘netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte Het college van burgemeester en wethouders
                                                                   IBOR op de gemeentewerf georganiseerd. Op 20 april heeft u      leningen’ een beter kengetal is om de ontwikkeling van de      van Bergen op Zoom
                                                                   een brief hieromtrent ontvangen. Eind december is aan u het     schuldenlast te volgen dan het kengetal solvabiliteit.



8            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>     Pr. Omschrijving                                                                                       Bedrag V/N   3   Omgevingsvergunningen                                                                             785 V
                                                                                                                             Het aantal vergunningsaanvragen kent een enorme toename in 2017. Deze toename aan
     1   Algemeen bestuur                                                                                     -154 N         opbrengsten van € 785.000 heeft wel als gevolg dat er ook meer inzet nodig is geweest om deze
         Het nadeel op deze productgroep kent verschillende oorzaken. Enerzijds betreft het een                              aanvragen te behandelen (zie eerdere verklaring onder milieuzorg).
         verschuiving van de post overhead griffie van programma 6 naar programma 1. Dit is een
         nadeel voor programma 1. Anderzijds is wachtgeld vrijgevallen wat een voordeel oplevert.                        4   Sport                                                                                            -244 N
                                                                                                                             Vanwege exra kosten voor belastingen, dagelijks onderhoud en inhuur personeel accommoda-
     1   Openbare orde en veiligheid                                                                           262 V         tiebeheer wegen langdurig zieken is een nadeel op dit onderdeel ontstaan.
         Er zijn diverse voordelen ontstaan, waaronder een voordelige eindafrekening uit voorgaand
         jaar en meer verbeurde dwangsommen                                                                              4   Evenementen                                                                                      -220 N
                                                                                                                             Het nadeel op dit onderdeel wordt enerzijds veroorzaakt door de kosten van de gemeentelijke
     2   Algemene bijstandsverlening                                                                           712 V         inzet tijdens evenementen en anderzijds door hogere energielasten gerelateerd aan evene-
         De definitieve bijdrage BUIG van het Rijk was aanzienlijk hoger. In het 2e concernbericht is                        menten als ook lagere inkomsten vanuit doorberekening van energie aan de organisaties van
         hiermee deels al rekening gehouden. Door de hogere definitieve bijdrage van het Rijk ten                            evenementen.
         opzichte van de voorlopig vastgestelde is een voordeel van € 0,27 mln. onstaan. Daarnaast is
         een incidenteel voordeel onstaan van ruim € 0,55 mln. bedrijfsvoeringskosten ISD.                               4   Archief                                                                                          -135 N
                                                                                                                             De hogere lasten zijn gerelateerd aan de oprichting van de gemeenschappelijke archiefdienst.
     2   Participatie                                                                                          412 V
         Er heeft een onderbesteding plaatsgevonden op de middelen voor werkplekaanpassing e.d. bij                      5   Deelnemingen                                                                                     -128 N
         de realisatie van garantiebanen en de voorziening beschut werk.                                                     Het nadeel op dit onderdeel is veroorzaakt doordat een toevoeging aan een voorziening als een
                                                                                                                             toevoeging aan een reserve was geraamd. Het nadeel hier wordt gecompenseerd door een
     2   Jeugd                                                                                                 579 V         voordeel bij stortingen in reserves.
         Bij het 2e Concernbericht is het budget voor Jeugd met € 1,5 mln. opgehoogd. Bij het opstellen
         van de jaarstukken is gebleken dat dit bedrag niet volledig benodigd was.                                       5   Eigen financieringen                                                                             1376 V
                                                                                                                             Betreft rentevoordelen welke in de paragraaf financiering verder worden toegelicht.
     2   Beschermd wonen                                                                                      -338 N
         Beschermd wonen sluit met een fors tekort. De in het verleden voor toekomstige tekorten                         5   Algemene Uitkering                                                                               -995 N
         gevormde voorziening van circa 0,85 mln. is leeg. Voor een uitgebreide toelichting op Be-                           Betreft aanpassing van de algemene uitkering van het Rijk op basis van de vastgestelde
         schermd wonen verwijzen wij naar programma 2.                                                                       aantallen en maatstaven.

     2   Volksgezondheid                                                                                       224 V     5   Overige stelposten                                                                               -335 N
         Dit overschot kent verschillende oorzaken. Het betreft terugontvangen bedragen van resultaten
         van een eerder jaar (GGD en Thuiszorg West Brabant), een voordeel op jeugdgezondheidszorg                       6   Salaris- en inhuurkosten                                                                         -900 N
         vanwege een lager aantal ingestroomde statushouders, een voordeel op het niet volledig
         benutten van GIDS gelden. Daarnaast zijn op enkele overige posten voordelen ontstaan.                           6   Verschuiving overhead Griffie                                                                     400 V
                                                                                                                             Dit betreft het een verschuiving van de post overhead griffie van programma 6 naar programma
     3   Verkeer en vervoer                                                                                   -361 N         1. Dit is een voordeel voor programma 6.
         Er zijn op diverse onderdelen overschrijdingen ontstaan. Deels staan hier extra opbrengsten
         tegenover.                                                                                                          Totaalresultaat jaarrekening 2017                                                                  24 V

     3   Milieuzorg                                                                                           -723 N
         De hogere lasten betreffen enerzijds extra inzet van de OMWB van circa € 300.000 voor
         vergunningstrajecten. Hiertegenover staan ook hogere opbrengsten (zie verklaring verderop in
         de tabel onder omgevingsvergunningen). Anderzijds zijn in dit programma ook de lasten
         opgenomen voor de liquidatie van de Regionale Milieu Dienst. circa € 420.000.

     3   Ruimtelijke plannen                                                                                  -193 N
         Het nadelig resultaat op ruimtelijke plannen wordt veroorzaakt door de extra inzet op planologi-
         sche trajecten. Met name betreft het ook juridische ondersteuning.




10               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre> Programma 1
                                                                    Speerpunten                                                 Kaderstellende documenten voor het
                                                                                                                                programma

 Bestuurlijk Domein                                                 • Stimuleren betrokkenheid en initiatieven vanuit
                                                                      de samenleving
                                                                    • Houding en integriteit
                                                                                                                                Beleidsnota
                                                                                                                                Toekomstvisie Bergen op Zoom
                                                                                                                                                                                                Vastgesteld
                                                                                                                                                                                                       2008
                                                                    • Regeldruk verminderen                                     Raadsprogramma 2014-2018                                               2014
 De traditionele rol van de gemeente verandert op veel              • Communicatie                                              Collegeprogramma 2014-2018                                             2014
 terreinen. Steeds meer wordt de gemeente een speler of
 partner in het netwerk. Dit vraagt om een nauwe samen­
 werking met de inwoners, ondernemers, politieke partijen en
 andere betrokkenen (waaronder verenigingen) die actief zijn                                                                    Kerncijfers van het programma Bestuurlijk Domein
 in de gemeente. Er ontstaan meer en meer horizontale en            Reguliere taken                                             Productgroep Algemeen Bestuur
 tijdelijke samenwerkingsverbanden. De huidige tijd vraagt om
 een andere stijl van besturen. Ruimte geven om innovatief,         • Besturen van de stad door raad en college                 Bevolking                                                2014          2015         2016        2017
 initiatiefrijk en ondernemend te zijn. Nieuwsgierig te zijn naar   • Ondersteuning van raad en college door griffie en         Aantal inwoners                                        66.419        66.320       66.238      66.211
 wat anderen beweegt en wat zij kunnen om bij te dragen aan           ambtelijke organisatie                                    % bevolking jonger dan 20 jaar                           21,5          21,2         21,1        21,1
 de doelstellingen die we samen willen realiseren. Hierbij is                                                                   % bevolking 65 jaar en ouder                             18,9          19,6         20,1        20,2
 het belangrijk dat de regels en procedures met gezond
 verstand worden toegepast. De samenleving vraagt om                                                                            Woningen                                                 2014          2015         2016        2017
 vermindering van regeldruk en bureaucratie, meer maatwerk                                                                      Woningen totaal                                        29.581        29.665       29.413      29.916
 en duidelijke communicatie.                                                                                                    Leegstand (totaal)                                      1.450         1.493        1.208         nnb
                                                                                                                                Leegstand > 12 maanden (aantal woningen)                  906           880          804         nnb
 Binnen dit programma worden tevens de middelen die                                                                             Leegstand totaal (%)                                        5             5          4,1         nnb
 gepaard gaan met openbare orde en veiligheid opgenomen.
 Echter in de paragraaf Veiligheid wordt ingegaan op de
 beleidsmatige doelstellingen, worden ook de verplichte
 beleidsindicatoren vermeld en wordt ingegaan op de
 bijdragen van de verbonden partijen.

                                                                                                                              Ambities voor deze                                                 5. Wij zijn een betrouwbare overheid. We faciliteren, we
                                                                                                                                                                                                    werken mee en we denken mee, we sturen als dat
                                                                                                                              bestuursperiode                                                       wenselijk of noodzakelijk is.
 Verbonden partijen                     Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan                                                                                                       6. Als dat mogelijk is, schrappen we regels.
                                        doelstelling van de gemeente                                                                                                                             7. We zorgen voor een open, transparante en proactieve
                                                                                                                              1. We nemen een actieve houding aan en werken goed                    communicatie naar de inwoners en ondernemers.
 Veiligheidsregio Midden- en            Door afstemming tussen hulpdiensten bereiken we grotere slagkracht en betere              samen met anderen. Dat doen we zowel intern, met de               Dit doen we door goed, tijdig en volledig te zijn in onze
 West-Brabant                           dienstverlening.                                                                          gemeenteraad, als extern met inwoners, ondernemers,               informatie. Hiervoor gebruiken we innovaties die oplos-
                                        Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 4.285.976                                            instellingen, politieke partijen en alle andere actieve           singen op maat bieden. Zo zorgen we ervoor dat we
                                        De bijdrage aan deze verbonden partij is opgenomen in programma 1, de beleidsmatige       betrokkenen.                                                      betrouwbaar zijn en verwachtingen managen.
                                        verantwoording vindt plaats in de paragraaf Veiligheid.                               2.	Initiatieven die de samenleving versterken zijn welkom.        8. Wij positioneren de ambtelijke organisatie zo, dat deze
                                                                                                                                  Wij stimuleren deze initiatieven en doen dat vanuit een           aantoonbaar en zichtbaar betrokken is bij de ontwikkelin-
                                                                                                                                  open en respectvolle houding. Daarnaast maken we                  gen in de gemeente.
                                                                                                                                  gebruik van wisdom of the crowd, de expertise van de
                                                                                                                                  samenleving.
                                                                                                                              3. We streven ernaar dat betrokkenen meer eigen verant-
                                                                                                                                  woordelijkheid krijgen voor de publieke ruimte, niet alleen
                                                                                                                                  als gebruiker, maar ook als ‘eigenaar’.
                                                                                                                              4. We verbinden ons aan de gedragsregels die zijn opge-
                                                                                                                                  steld over houding en integriteit. Deze regels worden in
                                                                                                                                  de aankomende periode regelmatig geëvalueerd.




12            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre> Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)

 Wat wilden we bereiken?                                         Ook naar de toekomst toe blijft het een gezamenlijke verant-
                                                                 woordelijkheid om aan een goed functionerend en integer
                                                                 openbaar bestuur te werken.



     1   Stimuleren betrokkenheid en
         initiatieven vanuit de samenleving


 Wat en hoe hebben we dat bereikt?
                                                                   3     Regeldruk verminderen

 In samenwerking met de raad en onze inwoners is in diverse
 waarde gedreven sessies gesproken over onze nieuwe toe-         Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 komstvisie. Dit verliep via de methodiek van Waarderend         In de afgelopen jaren is voortdurend aandacht besteed aan
 Vernieuwen. Leden van de gemeenteraad en duo burgerleden        het verminderen van regels, daar waar mogelijk. Tegelijkertijd
 gingen zelf de ‘Samenspraak’ met vertegenwoordigers uit         zijn ook wij als lokale overheid steeds weer geconfronteerd
 de Bergse samenleving aan en traden daarbij op als modera-      met de behoefte om nieuwe regels te stellen, soms ingegeven
 toren. In juli 2017 is de nota met bouwstenen voor de nieuwe    van hogere overheden, soms ook vanuit de gemeenteraad
 toekomstvisie aan de gemeenteraad aangeboden.                   zelf.
                                                                 N.a.v. een motie over het opstellen van een visie op vermin-
 Het vergadermodel van commissies en gemeenteraad is in          dering van regels heeft het college aan de raad gevraagd
 2017 geëvalueerd. Deze evaluatie heeft geleid tot nadere        (brief U17-015784) om in het voorjaar van 2018 een beeldvor-
 fine-tuning van het model. Ervaring met het werken volgens      mende avond te organiseren. Onder begeleiding van een
 dit nieuwe model (een proces van raad, college en organisa-     externe deskundige kan dan een open discussie worden
 tie samen) heeft ertoe bijgedragen dat betrokkenheid van        gevoerd met de raad.
 burgers flink is toegenomen. Dit blijft onder andere uit het
 toegenomen aantal insprekers bij Beeldvorming 1.



                                                                   4
 Ook is de methode Waarderend Vernieuwen ingezet bij het
 traject Ontmoeten in de wijk. Dit heeft geresulteerd in een
                                                                         Communicatie
 samenwerkingsverband van 10 organisaties, verenigd onder
 de naam expertgroep ‘Ontmoeten in de wijk’, die zich sterk
 maken voor het organiseren en faciliteren van activiteiten in
 onze wijken en kernen.                                          Wat en hoe hebben we dat bereikt?
                                                                 In december hebben wij onze communicatievisie in een inter-
                                                                 actieve sessie met de gemeenteraad, burgers en organisaties



     2
                                                                 besproken en aangescherpt. Het resultaat van deze avond
                                                                 moet leiden tot een met prioriteiten (gericht op realisatie van
         Houding en integriteit
                                                                 ambities) uitgewerkt overdrachtsdocument voor de nieuwe
                                                                 gemeenteraad.

 Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 Permanente aandacht voor governance & integriteit. In
 februari is voor zowel raad als burgemeester en wethouders      Indicatoren
 een nieuwe gedragscode vastgesteld. Deze gedragscodes
 dienen als richtsnoer voor het handelen van de individuele
 politieke ambtsdragers en hebben tot doel hen te onders-        Geen.
 teunen bij de invulling van hun verantwoordelijkheid voor de
 integriteit van het openbaar bestuur. De burgemeester, als
 hoeder van de integriteit, heeft hiermee tevens een set van
 instrumenten gekregen om zijn taak te kunnen vervullen.




14           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                              Specificatie per productgroep
 Wat heeft het gekost? (baten en lasten)
                                                                                                                              x € 1.000
                                                                                                                              Productgroep PR0102         Rekening Begroting                                   Begroting Realisatie         Verschil           V/N
 Programma 1 Bestuurlijk Domein                                                                                               Openbare orde en veiligheid     2016      2017                                        2017       2017             2017
                                                                                                                              			 voor wijzig.                                                                 na wijzig.
 x € 1.000
 		        Rekening Begroting                                          Begroting Realisatie      Verschil           V/N       Baten                                                    -2.853        -1.970       -2.022      -2.136             114              V
 		            2016      2017                                               2017       2017          2017                     Lasten                                                    8.203         6.975        7.139       6.991             148              V
 			 voor wijzig.                                                      na wijzig.
                                                                                                                              Totaalsaldo baten en lasten                              5.350         5.005         5.117       4.855             262              V
 Baten                                               -4.638   -3.926       -4.061       -4.136           75            V
 Lasten                                              14.446   11.397       11.831       11.798           33            V      Gerealiseerde resultaat                                  5.350         5.005         5.117       4.855             262              V
                                                                                                                                                                                                                                               V = voordeel N = nadeel
 Totaalsaldo baten en lasten                          9.808    7.470        7.770        7.662          108            V
                                                                                                                              Resultaten per productgroep
 Gerealiseerde resultaat                              9.808    7.470        7.770        7.662          108            V
                                                                                                    V = voordeel N = nadeel   x € 1.000
                                                                                                                              Omschrijving  Resultaat V/N Resultaat V/N   Waarvan V/N   Waarvan                                                                V/N
                                                                                                                              			          baten 2017		 lasten 2017     structurele		 structurele
                         Baten en lasten                      Gerealiseerd resultaat per productgroep                         							 baten		 lasten
             (inclusief reserves en voorzieningen)             (inclusief reserves en voorzieningen)
                                                                                                                              P101 Algemeen Bestuur                              -39       N            -115      N             0       -                 0        -
                                                                                                                              P102 Openbare Orde en Veiligheid                   114       V             148      V             0       -                 0        -

                                                                                                                              			                                                 75       V              33      V             0       -                 0        -
                       Baten                                               PRO101
                       -4.136                                          Algemeen Bestuur
                                                                            2.807                                             Toelichting
                                                                                  PRO102
                                 Lasten                                       Openbare orde
                                                                                                                              PR0101 Algemeen bestuur 					-154                            N PR0102 Openbare orde en veiligheid		                        262      V
                                 11.798                                         en veiligheid
                                                                                    4.855
                                                                                                                              Vanwege het overlijden in 2017 van een voormalig wethouder        In 2017 is van de veiligheidsregio de eindafrekeningen van
                                                                                                                              is er een bedrag van € 272.000,- uit de voorziening wachtgeld     2016 ontvangen (inclusief FLO-intekentaken) waardoor een
                                                                                                                              vrijgevallen, de pensioenvoorziening is opgehoogd met een         voordeel van € 98.000 is ontstaan.
                                                                                                                              bedrag van € 66.000. Conform BBV-voorschriften is het             Een incidenteel voordeel van € 74.000 is ontstaan op het
                                                                                                                              product Griffie overgezet van programma 6 (overhead Griffie)      onderdeel verbeurde dwangsommen
 Specificatie per productgroep                                                                                                naar programma 1. De totale kosten van de griffie bedragen        De overige verschillen die op dit product zijn gerealiseerd,
                                                                                                                              € 395.000,-. Vanaf de begroting 2018 worden de kosten op het      betreffen kleinere afwijkingen van minder dan € 50.000,-
 x € 1.000                                                                                                                    programma bestuur geraamd. Verder zijn er nog wat overige
 Productgroep PR0101 Rekening Begroting                                Begroting Realisatie      Verschil           V/N       kleine verschillen binnen deze productgroep.
 Algemeen bestuur        2016      2017                                     2017       2017          2017
 			 voor wijzig.                                                      na wijzig.
                                                                                                                              Reserves
 Baten                                               -1.785   -1.956       -2.039       -2.000        -39              N
 Lasten                                               6.243    4.422        4.692        4.807       -115              N      Er heeft in 2017 geen storting of onttrekking uit de algemene reserve plaatsgevonden.

 Totaalsaldo baten en lasten                          4.458    2.466        2.653        2.807       -154              N

 Gerealiseerde resultaat                              4.458    2.466        2.653        2.807       -154              N




16           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                         17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre> Programma 2                                                     Deze zorgplicht is geregeld in de Wet passend onderwijs.      Verbonden partijen                  Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan
                                                                 Het doel van de Wet passend onderwijs is dat voor alle                                            doelstelling van de gemeente
                                                                 leer­lingen met een specifieke onderwijsbehoefte zo passend

 Sociaal Domein                                                  mogelijk onderwijs wordt gerealiseerd. De wet gaat over het
                                                                 stelsel van voorzieningen voor leerlingen, die extra onder-
                                                                 steuning nodig hebben van primair tot en met middelbaar
                                                                                                                               GROGZ West-Brabant                  De uitvoering van de wettelijk aan de gemeente opgedragen taak van collectieve
                                                                                                                                                                   preventie en inhoud geven aan de voor de deelnemende gemeenten noodzakelijke en
                                                                                                                                                                   de door de deelnemende gemeenten gewenste samenwerking op het terrein van de
                                                                 beroepsonderwijs. De gemeente is hierin een belangrijke                                           openbare en de preventieve gezondheidszorg.
 Het sociaal domein gaat over alles wat mensen in hun directe partner. Onderwijs en gemeente bieden samen en in samen-                                             Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 1.247.937
 bestaan raakt. Het heeft primair betrekking op zorg, welzijn,   hang passend onderwijs en passende opvoed- en opgroei­
 arbeid, onderwijs, gezondheid en vrije tijdsbesteding. Het      ondersteuning voor het kind, het gezin en de docenten in de   Regionale Ambulancevoorziening      • Het instellen en in stand houden van een Regionale Ambulancevoorziening ten
 sociale domein draait dus om mensen en de wijze waarop zij klas. In de eerste plaats ter versterking van de directe           Brabant Midden-West-Noord (RAV)       behoeve van het werkgebied Midden en West-Brabant en het werkgebied
 in staat zijn om deel te nemen aan de samenleving. Een          omgeving van een kind (het gezin, de klas) om te voorkomen                                          Brabant-Noord;
 veilige leefomgeving is een belangrijke randvoorwaarde          dat kinderen extra zorg nodig hebben.                                                             • Het in stand houden van een meldkamer ambulancezorg ten behoeve van het
 hiervoor. Tot 1 januari 2015 zijn wij druk bezig geweest met de                                                                                                     werkgebied Midden- en West-Brabant en het werkgebied Brabant-Noord;
 invoering van nieuwe taken en verantwoordelijkheden (3D’s)                                                                                                        • Het vaststellen en (doen) uitvoeren van regionale ambulanceplannen van de regio
 en zijn de bijbehorende verordeningen, beleidsplannen en                                                                                                            Midden- en West-Brabant en Brabant-Noord;
 uitvoeringsregels door de gemeenteraad vastgesteld. Na de                                                                                                         • Het (doen) leveren van een bijdrage aan de geneeskundige hulpverlening bij
 invoering van deze decentralisaties staan we voor de opgave      Speerpunten                                                                                        ongevallen en rampen ten behoeve van de Veiligheidsregio Midden- en
 om een verregaande verandering te realiseren. We zijn                                                                                                               West-Brabant en Hulpverleningsdienst Brabant-Noord.
 gestart met de transformatie van het sociaal domein.              • Uitvoeren van de kadernota: Samen leven, samen doen
 Deze transformatie is gericht op het met minder gelden                middels de Script Aanpak: de Bergse aanpak van de                                           Integrale uitvoering van de Participatiewet, onderdeel voormalige Wet Sociale
 verlenen van een betere dienstverlening voor inwoners door            transformatieagenda in het sociaal domein.              Werkvoorzieningschap                Werkvoorziening, en activiteiten ten behoeve van arbeidsintegratie en aangepaste
 organisaties en gemeenten. De essentie van deze aanpak is         • Verbinding tussen de verschillende beleidsvelden          West-Brabant (WVS)                  arbeid voor personen uit de deelnemende gemeenten, die op afstand van de reguliere
 dat de gemeente het stelsel op hoofdlijnen ontwerpt en                en partners                                                                                 arbeidsmarkt staan.
 gezamenlijk met andere partners uit het netwerk en inwoners       • Breed onderwijsaanbod
 invulling geeft aan de uitvoering. Dit is een grote opgave        • Arbeidsparticipatie                                                                           Bijdrage gemeente:
 waarmee we enkele jaren bezig zullen zijn. In 2017 zijn de drie   • Werk, inkomen en vrije tijd                                                                   € 228.445 vast
 programma’s: ‘Transformatie in Mensen’, ‘Transformatie            • Doorgaande (preventieve) lijn jeugdbeleid: gezond                                             € 242.809 aanvullend
 Sociale Voorzieningen’ en ‘Transformatie in Toegang’ verder           opgroeien en ontwikkelen van -9 maanden naar 23 jaar                                        € 471.254 totaal
 vormgegeven. Het programma ‘Transformatie in Mensen’              • Vluchtelingenvraagstuk
 beoogt een gedrags- en cultuurverandering bij burgers (eigen                                                                                                      Regionale centrale leerling-administratie; centralisering van het gegevensbeheer
 kracht, verantwoording, initiatief, regie), medewerkers van de                                                                Programma schoolverzuim en          RMC en leerplicht (wettelijke taak) ten behoeve van betere controle op voortijdig
 gemeente (regie- en netwerkgemeente) en bij partners (niet                                                                    voortijdig schoolverlaten           schoolverlaters en schoolverzuim, eenduidige cijfers en werkwijze in regio en betere
 denken vanuit het instituut, maar de mens centraal).                                                                                                              aansluiting bij (regionaal georganiseerde) partners als het Voortgezet Onderwijs/MBO
 Binnen het programma ‘Transformatie Sociale Voorzieningen’                                                                                                        zelf, maar ook Zorg en Veiligheidpartners.
 worden alle bestaande voorzieningen in zowel het voorlig-        Reguliere taken                                                                                  Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 32.980
 gende veld als de maatwerkvoorzieningen tegen het licht
 gehouden. Er wordt bekeken welke rol de gemeente heeft            • Verstrekken van uitkeringen en voorzieningen                                                  De gezamenlijke uitvoering van het takenpakket van een afdeling Sociale Zaken van
 en welke voorzieningen er moeten zijn voor als het goed gaat          (o.a. bijstand, minimabeleid, WMO, Jeugdwet,            Intergemeentelijke Sociale Dienst   een gemeente en het afstemmen van beleid ter zake van de uitvoering van de in de
 en voor als het minder gaat.                                          peuterspeelzaalwerk en kinderopvang)                    Brabantse Wal                       regeling benoemde wet- en regelgeving en het bevorderen van de kwaliteit en
 Het programma ‘Transformatie in Toegang’ betreft het              • Werk en re-integratie (o.a. reguliere banen, werken                                           continuïteit van de dienstverlening.
 inrichten van de integrale toegang voor minimaal de Wmo,              met loonkostensubsidie en beschut werken nieuwe                                             Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 6.300.137
 Jeugd en ISD. Verder wordt de koppeling gelegd met                    stijl)
 het voorliggend veld en het Zorg- en Veiligheidshuis De           • Zorgen voor onderwijsvoorzieningen, leerlingenvervoer
 Markiezaten.                                                          en handhaving leerplicht
                                                                   • Integratie en inburgering
 Goed onderwijs is een van de basiscondities om een goede          • Ondersteuning op gebied van o.a. gezondheidszorg
 start te maken in onze samenleving. Inmiddels is duidelijk dat        en welzijn, verslavingszorg, gehandicaptenbeleid en
 ‘leren’ iets is dat je je leven lang doet (éducation permanen-        psycho sociale hulp
 te). Aandacht voor de (grote) groep laaggeletterden is ook in
 onze gemeente speerpunt van beleid geworden.
 Vanaf 1 augustus 2014 geldt de zorgplicht voor scholen.



18           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                          Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                 7. Er is een nieuwe Participatiewet en er zijn aanpassingen   14.Binnen het onderwijs krijgt ieder kind de kans om zich
     Kaderstellende documenten voor het programma                                                                                   in de bijstandswet. We zorgen ervoor dat wij die              zo goed mogelijk te ontwikkelen. Daarnaast zien wij de
                                                                                                                                    vernieuwingen uitvoeren.                                      basisschool als een centrale plek binnen de wijk, waarbij
     Beleidsnota                                                                        Vastgesteld                              8. Bij de uitvoering van de Participatiewet maken we             de school de basis legt voor participatie.
     Nota sociaal domein “Samen leven samen doen”                                              2013                                 een sterke verbinding tussen de eigen organisatie,         15.We verbreden en verdiepen ons onderwijsaanbod.
     Beleidsplan WMO 2015                                                                      2014                                 het Werkvoorzieningschap en de Intergemeentelijke             Hiervoor stellen we een onderwijsagenda op. Zo spelen
     Beleidsplan jeugdhulp in West Brabant West 2015-2017                                      2014                                 Sociale Dienst.                                               we in op de verbreding van de lokale en regionale
     De Script Aanpak: de Bergse aanpak van de transformatie in het Sociaal Domein             2015                              9. We stimuleren mensen om arbeid te aanvaarden.                 arbeidsvraag.
     Uitvoeringsnota Meedenken en Meedoen                                                      2016                              10.We gaan het armoedebeleid uitgebreid evalueren.            16.We richten een Sociaal Innovatiefonds op. Dit fonds
                                                                                                                                    Hierna beslissen we of we dit beleid moeten aanpassen.        helpt om innovatieve ideeën te stimuleren binnen het
                                                                                                                                 11.We willen kinderarmoede terugdringen door onder andere        Sociaal Domein. Zo willen we ook financiële tegenvallers
                                                                                                                                    onderbenutting van rechten te verminderen.                    opvangen en uiteindelijk een sluitend financieel
                                                                                                                                 12.Schooluitval en werkloosheid gaan we bestrijden.              perspectief hebben.
 Ambities voor deze                                              Gezond en gelukkig                                                 Dat doen we door het onderwijs beter te laten aansluiten   17.Wij stellen een visie op gericht op de rol van vrijwilligers
                                                                 Wij vinden dat alle inwoners mee moeten kunnen doen                op de arbeidsmarkt.                                           en vrijwilligersorganisaties. De visie is de eerste stap
 bestuursperiode                                                 in de samenleving. Daarbij is een goede gezondheid, een         13.Eén van onze doelen is om een HBO-opleiding in de regio       met als doel om de zorg voor elkaar in de samenleving te
                                                                 prettige en veilige leefomgeving en geschikte huisvesting van      te krijgen. We willen namelijk een zo breed mogelijk          stimuleren en te organiseren.
                                                                 groot belang. Natuurlijk realiseren we ons ook dat sommige         onderwijs aanbieden.
 In de nota ‘samen leven, samen doen’ zijn de uitgangspunten     inwoners ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen
 voor het sociaal domein beschreven. Deze uitgangspunten         doen in de samenleving. Daarbij is samenhang tussen wonen,
 zijn:                                                           zorg en welzijn belangrijk zodat iedereen zo lang mogelijk
 • Eerst eigen kracht                                            zelfstandig kan blijven wonen en meedoen in de samenleving.     Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
 • Op tijd
 • Het vangnet is de uiterste oplossing                          Werk, inkomen en vrije tijd
 • Winst door samenwerken en ontschotting                        Het hebben van betaald werk en economische zelfstandig­         De hieronder opgenomen doelstellingen zijn vooral randvoorwaarden. Deze vormen het fundament voor het bereiken van de
 • We gaan uit van het te bereiken resultaat                     heid is het belangrijkste doel maar niet voor iedereen          doelstellingen in de nota samen leven, samen doen.
 • We kiezen voor innovatie                                      weggelegd. Iedereen moet dan ook in staat worden gesteld
 • Menswaardig bestaan                                           om mee te doen in de samenleving bijvoorbeeld door een                                                                           het voorzieningenaanbod, ook voor wat betreft eventuele
                                                                 tegenprestatie of vrijwilligerswerk. Ook mensen met een         Wat wilden we bereiken?                                          lacunes en dubbelingen. Ter verdere versterking van het
 De uitgangspunten zijn vervolgens per thema (opgroeien en       minimum inkomen moeten kunnen meedoen aan bijvoorbeeld                                                                           integrale voorzieningenaanbod is een actieplan opgesteld.
 ontwikkelen, gezond en gelukkig, werk, inkomen en vrije tijd)   sportactiviteiten of cultuuronderwijs. Ons minimabeleid moet                                                                     Dit actieplan wordt in 2018 uitgevoerd.



                                                                                                                                   1
 vertaald naar speerpunten. De speerpunten zijn ook vertaald     daar dus op afgestemd zijn.                                                                                                   3. Transformatie in Toegang: Zie 2.1.
 naar het collegeprogramma voor de periode 2014-2018.                                                                                    We voeren de Script Aanpak binnen
                                                                1. We streven ernaar dat iedere inwoner dezelfde kansen                  het sociaal domein uit                                Verder is er op basis van het Netwerkplan 2017 geïnvesteerd
 Omdat het sociaal domein breder is dan alleen de                  krijgt. Zo kan iedereen ten volle deel uitmaken van onze                                                                    in de netwerksamenwerking, waardoor beleidszaken meer
 decentralisaties, zijn de ambities thematisch benoemd.            gemeenschap.                                                                                                                gezamenlijk zijn ontwikkeld (bijv. HHT) en beleidstaken (jeugd,
                                                                2. We zetten erop in om de leefbaarheid in kernen en             Wat hebben we bereikt en hoe hebben we                        onderwijs, maatschappelijke ondersteuning, volksgezondheid
 Opgroeien en ontwikkelen                                          wijken op peil te houden. Dit doen we samen met andere        dat bereikt?                                                  en werk & inkomen) zoveel mogelijk gezamenlijk worden
 Veruit de meeste kinderen groeien op zonder grote                 partners. Zo kunnen bijvoorbeeld ouderen langer in hun                                                                      opgepakt, daarbij ruimte latend voor lokale initiatieven.
 problemen. We benaderen opvoeden en opgroeien positief en         eigen omgeving blijven wonen.                                 1.1 W
                                                                                                                                      ij zetten bij het aanbod van nieuwe producten in op
 gaan uit van wat de jeugd wel kan. Onze ambitie is een prettig 3. We brengen de vier beleidsvelden jeugdzorg, onderwijs,            innovatie. Daarbij gaan algemene voorzieningen boven      Tot slot is er voor de periode na 1 januari 2018 een
 en gezond opgroei- en opvoedklimaat voor jeugd en ouders          participatie en Wmo meer met elkaar in verbinding.                maatwerkvoorzieningen, vrijwilligerswerk boven            Transformatieplan Sociaal Domein Brabantse Wal opgesteld.
 te realiseren. Zo veel mogelijk kinderen moeten zich zonder    4. We nemen de jeugdzorg op een verantwoorde manier                  professionals en generalisten boven specialisten          De ‘projectorganisatie’ is verlengd tot (vooralsnog) 1 juli 2018.
 grote problemen kunnen ontwikkelen. We streven naar een           over. Op de korte termijn zorgen we ervoor dat de
 zo groot mogelijke ontschotting in ons jeugdbeleid en gaan        bestaande zorg blijft doorlopen.                              Op 17 november 2016 is het totaalpakket aan opdrachten        1.2 Wij faciliteren vrijwilligers en mantelzorgers en
 hierbij uit van een sluitende aanpak voor alle jongeren van    5. We stimuleren welzijnswerk en vrijwilligerswerk.              (bestaande uit een parapludocument en een opdracht per            stimuleren initiatieven die bijdragen aan de
 0 tot 27 jaar.                                                    Zo brengen we de kosten van duurdere voorzieningen uit        programmalijn) voor de samenwerking binnen het sociaal            ­ondersteuning van kwetsbare inwoners
                                                                   het Sociaal Domein omlaag.                                    domein op de Brabantse Wal vastgesteld. Deze opdrachten
                                                                6. De opgelegde bezuinigingen door de drie decentralisaties      zijn in 2017 uitgevoerd en hebben geleid tot:                 Voor de facilitering van vrijwilligers en mantelzorgers is een
                                                                   moeten zo min mogelijk afgewenteld worden op inwoners         1. Transformatie in Mensen: zie 1.5                           uitvoeringsnota Meedenken en Meedoen vastgesteld in 2016.
                                                                   die de zorg echt nodig hebben.                                2. Transformatie in Voorzieningen: een inventarisatie van     In deze uitvoeringsnota wordt aangegeven hoe wij er samen




20             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                         21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> voor zorgen dat iedereen kan meedoen op het gebied van          afspraken worden gemaakt over monitoring van het voorzie-       1.7 Van mensen die een bijstandsuitkering ontvangen,               aantal uren. De jeugdprofessional bespreekt achteraf met de
 burgerparticipatie, vrijwilligers en mantelzorgers. De actie-   ningenaanbod en de uitvoering. In 2017 is de inventarisatie         kunnen wij een tegenprestatie vragen. De tegen­                klant of het resultaat is behaald.
 punten in de uitvoeringsnota zijn uitgevoerd. Concrete          afgerond waaruit blijkt dat er geen dubbelingen zitten in het       prestatie moet bijdragen aan een maatschappelijk
 voorbeelden zijn: in oktober heeft er een themabijeenkomst      aanbod. Er wordt gewerkt aan een actieplan om de bovenge-           nuttige activiteit                                             2.3 Samen met onze partners geven we invulling aan de
 mobiliteit plaatsgevonden in De Wittenhorst, er zijn 10         noemde doelstellingen te behalen.                                                                                                      aanpak laaggeletterdheid
 Alzheimer Cafés georganiseerd en een Ondersteuningsgroep        Dit programma wordt overigens Brabantse Wal breed               Het verrichten van vrijwilligerswerk door uitkeringsgerechtig-
 voor naasten van mensen met dementie. Een plan van aanpak       uitgevoerd.                                                     den middels het opleggen van een tegenprestatie.               • Er is een samenwerkingsketen Taal voor het Leven Bergen
 doorontwikkeling mantelzorg is in voorbereiding, Er is een                                                                                                                                       op Zoom ontstaan. Deze samenwerkingsketen wordt
 werkgroep Dementievriendelijke Gemeenschap (DVG) actief.        1.5 Wij zetten in op een mentaliteitsverandering;                                                                                gevormd door de volgende partners: Bibliotheek Het



                                                                                                                                   2
 Deskundigheid wordt bevorderd voor mantelzorgers, vrijwilli-        wij stimuleren inwoners (en professionals) eerst te                                                                          Markiezaat, Wij Zijn Traverse, gemeente Bergen op Zoom,
 gers en beroepskrachten. Ook worden innovaties ontwikkeld           kijken naar wat zij zelf of met hulp van het netwerk                 Een sterke samenwerkingsverband                         Stichting Samen Werken, Stadlander, V.I.V., Humanitas,
 en gedeeld in de regio, bv de dementiebril.                         kunnen regelen                                                       met onze partners in de keten                           ROC Kellebeek, WVS, EBC, Vluchtelingenwerk en Cubiss.
                                                                                                                                                                                                  Binnen deze samenwerkingsketen worden afspraken
 1.3 Wij benaderen werkgevers via één herkenbaar              Mentaliteitsverandering is een onderdeel van het program-                                                                           gemaakt rondom de aanpak laaggeletterdheid;
     aanspreekpunt                                            ma: Transformatie in mensen. Hier is vanaf mei 2016 mee            Wat hebben we bereikt en hoe hebben we • Medewerkers van de samenwerkingspartners zijn
                                                              gestart. Aan de hand van een plan van aanpak zijn we in 2017       dat bereikt?                                                     geschoold in het herkennen en doorverwijzen van laag­
 Het Werkgevers Service Punt Werkcentrum Brabantse Wal is gestart met gedrags/cultuurveranderingen bij de gemeente,                                                                               geletterden;
 het startpunt op de arbeidsmarkt voor de regio. Zowel voor   inwoners en partners. De mentaliteitsverandering is nodig om       2.1 Wij organiseren samen met de partners één toegangs­        • Verschillende organisaties gebruiken de taalmeter als
 werkgevers die op zoek zijn naar geschikte medewerkers,      het vernieuwde zorgstelsel te laten slagen (van zorgen voor             portaal tot het sociale domein.                             instrument om laaggeletterden te ‘vinden’;
 als voor werkzoekenden die toe zijn aan een (nieuwe)         naar zorgen dat). Hierbij is gestart met de verandering van                                                                       • Er zijn binnen de gemeente Bergen op Zoom twee taal­
 uitdaging.                                                   de medewerkers sociaal domein van de gemeente zelf.                Inrichten van een integrale toegang is onderdeel van het         huizen gerealiseerd; in de Bibliotheek Het Markiezaat en
 Het Werkcentrum Brabantse Wal vormt met nadruk het begin. Een aantal concrete voorbeelden zijn: Het strategisch relatie         programma: Transformatie in Toegang. In 2017 is in januari       bij Stichting SamenWerken;
 Hier worden contacten gelegd, mogelijkheden op de arbeids- management waarbij de beleidsadviseurs inzicht hebben                het ontwerpdocument vastgesteld (uitwerking van de visie),     • De gemeente Bergen op Zoom is tot nu toe de enige
 markt besproken, mensen of vacatures voorgesteld en          gekregen in de eigen positie en die van belangrijke samen-         in maart het inrichtingsplan (plan van aanpak om te komen tot    gemeente met lokale taalambassadeurs. Er zijn in 2017
 eventuele subsidiemogelijkheden aangeboden.                  werkingspartners. Daarnaast is er een start gemaakt met de         een Toegang Sociaal Domein) en in mei de contourennota           zeven lokale taalambassadeurs opgeleid, die samen het
                                                              partnerprogramma’s. Het partnerprogramma is gericht op de          (beschrijving contouren gemeentelijke toegang). Inmiddels        Bergse taalpanel vormen.
 Met alle vragen over de eerste stap richting grensarbeid met het monitoren en verbeteren van de samenwerkingsrelatie            wordt er gesproken over de uitvoeringsorganisatie Sociaal
 betrekking tot loon, arbeidscontract, belasting en sociale   met een aantal belangrijke partners is het sociaal domein          Domein. Verder is er door de verschillende werkgroepen een



                                                                                                                                                                                                      3
 verzekeringen, medische verzorging, ziekte en arbeidsonge-   met als doel verbetering en versteviging van de samenwer-          advies opgesteld op verschillende onderdelen voor de
 schiktheid, werkloosheid, kinderbijslag en pensioenen is op  king en consensus over het samenwerkingsbeeld. Al onze             uitvoeringsorganisatie. In het laatste kwartaal van 2017 is             Stimuleren van een zo breed mogelijk
 11 mei 2017 het grensinformatiepunt geopend als onderdeel    activiteiten staan in het teken van de burger. Voor wat betreft    gebleken dat het niet lukt op de uitvoeringsorganisatie per             onderwijsaanbod, wat beter aansluit
 van het werkcentrum.                                         de mentaliteitsverandering van inwoners is dit een continu         1 januari 2018 gerealiseerd te hebben. Het project wordt                bij de arbeidsmarkt
 Het grensinformatiepunt is hét aanspreekpunt voor werkne-    proces. Dit wordt vooral vormgegeven in de opdrachtver-            verlengd in 2018 waarbij als lerende organisatie een start
 mers en werkgevers die grensoverschrijdend (willen)          strekking aan verschillende (subsidie)partners.                    wordt gemaakt met de uitvoeringsorganisatie sociaal domein
 werken. Zij kunnen terecht met vragen over zaken als                                                                                                                                               Wat hebben we bereikt en hoe hebben we
 belastingen en sociale zekerheid.                            1.6 Wij gaan verder met het concretiseren en invullen              2.2 Wij organiseren de zorg en ondersteuning op basis van          dat bereikt?
 Het grensinformatiepunt stimuleert de economische samen-          van het Sociaal Beheer (zoveel mogelijk benutten van              het principe één kind, één gezin, één plan
 werking en de ontwikkeling van een eu-regionale arbeids-          oplossend vermogen van de maatschappij)                                                                                          3.1 Uitvoering geven aan de in 2015 vastgestelde onderwijs-
 markt in deze grensregio. We hebben in deze regio baat bij                                                                      Als een van de eerste regio’s in Nederland heeft West-                 agenda. In deze onderwijsagenda wordt de nadruk
 een grote ruime arbeidsmarkt en grensoverschrijdend zaken WijZijn Traversegroep is actief in de wijken en dorpen en             Brabant-West een transformatie gemaakt van betalen van de              gelegd op techniekonderwijs en circulaire economie
 doen.                                                        biedt vraaggericht ondersteuning aan bij bewoners(groepen).        aanbieder op basis van uren en aanbod, naar sturen op het              in relatie tot de arbeidsmarkt
                                                              Daarnaast hebben zij zich gericht op de dynamiek binnen de         resultaat voor de klant. Dit past in de visie van de Rijksover-
 1.4 Wij ontschotten de verschillende subsidiestromen         samenleving om zo veel mogelijk mensen te activeren en te          heid over de transformatie op jeugdzorg. Op basis van het          Resultaten
                                                              stimuleren om wat te betekenen voor hun wijk- en leefomge-         gezinsplan zet een aanbieder een arrangement in. Voor het          • Er zijn in 2017 2 dialOOOgtafels georganiseerd:
 Het ontschotten van de subsidiestromen is ondergebracht in ving en elkaar. In 2017 zijn er verschillende activiteiten           bereiken van dat resultaat kent elk arrangement een vast             - De eerste dialoogtafel had als thema’s stageplaatsen,
 het programma: Transformatie in voorzieningen. Het doel van georganiseerd door en voor bewoners. Zoals bijvoorbeeld             tarief voor aanbieders op basis van de type problematiek en             learning on the job, kwetsbare jongeren, logistiek en
 dit programma is dat er een voorzieningenaanbod (voorlig-    activiteiten in het JOC en ’t Trefpunt, verhuizing van het         een diagnose van het type traject: kort of lang, licht of zwaar.        biobased.
 gend veld en maatwerkvoorzieningen) gerealiseerd wordt dat DOE-centrum naar Nieuw-Borgvliet / Langeweg, bewonersi-              Dit geeft aanbieders de ruimte om binnen de arrangementen            - De tweede dialOOOgtafel had de volgende thema’s:
 overeenkomt met de uitgangspunten uit de visies sociaal      nitiatieven Gageldonk West (o.a. Abeelstraat, werkgroep            tijdens een zorgtraject maatwerk te leveren dat past bij het            krapte op de arbeidsmarkt, innovaties in het onderwijs
 domein. En dat er een verschuiving wordt gerealiseerd        verkeer, plukroute, beeld het plezier, de vuurtoren), activitei-   kind en het gezin. De juiste zorg op het juiste moment. Dit is          en Social Return On Investment (SROI) voor bedrijven.
 binnen het voorzieningenaanbod van maatwerkvoorzieningen ten in Langeweg en groenonderhoud door bewoners zelf.                  anders dan voorheen, toen aanbieders alleen betaald kregen         • Bedrijfsopendagen Nieuwe Stijl; In 2017 is een website
 naar voorliggende voorzieningen (preventie) waarbij goede                                                                       voor het (blijven) leveren van bepaalde zorg voor een vast           ontwikkeld waar vraag vanuit school en aanbod van het



22           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                  Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                 Indicatoren
   bedrijfsleven, het cultuurbedrijf en het natuurpodium bij
   elkaar gebracht worden. De gemeente financiert de
   website en de coördinator die vraag en aanbod bij elkaar      Wettelijke indicatoren:
   brengt.                                                       Op 1 april 2016 is de Regeling Beleidsindicatoren door het Rijk               vermeld: indien de voor een beleidsindicator relevante gege-
 • De gemeenten Bergen op Zoom, Steenbergen, Tholen en           vastgesteld. In de regeling zijn de beleidsindicatoren opgeno-                vens niet kunnen worden vermeld, dient bij de beleidsindicator
   Woensdrecht hebben het manifest ”Voortgezet onderwijs         men die met ingang van het begrotingsjaar 2017 moeten                         ‘gegevens niet beschikbaar’ te worden vermeld. Indien dit het
   dat klaar is voor de toekomst” opgesteld. In dit manifest     worden opgenomen in de programma’s. In de regeling staat                      geval is, is “{-}” vermeld.
   zijn 5 ambities opgesteld, te weten:
   - Behoud van het huidige aanbod aan scholen                   Omschrijving indicator                                         Gemeenten BoZ 2016             BoZ 2017 Bron**
   - Een goede aansluiting op het bedrijfsleven en toekom-                                                                      landelijk*
       stige beroepen                                                                                                                                                          Waarstaatjegemeente.nl Bron: Ingrado
                                                                 Onderwijs: absoluut verzuim, aantal per 1.000                                                                 Het aantal leerplichtigen dat niet staat
   - Een doorgaande leer- en zorglijn; onderwijs- of jeugd-                                                                          2,01         3,29            3,34         ingeschreven op een school, per 1.000
                                                                 leerlingen
       zorg die aangeboden wordt in het primair onderwijs,                                                                                                                     inwoners lft. 5-18 jaar

       dient doorgang te vinden in het voortgezet onderwijs.     Onderwijs: relatief verzuim, aantal per 1.000                                                                 Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                    26,88         38,15           30,6         Bron: Ingrado
   - Een doorgaande leerlijn; de peuteropvang en de              leerlingen
       kleuterklassen hanteren hetzelfde pedagogische            Onderwijs: vroegtijdige schoolverlaters zonder
                                                                                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
       programma.                                                startkwalificatie (vsv-ers), percentage deel­                        {-}          {-}             1,8         (DUO - Dienst uitvoering Onderwijs)
                                                                 nemers aan het VO en MBO onderwijs
   - Vestiging van een hogeschool in de regio
       Dit manifest is tevens de basis voor een te ontwikkelen   Banen, aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd                                                               Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     744          678,6           695,3        (Rapport werkgelegenheidsregister, LISA)
                                                                 15 – 64 jaar
       onderwijsagenda voor de komende jaren.
 • In 2017 is bekend geworden dat studenten van de HAS           Jongeren met een delict voor de rechter,                                                                      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     1,45          {-}             {-}         (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)
   (Hogere Agrarische School) in Bergen op Zoom opgeleid         percentage 12 t/m 21-jarigen
   gaan worden en stage gaan lopen.
                                                                 Kinderen in een uitkeringsgezin, percentage                                                                   Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     6,58          {-}             {-}         (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)
                                                                 kinderen tot 18 jaar
                                                                 Netto arbeidsparticipatie, percentage van de                                                                  Waarstaatjegemeente.nl
                                                                 werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de                       65,8         62,9             {-}         (CBS- Arbeidsdeelname)
                                                                 beroepsbevolking
                                                                 Achterstandsleerlingen, percentage                                 12,29                                      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                   {-}             {-}         (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)
                                                                 4 t/m 12-jarigen                                                  (in 2012)

                                                                                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
                                                                 Werkloze jongeren, percentage 16 t/m 22-jarigen                     1,52          {-}             {-}         (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)


                                                                 Personen met een bijstandsuitkering, aantal per                                  44,9            45,6         Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     41,3      (2e half jaar   (1e half jaar   (CBS – Participatie wet)
                                                                 1.000 inwoners                                                                   2016)           2017)

                                                                 Lopende re-integratievoorzieningen, aantal per                                                    24          Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     25,5         24,5         (1e half jaar   (CBS – Participatie wet)
                                                                 1.000 inwoners van 15 – 64 jaar                                                                  2017)

                                                                 Jongeren met jeugdhulp, percentage van alle                                       9,4             7,8         Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     10,7      (2e half jaar   (1e half jaar   (CBS - Beleidsinformatie Jeugd)
                                                                 jongeren tot 18 jaar                                                             2016)           2017)

                                                                 Jongeren met jeugdbescherming, percentage van                                                                 Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     1,2           0,9             {-}         (CBS - Beleidsinformatie Jeugd)
                                                                 alle jongeren tot 18 jaar

                                                                 Jongeren met jeugdreclassering, percentage van                                    0,4             0,4         Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                     0,5       (2e half jaar   (1e half jaar   (CBS - Beleidsinformatie Jeugd)
                                                                 alle jongeren van 12 tot 23 jaar                                                  2016)           2017)

                                                                 Cliënten met een maatwerkarrangement WMO,                                         39                          Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                      62       (2e half jaar       {-}         CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
                                                                 aantal per 1.000 inwoners                                                         2016)


                                                                 *   Cijfers vermeld bij het onderdeel Gemeenten landelijk kunnen afwijken       Bovenstaande opmerkingen gelden voor alle tabellen waarin de
                                                                     van de cijfers vermeld op de website Waarstaatjegemeente.nl. Deze           wettelijke indicatoren zijn opgenomen.
                                                                     worden namelijk gedurende het jaar aangepast indien er meer cijfers
                                                                     beschikbaar komen gedurende het jaar.                                       Naast bovenstaande gemeentelijke en wettelijke indicatoren is er ook
                                                                                                                                                 een gemeentelijke monitor Sociaal Domein. De monitor, eveneens te
                                                                 ** De vermelding achter Waarstaatjegemeente.nl is de bron van waaruit
                                                                                                                                                 raadplegen via Waarstaatjegemeente.nl, geeft gemeenten inzicht in hun
                                                                    WSJG (Waarstaatjegemeente.nl) de indicator heeft opgenomen. Deze
                                                                                                                                                 resultaten in het sociaal domein. Ook kunnen de gegevens worden
                                                                    extra informatie is waar mogelijk bij alle indicatoren zo weergegeven.
                                                                                                                                                 vergeleken met die van andere gemeenten.


24           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                    25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                           Specificatie per productgroep
 Wat heeft het gekost? (baten en lasten)
                                                                                                                                           x € 1.000
                                                                                                                                           Productgroep PR0201                        Rekening Begroting    Begroting Realisatie   Verschil   V/N
 Programma 2 Sociaal Domein                                                                                                                Sociale & maatschappelijke dienstverlening     2016      2017         2017       2017       2017
                                                                                                                                           			 voor wijzig.                                                 na wijzig.
 x € 1.000
 		        Rekening Begroting                                                Begroting Realisatie             Verschil           V/N       Baten                                       -26.881    -27.663     -30.862    -31.730      1.041    V
 		            2016      2017                                                     2017       2017                 2017                     Lasten                                      100.169     99.070     104.172    103.452        720    V
 			 voor wijzig.                                                            na wijzig.
                                                                                                                                           Totaalsaldo baten en lasten                  73.288     71.407      73.310     71.722      1.761    V
 Baten                                                   -29.473   -29.837     -33.136           -34.359         1.223              V
 Lasten                                                  111.290   109.277     114.211           113.535           676              V      Onttrekkingen reserves                       -1.968      -575       -1.151     -1.151         0      -
                                                                                                                                           Stortingen reserves                             312         0        1.000      1.000         0      -
 Totaalsaldo baten en lasten                              81.817    79.440      81.074            79.176         1.899              V
                                                                                                                                           Totaalsaldo reserves                         -1.656      -575         -151       -151         0      -
 Onttrekking                                              -2.095     -575       -1.151            -1.151             0               -
 Storting                                                    312        0        1.000             1.000             0               -     Gerealiseerde resultaat                      71.632     70.832      73.159     71.571      1.761    V

 Totaalsaldo reserves                                     -1.783     -575         -151             -151              0               -
                                                                                                                                           x € 1.000
 Gerealiseerde resultaat                                  80.034    78.865      80.924            79.025         1.899              V      Productgroep PR0202 Rekening Begroting                           Begroting Realisatie   Verschil   V/N
                                                                                                                 V = voordeel N = nadeel   Onderwijs               2016      2017                                2017       2017       2017
                                                                                                                                           			 voor wijzig.                                                 na wijzig.

                                                                                                                                           Baten                                        -2.592     -2.174      -2.274     -2.629        355    V
                             Baten en lasten                          Gerealiseerd resultaat per productgroep                              Lasten                                        8.969      7.996       7.724      7.992       -268    N
                 (inclusief reserves en voorzieningen)                 (inclusief reserves en voorzieningen)
                                                                                                                                           Totaalsaldo baten en lasten                   6.377      5.821       5.450      5.362        87     V

                                                                                                                                           Onttrekkingen reserves                         -127         0           0           0         0      -
                                                                                     PRO203                                                Stortingen reserves                               0         0           0           0         0      -
                           Baten                                                 Volksgezondheid
                           -35.510                                                       2.092     PRO202                                  Totaalsaldo reserves                           -127         0           0           0         0      -
                                                                                                  Onderwijs
                                                                                   PRO201                                                  Gerealiseerde resultaat                       6.250      5.821       5.450      5.362        87     V
                                                                                                    5.362
                                     Lasten                                   Sociale &maatsch.
                                     114.535                                    dienstverlening
                                                                                    71.571                                                 x € 1.000
                                                                                                                                           Productgroep PR0203 Rekening Begroting                           Begroting Realisatie   Verschil   V/N
                                                                                                                                           Volksgezondheid         2016      2017                                2017       2017       2017
                                                                                                                                           			 voor wijzig.                                                 na wijzig.

                                                                                                                                           		                                            2.152      2.212       2.315      2.092       224     V

                                                                                                                                           Totaalsaldo baten en lasten                   2.152      2.212       2.315      2.092       224     V

                                                                                                                                           Gerealiseerde resultaat                       2.152      2.212       2.315      2.092       224     V




26             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017      27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> Resultaten per productgroep
                                                                                                                                       taat van de zorg voor de klant centraal te staan. Daarnaast       de Huishoudelijke Hulp Toelage regeling over het jaar 2015
 x € 1.000                                                                                                                             moet de resultaatfinanciering gaan leiden tot efficiëntere en     en 2016. De verwachting is dat de kosten voor deze
 Omschrijving  Resultaat V/N   Resultaat V/N   Waarvan V/N   Waarvan                                                            V/N    effectievere zorg. Samen met de zorgaanbieders is de              maatwerkvoorziening in 2018 zullen stijgen, omdat per
 			          baten 2017		   lasten 2017		   structurele		 structurele                                                                 arrangementensystematiek met bijpassende resultaatfinan-          1-1-2018 de nieuwe resultaatovereenkomsten zijn inge-
 							 baten		 lasten                                                                                                                ciering ontwikkeld en in 2016 heeft heel de regio de overstap     gaan met hogere tarieven en een nieuw duurder product
                                                                                                                                       gemaakt. Omdat dit een nieuwe werkwijze betrof waar geen          (Huishoudelijke Ondersteuning Plus) is toegevoegd.
 PR0201 Sociale & maatsch. dienstverlening            868      V             720     V               0      -             0        -   ervaring mee was op andere plekken zijn er in het afgelopen
 PR0202 Onderwijs                                     355      V            -268     N               0      -             0        -   jaar meerdere malen bijstellingen op systematiek gedaan.        Transformatie Sociaal Domein
 PR0203 Volksgezondheid                                 0      -             224     V               0      -             0        -   De regio was genoodzaakt hier meteen stappen in te zetten       Een voordeel van € 63.000,- wordt voornamelijk veroorzaakt
                                                                                                                                       gezien de hoge kortingen over 3 jaar op het jeugdbudget door    door een overschrijding binnen het programma “Toegang”.
     			                                            1.223      V            676       V              0      -             0        -   het Rijk voor onze regio. De korting op jeugdbudget was         Oorspronkelijk was er per 1 januari 2018 voorzien in een
                                                                                                                                       landelijk berekend op gemiddeld 15% in 3 jaar maar betreft      ingerichte integrale toegang, maar in 2017 zijn er met name
                                                                                                                                       voor Bergen op Zoom 22%. Ondanks het uitgangspunt “in =         voorbereidende activiteiten uitgevoerd. Met deze voorberei-
 Toelichting                                                                                                                           uit” is het rijksbudget jeugd niet langer toereikend nu de      dende activiteiten waren minder kosten gemoeid dan er voor
                                                                                                                                       volledige korting vanuit het Rijk is toegepast ( 2015-2017).    de feitelijke inrichtingsactiviteiten waren voorzien. Op basis
 PR0201 Sociale                                                     schuldregeling. In die gevallen wordt de klant vaak eerst                                                                          van een afzonderlijke projectopdracht vindt verdere inrichting
 & Maatschappelijke Dienstverlening				 1.588                  V    doorverwezen naar WijZijn voor een voortraject. Daarnaast          WMO                                                  142   V    van de uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein in 2018 en
                                                                    is een nadeel van € 21.000 ontstaan door de inhuur van een                                                                         verder plaats. Er wordt voorgesteld het overschot van 2017
 Algemene Bijstandsverlening							                     712    V    projectleider om te komen tot herstructurering van de                                                                              middels resultaat- bestemming beschikbaar te stellen voor
                                                                    werkvoorziening.                                                   Totaal Huishoudelijke Ondersteuning & Begeleiding 365      V    verdere uitvoering van het project in 2018.
 In 2017 is in totaal € 25.565.000 uitgegeven aan de verstrekkin-                                                                      Totaal Transformatie Sociaal Domein                63      V
 gen van bijstandsuitkeringen. Aan inkomsten uit terugvorder-       Participatie										                                412      V   Totaal Woonvoorzieningen en Gehandicaptenvervoer -202      N   Woonvoorzieningen en gehandicaptenvervoer
 ing en verhaal is een bedrag van € 542.000 ontvangen.                                                                                 Totaal WMO Overig                                 -84      N   Het saldo op woonvoorzieningen, rolstoelvoorzieningen en
 De definitieve bijdrage van het rijk (BUIG) bedroeg                Het participatiebudget is niet volledig benut als gevolg van       Totaal WMO                                        142      V   vervoersvoorzieningen komt € 202.000,- nadeliger uit dan
 € 26.835.000. Dat betekent een overschot op de BUIG van            een onderbesteding op de middelen die gereserveerd                                                                                begroot. Op vervoersvoorzieningen is in de lastensfeer
 € 1.812.000. Er was al rekening gehouden met een voordeel          stonden voor werkplekaanpassing e.d. bij de realisatie van         Huishoudelijke Ondersteuning & Begeleiding                     € 240.000,- meer verbruikt door voornamelijk een hogere
 van afgerond € 1,6 miljoen. Door de hogere definitieve             garantiebanen en de voorziening beschut werk.                      Over het jaar 2017 is voor de onderdelen huishoudelijke        voorschotfacturering, terwijl in de opbrengstensfeer een
 bijdrage ten opzichte van de voorlopig vastgestelde bijdrage                                                                          ondersteuning en begeleiding gezamenlijk sprake van een        meevaller is ontstaan van € 178.000, waarvan € 73.000,- be-
 van het Rijk (BUIG) is een meevaller van € 270.000,- in het        Jeugd                                                 579      V   overschot van € 365.000,-. Het betreft hier 2,75% van het      trekking heeft op een meevaller in de eindafrekening 2016
 resultaat ontstaan. Daarnaast is er een incidenteel voordeel                                                                          beschikbare budget. Dit is het resultaat van een tekort op het en € 105.000,- betrekking heeft op een incidentele opgelegde
 ontstaan van € 553.000,- in verband met minder doorbelaste     In 2015 is het de gemeente Bergen op Zoom gelukt binnen het            budget voor begeleiding en een overschot op het budget voor boete wegens een overschrijding van de levertijden in het
 dan begrote bedrijfslasten bij de ISD door het niet (tijdig)   rijksbudget Jeugd te blijven. In 2016 is de jaarrekening ook           huishoudelijke ondersteuning.                                  contract voor alle woonvoorzieningen. Daarnaast is van de
 kunnen opvullen van vacatures alsmede een beperking op         afgesloten met een positief saldo hoewel dit een vertekend             • De uitgaven voor de Wmo-maatwerkvoorziening begeleid- VNG een bedrag van circa 36.000,- ontvangen vanwege de
 inhuur.                                                        beeld betrof door de overgang naar een andere financierings-              ing zijn hoger dan het budget dat hiervoor op de begroting afdekking van het risico voor onterechte WMO-verstrekkin-
                                                                systematiek ( 50% bij start, 50% bij einde zorg). In het tweede           2017 beschikbaar was. Dit is deels het gevolg van stijgen- gen. Het nadeel op de verstrekte PGB’s van € 175.000,- wordt
 Bijzondere Bijstand, Minimabeleid 				                   82 V concernbericht is gemeld dat we voor 2017 een tekort te                    de tarieven door indexeringen. Daarnaast zien we het        onder andere veroorzaakt door het hogere aantal toegekende
 en Schuldhulpverlening                                         verwachten op het rijksbudget Jeugd. Dat tekort werd                      aantal cliënten met een maatwerkvoorziening begeleiding voorzieningen in 2017 ten opzichte van 2016. Voor de rolstoel-
                                                                geschat op € 1.500.000,-. Hierop is dit bedrag bijgeraamd.                toenemen; mensen blijven langer zelfstandig thuis wonen voorziening is € 30.000,-, voor woonvoorzieningen is
 Op de Bijzondere Bijstand is een nadeel van € 12.000 ontstaan Het werkelijk tekort op het rijksbudget voor 2017 blijkt nu uit            en een terugtrekkende beweging van zorgverzekeraars         € 105.000,- en voor vervoersvoorzieningen is € 28.000,- meer
 doordat enerzijds € 52.000 meer is uitgegeven aan sociale      te komen op € 1.000.000,-. Dit betekent dat de jaarrekening               leidt er tevens toe dat mensen vaker een beroep doen op     aan PGB uitgegeven.
 verstrekkingen in natura, terwijl ook € 40.000 meer aan        van 2017, door het bijgeraamde bedrag, voor jeugd sluit met               de Wmo. De verwachting is dat de kosten voor begeleiding
 vergoedingen en verhaal op verstrekte sociale uitkeringen      een overschot van afgerond € 500.000,-.                                   toe zullen blijven nemen; per 1-1-2018 zijn de nieuwe       WMO overig
 in natura is gerealiseerd. Er is vooralsnog een incidenteel                                                                              resultaatovereenkomsten voor begeleiding ingegaan,          Een nadeel van 159.000,- is ontstaan door de eindafrekening
 voordeel van € 85.000 ontstaan op minimabeleid door minder Context                                                                       waarin hogere tarieven zijn opgenomen en een nieuwe         PGB 2016, terwijl de definitieve eindafrekening 2017 nog
 kwijtschelding van gemeentelijke belastingen als gevolg van Sinds 2015 heeft de gemeente Bergen op Zoom samen met de                     categorie-indeling welke naar verwachting gaan result-      ontvangen moet worden. Verder is een nadeel ontstaan van
 de daling van het aantal huishoudens met een inkomen op        gemeenten in de regio West-Brabant West niet alleen de                    eren in hogere kosten. De inkomsten stijgen echter niet     € 116.000,- op vastgoed account Wijkcentra. Bij de budget­
 minimumniveau. Op het budget Schuldhulpverlening is            jeugdzorg taken op zich genomen maar ook ingezet op het                   mee, omdat de eigen bijdrage per 2018 verlaagd is.          bepaling is rekening gehouden met de historische huur­
 sprake van een onderschrijding van € 30.000. Dit is het gevolg leggen van een basis voor transformatie. Als eerste regio zijn         • Bij de Wmo-maatwerkvoorziening huishoudelijke onder­         bedragen voor wijkcentra. Het team vastgoed heeft de
 van het feit dat aanvragen minder vaak worden doorgestuurd we gestart met resultaatfinanciering passend bij de visie van                 steuning is sprake van een overschot. Dit overschot wordt huurbedragen voor wijkcentra mee laten groeien zonder dat
 naar de kredietbank als gevolg van een behoorlijke complex- de Jeugdwet om vraaggericht te gaan werken en te sturen op                   echter deels veroorzaakt door een incidentele meevaller     de budgetten daarop zijn aangepast. Een voordeel van
 iteit dan wel het feit dat mensen nog niet toe zijn aan de     outcome. Hiermee komt de kwaliteit en het behaalde resul­                 van € 355.000,- welke betrekking had op de uitvoering van € 75.000,- op het Peuterspeelzaalwerk is ontstaan door een




28            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre> daadwerkelijk lagere dan begrote voorschotuitkering voor        gebaseerd op de cliëntaantallen over de regio’s met als           Reserves
 mogelijke frictiekosten en CAO-compensatie in verband met       peildatum 1 januari 2014. Hierdoor ontvangt onze regio
 de liquidatie van de stichting Peuterspeelzalen BoZ per 1       slechts € 50,- per inwoner, terwijl het landelijk gemiddelde      Soort Nr Omschrijving		 Begroting                                     Realisatie   Verschil
 januari 2018. Op basis van de verantwoording volgt een          circa € 110,- per inwoner bedraagt. Door de toename van het       				                           2017                                         2017       2017
 definitieve vaststelling van de verstrekte subsidie waarvan     aantal cliënten in onze regio wordt het resultaat in onze regio   				                   na wijziging
 de verdere afwikkeling in de jaar- rekening 2018 verwerkt zal   nadelig beïnvloed. Eind 2017 is een lobby gestart richting het
 worden. Een voordeel van € 26.000,- op Minderheden en           Rijk en de VNG om dit nadeel te compenseren. In de loop van       Onttrekking   R98000   Res Algemeen (risico)		                1.151        1.151         0
 opvang verblijfsgerechtigden kan worden verklaard door een      2018 verwachten we de resultaten van deze lobby te kunnen
 lagere instroom van statushouders, hetgeen altijd een           melden.                                                           Totaal Onttrekking			                                         1.151        1.151         0
 onzekere factor is. Verder is een voordeel van € 27.000,-
 ontstaan op Agogisch werk, omdat de stichting Sterk in          PR0202 Onderwijs                                        87   V    Storting      R98000   Res Algemeen (risico)		                1.000        1.000         0
 Welzijn niet langer meer bestaat. Op de inloopfunctie GGZ is
 een incidenteel voordeel ontstaan van € 51.000,-, omdat de      Een voordeel van € 24.000,- is ontstaan door een meevaller op     Totaal Storting				                                           1.000        1.000         0
 gedane uitgaven in 2017 voldoende waren voor het uitvoeren      huisvesting. Een voordeel van € 42.000,- is ontstaan op
 van de inloopfunctie GGZ door GGZ WNB. Voor het jaar 2018       maatschappelijke stages en een voordeel van € 17.000,- op
 is extra subsidie toegekend aan GGZ WNB voor de realisatie      leerplicht.
 van een tweede inloopfunctie in Bergen op Zoom, waarmee
 wordt beoogd om mensen met psychiatrische problematiek          PR0203 Volksgezondheid                                 224   V
 nog beter te kunnen bereiken.
                                                                 Dit overschot wordt veroorzaakt door een voordeel van
 Beschermd Wonen                                     -338   N    € 30.000,- op het niet volledig benutten van de GIDS gelden,
                                                                 een terugontvangen bedrag van € 48.000,- van de GGD
 Het beschikbare budget voor beschermd wonen (inclusief de       (resultaat 2016), een voordeel van € 90.000,- op jeugdgezond-
 eigen bijdrage voor beschermd wonen, het budget LVB, de         heidszorg vanwege het lagere aantal statushouders dat is
 uitvoeringskosten beschermd wonen en het PgB voor               ingestroomd, een ontvangen bedrag van 10.000,- van de RAV
 beschermd wonen) voor de 6 samenwerkende gemeenten              waarvan de kosten pas in 2018 gemaakt gaan worden en een
 bedraagt € 10.914.000,-. Dit budget wordt met € 1.758.000,-     terug ontvangen bedrag van € 24.000 van Thuiszorg West
 overschreden. Na de volledige onttrekking in 2017 van de        Brabant (resultaat uit voorgaande jaren). Overig voordeel is
 in 2015 opgebouwde voorziening beschermd wonen van              ontstaan op algemene gezondheidszorg.
 € 847.000,- blijft een resterend tekort over van € 911.000,-.
 Op basis van de vooraf afgesproken verdeling van het tekort
 van de 6 deelnemende gemeenten blijft specifiek voor Bergen
 op Zoom een tekort over van € 338.000,-. Hiervan wordt
 € 117.000,- gedekt door een aanvullend toegekend budget
 2017 uit de septembercirculaire. De septembercirculaire is
 niet in de begroting verwerkt. Het betreffende voordeel valt
 in de jaarrekening in programma 5 (financiële middelen) .
 De belangrijkste reden voor het overall tekort bij beschermd
 wonen wordt veroorzaakt door de gestegen cliëntaantallen.
 Sinds de overdracht van deze taak in 2015 is het aantal
 cliënten gestegen van circa 200 naar circa 300 personen. Er
 zijn meerdere verklaringen voor deze stijging. Enerzijds zien
 we dat er vaker een beroep op de gemeente wordt gedaan
 als gevolg van extramuralisering en scherpere toelating-
 seisen voor de Wet langdurige zorg. Daarnaast is het een
 gevolg
 van de succesvolle zorgtoeleiding door bijvoorbeeld het
 OGGZ-team en andere maatschappelijke partners. De stijging
 van de kosten kan niet binnen het beschikbare budget
 worden opgevangen. Dat komt mede door de landelijke
 verdeling van budgetten voor beschermd wonen. Deze zijn




30           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             Verbonden partijen                              Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan
 Programma 3                                                                                                                                                                 doelstelling van de gemeente
                                                                Speerpunten
                                                                                                                             Omgevingsdienst Midden- en                      De Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant werkt in opdracht van de deelnemende

 Fysiek Domein                                                  •
                                                                •
                                                                •
                                                                    Ruimtelijke kwaliteit in aangewezen ontwikkelgebieden
                                                                    Herstructurering van oude wijken
                                                                    Regionale woonvisie
                                                                                                                             West-Brabant                                    gemeenten en de provincie aan een leefbare en duurzame regio. Ze maakt
                                                                                                                                                                             omgevingsvergunningen voor de deelactiviteit milieu en controleert of bedrijven zich
                                                                                                                                                                             aan de regels houden.
                                                                •   Toekomstbestendige binnenstad                                                                            Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 1.158.961 structureel en € 34.561 incidenteel
 Met stedelijke ontwikkeling willen wij bewerkstelligen dat     •   Recreatieve waarde buitengebied
 Bergen op Zoom een geliefde plek is om te wonen, te werken     •   Bereikbaarheid, verkeersveiligheid en parkeren           Regio West-Brabant (RWB)                        De Regio West-Brabant (RWB) is een alliantie van negentien gemeenten met als doel
 en te recreëren. Een compacte en duurzame gemeente in een      •   Transitie Fysiek Domein (waaronder nieuwe                                                                de regio te versterken en te stimuleren op het gebied van onder andere economie en
 groene omgeving. De woningmarkt moet plaats bieden aan             Omgevingswet)                                                                                            arbeidsmarkt, mobiliteit, duurzaamheid, zorg, welzijn, onderwijs en ruimtelijke
 alle doelgroepen; aan kopers en huurders. Wij willen dat er                                                                                                                 ontwikkelingen en wonen. Daarnaast is de RWB een strategische gesprekspartner
 goedkope en duurdere woningen beschikbaar zijn en dat                                                                                                                       voor onder andere provincie, de nationale overheid en Europa, waar het gaat om de
 nieuw, instromend talent voldoende mogelijkheden heeft                                                                                                                      toekomst van de regio en beschikbare fondsen.
 om zich in onze gemeente te vestigen. De gemeente is een                                                                                                                    Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 1.378.225
 permanent decor voor evenementen en activiteiten en            Reguliere taken
 daarmee aantrekkelijk voor bewoners en bezoekers.                                                                           SAVER NV                                        De uitvoering van afvalinzameling- en reinigingsdiensten
 De kwaliteit van wonen speelt een belangrijke rol voor de      • Ruimtelijke ontwikkeling, volkshuisvesting en stedelijke
 attractieve waarde van onze gemeente. Wij zorgen voor een        vernieuwing en vergunningverlening                         Rewin NV                                        Versterken van de regionale economie door bedrijven te stimuleren in West-Brabant te
 aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en onder-       • Economische structuurversterking                                                                           investeren.
 nemers. Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt brengen we          • Aanleg, beheer en onderhoud van wegen, straten,
 met elkaar in balans. Onze beroepsbevolking, die bestaat uit     pleinen, viaducten, tunnels, bruggen, openbare             Parkeerbeheer Bergen op Zoom BV                 Uitvoering van het gemeentelijk parkeerbeleid op basis van een
 een mix van hoog- en laagopgeleide mensen, vormt het             verlichting, natuur, landschap, speelvoorzieningen,                                                        dienstverleningsovereenkomst. De werkzaamheden betreffen onder meer de afgifte
 kapitaal van de samenleving. Dit alles draagt bij aan de         begraafplaatsen, recreatieve voorzieningen, riolering,                                                     van abonnementen, het toezicht op het betaald parkeren, de verwerking van de
 economische structuurversterking.                                openbaar groen, parkeervoorzieningen                                                                       parkeerinkomsten en het toezicht in gemeentelijke parkeergarages en dergelijke.
                                                                • Zorg voor verkeersveiligheid en verkeersafwikkeling
 Bewoners en pandeigenaren maken wij bewust van een             • Huishoudelijk afval en milieu                              NV Aangenaam Bergen op Zoom                     • Het kopen, verkopen, in erfpacht uitgeven, verhuren of in huurkoop geven van
 duurzame woon-, werk- en leefomgeving. Wij stimuleren          • Management van de gemeentelijke vastgoed­                                                                    gronden geschikt voor industrievestiging;
 pandeigenaren in de binnenstad en daarbuiten om samen            portefeuille                                                                                               • Het bouwen, kopen, of huren enerzijds en het verkopen, verhuren of in huurkoop
 met partijen leegstand aan te pakken en hun panden te          • (Her)ontwikkeling van de gemeentelijke vastgoed­                                                             geven anderzijds, van bedrijfsgebouwen;
 verbeteren.                                                      objecten                                                                                                   • De promotie van Bergen op Zoom als aantrekkelijke vestigingsplaats;
 In dat kader is het wenselijk om te komen tot een compacte
 en aantrekkelijke binnenstad. Samen met ondernemers willen
 wij investeren in innovatie en belevingswaarde. Op naar een                                                                   Kaderstellende documenten voor het programma
 toekomstbestendige binnenstad, ‘the place to be en meet’.
 Voor wat betreft verkeer en parkeren willen wij bereiken dat                                                                  Beleidsnota                                                                       Vastgesteld
 Bergen op Zoom gezien wordt als een verkeersveilige stad,                                                                     Visie Verkeer en Parkeren                                                                2012
 een bereikbare stad en een aantrekkelijke, schone stad.                                                                       Verkeersplan                                                                             2014
 Bereikbaarheid, doorstroming en het voorkomen van file­                                                                       Strategische visie Theodorushaven                                                        2009
 problemen op snelwegen en op de invalswegen van de stad                                                                       Ruimtelijke Visie West-Brabant                                                           2009
 zijn belangrijke aandachtspunten. De focus ligt hierbij op                                                                    Gebiedsvisie Brabantse Wal – Bergen op Zoom Oost                                         2010
 automobilist, fietser en voetganger.                                                                                          Structuurvisie Bergen Op Zoom 2030                                                       2011
                                                                                                                               Beleidsvisie Materieel erfgoed                                                           2013
                                                                                                                               Meerjaren ontwikkeling Programma Stedelijke Vernieuwing 2010-2014                        2010
                                                                                                                               Beleidsplan Wonen 2014-2018                                                              2014
                                                                                                                               Detailhandelsvisie                                                                       2016
                                                                                                                               Integrale aanpak leegstand                                                               2016
                                                                                                                               Visie en actieplan Brede aanpak binnenstad                                               2016
                                                                                                                               Startfoto lokale economie                                                                2016
                                                                                                                               Notitie Woonwagenbeleid Bergen op Zoom                                                   2015
                                                                                                                               Integraal Beheerplan Openbare Ruimte                                               2014/2017*

                                                                                                                             * in december 2017 is het IBOR 2018-2022 vastgesteld.


32           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> Ambities voor deze                                               8. Ons landschap trekt recreanten. Wij ondersteunen               Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
                                                                      daarom investeringen en bijdragen aan recreatieve
 bestuursperiode                                                      ontwikkelingen in het buitengebied en geven een
                                                                      economische impuls met werkgelegenheidskansen voor            Wat wilden we bereiken?                                           Stadlander en AH. Hierdoor is de uitvoering van het plein
                                                                      mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Zo biedt de                                                                             doorgeschoven naar begin 2019. In 2018 verbouwt/bouwt
 In 2014 zijn in het College Uitvoeringsprogramma de volgende         ontwikkeling van Landschap van Allure de Brabantse Wal                                                                          Stadlander de gebouwen rondom het plein. Wel is op hoofd-



                                                                                                                                      1
 ambities opgenomen:                                                  kansen voor de regio en wordt dit ook verder ontwikkeld.                                                                        ­lijnen een akkoord bereikt met de winkeliersvereniging/dorp-
                                                                  9. Samen met belangenorganisaties stellen wij een                         Ruimtelijke kwaliteit in aangewezen                        s­raad over de herinrichting en de nog te volgen procedure.
 1. Al onze planologische procedures en ontwikkelingen                lobbydocument op. Dat document is gericht op het                      ontwikkelgebieden                                          De planontwikkeling in Fort Zeekant is doorgezet. Voor de
     worden, waar mogelijk, conform de toekomstige                    bereikbaar blijven van Bergen op Zoom en omgeving.                                                                               planontwikkeling van het Scheldebalkon wordt op dit moment
     Omgevingswet tot uitvoering gebracht.                            Daarbij zetten wij onder andere in op doorstroming en                                                                            de laatste hand gelegd aan een samenwerkingsovereen-
 2. Op het gebied van woningbouw zorgen wij voor klein­               verkeersveiligheid van de snelwegen A4/A58.                   Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                  komst met Stadlander. Binnen het vigerende bestemmings-
     schalige deelplannen en verschillende aanbieders.            10. Wij zorgen voor duidelijkheid en beleidsvorming over de                                                                          plan worden in 2018 14 nieuwe woningen gerealiseerd.
     Dat leidt tot meer ruimtelijke kwaliteit en risicospreiding.     zuidoostelijke ontsluiting van de stad. Het gaat daarbij om   1.1 en 1.2 Afstemmen van het aanbod op de vraag
 3. Wij faciliteren bewoners zo dat ze kwalitatief, veilig en         de structuur waar het tracé Rooseveltlaan - Jacob                 (vraaggericht werken) en de klant centraal stellen



                                                                                                                                                                                                        3
     duurzaam kunnen wonen, werken en recreëren. Wij doen             Obrechtlaan (stadsentree) deel van uitmaakt.
     dat door hen centraal te stellen. Daarnaast staan wij open       Aandachtspunt is de ontsluiting van het ziekenhuis in            Cocreatie (de klant centraal stellen)
                                                                                                                                                                                                              Regionale woonvisie
     voor nieuwe initiatieven. Daarbij denken wij in kansen en        relatie tot Rooseveltlaan/A4/A58.
     niet in beperkingen.                                         11. De Randweg-West is gerealiseerd. Daarbij zijn de              Co-creatie / klant centraal: Om zo goed mogelijk in te spelen
 4. De herstructurering van oude wijken zetten wij voort.             kruispunten herzien en is de groene golf uitgebreid.          op de behoefte, worden eindgebruikers / marktpartijen al in
     Daarbij formuleren wij nieuw stedelijk vernieuwings­         12. Wij pakken verkeersonveilige locaties aan volgens het         een vroeg stadium betrokken bij planontwikkeling.                 Wat en hoe hebben we dat bereikt?
     beleid.                                                          Verkeersstructuurplan 2014. Bijzondere aandacht blijft er     Het intakeoverleg heeft als doel de klantvraag te stroomlijnen
 5. Onze woningmarkt hangt sterk samen met die van de                 voor de schoolroutes. Wij evalueren het parkeerbeleid         en eenduidig en integraal te adviseren m.b.t. nieuwe initiatie-   3.1 Samen met de Brabantse Wal gemeenten streven naar
     Brabantse Wal gemeenten. Daarom streven wij naar een             inclusief de vereenvoudiging van het (parkeer)                ven.                                                                  een regionale woonvisie
     regionale woonvisie.                                             vergunningen­stelsel.
 6. Wij zetten gebiedsmarketing op creatieve wijze in. Om         13. Fietsers willen ook parkeren. Daarom zorgen wij voor een      1.3 Stimuleren van nieuwe initiatieven en inzetten op             Regionale woonvisie: in 2016 zijn in de sub regio West
     ontwikkelingen te stimuleren en meer in te zetten op de          ruim aanbod aan fietsenstallingen.                                gebiedsmarketing                                              gezamenlijke afspraken gemaakt in de vorm van het
     wensen van de klant.                                         14. Samen met de inwoners maken wij de openbare ruimte op                                                                           Uitvoeringsprogramma Wonen west. In navolging van de
 7. Wij stimuleren een compact en aantrekkelijk winkel­               orde. Als basis voor een schone, complete en veilige          De website van Stadsmakelaar is vernieuwd, dit is het             Brabantse Agenda Wonen (2017) is een start gemaakt met
     gebied. Daarbij kiezen wij voor een aanpak met een               leefomgeving.                                                 marketing kanaal voor gebiedsontwikkeling. Hierin wordt           het sub regionaal perspectief (opvolger uitvoerings­
     visie op:                                                    Bron: Collegeprogramma 2014/2018                                  verwezen naar de bestaande gebiedsontwikkelingen (nieuw-          programma Wonen west).
     • De aanloopstraten                                                                                                            bouw). Stimuleren nieuwe initiatieven en gebiedsmarketing:
     • Het tegengaan van leegstaande gebouwen                                                                                       huidige en toekomstige inwoners worden uitgedaagd om zelf



                                                                                                                                                                                                        4
     • Eenvoudig, flexibel gebruik van leegstaande panden                                                                           met initiatieven te komen, ten einde zoveel mogelijk zelf
     • Het stimuleren van (ruimtelijke) vernieuwing                                                                                 invulling en vorm te geven aan hun gewenste woonomgeving.
                                                                                                                                                                                                              Aantrekkelijk winkelgebied
     •	De rol en verantwoordelijkheid van inwoners, bedrijven
        en (maatschappelijke) partners



                                                                                                                                      2     Herstructurering van oude wijken                          Wat en hoe hebben we dat bereikt?

                                                                                                                                                                                                      4.1 Stimuleren van een compact en aantrekkelijk
                                                                                                                                                                                                          winkelgebied
                                                                                                                                    Wat en hoe hebben we dat bereikt?
                                                                                                                                                                                                  Het afgelopen jaar hebben we hard gewerkt aan de 9
                                                                                                                                    2.1 Herstructurering van oude wijken voortzetten              projecten die met de raad zijn afgesproken in het kader van
                                                                                                                                                                                                  het programma Brede Aanpak Binnenstad. Ieder kwartaal is
                                                                                                                                    Groot Project Gageldonk-West is dit jaar doorgezet. Verschil- aan de raad verantwoording afgelegd zowel via inloopsessies
                                                                                                                                    lende plandelen in de Plantaanbuurt zijn in samenwerking      in het binnenstadslab, als via formele verantwoording via de
                                                                                                                                    met Stadlander in uitvoering genomen. Het centrumgebied en kwartaalrapportage.
                                                                                                                                    herontwikkeling Zilverschoonplein zijn in voorbereiding.
                                                                                                                                    De centrumontwikkeling Vogelenzang heeft enige vertraging
                                                                                                                                    opgelopen door uitgelopen onderhandelingen tussen



34            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             Indicatoren
      5
                                                                   verbetering van de verkeersveiligheid, zoals Brabants
                                                                   Verkeersveiligheidslabel (BVL) op basisscholen, Brom FF
           Relatieve waarde buitengebied
                                                                   Normaal en elektrische fietstraining voor ouderen.
                                                                                                                             Wettelijke indicatoren
                                                                                                                             Op 1 april 2016 is de Regeling Beleidsindicatoren door het Rijk                 vermeld, indien de voor een beleidsindicator relevante
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                                                                           vastgesteld. In de regeling zijn de beleidsindicatoren opgeno­                  gegevens niet kunnen worden vermeld, dient bij de
 5.1 Investeren in recreatieve ontwikkelingen en                                                                             men die met ingang van het begrotingsjaar 2017 moeten                           beleidsindicator ‘gegevens niet beschikbaar’ te worden
     mogelijkheden in het buitengebied.                                                                                      worden opgenomen in de programma’s. In de regeling staat                        vermeld. Indien dit het geval is, is “{-}” vermeld.

 Binnen het Landschap van Allure project de Zoom is een
                                                                                                                             Omschrijving indicator                                         Gemeenten BoZ 2016               BoZ 2017 Bron
 nieuwe 26 km lange fietsroute tussen de centra van Bergen
                                                                                                                                                                                             landelijk
 op Zoom en Roosendaal (Route van de Turf) gerealiseerd.
 Waar de route de A58 kruist is het bestaande viaduct                                                                        Ziekenhuisopname na verkeersongeval met een                                                                   Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                   8             {-}             {-}       (Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg
 voorzien van schermen van uniek biobased materiaal en er is                                                                 motorvoertuig, als percentage                                                                                 (LBZ))
 een faunapassage aangebracht. Langs de Route van de Turf                                                                                                                                                                                  Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                             Overige vervoersongevallen met een gewonde
 is in het gebied Bergse Heide de parkeervoorziening voor                                                                                                                                          9             {-}             {-}       (Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg
                                                                                                                             fietser, als percentage                                                                                       (LBZ))
 zowel auto’s als fietsers geoptimaliseerd en uitgebreid. Ook
 zijn rustplekken aangebracht. De revitalisering en herinrich-                                                               Economie: functiemenging (verhouding tussen                                                                   Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                 52,1           49,4            49,3       (Rapport werkgelegenheids-register, LISA)
 ting van het Anton van Duinkerkenpark is dit jaar afgerond en                                                               banen en woningen), als percentage
 er is een 1,5km lang struinpad vanaf Smitsvest tot het park                                                                 Economie: Bruto Gemeentelijk Product, de                            100                                       Waarstaatjegemeente.nl
 onderlangs de Zoom aangelegd.                                                                                                                                                                                   {-}             {-}       (Atlas voor gemeenten)
                                                                                                                             verhouding tussen verwacht en gemeten product                     (in 2013)

                                                                                                                             Economie: Vestigingen (van bedrijven), aantal per                                                             Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                 134            113,8          113,6       (Rapport werkgelegenheids-register, LISA)
                                                                                                                             1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar


      6    Bereikbaarheid,
           verkeersveiligheid en parkeren
                                                                                                                             Gemiddelde WOZ-waarde, per € 1.000,-                                209             196            196
                                                                                                                                                                                                                                           Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                                                           (CBS - Statistiek Waarde Onroerende
                                                                                                                                                                                                                                           Zaken)

                                                                                                                             Aantal nieuwgebouwde woningen, aantal per                           6,0                                       Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                                 {-}             {-}       (ABF - Systeem Woningvoorraad)
                                                                                                                             1.000 woningen                                                    (in 2014)
     Wat en hoe hebben we dat bereikt?
                                                                                                                                                                                                                                           Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                             Demografische druk, in percentage                                   69,0           70,3            71,2       (CBS - bevolkingsstatistiek)
 6.1 en 6.2 Bereikbaarheid Bergen op Zoom en omgeving
     behouden en verruimen                                                                                                   Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishoud-                                                                 Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                 644             760            754        (COELO – Groningen)
                                                                                                                             en, in €
       Vergroten van verkeersveiligheid
                                                                                                                             Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshu-                                                                      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                 723             796            790        (COELO – Groningen)
                                                                                                                             ishouden, in €
 In 2017 is de herinrichting van de Noordsingel en Guido
 Gezellelaan afgerond, op beide wegen is de verkeersveilig-                                                                  Volksgezondheid en Milieu: omvang huishoudelijk                                                               Waarstaatjegemeente.nl
                                                                                                                                                                                                 200             170             {-}       (CBS - Statistiek Huishoudelijk afval)
 heid en de kwaliteit van fietsvoorzieningen fors verbeterd.                                                                 restafval, kg per inwoner
 Het project om de fietsenrekken in het centrum te verbeteren
                                                                                                                             Volksgezondheid en Milieu, hernieuwbare                                                                       Waarstaatjegemeente.nl
 is in uitvoering. Er is een start gemaakt met het planvormings-                                                                                                                                11,88            1,7             {-}       (Rijkswaterstaat - Klimaatmonitor)
                                                                                                                             elektriciteit, in percentage
 traject voor de herinrichting van de Halsterseweg (noord en
 zuid) en de rotonde Steenbergseweg. In september 2017 is,
 naar aanleiding van Motie Verkeersonderzoek Centrum­                                                                        Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatorenoverzicht
 gebied, een groot kentekenonderzoek uitgevoerd naar het                                                                     opgenomen in programma 2.
 verkeer in het centrum. Dit wordt in 2018 verder met de stad
 besproken en uitgewerkt in concrete maatregelen. In overleg
 met de regio(nale gemeenten) is overleg met Rijkswaterstaat
 om situatie op de A4/A58 te verbeteren. Samen met provincie
 Zeeland is verbetering bereikt in de bereikbaarheid per spoor
 door de toevoeging van spitstreinen tussen Zeeland en de
 Randstad. Ten slotte zijn in 2017 -met subsidie van de
 provincie- weer een groot aantal trainingen gegeven ter



36             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                  37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre> Wat heeft het gekost? (baten en lasten)                                                                                                Specificatie per productgroep

                                                                                                                                        x € 1.000
 Programma 3 Fysiek Domein                                                                                                              Productgroep PR0301 Rekening Begroting             Begroting Realisatie   Verschil           V/N
                                                                                                                                        Verkeer en vervoer      2016      2017                  2017       2017       2017
 x € 1.000                                                                                                                              			 voor wijzig.                                   na wijzig.
 		        Rekening Begroting                                                Begroting Realisatie          Verschil           V/N
 		            2016      2017                                                     2017       2017              2017                     Baten                           -4.828   -4.640       -4.640     -4.982        342              V
 			 voor wijzig.                                                            na wijzig.                                                 Lasten                          13.338   11.902       10.568     11.271       -703              N

 Baten                                                   -86.890   -47.082     -52.042      -70.931          18.889              V      Totaalsaldo baten en lasten      8.511    7.262        5.928      6.289       -361              N
 Lasten                                                  108.128    59.256      66.171       73.706          -7.535              N
                                                                                                                                        Onttrekkingen reserves           -954     -1.000      -1.000     -1.172        172              V
 Totaalsaldo baten en lasten                              21.238   12.174       14.128        2.775          11.353              V      Stortingen reserves                40         23         823        800         23              V

 Onttrekking                                              -4.808    -4.016      -5.986       -4.723          -1.262              N      Totaalsaldo reserves             -914      -977         -177       -372        195              V
 Storting                                                    440     2.017       2.502       13.107         -10.605              N
                                                                                                                                        Gerealiseerde resultaat          7.597    6.285        5.752      5.917       -166              N
 Totaalsaldo reserves                                     -4.368    -1.999      -3.484        8.384         -11.867              N                                                                                   V = voordeel N = nadeel


 Gerealiseerde resultaat                                  16.870   10.176       10.645       11.158            -514              N      x € 1.000
                                                                                                              V = voordeel N = nadeel   Productgroep PR0302 Rekening Begroting             Begroting Realisatie   Verschil           V/N
                                                                                                                                        Natuur en recreatie     2016      2017                  2017       2017       2017
                                                                                                                                        			 voor wijzig.                                   na wijzig.

                                                                                                                                        Baten                             -237      -78          -78       -195        117              V
                                                                                                                                        Lasten                           3.672    3.170        3.408      3.590       -182              N

                             Baten en lasten                          Gerealiseerd resultaat per productgroep                           Totaalsaldo baten en lasten      3.435    3.093        3.330      3.395        -65              N
                 (inclusief reserves en voorzieningen)                 (inclusief reserves en voorzieningen)
                                                                                                                                        Stortingen reserves                 0         0         200         200          0               -

                                                                                                                                        Totaalsaldo reserves                0         0         200         200          0               -
                                                                                  PRO304
                                                                                                PRO301                                  Gerealiseerde resultaat          3.435    3.093        3.530      3.595        -65              N
                                                                               Ruimte, wonen
                                       Lasten                                                  Verkeer &
                                                                                & economie                                                                                                                           V = voordeel N = nadeel
                                        86.813                                                  vervoer
                                                                                    3.411
                                                                                                 5.917
                                                                               PRO303 PRO302
                            Baten
                                                                                Milieu Natuur &
                            -75.654                                             -1.765    recreatie
                                                                                            3.595




38             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                          Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                   Toelichting                                                    Huishoudelijk afval (gesloten fianciering)
 x € 1.000
 Productgroep PR0303 Rekening Begroting                                   Begroting Realisatie        Verschil           V/N       PR0301 Verkeer en Vervoer                           -361     N Opbrengsten
 Milieu                  2016      2017                                        2017       2017            2017                                                                                    De belastingopbrengsten zijn in 2017 € 189.000 hoger dan
 			 voor wijzig.                                                         na wijzig.                                                                                                              geraamd. Ten opzichte van 2016 was er in 2017 minder
                                                                                                                                   Wegen                                                  -166 N leegstand en is het areaal groter geworden . Opbrengsten
 Baten                                               -19.194   -18.244      -18.244     -18.951            707              V                                                                     monostromen zijn € 774.000 hoger dan geraamd. Naast de
 Lasten                                               16.978    15.195       15.387      16.878         -1.490              N      Een hogere opbrengst op wegen is het gevolg van subsidie­      opbrengsten van de proef huis aan huis inzameling van
                                                                                                                                   bijdragen van de provincie inzake subsdie ov Steenbergse-      plastic met zakken is in 2017 ook een vergoeding ontvangen
 Totaalsaldo baten en lasten                          -2.216    -3.049       -2.857      -2.073           -784              N      weg € 97.000, Subsidie verkeers- en vervoersbeleid € 215.000 voor extra inzet bestrijding zwerfafval.
                                                                                                                                   (waarvan € 101.000 een bijdrage over 2016 bedraagt), een
 Onttrekkingen reserves                                   0         0            -200      -92            -108              N      bijdrage in studie OV van € 21.000, hogere opbrengsten kabels Lasten
 Stortingen reserves                                    400       400             400      400               0               -     en leidingen dan geraamd voor € 47.000 en tenslotte diverse    Er zijn hogere lasten monostromen € 458.000 als gevolg van
                                                                                                                                   bijdragen ivm doorberekeningen aan diverse producten voor huis aan huis inzameling plastic. De kosten voor exploitatie
 Totaalsaldo reserves                                   400       400            200       308            -108              N      een bedrag van € 64.000.                                       vallen hoger € 191.000 uit vanwege een nagekomen factuur
                                                                                                                                                                                                  over 2016 en hogere kosten voor exploitatie, transport en
 Gerealiseerde resultaat                              -1.816    -2.649       -2.657      -1.765           -892              N       Het onderhoudsbudget van wegen heeft een nadelig              verwerking dan begroot. een hogere bijdrage van € 102.000
                                                                                                         V = voordeel N = nadeel   resultaat. Dit wordt veroorzaakt door verschillende kleinere   voor ondergrondse milieuparken, extra kosten bestrijding
                                                                                                                                   afwijkingen op diverse onderdelen van het onderhoud. In        Zwerfval € 158.000 waartegenover een landelijke bijdrage
 x € 1.000                                                                                                                         2017 is budgettair geen rekening gehouden met areaaluit-       staat. Daarnaast extra kosten communicatie € 40.000 i.v.m.
 Productgroep PR0304       Rekening Begroting                             Begroting Realisatie        Verschil           V/N       breidingen, hetgeen de kleinere afwijkingen verklaart.         aankondiging van de plastic inzameling, extra kosten veegvuil
 Ruimte, wonen en economie     2016      2017                                  2017       2017            2017                     Daarnaast heeft eind 2017 een overschrijding van € 90.000      € 100.000 en extra benodigde inzet op illegale stort € 26.000.
 			 voor wijzig.                                                         na wijzig.                                               plaatsgevonden door de renovatie van het Zonneplein. Tot       Per saldo vindt binnen het product huishoudelijk afval een
                                                                                                                                   slot is in 2017 besloten tot extra inzet van de hondenpoep-    onttrekking plaats van € 65.000
 Baten                                               -62.631   -24.121      -29.081     -46.804         17.723              V      scooter, hierdoor kent product straatreiniging een overschrij-
 Lasten                                               74.140    28.989       36.807      41.967         -5.160              N      ding van € 42.000. Tevens zijn er meer kosten gemaakt €        Riolering (gesloten fianciering)
                                                                                                                                   48.000 voor gladheidbestrijding als gevolg van winterse        Per saldo vindt een onttrekking van € 949.964 uit de voorzien-
 Totaalsaldo baten en lasten                         11.508     4.869         7.726      -4.836         12.563              V      omstandigheden.                                                ing riolering plaats. Deze hogere onttrekking is een gevolg
                                                                                                                                                                                                  van lagere opbrengsten belastingen grootverbruik € 288.000,
 Onttrekkingen reserves                               -3.854    -3.016       -4.786     -3.459          -1.327              N      Parkeren                                               -195 N kosten onkruidbestrijding € 428.000, Hogere kosten drainage /
 Stortingen reserves                                       0     1.594        1.079     11.707         -10.628              N                                                                     kolken / inspectie voor € 233.964 welke in de begroting 2017
                                                                                                                                   De opbrengsten betaald parkeren zijn ten opzichte van          niet zijn opgenomen. deze kostencomponementen zijn in de
 Totaalsaldo reserves                                 -3.854    -1.422       -3.707      8.248         -11.954              N      de raming € 102.000 achtergebleven. Ten behoeve van de         begroting 2018 en verder verwerkt.
                                                                                                                                   bedrijfsvoering Parkeerbeheer heeft in 2017 een aanvullende
 Gerealiseerde resultaat                              7.654     3.447         4.020      3.411             608              V      storting aan parkeerbeheer plaatsgevonden van € 93.000.        Milieuzorg                                             -723 N
                                                                                                         V = voordeel N = nadeel
                                                                                                                                   PR0302 Natuur en recreatie                           -65   N Het nadelige resultaat op milieuzorg wordt vrijwel geheel
                                                                                                                                                                                                veroorzaakt door hogere lasten. De verklaring voor de hogere
 Resultaten per productgroep                                                                                                       Diverse kleine over- en onderschrijdingen binnen het         lasten betreft de extra € 300.000 inzet voor vergunnings­
                                                                                                                                   progra­mma Natuur en recreatie leiden tot een overschrijding trajecten welke door de OMWB in rekening worden gebracht,
 x € 1.000                                                                                                                         van € 65.000.                                                hiertegenover staan de hogere opbrengsten omgevingsver-
 Omschrijving  Resultaat V/N   Resultaat V/N   Waarvan V/N   Waarvan                                                     V/N                                                                    gunningen in Programma P0304. Ook is in 2017 een bedrag
 			          baten 2017		   lasten 2017		   structurele		 structurele                                                                                                                          als lasten opgenomen van € 420.000 voor de liquidatie van
 							 baten		 lasten                                                                                                            PR0303 Milieu                                       -784 N de RMD.

 PR0301 Verkeer en vervoer                     342        V        -703      N             0      -                 0        -                                                                    Begraafplaatsen                                       -61   N
 PR0302 Natuur en recreatie                    117        V        -182      N             0      -                 0        -
 PR0303 Milieu                                 707        V      -1.490      N             0      -                 0        -                                                                    In 2017 heeft nog een afrekening subsidies begraafplaatsen
 PR0304 Ruimte, wonen en economie           17.723        V      -5.160      N             0      -                 0        -                                                                    plaatsgevonden. Tezamen met de minderopbrengsten leidt dit
                                                                                                                                                                                                  tot een overschrijding op dit product van € 61.000.
 		                                         18.889        V      -7.535      N             0      -                 0        -




40           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre> PR0304 Ruimte, Wonen en Economie                   12.563       V vastgelegd dat de middelen beschikbaar blijven voor de             Reserves
                                                                   stedelijke vernieuwingsopgaven, dit bedrag is dan ook in de
                                                                   reserve gestort.                                                   Soort Nr Omschrijving		 Begroting                                         Realisatie   Verschil
 Vastgoed                                                                                                                             				                           2017                                             2017       2017
                                                                    Omgevingsvergunningen                                  785   V    				                   na wijziging
 Het product kent een nadeel van € 80.000              -80    N
                                                                    Het aantal vergunningsaanvragen kent een enorme toename           Onttrekking   R98000   Res Algemeen (risico)		                    5.986        4.723     -1.262
 Mede door de verkoop van panden vallen de opbrengsten              in 2017. Deze toename aan opbrengsten van € 785.000 heeft
 € 458.000 hoger uit dan begroot. De opgenomen taakstelling         wel als gevolg dat er ook meer inzet nodig is geweest om          Totaal Onttrekking			                                             5.986        4.723      1.262
 is hiermee dan ook gerealiseerd. Tegenover de hogere               deze aanvragen te behandelen. Dit komt dan tot uitdrukking in
 opbrengst verkopen staan nog verkoopkosten welke hiermee           hogere lasten op de ruimtelijke en milieu (omgeving) pro-         Storting		             -		                               0                         0          0
 gemoeid zijn voor € 53.000. De energielasten zijn € 128.000        ducten.                                                           Storting R21017        Res kapitaallasten OBR 2017		 1.000                       788        212
 hoger dan geraamd. Zoals reeds in het 2de concernbericht                                                                             Storting R21018        Res kapitaallasten OBR 2018		     0                       212       -212
 aangekondigd zijn extra kosten voor het doorlopen van              Grondbedrijf                                        10.125   V    Storting R98000        Res Algemeen (risico)		       1.502                    12.107    -10.605
 juridische procedures € 73.000 gemaakt en door wijziging in
 de verantwoording van kosten dagelijks onderhoud zijn deze         Het verschil op zowel lasten als baten houdt verband met de       Totaal Storting				                                               2.502       13.107    -10.605
 € 284.000 hoger dan begroot.                                       herzieningen van de grondexploitiaties, inclusief de tussen­
                                                                    tijdse winstnemingen op enkele projecten en de ophoging
 Economie                                              239    V     van de verliesvoorzieningen. Dit veroorzaakt met name de
                                                                    grote bedragen op productgroep 0304 Ruimte, wonen en
 Het voordelig resultaat op het product economie bedraagt           economie. Deze voor- en nadelen betreffen onderhanden
 € 239.000.                                                         werk mutaties die in de exploitatie worden opgenomen. Voor
 Een deel van de geraamde kosten voor de brede aanpak               een nadere toelichting op het grondbedrijf verwijzen wij u
 binnenstad zijn niet volledig gerealiseerd € 120.000. Dit          naar de paragraaf grondbeleid en het separate raadsvoorstel
 bedrag is conform raadsbesluit RVB17-0092 nu in 2018               inzake de jaarafsluiting van het grondbedrijf.
 opgenomen. Ook zijn voor de inzet van het economisch
 stimuleringsfonds (biobased) nog niet allle kosten gereali-        Afrondingsverschillen                                  -13   N
 seerd in 2017, dit betreft een bedrag van € 100.000. De inzet
 voor het stimuleringsfonds zal hierdoor in 2018 verder ingezet     Dit betreft diverse afwijkingen op posten kleiner dan € 50.000.
 worden. (conform RVB15-0051). Daarnaast zijn op diverse
 onderdelen binnen economie voor € 19.000 minder lasten
 gerealiseerd.

 Ruimtelijke plannen                                  -193    N

 Het nadelig resultaat op ruimtelijke plannen wordt veroor-
 zaakt door de extra inzet op planologische trajecten.
 Met name betreft het ook juridische ondersteuning.

 Stedelijke vernieuwing                              1.700    V

 Het voordelige resultaat van € 1.700.000 wordt vrijwel geheel
 veroorzaakt door de ontwikkelingen in gageldonk. Deze
 ontwikkelingen zijn volgend aan de voortgang van de
 projecten die Stadlander uitvoert. In de afspraken met
 Stadlander inzake stedelijke ontwikkeling Gageldonk is
 afgesproken dat grondtransacties/verkopen per deelproject
 worden afgerekend. Afgelopen jaar is veel grond vanuit de
 gemeente overgegaan naar Stadlander om de woningbouw
 te realiseren. In de afspraken stedelijke vernieuwing is ook




42           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> Programma 4                                                                                                                   Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
                                                                   Speerpunten

 Domein Vrije tijd                                                 •
                                                                   •
                                                                   •
                                                                     Integraal vrije tijdsprogramma
                                                                     Toeristische waarde van Bergen op Zoom
                                                                     Speerpunten uit de nota “Sport (is) in beweging”
                                                                                                                               Wat wilden we bereiken?                                           doelstelling is het op 1 augustus 2018 starten van een
                                                                                                                                                                                                 hybride leeromgeving aan de Boulevard. Doel is om dit in
                                                                   • Verdere invulling van de cultuurvisie, doorontwikkeling                                                                     de loop van Q1 2018 samenwerkingsintenties/afspraken



                                                                                                                                 1
 Een florerend cultuur- en vrijetijdsbeleid is van belang voor       cultuurbedrijf                                                                                                              vast te leggen.
                                                                                                                                       Samenhang tussen cultuur,
 een welvarende stad. Mensen trekken naar steden vanwege           • Verbinding cultuur en onderwijs
                                                                                                                                       sport, erfgoed en toerisme
 hun (culturele) voorzieningen. Bedrijven trekken naar steden      • Doorontwikkeling en in stand houden monumentale                                                                          Een impuls voor de watersport
                                                                                                                                       aanbrengen, waardoor een duidelijk
 vanwege de florerende arbeidsmarkt. Internationale bedrij­          binnenstad                                                                                                               • Ondernemers gefaciliteerd: Naar verwachting, wordt een
                                                                                                                                       vrijetijdsprofiel voor de stad ontstaat.
 ven willen goede culturele en vrijetijdsvoorzieningen voor                                                                                                                                      pop-up watersportcentrum in Q1 2018 gerealiseerd, direct
 hun mensen.                                                                                                                                                                                     naast zwembad de Schelp.
                                                                                                                               Wat en hoe hebben we dat bereikt?                              • De watersportverenigingen rondom de Binnenschelde
 Vrijetijdsbesteding geeft mensen ruimte voor zelfontplooiing      Reguliere taken                                             1.1 We geven invulling aan de ambities op het gebied van          zijn gefaciliteerd door aanpassingen aan de locatie ‘aan
 en ontspanning. Het brengt mensen bij elkaar en draagt                                                                            vrijetijdseconomie en maken een start met een Integraal       lager wal’.
 bij aan een gezonde leefstijl. Vrijetijdseconomie draagt          • Beheer en onderhoud van sportaccommodaties                    Vrijetijdsprogramma, waarin we komen tot een stevig
 economisch, en als (deel)oplosser van maatschappelijke              (binnen en buiten)                                            profiel op vrijetijdseconomie                            Verbeteren strandbeleving
 vraagstukken, bij aan een duurzame en vitale gemeente.            • Stimuleren en subsidiëren van sportactiviteiten                                                                        Aan de noordzijde van de Boulevard is in 2017 het strand
                                                                   • Realiseren van sport- en cultuuraanbod op de scholen      Het programma VTE is opgesteld in samenwerking met de        verbreed. Het gebruik was in de zomerperiode bijzonder goed
 Cultuur heeft een grote maatschappelijk waarde. Het helpt           en in de wijken (sport combinatie functionarissen)        Gemeenten Steenbergen en Woensdrecht en in afstemming        en de reacties positief. Er is nieuwe ruimte gecreëerd voor
 mensen zich thuis te voelen en het bepaalt mede de identiteit     • Bieden van faciliteiten voor zwemsport                    met ondernemers VTE. Opzet en prioriteiten maken onderdeel vrijetijdsbesteding (zoals watersport)
 van Bergen op Zoom. De lokale economie heeft baat bij een         • Verzorgen van kunst- en cultuureducatie                   uit van de brede opgave VTE/Sport/Cultuur én is besproken
 goed cultureel klimaat.                                             (het Cultuurbedrijf)                                      met raadsleden mede in verband met ontwikkelagenda           Horeca
                                                                   • Stimuleren van toeristisch bezoek door het onder de       Veerkrachtig bestuur. Doel van de overleggen die hieromtrent Er is interesse voor het gebied, er zijn gesprekken met
 Het materiële erfgoed is daarbij de drager van de uitstraling       aandacht brengen van de stad en de Brabantse Wal          plaatsvinden is het opstellen van een ontwikkelagenda voor   ondernemers gevoerd. Een brede marktuitvraag is voorbereid
 van de stad en tevens ook het decor van de vele evenemen­         • Uitvoeren beleid Materieel Erfgoed                        samenwerkende gemeenten op de Brabantse Wal.                 – Marktpartijen worden uitgenodigd om met plannen te
 ten die er plaatsvinden. De daarbij behorende wettelijke                                                                                                                                   komen voor een uit te geven perceel aan de Boulevard. Het
 taken maken daar onderdeel vanuit.                                                                                                                                                         proces moet uitnodigen, transparant zijn, en in staat stellen



                                                                                                                                 2
                                                                                                                                                                                            om tot een goede keuze te komen voor het concept wat het
                                                                                                                                        Toeristische waarde van Bergen op                   meeste bijdraagt aan de doelstellingen in het gebied –.
                                                                                                                                        Zoom versterken aan de blauwe en                    Wordt in Q1 2018 uitgezet.
 Verbonden partijen                     Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan                                             de groene kant van de gemeente
                                        doelstelling van de gemeente                                                                                                                          Afval
                                                                                                                                                                                              Om het gebied schoon te houden zijn nieuwe afvalbakken
 Zwembad de Schelp en                   De exploitatie van twee zwembaden.                                                     Wat en hoe hebben we dat bereikt?                              geplaatst (Big Bellys). Deze zijn ruimer, daarnaast is het voor
 De Melanen BV                                                                                                                                                                                vogels niet meer mogelijk afval uit de bakken te halen.
                                                                                                                               2.1 Wij geven invulling aan de ambities 2014 en 2016 uit       Met de ondernemers aan de Boulevard wort intensiever
                                                                                                                                   “Boulevard in Beweging” (blauw)                            samengewerkt om het gebied schoner te houden.

     Kaderstellende documenten voor het programma                                                                              De potentie van zwembad de Schelp als recreatief anker         2.2 Wij geven invulling aan de ontwikkeling Landschappen
                                                                                                                               beter benutten                                                     van Allure (groen)
     Beleidsnota                                                                      Vastgesteld                              • BV de Schelp heeft koers bepaald: Vitaliteit, bewegen en
     Kadernota “Sport (is) in beweging” 2011-2016                         2011 en verlengd in 2016                                gezondheid staan centraal. De BV is maatschappelijk         Binnen het Landschap van Allure project de Zoom is een
     Sport is (in) Beweging – “Uitvoeringsnota Sport en Bewegen”          2013 en verlengd in 2016                                ondernemer en de Schelp/boulevard het kloppend hart         nieuwe 26 km lange recreatieve fietsroute tussen Bergen op
     Cultuurvisie Bergen op Zoom                                                              2013                                van sportend Bergen op Zoom.                                Zoom en Roosendaal (Route van de Turf) gerealiseerd. Langs
     Doorontwikkeling Binnenschelde “Boulevard in Beweging”                                   2014                             • Om deze koers te faciliteren zijn plannen ontwikkeld om      de Route van de Turf is in het gebied Bergse Heide de
     Visie Materieel erfgoed                                                                  2013                                fysieke aanpassingen te doen bij de Schelp (buitenruimte,   parkeer­voorziening voor zowel auto’s als fietsers geoptimali-
     Uitvoeringsprogramma Materieel Erfgoed                                                   2015                                horeca) om deze koers te faciliteren. Q 1 2018 worden       seerd en uitgebreid. Ook zijn rustplekken en groenvoorziening
                                                                                                                                  hierin keuzes gemaakt.                                      aangebracht. De revitalisering en herinrichting van het Anton
                                                                                                                               • De F!TFabriek is organisatorisch geplaatst onder de BV.      van Duinkerkenpark is dit jaar afgerond en er is een 1,5 km
                                                                                                                               • Intensivering samenwerking met het CIOS (sportopleiding)     lang struinpad vanaf Smitsvest tot het park onderlangs de
                                                                                                                                  is recent verkend. De gezamenlijk uitgesproken              Zoom aangelegd.

44             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                          Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                4
 2.3 Project Catan (rood)                                     3.3 Wij zetten de inzet van sport combinatie functionarissen                                                                      4.4 De verbinding tussen cultuur en onderwijs blijft een
                                                                  voort                                                                                                                             speerpunt. De aandacht voor de verbinding tussen
                                                                                                                                       Verdere invulling van de Cultuurvisie
 Het cocreatieproces Catan is afgerond en heeft geleid tot                                                                                                                                          cultuur en onderwijs, zoals vormgegeven door het
 het uitwerken van een verhalend concept ‘Publiek Geheim,     Vanaf januari 2017 is de Fitfabriek onderdeel van de gemeen-                                                                          Cultuurbedrijf, wordt gecontinueerd
 Geheim Publiek’ dat in de komende jaren toegepast gaat       te Zwembaden BV. In 2017 is gebouwd aan het versterken
 worden in het museum Het Markiezenhof, verhaalroutes         van de uitvoeringsaanpak tot stimuleren van een actieve         Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                 De structurele verbinding tussen cultuur en onderwijs is
 naar / in monumenten en beeldbepalende plekken op de         en gezonde leefstijl, de ondersteunende registraties ter                                                                          verder vormgegeven door het innovatieteam. Een heel recent
 Brabantse Wal en evenementen. Daarbij wordt het              verklaring van resultaten (model conform input > troughput >    4.1 We richten ons op culturele activiteiten evenementen          voorbeeld hiervan is de lancering van de site www.talent.
 Markiezenhof een toerismepoort en een ‘centraal station’     output > outcome) en de organisatiestructuur. De uitvoerings-       die lokaal, regionaal en bovenregionaal zijn. Hiervoor        brabantse-wal.nl waarbij natuur, milieu, cultuur, wetenschap
 van verhaalroutes.                                           aanpak is meer dan voorheen gekoppeld aan het bredere               werken we toekomstgericht samen. Bovendien richten            en techniek gekoppeld worden.
                                                              sociale domein. De gehele inzet van de combinatiefunctiona-         we ons op kruisbestuiving door ontmoeting. Gestimu-
 2.4 Uitvoering erfgoedbeleid (rood)                          rissen is geactualiseerd en toekomstbestendig gemaakt.              leerd wordt de vaandels talentvol, creatief & innovatief      4.5 We gaan onze eigen monumenten die ingezet worden
                                                                                                                                  en historisch BOZ binnen de culturele activiteiten terug          voor toerisme een innovatieve invulling en uitstraling
 We hebben naast het structurele dagelijkse beleid op het     3.4 Wij geven uitvoering aan de uitkomsten van het                  te laten komen                                                    geven maar boven al behouden
 gebied van Erfgoed de drie aangekondigde speerpunten             onderzoek mbt de capaciteit en kwaliteit van
 opgepakt. Het verduurzamen van monumenten (beleid                sportaccommodaties en de daarop rustende taakstelling       Ook het afgelopen jaar hebben we lokaal talent een podium         Na de doorwikkeling v.w.b. innovatieve invulling, uitstraling
 opgeleverd t.a.v. energiebesparing ), het door ontwikkelen                                                                   geboden bij beeldbepalende evenementen binnen de                  en groot onderhoud van de Gevangenpoort zijn respectieve-
 van de getekende intentie overeenkomst Zuiderwaterlinie      Het project sportaccommodaties kent inmiddels vier deel­        gemeente Bergen op Zoom. Daarnaast hebben we de                   lijk het Markiezenhof, Gertrudiskerk, Fort de Roovere, Ravelijn
 en de Vestingvisie in procedure gebracht, en daarmee wordt   projecten. In 2018 wordt werk gemaakt van het implemen­         talenten verbonden aan professioneel theaterprogramma.            en Waterschans de volgende eigen monumenten die we
 de vestingvisie uitgevoerd.                                  teren van de maatregelen. In 2017 zijn de deelprojecten         Binnen de vaandels innovatief en historisch is de verbinding      opgepakt hebben. Restauratie, groot onderhoud plannen en
                                                              geconcretiseerd en heeft bestuurlijke besluitvorming            van jongeren en de Zilvertentoonstelling een mooi voorbeeld       kleinschalige verbouwingsplannen zijn in wording. Bij het
                                                              plaatsgevonden. De gemeente focust haar middelen in de          hoe wij hier invulling aan hebben gegeven.                        verbouwen gaat het om het doorvoeren van effectiever



     3
                                                              vier sporthallen. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor                                                                           gebruik en innovatieve beeldvorming. Voorbeelden zijn
         Speerpunten uit de nota                              actuele/toekomstige wensen en behoeften van gebruikers.         4.2 Vrijwilligers zijn hard nodig bij veel culturele initiatie-   de uitkijktoren Fort de Roovere en het toegangsportaal
         “Sport (is) in beweging”                             Het beheermodel voor de binnensportaccommodaties wordt              ven. Onderzoek moet uitwijzen hoe vrijwilligerswerk           Gertrudiskerk. Naast de beeldvorming wordt ook ingezet
                                                              doorontwikkeld naar een vorm met sleutelbeheer en meer              in de gemeente kan worden behouden, eventueel                 op gericht immaterieel gebruik. Hierbij wordt breed overleg
                                                              zelfredzaamheid van huurders. Op de buitensportparken               uitgebreid en verbeterd.                                      gevoerd met betrokken gebruikers van de eigen monumen-
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                            wordt geïnvesteerd in duurzaamheidsmaatregelen. Vanaf                                                                             ten.
                                                              2018 wordt samen met sportverenigingen gewerkt aan het          Onderzoek naar hoe vrijwilligerswerk kan worden behouden,         Om kwetsbare locaties te ontzien is een gebruiksvisie
 3.1 Wij gaan voor het openhouden van zwembad                 actualiseren en optimaliseren van de taakverdeling tussen       uitgebreid of verbeterd kan worden is nog niet uitgevoerd.        ontwikkeld voor Fort de Roovere. Deze gebruiksvisie zal ook
     De Melanen als onderdeel van het recreatiegebied de      verenigingen en gemeente en de bijbehorende tarieven.           Dit is wel opgenomen voor Q1 van 2018 en maakt onderdeel          gemaakt gaan worden voor het Ravelijn en Markiezenhof.
     Groote Melanen                                           De financiële taakstelling op sportbudgetten is vanaf 2016      uit brede programmering opgave VTE.
                                                              gerealiseerd.
 In de begroting zijn er voldoende onderhoudsmiddelen om de                                                                   4.3 Verbetering van de huisvesting van de bouwclubs
 voorziening de komende jaren in stand te houden. Daarnaast   3.5 Wij bieden ondersteuning aan sportverenigingen in hun           nemen we ter hand. Wij stimuleren en faciliteren een
 zijn de dorpsraad Halsteren, Stichting Behoud Zwembad            ontwikkeling naar sterke verenigingen                           infrastructuur voor talentherkenning en ontwikkeling
 De Melanen, zwembaden BV en de gemeente 2x per jaar met                                                                          (verbinding aanbrengen)
 elkaar in gesprek over de ontwikkelingen bij en rondom het   Via de Fitfabriek is er dit jaar 4x een nieuwsbrief verstuurd
 zwembad.                                                     naar de verenigingen met de meest relevante informatie.         In de raadsvergadering van 25 oktober is het raadsvoorstel
                                                              Daarnaast zijn er diverse thema-avonden georganiseerd over      RVB17-0033 voor de bouw van de centrale huisvesting
 3.2 De exploitatie van de zwembaden B.V. wordt verder        vrijwilligersbeleid, behoud leden en duurzaamheid. Tenslotte    Bergse carnavalsbouwclubs en St. Vastenavend aangeno-
     geoptimaliseerd                                          zijn er met alle sportparken gebruikers overleggen per park     men. Met betrekking tot een aantal bijzondere aandachts-
                                                              gevoerd om de samenwerking tussen de verenigingen op een        punten op het gebied van subsidies, draagvlak, bio-base en
 De taakstelling van de zwembaden B.V. is gehaald, de         zelfde park te bevorderen. Verder voeren de accountmanager      de relatie met het Eventum en de Geertruidapolder, zijn
 zwemlessen zijn toegenomen en de rolverdeling tussen de      van de gemeente en de verenigingsondersteuner van de            toezeggingen gedaan, waarvan verslag wordt gedaan in de
 B.V. en de gemeente is scherper weggezet. Het groot          Fitfabriek regelmatig gesprekken met de verenigingen.           commissie voortgang grote projecten.
 onderhoud is teruggekomen naar de gemeente. Hiervoor zijn
 een exploitatieovereenkomst en 2 nieuwe huurovereenkom-
 sten voor de beide zwembaden opgesteld en vastgesteld.
 Hierin zijn concrete afspraken gemaakt over het onderhoud
 en de exploitatie. Onderhoudsmiddelen zijn gereserveerd
 voor het groot onderhoud.



46           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre> Indicatoren                                                                                                                                            Wat heeft het gekost? (baten en lasten)

     Wettelijke indicatoren                                                                                                                             Programma 4 Vrije tijd
     Op 1 april 2016 is de Regeling Beleidsindicatoren door het               regeling staat vermeld, indien de voor een beleidsindicator
     Rijk vastgesteld. In de regeling zijn de beleidsindicatoren              relevante gegevens niet kunnen worden vermeld, dient bij de               x € 1.000
     opgenomen die met ingang van het begrotingsjaar 2017                     beleidsindicator ‘gegevens niet beschikbaar’ te worden                    		        Rekening Begroting                                            Begroting Realisatie         Verschil            V/N
     moeten worden opgenomen in de programma’s. In de                         vermeld. Indien dit het geval is, is “{-}” vermeld.                       		            2016      2017                                                 2017       2017             2017
                                                                                                                                                        			 voor wijzig.                                                        na wijzig.

     Omschrijving indicator                                     Gemeenten BoZ 2016              BoZ 2017 Bron
                                                                                                                                                        Baten                                                 -5.367   -5.617      -5.556      -5.160            -396              N
                                                                 landelijk
     Met verwijzing naar de doelstelling uit de tabel                                                                                                   Lasten                                                21.757   20.946      21.035      21.035              -1              N
     hierboven

     Het aantal niet sporters, uitgedrukt in een                                                              Waarstaatjegemeente.nl                    Totaalsaldo baten en lasten                           16.390   15.329      15.479      15.876            -397              N
                                                                     {-}            50,9             {-}      (RIVM – Zorgatlas)
     percentage
                                                                                                                                                        Onttrekking                                               0      -185        -185         -185               0              -
 Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatoren overzicht opgenomen in   Storting                                                  0         0           0            0               0              V
 programma 2.
                                                                                                                                                        Totaalsaldo reserves                                      0      -185        -185         -185               0              V

                                                                                                                                                        Gerealiseerde resultaat                               16.390   15.144      15.294      15.691            -397              N
                                                                                                                                                                                                                                                               V = voordeel N = nadeel




                                                                                                                                                                                  Baten en lasten                         Gerealiseerd resultaat per productgroep
                                                                                                                                                                      (inclusief reserves en voorzieningen)                (inclusief reserves en voorzieningen)




                                                                                                                                                                                           Baten                                    PRO401
                                                                                                                                                                                           -5.345                                    Sport
                                                                                                                                                                                                                                     5.190
                                                                                                                                                                                                                                             PRO402
                                                                                                                                                                                  Lasten                                                Cultuur & educatie
                                                                                                                                                                                  21.035                                                      10.501




48                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre> Specificatie per productgroep                                                                                                 Toelichting                                                    van de museum functie nog niet verder is ingevuld. Inmiddels
                                                                                                                                                                                              is het beleidsplan vastgesteld en zal in 2018 hier verder vorm
 x € 1.000                                                                                                                     Lagere opbrengsten sport                               -68   N aan gegeven worden. Daarnaast zijn er hogere opbrengsten
 Productgroep PR0401 Rekening Begroting                                 Begroting Realisatie       Verschil            V/N                                                                    binnen de educatieve producten en het museum, in mindere
 Sport                   2016      2017                                      2017       2017           2017                    Lagere baten op het product sport als gevolg van               mate staan hier ook hogere lasten tegenover.
 			 voor wijzig.                                                       na wijzig.                                             niet gerealiseerde overige baten buitensport­-
                                                                                                                               accommodaties                                          -29       Evenementen                                         -220    N
 Baten                                               -2.246   -2.089       -2.033     -1.965            -68              N     Lagere opbengsten zwembaden in 2017.
 Lasten                                               7.634    6.975        6.978      7.154           -176              N     Hiertegenover staat een lagere subsidie                     Als gevolg van het onderdeel evenementen binnen cultuur is
                                                                                                                               verstrekking.                                       -39     er een nadelig resultaat van € 220.000. Dit wordt enerzijds
 Totaalsaldo baten en lasten                          5.388    4.887        4.946      5.190           -244              N                                                                 veroorzaakt door de kosten van de gemeentelijke inzet tijdens
                                                                                                                               Hogere kosten op het product Sport zijn                     evenementen en anderzijds door hogere energielasten
 Gerealiseerde resultaat                              5.388    4.887        4.946      5.190           -244              N     een gevolg van:                                    -176 N gerelateerd aan evenementen als ook lagere inkomsten
                                                                                                     V = voordeel N = nadeel                                                               vanuit doorberekening van energie aan de organisaties van
                                                                                                                               Extra noodzakelijke inhuur personeel accommodatiebeheer     evenementen. In 2018 wordt het evenementenbeleid herijkt
 x € 1.000                                                                                                                     als gevolg van langdurige ziekte en hogere personeelslasten en in dat kader zijn voornemens op te nemen dat de ener-
 Productgroep PR0402 Rekening Begroting                                 Begroting Realisatie       Verschil            V/N     agv onregelmatige dienst € 24.000                   -25     gielasten worden doorbelast aan organisatoren van de
 Cultuur en educatie     2016      2017                                      2017       2017           2017                    Hogere kosten belastingen dan geraamd € 68.000      -68     evenementen.
 			 voor wijzig.                                                       na wijzig.                                             Meer besteedt aan dagelijks onderhoud € 83.000 ivm
                                                                                                                               uitblijven besluitvorming verzakeling sport-                Archief                                               -135 N
 Baten                                               -3.121   -3.528       -3.523     -3.195           -328              N     accommodaties.                                      -83
 Lasten                                              14.123   13.971       14.057     13.881            175              V                                                                 De kosten voor de archief functie zijn € 135.000 nadelig. De
                                                                                                                               Cultuur en educatie                                         hogere lasten worden veroorzaakt door frictie kosten
 Totaalsaldo baten en lasten                         11.002   10.443       10.533     10.686           -153              N                                                                 gerelateerd aan de oprichting van het gemeenschappelijke
                                                                                                                               Cultuurbedrijf                                      172 V archiefdienst
 Onttrekkingen reserves                                  0     -185            -185     -185               0              -
 Stortingen reserves                                     0        0               0        0               0              V    Het Cultuurbedrijf kent een voordelig resultaat van € 172.000.   Overig cultuur en educatie                            30    V
                                                                                                                               Dit resultaat wordt met name veroorzaakt door een voordeel
 Totaalsaldo reserves                                    0     -185            -185     -185               0              V    op de personeelslasten als gevolg van mindere inzet van de       Op diverse producten binnen cultuur en educatie zitten kleine
                                                                                                                               flexibele schil. De reden hiervoor is dat in 2017 de invulling   voordelige resultaten.
 Gerealiseerde resultaat                             11.002   10.258       10.349     10.501           -153              N
                                                                                                     V = voordeel N = nadeel
                                                                                                                               Reserves

 Resultaten per productgroep                                                                                                   Soort Nr Omschrijving		 Begroting                                                                      Realisatie    Verschil
                                                                                                                               				                           2017                                                                          2017        2017
 x € 1.000                                                                                                                     				                   na wijziging
 Omschrijving  Resultaat V/N   Resultaat V/N   Waarvan V/N   Waarvan                                                   V/N
 			          baten 2017		   lasten 2017		   structurele		 structurele                                                         Onttrekking    -          		                                                                      60            0           -60
 							 baten		 lasten                                                                                                        Onttrekking    R98000     Res Algemeen (risico)		                                                125          185            60

 PR0401 Sport                                  -68       N       -176      N            0      -                 0        -    Totaal Onttrekking			                                                                            185          185            0
 PR0402 Cultuur en educatie                   -328       N        175      V            0      -                 0        -
                                                                                                                               Storting       R98000     Res Algemeen (risico)		                                                  0            0            0
     		                                       -396       N         -1      N            0      -                 0        -
                                                                                                                               Totaal Storting			                                                                                 0            0            0




50           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre> Programma 5                                                                                                                    Verbonden partijen                   Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan
                                                                                                                                                                     doelstelling van de gemeente


 Financieel Domein                                                 De lasten voor onze inwoners, instellingen en bedrijven
                                                                   stijgen niet, met uitzondering van een correctie voor de
                                                                   inflatie.
                                                                                                                                Belastingsamenwerking
                                                                                                                                West-Brabant
                                                                                                                                                                     De uitvoering van de heffing en invordering waterschapsbelastingen (zoals zuiverings­
                                                                                                                                                                     heffing, verontreinigingsheffing en diverse watersysteemheffingen) en van gemeente­
                                                                                                                                                                     lijke belastingen (zoals de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing, afvalstoffen­
                                                                                                                                                                     heffing, honden- en toeristenbelasting), de behandeling van bezwaar- en
 De gemeente streeft naar een transparant, robuust en              Onze schuldenpositie verlagen, de drie decentralisaties en                                        beroep­schriften en het verzorgen van de informatieverstrekking aan burgers en
 betrouwbaar financieel huishoudboekje. Tot 2014 was als           het in balans brengen van de lokale belastingen kan alleen                                        bedrijven die woonachtig of gevestigd zijn in het grond- of werkgebied van een van de
 gevolg van de investeringen in het grondbedrijf, de financiële    met een goed systeem van risicomanagement. De ingeslagen                                          deelnemende partijen.
 crisis en diverse andere investeringen de schuldpositiestevig     weg is positief beoordeeld door de Rekenkamer in 2014,                                            Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 1.123.000 was begroot en zal naar verwachting
 opgelopen. De gemeente heeft zich ten doel gesteld om deze        deze lijn zetten wij voort.                                                                       uitkomen op € 1.130.500
 schuldenpositie terug te brengen om daarmee de vermogens-
 positie te versterken. In de afgelopen collegeperiode is                                                                       Brabant Water NV                     De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
 hieraan inhoud gegeven. Ondanks dat deze schuld in 2017,
 deels door incidentele factoren, opliep is over de periode                                                                     NV Bank Nederlandse Gemeenten        De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
 2014-2017 de schuld teruggebracht van € 245 mln. in 2014            Speerpunten
 naar € 225 mln. in 2017. Dat betekende niet dat er geen                                                                        Deelnemingen Bergen op Zoom BV       Deelname in GEM Bergse Haven CV
 middelen beschikbaar waren voor nieuwe initiatieven. Daar           • Verlagen van de schuldenlast en risicoprofiel
 waar het college mogelijkheden zag voor investeringen die             (Verkoop van gronden en gemeentelijk vastgoed)           Delta NV                             De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
 deze gemeente structureel vooruitbrachten was er ruimte om          • Lokale lasten
 hier inhoud aan te geven. In dat kader zijn diverse voorstellen     • Optimale rentehuishouding                                Enexis Holding NV                    De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
 bij de raad gepasseerd.
                                                                                                                                Vordering op Enexis BV, Publiek      Deze 4 BV’s zijn opgericht voor het vertegenwoordigen van de 136 verkopende
 Verder zijn met ingang van 2015 de financiële gevolgen meer                                                                    belang Elektriciteitsproductie BV,   aandeelhouders (diverse gemeenten en provincies) bij het beheer en de uitoefening
 zichtbaar voor de decentralisaties die door het Rijk zijn                                                                      Publiek belang Elektriciteits­       van rechten en verplichtingen als gevolg van het aandelenpakket Essent NV.
 ingezet. Vanaf 2015 krijgen gemeenten middelen voor de              Reguliere taken                                            productie BV, Claim Staat
 uitvoering van de Wmo, Jeugdzorg en Participatiewet. Als                                                                       Vennootschap BV
 gevolg van deze decentralisaties is de gemeentefondsuitke-          • Opleggen van gemeentelijke belastingen
 ring met ongeveer 40% toegenomen. Het gaat hier om de               • Berekenen en monitoren van de algemene uitkering uit
 uitvoering van open-einde regelingen. Dat wil zeggen dat de           het gemeentefonds
 gemeente verplicht is om de inwoners die een beroep doen            • Berekenen en monitoren van de post Onvoorzien              Kaderstellende documenten voor het programma
 op een van deze regelingen te helpen. In 2015 hebben we             • Beheer van de deelnemingen in nutsbedrijven
 geen tekort gehad op dit terrein. Dat is mede te danken aan                                                                      Beleidsnota                                             Vastgesteld
 de inzet van eigen middelen waar ook al vóór de uitvoering                                                                       Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet              2017
 van de “oude” Wmo sprake van was. De komende jaren                                                                               Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet              2015
 neemt het budget steeds verder af. Een belangrijk uitgangs-                                                                      (Controleverordening)
 punt in het begrotingsbeleid is dat geld dat binnenkomt voor                                                                     Nota Investeren en Afschrijven                                  2015
 de uitvoering van een specifiek beleid ook daadwerkelijk voor                                                                    Nota Rentebeleid en Treasurystatuut                             2015
 de uitvoering van het desbetreffend beleid wordt gebruikt.                                                                       Nota Reserves en Voorzieningen                                  2015
 Wij noemen dat in=uit. Voor de manier waarop we uitvoering                                                                       Nota gemeentelijk Vastgoed                                      2012
 geven aan de ambitie de open einde regelingen uit te voeren
 met krimpende budgetten verwijzen we naar programma 2
 Sociaal Domein.




52            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre> Ambities voor deze bestuursperiode                                                                                                Indicatoren

 1. We anticiperen op de financiële uitdagingen als gevolg       5. Als er financiële voordelen zijn, willen we deze in principe   Gemeentelijke indicatoren
    van de decentralisaties opgelegd door het Rijk, binnen          gebruiken om de schuldenlast te verlagen. Dit leggen we
    het beschikbare budget en dito risicoprofiel.                   voor aan de gemeenteraad.
 2. We streven naar verlaging van de schulden en het             6. De lokale lasten stijgen tot maximaal het inflatiepercenta­      Omschrijving indicator              Nulmeting                   Gem. landelijk*     BoZ 2016         BoZ 2017        Bron
    risicoprofiel. Hiervoor verkopen we gronden en                  ge. Het gaat om het totaal aan heffingen: rioolheffing,          Met verwijzing naar de
    gemeentelijk vastgoed. Consequenties voor                       afvalstoffenheffing, OZB en overige.                             doelstelling uit de tabel hierboven
    schuldenpositie zijn in de raadvoorstellen terug te lezen.   7. We willen de precariobelasting afschaffen. Zo bieden we
 3. We verbeteren de doelmatigheid van onze organisatie.            de horeca en de middenstand financiële verlichting.              Doelstelling 1            € 3.408 € 2.357 3.177 3.398* Paragraaf Weerstands­
    Hiervoor gebruiken we o.a. benchmarkgegevens.                   Dit leggen we voor aan de gemeenteraad.                          Verbetering schuldpositie					                         vermogen
 4. We verlangen van onze partners dat zij evenredig             8. De lage kapitaalrente gaan we optimaal benutten. Dat             Netto schuld per inwoner
    bijdragen aan mogelijke taakstellingen.                         biedt ons voordeel voor de lange- termijnverplichtingen.
                                                                                                                                     Doelstelling 1              1.05 nvt 1,84 2,0 Paragraaf Weerstands­
                                                                                                                                     Verlagen risicoprofiel					                   vermogen
                                                                                                                                     Weerstandsratio (verhouding
                                                                                                                                     beschikbaar en benodigde
 Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)                                                                weerstandscapaciteit)

                                                                                                                                   Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatoren overzicht opgenomen in
 Wat wilden we bereiken?
                                                                   2
                                                                                                                                   programma 1.

                                                                         Lokale lasten beperken                                    * gebaseerd op cijfers inwoners begroting 2017; 66.211 inwoners




     1   Verlagen van schuldenlast
         en risicoprofiel                                        Wat en hoe hebben we dat bereikt?

                                                                 2.1 Wij beperken de verhoging van de belastingen tot het
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                   percentage inflatie en, waar mogelijk, verlagen wij het

 1.1 Verlagen van schuldenlast en risicoprofiel                  2.1 De inflatie is conform beleidskader in zijn algemeenheid
                                                                 tot 0% beperkt, de lokale woonlasten zijn met € 7,95 (=1%)
 Incidentele voordelen (bijvoorbeeld saldi jaarrekening en       gedaald.
 concernberichten) zijn overwegend ingezet voor versterking
 vermogenspositie en reducering schuldenlast.

 Het risicomanagement is gecontinueerd uitmondend in een
 ratio van ultimo 2017.                                            3     Optimale rentehuishouding

 De schuldenlast is in 2017, deels door incidentele factoren,
 gestegen tot 225 mln. maar over de gehele collegeperiode        Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 teruggebracht van 245 mln. naar 225 mln.
                                                                 3.1 Gebruik maken van de relatief lage renteniveaus.

                                                                 In 2017 is in aanzienlijke mate gebruik gemaakt van het
                                                                 extreem lage rentepercentage op kortlopend geld. Daarnaast
                                                                 is in 2017 een langlopende lening (looptijd 15 jaar) afgesloten
                                                                 waardoor rentelooptijd van de portefeuille geldleningen is
                                                                 toegenomen en hiermee het renterisico verminderd.




54            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                             55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre> Wat heeft het gekost? (baten en lasten)                                                                                            Specificatie per productgroep

                                                                                                                                    x € 1.000
 Programma 5 Financieel Domein                                                                                                      Productgroep PR0501       Rekening Begroting          Begroting Realisatie   Verschil            V/N
                                                                                                                                    Algemene Dekkingsmiddelen     2016      2017               2017       2017       2017
 x € 1.000                                                                                                                          			 voor wijzig.                                      na wijzig.
 		        Rekening Begroting                                                  Begroting Realisatie     Verschil            V/N
 		            2016      2017                                                       2017       2017         2017                    Baten                           -127.913   -116.831    -119.453   -119.693        239              V
 			 voor wijzig.                                                              na wijzig.                                           Lasten                               455      1.615       1.664      1.981       -316              N

 Baten                                                   -142.261   -132.263    -134.782    -134.446        -336              N     Totaalsaldo baten en lasten     -127.458   -115.216    -117.789   -117.712        -77              N
 Lasten                                                     1.422      2.407       2.457       2.754        -297              N
                                                                                                                                    Onttrekkingen reserves           -18.130        -1       -1.106       -901       -204              N
 Totaalsaldo baten en lasten                             -140.839   -129.856    -132.325    -131.692        -633              N     Stortingen reserves               19.659       348          613        255        358              V

 Onttrekking                                              -18.130        -1       -1.106        -901        -204              N     Totaalsaldo reserves               1.529       347         -492       -646        154               V
 Storting                                                  19.659       348          613         255         358              V
                                                                                                                                    Gerealiseerde resultaat         -125.929   -114.870    -118.281   -118.358         77               V
 Totaalsaldo reserves                                       1.529       347         -492        -646         154               V                                                                                   V = voordeel N = nadeel


 Gerealiseerde resultaat                                 -139.310   -129.509    -132.818    -132.338        -479              N     x € 1.000
                                                                                                          V = voordeel N = nadeel   Productgroep PR0502       Rekening Begroting          Begroting Realisatie   Verschil            V/N
                                                                                                                                    Gemeentelijke Belastingen     2016      2017               2017       2017       2017
                                                                                                                                    			 voor wijzig.                                      na wijzig.

                                                                                                                                    Baten                            -14.347    -15.432     -15.329    -14.754       -575              N
                             Baten en lasten                            Gerealiseerd resultaat per productgroep                     Lasten                               966        792         792        773         19              V
                 (inclusief reserves en voorzieningen)                   (inclusief reserves en voorzieningen)
                                                                                                                                    Totaalsaldo baten en lasten      -13.381    -14.640     -14.536    -13.980       -556              N

                                                                                                                                    Gerealiseerde resultaat          -13.381    -14.640     -14.536    -13.980       -556              N
                                                                                                                                                                                                                   V = voordeel N = nadeel
                                                                                        PRO502
                                Lasten
                                                                                     Gemeentelijke
                                 3.009
                                                                                      belastingen
                                                                                        -13.980
                                                                                        PRO501
                                Baten                                              Algemene dekkings-
                               -135.347                                                 middelen
                                                                                         118.358




56             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                  57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre> Resultaten per productgroep                                                                    Reserves

 x € 1.000                                                                                      Soort Nr Omschrijving		 Begroting                                         Realisatie   Verschil
 Omschrijving  Resultaat V/N   Resultaat V/N   Waarvan V/N   Waarvan                      V/N   				                           2017                                             2017       2017
 			          baten 2017		   lasten 2017		   structurele		 structurele                          				                   na wijziging
 							 baten                                                  lasten
                                                                                                Onttrekking   R98000   Res Algemeen (risico)		                    1.106         901        -204
 PR0501 Algemene Dekkingsmiddelen                   239        V   -316   N   0   -   0     -
 PR0502 Gemeentelijke Belastingen                  -575        N     19   V   0   -   0     -   Totaal Onttrekking			                                             1.106         901        204

 			                                               -336        N   -297   N   0   -   0     -   Storting      R21017   Res kapitaallasten OBR 2017		               265           62        203
                                                                                                Storting      R98000   Res Algemeen (risico)		                     348          193        155

 Toelichting                                                                                    Totaal Storting				                                                613          255        358

 PR0501 Algemene Dekkingsmiddelen                      -77     V

 Deelnemingen		                                      -128      N

 Dit betreft een hogere dividenduitkering van de BNG (voor-
 deel van € 12.000) en een toevoeging aan een voorziening die
 als toevoeging aan een reserve was geraamd. Dit leidt hier
 tot een nadeel van € 140.000 maar wordt gecompenseerd
 door een voordeel bij de stortingen in reserves verderop in
 dit programma.

 Eigen financieringen / verstrekte geldlenignen      1.376     V

 Betreft rentevoordelen. Voor een verdere toelichting zie de
 paragraaf financiering

 Algemene uitkering		                                -995      N

 Betreft aanpassing van de algemene uitkering van het Rijk
 op basis van de vastgestelde aantallen en maatstaven.
 Het nadeel wordt veroorzaakt doordat het Rijk in 2017 als
 gevolg van de lange kabinetsformatie minder geld heeft
 uitgegeven, hierdoor ontvangen wij vanuit het Rijk ook een
 lagere algemene uitkering.

 Overige stelposten		                                -330      N

 Dit betreft een taakstelling op inkoopvoordelen. Deze
 taakstelling is niet volledig toegerekend aan de programma’s.




58           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                     Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre> Programma 6                                                     De nieuwe werkwijze wordt ondersteund door de wijziging in       Verbonden partijen                  Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan
                                                                 wet- en regelgeving welke per 1 januari 2017 van kracht is.                                          doelstelling van de gemeente
                                                                 Met het programma bedrijfsvoering lopen we hier op vooruit.

 Bedrijfsvoering                                                 De kosten van bedrijfsvoering worden niet meer doorbere-
                                                                 kend. Dat betekent dat de kosten die verantwoord worden op
                                                                                                                                  ICT Samenwerking West-Brabant
                                                                                                                                  West
                                                                                                                                                                      Via de GR beschikken we over een uitvoeringsorganisatie die kan voorzien in een
                                                                                                                                                                      adequate kwalitatieve ICT dienstverlening tegen beheersbare en (op langere termijn)
                                                                                                                                                                      minder meerkosten.
                                                                 de uitvoeringsprogramma’s lager worden. Om dit nadeel te                                             Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 1.709.343
 Het Programma Bedrijfsvoering was een nieuw onderdeel in        ondervangen zijn ter informatie eenmalig vergelijkbare cijfers
 de programmabegroting 2016 en is daarmee een nieuw              opgesteld.                                                       GR West-Brabants Archief (WBA)      Via de GR bereiken we dat de zorg, het beheer, de bewaring en het ter beschikking
 programma in de jaarstukken vanaf 2016. Dit programma                                                                                                                stellen van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden tegen
 geeft inzicht in de bedrijfsvoering van het concern. Tot 2016                                                                                                        beheersbare kosten wordt uitgevoerd.
 werden de kosten van de concernbedrijfsvoering op basis                                                                                                              Bijdrage voor de gemeente in 2017: € 1.852.138
 van een complexe methode van kostenverdeling toegerekend          Speerpunten
 aan de uitvoeringsprogramma’s. Vanaf 2016 vindt begroting
 en verantwoording van overhead plaats in dit programma.           • Een efficiënte en effectieve bedrijfsvoering
 Het programma geeft op een transparante wijze inzicht in de                                                                       Kaderstellende documenten voor het programma
 activiteiten en de kosten van alle overhead die niet recht-
 streeks aan de uitvoeringsprogramma’s toe te rekenen is.                                                                          Beleidsnota                                                            Vastgesteld
 Dat zijn de kosten en van directie, algemeen management,                                                                          HRM beleid                                                                    2012
 financiën, HRM, facilitaire zaken, informatievoorziening,         Reguliere taken                                                 Communicatiebeleid/Factor C                                                   2013
 concernstaf en communicatie.                                                                                                      Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet                             2017
                                                                   •   Directie/management/concernondersteuning                    Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet                             2015
 De wens om tot een eenvoudige kostenverdeling te komen            •   HRM                                                         (Controleverordening)
 heeft uiteindelijk geleid tot de inrichting van een programma     •   Financiën en Inkoop                                         Inkoopbeleid                                                                 2013
 bedrijfsvoering. De kostenverdeling is vanaf 2016 beperkt tot     •   Informatisering en Automatisering                           Beleids- en investeringsplan; Processen en Informatie 2015-2018              2015
 een verdeling van de afdelingsoverhead naar de program-           •   Concernstaf                                                 Visie op samenwerking                                                        2016
 ma’s. Dit vindt binnen de programma’s plaats. De toedeling        •   Communicatie                                                Risicomanagement                                                             2013
 van de algemene, concernoverhead was altijd arbitrair.            •   Facilitaire zaken
 Vanaf 2016 hebben we dit achterwege gelaten.
 De voordelen van de nieuwe werkwijze zijn:
 • Er is inzicht in de kosten van overhead;
 • Waar mogelijk komen de kosten en opbrengsten direct
   op de programma’s;
 • Sturing en verantwoording wordt mogelijk op beïnvloed­
   bare onderdelen;
 • De vergelijkbaarheid met andere gemeenten wordt groter;
 • De transparantie verbetert.




60           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017               61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre> Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)                                                              1.12 H
                                                                                                                                         et bepalen van een gemeente brede kernboodschap
                                                                                                                                        en de verankering daarvan in een nieuwe
                                                                                                                                        communicatie­visie
 Wat wilden we bereiken?                                          De invoering van het samenwerkingsplatvorm office365 heeft
                                                                  afgelopen jaar een grote stap gemaakt.                           In 2017 hebben we in een interactief proces met de gemeen-
                                                                  De basis voor het data- en informatiemanagement is nu            teraad de concept-communicatievisie opgesteld. We bieden



     1
                                                                  opgezet.                                                         deze visie aan aan de nieuwe gemeenteraad. Op basis van de
          Een efficiënte en                                                                                                        communicatievisie bepalen we de gemeentelijke kernbood-
          effectieve bedrijfsvoering                              1.6 Wendbare organisatie met wendbare medewerkers                schap(pen).

                                                                  In het verslagjaar is de interne arbeidsmobiliteit weer verder   1.13 R
                                                                                                                                         egelmatige toets van de doelmatigheid van de
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                toegenomen. Er is geïnvesteerd in scholingstrajecten (werk            organisatie
                                                                  in beweging) en er is een digitaal medewerkers onderzoek
 1.1 Optimalisering digitale informatiehuishouding                uitgevoerd. Over de hele linie komt de organisatie hierin        Vensters voor bedrijfsvoering is ingevoerd. De definities die
                                                                  positief naar voren met een gemiddeld iets hogere score dan      daarin worden gehanteerd zijn gelijk gemaakt aan die van het
 Samen met West-Brabant-Archief is gewerkt aan een                de vergelijkbare organisaties.                                   BBV (Besluit Begroting en Verantwoording).
 E-depot en een werkbare uitwisseling van gegevens en
 gegevensopslag.                                                  1.7 Middelen samenwerking                                        Daarnaast is het analyseren van processen een continu
 Er is een kwaliteitssysteem ingevoerd voor een beter                                                                              proces.
 beheer van alle informatiestromen.                               De middelensamenwerking met Woensdrecht en
                                                                  Steenbergen is in het najaar van 2017 opnieuw opgepakt           1.14 Doorontwikkelen en verbeteren P&C-cyclus
 1.2 Optimalisering huisvesting                                   met een verkenning van gemeenschappelijke thema’s.
                                                                  De samenwerking met het Mobiliteitscentrum regio WB is net       Er is gewerkt aan het verwerken van alle wijzigingen die
 De visie op huisvesting is vertaald naar een werkplek­           als de voorgaande jaren effectief benut voor de inhuur van       de vernieuwing van het BBV (Besluit Begroting en
 concept. Dit moet leiden tot meer flexibiliteit en efficiency.   extern personeel, loopbaantrajecten en opleidingstrajecten.      Verantwoording) met zich meebracht. De begroting 2017
 In 2018 volgt de besluitvorming en een implementatieplan.                                                                         was de eerste begroting op basis van de vernieuwing en
                                                                  1.8 Modernisering arbeidsvoorwaarden                             voorliggende jaarrekening is de eerst jaarrekening obv deze
 1.3 Optimalisering facilitaire dienstverlening                                                                                    vernieuwing. Daarnaast is in 2017 (bij de begroting 2018) een
                                                                  In 2017 is het landelijke IKB ingevoerd. Dit Individueel Keuze   eerste keer een begroting in één oogopslag opgesteld.
 Contractbeheer is verbeterd. De exploitatievorm van het          Budget ondersteunt de wens voor meer eigen regie bij de
 bedrijfsrestaurant is herzien en ingevoerd.                      medewerker. Het landelijk IKB en het plaatselijk IKB zijn
                                                                  gebundeld in één IKB. Nieuwe landelijke CAO sector                 Omschrijving indicator                           BoZ 2017     Bron
 1.4 Betrouwbare en kostenefficiënte dienstverlening door         gemeenten is verwerkt.                                             Met verwijzing naar de doelstelling
     ICT-samenwerking West Brabant West                                                                                              uit de tabel hierboven
                                                                  1.9 Rechtmatige en doelmatige inkooppraktijk
 Afgelopen jaar is ingezet op vaststelling van een visie op                                                                          Formatie* fte per 1.000 inwoners                 7,6          Eigen gegevens
 (out)sourcing De gemaakte visie en de vaststelling ervan         Interne advisering en informatievoorziening is versterkt door      Bezetting* fte per 1.000 inwoners                6,9          Eigen gegevens
 maken de weg vrij voor de aanbesteding van de diensten           een uitbreiding van de capaciteit en andere werkmethode.           Apparaatskosten kosten per inwoner               € 567        Eigen begroting
 met betrekking tot deze nieuwe gezamenlijke ict-infrastruc-                                                                         Externe inhuur kosten als % van de totale        16,7%        Eigen begroting
 tuur. Daarnaast is de gemeente Tholen als deelnemer aan­         1.10 Maximale inkoopsynergie                                       loonsom + totale kosten inhuur externen
 gesloten.                                                                                                                           Overhead % van totale laten                      7,3%         Eigen begroting
                                                                  Integratie met contractmanagement is verbeterd.
 1.5 Een effectieve en kostenefficiënte informatievoorziening     Samenwerking Brabantse Wal en regio is versterkt.                  * de formatie en bezetting per 1 januari 2017
                                                                                                                                     Aantal inwoners op 1-1-2017 66.211
 Op het gebied van informatiebeveiliging is dit jaar verder       1.11 P
                                                                        rofessionaliseren contractbeheer en
 geïnvesteerd in samenwerking binnen de gemeenten aan­                 contractmanagement
 gesloten bij ICT WBW. Gezamenlijk met de vakafdelingen is
 onderzocht hoe de centrale toegang voor het Sociaal Domein       Er is gewerkt met een pilot in 2017. Deze inzichten
 op te zetten. Dit loopt volgend jaar door in het project         worden benut voor een verbreding vanaf 2018.
 “uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein”.




62            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre> Wat heeft het gekost? (baten en lasten)                                                                                                  x € 1.000
                                                                                                                                          Productgroep PR0602 Rekening Begroting                    Begroting Realisatie   Verschil            V/N
                                                                                                                                          Financiën               2016      2017                         2017       2017       2017
 Programma 6 Bedrijfsvoering                                                                                                              			 voor wijzig.                                          na wijzig.

 x € 1.000                                                                                                                                Baten                                   -550      -312         -308       -311          3              V
 		        Rekening Begroting                                                  Begroting Realisatie         Verschil              V/N     Lasten                                 2.184     1.672        1.362      1.499       -137              N
 		            2016      2017                                                       2017       2017             2017
 			 voor wijzig.                                                              na wijzig.                                                 Totaalsaldo baten en lasten            1.634     1.359        1.054      1.188       -134              N

 Baten                                                 -4.317      -2.954         -2.914        -2.999              86              V     Gerealiseerde resultaat                1.634     1.359        1.054      1.188       -134              N
 Lasten                                                20.077      20.808         21.099        21.777            -679              N                                                                                        V = voordeel N = nadeel


 Totaalsaldo baten en lasten                           15.760      17.854         18.185        18.778            -593              N     x € 1.000
                                                                                                                                          Productgroep PR0603 Rekening Begroting                    Begroting Realisatie   Verschil            V/N
 Gerealiseerde resultaat                               15.760      17.854         18.185        18.778            -593              N     HRM                     2016      2017                         2017       2017       2017
                                                                                                                V = voordeel N = nadeel   			 voor wijzig.                                          na wijzig.

                                                                                                                                          Baten                                  -1.974     -529         -559       -520        -38              N
                           Baten en lasten                           Gerealiseerd resultaat per productgroep                              Lasten                                  4.197    2.527        2.512      2.827       -315              N
               (inclusief reserves en voorzieningen)                  (inclusief reserves en voorzieningen)
                                                                                                                                          Totaalsaldo baten en lasten            2.223     1.999        1.953      2.307       -354              N
                                                               PRO606
                                                         Overhead Afdelingen
                                                                3.424                                                                     Gerealiseerde resultaat                2.223     1.999        1.953      2.307       -354              N
                                                                                            PRO601                                                                                                                           V = voordeel N = nadeel
                           Baten                                                     Directie/management
                           -2.999                                                             3.154
                                                                                                     PRO602                               x € 1.000
                                                                                    PRO605
                                                                                Informatisering     Financiën                             Productgroep PR0604 Rekening Begroting                    Begroting Realisatie   Verschil            V/N
                                                                               & automatisering        1.188                              Facilitair              2016      2017                         2017       2017       2017
                                    Lasten                                                                               PRO603
                                                                                     4.888   PRO604                                       			 voor wijzig.                                          na wijzig.
                                    21.777                                                                                HRM
                                                                                             Facilitair
                                                                                                                          2.307
                                                                                               3.818                                      Baten                                   -668     -1.335      -1.269     -1.210        -60              N
                                                                                                                                          Lasten                                 3.991      3.937       4.675      5.028       -352              N

                                                                                                                                          Totaalsaldo baten en lasten            3.324     2.602        3.406      3.818       -412              N

                                                                                                                                          Gerealiseerde resultaat                3.324     2.602        3.406      3.818       -412              N
 Specificatie per productgroep                                                                                                                                                                                               V = voordeel N = nadeel


 x € 1.000                                                                                                                                x € 1.000
 Productgroep PR0601 Rekening Begroting                                        Begroting Realisatie         Verschil              V/N     Productgroep PR0605               Rekening Begroting      Begroting Realisatie   Verschil            V/N
 Directie/Management     2016      2017                                             2017       2017             2017                      Informatisering en automatisering     2016      2017           2017       2017       2017
 			 voor wijzig.                                                              na wijzig.                                                 			 voor wijzig.                                          na wijzig.

 Baten                                                   -328         -46             -46          -116             70               V    Baten                                   -798      -698         -698       -791         93               V
 Lasten                                                 3.971       3.479           3.276         3.269              7               V    Lasten                                 5.734     5.619        5.726      5.678         47               V

 Totaalsaldo baten en lasten                            3.643       3.433           3.230         3.154             77               V    Totaalsaldo baten en lasten            4.936     4.922        5.028      4.888        140               V

 Gerealiseerde resultaat                                3.643       3.433           3.230         3.154             77               V    Gerealiseerde resultaat                4.936     4.922        5.028      4.888        140               V
                                                                                                                V = voordeel N = nadeel                                                                                      V = voordeel N = nadeel




64           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                     Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                 65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre> x € 1.000                                                                                                                  Toelichting                                                     • vanwege vacatures en langdurig zieken bij de verschillen-
 Productgroep PR0606 Rekening Begroting                              Begroting Realisatie       Verschil            V/N                                                                       de teams diende er ingehuurd te worden. Omdat inhuur
 Overhead Afdelingen     2016      2017                                   2017       2017           2017                    Bijdrage ICT WBWE		                                   200     V   duurder is dan het reguliere salarisbudget is hier een
 			 voor wijzig.                                                    na wijzig.                                                                                                               overschrijding ontstaan.
                                                                                                                            De bijdrage aan ICT WBW is € 200.000,- lager dan begroot.
 Baten                                                  0     -34          -34        -53             18               V    Dit komt door de onverwacht lagere exploitatie uitgaven         Momenteel wordt gewerkt aan een nieuw vast te stellen
 Lasten                                                 0   3.573        3.547      3.476             71               V    vanuit ICT WBW.                                                 sport (accommodatie) beleid, waarmee de ombuiging uit
                                                                                                                                                                                            beleidskader 2016 is gerealiseerd. De kosten hiervan
 Totaalsaldo baten en lasten                            0   3.539        3.513      3.424             90               V                                                                    bedragen € 156.000. Omdat dit eenmalige kosten betreft om
                                                                                                                            Griffie			                                            400     V de ombuiging te realiseren beschouwen we dit als frictie­
 Gerealiseerde resultaat                                0   3.539        3.513      3.424             90               V                                                                    kosten. ­
                                                                                                  V = voordeel N = nadeel   Het product Griffie is conform de voorschriften BBV verant-
                                                                                                                            woord op programma 1 Bestuur. In de begroting was het
                                                                                                                            abusievelijk op programma 6 geraamd                              Overige verschillen		                                -137       N

 Resultaten per productgroep                                                                                                                                                                De overige verschillende op dit programma zijn kleinere
                                                                                                                            Salariskosten en inhuur                              -900     N afwijkingen van minder dan € 50.000,-.
 x € 1.000
 Omschrijving  Resultaat V/N   Resultaat V/N   Waarvan V/N   Waarvan                                                V/N     De salariskosten die op dit programma worden begroot             Reserves
 			          baten 2017		   lasten 2017		   structurele		 structurele                                                      bedragen € 12 milj en daarnaast is er nog € 560.000,- aan        Er heeft in 2017 geen storting of onttrekking uit de algemene
 							 baten                                                  lasten                                                      inhuur begroot. De werkelijke kosten zijn € 900.000,- hoger      reserve plaatsgevonden.
                                                                                                                            uitgekomen. De oorzaken hiervan zijn:
 PR0601 Directie/Management                     70      V        7      V            0      -                 0        -    • de salariskosten vallen € 200.000,- hoger uit dan begroot.
 PR0602 Financien                                3      V     -137      N            0      -                 0        -       Dit komt door de nieuwe systematiek van begroten van de
 PR0603 HRM                                    -38      N     -315      N            0      -                 0        -       loonkosten, waarbij alle functies niet langer op de maxi-
 PR0604 Facilitair                             -60      N     -352      N            0      -                 0        -       male trede van de schaal zijn begroot, maar in het midden
 PR0605 Informatisering en automatisering       93      V       47      V            0      -                 0        -       van de schaal.
 PR0606 Overhead afdelingen                     18      V       71      V            0      -                 0        -    • extra inhuur voor het onderdeel inkoop van € 150.000,- wat
                                                                                                                               voor een belangrijk deel samenhangt met de inkoop voor
     		                                        86       V     -679      N            0      -                 0        -       het sociaal domein
                                                                                                                            • door de vele organisatorische wijzigingen (verbeter­
                                                                                                                               trajecten, mobiliteit ed) zijn de kosten tlv het mobiliteits-
                                                                                                                               fonds met € 150.000,- overschreden. Niet altijd was er
                                                                                                                               (voldoende) budget voor mensen die projectmatig
                                                                                                                               werden ingezet. Tevens zijn extra kosten gemaakt om de
                                                                                                                               pensionering van medewerkers en de overdracht naar
                                                                                                                               nieuwe medewerkers goed te laten verlopen, hetgeen
                                                                                                                               betekent dat sommige functies tijdelijk een dubbele
                                                                                                                               bezetting betroffen.




66           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                        67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre> Paragraaf 3.1                                                                                                           Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
                                                                Speerpunten

 Economie en                                                    • Economische structuurversterking
                                                                • Verbreding en verduurzaming werkgelegenheids­
                                                                  structuur                                              Wat wilden we bereiken?                                                          1.2 Wij stellen een economische agenda op met daarin

 werkgelegenheid                                                • Economische agenda (topsectorenbeleid)
                                                                • MKB en binnenstad; Aanpak toekomstbestendige
                                                                                                                                                                                                              aandacht voor innovatie, duurzaamheid, triple-O’-
                                                                                                                                                                                                              samen­werking en aansluiting tussen onderwijs en



                                                                                                                           1
                                                                  binnenstad                                                                                                                                  aanwezige bedrijvigheid (onder andere techniekonder-
                                                                • Bedrijventerreinen, ontwikkelen en herstructureren         Bergen op Zoom richt zich op de                                                  wijs), logistieke ligging en kansen (goederenspoor,
 Verbreding van de werkgelegenheidsstructuur is al langer       • Acquisitie                                                 topsectoren Bio-based Economy,                                                   Schelde-Rijnkanaal, A4 en de centrale ligging in
 doelstelling van gemeentelijk economisch beleid, ingegeven     • Stimuleringsfonds                                          Logistiek en Maintenance, uitgebreid                                             Vlaams-Nederlandse Delta). Wij geven uitvoering aan
 door de aanwezigheid en daarmee sterke afhankelijkheid van                                                                  met vrije tijdseconomie en verblijfs-                                            het Actieplan Economische Structuurversterking.
 een aantal industriële grootbedrijven. Om optimaal te komen                                                               	­toerisme1
 tot een economische structuurversterking is differentiatie                                                                                                                                               In februari 2017 is de rapportage van het Actieplan economi-
 van bedrijvigheid en duurzame werkgelegenheid van groot                                                                                                                                                  sche structuurversterking Delta-regio opgeleverd. In 2017 is
 belang. Het is belangrijk om deze structuurversterking in                                                               Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                                de inzet op economische structuurversterking gecontinueerd
 regionaal verband op te pakken en als gemeente in te zetten    Reguliere taken                                                                                                                           rondom de actielijnen die voor de gemeente van belang zijn
 op de kansrijke regionale speerpuntsectoren biobased                                                                    1.1 Wij stimuleren groene innovatie                                              (o.a. arbeidsmarkt, Biobased Economy, acquisitie, buiten
 economy, logistiek, vrijetijdseconomie en maintenance.         • Economisch beleid                                                                                                                       containerterminal). Regionale economische samenwerking is
                                                                • Planologische mogelijk maken van bedrijventerreinen    De aandeelhouders in de Green Chemistry Campus (NV                               voortgezet en samenwerking met omliggende gemeenten is
 Vraag en aanbod op de hogere en lagere segmenten van de        • City marketing                                         Aangenaam, Provincie Noord-Brabant en REWIN) en SABIC                            geïntensiveerd. Als vervolg op de Startfoto Lokale Economie
 arbeidsmarkt sluiten onvoldoende aan. Een hogere arbeids­                                                               hebben eind 2016 op basis van een nieuw businessplan voor                        zijn (samen met Roosendaal) in 2017 voorbereidingen
 participatie, meer innovatiekracht en een betere aansluiting                                                            de campus een nieuwe Samenwerkingsovereenkomst (SOK)                             getroffen voor de oplevering van een economische
 van (beroeps)onderwijs en arbeidsmarkt, evenals een betere                                                              gesloten voor de periode 2016-2020. In 2017 is daartoe o.a.                      barometer.
 coördinatie op de regionale arbeidsmarkt, zijn nodig om de                                                              het campusmanagement geprofessionaliseerd (o.a. nieuwe
 ‘mismatch’ weer recht te zetten.                                                                                        directeur) en zijn investeringen gepleegd in nieuwe infra-
                                                                Kaderstellende documenten voor

                                                                                                                                                                                                            2
                                                                                                                         structuur. Op dit moment wordt met een aantal nieuwe
 Bergen op Zoom is een aantrekkelijke gemeente met een          deze paragraaf                                           partijen gesproken over vestiging op de campus.                      Het MKB is met name in de binnen-
 eigen identiteit. Dat willen we zo houden en die boodschap                                                              In het kader van het ontwikkeltraject op bedrijventerrein             stad van Bergen op Zoom een
 willen we ook richting bedrijven uitdragen. De ligging en de   Beleidsnota                                Vastgesteld   Lage Meren Meilust wordt er onderzoek gedaan naar                    belangrijke “kurk” waar de economie
 stedelijke voorzieningen spelen een belangrijke rol bij de     Detailhandelstructuurvisie                        2016   collectieve oplossingen met betrekking tot duurzame energie­         op drijft
 attractiewaarde van Bergen op Zoom. Denk daarbij aan de        Nota integraal bedrijventerreinenbeleid           2013   opwekking en mobiliteit aldaar. Hierin zijn al concrete
 historische binnenstad, kunst en cultuur, specialistische      Meerjarenplan 2014-2017 NV Aangenaam in                  stappen gezet. Daarnaast zijn er acht ondernemers geholpen
 winkels en de kwaliteit van wonen. Zie ook programma 3 en      Bergen op Zoom                                    2014   met stappen richting concrete duurzaamheidsmaatregelen.      Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 de paragrafen Duurzaamheid en Vrije tijdseconomie.             Actieplan economische structuurversterking        2015   Er is samen met de bedrijven een footprint opgesteld waar-
 Het bieden van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor        Startfoto locale economie                         2016   mee ongeveer 75% van de uitstoot van bedrijvenpark LMM in 2.1 Uitvoering visie en brede aanpak binnenstad.
 zowel bestaande als nieuwe bedrijven is daarbij meer dan                                                                kaart is.
 ooit ons devies.                                                                                                        Ook is er aan innovatieve groene bedrijven in de regio extra De raad is over dit project op 4 afzonderlijke bijeenkomsten in
                                                                                                                         aandacht gegeven door het uitreiken van de Groene Pluim.     het Binenstadslab en via kwartaalverslagen op de hoogte
                                                                                                                                                                                      gebracht van de loop en acties van de 9 projectonderdelen.

                                                                                                                                                                                                          2.2 Uitvoering detailhandelstructuurvisie.

                                                                                                                                                                                                          De nieuwe initiatieven worden getoetst aan het beleid.
                                                                                                                                                                                                          Daarnaast heeft er een inventarisatie plaatsgevonden van
                                                                                                                                                                                                          alle bestemmingsplannen met betrekking tot het aantal m²
                                                                                                                         1 Doelstellingen en activiteiten voor vrije tijdseconomie en verblijftoerisme   detailhandel en is er een paraplubestemmingsplan in ontwerp
                                                                                                                          zijn opgenomen                                                                  dat waar mogelijk m² detailhandel schrapt.




68           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                  Economisch Stimuleringsfonds 2016 en 2017



     3                                                            4
                                                                                                                                  Bedragen x €1000
          Bergen op Zoom heeft aantrekkelijke                           Acquisitie
          bedrijventerreinen waar onder­-                                                                                          Naam                                                                            Toe-/afwijzing                     Bedrag             Reservering
          nemers zich graag vestigen                                                                                               Budget uitvoering Actieplan Biobased Economy                                         Toewijzing                        200
                                                                                                                                   Procesaanpak Binnenstad                                                              Toewijzing                        200
                                                                Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                  Bijdrage Green Chemistry Campus                                                      Toewijzing                        440
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                                                                                 Incentive bedrijfsvestiging                                                          Toewijzing                          25
                                                                4.1 Samenwerkingsovereenkomst met BOM en REWIN                     Bijdrage programma Vrijetijdseconomie                                                Toewijzing                        194
 3.1 Wij onderzoeken de mogelijkheden om te komen tot                                                                              Acquisitie (reservering)                                                                                                                           30
     een duurzaam en energie neutraal bedrijventerrein          2017 was het laatste jaar van de overeenkomst. De gemaakte         Startersfonds (reservering)                                                                                                                        91
     Lage Meren/Meilust                                         afspraken met BOM/Rewin over hun inzet voor de econo-
                                                                mische structuurversterking zijn nagekomen. Er komt geen
 Dit project is in cofinanciering met de Provincie, Regio       nadere overeenkomst.                                              Indicatoren
 West-Brabant, de bedrijfsbelangenvereniging en onder-
 nemers tot stand gekomen. Hiermee is eigenaarschap             4.2 en 4.3 Uitgifte bedrijventerreinen
 gecreëerd voor een integrale aanpak waarbij ondernemers                                                                          Gemeentelijke indicatoren:
 een enorm belangrijke rol spelen. Zie verder de eerder aan u      Werkgelegenheid creëren
 verzonden informatiebrief U17-017518.                                                                                              Omschrijving indicator              Nulmeting                Regio West-            BoZ 2016         BoZ 2017         Bron
                                                                Afgelopen jaar hebben enkele leads daadwerkelijk geleid tot         Met verwijzing naar de		                                     Brabant 2017
 3.2 Accountmanagement en parkmanagement                        de vestiging van bedrijven met daarbij grondverkoop en extra        doelstelling uit de tabel hierboven
     bedrijventerreinen                                         werkgelegenheid. U bent tijdens de carrouselbijeenkomst van
                                                                5 oktober 2017 door onze uitvoeringsorganisatie Aangenaam           Jaarlijkse groei van het aantal 2,6 % 2,9 % 0,9 % 2,7 %                                                               Werkgelegenheids-
 Afgelopen jaar is de inzet op accountmanagement beter          Bergen op Zoom hierop bijgepraat.                                   vestigingen in procenten					                                                                                         onderzoek RWB 2017
 geborgd. Er heeft een uitbreiding plaatsgevonden van het
 aantal accountmanagers waardoor we meer aandacht                                                                                   Jaarlijkse groei van het aantal -1 % 2,0 % 0,9 % 1,9 %                                                                Werkgelegenheids-



                                                                  5
 konden hebben voor buiten. Daarnaast hebben we bewust                                                                              banen in procenten					                                                                                               onderzoek RWB 2017
 bepaalde contacten met het bedrijfsleven aangehaald.                   Stimuleringsfonds
 Ten aanzien van Parkmanagement hebben we op vaste tijden                                                                         Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatoren overzicht opgenomen
 overleg gepleegd over de lopende zaken op de bedrijven­                                                                          in programma 2.
 terreinen. Daarnaast hebben we aan subsidieverlening           Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 gedaan conform de afgesproken voorwaarden.
                                                                5.1 Gebruik maken van het Economisch Stimuleringsfonds

                                                                In het kader van de gelijktijdige instelling van het Economisch
                                                                Stimuleringsfonds, het Sociaal Innovatiefonds en het Energie
                                                                Innovatiefonds is een evaluatie in december 2017 aan de raad
                                                                aangeboden.
     Kerncijfers van de paragraaf
     Economie en werkgelegenheid 2017

     Beroepsbevolking		34.000
     Aantal werklozen		                         3.937
     Participatiegraad		 67,4 %
     Aantal vestigingen		                       5.016
     Groei van het aantal vestigingen in 2017		 2,7 %
     Aantal banen		 29.599
     Groei van het aantal banen in 2017		       1,9 %
     Aantal starters		                            441

     Bron: Werkgelegenheidsonderzoek RWB 2017




70            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre> Paragraaf 3.2                                                      Visie en ambitie uit de kadernota:
                                                                    Bergen op Zoom, een gemeente waarin inwoners zich veilig         Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
                                                                    voelen en veiligheidspartners optimaal samenwerken. In veel

 Veiligheid                                                         onderwerpen lopen we als middelgrote gemeente voorop. De
                                                                    komende jaren willen we ons sterk doorontwikkelen en
                                                                    profileren met de beste uitkomst voor onze inwoners en
                                                                                                                                     De innovatieve wijze van kaderstellend beleid maken in
                                                                                                                                     een compacte vorm, vraagt om een gedegen proces met
                                                                                                                                                                                                       waarin naast cijfers ook duiding van deze cijfers en het
                                                                                                                                                                                                       gesprek met de partners uit de driehoek plaatsvindt: politie,
                                                                    bedrijven.                                                       de gemeenteraad en het vertrouwen van hen om goed                 burgemeester en OM.
 De gemeenteraad heeft op 2 juni 2016 de ‘Kadernota Integrale                                                                        geïnformeerd en betrokken te worden binnen het Veiligheids­
 Veiligheid 2016-2020, Veiligheidscentrum Zuid-West                                                                                  domein. Hiertoe worden er op meerdere momenten en op              In de Kadernota Integrale Veiligheid is de werkwijze
 Nederland’ vastgesteld. Deze innovatieve nota is                                                                                    verschillende wijze contact gezocht met de gemeenteraad.          vastgesteld, deze geldt als basis voor de uitvoering van
 weergegeven op één A4.                                               Speerpunten                                                    Belangrijk onderdeel hiervan is de jaarlijkse bijeenkomst met     alle speerpunten. (zie figuur)

 De conclusie uit de evaluatie van het veiligheidsbeleid              • Veiligheidsstad
 2012-2016 is dat de huidige koers dient te worden voortgezet.        • Bestuurlijke weerbaarheid
 Dat, gecombineerd met de wens om voldoende flexibel te zijn          • Aanpak drugscriminaliteit                                    Wij werken:
 en innovatief te kunnen werken, heeft geleid tot een                 • Bevordering veiligheidsgevoel en bestrijding
 kadernota voor de periode 2016 - 2020 in een compacte vorm,            overlast                                                            Samen en integraal                                  Als regisseur                              Omgevingsbewust
 gecombineerd met een jaarlijks door het college vast te              • Fraudebestrijding
 stellen focusblad. In de Kadernota staat scherp omschreven
 waar we naar streven, welke prioriteiten we stellen en wat
 de werkwijze is. Vervolgens is er aandacht voor de Trends en
 Ontwikkelingen die op ons afgekomen en de aanpalende
 beleidsterreinen. Met deze kadernota zijn we in staat efficiënt      Reguliere taken
 en accuraat in te spelen op de actualiteit en als professionele
 partner mee te bewegen binnen het veiligheidsdomein met de           • Reguliere taken openbare orde en veiligheid
 diverse partners en binnen de regio.                                   (inclusief handhaving)
                                                                      • Crisisorganisatie                                                                                                                   Aan innovatieve oplossingen
                                                                      • Vergunningverlening                                                                        Informatiegestuurd                              en technieken
                                                                      • Uitvoeren van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV)
                                                                      • Rampenbestrijding en externe veiligheid




 Ambitie

 Wij streven naar:
 • Een veilige en prettige woon- en leefomgeving voor onze          • Korte lijnen, professionele relaties en onderling vertrouwen
   inwoners: betrokken en met zo veel mogelijk                        intern en met veiligheidspartners.
   zelfredzaamheid.                                                                                                                  Trends en Ontwikkelingen                                                              Veiligheid in context
 • Een weerbaar bestuur en een professionele organisatie.           De vastgestelde nieuwe kadernota Integrale Veiligheid
 • Het voorkomen van incidenten en een goede voorbereiding          2016-2020 geeft een verdieping op de speerpunten uit het         De samenleving om ons heen verandert voortdurend en steeds sneller. Ook de            Er is een actieve uitwisseling met de aanpalende
   op rampen en crises, zodat wij accuraat kunnen handelen.         collegeprogramma. Door in de begroting zowel te rapporteren      komende jaren zal dit zo blijven. Wij moeten ons hier constant bewust van zijn en     beleidsterreinen, verwoord in de volgende
 • Een preventieve en accurate integrale aanpak op                  over de collegespeerpunten, als daarin de prioriteiten uit de
                                                                                                                                     ons snel kunnen aanpassen aan onze omgeving. Hieronder een niet uitputtende           beleidsdossiers en convenanten:
   overlastgevende personen en/of groepen.                          kadernota mee te nemen, komen we tegemoet aan de wens
                                                                                                                                     en soms paradoxale lijst van trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op         • Regionaal Beleidsplan 2015-2019 van de
 • Het voorkomen van het (eerste) delict.                           van de Raad om in stelling gebracht te worden om haar
 • Een heldere gemeentelijke regierol met positie in het district   controlerende taak goed uit te kunnen oefenen.                   ons werk.                                                                                Veiligheidsregio
   en in de regio. En samenwerking op het gebied van                                                                                                                                                                       • Regionaal Beleidsplan 2015-2018 van Bestuur,
                                                                                                                                         samen komen van                                        groeiende samenwerking
   veiligheid en aanpalende beleidsterreinen.                                                                                            fysieke en sociale              digitalisering                 vanuit de             OM en Politie
                                                                                                                                              veiligheid                                          1-overheidsgedachte      • Integraal Handhavingsbeleid 2015-2018
                                                                                                                                                                                                                           • Regionaal Kompas 2015-2020, uitwerking van
                                                                                                                                                                     individualisering vs.                                    het vangnet voor kwetsbare mensen
                                                                                                                                         de gevolgen van de                                            grote rol van
                                                                                                                                                                      zelf- en samenred-
                                                                                                                                          decentralisaties                                           (sociale) media       • Sociaal Domein ‘Samen leven Samen doen’
                                                                                                                                                                           zaamheid
72            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                                  • Zorg-
                                                                                                                                                                                                           Gemeente Bergen      en Veiligheidshuis
                                                                                                                                                                                                                           op Zoom                 De Markiezaten 73
                                                                                                                                                                                                                                    Jaarstukken 2017
                                                                                                                                          maatschappelijke         glokalisering (invloed van                                 2015-2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre> Wat wilden we bereiken?
                                                                       2
                                                                                                                                      Het aantal doelgroep specifieke casus overleggen is terug­       3.3 Bestendigen districtelijke team Bevolkingszorg
                                                                             Versterking verbinding                                   gebracht en aanpak Complexe Veiligheids Casuïstiek is
                                                                             zorg en veiligheid                                       uitgebreid.                                                      In 2017 zijn de verschillende districtelijke teams opgeleid,



     1
                                                                                                                                                                                                       getraind en beoefend. Medewerkers hebben oefeningen
          Verdiepen aanpak                                               Doelstelling: Aanpak drugscriminaliteit                      Er wordt actief uitvoering gegeven aan Veilige Publieke Taak.    gevolgd bij zorginstellingen en chemische bedrijven.
          georganiseerde criminaliteit                                                                                                Het thema wordt steeds breder bekend. Bij diverse cases          Medewerkers hebben opleidingen gevolgd op het gebied
                                                                     Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                zijn betrokkenen vanuit de gemeenten actief ondersteund. De      van crisiscommunicatie, publieke zorg, omgevingszorg en
     Doelstelling: Bestuurlijke weerbaarheid                                                                                          burgemeester is bestuurlijk trekker VPT voor de eenheid. In      herstelfase.
                                                                     2.1 Verwarde personen                                            2017 is er een eenheid brede aanpak opgezet door de
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                                                                                    projectleider.



                                                                                                                                                                                                         4
                                                                     Samen met district de Baronie wordt er volop samengewerkt
 1.1 Vergroten bestuurlijke weerbaarheid                             aan de aanpak. Er is een beoordelingslocatie (pilot) gereali-                                                                             Transformatie in het Veiligheidsdomein
                                                                                                                                                                                                               volgens Script Aanpak

                                                                                                                                        3
     Uitvoering geven aan de wet BIBOB (Wet Bevordering              seerd bij GGZ WNB, er zijn goede afspraken over vervoer.
     Integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) op         Mensen met verward gedrag belanden nu nauwelijks meer
                                                                                                                                              Stevige inzet op fysieke veiligheid
     het gebied van Bouwaanvragen, Vastgoed en Horeca.               in de politiecel. Door het OGGZ-team worden zorgwekkende
                                                                     zorgmijders, waaronder veel mensen met verward gedrag,                                                                            Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 Elke aanvraag op het gebied van Bouwvergunningen,                   toegeleid naar de juiste zorg/ ondersteuning. Aan de andere
 Vastgoed transacties en Drank- en Horeca-Wet vergunnin-             knelpunten wordt samen met andere gemeenten, zorgaan-            Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                4.1 Oppakken van de regierol, o.a. gerelateerd aan onze rol
 gen worden volgens de wet BIBOB beoordeeld.                         bieders, en zorgverzekeraars samengewerkt.                                                                                            als centrumgemeente
                                                                                                                                      3.1 Nucleaire veiligheid
 1.2 Versterken lokale en districtelijke informatiepleinen, LIP      2.2 Radicalisering & Polarisatie                                                                                                  Voor het snijvlak van Zorg en Veiligheid is Bergen op Zoom
     en DIP                                                                                                                           Ook in 2017 is er aandacht geweest voor nucleaire veiligheid:    de centrumgemeente. Binnen dit kader ontwikkelt BoZ binnen
     Verbinding leggen binnen de diverse afdelingen voor het         November 2016 vastgestelde districtelijke aanpak polarisatie     • De gemeente heeft een gesprek gevoerd met de Onder-            het district De Markiezaten de aanpak mensen met verward
     in stelling brengen van het Lokaal Informatie Plein (LIP).      en radicalisering in De Markiezaten is in 2017 verder uitge­       zoeksraad voor Veiligheid ten behoeve van een overzoek         gedrag, in samenspraak met partners en de regio.
     Het RIEC convenant (Regionaal Informatie en Expertise           werkt. Een structureel monitoringsoverleg is met betrokken         die de OvV uitvoert. Dit rapport wordt in het 1e kwartaal      Daarnaast zit BoZ in het Manangement Team van het Zorg-
     Centrum) op districtelijk niveau inzetten waardoor              partners in het ZVH gestart. Ook zijn er in 2017 opleidingen       van 2018 verwacht.                                             en Veiligheidshuis namens de 8 gemeenten van het district.
     intensiever kan worden samengewerkt en casuïstiek               georganiseerd voor front-office medewerkers en voor              • De gemeente heeft een reactie ontvangen op de klacht die       En BoZ levert een actieve bijdrage in de ontwikkeling en
     op districtelijk niveau kan worden afgewerkt.                   zorgcoördinatoren van scholen.                                     is behandeld door de Europese Commissie; De Europese           beleidsontwikkelingen van het Zorg- en Veiligheidshuis.
                                                                                                                                        Commissie gaat niet inhoudelijk op de klacht in omdat er in    Daarnaast is BoZ uitgenodigd voor de TaskForce en
 De burgemeester is voorzitter van de DSP: Districtelijke            2.3 Integrale Toegang                                              België nog rechtzaken lopen die hetzelfde effect beogen        Projectgroep wachtlijsten GGZ. Deelname onderzoek KPMG
 Stuur- en Weegploeg.                                                                                                                   als de klacht van de gemeente.                                 naar wachtlijsten. We kunnen nu meepraten op regionaal
 Het Lokaal Informatie Plein (LIP) heeft nu een driewekelijks        Vanuit veiligheid is er een actieve betrokkenheid bij het        • De gemeenteraad heeft eind oktober een informatiebijeen-       niveau over beschikbaarheid van GGZ-Zorg, hetgeen landelijk
 overleg waarin met vertegenwoordigers van diverse                   vormgeven van de toekomstige integrale toegang, zodat              komst georganiseerd over nucleaire veiligheid. De              als input wordt gebruikt.
 afdeling­en signalen worden uitgewisseld op het gebied              veiligheid daar tzt ingebed is en er snel geschakeld kan           omliggende gemeenteraden waren hierbij uitgenodigd.
 van ondermijning en georganiseerde criminaliteit.                   worden als er zorgwekkende signalen zijn.                        • De gemeente is gastheer geweest voor een burger­               4.2 Samenwerkingsallianties met partners
 Het DIP (Districtelijk Informatie Plein) is steeds in ontwikke­                                                                        initiatief: ‘samen gammastralen meten’.
 ling doordat de actualiteit gevolgd wordt.                          2.4 Aansluiting Jeugdwet                                         • Er zijn diverse contacten geweest met betrokken partijen       We werken dagelijks samen zowel met onze justitiële
                                                                                                                                        waaronder Aken, Maastricht, CNFE (Cities for a Nuclear         partners als onze zorg- en welzijnpartners. Zowel op het
 1.3 Uitbreiden integrale interventies                               Vanuit veiligheid is er een actieve betrokkenheid bij de           Free Europe, gevestigd in Wenen), leden Europarlement,         gebied van beleidsvorming als waar het casuïstiek betreft.
     Vanuit het LIP de integrale controles met diverse partners      advisering en ontwikkeling van VeiligThuis, is het advies- en      leden Tweede Kamer.
     uitvoeren.                                                      meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Vanuit                                                                      4.3 Aansluiting transformatie op fysiek domein
                                                                     de domeinen Veiligheid en Jeugd wordt samengewerkt zowel         In 2017 is een herzien rampbestrijdingsplan stralingsincident-
 Signalen zijn verrijkt zowel lokaal als districtelijk en op basis   beleidsmatig als op casusniveau. Hierbij valt te denken aan      en vastgesteld door het Algemeen bestuur Veiligheidsregio     Vanuit de wettelijke verplichtingen wordt er vanuit domein
 hiervan zijn er diverse integrale controles en interventies         multiproblem situaties waarbij veiligheid van professionals of   Midden- en West-Brabant.                                      Veiligheid en Handhaving de werkgroepen geparticipeerd.
 uitgevoerd.                                                         invloed op de openbare orde een rol spelen.                                                                                    Deze zijn gestart rondom implementatie van de Omgevings­
 Vanuit het basisteam, op initiatief van bergen op Zoom is de                                                                         3.2 Veiligheid op en om het spoor                             wet. Ook ten aanzien van de VTH criteria (Vergunningen,
 Bestuursopdracht aanpak ondermijnende criminaliteit in het          2.5 Zorg- en Veiligheidshuis                                                                                                   Handhaving en Toezicht) trekken we samen op. Dit is
 buitengebied met als prioriteit (drugs)dumpingen ontwikkeld.                                                                         In 2017 hebben we als BoZ de ontwikkelingen m.b.t. veiligheid Brabantse Wal breed.
                                                                     Het OGGZ-team pakt casuïstiek op van verward gedrag. Het         op het spoor gevolgd (o.a. Brabant route). Inclusief het
                                                                     OGGZ-team werkt vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis. Er vindt    vervoer van gevaarlijke stoffen.
                                                                     hierover nauwe afstemming plaats tussen het OGGZ-team en
                                                                     het Zorg- en Veiligheidshuis.



74            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                     7
 4.4 Stimuleren eigen verantwoordelijkheid en initiatieven        ring van wijken aan de voorkant wenselijk is. En preventief
     van inwoners                                                 zijn er vanuit het HIC-Actieoverleg, waar politie en gemeent-
                                                                                                                                           Fraudebestrijding
                                                                  en samenwerken, diverse acties uitgezet, zoals de anti-in-
 Vanuit preventieacties High Impact Crimes en vanuit brand-       braak spandoeken en de tinkelbelactie in het centrum tegen
 veilig leven worden burgers actief geïnformeerd over wat zij     zakkenrollers.
 zelf kunnen doen Dit is een doorlopend proces.                                                                                    Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 In januari 2017 heeft in de gemeente drie weken lang een         5.3 Actief communiceren over resultaten
 pop-upstore Brandveilig leven gestaan. Ruim 1500 bezoekers                                                                        7.1 Voorkomen, opsporen en bestraffen vanuit een zero
 zijn voorgelicht over brandveilig leven.                         Ingebed is dat de collega’s van communicatie betrokken               tolerance principe
                                                                  worden bij actuele zaken en bij diverse acties zijn er pers-
 4.5 Snel opschalen indien nodig                                  berichten uit gegaan. Zoals bij de totstandkoming van de         Het project Stop Zorgfraude is eind oktober 2017 gestart, in
                                                                  BOA-pool, na integrale controles en bij de inzet voorlichting-   dit project wordt zowel vanuit WMO als vanuit de aanpak
 Wekelijks is er een overleg tussen burgemeester, teamchef        smateriaal om inbraken te voorkomen.                             georganiseerde criminaliteit gekeken hoe zorgfraude kan
 van de politie, ambtenaren openbare orde en veiligheid om                                                                         worden voorkomen, opgespoord en bestraft. De verwachting
 alle zaken door te nemen en te beoordelen waar extra op                                                                           is dat medio 2018 een nieuwe werkwijze wordt gepresenteerd



                                                                    6
 geacteerd dient te worden. Hierbij valt te denken aan                                                                             om dit te bewerkstelligen.
 bijzondere signalementen bij woninginbraken en het actief
                                                                          Innoveren in techniek en aanpak
 monitoren en interventies uitzetten op overlastsituaties.
 Daarnaast kennen we onze AOV (Ambtenaren Openbare                                                                                 Verbonden partijen                   Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan
 Orde en Veiligheid) piket structuur, 24-7 bereikbaar voor                                                                                                              doelstelling van de gemeente
 ondersteuning van de burgemeester. Te denken valt aan            Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 politie-inzet met een effect op de omgeving en incidenten                                                                         Veiligheidsregio Midden- en          Door afstemming tussen hulpdiensten bereiken we grotere slagkracht en
 mogelijke maatschappelijke onrust.                               6.1 Bijzondere OverheidsBehandeling (BOB): speciale              West-Brabant                         betere dienstverlening
                                                                      aandacht om complexe casuïstiek integraal aan te
                                                                      pakken met bestuurlijk maatwerk



     5   Versterken communicatie over
         veiligheid
                                                                  De lijnen tussen de overheidspartijen zijn zeer kort, daar
                                                                  waar dit nodig is wordt er in gezamenlijkheid geacteerd.
                                                                  Denk hierbij aan integrale acties waarbij belastingdienst,
                                                                                                                                     Kaderstellende documenten voor deze paragraaf

                                                                                                                                     Beleidsnota		                                                    Vastgesteld
     Doelstelling: Veiligheidsstad                                politie en gemeente samenwerken met een gebiedsgerichte            Kadernota Integrale Veiligheid 2016-2020                                2016
                                                                  of persoonlijke aanpak.                                            Regionaal Beleidsplan 2015-2018 (gehele politie-eenheid)                2015
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                                                                                   Integraal handhavingsbeleid 2015 – 2018                                 2015
                                                                  6.2 Ontwikkelen aanpak cybersecurity                               Beleidsplan Veiligheidsregio                                            2015
 5.1 Actief Bergen op Zoom als Veiligheidscentrum profileren          Mogelijkheden onderzoeken of de gemeente invloed kan           Aanpak dreiging en agressie en geweld tegen openbaar bestuurders        2015
                                                                      uitoefenen op de aanpak van cybercrime.                        en overige (gemeente)ambtenaren
 Er is een artikel in de Volkskrant gepubliceerd. BoZ is door                                                                        Oplegnotitie organisatieplan Zorg- en Veiligheidshuis                   2015
 het OM gevraagd een presentatie te geven voor OM mede­           Er is een bestuurlijke commissie tot stand gekomen op              De Markiezaten 2015-2017
 werkers uit het gehele arrondissement, over hoe je als           districtelijk niveau waarin een plan van aanpak gemaakt zal        Regionaal Kompas 2015-2020, uitwerking van het vangnet                  2015
 gemeente aanpak georganiseerde criminaliteit op kunt             worden voor de aanpak cybercrime                                   voor kwetsbare mensen
 pakken.                                                          De bestuurlijke commissie maakt inzichtelijk welke maat­           Sociaal Domein ‘Samen leven Samen doen’                                 2013
 In het dossier aanpak personen met verward gedrag zit BoZ        regelen de gemeente tot nu toe heeft genomen op het terrein        Het RIEC convenant, 2013                                                2013
 op verschillende regionale en landelijke overleggen aan tafel.   van weerbaarheid in relatie tot cybercrime.                        APV gerelateerde beleidsdocumenten en uitvoeringsrichtlijnen          Divers

 5.2 Bijdragen aan een positievere veiligheidsbeleving van
     inwoners

 Daar waar er signalen zijn van een afname van het veilig­                                                                           Kerncijfers van de paragraaf Veiligheid
 heidsgevoel wordt er direct geacteerd vanuit de veiligheids-
 functionaris. Daar waar overlast ontstaat, zoals in Borgvliet                                                                       Veiligheid                               2013         2014      2015         2016
 en de Plejadelaan het geval was, acteren partners integraal.                                                                        Geweld (aangiftes per 100 inw.)           7,4          6,9       6,6          6,3
 Hieruit komt voort dat meer preventieve inzet en een monito­




76           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017     77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre> Indicatoren                                                                                                                                                Paragraaf 3.3
                                                                                                                                                                                                                               Speerpunten
     Gemeentelijke Indicatoren

       Omschrijving indicator              BoZ 2016                  BoZ 2017               Bron
                                                                                                                                                            Duurzaamheid                                                       •
                                                                                                                                                                                                                               •
                                                                                                                                                                                                                               •
                                                                                                                                                                                                                                   Visie op duurzaamheid
                                                                                                                                                                                                                                   Duurzame energie (w.o. energie coöperatie)
                                                                                                                                                                                                                                   Openbaar groen (Groenvisie)
       Met verwijzing naar de                                                                                                                                                                                                  •   Afval (beleidsplan)
       doelstelling uit de tabel hierboven                                                                                                                  Onze visie op de duurzame ontwikkeling:                            •   Bio-based economy
                                                                                                                                                            “Duurzame ontwikkeling is een continu proces dat volop             •   Social Return On Investment (SROI)
       Veiligheidsgevoel overdag 8,0 {-}                                                    Deelrapportage Leefbaar-                                        kansen biedt om lokaal bewuste keuzes te maken voor                •   Natuur- en milieueducatie
       			                                                                                  heid in Bergen op Zoom, 						                                  Mens, Milieu en Maatschappij. Vandaag dingen doen waar je
       			                                                                                  LEMON 2016                                                      morgen trots op bent - en dit uitdragen. De rol voor de
                                                                                                                                                            gemeente is geconcretiseerd in vier pijlers: maak mogelijk;
       Veiligheidsgevoel s avonds 6,9 {-}                                                   Deelrapportage Leefbaar-                                        moedig aan; betrek mensen; en geef het goede voorbeeld.
       			                                                                                  heid in Bergen op Zoom, 						                                  We zoeken de oplossingen dichtbij, samen met ondernemers,          Reguliere taken
       			                                                                                  LEMON 2016                                                      inwoners onderwijsinstellingen en organisaties. Zo streven
                                                                                                                                                            we niet naar een duurzame ‘gemeente’, maar naar een                • Inzameling van afval
 Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatoren overzicht                    duurzame ‘gemeenschap’.”                                           • Milieubeleid en beheer
 opgenomen in programma 2.                                                                                                                                                                                                     • Onderhoud openbaar groen
                                                                                                                                                            Bij het thema duurzame ontwikkeling pakken we de uitdaging
                                                                                                                                                            op om te kiezen voor oplossingen die ook voor de lange
     Wettelijke indicatoren:                                                                                                                                termijn de juiste zijn. Keuzes die voor nu en later goed zijn
                                                                                                                                                            voor de gezondheid van de lokale economie, de lokale
       Omschrijving indicator                                        Gemeenten              BoZ 2016         BoZ 2017        Bron                           ecologie en voor het welzijn van de inwoners van de
       Met verwijzing naar de		                                      landelijk                                                                              gemeente Bergen op Zoom. We streven naar een duurzame,             Kaderstellende documenten voor
       doelstelling uit de tabel hierboven                                                                                                                  gezonde en leefbare stad. Duurzaamheid verankeren we in            deze paragraaf
                                                                                                                                                            alle gemeentelijke beleidsterreinen en we betrekken ieder-
       Verwijzingen Halt		           137,4 259,8 {-}                                                                         Waarstaatjegemeente.nl         een bij de verduurzaming van de gemeente en regio. Het is          Beleidsnota                                 Vastgesteld
       (aantal per 10.000 jongeren)					                                                                                     (Bureau Halt)                  een interactief en collectief proces waar we uitgaan van           Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (VGRP)        2013
                                                                                                                                                            vertrouwen, creativiteit en samenwerking. Dit houdt in dat de      Visie Duurzame Ontwikkeling                        2014
       Harde kern jongeren		         {-} {-} {-} Waarstaatjegemeente.nl                                                                                     gemeente naast regisseren en stimuleren voornamelijk de            Afvalstoffenbeleidsplan                            2016
       (aantal per 10.000 inwoners)					         Korps Landelijke                                                                                           nadruk legt op het faciliteren, maar óók bereid is te participe-   IBOR-Plan                                          2013
       					                                     Politiediensten (KLPD)                                                                                     ren in initiatieven vanuit de gemeenschap.                         Groenstructuurplan                                 2006
                                                                                                                                                                                                                               Actieplan Biobased Economy                         2016
       Winkeldiefstallen		 2,3        3,2 {-}                                                                                Waarstaatjegemeente.nl
       (aantal per 1.000 inwoners)					                                                                                      (CBS - Geregistreerde
       					                                                                                                                 criminaliteit & Diefstallen)

       Geweldsmisdrijven		          5,3 6,3 5,8                                                                              Waarstaatjegemeente.nl
       (aantal per 1.000 inwoners)					                                                                                      (CBS - Geregistreerde
       					                                                                                                                 criminaliteit & Diefstallen)

       Diefstallen uit woning		     3,3 2,5 {-}                                                                              Waarstaatjegemeente.nl
       (aantal per 1.000 inwoners)					                                                                                      (CBS - Geregistreerde
       					                                                                                                                 criminaliteit & Diefstallen)

       Vernielingen en beschadigingen		 5,6 7,5 5,8                                                                          Waarstaatjegemeente.nl
       (in de openbare ruimte)					                                                                                          (CBS - Geregistreerde
       (aantal per 1.000 inwoners)					                                                                                      criminaliteit & Diefstallen)

     Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatoren overzicht
     opgenomen in programma 2.




78                  Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                                       Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017              79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>  Ambities voor deze                                                 Zo stimuleren we ook een grotere participatie van vereni-
                                                                     gingen en scholen.                                           Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
  bestuursperiode                                                 5. Creatieve Industrie gaat zich verbinden met Biobased
                                                                     Economy: Bio based Art & Technology. Hiermee nemen we
                                                                     het voortouw in een regionale, innovatieve ontwikkeling.
                                                                                                                                  Wat wilden we bereiken?
                                                                                                                                                                                                       3
  1. We verankeren duurzaamheid in alle gemeentelijke                Het verbeeldend en creatief vermogen van de kunsten
     beleids­terreinen. Denk bijvoorbeeld aan een groene             verbindt zich met biobased wetenschap en maaktechno­                                                                                    Terugbrengen van de hoeveelheid
     leef­omgeving en toepassing van duurzame energie.               logie. Dit doen we met het oog op duurzaamheid, milieu,                                                                                 huishoudelijk afval


                                                                                                                                    1
     Of aan hergebruik van grondstoffen, burgerparticipatie en       cultuur en ontwikkeling van de economie.
     aan duurzame banen.                                          6. We realiseren een biobased science art & technology                  Optimaal gebruik van lokale
     Bovendien willen we iedereen betrekken bij de verduurza-        werkplaats. Kunstenaars buigen zich over economische                 duurzame energie                                           Wat en hoe hebben we dat bereikt?
     ming van de gemeente en regio. Hiervoor ontwikkelen we          vraagstukken, die zij bij voorkeur biobased oplossen.
     een nieuwe Duurzaamheidsvisie. Dat doen we samen met            Hiervoor werken ze samen met wetenschappers en het                                                                              3.1 Continueren diftar als financiële prikkel
     lokale ondernemers, onderwijsinstellingen en inwoners.          Midden en Klein Bedrijf (MKB). De werkplaats wordt een       Wat en hoe hebben we dat bereikt?
     In dit interactieve en collectieve proces gaan we uit van       innovatiecomplex met ateliers, testruimtes, conferentie-                                                                        In 2016 is besloten Diftar te continueren. Er is gedurende
     vertrouwen, creativiteit en samenwerking. Alle betrokke-        en collegefaciliteiten en exporuimtes. Ondernemers           1.1 Faciliteren en ondersteunen van initiatieven, waaronder        2017 continue ingezet op het zo goed mogelijk scheiden van
     nen krijgen kennis en instrumenten aangereikt om                kunnen de innovaties uit de werkplaats in productie              de oprichting van energiecoöperaties; nog in 2014 is een       huishoudelijk restafval om zo min mogelijk restafval aan te
     duurzaamheid te integreren in het gemeentelijk beleid.          nemen. En daarmee ontstaat nieuwe bedrijvigheid.                 plan opgesteld waarin we aangeven hoe we dat precies           hoeven bieden en daarmee een lagere afvalstoffenheffing
     Zo maken we van Bergen op Zoom een klimaatbestendige            Zo helpen kunstenaars bij de transitie van lineaire naar         gaan doen.                                                     te realiseren. Om het aandeel plastic wat nog in het restafval
     gemeente.                                                       circulaire economie.                                                                                                            zit nog verder omlaag te krijgen is in april 2017 gestart met
  2. Wij willen lokale energiecoöperaties ondersteunen en         7. Hebben wij behoefte aan nieuwe technieken, processen of                                                                         een proef waarbij plastic verpakkingsmateriaal en dranken-



                                                                                                                                    2
     faciliteren. Dit zijn initiatieven van inwoners en bedrijven    producten? In onze eigen organisatie of in onze openbare                                                                        kartons huis aan huis met zakken worden ingezameld.
     om energie lokaal op te wekken. Zo zijn zij minder afhanke-     ruimte? Dan kiezen we voor duurzame en het liefst                    Waarborgen en versterken van                               Deze proef heeft een looptijd van één jaar waarna een
     lijk van grote energiebedrijven. En zo leveren zij een          biobased technieken, processen en producten. Hebben                  belangrijke groene structuren                              besluit over het vervolg genomen zal worden.
     bijdrage aan duurzame energie.                                  we nog niet direct een duurzame oplossing voor ons
  3. De groene inrichting van een wijk moet aansluiten bij de        vraagstuk? Dan leggen we dit neer bij de biobased science                                                                       3.2 Vergroten van de inzamelfaciliteiten
     wensen van de wijkbewoners. Groen in de directe                 art & technology werkplaats. Daarnaast verbinden we ons      Wat en hoe hebben we dat bereikt?
     omgeving is namelijk belangrijk voor het welzijn van de         voor duurzaamheid met het Hoger Beroeps Onderwijs en                                                                            Ook worden steeds meer milieuparken volledig ondergronds
     mens. We willen belangrijke groene structuren waarbor-          het Wetenschappelijk Onderwijs.                              2.1 Uitvoeren gemeentebrede groenvisie                             geplaatst of komen er nieuwe milieuparken op locaties waar
     gen en versterken.                                           8. Onze gemeente wordt een proeftuin voor duurzame                                                                                 nog geen inzamelfaciliteiten voor glas, textiel en plastic
     Daarbij streven we naar een integrale verbetering van de        biobased innovaties. We bieden ruimte voor experiment.       In verband met andere prioriteiten is er nog geen gemeente-        aanwezig waren zoals bijvoorbeeld in De Markiezaten.
     openbare ruimte.                                                We testen de jongste vindingen. En bij gebleken succes       brede groenvisie tot stand gekomen.
     Via wijkdeals betrekken we belanghebbenden bij de               maken we die permanent. Daarmee worden wij een



                                                                                                                                                                                                       4
     groene inrichting. Zo dragen we bij aan de sociale cohesie      gemeente waar biobased tot in de haarvaten beleefd           2.2 en 2.3 Stimuleren van initiatieven vanuit de samenleving
     in de wijk. Een burgerschouw monitort de inspanningen.          wordt. Onze partners dagen we uit mee te gaan en mee                                                                                    Inzetten op biobased economy
     Hierna evalueren we de kosten en baten van deze                 te helpen deze ambitie te realiseren.                           Betrekken van burgers bij planvorming (wijkdeals)                       aspecten economie (Agrofood –
     burgerparticipatie. De kosten-batenanalyse zetten we ook 9. Meedoen is uitgangspunt van ons beleid. We zorgen                                                                                           Plastics), cultuur (verbinding
     op twee andere momenten in:                                     ervoor dat iedereen meetelt. En dat iedereen op zijn of      Participatie in de openbare ruimte met betrekking tot het                  creatieve industrie – biobased
     • bij nieuwbouw en herstructurering van wijken                  haar eigen manier participeert in de samenleving. We         dagelijks onderhoud wordt gefaciliteerd mits dit initiatief door           economy) en onderwijs
  		We kijken in de volle breedte naar de maatschappelijke          richten ons op social return on investment. We treden op     meerdere partijen ondersteund wordt. Bij nieuwe inrichting                 (verbinding WO en hbo)
        opbrengsten. Zo stellen we het belang van groen niet         als regisseur en stimuleren inwoners om mee te doen.         van het openbaar groen worden de burgers altijd in de
        langer ondergeschikt aan de opbrengsten van woon­            Dat doen we door kansen te creëren en randvoorwaarden        gelegenheid gesteld om mee te denken over de nieuwe
        projecten.                                                   te stellen. De sociaal-maatschappelijke duurzaamheid sluit   inrichting. Waar mogelijk wordt aan de wensen tegemoet             Wat en hoe hebben we dat bereikt?
     • bij de verkoop van groen                                      hierbij aan, met name voor mensen die lang werkloos zijn.    gekomen en komt een participatieproject tot stand.
  		 We onderzoeken de mogelijkheden.                                We gaan (markt)partijen actief benaderen om een bijdrage                                                                        4.1 Blijvende stimulering en deelname (aandeelhouder-
  4. Wij stimuleren de inwoner zelf het milieu meer te ont­-         te leveren. Hierna evalueren we het inkoopbeleid en          2.4 Bestrijden van onkruid op milieuvriendelijke wijze                 schap) in Green Chemistry Campus
     lasten. Aan de ene kant willen we inwoners huishoudelijk        passen we doelstellingen eventueel aan.
     afval beter laten scheiden. Dat realiseren we met een        10.We bestrijden onkruid op milieuvriendelijke wijze.           Met ingang van november 2017 is het verbod op het gebruik          De gemeente Bergen op Zoom is, via de NV Aangenaam
     financiële prikkel op restafval – Diftar. Inwoners hebben       Dit verhoogt de duurzaamheid en de waterkwaliteit van        chemische onkruidbestrijdingsmiddelen in het openbaar              (voorheen Indumij), sinds 2013 formeel (mede)aandeelhouder
     zelf invloed op de hoogte van de afvalstoffenheffing.           oppervlakte- en grondwater. En zo voldoen we aan het         groen van kracht. Uiteraard wordt hieraan uitvoering               in de Green Chemistry Campus en stimuleert samen met de
     En aan de andere kant willen we diverse afvalstromen            landelijk beleid.                                            gegeven d.m.v. bestrijding met heet water en schoffelen.           provincie Noord-Brabant, REWIN en het bedrijf SABIC de
     optimaal hergebruiken. Dat realiseren we door de inzamel- 11.Wij houden een duurzaam en veerkrachtig watersysteem                                                                               verdere ontwikkeling van deze campus. De aandeelhouders
     faciliteiten uit te breiden met kunststof, glas en textiel.     in stand. En wij proberen wateroverlast te voorkomen.                                                                           in de campus en SABIC hebben eind 2016 op basis van een
                                                                     Dat doen we door ons rioleringsbeleid en ons integraal
                                                                     waterbeleid te continueren.
80               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                Regionaal is in opdracht van de RWB een Regionale Energie­



                                                                                                                                     6
 nieuw businessplan voor de campus een nieuwe Samen­                door middel van een participatieplaats voor langere tijd                                                                    strategie opgesteld. Dit is een visie op het potentieel voor
 werkingsovereenkomst (SOK) gesloten voor de periode                onbeloonde additionele werkzaamheden kan verrichten.                                                                        besparing en duurzame opwekking van energie in de regio.
                                                                                                                                           Natuur en milieueducatie
 2016-2020. In 2017 is daartoe o.a. het campusmanagement            Onder additionele werkzaamheden wordt verstaan:
 geprofessionaliseerd en zijn investeringen gepleegd in             primair op de arbeidsinschakeling gerichte werkzaam-
 nieuwe infrastructuur.                                             heden die onder verantwoordelijkheid van het college                                                                        9.2 Met de Brabantse Wal gemeenten ook lokaal gerichte
 Op dit moment wordt met een aantal nieuwe partijen                 in het kader van de Participatiewet worden verricht of         Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                acties afstemmen en doen.
 gesproken over vestiging op de campus.                             in aanvulling op reguliere arbeid, en die niet leiden tot
                                                                    verdringing op de arbeidsmarkt.                                6.1 Onderwijsprogramma Natuurpodium verder ontwikkelen      Zowel binnen RWB verband als onderling is afstemming.
 4.2 Verbinding creatieve industrie: opstellen van een              Niet de te verrichten werkzaamheden staan centraal,                en implementeren                                        Voor wat betreft Duurzaamheid i.r.t. onze energieleveranciers
     masterplan Biobased Science Art & Technology                   maar het leren werken of het (opnieuw) wennen aan                                                                          zijn de volgende ontwikkelingen te melden. Nuon is momen-
                                                                    werken. Aspecten als omgang met gezag, op tijd komen,          Binnen het onderwijsprogramma Natuurpodium wordt            teel de gasleverancier van Bergen op Zoom. Dit is voortge-
 Samen met Poppodium Gebouw-T en diverse partners is het            werkritme creëren en samenwerking met collega’s                inmiddels aandacht besteed aan gemeentelijke beleidsterrein komen uit een Europese Aanbesteding voor levering van
 project #SHFTtogreen gestart. Gebouw-T heeft zich, vanuit          zijn allemaal zaken waaraan in een participatieplaats          als afval, zwerfvuil, en mobiliteit.                        aardgas (exclusief verduurzamingscertificaten). Na deze
 de wens het meest duurzame biobased podium van                     gewerkt kan worden. Ook kan hiermee worden beoor-                                                                          aanbesteding voor levering van aardgas is middels een
 Nederland te worden, beschikbaar gesteld als omgeving              deeld of het werkterrein past bij de capaciteit van de                                                                     Meervoudig Onderhandse Aanbesteding de levering van



                                                                                                                                     7
 voor ontwikkeling, experiment en toepassing van duurzame           uitkeringsgerechtigde, zodat een persoon bijvoorbeeld                                                                      verduurzamingscertificaten in de markt gezet. De levering
 biobased materialen, producten en systemen, die moeten             een opleiding op het betreffende terrein kan gaan volgen                                                                   van de verduurzamingscertificaten is na het traject gegund
                                                                                                                                            Klimaatadaptatie
 bijdragen aan een efficiëntere, kostenbesparende                   en daarmee voor zichzelf een duurzaam perspectief op                                                                       aan het bedrijf STX SERVICES. Destijds heeft de gemeente
 en duurzamere bedrijfsvoering. Via de weblink                      arbeid kan realiseren. De duur van de participatieplaats                                                                   Bergen op Zoom tevens gekozen voor verduurzamingscertifi-
 https://www.gebouw-t.nl/nieuws/category/biobased is                is wettelijk beperkt tot maximaal 2 jaar. Het einddoel is                                                                  caat G3: VER-GOLD Standard (leveringsjaren 2013 t/m 2017)
 uitgebreide informatie te vinden over de resultaten van            uitstroom naar regulier werk. Dit kan binnen de organi-        Wat en hoe hebben we dat bereikt?                           tegen een vergoeding van 0,0066 €ct/ Nm³ (excl. BTW).
 dit project.                                                       satie zijn, maar ook op de reguliere arbeidsmarkt.                                                                         Eneco is vanaf 2018 onze nieuwe leverancier. Middels een
                                                                                                                                   7.1 Opstellen van een gezamenlijk programma van aanpak      soortgelijke procedure is voor dezelfde vergroening gekozen,
 4.3 Verdere stimulering verbinding HBO- en MBO onderwijs        Al in april 2016 is gestart met het project “Bergen op Schoon                                                                 namelijk de VER-GOLD Standaard (Leveringsjaren 2018 –
     aan Green Chemistry Campus                                  serviceteams”. Dit project is tot stand gekomen op initiatief     Plan van aanpak is in de maak maar ook concrete vergroen-   2020) tegen een vergoeding van 0,019 € / m³ (excl. BTW).
                                                                 van het college. Dit is bereikt door intensief samen te werken    ingsactie operatie Steenbreek.
 In 2017 zijn er minor-studies van Avans Hogeschool en           met onze partners: burgers, woningstichtingen, ondernemers,                                                                   Voor elektra is momenteel Greenchoice onze leverancier.
 Hogeschool Rotterdam aan de campus verbonden.                   bedrijven en leerbedrijven.                                                                                                   M.b.t. vergroening is geen aparte aanbesteding opgestart.



                                                                                                                                     8
                                                                 Door de inzet van arbeidsparticipanten van de ISD in de                                                                       Echter alle energie die Greenchoice levert is duurzaam.
 4.4 Innovatiecentrum                                            Bergen op Schoon teams leren deze mensen weer omgaan                       Opwaardering                                       Zij produceren zelf duurzame energie en daarnaast kopen zij
                                                                 met werkritme, gezag en samenwerken en worden de sociale                   windmolenpark Halsteren                            duurzaamheidscertificaten in. Voor elke 1000 kWh duurzaam
 In 2017 is het kwartiermakerschap bijna afgerond.               vaardigheden weer aangescherpt. Doelstelling is dat deze                                                                      opgewekte energie wordt 1 certificaat afgegeven door
 De provincie heeft toestemming gegeven om in 2018 het           mensen na het doorlopen van dit traject doorstromen naar de                                                                   CertiQ.
 project voort te zetten. Verder hebben ruim 1.000 belang­       reguliere arbeidsmarkt of leerbedrijven. De inzet van de          Wat en hoe hebben we dat bereikt?                           Vanaf 2018 hebben we een contract (middels aanbesteding)
 stellenden (bezoekers, studenten en bedrijven) het innovatie­   arbeidsparticipanten vindt plaats in de vorm van trajectbege-                                                                 met D.V.E.P ( de vrije energie producent ). De uitvraag voor
 centrum bezocht.                                                leiding. Arbeidsparticipanten krijgen instructies, opleiding en   8.1 Er wordt een planologische procedure doorlopen voor     het vergroeningstraject moet nog worden opgestart.
                                                                 doen in het veld werkervaring op. Na een driemaandelijkse             de opwaardering
                                                                 evaluatie is doorstroom naar de gemeentelijke wijkteams een



     5
                                                                 optie. Op dit moment zijn twee serviceteams werkzaam in de        Momenteel wordt gewerkt aan de planologische procedure.
         Mensen met een lange afstand                            gemeente. Begeleiding van de arbeidsparticipanten is
         tot de arbeidsmarkt krijgen de kans                     essentieel voor het laten slagen van dit project.
         werkervaring op te doen

                                                                                                                                     9
                                                                 Behaalde resultaten tot nu toe:
                                                                 Onder contract: 6 personen
                                                                                                                                           Regionale energiestrategie
                                                                 Uitstroom naar regulier werk: 12 personen
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                               Uitstroom naar leerbedrijf: 3 personen

 3.1 Het creëren van participatieplaatsen. Dit betreft een                                                                         Wat en hoe hebben we dat bereikt?
     re-integratie instrument op grond van art. 10a van de
     Participatiewet. Dit instrument maakt het mogelijk dat                                                                        9.1 Het opstellen van een regionale energiestrategie met
     een persoon van 27 jaar en ouder met recht op algemene                                                                            korte en langere termijn doelstellingen en daaraan
     bijstand en met een grote afstand tot de arbeidsmarkt                                                                             gekoppelde acties.




82           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre> Energiefonds 2016 en 2017
 Bedragen x €1000

     Naam                                                     Toe-/afwijzing   Bedrag   Reservering
     Bedrijventerrein Lage Meren Meilust                         Toewijzing        89
     Streetplug                                                  Toewijzing         3
     Energiebesparing sportaccommodaties (reservering)                                           44
     Project Lokale Energie Entiteit (reservering)                                               64
     Totaal                                                             200        92           108




 Indicatoren

 We hebben tijdens de behandeling van het plan van aanpak
 voor duurzame ontwikkeling met de raad besproken dat we
 geen indicatoren gaan benoemen, omdat die een verkeerd
 beeld geven van de inzet die de gemeente pleegt. Sturen op
 een duurzaamheidindex vinden wij geen goed middel. We
 sturen op duurzame ontwikkeling die vanuit de maatschappij
 ontstaat en die wij steunen en faciliteren.




84                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                                  Rondom de steden als Breda, Roosendaal en Bergen op              Ambities voor deze bestuursperiode
 Paragraaf 3.4                                                    Zoom bestaan zogenaamde daily urban systems waarbinnen
                                                                  wonen, werken en recreëren zich concentreren. Regionale
                                                                  samenwerking vereist dat deelregio’s een vitaal netwerk          1. Op basis van de Visie op Samenwerking van Bergen op         4. We maken ons sterk voor onze belangen. Dat doen we in

 Samenwerking                                                     vormen op basis van complementaire profielen en van daaruit
                                                                  doorzettingsmacht organiseren op afstemmingsvraagstukken
                                                                  en op gedeelde strategische dossiers. Door ons van elkaar te
                                                                                                                                      Zoom kiezen we met wie we samenwerken. De bestuur-
                                                                                                                                      lijk prioritaire thema’s zijn daarin leidend.
                                                                                                                                                                                                     de regio en buiten de regio bij provincie, Rijk, Europa en
                                                                                                                                                                                                     VNG.
                                                                                                                                   2. Binnen de Regio West-Brabant willen we op basis van de 5. Wij zullen bijzondere aandacht schenken aan het eige-
                                                                  onderscheiden en elkaar te faciliteren in de positionering die      gezamenlijke Visie op Samenwerking van de Brabantse            naarschap van verbonden partijen. De gemeenteraad en
 Het gemeentelijk domein is al jaren flink in beweging.           we elk voor ogen hebben, kunnen we werken aan het                   Wal gemeenten, de samenwerken met Steenbergen en               het college blijven hun kaderstellende en hun controle-
 Schaal­ver­groting op talrijke terreinen maakt dat gemeente­     gemeenschappelijke belang van de regio in het vertrouwen            Woensdrecht verder invulling geven. Hiermee volgen we          rende rol goed vervullen. Ook als we samenwerken met
 lijke partners zich in toenemende mate op regionale schaal       dat ook de lokale gemeenschap daarvan profiteert. Wij zien          het advies van de provincie.                                   anderen.
 organiseren. Steeds meer complexe taken en verantwoorde-         de West Brabantse stedenrij met onder meer Bergen op             3. Samen met de raad geven we vorm aan regionalisering.
 lijkheden komen bij gemeenten te liggen. Vraagstukken van        Zoom, Etten-Leur, Roosendaal en Breda als dragers van het           Hierbij volgen we het rapport ‘Evolutie en groeikracht’ van
 strategische, tactische én operationele aard die veelal de       regionale netwerk.                                                  de raadswerkgroep en de Visies op Samenwerking van
 reikwijdte van het lokaal bestuur overstijgen en op een hoger                                                                        Bergen op Zoom en de Brabantse Wal.
 schaalniveau beslag moeten krijgen.
 Steeds duidelijker vormt ‘de regio’ het vertrekpunt van
 waaruit de economische en maatschappelijke uitdagingen             Speerpunten
 van deze tijd moeten worden aangevlogen. Werkgelegenheid,                                                                         Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
 arbeidsmarkt, economie, duurzaamheid en ruimtelijke                • (Regionale) samenwerking
 omgeving: resultaten die op dit soort thema’s worden bereikt       • Kaderstellende en controlerende rol bij samenwer-
 zijn veelal te danken aan samenwerking op regionaal niveau.          kingsverbanden en Gemeenschappelijke Regelingen                                                                             1.2 Komen tot een gemeenschappelijk gedragen visie over
 In aansluiting op het provinciaal Bestuursakkoord 2015-2019                                                                       Wat willen we bereiken?                                            de samenwerking binnen de Brabantse Wal gemeenten
 ‘Beweging in Brabant’ staat het realiseren van regionale
 bestuurskracht centraal in de visie op samenwerking die dit                                                                                                                                      De visie op (veer)krachtig bestuur is in de raadsvergadering



                                                                                                                                     1
 jaar (2016) door de gemeenteraad is vastgesteld. De gemeen-                                                                                                                                      van 21 september 2017 vastgesteld. Vervolgens is in de
 te is daarbij niet langer de partij die beleid en strategische     Reguliere taken                                                        Regionale samenwerking.                                raadsvergadering van 25 oktober 2017 het Convenant
 vergezichten ontwikkelt. Integendeel, het is de rol van de                                                                                De voorkeur ligt bij samenwerking                      samenwerking Brabantse Wal vastgesteld.
 moderne netwerkoverheid om partijen met elkaar te verbin-          • Invulling klant- en eigenaarrol bij samenwerkingsvormen              met Steenbergen en Woensdrecht
 den rondom gedeelde maatschappelijke opgaven. De mate              • Uitoefenen van toezicht (governance)                                                                                        1.3 Versterken van het bestuurlijk en ambtelijk draagvlak
 waarin wij als regio in staat zijn om krachten te bundelen is
 bepalend voor hoe succesvol we zijn in het benutten van                                                                           Wat en hoe hebben we dat bereikt?                              Op 22 november 2017 is in een gezamenlijke bijeenkomst van
 economische groeikansen en het aangaan van maatschappe-                                                                                                                                          de drie gemeenteraden de inbreng opgehaald om te komen
 lijke uitdagingen. Wij ambiëren een regio die hiertoe in staat                                                                    1.1 Richting geven aan de samenwerkingsportfolio zodanig       tot een gezamenlijke Uitvoeringsagenda voor de visie op
 is en daarmee een waardevolle positie kan innemen op het                                                                              dat deze bijdraagt aan de doelen en ambities.              Veerkrachtig Bestuur.
 knooppunt van economische groeigebieden rond Rotterdam
 en Antwerpen op de noord/zuid-as en de provincies Zeeland                                                                         In de vergadering van de commissie Regionalisering van mei
                                                                    Kaderstellende documenten voor

                                                                                                                                                                                                    2
 en Brabant op de oost/west-as. Daartoe is nodig dat wij ons                                                                       is gesproken over verbeteren van de democratische legiti-
 ontwikkelen tot een sterke samenhangende regio met een             deze paragraaf                                                 matie door het werken met rapporteurs of ambassadeurs                   De kaderstellende en controlerende
 herkenbaar gezicht en stemgeluid in de wijde omgeving.                                                                            vanuit de raad. Daartoe was ook een overzicht opgesteld                 rol bij samenwerkingsverbanden en
 Geografische, economische en culturele verkenningen wijzen         Beleidsnota                                  Vastgesteld       van samenwerkingsverbanden om te komen tot een nadere                   gemeenschappelijke regelingen
 uit dat de regio West-Brabant in feite een verzameling is van      Visie op samenwerking                               2016       prioritering. In de nieuwe raadsperiode zal hieraan een                 versterken
 vrij duidelijke afgebakende deelregio’s met grote eigenheid.       Nota Verbonden Partijen                             2016       vervolg worden gegeven.
                                                                    Raadsnota regionale samenwerking                    2014
                                                                                                                                   Op 17 februari 2017 hebben de colleges van Roosendaal en       Wat en hoe hebben we dat bereikt?
                                                                                                                                   Bergen op Zoom de strategische uitvoeringsagenda
                                                                                                                                   Netwerkstad aan de commissies Regionale Samenwerking           2.1 Onderzoek doen naar instrumenten, bij voorkeur in
                                                                                                                                   Roosendaal/Bergen op Zoom aangeboden (U17-002700).                 regionaal verband
                                                                                                                                   Ofschoon deze niet formeel door de gemeenteraden is
                                                                                                                                   vastgesteld (maar wel geaccordeerd is door de commis-          In september is regionaal een bijeenkomst georganiseerd
                                                                                                                                   sies),is in 2017 al wel uitvoering gegeven aan deze agenda.    voor raadsleden met als thema Democratie is een werk-
                                                                                                                                   Begin 2018 is de gemeenteraad geïnformeerd over de             woord.
                                                                                                                                   voortgang.

86           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre> Paragraaf 3.5                                                                                                           Ambities voor deze bestuursperiode
                                                                   Speerpunten

 Participatie­                                                     • Rolbepaling van overheid en inwoners
                                                                   • Meedenken van inwoners bij beleidsontwikkeling
                                                                   • Vrijwilligers en vrijwilligerswerk, mantelzorg en
                                                                                                                         1. Wij geven inwoners graag meer verantwoordelijkheid om 4. Wij zorgen er voor dat de expertise en vakspecialismen
                                                                                                                            bij te dragen aan hun leefomgeving. Als gemeente hebben
                                                                                                                            wij hierin een kleinere en minder sturende rol.
                                                                                                                                                                                       van de gemeentelijke organisatie steeds meer bereikbaar
                                                                                                                                                                                       zijn voor inwoners.

 samenleving                                                         betrokkenheid voor elkaar
                                                                   • Sociaal innovatiefonds
                                                                   • Burgerinitiatieven stimuleren en faciliteren
                                                                                                                         2. Wij bepalen per onderwerp welke rol wij innemen bij
                                                                                                                            initiatieven die vanuit inwoners, ondernemers of andere
                                                                                                                            partners komen.
                                                                                                                                                                                    5. Wij richten een sociaal innovatiefonds op voor inwoners/
                                                                                                                                                                                       vrijwilligers, onder meer, om vernieuwende initiatieven
                                                                                                                                                                                       binnen het sociale domein te ondersteunen.
                                                                                                                         3. Wij betrekken inwoners, ondernemers en andere partners 6. Door een heldere communicatie beogen wij het vertrou-
 In Bergen op Zoom telt iedereen mee en is het belangrijk dat                                                               meer bij de gemeentelijke beleidsontwikkeling, waarbij     wen van inwoners in politiek en bestuur te versterken.
 iedereen mee kan doen. Dat begint bij jezelf, je eigen gezin,                                                              we streven naar meer betrokkenheid vanuit de inwoners.
 je familie, je vrienden, kortom je sociale omgeving. En als dat                                                            Dat kan onder meer door inzet van het Burgerpanel.
 (tijdelijk) niet lukt, zorgen we voor een helpende hand. Voor     Reguliere taken                                          We blijven bouwen aan een actieve, betrokken communi-
 de aller-kwetsbaarste mensen organiseren we samen een                                                                      ty en onderzoeken de mogelijkheid van een online
 vangnet, want ‘samen leven is samen doen’.                        •   Communicatie                                         platform voor nieuwe initiatieven.
 Tot 1 januari 2015 zijn wij druk bezig geweest met de invoering   •   Burgerpanel
 van nieuwe taken en verantwoordelijkheden (3D’s) en zijn de       •   Ouderen en jeugd
 bijbehorende verordeningen, beleidsplannen en uitvoerings-        •   Maatschappelijke opvang
 regels door de gemeenteraad vastgesteld. Na de invoering          •   Leefbaarheid en wijkvoorzieningen
 van deze decentralisaties staan we voor de opgave om een          •   Zorg en wonen
 verregaande verandering te realiseren. Daarvoor is in eind        •   Integratie
 2015 de Script Aanpak ontwikkeld: de transformatie van het
 Sociaal Domein. Het gaat hierbij om de verandering van de
 structuur (het stelsel) en de verandering van werkwijze en
 houding. Dit allemaal gericht op een betere dienstverlening
 voor inwoners en efficiëntie door de dingen anders te doen
 en te organiseren: beter met minder.                              Kaderstellende documenten
                                                                   voor deze paragraaf
 Ook willen wij meer ruimte bieden aan eigen initiatieven van
 inwoners. Het gaat hierbij om dialoog, overleg en persoonlijk     Beleidsnota                            Vastgesteld
 contact, waarbij vertrouwen en wederkerigheid belangrijk          Kadernota Sociaal domein “Samen leven,        2013
 zijn. Waar de overheid een bescheidener rol neemt, ontwik-        samen doen”		
 kelen zich nieuwe vormen van actieve betrokkenheid van            De script aanpak: de Bergse aanpak van        2015
 inwoners. Hoe de gemeente hier uitvoering aan wilt geven,         de transformatie in het Sociaal Domein		
 is opgenomen in de uitvoeringsnota Meedenken en                   Uitvoeringsnota Meedenken en Meedoen          2016
 Meedoen. Naast het onderdeel burgerparticipatie wordt in
 deze nota ook omschreven hoe de gemeente mantelzorgers
 en vrijwilligers wilt ondersteunen.

 Kortom: meedoen in Bergen op Zoom doen wij samen!




88            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                  Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                  89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre> Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
                                                                                                                                     3
                                                                                                                                                                                                       In totaal is er voor 2017 een bedrag vanuit het sociaal
                                                                                                                                           Vrijwilligers en vrijwilligerswerk,                         innovatiefonds betaald van € 44.964,-
                                                                                                                                         	mantelzorg en betrokkenheid voor                            In het fonds rest per 31-12-2017 nog een bedrag van ruim
                                                                                                                                           elkaar                                                      € 295.000,- voor het 1ste kwartaal van 2018, waarbij geen
 Wat wilden we bereiken?
                                                                    2
                                                                                                                                                                                                       rekening gehouden is met de nog in behandeling zijnde
                                                                          Meedenken van inwoners bij                                                                                                   aanvraag.
                                                                          beleidsontwikkeling                                      Wat en hoe hebben we dat bereikt?


     1   Rolbepaling van overheid
         en inwoners                                              Wat en hoe hebben we dat bereikt?
                                                                                                                                   3.1 Vrijwilligersnota

                                                                                                                                   In 2017 is het Vrijwilligers Informatie Punt (VIP) gecontin-          5     Burgerinitiatieven stimuleren
                                                                                                                                                                                                               en faciliteren
                                                                  2.1 Wij betrekken inwoners, ondernemers en andere                ueerd en wordt door WijZijn Traversegroep projecten
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                    partners meer bij de gemeentelijke beleidsontwikkeling,      uitgevoerd om de ondersteuning van mantelzorgers te
                                                                      waarbij we streven naar meer betrokkenheid.                  versterken. Verder is in 2017 het mantelzorgcompliment              Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 1.1 Wij geven inwoners graag meer verantwoordelijkheid                                                                            uitgevoerd. Dit heeft geleid tot nieuwe aanmeldingen van
     om bij te dragen aan hun leefomgeving. Als gemeente          Wij stimuleren meedenken / samen denken onder andere             mantelzorgers.                                                      5.1 Blijven stimuleren, omarmen en ondersteunen van
     hebben wij hierin een kleinere en minder sturende rol.       via het burgerpanel. In 2017 is het burgerpanel over verschil-                                                                           initiatieven uit de samenleving
                                                                  lende onderwerpen betrokken bij beleidsontwikkeling,



                                                                                                                                     4
 In februari 2016 in de uitvoeringsnota Meedenken en Mee-         onder andere over de inzameling plastic, Wmo-verordening,                                                                            In februari 2016 in de uitvoeringsnota Meedenken en
 doen vastgesteld. Eén van de punten uit deze uitvoeringsnota fietsparkeren, bijeenkomst over het beleidsplan Sociaal                                                                                  Meedoen vastgesteld. Eén van de punten uit deze uitvoer-
                                                                                                                                             Sociaal innovatiefonds
 is dat de gemeente open staat en ruimte biedt aan initiatieven Domein en adviesraad sociaal domein. Het burgerpanel is                                                                                ingsnota is dat de gemeente open staat en ruimte biedt aan
 van onze inwoners. Hierbij stimuleert de gemeente in             een instrument wat gebruikt kan worden als toegang naar                                                                              initiatieven van onze inwoners. Hierbij stimuleert de gemeen-
 gesprek­ken met inwoners de eigen verantwoordelijkheid           inwoners. Daarnaast zijn nog andere bronnen geweest om                                                                               te in gesprekken met inwoners de eigen verantwoordelijkheid
 voor hun leefomgeving op te pakken. Dit wordt onder andere inwoners te betrekken, zoals bewonersbijeenkomsten en                  Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                   voor hun leefomgeving op te pakken. Dit wordt onder andere
 vormgegeven door de medewerkers van WijZijn Traverse­            enquêtes (bijvoorbeeld de enquête leeftijdsvriendelijke                                                                              vormgegeven door de medewerkers van WijZijn Traverse­
 groep. Zij zijn actief in de wijken geweest waardoor in 2017     gemeente in november).                                           4.1 Wij richten een sociaal innovatiefonds op voor                  groep. Zij zijn actief in de wijken en dorpen geweest waar-
 diverse activiteiten zijn geweest. Zoals bijvoorbeeld activitei­                                                                      inwoners/vrijwilligers, onder meer, om vernieuwende             door in 2017 diverse activiteiten zijn geweest. Zoals bijvoor-
 ten in het JOC en ’t Trefpunt, verhuizing van het DOE-centrum 2.2 Door een heldere communicatie beogen wij het vertrou-               initiatieven binnen het sociale domein te ondersteunen.         beeld activiteiten in het JOC en ’t Trefpunt, verhuizing van
 naar Nieuw-Borgvliet / Langeweg, bewonersinitiatieven                wen van inwoners in politiek en bestuur te versterken                                                                            het DOE-centrum naar Nieuw-Borgvliet / Langeweg,
 Gageldonk West (o.a. Abeelstraat, werkgroep verkeer,                                                                              Vanaf februari 2016 is het sociaal innovatie fonds ingesteld.       bewonersinitiatieven Gageldonk West (o.a. Abeelstraat,
 plukroute, beeld het plezier, de vuurtoren), activiteiten in     Op dit moment wordt er gewerkt aan een nieuwe communi-           In 2017 zijn er 6 aanvragen geweest voor het sociaal                werkgroep verkeer, plukroute, beeld het plezier, de vuur-
 Langeweg en groenonderhoud door bewoners zelf. Binnen            catievisie. Verder is in 2017 bij verschillende thema’s zoals    innovatie­fonds. 1 daarvan is toegewezen, 4 afgewezen en            toren), activiteiten in Langeweg en groenonderhoud door
 de gemeente is er een coördinator burgerparticipatie die         de toekomstvisie, ontmoeten in de wijk en het congres over       1 aanvraag is in behandeling. Er hebben 4 verkennende en            bewoners zelf. Binnen de gemeente is er een coördinator
 het aanspreekpunt is voor vragen, ideeën en initiatieven van tweedeling gebruik gemaakt van de methode waarderend                 informatieve gesprekken over het sociaal innovatiefonds met         burgerparticipatie die het aanspreekpunt is voor vragen,
 bewoners. In 2016 is er het onlineplatform:                      vernieuwen. Deelnemende inwoners hebben deze sessies             uiteenlopende partijen plaatsgevonden. Mogelijk dat hieruit         ideeën en initiatieven van bewoners. In 2016 is er het
 www.doemeebergenopzoom.nl gelanceerd.                            als zeer waardevol ervaren.                                      voor 2018 nog aanvragen uitkomen.                                   onlineplatform: www.doemeebergenopzoom.nl gelanceerd.

 1.2 Wij bepalen per onderwerp welke rol wij innemen bij          2.3 Wij zorgen er voor dat de expertise en vakspecialismen
     initiatieven die vanuit inwoners, ondernemers of andere          van de gemeentelijke organisatie steeds meer bereik-
     partners komen.                                                  baar zijn voor inwoners.                                      Sociaal Innovatiefonds
                                                                                                                                    Naam                                           toe-/afwijzing bedrag
 Zie antwoord bij 1.1.                                            We hebben afgelopen jaar in trainingen en opleidingen             Kwetsbare zwangeren                            toekenning      7.464
                                                                  geïnvesteerd zodat onze mensen goed toegerust zijn op de          (Verloskundigen BoZ)
                                                                  inhoud en hun werkhouding. Daardoor worden inwoners               Jouw Droom (Samen in de Regio)                 toekenning      37.500
                                                                  goed en snel bereikt. Daarnaast wordt via de organisatie-         MEE inspiratielab                              afwijzing       x
                                                                  ontwikkeling aandacht besteed aan het vergroten van               Kringloper                                     afwijzing       x
                                                                  zelfkennis bij de medewerkers, waardoor ze werk (gaan)            Bergen Danst (Jac van den Elshout)             niet akkoord    x
                                                                  doen waar ze echt goed in zijn. Verder sluit onze visie op        Totaal                                                         44.964
                                                                  communicatie aan op de visie op het sociaal domein.
                                                                  Onze (specialistische) informatie moet voor iedereen
                                                                  beschikbaar en duidelijk zijn.




90            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             Paragraaf 3.6
     6
                                                                In deze uitvoeringsnota geven we aan hoe wij er samen voor                                                                   De komende periode wordt verder geïnvesteerd in het
           Een samenleving die zelf zoveel                      zorgen dat iedereen kan meedoen. De actiepunten uit deze                                                                     uitbreiden van onze digitale dienstverlening en verbeteren
         	mogelijk eigen verantwoordelijkheid                  nota zijn uitgevoerd.                                                                                                        van onze bedrijfsprocessen. Dit alles met als doel om onze
           neemt en eigen kracht ontplooit (van
           “zorgen voor” naar “zorgen dat”)                     6.2 Verder uitwerken en invullen van het regie- en
                                                                    netwerkmodel
                                                                                                                             Dienstverlening                                                 dienstverlening te verbeteren door betrouwbare en duurzame
                                                                                                                                                                                             producten of diensten te leveren met waarde voor de klant.



 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                              Dit is onderdeel van de gedragsverandering die wij beogen    We willen dat iedereen veilig een makkelijk al hun zaken
                                                                onder de ambtenaren om te komen tot de transformatie van     online kunnen regelen. Bijvoorbeeld voor het aanvragen
 6.1 Komen tot een visie op de participatiesamenleving,         het Sociaal Domein.                                          van een vergunning of het stellen van een vraag per e-mail.       Speerpunten
     inclusief visie op vrijwilligerswerk en mantelzorg                                                                      Uiterlijk in 2017 moet dit geregeld zijn. Om klanten goed te
                                                                                                                             kunnen informeren over de status van hun zaak, moeten             • Betrouwbare dienstverlening
 Onze nota ‘Samen leven samen doen ‘ is de strategische                                                                      processen zaakgericht zijn. De ambitie om bij de beste            • Open data op de gemeentelijke website
 kadernota voor het Sociaal Domein. Onze visie op het Sociaal                                                                gemeentelijke dienstverleners te behoren, blijft overeind.        • Gemeentebreed snel internet
 Domein staat daarin verwoord en geldt nog steeds.
 In 2016 is uitvoeringsnota Meedenken en Meedoen                                                                             Zoveel klanten, zoveel vragen; standaard wanneer het kan,
 vastgesteld.                                                                                                                maatwerk indien nodig. Dienstverlening op maat blijft daarom
                                                                                                                             prioriteit hebben. Voor klanten die het lastig vinden om
                                                                                                                             gebruik te maken van de digitale snelweg, blijft het mogelijk     Reguliere taken
 Indicatoren                                                                                                                 om te bellen of om naar het stadskantoor te komen.
                                                                                                                             Het streven blijft om de klanten van de gemeente (inwoners,       • Leveren van gemeentelijke diensten en producten
                                                                                                                             instellingen en bedrijven) in één keer te voorzien van het
 Geen.                                                                                                                       juiste antwoord of het juiste product. Het klantcontact is
                                                                                                                             daarbij vriendelijk, professioneel, snel, deskundig en
                                                                                                                             transparant.




                                                                                                                             Ambities voor deze bestuursperiode

                                                                                                                             1. Onze ambitie: wij willen bij de beste gemeentelijke          4. We streven naar een eenvoudige website. Hierop bieden
                                                                                                                                dienstverleners horen. Dat doen we in samenwerking met          we open data aan en kunnen we contact leggen met de
                                                                                                                                onze regiopartners. Daarom leveren wij dienstverlening          gebruikers. We stellen hiervoor een stappenplan op,
                                                                                                                                op maat. Klanten moeten in één keer een antwoord                dat in lijn ligt met het stappenplan van het Rijk
                                                                                                                                krijgen op hun vraag, of in één keer het juiste product         (zie www.data.overheid.nl).
                                                                                                                                krijgen.                                                     5. We willen snel internet voor onze gemeente, bijvoorbeeld
                                                                                                                             2. We willen dat een klant 24/7 bij ons terecht kan. Daarom        via breedband. De mogelijkheden onderzoeken we met
                                                                                                                                bieden we onze diensten en producten zoveel mogelijk            belanghebbenden. Zo kunnen we de lokale economie
                                                                                                                                digitaal aan. Het gebruik hiervan stimuleren wij.               versterken en innovatieve initiatieven bevorderen.
                                                                                                                                Daarnaast mogen klanten, voor wie het digitaal echt
                                                                                                                                niet mogelijk is, ons nog steeds bellen of naar het
                                                                                                                                stadskantoor komen. Omdat we ook hen graag willen
                                                                                                                                helpen.
                                                                                                                             3. Wij letten goed op de kosten voor dienstverlening.
                                                                                                                                Hiervoor maken we een vergelijking met de kosten van
                                                                                                                                gelijksoortige gemeenten. We streven naar kosten­
                                                                                                                                reductie, innovatie en slim inzetten van mensen en
                                                                                                                                middelen.




92           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre> Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)                                                          Het plan voor de pilot open data (ontsluiten van data de                      aan de slag. Mabib/Cif heeft zich aangemeld met het voor-
                                                                                                                               meldingen openbare ruimte) zoals is vastgesteld door het                      nemen om glasvezel aan te leggen. Inmiddels is duidelijk dat
                                                                                                                               college en is gedeeld met de ICT raadswerkgroep is in                         onze legesverordeningen en AVOI’s/uitvoeringsregels in ieder
                                                                                                                               uitvoering genomen. Met een lokale ontwikkelaar is hier vorm                  geval niet hanteerbaar zijn voor dergelijke initiatieven. Het
 Wat wilden we bereiken?                                       bouwen van een website. Dit op                                  aan gegeven. December 2017 is gecommuniceerd over het                         voornemen is dan ook om die aan te passen om onder andere
                                                               basis van onderzoek op het gebied van zoekgedrag van de         resultaat en is de data voor iedereen te raadplegen op via                    instapklaar te zijn voor glasvezel en andere grote infrastruc-
                                                               bezoekers. Het verminderen van het aantal webpagina’s en        gemeentelijke website.                                                        turen in het buitengebied. Los daarvan is een samenwerkings-



     1
                                                               het bouwen en inrichten van een nieuwe website (op basis                                                                                      overeenkomst opgesteld waar rechten, plichten en
         Bergen op Zoom is een betrouwbare                     van statistieken) moeten er eind 2018 voor zorgen dat de                                                                                      aansprakelijkheden over en weer duidelijk zijn weggezet.
         dienstverlener, we doen wat we

                                                                                                                                 3
                                                               website beter toegankelijk is voor de bezoekers.                                                                                              Over het uitvoeringstechnische gedeelte is al overeenstem-
         zeggen en behoren daarmee tot één                                                                                               Gemeentebreed snel internet/                                        ming. Het juridische gedeelte is nog in behandeling maar dat
         van de beste dienstverleners                          De website is er grotendeels voor dienstverlening. De dialoog             glasvezel                                                           zijn de puntjes op de i. Daarna volgt de vraagbundeling en bij
                                                               aangaan met inwoners, zoals beschreven staat in de commu-                                                                                     voldoende belangstelling, van de bewoners en bedrijven in
                                                               nicatievisie, gebeurd meer op onze social media kanalen                                                                                       het buitengebied, zou medio 2018 gestart kunnen worden met
 Wat en hoe hebben we dat bereikt?                             zoals Facebook en Twitter. Ook zijn we dit jaar gestart met     Wat en hoe hebben we dat bereikt?                                             de aanleg.
                                                               het beantwoorden van vragen via WhatsApp.
 In de 2e helft van 2017 hebben we een plan van aanpak                                                                         3.1 Aansluiten bij het project van de regio/provincie; uitrol                 Operational excellence is de overtuiging van een organisatie om te willen
 opgesteld om te komen tot een herijking van onze kijk op      1.3 Wij bieden zoveel mogelijk producten digitaal aan en            glasvezel door Maatschappij voor Breedband in Brabant                     excelleren in de dienstverlening naar haar klanten. Dit betekent dat alles
 dienstverlening. Wat vinden onze klanten (inwoners en             sturen op het kanaal internet.                                  B.V. (Mabib). De RWB heeft de lead.                                       binnen de organisatie in één keer goed moet, op tijd is en tegen een
 ondernemers) en wij zelf (bestuurders en medewerkers) van                                                                                                                                                   uitstekende prijs wordt geleverd.
 dienstverlening? Zo willen we duidelijker in beeld krijgen    Digitaal kan nu de overlijdensaangifte worden gedaan en         Sinds februari 2017 heeft RWB de functie als kartrekker
 waar we op in moeten zetten. Er is een gefaseerde aanpak      alle webformulieren zijn aangepast naar de webrichtlijnen       losgelaten en zijn we als Brabantse Walgemeenten actief
 afgesproken en er wordt toegewerkt naar een overdrachts-      digitale overheid.
 document voor de nieuw raad.
                                                               1.4 Wij innoveren door het toepassen van “operational
 1.1 Onze streefnorm is gelijk aan de landelijke norm:             excellence” en lean management binnen het zaakgericht       Indicatoren
     50% van de vragen wordt direct afgehandeld in het             werken (dit laatste is wettelijk verplicht)
     1e klantcontact
                                                               In 2017 zijn verdere verbeteringen in processen doorgevoerd     Gemeentelijke indicatoren
 In 2017 halen we de norm net niet, 46% van de telefonische    (Leerlingenvervoer, Melding Gemeentelijke Gebouwen,
 vragen worden direct beantwoord door het Klant Contact        formulier Melding Openbare Ruimte, formulier Mutaties             Omschrijving indicator              Nulmeting                 Gem. landelijk         BoZ 2016          BoZ 2017          Bron
 Centrum (KCC).                                                Levensonderhoud ISD). Daarnaast zijn proces Opdrachten            Met verwijzing naar de
                                                               Gebouwenbeheer en proces Indiensttreding personeel                doelstelling uit de tabel hierboven
 1.2 De informatie op de gemeentelijke website richten we      opgepakt en afgerond.
     zo in dat burgers, bezoekers, bedrijven en instellingen                                                                     Kanaalgebruik nieuwe digitale 0% Niet bekend 80% niet gemeten Interne registratie
     antwoord krijgen op hun vragen                                                                                              producten					Dashboard

 In 2017 is gestart met het opstellen van een communicatie­
 visie. Deze communicatievisie is op 7 december aangeboden
 aan de gemeenteraad in een beeldvormende vergadering.
                                                                 2     We streven naar een eenvoudige
                                                                       website, waarop open data worden
                                                                       aangeboden en waarmee contact
                                                                                                                                 Percentage direct afgehandelde
                                                                                                                                 vragen bij het 1e klantcontact
                                                                                                                                                                              35%              50%                    50%               46%               Interne registratie KCS



 In januari en februari van 2018 werken we aan een                     gelegd kan worden met potentiële
 overdrachts­document rond deze visie voor de nieuwe                   afnemers van de data                                    Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatoren overzicht
 gemeenteraad. Webcommunicatie, waar de website onder­                                                                         opgenomen in programma 2.
 deel van is, is een instrument om uitvoering te geven aan
 deze visie. In 2017 hebben we de website kritisch bekeken    Wat en hoe hebben we dat bereikt?
 en kwamen tot de conclusie dat er een flinke verbeterslag te
 maken is. Er staat ontzettend veel informatie op de website  2.1 Wij stellen een stappenplan op om te komen tot het
 en dus zetten we grote vraagtekens of bezoekers gemakkelijk      mogelijk openstellen van data naar analogie van
 antwoord krijgen op hun vragen. In 2018 beginnen we aan het      het stappenplan zoals voorgesteld door het Rijk op
 bouwen van een nieuwe website. We zijn momenteel in              www.data.overheid.nl
 overleg met een partij die ons advies kunnen geven over het




94           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                 95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                Door de raad benoemde grote projecten




                                                                                                                                                                                                                           Bestuurlijk domein
 Paragraaf 3.7                                                  in relatie tot de Bestuurlijke Voortgangs­                     Overzicht projecten




                                                                                                                                                                                                                                                Sociaal domein

                                                                                                                                                                                                                                                                 Fysiek domein
                                                                rapportages (BVR’s)
                                                                Uitgangspunt is dat de bestuurlijke informatievoorziening




                                                                                                                                                                                                                                                                                 Vrije tijd
 Grote Projecten                                                over de voortang van de grote projecten aansluit bij de
                                                                planning & control cyclus. Het streefbeeld is dan ook dat de
                                                                BVR’s, voor de door de raad benoemde grote projecten, in        Project                       projectbeschrijving                           Projecttfase
                                                                een periode van een jaar worden afgebouwd. In die periode
 Binnen de gemeente Bergen op Zoom wordt gewerkt volgens        wordt gebouwd om de informatie in deze paragraaf verder uit     ScheldeVesting                Gebiedsontwikkeling                           Uitvoeren
 het principe van projectmatig werken. Voor elk project wordt   te lijnen naar een rapportage die voldoet aan de informatie-
 aan de hand van criteria bepaald of er sprake is van een       behoefte van de raad. Een compacte paragraaf die in ieder       Markiezaten                   Gebiedsontwikkeling                           Uitvoeren
 groot project. Bepalende criteria zijn looptijd, omvang,       geval antwoord geeft op de vijf vragen:
 gemeentelijke grondinbreng, gericht op het functioneren        • Wat willen we bereiken / wat hebben we bereikt?               Herstructurering Gageldonk    Oonderdeel van het Programma                  Uitvoeren
 van de gemeente, multidisciplinair, mate van complexiteit,     • Wat gaan we daarvoor doen / wat hebben we daarvoor                                          Investering Stedelijke Vernieuwing (ISV)
 bijzondere risico’s en politieke gevoeligheid.                     gedaan?
 De paragraaf grote projecten geeft een doorkijk van de         • Wat hebben we daar voor over / wat hebben we daar voor        Sociaal Domein (3D’s)         Vorm geven aan nieuwe verantwoordelijkheid Uitvoeren
 belangrijkste ontwikkelingen rondom de als zodanig benoem-         over gehad?
 de grote projecten voor het komende jaar, waarbij een          • Wat zijn de belangrijkste risico’s                            Theodorushaven                Reconstructie van oevers en kaden             Uitvoeren
 onderscheid is aangebracht tussen de door de raad benoem-      • Wat kunt u de komende tijd nog verwachten (belangrijke
 de grote projecten en de door het college benoemde grote           mijlpalen of beslisdocumenten)?                             Landschap van Allure (LvA),   Realisatie van vijf deelprojecten binnen de   Uitvoeren
 projecten. Deze paragraaf vervangt de monitor grote projec-                                                                    De Zoom                       looptijd van het subsidieprogramma LvA
 ten niet.                                                      Waarbij uiteraard ingegaan wordt op afwijking van de                                          (voor 1 juli 2018)
                                                                planning en de betekenis daarvan voor het totale project­
 Welke projecten?                                               resultaat.                                                      Landschap van Allure,         Landschappelijke integrale ontwikkeling       Uitvoeren
 Bij het beantwoorden van de vraag welke projecten in deze      De projecten ScheldeVesting, Markiezaten en Herstructure-       West Brabantse Waterlinie     van de cultuurhistorische waterlinie
 paragraaf worden opgenomen is aansluiting gezocht bij de       ring Gageldonk, door de raad benoemd als Groot Project,                                       (realisatie binnen de looptijd van het
 meest recente monitor grote projecten, aangevuld met de        worden in deze paragraaf gelegd langs de hierboven                                            subsidieprogramma LvA; voor 1 jan. 2019)
 twee deelprojecten die onder de vlag van Landschappen          genoemde vijf vragen.
 van Allure worden uitgewerkt. Verderop is een overzicht                                                                        Randweg Zuidwest              Optimale ontsluiting van het plangebied       Uitvoeren
 opgenomen van alle grote projecten binnen de gemeente          Overige grote projecten
 Bergen op Zoom. Ook wordt aangegeven in welke fase het         De andere grote projecten uit de monitor grote projecten van
 project zich bevindt en aan welke programma’s het project      de projectcontroller worden in deze paragraaf opgenomen in
 een bijdrage levert.                                           een ‘light’ versie. Deze gaat in steekwoorden in op de twee
                                                                W-vragen (wat willen we bereiken / wat hebben we bereikt
                                                                en wat gaan we ervoor doen / wat hebben we ervoor gedaan)
                                                                en de risico’s.



                                                                Relatie met de paragraaf Grondbeleid
                                                                Twee grote projecten betreffen grondexploitaties. Het is
                                                                verplicht dergelijke grondexploitaties op te nemen in de
                                                                paragraaf Grondbeleid. Om te voorkomen dat de inhoudelijke
                                                                toelichting op twee plaatsen wordt opgenomen, is gekozen
                                                                voor de volgende lijn: de inhoudelijke toelichting in de
                                                                paragraaf Grote Projecten met een verwijzing vanuit de
                                                                paragraaf Grondbeleid.




96           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                         97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                                   • Een combinatie van marktpartijen (Scheldepioniers) heeft                                                                     Wat hebben we bereikt en hoe hebben we
 ScheldeVesting                                                      een bod op de grond uitgebracht. Deze bieding was             Markiezaten                                                    dat bereikt?
                                                                     onvoldoende, maar bracht ook direct de discussie op gang                                                                    • BPD heeft al haar restpercelen inmiddels in verkoop en/of
                                                                     over de wijze waarop met onderhandse biedingen moet                                                                            aanbouw. Voor het gemeentelijk restperceel aan de
 Omschrijving van het project                                        worden omgegaan. Daarop zijn de regels verder gespeci-        Omschrijving van het project                                     Zuiderdreef -Strandgaper is een uitvraag (appartementen)
 In april 2016 is door de raad de grondexploitatie ScheldeVes-       ficeerd. Er is besloten om Nieuwe Vesting Zuidwest en         De Markiezaten is een gebiedsontwikkeling aan de zuidrand        gedaan en wordt met de geselecteerde partij toegewerkt
 ting opnieuw vastgesteld. Als gevolg van wijzigingen in onder       Nieuwe Vesting Zuidoost openbaar aan te besteden. Die         van de stad. Het gerealiseerde woongebied beslaat inmiddels      naar afspraken.
 meer de BBV (Besluit Begroten en Verantwoorden) is de               procedure is opgestart voor alle deelplannen. Begin 2018      circa 400 woningen, een sportpark en diverse vormen van       • Alle woningen aan de Merijntje Gijzenlaan zijn verkocht.
 omvang van de grondexploitatie verkleind. De grondexploita-         wordt deze aanbesteding opgestart, waarbij meerdere           onderwijs. Daarnaast is ongeveer een derde van het plan­         De overige bouwrijpe restpercelen zijn grotendeels
 tie van ScheldeVesting bestaat uit de deelgebieden Nieuwe           partijen geselecteerd zullen worden per deelgebied. Deze      gebied ingericht voor natuur                                     verkocht en geleverd.
 Vesting Noord, Nieuwe Vesting Zuid, Nieuwe Vesting Oost,            partijen zullen vervolgens via een minicompetitie een         Tot 2032 zijn nog ongeveer 1.200 woningen te ontwikkelen.        Tussen de Hofjes heeft gemeente de riolering aangelegd.
 Kijk in de Pot Noord, Kijk in de Pot Zuid (Zeeland), Kijk in de     aanbieding mogen doen.                                        Voor 2017-2020 zal de focus liggen op de afronding van de     • Van de 8 bouwkavels aan de Strandkrab (Klaverwei) zijn er
 Pot Zuid, Havendijk en Havenplein en Hollandhaven. In de          • Gepland stond dat er 2 kavels per jaar zouden worden          deelplannen Meander fase 1, Wal fase 1, Brug/Klaverwei           2 verkocht en nog 4 in optie. Voor een groot deel van het
 paragraaf grote projecten wordt dan ook enkel over deze             verkocht. Door de aantrekkende markt is er meer vraag. In     en de uitgifte van bouwkavels binnen villapark Reimerswaal.      perceel aan de Zuiderdreef (Brug) zijn vervolg afspraken
 deelgebieden gerapporteerd.                                         2017 zijn er 7 kavels verkocht. Alle kavels in KIDP Noord     Een aantal andere deelplannen staat de komende jaren nog         gemaakt en is toegewerkt naar een verkoopovereenkomst
                                                                     zijn nu onder optie.                                          on-hold.                                                         voor het perceel aan de Zuiderdreef.
 Wat wilden we bereiken in 2017?                                   • De werkzaamheden rond het Geertruidaplein en rond de          Ook de grondexploitatie Markiezaten is in april 2016 opnieuw • Gepland stond dat er gemiddeld 3 kavels per jaar zouden
 • Bouwrijp maken en leveren diverse gronden Nieuwe                  bioscoop zijn uitgevoerd en afgerond.                         door de raad vastgesteld. Als gevolg van wijzigingen in onder    worden verkocht. Door de aantrekkende markt is er meer
   Vesting Noord (tweede fase Nieuwe Kaai, tweede fase             • Er moet nog 1 kavel geleverd worden                           meer de BBV (Besluit Begroten en Verantwoorden) is de            vraag. Bijna alle kavels in Villapark Reimerswaal zijn in
   Waterveste)                                                     • De grond voor Havenstaete is geleverd                         omvang van de grondexploitatie verkleind. De grondexploita-      optie dan wel verkocht.
   Levering gronden in Nieuwe Vesting Noord                                                                                        tie van Markiezaten bestaat uit de deelgebieden Meander I,
 • Contracteren marktpartijen resterende gronden Nieuwe            Wat is het risicoprofiel en is dit nog                          Wal I, Terpen I, Brug en Klaverwei. In deze wordt dan ook     Wat is het risicoprofiel en is dit nog aan-
   Vesting Noord (Paravicini, Smitsvest, Op de Weele,              aanvaardbaar?                                                   enkel over deze deelgebieden gerapporteerd.                   vaardbaar?
   Nieuwe Kaai fase 3)                                             Door het opsplitsen van het ontwikkelplan in acht deelprojec-                                                                 In de bestuurlijke voortgangrapportage (BVR) wordt uitge-
   Contracteringsgesprekken met marktpartijen voeren en            ten wordt het programma als geheel overzichtelijker. Over de    Wat wilden we bereiken in 2017?                               breider gerapporteerd over de ontwikkeling van het risico­
   afsluiten overeenkomsten                                        ontwikkeling van het risicoprofiel voor de grondexploitatie-    • Afronding deelplan Meander fase 1                           profiel. Met de doorgevoerde aanpassingen in de grondex-
 • Oplevering definitieve inrichting eerste twee woonbuurten       projecten wordt uitgebreider gerapporteerd in de bestuurlijke       Nakomen samenwerkingsafspraken met BPD;                   ploitatie en de geactualiseerde afspraken met marktpartijen
   Nieuwe Vesting Noord                                            voortgangsrapportage (BVR).                                         Nadere afstemming met marktpartijen t.b.v. ontwikkeling   is het risico voor de komende vijf jaar goed beheersbaar.
   Woonrijp maken Waterveste en Nieuwe Kaai fase 1                 Doordat de risicoprofielen kortere termijnen betreffen              en uitgifte van resterende bouwpercelen.                  De ontwikkeling verloopt met relatief veel kleine deelplannen,
 • Opstart verkoop gronden Nieuwe Vesting Zuid                     worden ze beter voorspelbaar en daarmee ook beter               • Afronding deelplan Wal fase 1                               aansluitend op al gerealiseerde woonbuurten of infrastruc-
   Acquisitiegesprekken met marktpartijen                          beheersbaar.                                                        Nakomen samenwerkingsafspraken met Walcombinatie;         tuur. Dit vergt ambtelijke inzet in de voorbereiding, begelei-
 • Verkoop kavels Kijk in de Pot                                                                                                       Nadere afstemming met marktpartijen t.b.v. ontwikkeling   ding en (verkoop)promotie. De uitvoeringskosten blijven
   Acquisitiegesprekken met potentiële kopers                      Welke raadsbesluiten zijn in 2017 genomen                           en uitgifte van resterende bouwrijpe percelen.            vanwege de kleine deelplannen beperkt en qua planning
 • Definitieve inrichting locatie bioscoop en Geertruidaplein      over het specifieke project?                                    • Afronding Brug/Klaverwei                                    dicht tegen het leveringsmoment van de bouwpercelen.
   Woonrijp maken locatie bioscoop en Geertruidaplein              In 2017 zijn behoudens de aanpassing van de grondexploitatie        Nadere afstemming met marktpartijen t.b.v. ontwikkeling
 • Levering kavels kermisexploitanten Geertruidapolder             geen raadsbesluiten genomen met betrekking tot Schelde-             en uitgifte van resterende bouwpercelen Brug.             Welke raadsbesluiten zijn in 2017 genomen
   Levering gronden                                                Vesting.                                                            Acquisitiegesprekken met potentiële kopers omtrent        over het specifieke project?
 • Contracteren marktpartij appartementencomplex KI-                                                                                   verkoop bouwkavels op resterend bouwperceel Klaverwei. In 2017 zijn behoudens de aanpassing van de grondexploitatie
   DP-Zuid (Havenstaete) Afsluiten overeenkomst                    Op welke wijze bent u tussentijds                               • Uitgifte bouwkavels Villapark Reimerswaal (Terpen I)        geen raadsbesluiten genomen met betrekking tot de
                                                                   geïnformeerd over (de voortgang van)                                Acquisitiegesprekken met potentiële kopers omtrent        Markiezaten.
 Wat hebben we bereikt en hoe hebben we                            het project?                                                        verkoop resterende bouwkavels binnen Hof van
 dat bereikt?                                                      Afgelopen jaar zijn twee bestuurlijke voortgangsrapportages         Reimerswaal.                                              Op welke wijze bent u tussentijds
 • De grond voor Nieuwe Kaai Fase 2 en tweede fase                 verstrekt.                                                                                                                     geïnformeerd over (de voortgang van)
   Waterveste is geleverd, net als de grond voor Op de Weele                                                                                                                                      het project?
 • De contracten voor Nieuwe Kaai fase 3 en Op de Weele                                                                                                                                           Afgelopen jaar zijn twee bestuurlijke voortgangsrapportages
   zijn gesloten. Smitsvest is in uitvoering. De grond voor Op                                                                                                                                    verstrekt.
   de Weele is inmiddels geleverd. Bij Paravicini is de
   samenstelling van de ontwikkelcombinatie inmiddels
   gewijzigd, maar het contract is nagenoeg gereed en zal
   begin 2018 aan het college worden voorgelegd.
 • De woonwijken Waterveste en Nieuwe Kaai fase 1 zijn
   overgedragen aan beheer




98            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                      De vernieuwing van het openbaar gebied is uitgevoerd/in
  Herstructurering Gageldonk                                          uitvoering op verschillende plaatsen in de wijk                Sociaal Domein (3D’s)                                           Wat hebben we bereikt en hoe hebben we
                                                                      (Vijverberg-Noord, Lorkstraat, Balsebaan). Voor andere                                                                         dat bereikt?
                                                                      straten is deze in voorbereiding. De vernieuwing van                                                                          Op 17 november 2016 is het totaalpakket aan opdrachten
  Omschrijving van het project                                        de openbare ruimte volgt op de sloop-nieuwbouw van             Wat wilden we bereiken in 2017?                                (bestaande uit een parapludocument en een opdracht per
      Het project is onderdeel van het Programma Investering          Stadlander. Voor het centrumgebied rondom het Piusplein        Het sociaal domein gaat over alles wat mensen in hun directe programmalijn) voor de samenwerking binnen het sociaal
      Stedelijke Vernieuwing (ISV). Het project heeft een integraal   is de planvorming in voorbereiding. Het traject tot verduur­   bestaan raakt. Het heeft primair betrekking op zorg, welzijn,  domein op de Brabantse Wal vastgesteld. Deze opdrachten
      karakter. Vanuit de sociaal-maatschappelijke, economische       zaming van het particuliere woningbezit is inmiddels in        arbeid, onderwijs, gezondheid en vrije tijdsbesteding.         zijn in 2017 uitgevoerd en hebben geleid tot:
      en fysieke pijler worden activiteiten ondernomen om de          uitvoering gegaan.                                             Sinds 1 januari 2015 heeft de Rijksoverheid taken en verant-   1. Mensen: uitvoering van diverse ‘scenes’ die tot resultaat
      kwaliteit van de leefomgeving in de wijk te verbeteren.         Volgens een afgesproken planning wordt de komende jaren        woordelijkheden op het gebied van Jeugd, Wmo en                    hebben:
      De planning van dit project beslaat de periode van 2015 tot     verder gewerkt aan vernieuwing van de wijk. Voor een meer      Participatie aan de gemeente overgedragen. Met de                  a. v.w.b. burgers: meer bewust van de veranderingen
      circa 2025.                                                     uitgebreidere rapportage van de stand van zaken en de          overdracht van deze bevoegdheden zijn grote kortingen op           b. v.w.b. partners: verstevigde samenwerking met een
                                                                      planning verwijzen wij u naar de BVR grote projecten, deel     de budgetten gemoeid. Door de zorg en ondersteuning                   aantal grote partners middels het partnerprogramma
  Wat wilden we bereiken in 2017?                                     Gageldonk-West.                                                dichter bij inwoners te organiseren, wordt verwacht dat het        c. v.w.b. gemeente: (beleids)medewerkers meer bewust
  Doel van het revitaliseringplan voor Gageldonk-West is het                                                                         na verloop van tijd ook daadwerkelijk met minder geld kan.            van en toegesneden op de veranderingen middels de
  voor langere tijd waarborgen/veiligstellen van het woon- en         Wat is het risicoprofiel en is dit nog                         Daarvoor is het noodzakelijk om het huidige stelsel te                strategische relatie management.
  leefklimaat in de wijk. Dit gebeurt op sociaal maatschappelijk,     aanvaardbaar?                                                  transformeren.                                                 2. Voorzieningen: inventarisatie van het voorzieningenaan-
  economisch en ruimtelijk of fysiek vlak.                            Het risicoprofiel wordt halfjaarlijks gemonitord in de         Om de transformatie te laten slagen, is in Bergen op Zoom de       bod en een in 2018 uit te voeren actieplan voor de verster-
  Deze doelstelling wordt fysiek ingevuld door opwaardering           bestuurlijke voortgangsrapportage.                             scriptaanpak ontwikkeld. Centraal in deze aanpak staan drie        king/stroomlijning daarvan.
  van het openbaar gebied, versterking van het voorzieningen-                                                                        onderwerpen: transformatie in mensen (burger/ gemeente/        3. Toegang: een plan van aanpak voor de inrichting van een
  niveau, upgrading van bestaande woningen en sloop van               Op welke wijze bent u tussentijds                              partners), transformatie in sociale voorzieningen en transfor-     Uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein in Bergen op Zoom,
  woningen met vervangende nieuwbouw.                                 geïnformeerd over (de voortgang van)                           matie in toegang. Uiteindelijk moeten deze hervormingen            startend per 1 januari 2018 en daarna in (door)ontwikke-
  Sociaal maatschappelijk: bevorderen sociale veiligheid,             het project?                                                   leiden tot een overzichtelijk en betaalbaar stelsel. De Script     ling.
  buurtregie, stichting multifunctionele accommodatie,                Afgelopen jaar zijn twee bestuurlijke voortgangsrapportages    Aanpak kent een looptijd tot 31-12-2017 en heeft niet alleen
  stimuleren bewonersinitiatieven                                     verstrekt.                                                     betrekking op de gemeente Bergen op Zoom. Daar waar            Verder is er op basis van het Netwerkplan 2017 verder
  Economisch: bevorderen kleinschalige ondernemerschap                                                                               samenwerking mogelijk is, zal de transformatie op het niveau geïnvesteerd in de netwerksamenwerking, waardoor
                                                                                                                                     van de Brabantse Wal gemeenten plaatsvinden. De drie           beleidszaken meer gezamenlijk zijn ontwikkeld
  Wat hebben we bereikt en hoe hebben we                                                                                             gemeenten kennen immers een verregaande samenwerking           (bijv. Huishoudelijke Hulp Toelage) en beleidstaken (jeugd,
  dat bereikt?                                                                                                                       binnen het sociaal domein.                                     onderwijs, maatschappelijke ondersteuning, volksgezondheid
      Inmiddels is de uitvoering in volle gang. Samenwerkings­                                                                       Om de scriptaanpak op een gestructureerde wijze uit te rollen en werk & inkomen) zoveel mogelijk gezamenlijk worden
      partner Stadlander is op verschillende plaatsen actief met                                                                     zal een projectorganisatie worden ontwikkeld, waarin naast     opgepakt, daarbij ruimte latend voor lokale initiatieven.
      sloop-nieuwbouw van haar woningbezit. (Vijverberg Noord,                                                                       projectleiders, managers en portefeuillehouders sociaal
      Plataanstraat, Lorkstraat, Gentiaanstraat, Ericalaan).                                                                         domein, ook collega’s vertegenwoordigd zijn vanuit Bedrijfs-
                                                                                                                                     voering.




100               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                                                          Wat hebben we bereikt en hoe hebben we
      Theodorushaven                                                      dat bereikt?                                                   Landschap van Allure,                                          2. Landschapspark Bergsche Heide
                                                                          De werkvoorbereiding voor het deel van de damwanden en                                                                        Rol gemeente: penvoerder (beheerder van de LvA subsidie),
                                                                          de steigers is afgerond. De werkvoorbereiding van de brug      de Zoom                                                        regie en plantoetsing;
      Wat wilden we bereiken in 2017?                                     van de Burgemeester Peterssluis is nog niet afgerond.                                                                         Fase: de penvoerder en de gemeente beraden zich over de
      Bijna vijftig jaar na de aanleg van de Theodorushaven is            Na lang onderhandelen is overeenstemming bereikt met de                                                                       haalbaarheid van dit projectonderdeel. Op deelprojectniveau
      deze niet alleen toe aan grootschalig onderhoud, maar ook           eigenaar van de laatste kavel die in het kader van Fase 2/3    Wat wilden we bereiken in 2017?                                zijn ontwerpschetsen gemaakt en zijn gesprekken gevoerd
      aan een herstructurering zodat de haven gereed is voor de           nog afgehandeld moest worden. De contracten hiervoor zijn      Het project de Zoom :                                          over grondverwerving.
      komende vijftig jaar. Het project Herstructurering                  gesloten.                                                      • Is een (gemeente-) grensoverschrijdende gebiedsontwik-       Planning: in 2017 moet helder zijn welke prestaties binnen dit
      Theodorushaven, fase 2 en 3 houdt in dat ruim 1.600 meter                                                                            keling                                                       subsidietraject nog te realiseren zijn en door wie deze
      glooiend talud wordt vervangen door damwanden.                      Belangrijke ontwikkelingen in het                              • wordt binnen het provinciale subsidieprogramma               gerealiseerd moeten worden. De penvoerder tracht zoveel
      Daarnaast is inmiddels fase 4 na instemming door de raad,           risicoprofiel                                                    Landschappen van Allure (looptijd mei 2013 –juli 2019)       mogelijk subsidie voor dit deelproject te behouden en voor
      van start gegaan. Dit project houdt in dat 350 meter kade           Voor het laatste kavel van fase 2 en 3 is de verwachting dat     uitgevoerd;                                                  medio 2018 (eind looptijd Landschap van Allure) in het gebied
      glooiend talud wordt vervangen door damwanden, dat een              een en ander binnen budget kan worden uitgevoerd. Fase 4       • is hoofdzakelijk geënt op de voormalige turfvaarten de       te investeren.
      aantal steigers groot onderhoud krijgen, de brug van de             bestaat voor een deel uit het plaatsen van damwanden, dat        Zoom en Huybergse vaart (Roosendaal);
      Burgemeester Peterssluis groot onderhoud krijgt en dat er           deel zal ook binnen budget blijven. Er zijn tevens werkzaam-   • loopt vanaf de Belgische grens bij landgoed Hemelrijk        3. Landgoed Lievensberg
      gebaggerd gaat worden.                                              heden aan de Burgmeester Peterssluis en -brug. Tijdens de        (Essen)/ Grenspark- De Zoom- Kalmthoutse Heide tot aan       Rol gemeente: penvoerder, projectleiding voor onderdeel
      In 2017 zal voor de laatste kavel van fase 2/3 het besluit vallen   werkvoorbereiding hieraan is gebleken dat deze brug uit          de Waterschans in Bergen op Zoom en landgoed Visdonk         bezoekerscentrum, overloop parkeerterrein en groenvoorzie-
      hoe dit uitgevoerd zal worden, minnelijk dan wel via gedoog-        1964 mogelijkerwijs aan het einde van zijn levensduur is.        bij Roosendaal;                                              ning Lievensberg;
      plicht op grond van de Waterwet.                                    Dit wordt nu onderzocht.                                       • ontsluit door een wandel- en fietsroute belangrijke          Fase: Natuurpodium en het overloop parkeerterrein zijn al
      Verder zal in het begin van 2017 de werkvoorbereiding van           Technisch zijn er qua damwanden minder lastige locaties om       ontwikkelingen op landschapspark Bergsche Heide,             een tijdje in gebruik. Verschuiving van subsidie vanwege het
      fase 4 plaatsvinden. De uitvoering zal in 2017 plaatsvinden.        te werken dan in fase 2 en 3. De bodem langs de Plasticslaan     landgoed Wouwse Plantage, landgoed Visdonk en                deels wegvallen van deelproject Wouwse Plantage heeft
                                                                          is relatief slecht, maar er is geen bedrijf langs gelegen,       landgoed Lievensberg;                                        ervoor gezorgd dat de uitkijktoren bij het Natuurpodium
                                                                          hetgeen de werkzaamheden vereenvoudigt. Bij het bedrijf        • verbindt de Brabantse Wal, de historische binnenstad         gebouwd kan worden en dat de Heidetuin in ere kan worden
                                                                          Beuken staat de bebouwing tot op de rand van de oevers,          van Bergen op Zoom en de vele dag- en verblijfsaccom-        hersteld.
                                                                          hier zal vooraf in overleg met de eigenaar een en ander goed     modaties langs de route;                                     Planning: Begin 2017 wordt de uitkijktoren aan het Natuurpo-
                                                                          dienen te worden vastgelegd en zeer secuur uitgevoerd          • zal een positief effect hebben op de lokale en regionale     dium toegevoegd waarbij ook een recreatieve verbinding met
                                                                          moeten worden te voorkoming van schade.                          economie en het zal een verbetering van het vestigings­      het Klimbos wordt gelegd; In het najaar van 2016 wordt het
                                                                                                                                           klimaat voor (recreatieve) ondernemers teweeg brengen        onderdeel Heidetuin opgestart en naar verwachting zal de
                                                                                                                                           waardoor de streek naar verwachting meer bezoekers en        uitvoering in de winter van 2017-2018 plaatsvinden met de
                                                                                                                                           wellicht ook potentiële bewoners zal trekken.                afronding in het voorjaar van 2018.

                                                                                                                                         De realisatie van de vijf deelprojecten van de Zoom bevinden   4. Landgoed Wouwse Plantage
                                                                                                                                         zich in verschillende fasen, maar moeten allemaal voor juli    Rol gemeente: penvoerder;
                                                                                                                                         2018 gerealiseerd zijn.                                        Fase: de gemeente Roosendaal heeft een deel van de
                                                                                                                                                                                                        prestaties van dit deelproject overgenomen en is nu bezig om
                                                                                                                                         1. Route van de Turf op grondgebied Bergen op Zoom:            de realisatie voor te bereiden. De budgetten die niet langer in
                                                                                                                                         Rol gemeente: opdrachtgever, projecttrekker                    dit deelproject worden aangesproken zijn herverdeeld onder
                                                                                                                                         Fase: de realisatie van het fietspad is gegund en wordt        andere projectonderdelen van de Zoom.
                                                                                                                                         uitgevoerd. Gelijktijdig wordt gewerkt aan de voorbereiding    Planning: de Recreatieve Poort Wouwse Plantage wordt nu
                                                                                                                                         van de realisatie van het biobased Zoomlandviaduct en de       uitgewerkt en de realisatie wordt verwacht vóór medio 2018.
                                                                                                                                         kunstuitingen/inrichtingsmaatregelen langs de route.           Er wordt getracht om een deel van de ambitie voor kunstuitin-
                                                                                                                                         Planning: Volgens planning zal het fietspad in mei 2017        gen alsnog te realiseren.
                                                                                                                                         opgeleverd worden. De biobased schermen en de fauna
                                                                                                                                         passage op het Zoomlandviaduct zijn dan ook gerealiseerd.      5. Landgoed Visdonk
                                                                                                                                         De kunstuitingen en inrichtingsmaatregelen langs de route      Rol gemeente: penvoerder
                                                                                                                                         worden voor medio 2018 afgerond.                               Fase: de projecten zijn zo goed als allemaal gerealiseerd.
                                                                                                                                         De Route van de Turf op Roosendaals grondgebied is zo goed     Planning: de penvoerder en Natuurmonumenten zullen eind
                                                                                                                                         als volledig gerealiseerd. Het Turfaquaduct, als belangrijke   2016, begin 2017 tot een eindafrekening komen en zal er
                                                                                                                                         blikvanger langs de route, is besteksklaar en gaat in 2017     controle plaatsvinden over de mate waarin het deelproject
                                                                                                                                         gegund en gerealiseerd worden. Zoals ook op het Bergse         conform de afgesproken prestaties is afgerond.
                                                                                                                                         deel van de Route wordt ook op Roosendaals grondgebied
                                                                                                                                         onderzocht waar en in welke mate kunstuitingen gerealiseerd
                                                                                                                                         kunnen worden.

102                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                        het behoud van de laatste loodsen van de ijzergieterijen.
  Wat hebben we bereikt en hoe hebben we                         3. Landgoed Lievensberg                                           Landschap van Allure,                                            •   Het Ravelijn; het werk is dit jaar in uitvoering gekomen.
  dat bereikt?                                                   Bij het Natuurpodium wordt in het voorjaar van 2018 de                                                                                 Met het verwijderen van de begroeiing en het herstel
  Algemeen: als penvoerder hebben wij de provincie eind 2017     uitkijktoren gebouwd.                                             West Brabantse Waterlinie                                            van de muren en kazematten is het Ravelijn prachtig
  verzocht om uitstel van oplevering van het project de Zoom     Ook wordt er gewerkt aan het afronden van de prestatie                                                                                 gerestaureerd.
  tot medio 2019. Inmiddels is dit verzoek gehonoreerd.          groenwerkzaamheden binnen het landgoed Lievensberg.                                                                                •   Waterspeelplaats/maquette; Het ontwerp voor deze
  De reden van dit verzoek tot uitstel ligt met name bij de      De focus ligt hierbij op het revitaliseren van het park rond de   Wat wilden we bereiken in 2017?                                      waterspeelplaats/maquette is afgerond en technisch
  vertraging die de realisatie van het deelproject Bergsche      villa Lievensberg.                                                Landschappelijke integrale ontwikkeling van de cultuurhisto-         uitgewerkt.
  Heide en Wouwse Plantage hebben opgelopen vanwege het                                                                            rische waterlinie, van Waterschans tot Benedensas. Waarbij       •   Fort de Roovere; De theater-/uitkijktoren is inmiddels
  afhaken van de initiatiefnemers/ projectpartners van deze      4. Landgoed Wouwse Plantage (recreatieve poort)                   2 tijdsfasen zijn te onderscheiden. Tot 2017 reconstructie en        gerealiseerd en opengesteld voor het publiek. De overige
  deelprojecten.                                                 De gemeente Roosendaal heeft een deel van de prestaties           herstel van kenmerken objecten in de waterlinie; Water-              objecten zijn in voorbereiding of uitgewerkt door het ROC
                                                                 van dit deelproject overgenomen en is nu bezig om de              schans, Ravelijn, fort de Roovere, haven Steenbergen, fort           en Bouwmensen.
  1. Route van de Turf op grondgebied Bergen op Zoom:            realisatie voor te bereiden. Naar verwachting zal de realisatie   Henricus en sluiscomplex Benedensas en de Blauwe sluis.          •   Fietspad ’t Laag; Is geheel voorbereid en het bestek is
  De realisatie van het fietspad met de herinrichting van het    eind 2018 worden gestart.                                         Na 2017 vindt een verdere doorontwikkeling van het land-             klaar.
  Zoomlandviaduct is gerealiseerd. Op 31 augustus is de route                                                                      schap plaats middels zogenaamde ‘verandermotoren’
  van de Turf feestelijk geopend en in gebruik genomen.          5. Landgoed Visdonk                                               oftewel economische verdienmodellen.                             Belangrijke ontwikkelingen in
  Eind december is de herinrichting van het Zoomlandviaduct      Natuurmonumenten heeft de laatste prestaties gerealiseerd         De plannen zullen verder uitgewerkt gaan worden voor de          het risicoprofiel
  met biobased materialen en faunapassage afgerond.              (met name nieuwe natuur en verbeteren van de toegankelijk-        Waterschans, Ravelijn, fort de Roovere en fietspad in ‘t Laag.   Financieel; Op dit moment kan gesteld worden dat de
  Er wordt nog gewerkt aan kunst- en cultuuruitingen langs       heid van het landgoed) of is deze aan het voorbereiden om         Uitvoering van deze plannen moeten voor 2019 zijn gereali-       realisatie van de Waterschans en het Ravelijn binnen het
  de route.                                                      op korte termijn gerealiseerd te krijgen. In relatie tot de       seerd. Ook worden een 2-tal pilots op basis van verander­        gestelde budget kan plaatsvinden. Voor de waterspeelplaats/
  Ook wordt in overleg met de VVV Brabantse Wal en VVV           kunst- en cultuuruitingen langs de Route van de Turf wordt        motoren worden gerealiseerd; waterspeelplaats in de              maquette zijn de ontbrekende gelden van de crowdfunding
  Roosendaal nagegaan hoe de integrale route van Bergen op       een locatie voor toepassen van kunst uitgewerkt en zal voor       Melanen (educatief) en uitkijktoren fort de Roovere (maat-       gecompenseerd door een verwachte opbrengst van het
  Zoom naar Roosendaal gemarkeerd en vermarkt kan worden.        medio 2019 gerealiseerd zijn.                                     schappelijk betrokken). In de uitvoering zal zo optimaal         uitkomende materiaal om de waterspeelplaats/maquette te
  De Route van de Turf op Roosendaals grondgebied is ook zo                                                                        mogelijk social return on investment worden toegepast,           kunnen maken. Voor fort de Roovere wordt ter compensatie
  goed als volledig gerealiseerd. Het Turfaquaduct is samen      Belangrijke ontwikkelingen in het                                 zodat mensen tot de arbeidsmarkt geleid worden.                  van de ontbrekende crowdfunding subsidie aangevraagd.
  met de openingshandeling van de Route geopend.                 risicoprofiel                                                                                                                      Fietspad ’t Laag kan gerealiseerd worden binnen budget.
  Zoals ook op het Bergse deel van de Route wordt ook op         Financiën: het besluit op het wijzigingsverzoek, wat is           Wat hebben we bereikt en hoe hebben we                           Planning; Waterschans en het Ravelijn kunnen worden
  Roosendaals grondgebied nog onderzocht waar en in welke        ingediend voor het deelproject Bergsche Heide, zal sterk          dat bereikt?                                                     afgerond in juni 2018. Fietspad ’t Laag zal in het 3e kwartaal
  mate kunstuitingen gerealiseerd kunnen worden.                 de haalbaarheid bepalen van de nog te realiseren prestaties       • De Waterschans; het gehele werk is in uitvoering. Het          van 2018 zijn gerealiseerd. Fort de Roovere en de waterspeel-
                                                                 binnen het hele project de Zoom en specifiek voor de                werk is gestart in april 2017. Tijdens de uitvoering van het   plaats/maquette zal 4e kwartaal worden afgerond.
  2. Landschapspark Bergsche Heide:                              Bergsche Heide. Eind 2017 is ook nog een verzoek ingediend          werk zijn restanten van de soldatenbarakken gevonden en        Procedure’s; Voor het fietspad ’t Laag, de objecten fort de
  De gemeente is zelf aan de slag gegaan om de haal­baarheid om budgetten tussen de deelprojecten van het project de                 een oesterput. Door wijziging van de plannen wordt het         Roovere en de waterspeelplaats/maquette worden vergun-
  van de nog te realiseren prestaties te onderzoeken. Daaruit is Zoom toe te staan. Begin 2018 zal de provincie hierover een         behoud van de laatste oesterput van Bergen op Zoom             ningen aangevraagd begin 2018. De verwachting is dat gezien
  gebleken dat er meer tijd nodig is en dat de begrote budget-   besluit nemen en is dan duidelijk of de nog te realiseren           nagestreefd. Hiermee krijgt de Waterschans een extra           de voorbereiding en communicatie de kans op bezwaren nihil
  ten binnen het deelproject anders ingedeeld moeten worden onderdelen uitgevoerd kunnen worden.                                     dimensie vanuit het visserij verleden van maar werpt ook       is.
  om tot een haalbare realisatie over te kunnen gaan. Inmiddels Planning: het besluit op het wijzigingsverzoek is cruciaal voor      een blik op het rijke industriële verleden van de stad door
  heeft de gemeente dit met een wijzigingsverzoek bij de         de haalbaarheid van de nog te realiseren projectonderdelen
  provincie kenbaar gemaakt en is in afwachting van een          zoals de Bergsche Heide.
  provinciaal besluit hierop. De ambitie van de gemeente is wel De onderdelen die afhankelijk zijn van het verkregen uitstel
  om de gereserveerde subsidie voor dit deelproject integraal    zijn het volledige deelproject Bergsche Heide, groenwerk-
  binnen de deadline te investeren.                              zaamheden op landgoed Lievensberg, de recreatieve poort
                                                                 Wouwse Plantage en de kunstuitingen langs de hele Route
                                                                 van de Turf.




104           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                  Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>  Randweg Zuidwest                                                                                                                                                                                    1-1-2017 ingevoerd en gekoppeld aan het plaatselijke IKB.
                                                                                                                                 Paragraaf 3.8                                                        Verder is in 2017 een Medewerkers Onderzoek uitgevoerd.
                                                                                                                                                                                                      De uitkomsten zijn over de hele linie positief. Goed
  Omschrijving van het project                                    Wat is het risicoprofiel en is dit nog aan-                                                                                         werkgeverschap is uitgedrukt in het totaalcijfer van 6,7
  Om een goede doorstroming van het verkeer vanaf de A4
  naar het industriegebied te waarborgen is de laatste fase van
  de Randweg Zuidwest uitgevoerd in dubbele rijstroken en
                                                                  vaardbaar?
                                                                  Er resteert nog het krediet A2100289 ten behoeve van de
                                                                  omlegging van de leiding van de Gasunie. De eindafrekening
                                                                                                                                 Bedrijfsvoering                                                      (dit is 0,2 punt boven het landelijke gemiddelde) Er zijn op
                                                                                                                                                                                                      onderdelen van de organisatie verbeteracties uitgezet
                                                                                                                                                                                                      naar aanleiding van dit onderzoek.
  gekoppeld aan de groene golf van de Randweg West en             dient hierbij nog definitief vastgesteld te worden. Hierover                                                                     Daarnaast zien we helaas ook bij de gemeente Bergen op
  Noord. Door de aanleg van de Randweg Zuidwest wordt ook         zal binnenkort overleg worden gevoerd met de Gasunie.          HRM                                                               Zoom het ziekteverzuim nog verder oplopen. Dit lijkt een
  geanticipeerd op de groei van het autoverkeer voor het          Conform de projectovereenkomst dient de gemeente bij een       Op het vlak van HRM lagen er in 2017 een aantal stevige           landelijke trend. Het ziekteverzuim is van 5,7% in 2016
  ontwikkelgebied Schelde Vesting en de ontwikkeling van          overschrijding van de kosten van de Gasunie hier aan een       opgaven op tafel. In 2017 zijn de volgende resultaten behaald:    gestegen naar 6,5% in 2017. Het hogere cijfer wordt vooral
  winkelcentrum “De Zeeland” en de nieuwe bioscoop.               bijdrage te leveren (tot een maximum 25% van het aanvanke-     1. De basis voor de organisatie-inrichting is in 2017 funda-      veroorzaakt door toename van het lang verzuim. Dit blijkt
  Daarnaast is rekening gehouden met autonome groei van het       lijke projectbudget). Dit vormt derhalve een (slecht te           menteel herzien. Dit moet het beter mogelijk maken om          slechts in enkele gevallen werk-gerelateerd te zijn.
  verkeer.                                                        beïnvloeden) risico. Deze afrekening maakt onderdeel uit van      mee te bewegen met de dynamiek van de samenleving.
                                                                  de eindafrekening van alle gasverleggingsprojecten in en om       We spreken hier over complexe meerjarige trajecten die         Financiën
  Wat wilden we bereiken in 2017?                                 de stad. In die samenhang zal ook deze gasleiding worden          moeten zorgen dat onze organisatie ook in de toekomst          De financiële bedrijfsvoering (financieel beleid en financieel
  •   Afronding afrekening met nutsbedrijven                      meegenomen.                                                       vitaal, wendbaar en slagvaardig blijft. In het verslagjaar     beheer) vervult een belangrijke plaats op het speelveld van
  •   Aanbrengen bewegwijzering                                                                                                     is hierop stevig ingezet.                                      de bedrijfsvoering. Het is de spil in de gemeentelijke planning
  •   Afronding afrekening Gasunie                                                                                               2. Om de personele ombuigingen zowel in kwantitatieve als         & control. Wij bouwen voortdurend aan een cyclus die
  •   Afronding werkzaamheden bij Papegaai                                                                                          kwalitatieve zin te kunnen realiseren, is er in 2017 gewerkt   management, college en raad in staat stelt om de juiste
  •   Financiële afsluiting krediet Randweg                                                                                         aan een strategisch HR-kader waarbinnen zowel de               beslissingen te nemen.
                                                                                                                                    organisatorische als de personele knelpunten beter             1. Programmabegroting: Met de doorontwikkeling van de
  Wat hebben we bereikt en hoe hebben we                                                                                            kunnen worden opgevangen. Er is een plan uitgewerkt om            programmabegroting is een grote stap gezet in de reeds
  dat bereikt?                                                                                                                      vanaf 2018 de externe inhuur verder terug te dringen.             eerder ingezette ontwikkelingen rondom het verbeteren
  • Er is overleg gevoerd met de nutsbedrijven. Daaruit is                                                                          Structureel werk wordt zoveel mogelijk vervult met vaste          van de P&C producten. Zowel op het gebied van de
    geconcludeerd dat het verhalen van vertragingsschade                                                                            medewerkers, tenzij de bedrijfsvoering teveel onzekerheid         indeling als de vorm is getracht om op transparante wijze
    zeer complex is. Bij de eindafrekening is voorgesteld de                                                                        geeft naar de nabije toekomst. Dit moet vanaf 2018                aan te sluiten bij de informatiebehoefte van de gemeente-
    extra kosten voor de nutsvoorzieningen niet te verhalen                                                                         zichtbaar worden in de kengetallen.                               raad. Ook in 2017 gaan we verder met het doorontwikkelen
  • Er is eindelijk een offerte ontvangen van de Nationale                                                                       3. Stimuleren arbeidsmobiliteit: De interne mobiliteit neemt al      en verbeteren van de P&C cyclus in het geheel en de
    Bewegwijzerings Dienst met betrekking tot de bewegwij-                                                                          jaren toe en dit beeld zien we ook in 2017 terug. De              programmabegroting in het bijzonder. Dit doen we aan de
    zering van de Randweg. Aangezien de offerte niet aansluit                                                                       doorstroom is in 2017 uitgekomen op 65 personen. Het              hand van de conclusies en aanbevelingen uit de evaluatie
    bij het budget, zullen er keuzes worden gemaakt om het                                                                          interne opleidingsprogramma “Werk in beweging” is goed            van de Begroting 2016 en steeds in nauwe samenspraak
    ontwerp te laten aansluiten bij het budget. De afhandeling                                                                      ontvangen. 250 collega’s hebben het programma gevolgd.            met de auditcommissie.
    van de bewegwijzering wordt ondergebracht bij Schelde-                                                                          Medewerkers worden steeds meer aangesproken op het             2. Vernieuwing BBV: Vanaf 2017 gelden nieuwe begrotings-
    Vesting, zodat het krediet Randweg kan worden afgeslo-                                                                          zelf investeren in de eigen duurzame inzetbaarheid. In het        voorschriften. Deze zijn gericht op meer uniformiteit,
    ten.                                                                                                                            verslagjaar is een pilot uitgevoerd en afgerond met een           transparantie en toegankelijkheid. Gemeenten mogen
  • Met de Gasunie is contact geweest over de afrekening,                                                                           andere manier van gespreksvoering (PEP-talk). In 2018             deze voorschriften gefaseerd invoeren. De programma­
    maar de afrekening is nog niet gereed. Aangezien de                                                                             wordt dit verder uitgebouwd naar                                  begroting 2017 ziet er in grote lijnen hetzelfde uit als die
    verlegging van de Gasunie in een apart krediet is onderge-                                                                      “Het goede gesprek” voor alle medewerkers.                        van 2016. Op de achtergrond is de uitvoeringsinformatie
    bracht, kan het krediet Randweg worden afgesloten,                                                                           4. De middelensamenwerking met de gemeenten                          al in lijn gebracht met de nieuwe regelgeving. Na de
    zonder dat de afrekening Randweg gereed is.                                                                                     Woensdrecht en Steenbergen heeft in het najaar een                verkiezingen gaan we met u in gesprek over een eventuele
  • De afronding van de rotonde bij de Papegaai wordt                                                                               pragmatisch vervolg gekregen op gemeenschappelijke                verdergaande aanpassing van de begroting aan de nieuwe
    ondergebracht bij ScheldeVesting, omdat deze afronding                                                                          HR-thema’s zoals strategische personeelsplanning en               regelgeving. Hierbij staat de informatiebehoefte centraal.
    nog even op zich laat wachten.                                                                                                  digitalisering van HR-diensten.                                3. Beheersing: Wat betreft het financiële beleid en de
                                                                                                                                    De samenwerking met het Mobiliteitscentrum regio WB is            financiële beheersing zijn de afgelopen jaren veel verbete-
                                                                                                                                    net als de voorgaande jaren effectief benut voor de inhuur        ringen aangebracht. Naast de reeds aangehaalde andere
                                                                                                                                    van extern personeel, loopbaantrajecten en opleidings­            inrichting van de P&C-documenten noemen wij bijv. het
                                                                                                                                    trajecten.                                                        beleid op het gebied van investeren & afschrijven,
                                                                                                                                 5. Goed werkgeverschap en modernisering arbeidsvoor-                 reserves & voorzieningen, en rente, de jaarlijkse meer­
                                                                                                                                    waarden: In het verslagjaar is er een akkoord bereikt             jaren doorkijk van de reserves en voorzieningen, het
                                                                                                                                    over een nieuwe landelijke CAO. De effecten hiervan zijn          ingevoerde risicomanagement, project control, maar ook
                                                                                                                                    doorgerekend en verwerkt. Het landelijk IKB is per                vooral de aandacht voor het weerstandsvermogen en de



106            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>     –ratio. Het verbeteren van het financiële beheer is een      We doen alles voor en samen met de samenleving.                    van de basisregistratie Grootschalige Topografie heeft onze    landelijk kader op, de Baseline Informatiebeveiliging Ge-
     permanent streven. Projectmatig wordt een aantal             • We gaan vol de dialoog met de samenleving aan en zetten          gemeente ook de landmeetkundige werkzaamheden voor de          meenten (BIG).
     onderwerpen opgepakt. Hierbij moet gedacht worden                daarbij alle mogelijke middelen in die er zijn.                gemeente Steenbergen uitgevoerd. Ook het overige beheer        We hebben de wettelijke en morele plicht om uiterst zorgvul-
     aan verdere structurering en digitalisering van de werk-     • Bergen op Zoom en z’n inwoners en bedrijven stellen we           van de BGT wordt gezamenlijk uitgevoerd. Er zijn daarnaast     dig om te gaan met privacygevoelige informatie. We moeten
     processen. Dit alles gericht op het verder verbeteren van        altijd centraal.                                               gesprekken gestart met de gemeente Woensdrecht om hierin       de privacy van burgers en bedrijven zeker stellen. We zien
     de stuur- en managementinformatie.                           • We durven los te laten en geven ruimte voor experiment.          mee te gaan doen.                                              dat het belang van privacy sterk toeneemt, onder andere door
  4. Control en audits: 2017 heeft voor wat betreft control en    • We hebben vertrouwen in de inwoners, bedrijven en                                                                               de taken binnen het sociale domein die de gemeente heeft
     audits in het teken gestaan van de kennismaking met de           organisaties en geven ze ruimte – zij zijn immers ervarings-   Grotere projecten I&A                                          overgenomen. Daarnaast willen we een betrouwbare
     nieuwe accountant. In onderlinge afstemming met Baker            deskundigen in het samenleven in Bergen op Zoom.               Voor 2017 is gezamenlijk met de vakafdelingen onderzocht       informatievoorziening en de diensten aan klanten 24 uur per
     Tilly Berk zijn we gekomen tot een verdere doorontwikke-     • Wij zorgen dat we een betrouwbare partner zijn die zegt          hoe een centrale toegang voor het Sociaal Domein op te         dag aanbieden.
     ling van het jaarprogramma voor control en audits.               wat ie doet en doet wat ie zegt.                               zetten. Hierbij is ondersteuning gegeven op het gebied van
                                                                  • Kiezen voor directe ontmoeting en contact en zien dat niet       advisering en uitvoering van werkprocessen, management­        Hoe staan we ervoor?
  Communicatie                                                        als extra werk, maar als het nieuwe normaal.                   informatie en applicaties die nodig zijn voor de integrale     In 2017 stelden we geactualiseerde afspraken voor informa-
  De wereld verandert. De complexe maatschappij, de mondige • Willen weten wat er speelt en leeft en kijken hoe we bij               toegang. Deze werkzaamheden vallen onder het gemeentelij-      tiebeveiliging vast waarin we de landelijke ontwikkelingen
  en autonome burger, burger/overheidsparticipatie. Het zijn          kunnen dragen aan het mogelijk maken van zaken en het          ke project “uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein” en zullen   opnamen; ons Informatiebeveiligingsbeleid is volledig in lijn
  veel gehoorde en veel omvattende begrippen. De reflex van           oplossen van problemen.                                        in 2018 doorlopen.                                             met de landelijk afgesproken beveiligingseisen (BIG). Om na
  veel gemeenten en andere overheden is om het antwoord op • Kan niet, bestaat niet, maar de gemeente doet niet alles                                                                               te gaan of we voldoen aan de landelijke eisen, hebben we
  deze verandering te zoeken in beleid, in wetten en budgetten.       (zelf).                                                        Voor de invoering van Office365 (o.a. ons samenwerkings-       een analyse gemaakt van de huidige situatie. Daar hebben
  Niet zelden ontstaat dan de roep om een (aangepaste)            De komende tijd werken we verder uit hoe we – raad,                platform) zijn meerdere stappen nu gezet. De software is       we audits en zelf-evaluaties voor uitgevoerd. De uitkomsten
  communicatievisie. En passend bij die reflex is dat meestal     college, organisatie en inwoners – invulling geven aan de          technisch geïnstalleerd en de eerste stappen voor de           gebruiken we voor een meerjarenplanning, het Informatiebe-
  een omgevallen boekenkast van communicatiewijsheden en communicatievisie.                                                          introductie van de gebruiksmogelijkheden zijn afgelopen jaar   veiligingsplan. Zo kunnen we de eisen gecontroleerd invoe-
  -middelen. Vaak komt de visie niet veel verder dan ‘meer,                                                                          uitgevoerd. Het project zal naar verwachting in 2018 worden    ren en toegroeien naar het vereiste basisniveau. Uit de
  meer, meer’ (van hetzelfde).                                    Informatisering en Automatisering                                  afgerond. Er wordt met name ingezet op het meenemen van        analyse blijkt dat we ons de komende jaren blijvend moeten
  Met de communicatievisie van Bergen op Zoom gaan we niet Landelijke programma’s I&A                                                medewerkers om het nieuwe samenwerkingsplatform zo             inspannen om de bewustwording over informatieveiligheid te
  die toer op. We maken een communicatievisie die richting        De verschillende landelijke acties vanuit het Rijk en/of           efficiënt mogelijk te kunnen gebruiken.                        borgen. Extra aandacht moet uitgaan naar de zorg voor de
  geeft en inspireert. Een visie die de drive is achter alles wat VNG worden periodiek besproken en van daaruit prioriteiten                                                                        bedrijfscontinuïteit in het geval van calamiteiten en het
  we doen. Die ons brengt bij de gemeente, bij de overheid        bepaald. Het afgelopen jaar blijken landelijke initiatieven        In 2017 is het data- en informatiemanagement in de basis       weerbaarder maken van de technische infrastructuur.
  die we willen zijn voor de inwoners voor wie we werken.         uitgesteld te worden (bijvoorbeeld omgevingswet) of verval-        opgezet. Vanaf nu zal de ondersteuning van de werking en
  Een visie die ons (weer) aansluiting geeft op de samenleving. len zelfs (modernisering GBA). Daarnaast neemt het aantal            sturing op de gemeentelijke dienstverlening binnen het         Wat wilden we bereiken in 2017?
  We gaan voor ‘betrokkenheid bij’ in plaats van ‘beleid over’.   initiatieven ook steeds meer toe. Voor het houden van              normale beheer worden uitgevoerd.                              Onze ambities waren om toe te groeien naar het basisbeveili-
  Voor gevoel in plaats van analyse. Voor vertrouwen, voor        een overzicht en inzicht in de realisatie van alle landelijke                                                                     gingsniveau, het naleven van de Meldplicht Datalekken en
  samen en voor mogelijkheden. Een communicatievisie die          initiatieven maken we gebruik van                                  Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) /        het op brede schaal vergroten van het bewustzijn.
  een praktisch en pragmatisch vertrekpunt voor de communi- www.digitaleagenda2020.nl.                                               informatieveiligheid
  catie en voor de gemeente (bestuur en organisatie) is.                                                                             ENSIA is een nieuw onderdeel in het jaarverslag van de         Wat hebben we hiervoor gedaan in 2017?
  Of vertrekpunt, het is eigenlijk het aankomstpunt. De situatie  Samenwerkingsverbanden I&A                                         gemeente Bergen op Zoom. Met ingang van het boekjaar           We hebben een bewustwordingscampagne uitgevoerd,
  waar we naar onderweg zijn.                                     Het afgelopen jaar is binnen de GR samenwerking West-Bra-          2017wordt aan de gemeenteraad verantwoording afgelegd          gericht op zowel medewerkers, leidinggevenden als bestuur-
  De communicatievisie is niet iets wat het college aan de        bant-West de aandacht uit gegaan naar een gezamenlijke             over informatieveiligheid.                                     ders. Via onder meer workshops en eLearning werd uitge-
  raad aanbiedt, wat de raad vervolgens vaststelt en wat de       bepaling van de visie op (out)sourcing en de eerste uitbrei-                                                                      breid aandacht besteed aan onder meer het veilig gebruik
  ambtenarij dan onder aanvoering van het college moet            ding van de samenwerking met de gemeente Tholen. De                Uitgangspunt is het horizontale verantwoordingsproces aan      van wachtwoorden, het veilig en slim gebruik van smartpho-
  uitvoeren. De communicatievisie is een breed gedragen           gemaakte visie en de vaststelling ervan maken de weg vrij          de gemeenteraad. Dit vormt de basis voor het verticale         nes, tablets en laptops, de fysieke beveiliging van de gebou-
  manier van omgaan met elkaar. Het is de leidraad van            voor de aanbesteding van de diensten met betrekking tot            verantwoordingsproces aan nationale partijen die een rol       wen, phishing email en her voorkomen van datalekken. Deze
  handelen van gemeenteraad, college en ambtenaren.               deze nieuwe ict-infrastructuur. Door de vertraging in de           hebben in het toezicht op informatieveiligheid. Bij het        campagne krijgt een vervolg in 2018.
  Het is de standaard die inwoners en bedrijven van ons en        uiteindelijke bepaling van de visie op (out)sourcing, heeft ook    afleggen van verantwoording wordt het principe van single
  van elkaar kunnen en mogen verwachten. Het gaat over hoe de start van de aanbesteding vertraging opgelopen. Begin                  information single audit toegepast; alle informatie die noodza- In het kader van de Meldplicht Datalekken (Nederlandse
  we optimaal diensten en service kunnen verlenen aan onze        2018 zal de aanbesteding worden opgestart.                         kelijk is voor verticale verantwoording is ook onderdeel van    privacy-wetgeving) is afgesproken hoe we handelen in het
  opdrachtgever.                                                                                                                     het horizontale verantwoordingsproces.                          geval van een vermoedelijk datalek. Alle medewerkers zijn in
  De communicatievisie speelt ook in op de veranderende rol       In 2017 is op het gebied van informatievoorziening met name                                                                        een workshop grondig geïnformeerd over dit protocol en
  van de gemeente in de maatschappij. Niet langer verticaal       de samenwerking gezocht op het gebeid van informatiebevei-         Met de resolutie Informatieveiligheid verklaren gemeenten       middels sprekende voorbeelden is een hoger niveau van
  maar horizontaal communiceren. De gemeente sluit aan in         liging. Op de overige onderdelen is de samenwerking met            zich verantwoordelijk voor informatieveiligheid. Gemeenten      bewustzijn gecreëerd.
  de kring en doet mee als dat nodig of gewenst is.               name vorm gegeven door informatie- en kennisuitwisseling.          moeten lokaal informatieveiligheidsbeleid voeren. Informatie-
  De communicatievisie voor de gemeente Bergen op Zoom                                                                               beveiliging moet zowel op bestuurlijk als ambtelijk voldoende
  (bestuur en organisatie) is daarom:                             Vanuit de dienstverleningsovereenkomst over het beheer             aandacht krijgen. Om gemeenten hierbij te helpen, stelde de
                                                                                                                                     Vereniging van Nederlandse Gemeenten een aanvullend

108            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>  Middels een aantal phishing email testen en een onderzoek       van inkoopsynergie. Een belangrijk aspect is de betere            en efficiënt gebruik van de beschikbare ruimtes in het             4. Optimaliseren facilitaire dienstverlening
  van een mystery guest zijn kwetsbaarheden aan het licht         strategische uitlijning binnen het team Inkoop & Contract­        Stadskantoor. Daarnaast faciliteert het werkplekconcept            Contractbeheer: het team Facilitair, Inkoop en DIV beheert
  gebracht. Direct daarna zijn aanvullende maatregelen            management. De integratie van Contractmanagement levert           efficiency, een gastvrije ontmoetingsplek en ondersteunt           (raam)contracten op facilitair gebied. Het gaat hier bijvoor-
  genomen.                                                        direct zichtbare resultaten op. Daarbij is extern de regionale    het eigentijds (digitaal, plaats- en tijdsonafhankelijk) werken.   beeld om contracten voor printers, schoonmaak en beveili-
                                                                  inkoopsamenwerking in stand gehouden. Er is een intensieve        Het werkplekconcept ‘de huiskamer’ is eind 2017 uitgewerkt         ging voor gemeentelijke gebouwen. In het verslagjaar is werk
  Er zijn diverse audits uitgevoerd; de bevindingen zijn input    samenwerking, met name gericht op het Sociaal Domein              in een inrichtingsplaatje voor de begane grond van het             gemaakt van de beheersing van de contracten, beheersing
  voor het Informatiebeveiligingsplan 2018.                       opgebouwd met de Brabantse Wal Gemeenten. Op nationaal            Stadskantoor aan Plein 13. De focus voor het werkplek­             van de kosten en kosten besparing.
                                                                  niveau sluiten roulerend adviseurs aan bij het gemeentelijk       concept ligt (vooralsnog) alleen op het Stadskantoor, zijde        Er is onderzocht of het bedrijfsrestaurant op een andere
  Aan delegaties van de gemeenteraad zijn presentaties            inkoopplatform. Hier wordt toepasbare markt en aanbeste-          Plein 13 (de zogenaamde ‘banaan’). Dit omdat het ambtelijk         manier geëxploiteerd kan worden. Een nieuwe exploitatie-
  verzorgd over de onderwerpen Informatiebeveiliging en           dingskennis opgehaald en direct in aanbestedingsstrategieën       apparaat de komende tien jaar (minimaal) nog gehuisvest is         vorm is met succes geïmplementeerd in 2017.
  Privacy.                                                        ingezet.                                                          in het Stadskantoor. In de aangrenzende panden (BVG
                                                                                                                                    gebouw en het voorgebouw’ (receptie, ISD en publieksbalie
  Ten slotte hebben we ons voorbereid op de komst van de          3. P
                                                                      rofessionaliseren contractbeheer en                          gedeelte) wordt vooralsnog niet geïnvesteerd. Dit met het
  Algemene Verordening Gegevensbescherming, AVG – de                 contractmanagement                                             oog op de mogelijke huisvestingsgevolgen die het project
  Europese privacywetgeving.                                      In 2017 zijn er belangrijke stappen gezet in het fundamenteel     ‘de integrale toegang sociaal domein’ voor het BVG en het
                                                                  anders inzetten van Contractbeheer -en Management binnen          voorgebouw’ hebben.
  Regionale samenwerking                                          de organisatie. Er is inzicht verkregen in de beheersproces-      In 2018 wordt het invoeren van het werkplekconcept
  De gemeenten Bergen op Zoom, Etten-Leur, Roosendaal,            sen van de organisatie. Deze gegevens zijn samen met              ‘de huiskamer’, door een organisatie-brede projectgroep,
  Moerdijk en Tholen werken nauw samen op het gebied van          benchmarkgegevens, de opgedane input uit koplopersgroe-           uitgewerkt tot een implementatieplan. Streven is in 2018 te
  Informatiebeveiliging. Maandelijks wisselen zij ervaringen en   pen en marktkennis gebundeld tot een plan van aanpak,             starten met de uitvoering van het implementatieplan.
  best practices uit en stemmen beveiligingsmaatregelen op        organisatie breed. Gelijktijdig heeft er een pilot plaatsgevon-   Uiteraard is de start afhankelijk van de besluitvormings­
  elkaar af. Ze hanteren hetzelfde Informatiebeveiligings         den om de contracten van team FID te beheren en managen           procedures en de complexiteit van de voorgestelde
  Beleid. Technische beveiligingsmaatregelen zijn belegd bij      in een contractmanagement applicatie, om zodoende te              aanbesteding en bouwmaatregelen.
  ons gemeenschappelijk share service center ICT West-Bra-        komen tot een best practice. In 2018 zal het plan van aanpak
  bant West. Bergen op Zoom vervult de rol van primus             worden afgerond en geïmplementeerd.
  interparis in dit gremium.
                                                                  Facilitair en Services
  Met de Brabantse Walgemeenten Woensdrecht en Steenber-
  gen vindt regelmatig kennisuitwisseling plaats.               1. Digitalisering gegevens                                            Kaderstellende documenten voor deze paragraaf
                                                                Voor de waarborging van digitale duurzaamheid hebben we
  Inkoop                                                        samen met het West-Brabants Archief (WBA) en de overige               Beleidsnota                                                               Vastgesteld
                                                                deelnemers van deze Gemeenschappelijke Regeling een                   HRM-beleid                                                                       2012
  1. Positie inkoop versterkt                                   keuze gemaakt voor een E-depot en zijn we gezamenlijk bezig           Strategisch HR-kader                                                             2017
  In 2017 heeft recht -en doelmatig inkopen binnen de organi-   met de voorbereidingen voor een export en de daarbij                  Communicatiebeleid/Factor C                                                      2013
  satie een toevlucht genomen. Door een adequate invulling      benodigde vastlegging van metadata.                                   Communicatievisie                                                                2018
  van de formatie in het Inkoop & Contractmanagement team is                                                                          Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet                                2014
  er een intensievere samenwerking met interne stakeholders     2. Informatiebeheer                                                   Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet                                2015
  op de verschillende domeinen ontstaan. Zodoende is er door Samen met onze collega’s van I&P en communicatie hebben                  (Controleverordening)
  zowel interne klanten alsmede de adviseurs meer inzicht       we een contactformulier ontwikkeld en in gebruik genomen              Inkoopbeleid                                                                     2013
  verkregen in de inkoopprocessen waarbij het Inkoop – en       waardoor de kwaliteit van het informatiebeheer en de                  Beleids- en investeringsplan; Processen en Informatie 2015-2018                  2015
  Contractmanagement team normaliter niet betrokken was.        dienstverlening verhoogd is. Ook zijn er belangrijke stappen          Visie op samenwerking                                                            2016
  Door het intensiever adviseren is er meer rechtmatig en       gezet voor de optimalisering van informatiestromen tussen             Risicomanagement                                                                 2013
  doelmatig ingekocht. Daarbij is de informatievoorziening naar vak-applicaties, zaaksysteem en Corsa. Begin 2017 hebben
  de organisatie vanuit Inkoop & Contractmanagement op het      we een goede basis gelegd voor een kwaliteitssysteem. Het
  gebied van o.a. marktkennis, duurzaamheid, MVI, SROI en       kwaliteitssysteem zal in 2018 verder geoptimaliseerd en
  nieuwe methodieken van grote waarde gebleken en toege-        doorontwikkeld worden.
  past in aanbestedingsstrategieën.
                                                                3. Optimalisering huisvesting
  2. Maximale inkoopsynergie                                    In 2017 is de huisvestingsvisie vertaald naar een werkplek-
  Naast de eerder genoemde ontwikkelingen gericht op de         concept. Het werkplekconcept genaamd ‘de huiskamer’
  interne organisatie zijn er meer kansen benut op het gebied   faciliteert organisatieveranderingen en zorgt voor flexibel




110            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>  Paragraaf 3.9                                                                                                                      Schuldpositie                                                     Deze toename kan dus deels verklaard worden door inciden-
                                                                                                                                     De schuldpositie van de gemeente wordt bepaald door de            tele factoren (besteding van eerder ontvangen middelen) en
                                                                                                                                     omvang van de portefeuille opgenomen geldleningen in              anderzijds door bewuste keuzes (hogere investeringen en

  Financiering                                                                                                                       combinatie met de stand op de rekening-courant (=de
                                                                                                                                     bankrekening). Vanaf 2014 is de omvang van de schuld
                                                                                                                                     aanzienlijk teruggebracht van ongeveer € 250 mln medio 2014
                                                                                                                                                                                                       beschikbaar stellen van fondsen/middelen uit de reserve).
                                                                                                                                                                                                       Hoewel dit college altijd heeft gestreefd naar reductie van de
                                                                                                                                                                                                       schuld had zij altijd oog voor kansen en mogelijkheden om te
                                                                                                                                     tot 212 mln begin 2017. Echter in 2017 is de schuld wel           investeren in zaken die deze gemeente nu en op termijn
  Financiering betreft de wijze waarop de gemeente benodigde        FIDO). Deze financieringsparagraaf is samen met de financië-     gegroeid van € 212 mln naar € 225 mln. Voornaamste oorzaken       vooruit brengen. Het beschikbaar stellen van grond in
  geldmiddelen aantrekt en (tijdelijk) overtollige geldmiddelen     le verordening, nota rentebeleid en het treasurystatuut, een     hiervan waren een groeiende omvang van de investeringen           erfpacht aan veelbelovende bedrijven is hier een voorbeeld
  belegt. De uitvoering van de gemeentelijke                        belangrijk instrument voor het transparant maken en daar-        (14 mln t.o.v. 8,7 mln afschrijvingen) en mutaties op de balans   van.
  financieringsfunctie vindt plaats binnen de kaders zoals          mee voor het sturen, beheersen en controleren van de             die negatief uitpakken voor de ontwikkeling van de schuld,        De verwachting is nog steeds dat op langere termijn de
  gesteld in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet          financieringsfunctie.                                            namelijk een toename van het zogenaamde werkkapitaal.             schuld een dalende tendens vertoont. Voor de korte termijn
                                                                                                                                     Voor wat betreft de investeringen van € 14 mln is het zo dat      (2018) dient echter rekening te worden gehouden met een
                                                                                                                                     de helft hiervan, € 7 mln, betrekking had op investeringen in     verdere toename van de schuld door de relatief hoge
  Renteontwikkelingen                                                                                                                riolen. Op dit beleidsterrein kennen we nu éénmaal momen-         investeringen in 2018.
                                                                                                                                     teel een hoog investeringsniveau. Conform de recent
                                                                                                                                     aangeboden schuldennotitie zullen wij bij het opstellen van       Renterisiconorm en Kasgeldlimiet
                                                                                                                                     de begroting nader ingaan op hoogte en type omvang                De wet Fido vereist dat in de financieringsparagraaf van de
                                                                                                                                     investeringen gerelateerd aan ontwikkeling schulden.              jaarrekening de zogenaamde renterisiconorm en de kasgeld-
                                                                                                                                     De toename van het werkkapitaal heeft geleid tot een hogere       limiet aan de orde komt.
                                                                                                                                     financieringsbehoefte terwijl bij een afname het omgekeerde
                                                                                                                                     het geval zou zijn geweest. De stijging van het werkkapitaal      Renterisiconorm
                                                                                                                                     bestond uit een toename van de vorderingen op de balans           Het doel van deze norm is om overmatige afhankelijkheid van
                                                                                                                                     met 1,5 mln en een forse vermindering van de post overige         het renteniveau in een bepaald jaar te voorkomen. De norm is
                                                                                                                                     schulden met +/- 10 mln. Die laatste hield vooral verband met     gerelateerd aan het begrotingstotaal en bedraagt 20% van dit
                                                                                                                                     eerder ontvangen overheidsbijdragen welke in 2017 zijn            begrotingstotaal. Uitgaande van de gegevens per 1 januari
                                                                                                                                     besteed (bijvoorbeeld middelen voor Landschap van Allure).        2017 bedroeg deze renterisiconorm € 45,2 mln. (20% van € 226
                                                                                                                                     Daarnaast leidde ook de diverse beslagen op de Algemene           mln.). Omdat de omvang van de aflossingen in 2017 10 mln
                                                                                                                                     Reserve (bijvoorbeeld de diverse fondsen) tot een verslechte-     bedroeg werd in 2017 ruimschoots voldaan aan deze norm.
                                                                                                                                     ring van de schuldpositie. Ondanks dat de ontvangsten bij het     Ook de komende jaren zal dit het geval zijn.
                                                                                                                                     grondbedrijf ongeveer 8 mln hoger waren dan de kosten
                                                                                                                                     leidde een en ander tot een hogere schuld eind 2017 van 225
                                                                                                                                     mln.

                                                                                                                                      Renterisiconorm (bedragen x € 1.000)                                               2017         2018        2019          2020
                                                                                                                                      Begrotingstotaal 2017                                                           226.000      226.000      226.000      226.000
                                                                                                                                      Renterisiconorm 20% van begrotingstotaal                                         45.200       45.200       45.200       45.200
  De bovenstaande grafiek behoeft weinig uitleg. Welke rente/       van het opkoopbeleid van de ECB. Gezien een aantal facto-         Aflossingen vaste schuld                                                         10.241       25.219       17.232       25.245
  lijn je ook pakt: het komt neer op een pijl van linksboven naar   ren, onder meer de aanhoudend lage inflatie, zijn diverse         Ruimte onder de renterisiconorm                                                  34.959       19.981       27.968       19.955
  rechtsonder. Wel kan gesteld worden dat het afgelopen jaar        banken echter van mening dat vooralsnog niet hoeft te
  sprake was van stabilisatie. De bereikte niveaus uit 2016         worden gevreesd voor het sterk oplopen van de kapitaal-
  werden in 2017 min of meer gecontinueerd.                         marktrente.
  De geldmarktrente (= de “korte” rente) is begin 2017 nog          Een en ander zou er op duiden dat de gemeentelijke financie-     De aflossingen zullen de komende jaren (deels) geherfinan-        Kasgeldlimiet
  steeds licht negatief. De ECB, die hier grote invloed op heeft    ring dus nog geruime tijd kan profiteren van relatief lage       cierd moeten worden door nieuwe leningen. Voor 2018 zijn          Volgens de wet Fido geldt ter beperking van de renterisico’s
  met de door haar bepaalde depositorente, heeft aangegeven         rentes. Tegelijkertijd weten we dat het voorspellen van de       wij, in 2016, reeds een verplichting aangegaan voor een           op korte termijn de kasgeldlimiet. Deze is gebaseerd op een
  aan deze rente vooralsnog niet te tornen. Een (snelle) stijging   rente erg moeilijk is en de praktijk altijd anders uitpakt dan   lening van 10 mln met een stortingsdatum in dat jaar waar-        percentage (8,5%) van het totaal van de begroting. Door deze
  van dit tarief ligt derhalve niet voor de hand.                   vooraf gedacht. We zullen de lage niveaus dan ook blijven        door het renterisico in dat jaar deels is geëlimineerd. Zoals     richtlijn wordt een grens gesteld aan de kortlopende schuld.
  De kapitaalmarktrente toont eind 2017 een licht stijgende         gebruiken om leningen met relatief lange looptijden af te        eerder aangegeven zullen wij, gezien de relatief lage rente-      Deze ruimte is het afgelopen jaar alleen gedurende het 3e en
  tendens en is medio 2018 met ongeveer 0,4% opgelopen naar         sluiten teneinde het renterisico te beperken.                    stand, bij nieuwe financieringen kiezen voor leningen met een     4e kwartaal overschreden. Volgens de wet Fido is een
  ongeveer 0,7%. De verklaring voor deze stijging zou zijn dat                                                                       looptijd van minimaal 10 jaar teneinde het renterisico te         overschrijding gedurende maximaal twee opeenvolgende
  de financiële markten vooruitlopen op een naderend einde                                                                           spreiden.                                                         kwartalen toegestaan. Daarna dient de gemeente in overleg




112            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>  te treden met haar toezichthouder en aan te geven hoe zij       aangetrokken. Naar verwachting zal de overschrijding in het       Uit bovenstaand schema valt het volgende op te maken:            Rentebedrijf
  deze overschrijding terug zal brengen. In dat kader is eind     eerste halfjaar van 2018 worden teruggebracht.                    • De totale rentelasten bedroegen in 2017 € 6.548.000            Het saldo van het rentebedrijf valt € 1,3 mln. beter uit dan
  2017 een nieuwe langlopende financiering van € 15 mln                                                                             • Een bedrag van € 2.341.000 wordt toegerekend aan de            begroot. Dat kent een aantal oorzaken. In 2017 waren de
                                                                                                                                       grondexploitaties (2,75% over boekwaarde). Tegelijkertijd     tarieven op de kapitaalmarkt (lange rente) en de geldmarkt
       Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000)                                            Q1          Q2              Q3          Q4        wordt € 1.748.000 rente bijgeschreven op de verliesvoor-      (de korte rente) lager dan geraamd. Verder werd een
       Begrotingstotaal 2017                                                    226.000      226.000     226.000        226.000        ziening van het grondbedrijf (het maximaal toegestane         voordeel behaald doordat meer dan geraamd gebruik kon
       Kasgeldlimiet 8,5%                                                        19.249       19.249          19.249     19.249        percentage van 2,00%).                                        worden gemaakt van eigen middelen (reserves). Daarnaast
       Totale vlottende schuld                                                   19.183       18.097          26.593     33.947     • Aan overige activa wordt € 7.157.000 toegerekend (2,0%         was de rentebijschrijving op de verliesvoorziening fors lager
       Ruimte (+) / Overschrijding (-)                                               66        1.152          7.344-    14.698-        muv van de investeringen op riolen 3,5%).                     dan geraamd.
                                                                                                                                    • Het renteresultaat bedraagt daarom € 1.192.000 positief        Opgemerkt wordt dat het volledige saldo van het rentebedrijf,
                                                                                                                                                                                                     zowel in begroting als jaarrekening, wordt ingezet als
                                                                                                                                                                                                     algemeen dekkingsmiddel. Dat houdt dus in dat een hogere
  Renteschema                                                                                                                       Schatkistbankieren                                               rente op de geld- of kapitaalmarkt dan geraamd leidt tot
  Met ingang van 1 januari 2017 is het Besluit Begroting en                                                                         Sinds eind 2013 is schatkistbankieren voor decentrale            hogere lasten. In de bijlage is de renteomslag opgenomen.
  Verantwoording gewijzigd. Eén van de onderdelen is de                                                                             overheden verplicht. Gemeenten hebben een rekening
  gewijzigde rentetoerekening en de aanbeveling om onder-                                                                           courant verhouding met het Rijk om overtollig geld te stallen.   Zoals al vaak aangehaald hebben we momenteel, ondanks de
  staand renteschema, verplicht vanaf 2018, reeds in 2017 op te                                                                     Om het cashmanagement niet te verstoren heeft het Rijk           recente relatief kleine stijging begin 2018, te maken met lage
  nemen.                                                                                                                            middelen uitgezonderd, bijvoorbeeld het drempelbedrag. Dit       rentes. Hoe zich dit verder ontwikkelt blijft ongewis. Zoals
                                                                                                                                    is 0,75% van de begroting. De drempelwaarde van Bergen op        opgenomen in het eind 2015 vastgestelde treasurystatuut
                                                                                                                                    Zoom bedroeg in 2017 € 1,7 miljoen. Aangezien Bergen op          benutten wij deze lage rentes om bij financieringen te kiezen
       Renteschema                                                                                                                  Zoom geen structureel overtollig geld heeft en het saldo op      voor relatief langere looptijden (minimaal 10 jaar). In dat
                                                                                                                                    de rekening courant dit drempelbedrag niet overschreed is in     kader is eind 2017 een langlopende financiering afgesloten
      a.    De externe rentelasten over korte en lange financiering		                                                      6.635    2017 geen gebruik gemaakt van deze faciliteit.                   van 15 mln met een looptijd van 15 jaar. Mede gezien een
            Rentelasten financieringstekort		                                                                              -/- 87                                                                    aantal financieringen die in 2018 terugbetaald moeten
      b.    De externe rentebaten                                    -/-                                                        0                                                                    worden zullen wij ook in 2018 een aantal financieringen
                                                                                                                                                                                                     afsluiten met relatief lange looptijden. Via de auditcommissie
            Saldo rentelasten en rentebaten		                                                                              6.548                                                                     blijven wij de raad betrekken in het te voeren financierings-
                                                                                                                                                                                                     beleid.
      c1.   De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend                               -/-     2.341 		

      c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend -/-   0
      				
      		                                                                                                -/- 2.341
                                                                                                                                      Kaderstellende documenten voor
            Aan taakvelden toe te rekenen rente		                                                                          4.207      deze paragraaf

      d1.   Rente over eigen vermogen		                                                                                        -      Beleidsnota                                   Vastgesteld
      d2.   Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)		                                                    1.758      Nota Rentebeleid en Treasurystatuut                  2015
                                                                                                                                      Financiële Verordening ex artikel 212                2014
            Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente		                                                                   5.965

      e.    De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)                                                    -/-      7.157

      f.    Renteresultaat op het taakveld treasury                                                                     -/- 1.192




114                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>  Paragraaf 3.10                                                                                                                                  Om te kunnen sturen op beeldkwaliteit is het belangrijk om     Wegen (incl. verkeersveiligheid)
                                                                                                                                                  op gezette tijden de beeldkwaliteit te monitoren. Dit gebeurt  Verbeteren verkeersveiligheid
                                                                                                                                                  middels een tweejaarlijkse beleidsmeting. Hierbij wordt op     • Noordsingel incl. Burg. Vergroessenstraat en

  Onderhoud                                                                                                                                       150 locaties, welke ad random gekozen worden, de beeld-
                                                                                                                                                  kwaliteit gemeten. Het meten gebeurt aan de hand van 30
                                                                                                                                                  beeldmeetlatten die op de meetlocatie binnen een straal
                                                                                                                                                                                                                    Boxhoornstraat (vrijliggende fietspaden en smallere
                                                                                                                                                                                                                    rijbaan om snelheid te verlagen)
                                                                                                                                                                                                                 • Guido Gezellelaan/ Pastoor Jutenlaan (vrijliggende

  kapitaalgoederen                                                                                                                                van 50 meter voorkomen. Bij een beleidsmeting geldt dat de
                                                                                                                                                  gemiddelde kwaliteit opgenomen wordt.
                                                                                                                                                                                                                    fietspaden en smallere rijbaan om snelheid te verlagen)
                                                                                                                                                                                                                 • Haven kwartier Zuid (Bruinevisstraat / Fabriekstraat),
                                                                                                                                                                                                                 • Gageldonk West deel 1&2 Vijverberg en Beukstraat,
                                                                                                                                                  In 2017 hebben een tweetal beleidsschouwen plaatsgevon-           Plantaanstraat, Lorkstraat en Balsebaan
                                                                                                                                                  den, een in mei en een in november.                            • Reconstructie Zuid-Westsingel
  Openbare ruimte                                                         Wat hebben we gerealiseerd                                              Bij de beleidsmeting in mei is geconstateerd dat de gemiddel- • Stationsplein
  De openbare ruimte is ingericht ten dienste van de verschil-            In 2017 is de openbare ruimte onderhouden conform het IBOR              de score van de openbare ruimte op een B/C kwaliteit lag,      • Belijning van Steenbergseweg, Noorderkreekweg
  lende functies van de gemeente, waaronder wonen, werken                 beeldkwaliteit zoals afgesproken met de gemeenteraad in het             vergelijkbaar met R-. Daarbij is wel geconstateerd dat de         aangepast conform 60 km/u
  en recreëren. De inrichting bestaat in hoofdzaak uit kapitaal-          IBOR-plan 2013-2017. Hieronder ziet u de matrix van de                  onderstaande beeldmeetlatten voor de meeste fluctuaties in
  goederen in de vorm van wegen, riolering, groen, speelvoor-             afgesproken beeldkwaliteit.                                             de beeldkwaliteit zorgen in het totaalbeeld van de beeld­      Vervanging en groot onderhoud
  zieningen, verlichting en openbare gebouwen. De kwaliteit                                                                                       kwaliteit in de gehele openbare ruimte;                        • Asfaltonderhoud 2017 Boerenweg ( spoorlijn- Torenbaan),
  van de kapitaalgoederen en de staat van onderhoud waarin                                                                                        1. Onkruid verharding (33%C, 13%D)                                Beeklaan( incl. parkeerterrein sportpark),
  zij verkeren is bepalend voor het voorzieningenniveau en voor                                                                                   2. Vuil in goten (29%, 8%D)                                       Moerstraatsebaan ( Loolaan-Buitenlust) en Vagevuur.
  de jaarlijkse lasten.                                                                                                                           3. Zwerfafval in groen (19%C, 6%D)                             • Verbeteren fietspaden Prebendepad, Burg. Stulemeijer-
                                                                                                                                                  4. Vegetatie in water (23%C, 3%D)                                 laan, Huijbergsebaan, Stationsstraat en Pater Luijtenpad.
  Relatie met programma’s                                                                                                                                                                                        • Elementenonderhoud 2017, Herstraten op 25 verschillende
  Deze paragraaf heeft relatie met programma 3 Fysiek Domein.                                                                                     Door steeds te sturen op de beeldmeetlatten met de laagste        locaties, waaronder Benedenbaantje, Hyacintenveld,
                                                                                                                                                  scores vindt er continu een verbeterslag plaats in het            Klein Weike, Mozartstraat, Mathijssenstraat, Nobellaan
                                                                                                                                                  onderhoud van de openbare ruimte. Dit is onderschreven met        Wilhelminaveld ,Noordzijde Zoom( Ravelstraat-
                                                                                                                                                  de meting in november. De hierboven genoemde beeldmeet-           Pijperstraat) en Zonneplein.
                         Centrum           Bijzondere   Invalswegen       Woongebieden   Industriegebied    Parken             Bossen
                                                                                                                                                  latten zijn zodanig verbeterd dat deze niet meer voorkomen in • Groot onderhoud halfverharde wegen Zandven, Zuidgeest,
                                           gebieden                                      bedrijventerrein   recreatie­gebied   buitengebied
                                                                                                                                                  de lijst van de 4 beeldmeetlatten die zorgen voor de meeste       Nieuwebaan en Verlengde Zandstraat
      Groen              R-                R-           R-                R-             R--                R--                R--
                                                                                                                                                  fluctuaties in de beeldkwaliteit.                              • Groot onderhoud halfverharde paden Kijk in de Pot,
      Meubilair          R – 50% -         R – 50% -    R-                R – 50% -      R--                R--                R--
                                                                                                                                                                                                                    Oscar van Hemelpark en Bolwerk
      Reiniging          R-                R-           R--               R--            R--                R--                R--                Bij de beleidsmeting in november is geconstateerd dat de
      Verharding         R--               R--          R--               R--            R--                R--                R--                kwaliteit over de hele openbare ruimte positief is bijgesteld. Civieltechnische kunstwerken
      Riolering,         R-                R-           R-                R-             R--                R--                R--                De vier beeldmeetlatten welke op het moment van meten          • Vervanging geluidschermen Fase 1 Randweg-West in
      kolken en putten
                                                                                                                                                  voor de meeste fluctuatie zorgen in het totaalbeeld van de        combinatie met kunstwerk “de Tussenstop”.
      Water              R-                R-           R-                R-             R--                R--                R--
                                                                                                                                                  beeldkwaliteit in de gehele openbare ruimte zijn:              • Renovatie John. F. Kennedyviaduct
                                                                                                                                                  1. Staat halfverharding (29%C)                                 • Herstel Ravelijn
      Hierbij gelden voor de vastgestelde beeldkwaliteitniveau’s de volgende onderverdeling van de CROW beeldkwaliteitsniv-                       2. Staat plantsoen (17%C, 2%D)                                 • Vervanging trap Het Hoefke / Brabant Wal Halsteren
      eau’s waarbij A+ staat zeer goed, A voor goed, B voor voldoende en functioneel, C voor matig, en D voor Slecht.                             3. Vuil in water (14%C, 5%D)                                   • Onderhoud tunnel Balsedreef
                                                                                                                                                  4. Staat bank (12%C, 6%D)                                      • Inhaalslag reiniging houten steigers en bruggen.
      R- kent de volgende onderverdeling:
                                                                                                                                                  In 2018 wordt gestuurd op de kwaliteitsniveaus die in           Groen (incl. speelvoorzieningen)
        A                            B                                                         C                                              D   december 2017 bij het nieuwe IBOR zijn vastgesteld.             Buiten het dagelijkse onderhoud zijn in 2017 diverse werk-
                                                                                                                                                                                                                  zaamheden uitgevoerd, waaronder het planten en vervangen
       5%                            35%                                                    55%                                            5%
                                                                                                                                                  Hieronder volgen per discipline de projectmatige werkzaam-      van bomen, omvormen parkeerplaats naar gras en talud
                                                                                                                                                  heden in het kader van groot onderhoud en vervangingen          afwerken, plantsoenstroken omvormen naar gras.
      R- - kent de volgende onderverdeling:                                                                                                       (projecten)

            A                                                         B                                                                C

            10%                                                       80%                                                             10%




116                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                          Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>  Riolering                                                     Gemeentelijk vastgoedbezit
  Vrijverval riolering
                                                                Het gemeentelijke vastgoedbezit wordt onderhouden conform          Kaderstellende documenten voor
  Reconstructie/ vervanging                                     een door de raad in 2012 vastgesteld gemeentelijk vastgoed-        deze paragraaf
  • Reconstructie Noordsingel (inclusief Boxhornstraat)         beleid. Daarbij is ook een uitvoerdocument onderhouds­
  • Reconstructie Guido Gezellelaan/ Pastoor Jutenlaan          beheer voor de periode 2012-2021 vastgesteld, gelijktijdig met     Beleidsnota                                Vastgesteld
  • Havenkwartier Zuid (bruine visstraat en Fabriekstraat)      de herziening van het onderhoudsbeleid. Per pand is er een         Verkeersplan                                      2014
  • Gageldonk West deel 1&2 Vijverberg en Beukstraat,           meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) wat de basis vormt              Bosbeheerplan                                     2005
    Plantaanstraat, Lorkstraat en Balsebaan.                    voor het uit te voeren onderhoud in een jaar.                      Groenstructuurplan                                2006
  • Reconstructie putafdekkingen stamriool                                                                                         Integraal Beheerplan Openbare Ruimte         2014/2017
  • Calamiteit vervanging riolering Jannelandseweg              Bij het onderhoud van het gemeentelijke vastgoed worden            VGRP                                              2013
  • Aanpak grondwaterproblematiek Halsteren & Lepelstraat       verschillende onderhoudsniveaus gehanteerd. Afhankelijk            Waterplan                                         2002
    (plaatsen verticale en horizontale drainage)                van de toekomstvisie van een pand, is bepaald welke panden         Gemeentelijke Wateropgave                         2009
                                                                langdurig planmatig onderhouden moeten worden en welke
  Groot onderhoud                                               panden incidenteel onderhouden kunnen worden. Op basis
  • Reiniging en Inspectiebestek 2017                           daarvan is voor de periode 2012-2021 per pand een normstor-
    (1/10 van het vrijverval stelsel)                           ting onderhoud (jaarlijkse bijdrage aan de onderhouds-voor-      NB Het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte is in 2017
  • Reiniging en Inspectiebestek Kolken en lijngoten 2017       ziening) bepaald. Het onderhoud draagt hiermee bij aan de        geactualiseerd en is in december 2017 door de raad vast-
  • Reiniging en Inspectiebestek drainage 2017                  integrale vastgoedwaarden zoals opgenomen in het vast-           gesteld.
  • Drainage en riolering Markiezaatsweg                        goedbeleid. Voor het deel vastgoed dat is aangemerkt als
                                                                verhandelbaar worden geen normstortingen onderhoud
  Gemalen / persleidingen en bijzondere voorzieningen           berekend. Het vastgoedbeleid is inmiddels toe aan een
                                                                herziening.
  Reconstructie/ vervanging
  • Reconstructie persleiding plasticslaan                      De voorziening onderhoud gebouwen kent het volgende
  • Reconstructie GEP-persleiding (inclusief koppeling gemaal   verloop. De onttrekkingen zijn gebaseerd op het meest
    Vermuidenweg en ontvangststation Binnenbandijk.             recente MJOP waarin de herziene inzichten (december 2017)
  • Vervanging besturingskasten gemalen en overstortlocaties    zijn verwerkt.
    (Slotweg, Aspergedreef, Boulevard, Antwerpsestraat,
    Heimolen, Wethouder Bogersstraat, Kladde en
                                                                  Saldo 1-1-2018 (prognose)                     € 4.230.387
    Jannelandseweg).
                                                                  Storting 2018                                 € 3.254,570
  • Calamiteit gietijzeren persleiding Ø700, locatie
                                                                  Onttrekking 2018                              € 4.201.593
    Binnenbandijk.
                                                                  Saldo per 1-1-2019                            € 3.283.364
  • Reconstructie afsluiterput GEP-leiding Binnenbandijk
                                                                  Storting 2019                                 € 3.254.570
    (lopende actie).
                                                                  Onttrekking 2019                              € 4.042.913
  • Terreininrichting Vermuidenweg (lopende actie).
                                                                  Saldo per 1-1-2020                            € 2.495.021
                                                                  Storting 2020                                 € 3.254.570
  Groot onderhoud
                                                                  Onttrekking 2020                              € 4.796.079
  • Groot onderhoud Grebbe, gemetselde gewelven, beton-
                                                                  Saldo per 1-1-2021                             € 953.512
    constructies en stalen liggers.
  • Reiniging en inspectie rioolgemalen en randvoorzieningen.
  • Reiniging tunnelbakken                                    In 2017 heeft per saldo een storting in de voorziening plaats-
  • Reiniging en inspectie fonteinen en watertappunten.       gevonden van € 1.222.635,-. Dit “overschot” is veroorzaakt
  • Reconstructie Ravelijn.                                   door een verschuiving van, en een vertraging in, de uitvoering
                                                              van bepaalde onderhouds-werkzaamheden. Het onderhoud
                                                              aan de sportzalen is vooralsnog doorgeschoven als gevolg
                                                              van een nieuw vast te stellen (sport-) accommodatiebeleid.
                                                              Daarnaast heeft gepland onderhoud aan het stadskantoor
                                                              nog niet plaatsgevonden door het nieuwe werkpleinconcept
                                                              en nadere invulling stadskantoor. De traject wordt op korte
                                                              termijn opgestart.

                                                                Op dit moment is de voorziening onderhoud gebouwen
                                                                toereikend.

118            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                     Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                                                                     Gordijn er in kleinere deelplannen gebouwd. Dat levert meer
  Paragraaf 3.11                                                     (bouw)kwaliteit op en zorgt voor blijvend mooie wijken.             Kaderstellende documenten voor
                                                                     Locaties die nog niet tot ontwikkeling komen, worden, indien        deze paragraaf
                                                                     mogelijk, beschikbaar gesteld voor tijdelijke initiatieven. Ook

  Grondbeleid                                                        binnenstedelijke worden ontwikkelingen voor woningbouw
                                                                     mogelijk gemaakt. De binnenstedelijke opgave is fors te
                                                                     noemen, onder andere door de landelijke ontwikkelingen die
                                                                                                                                         Beleidsnota
                                                                                                                                         Meerjarenprogramma Grondbedrijf
                                                                                                                                         Nota Grondbeleid
                                                                                                                                                                                     Vastgesteld
                                                                                                                                                                                            2017
                                                                                                                                                                                            2017
                                                                     zich voordoen bij de binnensteden. Dit vraagt dat de                Structuurvisie 2030                                2011
  Relatie met programma’s en maatschappelijke effecten               binnenstedelijke opgave in samenhang met de                         Beleidsplan Wonen 2014 – 2018                      2014
  Het grondbeleid is onderdeel van programma 3 ‘Fysiek               woningbouwprogrammering in de uitleggebieden bezien                 Nota integraal bedrijventerreinenbeleid            2013
  Domein’. Grondbeleid is geen doel op zich. Het is dienstbaar       moet worden. De opnamecapaciteit van nieuwbouw
  aan en heeft invloed op diverse beleidsvelden zoals                woningen (voor zowel gemeentelijke als particuliere
  ruimtelijke ordening en wonen, verkeer en vervoer, cultuur,        initiatieven) is voor de periode tot 2021 circa 150-250
  toerisme, sport en economische zaken. Het grondbeleid heeft        woningen per jaar. Logischerwijs kan dit wat verschillen
  een grote financiële impact. De baten en lasten, maar vooral       tussen de jaren. Daarbuiten vindt invulling van de                  Kerncijfers van de paragraaf Grondbeleid
  de financiële risico’s, zijn van groot belang voor de financiële   woningbouwopgave plaats door particulieren,
  positie van de gemeente.                                           initiatiefnemers, projectontwikkelaars en                                                              2018   2019   2020   2021
                                                                     woningbouwcorporaties, dus buiten de plangebieden van               Uitgifte gronden woningbouw in m 20.900
                                                                                                                                                                           2
                                                                                                                                                                                 15.400 11.700 19.500
  De gemeente Bergen op Zoom is een goede plek om te                 onze grondexploitaties.                                             				
  wonen, te werken en te recreëren. Om dit vast te houden                                                                                Uitgifte gronden bedrijven-      40.000 50.400  1.000  1.000
  worden vanuit diverse beleidsnota’s doelstellingen benoemd.        De situatie op de markt laat zien dat het duidelijk beter gaat.     En industrieterreinen in m 2

  Grondbeleid is een middel om deze doelstellingen te                De verkoop van woningen neemt toe en op sommige plaatsen
  realiseren en draagt dus bij aan deze ambitie.                     in Nederland zijn de huizenprijzen alweer op het niveau van
                                                                     voor de crisis gekomen.
  De woningmarkt moet plaats bieden aan alle doelgroepen,
  zowel aan kopers en huurders, maar ook voor bijzondere             Grondbeleid is een middel om onze doelstellingen en ambities
  doelgroepen zien wij mogelijkheden. We willen dat er               te realiseren. Dit vraagt ook flexibiliteit. Flexibiliteit om     vorm van grondbeleid wordt ook wel situationeel grondbeleid    In alle projecten kunnen zich onvoorziene zaken voordoen, bij
  goedkope en duurdere woningen beschikbaar zijn en dat              ontwikkelingen over te laten aan de markt als die de              genoemd.                                                       actief grondbeleid zijn de risico’s over het algemeen groter
  nieuwe inwoners voldoende mogelijkheden hebben om zich             mogelijkheden ziet en wil benutten of om ontwikkelingen zelf                                                                     dan bij faciliterend grondbeleid. Voor beide vormen geldt dat
  in onze stad te vestigen. Flexibiliteit en vraaggerichtheid is     uit te voeren als dit vanuit gemeentelijk beleid gevraagd         Als actief grondbeleid gevraagd wordt en we als gemeente       we inzetten op risicomanagement. Over de omvang en de
  daarbij erg belangrijk. Daarom wordt in de grote                   wordt. Om dit mogelijk te maken kiest de gemeente Bergen          dus risicodragend gronden ontwikkelen voor verkoop doen        beheersmaatregelen wordt de gemeenteraad periodiek
  uitleglocaties, zoals ScheldeVesting, Markiezaten en Groene        op Zoom de rol per project, maatwerk dus. Deze gemengde           we dat op basis van een haalbaarheidsonderzoek. Na de start geïnformeerd.
                                                                                                                                       en het eventueel verwerven van gronden geven we deze
                                                                                                                                       gronden uit in concurrentie, om zo de meest optimale           Op verschillende wijzen wordt verantwoording afgelegd over
                                                                                                                                       ontwikkeling mogelijk te kunnen maken. Bij initiatieven vanuit het grondbeleid. Onder andere via deze paragraaf in de
                                                                                                                                       de markt toetsen we deze aan de ruimtelijke,                   jaarrekening en de begroting. Daarnaast wordt vooruitlopend
                                                                                                                                       programmatische en financiële kaders. Bij een positieve        op de jaarrekening het Verslag Bouwgrondexploitaties
                                                                                                                                       beoordeling wordt het vervolg ingezet en wordt een             opgesteld. Hierin wordt de voortgang van de portefeuille van
                                                                                                                                       anterieure overeenkomst opgesteld. In deze overeenkomst        het grondbedrijf opgenomen en projectspecifieke informatie
                                                                                                                                       wordt het financiële kostenverhaal geregeld.                   van alle grondexploitaties. Tot slot wordt over de grootste
                                                                                                                                                                                                      projecten twee maal per jaar een Bestuurlijke
                                                                                                                                                                                                      Voortgangsrapportage gemaakt.




120            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                  Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>  Indicatoren en relevante (financiële) cijfers                     Grondexploitatie x € 1.000       Begroting Jaarrekening
                                                                                                          2017         2017
      Resultaten per project (Bedragen x 1.000)                     Scheldevesting (totaal)            € 7.678       € 7.132
      Grondexploitaties eindwaarde      Looptijd        Bedrag      Havenplein en Dijk                   € 717         € 583
      (na tussentijdse winstneming 2017)                            Nieuwe Vesting Noord               € 4.263       € 3.375
      ScheldeVesting                                                Nieuwe Vesting Zuid Oost             € 516         € 743
      Havenplein en Dijk                     2020       -€ 5.746    Nieuwe Vesting Zuid West             € 545       € 1.650
      Nieuwe Vesting Noord                   2019      -€ 37.127    Kijk in de Pot Noord               € 1.105         € 372
      Nieuwe Vesting Zuid Oost               2022      -€ 17.694    Kijk in de Pot Zuid (Zeeland)        € 231         € 326
      Nieuwe Vesting Zuid West               2023      -€ 29.218    Kijk in de Pot Zuid                  € 301          € 83
      Kijk in de Pot Noord                   2018        € 3.696    Markiezaten (totaal)               € 1.235         € 842
      Kijk in de Pot Zuid (Zeeland)          2018         -€ 218    Meander 1                            € 406         € 373
      Kijk in de Pot Zuid                    2019        € 1.319    Wal 1                                € 362         € 233
                                                                    Terpen 1                             € 105          € 98
      Markiezaten                                                   Klaverwei / Brug                     € 362         € 138
      Meander 1                             2022        -€ 2.205    Overige		
      Wal 1                                 2023           € 359    Groene Gordijn                       € 468         € 428
      Terpen 1                              2024         € 1.822    Bloemendaal                          € 289         € 173
      Klaverwei/Brug                        2020           € 117    Bergs Licht                          € 521         € 465
                                                                    Stationsomgeving (bedrijvigheid)   € 1.101         € 714
      Overige grondexploitaties                                     Oude Molen (bedrijvigheid)             € 67         € 44
      Groene gordijn                        2022         € 2.725    Wouwseweg (bedrijvigheid)            € 112         € 141
      Noordland                             2018           € 465    Noordland (bedrijvigheid)          € 1.158         € 347
      Bloemendaal                           2019           € 764
      Bergs Licht                           2018        -€ 2.152
      Stationsgebied                        2025           € 641   Risico’s
      Oude Molen                            2021         € 2.597
                                                               Gebiedsontwikkeling door het grondbedrijf gaat samen met
      Wouwseweg                             2019        -€ 3.216
                                                               het nemen van risico’s. Voor de risico’s is een blokkering
                                                               gelegd op het weerstandsvermogen van de gemeente Bergen
                                                               op Zoom. Deze wordt berekend op basis van de IFLO-plus
  Uit het verleden bestaan verliesgevende grondexploitaties    methode. Dit houdt in dat een kwantificering van de risico’s
  waarvoor een voorziening is getroffen. Tegenover de verlies­ wordt aangehouden en een kans van optreden van 50% over
  gevende grondexploitaties staan de plannen waarvoor in de    10% van de nog te realiseren opbrengsten + 10% van de
  toekomst positieve resultaten verwacht worden. Dit is de     boekwaarde minus de eventuele verliesvoorziening. De
  verdiencapaciteit van de grondexploitaties. Bij realisatie   hoogte van deze blokkering bedraagt thans € 3,49 miljoen
  conform prognose wordt voor circa € 27 miljoen aan positieve gemeld bij de begroting 2017. Dit ligt nu met name door de
  resultaten verwacht.                                         hoogte van de in 2017 gerealiseerde opbrengsten op € 2,70
                                                               miljoen.

  Jaarkredieten 2017
  Zoals gebruikelijk worden jaarlijks bij de begroting jaar­
  kredieten voor de grondexploitaties vastgesteld. Deze
  jaarkredieten zijn gebaseerd op het vastgestelde verslag
  bouwgrondexploitaties 2016, waarin de herzieningen zijn
  opgenomen. Om de jaarkredieten voor u inzichtelijk te maken
  zijn deze separaat opgenomen in de paragraaf grondbeleid.
  De jaarkredieten 2017 (inclusief de financieringslasten) zijn:




122              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                      Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>  Paragraaf 3.12                                                                                                                     Rente                                                           Vanaf 2018 is de verwachting dat op het gebied van Veilig
                                                                     Kaderstellende documenten voor                                  Vooral als gevolg van investeringen in het grondbedrijf is de   Thuis er een hogere druk wordt gelegd op de gemeente­
                                                                     deze paragraaf                                                  afgelopen jaren de omvang van opgenomen geldleningen fors       begroting waar geen extra rijksmiddelen tegenover staan.

  Weerstands­                                                        Beleidsnota
                                                                     Nota risicomanagement
                                                                                                                   Vastgesteld
                                                                                                                          2013
                                                                                                                                     toegenomen. Daarnaast zijn de rentetarieven de afgelopen
                                                                                                                                     jaren overwegend gedaald. Deze beide factoren maken dat
                                                                                                                                     een oplopende rente zal leiden tot hogere rentelasten voor de
                                                                                                                                                                                                     Op het onderdeel WMO is op het gebied van beschermd
                                                                                                                                                                                                     wonen een trend waarneembaar waaruit een sterke stijging

  vermogen en                                                                                                                        gemeente. Omdat het saldo op de rente binnen de begroting
                                                                                                                                     ingezet wordt als algemeen dekkingsmiddel betekenen
                                                                                                                                     hogere rentelasten minder begrotingsruimte.
                                                                                                                                                                                                     van het aantal cliënten blijkt. Dit is onder andere het gevolg
                                                                                                                                                                                                     van succesvolle zorgtoeleiding, meer bekendheid bij maat-
                                                                                                                                                                                                     schappelijke partners en complexere aanvragen. Deze

  risicobeheersing                                                Theodorushaven
                                                                  Bij besluit van 18 december 2013 heeft de raad krediet
                                                                  gevoteerd ten behoeve van fase 2 en 3 van de Herstructure-
                                                                                                                                     De renteontwikkelingen worden nauwgezet gevolgd om tijdig
                                                                                                                                     te kunnen anticiperen op rentestijgingen.
                                                                                                                                                                                                     stijging heeft geleid tot een forse overschrijding van de
                                                                                                                                                                                                     rijksbudgetten in 2017. De gemeente Bergen op Zoom
                                                                                                                                                                                                     voert beschermd wonen als centrumgemeente uit voor zes
                                                                  ring van de Theodorushaven ad € 11,7 mln. waarvan de               Diverse verstrekte geldleningen en / of garanties               gemeenten in de regio West-Brabant West. Met deze
  In deze paragraaf worden de risico’s in beeld gebracht en       uitvoering ter hand is genomen. Zolang deze werken niet            De gemeente verstrekt diverse leningen en/of garanties          gemeenten is de afspraak gemaakt dat eventuele overschrij-
  gerelateerd aan de weerstandscapaciteit. Het berekenen van volledig (t/m fase 5) zijn uitgevoerd bestaat de kans dat de            aan diverse maatschappelijke instanties zoals bijvoorbeeld      dingen gezamenlijk gedragen worden.
  de weerstandscapaciteit is gebaseerd op de methode van          gemeente aansprakelijk gesteld wordt voor schades en               sportverenigingen, woningbouwverenigingen etc.. In een
  het bureau NAR (Nederlands Adviesbureau voor Risico­            dergelijke. Het werk van fase 2 en 3 is inmiddels ver gevor-       aantal gevallen worden deze leningen door een waarborg-         De WMO budgetten staan eveneens onder druk door de
  management). Periodiek zijn de afgelopen jaren de risico’s in derd en de kans op dergelijke schades is sterk verminderd.           fonds gewaarborgd of gevrijwaard. Hoewel de afgelopen           toename van de cliëntaantallen in combinatie met wettelijke
  kaart gebracht en ingevoerd in de database. Een aantal keren Er speelt een conflict inzake de werkzaamheden bij één                jaren de omvang aanzienlijk is teruggebracht bestaat nog        maatregelen (reële prijzen voor zorgaanbieders, nieuwe
  per jaar wordt deze exercitie herhaald waarbij reeds inge­      bedrijf met de opdrachtnemer. Mogelijke schade hierbij kan         steeds de kans dat we worden aangesproken op verstrekte         loonschaal voor huishoudelijke hulp). Het WMO budget was
  voerde risico’s opnieuw beoordeeld c.q. bijgesteld worden       binnen de middelen die beschikbaar zijn worden opgelost.           garanties of dat verstrekte geldleningen niet (geheel) worden   voor 2017 niet toereikend en zal mogelijk in 2018 eveneens
  en nieuwe risico’s eventueel toegevoegd worden. Voor het        Het werk zal eind 2018 volledig zijn afgerond.                     terugbetaald.                                                   niet toereikend zijn, om huishoudelijke ondersteuning,
  grondbedrijf wordt een andere werkwijze gevolgd omdat voor                                                                         Periodiek wordt de financiële positie van de betreffende        begeleiding en beschermd wonen hieruit te bekostigen.
  dit onderdeel een langetermijnvisie Grondbedrijf is vast-       Landschap van Allure                                               instanties beoordeeld, zodat de gemeente tijdig aandacht kan
  gesteld waarin diverse scenario’s aan de orde komen.            Voor de risicobeheersing van het project zijn een aantal           vragen voor haar (financiële) belangen die aan de verstrekte    Tot slot wordt ook een afname voorzien van het participatie-
                                                                  maatregelen genomen en zijn diverse bestuurlijke overleggen        leningen en garantstelling zijn verbonden.                      budget komende jaren. Het cliëntaantal (oude WSW bestand)
  Belangrijke Risico’s                                            met de provincie gevoerd. Uitgangs – en aandachtspunt blijft                                                                       neemt echter niet evenredig af. Voor 2017 wordt dit gecom-
                                                                  het volledig en tijdig realiseren van de prestatieafspraken met    Ontwikkelingen Sociaal Domein                                   penseerd door een meevaller bij BUIG in 2017, waardoor het
  Vastgoed                                                        de provincie, inclusief een aantal risicomaatregelen. Met de       Het gemeentelijk sociale terrein is volop in ontwikkeling.      onderdeel participatie een voordeel laat zien. Wat de
  De gemeente beschikt nog over een aantal panden dat             externe partners zijn gesprekken gevoerd gericht op tijdige        Zoals eerder geschetst is de gemeente sinds een aantal jaren financiële gevolgen voor de toekomstige jaren zullen zijn,
  verhandelbaar is verklaard. Conform vastgesteld beleid          realisatie van de projectonderdelen, in relatie tot de volledige   verantwoordelijk voor de nieuwe Wmo, Jeugdzorg en de            is nu nog niet in te schatten.
  worden voor deze panden geen gelden gereserveerd voor           benutting van het beschikte subsidiebedrag. Een voortgangs-        Participatiewet, waarvoor deze Gemeenten één budget
  (groot) onderhoud, omdat wordt uitgegaan van verkoop.           rapportage over 2016 is voorgelegd aan de provincie en de          krijgen, te weten integratie-uitkering sociaal domein vanuit    Contract Huishoudelijk restafval Attero
  De gemeente loopt het risico dat voor de verkoopbaarheid        provincie is hiermee akkoord gegaan. De voortgangsrappor-          het gemeentefonds. De nieuwe taken gaan gepaard met forse Het vigerend contract voor de (Brabant-brede) aanlevering
  of vanuit een wettelijke plicht toch onderhoud moet worden      tage voor 2017 is in concept aan de provincie aangeboden.          bezuinigingen. Voornamelijk op de gebieden jeugd, be-           van huishoudelijk restafval aan Attero kent een leverplicht
  uitgevoerd. Dit risico neemt toe als panden al enige tijd in de Wanneer er een ambtelijk akkoord is over de inhoud wordt           schermd wonen en participatie is een neerwaartse tendens        van 510.000 ton per jaar (tot 1 februari 2017). Attero heeft
  verkoop staat of tijdelijk worden verhuurd. Gesteld kan         deze ter besluitvorming bestuurlijk voorgelegd aan GS.             zichtbaar, waardoor gemeenten meer moeten doen, met             inmiddels over de looptijd van 2011 tot februari 2017 de
  worden dat door de verkoop een aantal panden dit risico         De deadline voor het hele project de Zoom is 1 juli 2019.          minder geld en zal de eigen kracht van de burger worden         boeteclausule geëffectueerd.
  gedurende de jaren inmiddels is gedaald.                                                                                           aangesproken.                                                   Over de periode 2011-2014 is de uitspraak definitief in het
  Bij een nieuw te bouwen gemeentelijk vastgoed object is         Vennootschapsbelasting                                                                                                             voordeel van de gemeenten (die gezamenlijk optrekken in
  tijdens de bouw gebleken dat de geselecteerde aannemer          Vanaf 2016 worden overheidsondernemingen belastingplich-           Voor jeugd heeft de gemeente Bergen op Zoom samen met           de VvC (Vereniging van Contractanten)) gebleven en hoeft
  kwalitatief en planning technisch zijn verplichtingen niet      tig voor de vennootschapsbelasting. Met deze uitbreiding van       de gemeenten in de regio West-Brabant West de arrange-          geen boete te worden betaald.
  geheel nakomt. Dit leidt mogelijk tot overschrijding van het    de kring van belastingplichtigen beoogt de wetgever een            mentensystematiek met bijbehorende resultaatfinanciering        Het dossier over 2015 is nog steeds in juridische procedure
  krediet door nakomende kosten uit het bouwproces om zaken eerlijker concurrentiepositie en beperken van staatssteun.               ingevoerd die zal moeten leiden tot efficiëntere en effectieve- en de uitspraak in deze arbitragezaak wordt in april 2018
  te herstellen en mogelijk extra kosten om in tijdelijk huis­    Vennootschapsbelasting is een winstbelasting. De gemeente          re zorg.                                                        verwacht.
  vesting te voorzien.                                            gaat dus alleen belasting betalen wanneer en voor zover er         Uit de resultaten van de jaarrekening 2017 blijkt dat het
  Verder is in maart 2018 geconstateerd dat aanpassingen aan (fiscale) winst word gerealiseerd.                                      budget voor Jeugd in eerste instantie niet toereikend is        Algemene Uitkering
  Zwembad de Schelp noodzakelijk zijn om de veiligheid te         Vooralsnog lijken er geen negatieve consequenties te zijn,         geweest (dit heeft geleid tot een bijraming bij 2e cobe) en     De ontwikkeling van de omvang van de Algemene Uitkering
  garanderen. Naast de kosten van de aanpassing zal dit ook       ook niet bij het grondbedrijf.                                     naar alle waarschijnlijkheid ook in de toekomstige jaren niet   is afhankelijk van de ontwikkeling van de rijksuitgaven.
  ingrijpende gevolgen hebben voor de exploitatie van het                                                                            toereikend zal zijn om alle benodigde jeugdzorg uit te          Inmiddels wordt na de kabinetsformatie meer duidelijk over
  zwembad in 2018.                                                                                                                   bekostigen.                                                     de te verwachten ontwikkeling van de rijksuitgaven en




124            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>  daaraan gekoppeld de ontvangsten voor de algemene                Deze berekening kan worden afgezet tegen de beschikbare           Verder zijn er ook nog stille reserves: meerwaarden van        Mede door de herschikking van de reserves waarbij de
  uitkering. De verwachting is dat er niet langer bezuinigingen    weerstandscapaciteit, dat het geheel aan middelen vormt dat       activa die lager dan de marktwaarde zijn gewaardeerd.          bestemmingsreserves zijn toegevoegd aan de algemene
  worden doorgevoerd en dat er gelden beschikbaar komen die        in de organisatie aanwezig is om de risico’s in financiële zin    Een algemeen kenmerk van stille reserves is dat men er om      reserve en een aantal blokkeringen ten behoeve van grond
  meer passend zijn bij de kostenontwikkeling van gemeenten.       af te dekken. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie       allerlei redenen niet direct over kan beschikken. Om deze      gerelateerde activiteiten ziet het weerstandsvermogen er wat
  Op specifieke thema´s (bijvoorbeeld duurzaamheid) is de          tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en alle risico’s       reden worden stille reserves niet tot de beschikbare weer-     anders uit. Onderstaand deze berekening:
  verwachting dat ook een uitvoering van landelijke doelstellin-   waarvoor geen maatregelen zijn getroffen of waar na het           standscapaciteit gerekend.
  gen naar de gemeenten komt. In 2018 zal hier vanuit het Rijk     treffen van maatregelen nog restrisico’s overblijven.
  meer duidelijkheid komen. De verwachting is wel dat voor
  onze gemeenten er een knelpunt zal zijn / blijven op het         Benodigde Weerstandscapaciteit                                    Omschrijving		                                                                                            Bedrag
  sociaal domein. Ten aanzien van de ontwikkelingen van de         Op basis van het risicoprofiel kan de benodigde weerstands-
  algemene uitkering houden wij alle (beleidsmatige en             capaciteit worden berekend. Dit geschiedt op basis van een        Stand Algemene Reserve per 31/12/17		                                                                  46.328.737
  financiële) ontwikkelingen terzake nauwkeurig in de gaten.       risicosimulatie. Uitgangspunt hierbij is een statistische
  Zoveel mogelijk stemmen wij ons beleid daarop af, waarbij        benadering die er van uit gaat dat nooit alle risico’s zich       Blokkeringen tbv voormalige bestemmingsreserves en ontwikkelfondsen
  het uitgangspunt is dat we “bij het Rijk” blijven aangeven dat   tegelijkertijd en in maximale omvang voordoen. Door deze
  we voldoende gelden dienen te ontvangen voor de taken we         benadering kan op een verantwoorde manier minder weer-                                                 Stedelijke Vernieuwing                                             -5.589.784
  als gemeente moeten uitvoeren.                                   standscapaciteit worden aangehouden in tegenstelling tot de                                            Vastgoed                                                             -245.950
                                                                   situatie waarin de optelsom van alle risico’s als uitgangspunt                                         Openbare Ruimte                                                    -5.634.281
  Weerstandsvermogen                                               wordt genomen.                                                                                         Parkeren                                                          -/- 126.708
  Conform de methode van het NAR wordt op basis van het                                                                                                                   OntwikkelingBinnenstad                                               -620.000
  risicoprofiel de benodigde weerstandscapaciteit berekend.                                                                                                               Ontwikkelfondsen                                                     -759.978

                                                                                                                                     Totaal blokkeringen vanuit voormalige bestemmingsreserves                                              -12.976.701

                                                                                                                                     Blokkeringen gerelateerd aan Grondbedrijf
                                                                                                                                     Risico’s Grondbedrijf		                                                                                 -3.200.000
                                                                                                                                     Blokkering tbv investeringen deelplannen naar Algemene Dienst                                           -6.000.000
                                                                                                                                     Blokkering tbv reguliere kosten grondbedrijf incl. ontwikkelbudget                                        -800.000
                                                                                                                                     		
                                                                                                                                     Blokkeringen tbv grondbedrijf gerelateerde activiteiten                                                -10.000.000
                                                                                                                                     		
                                                                                                                                     Weerstandsvermogen voor rentecorrectie                                                                 23.352.036
                                                                                                                                     		
                                                                                                                                     Rentecorrectie 2 % * 2,5		                                                                              -1.167.602
                                                                                                                                     		
                                                                                                                                     Weerstandsvermogen		                                                                                   22.184.434




                                                                                                                                     In bovenstaande opstelling wordt een correctiefactor voor de   In het voorgaande is zowel de benodigde (zie toelichting op
  Wanneer alle risico’s zich tegelijk in hun maximale omvang       Later in deze paragraaf wordt dit benodigde bedrag ad € 10,4      rente gehanteerd omdat aanwending ervan er toe leidt dat de    voorgaande pagina) als de beschikbare weerstandscapaci-
  zouden voordoen, is hiermee een bedrag gemoeid van € 51,6        mln afgezet tegen het beschikbare weerstandsvermogen.             renteopbrengst van de Algemene Reserve niet langer kan         teit bepaald. In deze paragraaf kan een relatie worden gelegd
  miljoen. In bovenstaande figuur is de simulatie-uitkomst                                                                           worden ingezet als algemeen dekkingsmiddel gebaseerd op        tussen deze beiden om het weerstandsvermogen van de
  weergegeven op basis van het risicoprofiel.                      Beschikbare Weerstandscapaciteit                                  het interne rentepercentage van 2%. Een toelichting op de      gemeente Bergen op Zoom te bepalen en daarover een
                                                                   De weerstandscapaciteit bestaat uit het totaal aan middelen       diverse blokkeringen tbv aan grondbedrijf gerelateerde         oordeel te vellen. Op basis van de beschikbare weerstands-
  Bij een zekerheidspercentage van 90% (oppervlakte van            dat beschikbaar is om het risicoprofiel financieel af te kunnen   activiteiten vindt u verderop in deze paragraaf.               capaciteit is de ratio:
  bovenstaande grafiek) betekent de uitkomst dat er een            dekken. Onderstaand is de beschikbare weerstandscapaci-
  bedrag van € 11,0 miljoen benodigd is om de risico’s in          teit berekend. Deze bestaat uit de volgende elementen:
  financiële zin af te dekken. Dit bedrag, dat hoger is dan de     • Beschikbare ruimte lopende rekening                                                                   Beschikbare weerstandscapaciteit                  € 22.184.000
  berekening bij de begroting 2018 (9,7 mln), kan worden           • Vrij besteedbare reserves                                         Ratio Weerstandsvermogen:                                                    =                             =       2,00
                                                                                                                                                                           Benodigde weerstandscapaciteit                    € 11.000.000
  afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit teneinde       • Reserves waarvan de rente-opbrengst wordt ingezet
  de ratio van het weerstandsvermogen te kunnen bepalen.              als algemeen dekkingsmiddel




126           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>  Beoordeling weerstandsvermogen                             De ratio bedraagt voor de Gemeente Bergen op Zoom 2,00.           Kengetallen                                                       Dit kengetal drukt uit in hoeverre het totale bezit op de balans
  Om de ratio voor het weerstandsvermogen te kunnen          Dit betekent dat de Gemeente Bergen op Zoom op dit moment         In lijn met hetgeen bepaald is door het BBV (Besluit Begro-       is belast met schulden en zegt tevens iets over de weer-
  beoordelen wordt gebruik gemaakt van onderstaande          beschikt over een vermogenspositie die gekwalificeerd wordt       ting en Verantwoording) nemen wij voortaan in deze para-          standscapaciteit en het vermogen om (incidentele) tegenval-
  waarderingstabel die in samenwerking tussen NAR en         als “uitstekend” om de risico’s in financiële zin af te dekken.   graaf ook een vijftal financiële kengetallen op. De kengetallen   lers op te vangen. Dit kengetal is in aanzienlijke mate
  de Universiteit Twente is opgesteld. De raad heeft zich    Deze ratio is fors hoger dan de uitkomst bij de begroting 2018    hebben als doel meer inzicht te geven in de financiële positie    afhankelijk hoe het gemeentelijk bezit gewaardeerd wordt.
  geconformeerd aan deze waarden.                            (1,53). Dit wordt nagenoeg in zijn geheel veroorzaakt door        van de gemeente. De kengetallen hebben geen functie als           Daarbij hebben we te maken met de gemeentelijke verslag-
                                                             vervroegde winstnemingen bij het grondbedrijf.                    normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht     gevingsregels die overwegend negatief uitpakken voor de
  Het gaat om de volgende kengetallen:                       Op pagina 67 van het bijlagenboek van de begroting 2018 is        door de provincie maar zijn voornamelijk bedoeld om de            solvabiliteit. Bijvoorbeeld het onderscheid tussen investerin-
                                                             terug te vinden dat een groei van de ratio richting 3 reeds       financiële positie voor raadsleden inzichtelijker te maken.       gen met maatschappelijk of economisch nut waarbij de
      Waarderingscijfer    Ratio          Betekenis          voorzien was in de jaren 2019-2021. Door de vervroegde                                                                              eerste categorie voor een lagere waarde kan worden
      A                    >2             Uitstekend         winstnames bij het grondbedrijf wordt de toename van de                                                                             gewaardeerd/geactiveerd dan de aanschafwaarde. Verder is
      B                    1,4 – 2        Ruim voldoende     ratio wat naar voren gehaald. Naar verwachting zal die ratio      Het gaat om de volgende kengetallen:                              bij een aantal activasoorten (bijvoorbeeld vastgoed) niet
      C                    1 – 1,4        Voldoende          in de periode 2018 - 2021 verder stijgen naar een niveau van                                   netto schulden           225 mln     mogelijk deze positief te herwaarderen maar is afwaardering
      D                    0,8 – 1        Matig              ongeveer 3.                                                        Netto Schuldquote:                                               wel verplicht wanneer daar aanleiding toe is. Dit soort regels
                                                                                                                                                            totale baten begroting   233 mln
      E                    0,6 – 0,8      Onvoldoende                                                                                                                                            vertekenen de solvabiliteit in aanzienlijke mate.
      F                    < 0,6          Ruim onvoldoende                                                                      Dit kengetal geeft een indicatie over omvang schuldenlast        Daarnaast wordt de solvabiliteit beïnvloed door financiële
                                                                                                                                en de hiermee gepaarde omvang rentelasten hoe die op de          beslissingen/keuzes. Nog niet zo lang geleden is de overstap
                                                                                                                                begroting drukken. Hoewel de schuld in 2017 is toegenomen        gemaakt van annuitair naar lineair afschrijven. Deze stelsel-
                                                                                                                                bedraagt de stijging in 2017 slechts 1% doordat ook het          wijziging ging gepaard met een aanzienlijke onttrekking aan
                                                                                                                                begrotingstotaal is toegenomen.                                  de algemene reserve maar hiermee werd wel de toekomstige
                                                                                                                                                                                                 exploitatie ontlast doordat afschrijvingslasten naar voren
                                                                                                                                                            netto schulden                       werden gehaald. Ook het opheffen van de kapitaallastenre-
                                                                                                                                Netto Schuldquote           -/- verstrekte leningen 222 mln      serve (in combinatie met het afboeken van diverse investerin-
                                                                                                                                gecorrigeerd voor                                                gen) heeft geleid tot een onttrekking aan de reserves maar
                                                                                                                                verstrekte leningen:        totale baten begroting 233 mln
                                                                                                                                                                                                 ook hier werden de lasten naar voren gehaald. Dit zijn twee
                                                                                                                               Dit kengetal corrigeert de netto schuldquote voor leningen        voorbeelden van financiële keuzes die de robuustheid van de
                                                                                                                               die de gemeente zelf heeft verstrekt. Dit kengetal achten wij     gemeentelijke begroting hebben vergroot maar ten laste
                                                                                                                               prima geschikt voor het duiden van de schuld. Bij dit kenge-      gingen van de solvabiliteit.
                                                                                                                               tal wordt de schuldpositie gesaldeerd met de leningen die         Bovenstaande maakt duidelijk dat bij het begrip solvabiliteit
                                                                                                                               een gemeente heeft verstrekt. In Bergen op Zoom zijn              diverse kanttekeningen geplaatst kunnen worden waardoor
                                                                                                                               dezelfde bedragen relatief beperkt maar voor de vergelijking      wij dit kengetal maar zeer beperkt bruikbaar vinden voor het
                                                                                                                               met andere gemeenten (waar dit wel aan de orde kan zijn) is       beoordelen van de schuldpositie.
                                                                                                                               het wel van belang. Vervolgens wordt de omvang van de               			
                                                                                                                               netto schuld gerelateerd aan de omvang van de exploitatie.                                    totaal alle bouwgronden
                                                                                                                               Op die manier kunnen de lasten van deze schuld (rente en                                      (wel of niet in exploitatie) 39 mln
                                                                                                                               aflossing) in relatie tot de begroting worden gebracht.            Grondexploitatie:
                                                                                                                                                                                                                             baten grondexploitatie 233 mln
                                                                                                                               Het draait bij een blik op de schulden tenslotte om de vraag
                                                                                                                               in hoeverre de lasten als gevolg van te hoge schulden niet te     Dit geeft inzicht in hoeverre de waarde van de gronden zich
                                                                                                                               veel begrotingsruimte opslokken.                                  verhouden tot de geraamde baten
                                                                                                                               Vooral vanwege het argument dat lasten voortvloeiend uit de        			
                                                                                                                               schulden gerelateerd worden aan de inkomsten ie begro-             structurele baten
                                                                                                                               tingstotaal zijn wij van mening dat de netto schuldquote zich      Structurele                -/- structurele lasten     0,4 mln
                                                                                                                               het uitstekend leent voor een beoordeling van de schulden-         exploitatieruimte:
                                                                                                                                                                                                                             totale baten               233 mln
                                                                                                                               positie. De VNG heeft hier inmiddels ook normen voor
                                                                                                                               gedefinieerd: tot 90% groen, 90-130% oranje en > 130% rood.       Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke
                                                                                                                                                                                                 structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te
                                                                                                                                                            eigen vermogen             48 mln    dragen, of welke stijging van de baten of structurele daling
                                                                                                                                Solvabiliteit:                                                   van de lasten daarvoor nodig is.
                                                                                                                                                            balanstotaal              323 mln

                                                                                                                               De ratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente aan haar
                                                                                                                               verplichtingen kan voldoen en in staat is tegenvallers op te
                                                                                                                               vangen.



128            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>                                   woonlasten per gezin              veld naar de algemene dienst. Het voorziene saldo van
      Belastingcapaciteit:                                           opbrengsten versus uitgaven van deze plannen bedraagt
                                   woonlasten landelijk
                                                                     ongeveer 6 miljoen negatief. Mede vanuit het oogpunt van
                                   gemiddelde
                                                                     voorzichtigheid kiezen wij ervoor deze bedragen voorals-
  De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in       nog te blokkeren binnen de algemene reserve.
  de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk         • € 800.000 verband houdend met kosten die voorheen uit de
  gemiddelde.                                                        reserve grondbedrijf werden onttrokken, in dit geval de
                                                                     kosten van het ontwikkelbudget hoewel dit budget
                                                                     jaarlijks opnieuw aan de raad wordt voorgelegd.
      Kengetallen                rekening begroot rekening
                                     2016    2017     2017         Bovenstaande betekent dat ten behoeve van grondbedrijf
                                                                   gerelateerde activiteiten een bedrag van € 10,0 mln (€ 3,2 +
      Netto Schuldquote               95%      100%         96%    € 6.0 + €0,8) geblokkeerd wordt binnen de algemene reserve.
      Netto Schuldquote gecorrigeerd
      voor verstrekte leningen        93%       98%         95%
      Solvabiliteitsrisico            13%       10%         15%
      Structurele Exploitatieruimte   -1%       nnb        1,8%    Ambities voor
      Grondexploitatie                18%       14%         17%
      Belastingcapaciteit           110,49    109,39      109,26   deze bestuursperiode

                                                                   1. Vermindering en beheersing van de risico’s blijft
  Grondbedrijf                                                        onverminderd een belangrijk speerpunt van dit college.
  In deze begroting zijn reeds de voorstellen verwerkt van het     2. Versterking van het weerstandsvermogen is een
  meerjarenprogramma grondbedrijf (MPG) dat in dit najaar             belangrijk aandachtspunt. De afgelopen jaren is hier door
  aan u is voorgelegd. Uit het MPG blijkt een risicoprofiel van       het nemen van diverse maatregelen (waaronder het uit
  3,2 mln. per ultimo 2017. Dit bedrag wordt in de Algemene           exploitatie nemen van gronden in 2015 en het opknippen
  Reserve (de Reserve Grondbedrijf is opgeheven) als blokke-          in deelplannen) inhoud gegeven aan sanering van de
  ring opgenomen..                                                    balans. Hierdoor nam het weerstandsvermogen/ratio de
                                                                      afgelopen jaren toe, niet alleen in relatieve zin via de ratio
  De methode om de hoogte van de risico’s te bepalen voor de          maar ook in absolute zin met de stijgende omvang van de
  in uitvoering zijnde projecten is gebaseerd op de zgn.              algemene reserve cq weerstandsvermogen.
  IFLO+-methode, waarbij de risico’s zich met name voordoen           Nog steeds geldt dat verdere versterking van ratio en
  bij de opbrengsten en in mindere mate bij de kosten. Het            weerstandsvermogen een doelstelling blijft van dit
  risicoprofiel wordt op de volgende manier bepaald:                  college. “Meevallers” worden, in principe, toegevoegd
                                                                      aan de algemene reserve ter verbetering van
  • 10% over de boekwaarde                                            weerstandsvermogen en verder verlagen van de
  • 10% over de nog te realiseren opbrengsten                         schuldenlast
  • 50% verwachtingswaarde omdat niet alle risico’s zich
    gelijktijdig voor zullen doen

  Bovenop deze blokkering zijn dit jaar een tweetal extra            Kerncijfers van de paragraaf weerstands-
  grondbedrijf gerelateerde blokkeringen opgenomen. Dit              vermogen en risicobeheersing
  betreft het volgende:
                                                                     Omvang risico’s:                                  € 11,1 mln
  • € 6.000.000 verband houdend met de drie deelplannen              Weerstandscapaciteit:                             € 22,2 mln
    (Geertruidapolder, Oude Havenkanaal en Waterschans)              Weerstandsratio:                                         2,00
    die uit de grondexploitatie ScheldeVesting zijn overgehe-        Risico’s Grondbedrijf:                             € 3,2 mln




130              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>  Paragraaf 3.13                                                                                                                    Inleiding                                                       • De heffingen dienen ter dekking van de kosten ten
                                                                      Speerpunten                                                   Bij lokale heffingen gaat het om inkomsten die verkregen          behoeve van de uitvoering van publiekrechtelijke dienst-
                                                                                                                                    worden op grond van publiekrechtelijke regels, voornamelijk       verlening. Dat houdt in dat de burger ook moet betalen

  Lokale Heffingen                                                    • Beperken lokale belastingdruk
                                                                      • Harmoniseren van verordeningen en regelingen binnen
                                                                        de deelnemers aan de BWB
                                                                                                                                    belastingen, heffingen en retributies die de overheid heft op
                                                                                                                                    grond van wettelijke bepalingen. Bij de lokale lasten wordt
                                                                                                                                    een onderscheid gemaakt tussen zuivere belastingen,
                                                                                                                                                                                                      als hij de dienst niet wenst. Voorbeelden van heffingen
                                                                                                                                                                                                      zijn afvalstoffenheffing en de rioolheffing.
                                                                                                                                                                                                    • De retributies zijn vergoedingen voor individuele dienst-
                                                                                                                                    heffingen en retributies:                                         verlening van typische overheidsdiensten van pub-
  Ingevolge artikel 10 van het BBV bevat de paragraaf betref-                                                                       • De zuivere belastingen behoren tot de algemene dekking-         liekrechtelijke aard. Voorbeelden hiervan zijn de leges
  fende de lokale heffingen tenminste de volgende aspecten:                                                                            smiddelen en dienen ter uitvoering van collectieve vormen      voor paspoort en rijbewijs.
  a. de geraamde inkomsten;                                                                                                            van dienstverlening, maar ook individuele vormen van
  b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen;                  Reguliere taken                                                  dienstverlening zonder een duidelijke relatie tussen         Totale heffingsinkomsten
  c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen,                                                                            dienstverlening en belasting. In Bergen op Zoom zijn         De begrote inkomsten van de bovengenoemde gemeentelijke
     waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening          • Uitvoeringstaken belastingen verlopen via de                   voorbeelden de onroerende zaakbelasting (OZB), de            heffingen in 2017 incl. BIZ-heffing bedragen in totaal € 41,02
     van tarieven van heffingen, die hoogstens kostendekkend            Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)                       hondenbelasting, de precariobelasting en de toeristen­       miljoen. Aan het einde van deze paragraaf wordt dit over-
     mogen zijn, wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten           • Factureren leges en rechten                                    belasting.                                                   zichtelijk weergegeven in een tabel.
     de ter zake geraamde lasten niet overschrijden, wat de           • Ontwikkelen relevant beleid
     beleidsuitgangspunten zijn die ten grondslag liggen aan
     deze berekeningen en hoe deze uitgangspunten bij de
     tariefstelling worden gehanteerd;
  d. een aanduiding van de lokale lastendruk;                                                                                       Doelstellingen en activiteiten voor 2017 (gericht op de speerpunten)
  e. een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.                  Kaderstellende documenten voor
                                                                      deze paragraaf

                                                                      Beleidsnota                                 Vastgesteld
                                                                      RVB16-0074 Belastingmaatregelen 2017               2016       Wat wilden we bereiken?
                                                                                                                                                                                                    Wat en hoe hebben we dat bereikt?

                                                                                                                                    1.1 Keuzes maken mbt Belastingplan 2016 nadat nieuwe            In het regeerakkoord is niets opgenomen mbt het Belasting-
                                                                                                                                        regering hierover een besluit heeft genomen                 plan 2016 zodat er geen actie nodig is op gemeentelijk niveau.
  Ambities voor deze bestuursperiode
                                                                                                                                    1.2 Wij beperken de verhoging van de belastingen tot het        De inflatie is conform beleidskader in zijn algemeenheid tot
                                                                                                                                        percentage inflatie en, waar mogelijk, verlagen wij het     0% beperkt, de lokale woonlasten zijn met € 7,95 (=1%)
      1. Over het Belastingplan 2016 is eind juni door Minister         kostenontwikkeling daartoe aanleiding geeft. In het                                                                         gedaald.
         Plasterk een brief gezonden aan de 2e Kamer, met daarin        Coalitieakkoord is daarover vastgelegd dat de leges en de
         een verkenning van de mogelijkheden voor verruiming            riool- en afvalstoffenheffing worden geheven naar
         van de gemeentelijke belastingen. Omdat dit                    kostendekkende tarieven (rekening houdend met
         fundamentele keuzes vraagt wordt dit overgelaten aan           kostentoerekening binnen de wettelijke kaders en/of door
         het nieuwe Kabinet om deze te maken na de verkiezingen         het Rijk vastgestelde tarieven). Waar in het akkoord
         in 2017. De uitvoering zal vervolgens ook keuzes vragen        “leges” wordt vermeld, geldt dat uitgangspunt ook voor
         van gemeenten, vandaar dat deze voorzien zijn na de            de andere retributies.
         verkiezingen van de gemeenteraden in 2018, waardoor         5. Bij het bepalen van het tarief van de hondenbelasting
         het ingaan van de wijzigingen pas in 2018 of 2019 zal zijn.    wordt de aangenomen motie RM016-0010 in combinatie
      2. Beleidsuitgangspunten met betrekking tot de                    met brief U16-003903 verwerkt.
         gemeentelijke fiscale heffingen zijn vastgelegd in het      6. Ook zal de komende jaren gezamenlijk door BWB en
         coalitieakkoord. In dit coalitieakkoord is vastgelegd, dat     deelnemers nadrukkelijk aandacht gegeven worden aan
         de lastendruk voor de burger met niet meer toeneemt dan        het meer inzicht verkrijgen in de opbouw en samenstelling
         met de trendmatige inflatiecorrectie.                          van de diverse belastingen en belastingplichtigen, om zo
      3. Bij het bepalen van het inflatiepercentage is conform het      tot nog betere ramingen van de opbrengsten te komen.
         beleidskader 2017-2020 uitgegaan van een inflatie van 0%.      Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld (bestand)
      4. Voor wat betreft de leges en andere gemeentelijke              controles mbt de juistheid van de leegstand,
         retributies geldt de inflatie van 0% voor zover de             toeristenbelasting, hondenbelasting enz.




132               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                      133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>  Overzicht op hoofdlijnen van de                                     heffingsjaar         aantal aanslagen aantal aanslagregels        Regionale samenwerking                                           belastingplichtigen van alle deelnemers met ingang van 2018
  diverse heffingen                                                   2017                           37.099                 110.969     De heffing en invordering van het merendeel van de fiscale       gelijk te trekken.
  In 2017 zijn in de gemeente de navolgende belastingen               2016                               1.042                    682   heffingen van de gemeente Bergen op Zoom, inclusief het
  geheven, waarvoor door de BWB in totaal circa 38.201
                                                                      2015                                 60                     203
                                                                                                                                        kwijtschelden ervan, evenals het vaststellen van waarde          Kosten overhead
  aanslagen met 111.943 aanslagregels zijn opgelegd. Deze                                                                               beschikkingen in het kader van de Wet WOZ, worden                Bij wijziging van het BBV in 2017 is bepaald, dat de overhead
                                                                      Totaal                         38.201                 111.943
  aanslagen en aanslagregels waren als volgt verdeeld:                                                                                  uitge­voerd door de gemeenschappelijke regeling Belasting-       centraal verantwoord moet worden en niet meer mag worden
                                                                                                                                        samenwerking West-Brabant.                                       door verdeeld naar de diverse programma’s c.q. producten.
                                                                                                                                        Het Waterschap Brabantse Delta en de gemeenten Bergen            De kosten van overhead worden in onze begroting op
       Belastingsoort / Belastbaar feit                                                         Grondslag                               op Zoom, Breda, Dongen, Etten-Leur, Halderberge, Moerdijk,       programma 6 Bedrijfsvoering verantwoord.
                                                                                                                                        Oosterhout, Roosendaal, Woensdrecht en Zundert maken             Bij de berekening van de tarieven mogen de kosten van
      Afvalstoffenheffing / Het gebruik van een perceel waar huishoudelijke afvalstoffen                                                deel uit van dat samenwerkingsverband.                           overhead wel worden meegenomen. In de Financiële
                                                                                               perceel / jaar
      kunnen ontstaan                                                                                                                   Het behoud van de gemeentelijke autonomie is daarbij het         verordening art 212 is bepaald, dat we een vast bedrag per
                                                                                                                                        uitgangspunt. Daar staat tegenover dat juist harmonisatie        FTE aan overhead bepalen. Het bedrag voor de overhead is
      Havengeld, kadegeld en liggeld / Gebruik van voorzieningen in of langs de Theo-
                                                                                               diverse                                  van de uiteenlopende regelingen tot besparingen kan leiden.      voor 2017 berekend op € 51.754,- per FTE (= 1.440 productieve
      dorushaven
                                                                                                                                        Daarbij moet vooral worden gedacht aan een gelijkluidende        uren).
      BIZ-heffing / Belasting gedurende 5 jaren over onroerend goed, niet zijnde wonin-                                                 redactie van bepalingen uit de verschillende belastingveror-
                                                                                               Vast bedrag afhankelijk van ligging      deningen, aan het gebruik van uniforme documenten en aan         De belastingen, heffingen en retributies van de gemeente,
      gen, binnen de bedrijfsinvesteringzone
                                                                                                                                        het opstellen van zoveel mogelijk overeenkomende beleid-         opgelegd door de BWB
                                                                                               Per hond (met toeslag voor extra         suitgangspunten met betrekking tot de uiteenlopende
      Hondenbelasting / Het houden van één of meer honden
                                                                                               hond)                                    situaties die zich bij de uitvoering van de geldende regel­      Onroerende-zaakbelastingen
                                                                                                                                        geving kunnen voordoen. Mocht zich daarbij een situatie          De hoogte van de onroerende-zaakbelastingen is een
      Leges / Het in behandeling nemen van een aanvraag voor een administratieve dienst        diverse                                  voordoen waarbij de positie van de belastingplichtige            combinatie van de waarde in het economische verkeer van
                                                                                                                                        inwoner uit Bergen op Zoom mogelijk nadelig dreigt te            een pand en het vastgestelde tarief. De waarde van alle
                                                                                                                                        worden aangetast, dan zal het college niet nalaten daarover      onroerende zaken wordt jaarlijks vastgesteld.
      Grafrechten / Het gebruik van de algemene begraafplaats                                  diverse
                                                                                                                                        de gevoelens van de raad in te winnen dan wel, afhankelijk       De onroerende-zaakbelastingen bestaan uit een “eigenaren-
                                                                                                                                        van het onderwerp, dat ter besluitvorming aan de raad voor       belasting” voor woningen en een “eigenarenbelasting” en
      Marktgeld / Het hebben van een standplaats op de weekmarkt                               standplaats / jaar                       te leggen.                                                       “gebruikersbelasting” voor niet-woningen.
                                                                                                                                        In het kader van de harmonisatie en een efficiëntere bedrijfs­
                                                                                                                                        voering is in 2017 besloten om de betaaltermijnen voor alle
      OZB eigenarenheffing / Het genot krachtens zakelijk recht van een woning.                % van de WOZ-waarde


      Het genot krachtens zakelijk recht van overige onroerende zaken                          % van de WOZ-waarde                      De leegstand bedroeg per 31 december:

                                                                                                                                         Woningen
      OZB gebruikersheffing / Het gebruik van een ‘niet-woning’                                % van de WOZ-waarde
                                                                                                                                         2016        totaal aantal 29.674                   waarvan leeg 1.281                     4,3% van totaal

      Parkeerbelastingen / Diverse (uitgezonderd opbrengsten slagboomparkeren op                                                         2017        totaal aantal 29.745                   waarvan leeg 1.227                     4,1% van totaal
                                                                                               diverse
      Pastoor Joorenplein en parkeergarages)

      Precariobelasting / Het hebben van een terras op voor de openbare dienst bestemde
                                                                                               Per m² terrasoppervlakte
      gemeentegrond                                                                                                                      Niet-woningen

      Reclamebelasting / Het hebben van een aankondiging langs de openbare weg                 m² reclameoppervlakte                     2016        totaal aantal 2.754                    waarvan leeg 379                       13,8% van totaal

                                                                                               Per perceel en per 100 m³                 2017        totaal aantal 2.775                    waarvan leeg 383                       13,8% van totaal
      Rioolheffing / Het gebruik van een perceel van waaruit direct of indirect afvalwater
                                                                                               ingenomen drinkwater boven
      op de gemeentelijke riolering wordt geloosd
                                                                                               de eerste 1000 m³
      Toeristenbelasting en watertoeristenbelasting / Het bieden van gelegenheid tot
                                                                                               Persoon / overnachting
      overnachten respectievelijk verblijf aan niet-ingezetenen




134              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>  De grondslag van de OZB voor het jaar 2017 is de waarde van      Een deel van de opbrengst wordt ook gebruikt voor het           aan STERCK tbv het ondernemersfonds, daarom wordt de BIZ Rioolheffing
  onroerende zaken op 1 januari van het peiljaar 2016, op basis    bekostigen van de aanschaf, plaatsen en ledigen van de          verder niet in het overzicht en toelichting opgenomen.     De rioolheffing is een heffing om het beheer en het onder-
  van het rapport van de Waarderingskamer met de waarde-           ondergrondse poepcontainers, de inzet hondenpoepscooter                                                                    houd van het gemeentelijk rioolstelsel te bekostigen. Uitgang-
  ontwikkeling per deelnemer van de BWB bedroeg de                 van Saver, reiniging openbare ruimte, handhaving, het           In totaal zijn er 372 aanslagregels BIZ opgelegd (356 over spunt bij deze heffing is dat de tarieven kostendekkend zijn.
  waardestijging in Bergen op Zoom voor woningen 2,5% en           beschik­baar stellen en onderhouden van honden losloop­         2017, 13 over 2016 en 3 over 2015) met een bruto opbrengst De stijging van de rioolbelasting is dus afhankelijk van de
  voor niet woningen 1%. Ook is rekening gehouden met de           terreinen. Regelmatig worden in de gemeente middels inzet       ad € 116.718,00.                                           ontwikkeling van de kosten. Voor het beheer en onderhoud
  gemiddelde inflatie voor 2016 en 2017 ad 1,1%, zoals opge-       van de BWB controleacties gehouden om het honden                                                                           op de lange termijn is een gemeentelijk rioleringsplan
  nomen in RVB16-0074 Belastingmaatregelen 2017.                   registratiebestand op peil te houden.                                                                                      opgesteld waarin o.a. de kosten zijn opgenomen die door
                                                                   Bij motie is bepaald dat de opbrengst van de hondenbelasting                                                               middel van een rioolbelasting moeten worden gedekt.
  In totaal zijn er 36.367 aanslagregels OZB opgelegd voor         in 5 jaar tijd tot € 0 wordt teruggebracht, hiertoe wordt het
  eigenaren (36.330 over 2017, 25 over 2016 en 12 over 2015) en    tarief vanaf 2017 jaarlijks met 20% verlaagd.
  3.056 aanslagregels voor gebruikers (2.973 over 2017, 64 over                                                                      Tarieven Rioolheffing		2014                                                                   2015        2016       2017
  2016 en 19 over 2015) met een opbrengst ad € 13.613.001,78.      Aantallen honden/kennels per 31 december 2017 en 2016:            Tarief		€316,35                                                                            €319,83     €318,75    €308,75
                                                                   Eerste honden:                         4.454        4.130
  Hondenbelasting                                                  Tweede en volgende honden:               419          381
  De hondenbelasting is één van de oudste belastingen die          Kennels:                                  18           18
  een gemeente mag heffen. Zij heeft onder andere tot doel het     Totaal:                                4.891        4.529       Aantal aansluitingen:                                           Afvalstoffenheffing
  aantal honden in de gemeente te beperken, vandaar dat het                                                                        • huishoudens 32.157                                            De afvalstoffenheffing is een heffing om het ophalen en
  tarief voor een tweede en volgende hond hoger is. De houder      In totaal zijn er 5.440 aanslagregels hondenbelasting opge-     • grootverbruik 89                                              verwerken van de huishoudelijke afvalstoffen te bekostigen.
  van de hond moet de belasting betalen en de opbrengst            legd (5.386 over 2017, 32 over 2016 en 22 over 2015) met een                                                                    Uitgangspunt bij deze heffing is dat de tarieven kostendek-
  wordt gestort in de algemene middelen van de gemeente.           opbrengst ad € 342.811,73.                                      In totaal zijn er 32.371 aanslagregels riool woningen opgelegd kend zijn. De stijging of daling van de afvalstoffenheffing is
                                                                                                                                   (32.157 over 2017, 149 over 2016 en 65 over 2015) en 326        mede afhankelijk van de ontwikkeling van de kosten. Bij deze
                                                                                                                                   aanslagregels voor bedrijven (89 over 2017, 189 over 2016 en    heffing wordt voor het restafval een tariefdifferentiatie
      Ontwikkeling tarieven		2014                                                                2015         2016         2017    48 over 2015).                                                  toegepast (per inworp in de ondergrondse container, per
      Eerste hond		             € 80,99                                                        €81,80      € 81,80      € 65,50                                                                    lediging van een grote of van een mini container).
      Tweede en volgende hond		 €127,43                                                        €28,70      €128,70      €103,00      Kosten:                                                 2017
                                                                                                                                     Kosten taakveld(en)                               € 8.661.841
                                                                                                                                     Overhead                                            € 310.542
                                                                                                                                     BTW component (zoals vastgesteld in 2003)         € 1.000.000
  Precariobelasting                                                Reclamebelasting                                                  Totale kosten                                     € 9.972.383
  De precariobelasting is een belasting op het hebben van een      De reclamebelasting is een directe belasting voor een             Opbrengst heffing                                 € 9.904.458
  terras op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond.        openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare          Dekkingspercentage                                       99%
                                                                   weg. Deze wordt geheven van degene van wie, of ten
  In totaal zijn er 95 aanslagregels precariobelasting opgelegd    behoeve van wie, de aankondiging wordt aangetroffen of van
  (81 over 2017, 13 over 2016 en 1 over 2015) met een opbrengst    degene die bij de aankondiging een rechtstreeks belangt           Tarief Afvalstoffenheffing		2014                                                              2015        2016        2017
  ad € 170.614,89.                                                 heeft. Bij de opbrengsten is rekening gehouden met de             Vast bedrag		€ 227,00                                                                      €227,00     €209,00     €209,00
                                                                   minderopbrengst ad € 8.500,- ten gevolge van het amende-          Per lediging 240 liter container		 € 3,75                                                   € 3,75      € 4,23      € 4,23
  Toeristen- en watertoeristenbelasting                            ment bij de belastingmaatregelen RVB 16-0074.                     Per lediging 140 liter container		 € 2,20                                                   € 2,20      € 2,47      € 2,47
  De toeristenbelasting is een algemene belasting voor het                                                                           Per inworp		                       € 0,55                                                   € 0,55      € 0,55      € 0,60
  houden van verblijf met overnachting tegen een vergoeding        In totaal zijn er 2.299 aanslagregels reclamebelasting
  door niet ingezetenen. De opbrengst van de toeristenbelas­       opgelegd (2.260 over 2017 en 39 over 2016) met een opbrengst
  ting is afhankelijk van het aantal overnachtingen in de          ad € 306.877,34.
  gemeente, zodat de opbrengst kan fluctueren. Economische                                                                         Aantal aansluitingen:                                               • 9.427 huishoudens met inworp ondergrondse container en
  ontwikkelingen kunnen zorgen voor een lagere of hogere           Bijdrage Bedrijven investeringszone (BIZ)                       • huishoudens 30.464                                                  gemiddeld 57,21 inworpen
  opbrengst.                                                       Het Centrum van Bergen op Zoom is aangewezen als
                                                                   Bedrijven Investeringszone, waar een BIZ bijdrage wordt         In totaal zijn er 30.575 aanslagregels afvalstoffenheffing/diftar   Kosten:                                               2017
  In totaal zijn er 115 aanslagregels toeristen- en watertoeris-   geheven. De bijdrage wordt geheven van de gebruikers van        opgelegd (30.464 over 2017, 80 over 2016 en 31 over 2015).          Kosten taakveld(en)                            € 6.081.798
  tenbelasting opgelegd (35 over 2017, 78 over 2016 en 2 over      de in dit gebied gelegen belastingobjecten. De hoogte van de    Aantal ledigingen gemiddeld:                                        Overhead                                          € 65.210
  2015) met een opbrengst ad € 318.909.44.                         bijdrage beloopt een bij verordening vastgesteld bedrag per     • 4.908 huishoudens met een 140 liter container en                  BTW component (zoals vastgesteld in 2003)      € 1.200.000
                                                                   belastingobject. De totale opbrengst, minus de perceptie-          gemiddeld 11,33 keer                                             Totale kosten                                  € 7.347.008
                                                                   kosten en oninbaar etc., wordt door de gemeente uitgekeerd      • 15.298 huishoudens met een 240 liter container en                 Opbrengst heffing                              € 7.351.915
                                                                                                                                      gemiddeld 15,25 keer                                             Dekkingspercentage                                   100%



136            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                  137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>  De belastingen, heffingen en retributies van de gemeente,     heeft laten staan of de houder van het voertuig of degene         Kruissubsidie binnen een titel in de legesverordening              Woonlasten / aanduiding lokale lastendruk
  opgelegd door gemeente zelf of parkeerbedrijf etc.            die de vergunning heeft aangevraagd.                              is toegestaan                                                      Onder de woonlasten wordt verstaan het gemiddelde bedrag
                                                                                                                                  Zolang het kruissubsidiëring tussen hoofdstukken betreft,          dat een huishouden in Bergen op Zoom betaalt aan OZB,
  Havengeld, kadegeld en liggeld                                Opbrengsten € 4.003.263                                           blijkt de mate van kruissubsidiëring al uit de kostenopstelling.   rioolrecht en afvalstoffenheffing. Uit het navolgende overzicht
  Deze retributie wordt geheven van vaartuigen die gebruik                                                                        Ook hier geldt dat de gemeente de reden van de kruissubsidie       blijkt het verloop van de belastingdruk per (eigen) woning in
  maken van voorzieningen in of langs de Theodorushaven. In     Leges Omgevingsvergunningen                                       moet vermelden. Het impliceert niet dat er sprake moet zijn        de gemeente Bergen op Zoom over een reeks van jaren in €:
  de regel wordt het havengeld geheven van de kapitein, de      Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een groot aantal taken.      van een rechtvaardigingsgrond. Kruissubsidiëring is en blijft
  schipper, de reder of de eigenaar van het vaartuig.           Een deel van deze taken wordt in de vorm van een dienst           toegestaan.
                                                                door bewoners of bedrijven individueel afgenomen. Om
      Kosten:                                            2017   gemeenten tegemoet te komen in de kosten die zijn gerela-          Woonlasten Bergen op Zoom                                 2012           2013        2014        2015         2016         2017
      Kosten taakveld(en)                         € 1.119.573   teerd aan deze taken, betalen afnemers van gemeentelijke
                                                                                                                                   Gemiddelde woningwaarde
      Overhead                                    € 160.437     diensten leges. In de regel gaat het hierbij om het verstrekken                                                          € 188.145    € 182.501     € 174.836   € 172.388   € 174.639    € 177.947
                                                                                                                                   (incl. garageboxen)
      Totale kosten                               € 1.280.010   van documenten of het verlenen van vergunningen. Leges
      Opbrengst heffing                           € 368.017     behoren tot de retributies en worden geheven voor het in           OZB-tarief woningen %- WOZ-waarde                     0,0911%       0,0962%      0,1031%     0,1057%      0,1103%      0,1094%
      Dekkingspercentage                                 29%    behandeling nemen van de aanvraag en worden geheven van            OZB per woning                                         € 171,40     € 175,57      € 180,26    € 182,21    € 192,62      € 194,67
                                                                de aanvrager. Ook als de aanvraag niet leidt tot een positief
                                                                resultaat moeten leges worden betaald.                             Afvalstoffenheffing                                    € 334,49     € 324,50      € 324,50    € 322,50    € 287,50      € 287,50
  Marktgeld
                                                                                                                                   Rioolheffing                                           € 307,44     € 307,44      € 316,35    € 319,83    € 318,75      € 308,75
  Deze retributie wordt geheven voor het recht voor het          Kosten:                                                 2017
  innemen van een standplaats op de weekmarkt. Dit wordt         Kosten taakveld(en)                              €1.624.826       Woonlasten gemeentelijke heffingen                     € 813,33     € 807,50      € 821,11    € 824,54    € 798,87      € 790,92
  geheven van de vergunninghouder. In 2017 is middels de 1e      Overhead                                           € 405.147
  wijziging marktgeldverordening RVB17-0017 het tarief met       Totale kosten                                    € 2.029.973
  5% verhoogd, ook is toen het te betalen bedrag van het         Opbrengst heffing                                € 2.429.461
  promotiegeld aangepast.                                        Dekkingspercentage                                     120%      Uit het navolgende overzicht blijkt het verloop van de belastingdruk per (eigen) woning in de gemeente Bergen op Zoom
                                                                                                                                  over een reeks van jaren grafisch:
      Kosten:                                            2017
                                                                                                                                  900
      Kosten taakveld(en)                            € 66.478   Leges Publiekszaken
                                                                                                                                  800
      Overhead                                        € 1.993
      Totale kosten                                  € 68.471    Kosten:                                                 2017     700

      Opbrengst heffing                              € 23.798    Kosten taakveld(en)                              € 1.339.699     600
      Dekkingspercentage                                 35%     Overhead                                           € 695.708     500                                                                Rioolheffing
                                                                 Totale kosten                                    € 2.035.407                                                                        Afvalstoffen
                                                                                                                                  400
                                                                 Opbrengst heffing                                € 1.972.542                                                                        OZB
                                                                                                                                  300
  Lijkbezorgingsrechten                                          Dekkingspercentage                                      97%
  Deze retributie wordt geheven voor het gebruik van de                                                                           200
  begraafplaats en voor verleende diensten in verband met                                                                         100
  de begraafplaats.                                             Kruissubsidiëring leges                                             0
                                                                Net als bij alle andere retributies mogen de baten de lasten                          2012   2013   2014   2015   2016    2017
      Kosten:                                            2017   niet overstijgen, doch bij de leges gaat het om een groot
      Kosten taakveld(en)                            € 67.287   aantal soorten van dienstverlening gebundeld in één belast-
      Overhead                                        € 1.993   ingverordening. Omdat breed wordt gevoeld dat kruissub-
      Totale kosten                                  € 69.280   sidiëring tussen dienstverlening van volstrekt verschillende
      Opbrengst heffing                              € 29.707   aard onwenselijk is, heeft de VNG de modelverordening
      Dekkingspercentage                                 43%    onderverdeeld in drie titels. Algemene dienstverlening,
                                                                dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving en
                                                                dienstverlening vallend onder de Europese Dienstenrichtlijn.
  Parkeerbelastingen                                            De Bergen op Zoomse legesverordening is naar dit model
  Deze belasting wordt geheven voor het gedurende een           ingedeeld. Kruissubsidie tussen deze titels is ongewenst,
  aaneen­gesloten periode laten staan van een voertuig binnen   maar niet verboden.
  de gemeente op een aangewezen plaats, wijze en tijdstip.
  De belasting wordt geheven van degene die het voertuig




138             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>  Woonlasten (vergelijking met andere                             Wat betreft de omringende gemeenten bedragen de woon-          Toelichting afwijkingen                                             de rekening van 2016 genoemde akkoord over Sabic welke
  gemeenten en landelijk gemiddelde)                              lasten als volgt (op basis van belastingverordeningen 2017):   De minderopbrengsten, exclusief BIZ-heffing, bedragen in            voor 2017 op € 90.000 uitkomt.
  Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere                                                                       totaliteit afgerond € 24.000,- de verklaring op de diverse
  Overheden (COELO) geeft sinds 1997 met de “Atlas van de           Gemeente                        Gemiddelde        Rangnr.    posten is als volgt.                                             • OZB eigenarenheffing
  lokale lasten” inzicht in de woonlasten per gemeente en de                                        woonlasten         Coelo                                                                        Een minderopbrengst ad € 78.000 welke veroorzaakt wordt
  posities die de gemeenten ten opzichte van elkaar innemen in      Rucphen                               € 649           61     Belastingen/heffingen opgelegd / geïnd middels de BWB:             door het in de rekening van 2016 vermelde akkoord met
  Nederland. Hierbij geldt dat nummer 1 de goedkoopste              Woensdrecht                           € 654           67     Alvorens op de diverse door de BWB ontvangen belastingen           Sabic dat ruim € 100.000 minder genereert, doordat er een
  gemeente is en nummer 398 de duurste. In de atlas 2017            Moerdijk                              € 657           71     wordt ingegaan wordt een toelichting gegeven op de dotatie         lichte stijging was in het aantal nieuwe woningen is de
  neemt Bergen op Zoom de 278e plaats in op basis van de            Etten-Leur                            € 661           76     voorziening dubieuze debiteuren.                                   minderopbrengst beperkter gebleven. Daarnaast is er in
  woonlasten zoals die in de tabel hierboven zijn berekend.         Halderberge                           € 688          102     Zoals bij de jaarrekening 2016 al werd gemeld is de BWB            totaal € 410.000 gedoteerd aan de voorziening, waarvan
  In 2016 nam Bergen op Zoom de 287e plaats in. In 2017 zat         Tholen                                € 723          151     in dat jaar gestart met het afboeken en opschonen van              minimaal € 245.000 als structurele dotatie kan worden
  Bergen op Zoom € 67 hoger dan de landelijk gemiddelde             Steenbergen                           € 745          191     vorderingen vanaf 2012. Ook in 2017 zijn in dat proces stappen     beschouwd.
  woonlasten.                                                       Breda                                 € 750          206     gezet waardoor het grootste deel van de nog openstaande
  Overigens liggen de woonlasten van 80% van alle gemeenten         Roosendaal                            € 772          243     vorderingen nu de jaren 2016 en 2017 betreft. De in de jaarre- • Toeristenbelasting
  heel dicht bij elkaar en rond het landelijk gemiddelde.           Bergen op Zoom                        € 790          278     kening 2016 gemelde faillissementsaanvraag is door de BWB          Een meeropbrengst ad € 35.000, hier is voor het eerst in
                                                                    Zundert                               € 852          351     aan de hand van de meldingen van de curator voor een deel          jaren een stijging te zien ten gevolge van een toename van
                                                                                                                                 in 2017 afgewikkeld, verwacht wordt dat het restant in 2018        het aantal overnachtingen. De komende jaren zal dienen
                                                                                                                                 zijn beloop zal krijgen.                                           te blijken of de toename van het aantal overnachtingen
  De geraamde inkomsten (kerncijfers)                                                                                                                                                               structureel is.
  De navolgende tabel geeft inzicht in de begrote en de                                                                          Dotatie voorziening dubieuze debiteuren.
  gerealiseerde opbrengsten van de fiscale heffingen, exclusief                                                                  Sinds de oprichting van de BWB heeft zij de nodige ervaring      • Hondenbelasting
  BIZ-heffing, die over het belastingjaar 2017 in de gemeente                                                                    opgedaan met betrekking tot de benodigde voorziening. Ge­          Een minderopbrengst ad € 37.000, deze komt omdat het
  Bergen op Zoom van toepassing zijn (bedragen * €1.000).                                                                        bleken is dat gemiddeld 0,7% van het totaal bedrag aan bruto       aantal honden per 31-12-2016 lager ligt als welke gehan-
                                                                                                                                 oplegde aanslagen in een jaar dient te worden aangehouden.         teerd is om de begroting 2017 op te stellen. Ten opzichte
                                                                                                                                 Waarbij overigens incidenteel bij een deelnemer uiteraard          van 31-12-2016 ligt het aantal honden per 31-12-2017 ligt
      Belastingsoort                                     Raming begroting                Gerealiseerde Opbrengst                 een afwijking mogelijk kan zijn, indien er sprake is van het on-   ruim 350 honden hoger. Indien dit aantal op peil blijft zal de
                                                                                                                                 inbaar worden van een grote vordering. Dit was bijvoorbeeld        opbrengst in 2018 meer in de pas lopen met de begroting,
      Onroerende-zaakbelastingen:				                                                                                            het geval bij het faillissement van V&D.                           uiteraard wel met in achtneming van het lagere tarief wat
      • Gebruikersheffing niet woningen 3.238		 2.760                                                                            Voor de dotatie in de voorziening wordt uitgegaan van 0,7%         in 2018 geldt.
      • Eigenarenheffing niet woningen  4.380		 4.417                                                                            van het bedrag aan opgelegde aanslagen in 2016 en 2017,
      • Eigenarenheffing woningen       6.551		 6.436                                                                            het deel van de vorderingen van de afgelopen jaren welke         • Reclamebelasting
      			14.169		13.613                                                                                                          in 2017 zijn afgewikkeld, en een bedrag ad € 100.000 aan           Een minderopbrengst ad € 19.000, door een doorgevoerde
      Toeristenbelastingen		284		319                                                                                             invorderings­kosten.                                               verruiming van de vrijstellingen is de raming onvoldoende
      Hondenbelasting		380		343                                                                                                  In totaal komt de dotatie afgerond uit op een bedrag ad €          neerwaarts bijgesteld. Dit kan als structureel worden
      Reclamebelasting		326		307                                                                                                 586.000,- welke ten laste is gebracht van de opbrengsten           aangemerkt.
      Precariorechten		131		171                                                                                                  OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing en waarvan € 350.000
                                                                                                                                 bestemd is als reservering voor nog openstaande vorderin-        • Precariobelasting
      Leges				                                                                                                                  gen over aanslagen van 2016 en 2017.                               Een meeropbrengst ad € 40.000, net als in 2016 is de
      • Omgevingsvergunningen                       1.644		      2.429                                                           Voor de komende jaren dient er rekening mee te worden              raming ruimschoots gehaald, een structurele bijstelling
      • Publiekszaken                               2.028		      1.973                                                           gehouden dat, uitgaande van het totaal bruto bedrag aan            van de raming tot € 150.000 lijkt daarom mogelijk te zijn.
      • Overig                                         52		         21                                                           op te leggen aanslagen, structureel een bedrag ad minimaal
      			3.724		4.423                                                                                                            € 350.000 benodigd is als dotatie in de voorziening (respectie­ • Afvalstoffenheffing
      Parkeerbelastingen (inclusief leges en boetes		     4.105		      4.003                                                     velijk € 100.000 voor invorderingskosten en € 250.000 voor de      Een meeropbrengst ad € 190.000.
      exclusief privaatrechtelijke vergoedingen)                                                                                 0,7%).                                                             Als gevolg van minder leegstand en een groter areaal zijn
      Haven- en kadegelden		                                345		        368                                                                                                                        de opbrengsten in 2017 hoger. Daarnaast constateren we
      Marktgelden		26		24                                                                                                        Analyse opbrengsten per belastingsoort.                            dat aan de hand van de diverse cijfers inwoners steeds
      Reinigingsrechten/afvalstoffenheffing		7.163		7.353                                                                        • OZB gebruikersheffing                                            minder vaak restafval aanbieden.
      Rioolheffing		10.192		 9.905                                                                                                   Een minderopbrengst ad € 478.000 voornaamste oorzaak           Bij de 240 liter container is het gemiddelde aantal ledig­
      Grafrechten		38		30                                                                                                            hiervan is dat, ondanks de aantrekkende economie, dit nog      ingen gedaald van 17 naar goed 15 keer, bij de 140 liter
                                                                                                                                     niet heeft geleid tot een daling van het aantal leegstaande    container is de daling van 12 naar ruim 11 keer en bij de
      Totaal		40.883		40.859                                                                                                         bedrijfspanden. In 2017 stond net als in 2016 gemiddeld        afvalzakken ondergronds van 64 naar iets meer als 57 keer.
                                                                                                                                     13,8% leeg. Daarnaast is er het nadelige effect van het in



140             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>      Tegenover deze meeropbrengst zijn er extra kosten             • Burgerzaken                                                     Omschrijving indicator            		         Gem                                   BoZ 2016       BoZ 2017      Bron
      gemaakt ten behoeve het product Huishoudelijk afval.            Een minderopbrengst ad € 56.000, wat een afwijking              		                                           Landelijk*
      Per saldo wordt in 2017 een bedrag van € 65.000 aan de          betekent van een kleine 3% ten opzichte van de verwachte        OZB-tarief woningen			                       0,1237%                               0,1103%        0,1094%       Coelo
      voorziening onttrokken.                                         opbrengsten.                                                    Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden		 260,00                                287,50         287,50        Coelo
                                                                                                                                      Rioolheffing meerpersoonshuishouden		        192,00                                318,75         308,75        Coelo
  • Rioolheffing                                                    • Parkeerbelastingen                                              Woonlasten Meerpersoonshuishouden		          723,00                                798,87         790,92        Coelo
    Een minderopbrengst ad € 288.000 ten opzichte van de              Een minderopbrengst ad € 101.000, zijnde nog geen 2,5%
    raming, bij met name de categorie grootverbruik is een            van de raming voor 2017 welke voor het grootste deel is         *gegevens over 2017
    daling te zien van 30 aansluitingen ten opzichte van 2016.        veroorzaakt door een BTW afdracht.
    Mogelijk dat op dit aantal in 2018 nog een correctie volgt.
    De dotatie aan de voorziening bedraagt in totaal € 88.000,      • Haven- en kadegelden
    hiervan is minimaal € 52.500 structureel.                         Een meeropbrengst ad € 23.000, voor het jaar 2017 is          Kwijtscheldingsbeleid
                                                                      de raming in de begroting na jaren van achterblijvende        Het kwijtscheldingsbeleid is een belangrijk instrument van      Bij het berekenen van de betalingscapaciteit gaat de
  Resumé belastingen via BWB.                                         inkomsten neerwaarts bijgesteld zodat er voor het eerst       de gemeente om armoede te bestrijden. Het beleid van het        gemeente uit van de zgn. 100% norm. In de praktijk betekent
  In totaliteit is er voor de belastingen welke via de BWB lopen      gesproken kan worden van een hogere opbrengst. Het is         college is er op gericht om de laagste inkomens zoveel          dit, dat huishoudens zonder eigen vermogen en een inkomen
  derhalve een minderopbrengst ad € 634.000 opgelegd / geïnd.         nog te vroeg om dit als structureel aan te merken.            mogelijk te ontzien, waarbij wordt uitgegaan van zelfred­       niet hoger dan de bijstandsnorm, voor volledige kwijtschel­
  Indien de meer opbrengst voor de afvalstoffenheffing (welke                                                                       zaam­heid en eigen verantwoordelijkheid. Kwijtschelding         ding in aanmerking komen. De invorderingsambtenaar beslist
  ten gunste van de reserve afvalstoffen komt) en de minder­        • Marktgelden                                                   van betaling van gemeentelijke heffingen wordt op dit           op een kwijtscheldingsverzoek. In een aantal situaties wordt
  opbrengst riolen (welke ten laste van de reserve riolen komt)       Een minderopbrengst ad € 2.000, in de begroting van 2017      moment uitsluitend verleend ter zake van onroerende             de kwijtschelding ambtshalve verleend of kan worden
  buiten beschouwing wordt gelaten, is er op de overige               had al een bijstelling plaatsgevonden waardoor de op-         zaak­belastingen, de rioolheffing, een deel van de afvalstof­   volstaan met een verkorte procedure. Omdat de uitvoering
  belastingen/heffingen sprake van een minderopbrengst                brengsten nu meer in lijn liggen met deze raming.             fen­heffing en de hondenbelasting. Tot en met het belasting­    van de belastingwerkzaamheden is opgedragen aan de GR
  ad € 537.000 met name aan OZB, hiervan is een bedrag ad                                                                           jaar 2012 kon kwijtschelding alleen worden toegekend aan        Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB), kan tegen de
  € 410.000 door dotatie aan de voorziening in verband met          • Grafrechten                                                   natuurlijke personen die in de gemeente woonachtig zijn,        beslissing van de invorderingsambtenaar administratief
  oninbare debiteuren.                                                Een minderopbrengst ad € 8.000, er nauwelijks vooraf          mits zij geen (ex-)ondernemer zijn en voldoen aan de criteria   ingesteld worden bij het Dagelijks Bestuur van de BWB.
  Van de minderopbrengst kan naar verwachting een bedrag              te voorspellen in hoeverre de raming in enig jaar wordt       omtrent persoonlijke situatie, inkomen en vermogen, zoals die
  ad € 368.000 als structureel worden beschouwd, dit betreft          over- of onderschreven omdat afhankelijk is van het daad-     voortvloeien uit het Uitvoeringsbesluit Invorderingswet 1990.   Het totaal bedrag aan verleende kwijtscheldingen in 2017
  € 245.000 dotatie voorziening voor OZB, € 19.000 reclame­           werkelijke aantal grafrechten wat wordt uitgegeven.           In 2011 en begin 2012 hebben zich ontwikkelingen in wet- en     bedraagt € 1.606.005,30.
  belasting vanwege verruiming vrijstelling en een bedrag ad          Vandaar dat er meestal sprake is van een fluctuatie van       regelgeving voorgedaan die de gemeenteraad een (beperkte)
  € 52.500 voor respectievelijk afvalstoffen- en rioolheffing als     in het ene jaar soms een overschot en in het andere jaar      mogelijkheid bieden tot verruiming van het kwijtscheldings­     Aantal kwijtscheldingen: 6.624
  dotatie voorziening.                                                weer een tekort.                                              beleid, waaronder de mogelijkheid om nu ook kwijtschelding      • afvalstoffenheffing    3.118
  Daarnaast verdient het de aanbeveling om de komende jaren                                                                         van privébelastingschulden aan kleine ondernemers te            • rioolheffing           3.069
  bij het bepalen van het OZB tarief rekening te houden met         Resumé belastingen via gemeente.                                verlenen. In het kader van de harmonisatie van de regelingen    • hondenbelasting          402
  een leegstand van minimaal 10%.                                   In totaliteit is er sprake van een meeropbrengst ad € 610.000   binnen de BWB is ook kwijtschelding voor de – gemeentelijke     • OZB                       35
  Bij de precariobelasting kan er structureel € 19.000 aan          aan belastingen/heffingen welke door de gemeente zelf           – deelnemer voor 2015 zoveel mogelijk gelijk getrokken.
  meeropbrengsten worden geraamd ten opzichte van de                worden opgelegd / geïnd.                                        In 2015 heeft er een uitgebreide evaluatie van het armoede­     In 46 gevallen is korting voor medische vrijstelling
  begroting 2017.                                                   In 2018 zal bekeken dienen te worden of dit aanleiding geeft    beleid, waaronder kwijtschelding valt, plaatsgevonden.          afvalstoffenheffing gegeven voor in totaal 1.901 ledigingen.
                                                                    tot structurele bijstellingen.                                  De resultaten van deze evaluatie zijn middels U15-010307
  Belastingen/heffingen zelf opgelegd / geïnd door                                                                                  kenbaar gemaakt.
  de gemeente:
  • APV
     Een minderopbrengst ad € 31.000 terwijl dat in 2016 ruim
     € 50.000 was, daarmee lijkt het vast te staan dat de raming
     structureel neerwaarts dient te worden bijgesteld.

  • Bouwvergunningen
    Een meeropbrengst ad € 785.000, het herstel van de
    economie wordt op deze post zichtbaar door een toename
    van het aantal omgevingsvergunningen.




142            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>      Paragraaf 3.14
                                                                                                                                           Gemeenschappelijke regeling                                             Gemeentelijke vertegenwoordiger		       Progr.

      Verbonden Partijen                                                                                                                   GR Openbare Gezondheidszorg West-Brabant (GROGZ)
                                                                                                                                           GR Regionale Ambulancevoorziening
                                                                                                                                                                                                                   portefeuillehouder			
                                                                                                                                                                                                                   portefeuillehouder			
                                                                                                                                                                                                                                                               2
                                                                                                                                                                                                                                                               2
                                                                                                                                           Brabant Midden-West-Noord (RAV)
      De in deze paragraaf opgenomen gegevens zijn nog niet                Met de Nota Verbonden Partijen, zes kaderstellende spel­        GR Werkvoorzieningschap West-Brabant (WVS)                              portefeuillehouder			                       2
      actueel. Ten tijde van het opstellen van de gemeentelijke            regels, zijn nadere afspraken vastgelegd tot beleidsmatige en   GR Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB)                       portefeuillehouder			                       3
      jaarstukken waren de definitieve jaarcijfers van de verbon­          financiële aansturing en beheersing van verbonden partijen.     GR Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (GRVR)                      burgemeester			                             1
      den partijen nog niet bekend. Voorafgaand aan de raads­              Sinds 2012 worden de ontwerpbegrotingen van de verbonden        Belgisch-Nederlands Grensoverleg (BENEGO)                               burgemeester			                             1
      behandeling ontvangt u de geactualiseerde paragraaf.                 partijen op een eenduidige manier behandeld. Er wordt een       GR Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)                             portefeuillehouder			                       5
                                                                           vast format gehanteerd voor de zienswijzen over deze            GR Regio West-Brabant                                                   portefeuillehouder			                       3
      Verbonden partijen betreffen organisaties en instellingen            ontwerpbegrotingen, en er wordt vooraf ook afstemming           GR Programma schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten                 portefeuillehouder			                       2
      waarin een gemeente zowel een bestuurlijk als financieel             gezocht met de buurgemeenten. De invloed van de raden           GR Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal                      portefeuillehouder			                       2
      belang heeft. Van een financieel belang is sprake als de             op de besluitvorming over de begrotingen is hierdoor            GR ICT Samenwerking West-Brabant West                                   portefeuillehouder 			                      6
      gemeente de middelen, die aan een partij ter beschikking             toege­no­men. De gemeente Bergen op Zoom kent de volgende       GR West-Brabants Archief                                                portefeuillehouder			                       6
      zijn gesteld, niet terugkrijgt bij faillissement van die partij of   verbonden partijen:
      indien financiële problemen bij de derde partij kunnen                                                                               			
      worden verhaald bij de gemeente. Bij een bestuurlijk belang                                                                          Deelnemingen Gemeentelijke		Boekwaarde     Progr.
      gaat het om het hebben van zeggenschap van de gemeente                                                                                            vertegenwoordiger		Deelneming
      in een derde partij, hetzij omdat de gemeente een zetel in
      het bestuur heeft, hetzij omdat ze via aandelen mee kan                                                                              SAVER NV                                                                portefeuillehouder     €   925.712          3
      stemmen.                                                                                                                             Rewin NV                                                                portefeuillehouder     €    13.613          3
                                                                                                                                           Brabant Water NV                                                        portefeuillehouder     €   228.849          5
                                                                                                                                           NV Bank Nederlandse Gemeenten                                           portefeuillehouder     €    93.178          5
                                                                                                                                           Deelnemingen Bergen op Zoom BV                                          portefeuillehouder     €    98.000          5
                                                                                                                                           PZEM NV (voorheen Delta NV)                                             portefeuillehouder     €    38.118          5
                                                                                                                                           Parkeerbeheer Bergen op Zoom BV                                         portefeuillehouder     €    18.000          3
                                                                                                                                           Zwembad De Schelp en De Melanen BV                                      portefeuillehouder     €   100.000          4
                                                                                                                                           N.V. Maatschappij ter bevordering Industrievestiging                    portefeuillehouder     €   402.750          3
                                                                                                                                           Bergen op Zoom (NV Aangenaam Bergen op Zoom)
                                                                                                                                           Enexis Holding NV (ontstaan uit Essent NV)                              portefeuillehouder     €     1.132          5
                                                                                                                                           Vordering op Enexis BV (ontstaan uit Essent NV)                         portefeuillehouder     €         1          5
                                                                                                                                           Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV (ontstaan uit Essent NV)      portefeuillehouder     €         1          5
                                                                                                                                           Verkoop Vennootschap BV (ontstaan uit Essent NV)                        portefeuillehouder     €         1          5
                                                                                                                                           CBL Vennootschap BV (ontstaan uit Essent NV)                            portefeuillehouder     $         1          5
                                                                                                                                           Claim Staat Vennootschap BV (ontstaan uit Essent NV)                    portefeuillehouder     €         1          5




144                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017            145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>  Ontwikkelingen en jaarrekeningen                                Ten aanzien van de gegevens over resultaat en vermogen zijn   Programma 3
  verbonden partijen                                              op het moment van opstellen de gegevens van de verbonden
                                                                  partijen de gegevens opgenomen zoals deze ook opgenomen       GR Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV)
  Voor de informatie in de rubriek ontwikkelingen verwijzen wij   staan in de begroting 2018 van de gemeente. Deze gegevens
  u naar de jaarstukken van de betreffende verbonden partij,      zullen wel beschikbaar zijn tijdens raadsbehandeling van de   Doel                             • Het instellen en instandhouden van een Regionale Ambulancevoorziening
  welke wij u – gelijktijdig met de ontwerpbegrotingen voor       ontwerpbegrotingen voor 2019 van de verbonden partijen in                                        ten behoeve van het werkgebied Midden en West-Brabant;
  2019 – in juni zullen voorleggen.                               juni 2018.                                                                                     • Het instellen en instandhouden van een Regionale Ambulancevoorziening
                                                                                                                                                                   ten behoeve van het werkgebied Brabant-Noord;
                                                                                                                                                                 • Het instandhouden van een meldkamer ambulancezorg ten behoeve van het
                                                                                                                                                                   werkgebied Midden- en West-Brabant;
  Publieke verbonden partijen                                                                                                                                    • Het instandhouden van een meldkamer ambulancezorg ten behoeve van het
                                                                                                                                                                   werkgebied Brabant-Noord;
                                                                                                                                                                 • Het vaststellen en (doen) uitvoeren van regionale ambulanceplannen van de
  Programma 2                                                                                                                                                      regio Midden- en West-Brabant en Brabant-Noord;
                                                                                                                                                                 • Het (doen) leveren van een bijdrage aan de geneeskundige hulpverlening bij
  GR Openbare Gezondheidszorg West-Brabant (GROGZ)                                                                                                                 ongevallen en rampen ten behoeve van de Veiligheidsregio Midden- en
                                                                                                                                                                   West-Brabant en Hulpverleningsdienst Brabant-Noord.
  Doel                                  Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemende gemeenten             Betrokkenen                      Gemeenten Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom,
                                        op het gebied van de gezondheid(szorg)                                                                                   Bernheze, Boekel, Boxmeer, Boxtel, Breda, Cuijk, Dongen, Drimmelen,
  Betrokkenen                           Gemeenten Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda,                                                   Etten-Leur, Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle, Grave, Haaren, Halderberge,
                                        Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout,                                               ’s-Hertogenbosch, Heusden, Hilvarenbeek, Landerd, Lith, Loon op Zand, Maasdonk,
                                        Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem,                                                    Mill en Sint Hubert, Moerdijk, Oisterwijk, Oosterhout, Oss, Roosendaal, Rucphen,
                                        Zundert. Vestiging Breda.                                                                                                Schijndel, Sint Anthonis, Sint-Michielsgestel, Sint-Oedenrode, Steenbergen, Tilburg,
                                                                                                                                                                 Uden, Veghel, Vught, Waalwijk, Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem, Zundert.
  Risico totaal                         1. De gemeente draagt bij in het nadelig saldo
                                                                                                                                                                 Vestiging Tilburg.
                                        2. De geneeskundige zorg afstemmen op de aanvaardbare kosten
                                                                                                                                Risico totaal                    De gemeente draagt bij in het nadelig saldo.
  Bestuurlijk belang                    Door de raad aangewezen lid van B&W vertegenwoordigt de gemeente in het
                                        dagelijks en algemeen bestuur                                                           Bestuurlijk belang               Door de gemeenteraad aangewezen lid van B&W vertegenwoordigt de gemeente in
                                                                                                                                                                 het algemeen bestuur.
  Financieel belang                     De deelnemende gemeenten dragen bij in het nadelig saldo naar rato van het aantal
                                        inwoners.                                                                               Financieel belang                De deelnemende gemeenten dragen bij in het nadelig saldo, vanaf 2012 is de jaarlijkse
                                                                                                                                                                 bijdrage komen te vervallen.
  Uittredingsbepalingen                 De gemeente is verplicht op basis van de Wet Publieke Gezondheid een openbare
                                        gezondheidszorgdienst in stand te houden.                                               Uittredingsbepalingen            De gemeente is verplicht op basis van de Ambulancewet een ambulancevoorziening
                                                                                                                                                                 in stand te houden.
  Eigen Vermogen                        1 januari 2016:     € 5.090.000       1 januari 2018:     € 4.675.000
                                        31 december 2016:   € 5.619.000       31 december 2018:   € 4.675.000                   Eigen Vermogen                   1 januari 2016:     €    9.836           1 januari 2018:     €   12.480
  Vreemd vermogen                       1 januari 2016:     € 12.973.000      1 januari 2018:     € 10.389.000                                                   31 december 2016:   €   12.569           31 december 2018:   €   12.453
                                        31 december 2016:   € 10.963.000      31 december 2018:   € 10.389.000                  Vreemd vermogen                  1 januari 2016:     €   26.410           1 januari 2018:     €   20.358
  Resultaat                             2016:               € 1.882.000       2018:               €          0                                                   31 december 2016:   €    1.193           31 december 2018:   €   21.893
                                                                                                                                Resultaat                        2016:               €    2.732           2018:               €
  Programma                             2 Sociaal Domein
                                                                                                                                Programma                        2 Sociaal Domein
  Portefeuillehouder                    Lid Algemeen Bestuur: mw. Y.J.M.M. Kammeijer-Luycks,
                                        Plaatsvervangend lid: A.J.M. Coppens                                                    Portefeuillehouder               Lid Algemeen Bestuur: mw. Y.J.M.M. Kammeijer-Luycks,
                                                                                                                                                                 Plaatsvervangend lid: A.J.M. Coppens




146               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017               147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>  Programma 2                                                                                                                    Programma 3

  R Werkvoorzieningschap West-Brabant (WVS-groep)                                                                                GR Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB)


  Doel                                  Integrale uitvoering Participatiewet, onderdeel voormalige Wet Sociale Werkvoorzie-      Doel                            OMWB neemt voorbereidende coördinerende en uitvoerende taken op zich op het
                                        ning, alsmede activiteiten t.b.v. arbeidsintegratie en aangepaste arbeid aan personen                                    terrein van milieu. Zij voert deze taken uit voor de aangesloten gemeenten, deels in
                                        uit de deelnemende gemeenten, die op afstand van de reguliere arbeidsmarkt staan                                         mandaat.
  Betrokkenen                           Eigenaren en klant:                                                                      Betrokkenen                     Deelnemende gemeenten / provincie behorend tot het samenwerkingsgebied:
                                        Gemeenten Bergen op Zoom, Etten-Leur, Halderberge, Moerdijk, Roosendaal,                 Risico totaal                   Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Dongen,
                                        Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht, Zundert. Vestiging Roosendaal.                                                        Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle, Halderberge, Heusden,
                                        Leverancier: WVS-groep                                                                                                   Hilvarenbeek, Loon op Zand, Moerdijk, Oisterwijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen,
  Risico totaal                         1. Gemeenten dragen gezamenlijk (eventuele) negatieve exploitatiesaldi. Weerbaar-                                        Steenbergen, Tilburg, Waalwijk, Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem, Zundert en
                                           heidsreserve van de GR is thans € 2,3 miljoen. Het risico is onlangs becijferd op                                     provincie Noord-Brabant. VestigingTilburg.
                                           € 6 miljoen. Aandeel Bergen op Zoom in het additionele tekort WVS ligt rond de 22%.   Bestuurlijk belang              De gemeente draagt bij in eventueel nadelig exploitatieresultaat (zie programma 3)
                                        2. Om exploitatie sluitend te krijgen zijn naast de subsidies eigen inkomsten nodig.
                                           De omzet is afhankelijk van economische ontwikkelingen, ondernemerschap van de        Financieel belang               1. De gemeenten hebben een Dienstverleningsovereenkomst met de OMWB, waarin
                                           regeling en bereidheid ondernemers werk uit te besteden/arbeidsplaatsen ter                                               een contractmaat met het aantal af te nemen uren is opgenomen en stellen jaarlijks
                                           beschikking te stellen. De afgelopen jaren konden de bezuinigingen op de Rijks­                                           een werkprogramma op voor de uit te voeren werkzaamheden.
                                           subsidie door WVS onvoldoende door omzetverhoging worden gecompenseerd                                                2. De gemeenten hebben een startkapitaal gestort
                                           zodat exploitatietekorten werden gerealiseerd. Dit heeft ook gevolgen voor de         Uittredingsbepalingen           Bij uittreding heeft gemeente gedurende een aantal jaren een afnameverplichting.
                                           liquiditeitspositie van WVS.                                                          Eigen Vermogen                  1 januari 2016:     € -/- 760.000     1 januari 2018:     € 771.000
  Bestuurlijk belang                    De wethouder van het programma sociale voorzieningen vertegenwoordigt de                                                 31 december 2016:   € 794.000         31 december 2018:   € 1.288.000
                                        gemeente, in het algemeen bestuur. Hij vertegenwoordigt hierin de klant- en eigena-      Vreemd vermogen                 1 januari 2016:     € 17.936.000      1 januari 2018:     € 6.850.000
                                        renrol. Wethouder A.G.J. van der Weegen is binnen GR aangewezen als lid algemeen                                         31 december 2016:   € 6.595.000       31 december 2018:   € 6.650.000
                                        bestuur.                                                                                 Resultaat                       2016:               € 4.023.000       2018:               € 540.000
  Financieel belang                     Financiering geschiedt door doorsluizen van gemeenten van rijkssubsidie en               Programma                       3 Fysiek Domein
                                        bijdragen van derden. Daarnaast betaalt gemeente op basis van aantal geplaatsten         Portefeuillehouder              Lid Algemeen Bestuur: P.A.M. van der Velden
                                        een eigen bijdrage ter afkoop van tekortfinanciering. Als weerbaarheidsreserve van                                       Plaatsvervangend lid: A.J.M. Coppens
                                        GR onvoldoende is in kader van dekking exploitatietekort zal de gemeente verdere
                                        afdekking tekort van de GR op zich moeten nemen.
  Uittredingsbepalingen                 Opgenomen in tekst GR artikel 38.
                                        Met name lid 4 is van belang: Een uittredende gemeente is gehouden na uittreding
                                        bij te dragen in de negatieve effecten op de exploitatie en in de als gevolg van de
                                        uittreding mogelijk ontstane desintegratiekosten. De bijdrage wordt vastgesteld door
                                        het algemeen bestuur en de uittredende gemeente. De wijze waarop de bijdrage
                                        wordt berekend sluit zoveel mogelijk aan op de bestaande jurisprudentie. Als partijen
                                        er niet uitkomen wordt de kwestie conform lid 5 voorgelegd aan een geschillen­
                                        commissie.
                                        Thans wordt in WVS-verband een aanzet gegeven voor het formuleren van
                                        gezamenlijke uitgangspunten bij de uitwerking van de kostenberekening.
  WVS-groep                                   2015         2016         2017         2018
  Eigen Vermogen                           € 2.782      € 2.001      € 2.001      € 2.001
  Vreemd vermogen                         € 20.279     € 21.581     € 21.581     € 21.772
  Resultaat                                  € 529       € -252            0            0
  Programma                             2 Sociaal Domein
  Portefeuillehouder                    Lid Algemeen Bestuur: A.G.J. van der Weegen,
                                        Plaatsvervangend lid: A.J.M. Coppens




148               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                     Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>  Programma 1                                                                                                                   Programma 1

  GR Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (GRVR)                                                                            Belgisch-Nederlands Grensoverleg (BENEGO)


  Doel                                  Afstemming tussen hulpdiensten t.b.v. bereiken grotere slagkracht en betere             Doel                             Op 28 juni 2007 is besloten BENEGO in een gewijzigde vorm te continueren.
                                        dienstverlening                                                                                                          De doelen die BENEGO nastreeft luiden als volgt:
  Betrokkenen                           In de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant wordt deelgenomen door de                                                 • Het zeer actief verbinden van lokale initiatieven bij zowel Belgische als Nederlandse
                                        26 gemeenten, de Brandweer Midden- en West-Brabant, De GHOR Midden- en                                                     grensgemeenten met als doel hiervoor substantiële subsidiebijdrages te verwerven
                                        West-Brabant en de Gemeenschappelijke Meldkamer. Vestiging Tilburg.                                                        o.a. via Interreg;
                                                                                                                                                                 • Het in stand houden van een platformfunctie dat minimaal éénmaal per jaar
  Risico totaal                         bijdrage per inwoner voortgang hulpverlening openbare veiligheid                                                           een conferentie belegt voor de deelnemende grensgemeenten en tevens op
  Bestuurlijk belang                    burgemeester heeft zitting in het algemeen bestuur, de gemeenteraad heeft een                                              verzoek van de leden concrete samenwerking c.q. informatie-uitwisseling over
                                        plaatsvervangend lid aangewezen.                                                                                           grensoverschrijdende actuele thema’s actief entameert;
  Financieel belang                     Bijdrage bestaat uit een bedrag per inwoner.                                                                             Het in stand houden van de rechtspersoon (GOL).

  Uittredingsbepalingen                 Uittreden is in principe niet mogelijk. Het betreft hier een wettelijke verplichting.   Betrokkenen                      Deelnemende gemeenten behorend tot het samenwerkingsgebied:
                                                                                                                                                                 Bergen op Zoom, Roosendaal, Rucphen, Woensdrecht en Halderberge.
  Eigen Vermogen                        1 januari 2016:     € 21.345.000        1 januari 2018:      € 17.971.000
                                                                                                                                                                 Geen vestigingsplaats, alleen overlegvorm.
                                        31 december 2016:   € 22.623.000        31 december 2018:    € 15.818.000
  Vreemd vermogen                       1 januari 2016:     € 28.980.000        1 januari 2018:      € 47.666.000
                                                                                                                                                                 Deelnemende gemeenten niet behorend tot het samenwerkingsgebied:
                                        31 december 2016:   € 34.231.000        31 december 2018:    € 57.810.000
                                                                                                                                                                 Alphen-Chaam, Antwerpen, Arendonk, Baarle-Hertog, Baarle-Nassau, Breda, Essen,
  Resultaat                             2015:               € 1.186.554         2017:                €          0
                                                                                                                                                                 Etten-Leur, Goirle, Hilvarenbeek, Reusel-De Mierden, Hoogstraten, Kalmthout,
  Programma                             1 Bestuurlijk Domein                                                                                                     Kapellen, Ravels, Tilburg, Turnhout, Wuustwezel, Zundert.
  Portefeuillehouder                    Lid Algemeen Bestuur: F.A. Petter                                                       Risico totaal                    jaarlijkse bijdrage van het gemeentelijk belang in grensoverschrijdende projecten
                                        Plaatsvervangend lid: A.J.M. Coppens
                                                                                                                                Bestuurlijk belang               Twee leden van B&W, aangewezen door de gemeenteraad ,vertegenwoordigen de
                                                                                                                                                                 gemeente in de Algemene Ledenvergadering
                                                                                                                                Financieel belang                Jaarlijkse bijdrage (opgenomen in de begroting)
                                                                                                                                Uittredingsbepalingen            -
                                                                                                                                Eigen Vermogen                   Nvt, er is geen vermogens positie en geen resultaat, eventuele kosten worden direct
                                                                                                                                Vreemd vermogen                  verrekend.
                                                                                                                                Resultaat 2013
                                                                                                                                Programma                        1 Bestuurlijk Domein
                                                                                                                                Portefeuillehouder               Lid Algemene Ledenvergadering: F.A. Petter




150               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     151
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>  Programma 5                                                                                                                    Programma 1 en 3

  GR Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)                                                                                    GR Regio West-Brabant
  Doel                                  Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemende gemeenten
                                        en waterschap op het gebied van de heffing en invordering van belastingen alsmede        Doel                    Door bundeling van een aantal gemeenschappelijke regelingen wordt als regio
                                        de uitvoering van de Wet waardering Onroerende Zaken.                                                            gezamenlijke slagkracht georganiseerd, bestuurlijke drukte verminderd en effectiviteit
  Betrokkenen                           Waterschap Brabantse Delta en gemeenten Bergen op Zoom, Breda, Etten-Leur,                                       en efficiency verhoogd. De voormalige Verbonden Partijen als SES, MARB, KCV,
                                        Halderberge, Oosterhout, Roosendaal, Woensdrecht en Zundert. Vestiging Etten-Leur.                               Regiobureau en Programmabureau zijn opgegaan in deze GR RWB.

  Risico totaal                         • De gemeente is verplicht een -jaarlijks te bepalen- bijdrage te betalen aan de         Betrokkenen             Deelnemende gemeenten behorend tot het samenwerkingsgebied:
                                          begroting.                                                                                                     Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen,
                                        • De gemeente staat, gezamenlijk met de overige deelnemers, garant voor de juiste                                Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal,
                                          betaling van rente, aflossing, boeten en kosten van de door het BWB af te sluiten                              Rucphen, Steenbergen, Werkendam, Woensdrecht , Woudrichem, Zundert en Tholen.
                                          langlopende leningen, kasgeldleningen en in rekening courant op te nemen gelden,                               Vestiging Etten Leur.
                                          naar verhouding van voornoemde bijdrage aan de begroting.                              Risico totaal           -
  Bestuurlijk belang                    B&W hebben uit hun midden één lid aangewezen voor het algemeen bestuur.                  Bestuurlijk belang      Burgemeester vertegenwoordigt, als lid van B&W, de gemeente in Algemeen Bestuur
                                        De voorzitter en de leden van het dagelijks bestuur zijn door en uit het midden van                              en (als vice-voorzitter in) Dagelijks Bestuur. Portefeuillehouders vertegenwoordigen
                                        het algemeen bestuur gekozen.                                                                                    de gemeente in de Bestuurscommissies Middelen. RO, Duurzaamheid, Zorg/Welzijn/
  Financieel belang                     Het algemeen bestuur stelt de berekeningswijze van de bijdrage van de deelnemers                                 Onderwijs, Sociaal-Economische Zaken, KCV en Mobiliteit.
                                        aan de begroting van de BWB vast met een versterkte meerderheid van tenminste            Financieel belang       -
                                        tweederde van het maximaal aantal in dit bestuur uit te brengen stemmen.                 Uittredingsbepalingen   -
                                        De deelnemers staan gezamenlijk garant voor de juiste betaling van rente, aflossing,
                                        boeten en kosten van de door het BWB af te sluiten langlopende leningen,                 Eigen Vermogen          1 januari 2016:     € 443.000         1 januari 2018:     € 295.000
                                        kasgeldleningen en in rekening courant op te nemen gelden, naar verhouding van                                   31 december 2016:   € 295.000         31 december 2018:   € 259.000
                                        voornoemde bijdrage aan de begroting.                                                    Vreemd vermogen         1 januari 2016:     € 8.655.000       1 januari 2018:     € 6.425.000
                                                                                                                                                         31 december 2016:   € 9.138.000       31 december 2018:   € 6.425.000
  Uittredingsbepalingen                 Gedurende drie jaar na de datum van toetreding tot de regeling is het niet mogelijk      Resultaat               2016:               € 574.000         2018:               €         0
                                        om uit de regeling uit te treden. Voor uittreding wordt een opzegtermijn van tenminste
                                        één jaar in acht genomen. Een onafhankelijke deskundige stelt, na ontvangst van een      Programma               1 Bestuurlijk Domein
                                        aangetekend schrijven met hierin het –door de gemeenteraad goedgekeurde- besluit         Portefeuillehouder      Lid Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur: F.A. Petter
                                        tot uittreding een liquidatieplan op met daarin de financiële en personele gevolgen
                                        van de uittreding. De kosten van het opstellen van dit liquidatieplan komen voor
                                        rekening van de deelnemer die het voornemen heeft om uit te treden.
  Eigen Vermogen                        1 januari 2016:     €     406.000     1 januari 2018:     €         0
                                        31 december 2016:   €     354.000     31 december 2018:   €         0
  Vreemd vermogen                       1 januari 2016:     €   1.180.000     1 januari 2018:     € 1.020.000
                                        31 december 2016:   €   1.075.000     31 december 2018:   € 165.000
  Resultaat                             2016:               €      22.000     2018:               €         0
      Programma                         5 Financieel Domein
      Portefeuillehouder                Lid Algemeen Bestuur en lid Dagelijks Bestuur: A.J.M. Coppens




152               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    153
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>  Programma 2                                                                                                                    Programma 2

  GR Programma schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten                                                                        GR Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal


  Doel                                  Regionale centrale leerlingadministratie; Centralisering van het gegevensbeheer RMC      Doel                               De regeling heeft ten doel de gezamenlijk uitvoering van het takenpakket van een
                                        en leerplicht (wettelijke taak) tbv betere controle op voortijdig schoolverlaters en                                        afdeling Sociale Zaken van een gemeente uit te voeren en het afstemmen van beleid
                                        schoolverzuim, eenduidige cijfers en werkwijze in regio en betere aansluiting bij                                           terzake van de uitvoering van de in deze regeling benoemde wet en regelgeving en
                                        (regionaal georganiseerde) partners als het Voortgezet Onderwijs/MBO zelf, maar                                             het bevorderen van de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening. Het gemeen-
                                        ook Zorg, Veiligheidpartners.                                                                                               schappelijk belang betreft de uitvoering van de primaire en secundaire processen van
  Betrokkenen                           18 gemeenten nemen deel aan de GR waaronder de Gemeente Bergen op Zoom.                                                     de regelingen. Ingangsdatum is 01-01-2012.
                                        Vestiging Breda.                                                                         Betrokkenen                        Gemeenten Bergen op Zoom (vestigingsplaats), Steenbergen en Woensdrecht.
  Risico totaal                         Bergen op Zoom blijft zelf eindverantwoordelijk tav deze wettelijke taak, Breda wordt                                       Vestiging Bergen op Zoom.
                                        gemandateerd om de centrale leerlingadministratie te voeren. Risico blijft beperkt tot   Risico totaal                      De gemeente draagt bij in het nadelig saldo
                                        maximaal de jaarlijkse bijdrage.                                                         Bestuurlijk belang                 Voor de uitvoering van deze regeling is een gemeenschappelijk orgaan ingesteld.
  Bestuurlijk belang                    Vertegenwoordiger in bestuur GR van de 18 gemeenten is portefeuillehouder                                                   Door de raad aangewezen lid van B&W vertegenwoordigt de gemeente in het
                                        educatie. Vertegenwoordiger bij Regio West Brabant in ZWO portefeuillehouder                                                gemeenschappelijk orgaan.
                                        educatie.                                                                                Financieel belang                  De deelnemende gemeenten dragen bij naar rato van het klantenaantal WWB.
  Financieel belang                     -                                                                                                                           De GR heeft geen eigen en vreemd vermogen.
  Uittredingsbepalingen                 Looptijd GR is twee jaar. Tussentijdse ontbinding kan uiitsluitend als alle gemeenten    Uittredingsbepalingen              Het college van elke deelnemende gemeente kan, na vooraf verkregen instemming
                                        daartoe instemmen.                                                                                                          van de raad van die gemeente, besluiten dat de deelneming aan deze regeling wordt
  Eigen Vermogen                        1 januari 2016:     € 124.384          1 januari 2018:     €         0                                                      opgezegd. De raad van de andere gemeenten wordt over de besluiten geïnformeerd.
                                        31 december 2016:   €    79.215        31 december 2018:   €         0                                                      Een dergelijk besluit tot uittreding kan niet plaatsvinden binnen vijfjaar na inwerking-
  Vreemd vermogen                       1 januari 2016:     € 1.403.362        1 januari 2018:     € 1.400.000                                                      treding van deze regeling. Een uittreding kan slechts plaatsvinden met ingang van de
                                        31 december 2016:   € 1.279.415        31 december 2018:   € 1.400.000                                                      eerste januari van enig jaar, met dien verstande dat tenminste een opzegperiode van
  Resultaat                             2016:               €    79.215        2018:               €         0                                                      18 maanden in acht wordt genomen.
                                                                                                                                                                    De deelnemende gemeenten regelen in alle billijkheid de gevolgen van de uittreding.
      Programma                         2 Sociaal Domein                                                                                                            Daarbij geldt als uitgangspunt dat de uittredende gemeente de kosten draagt die het
      Portefeuillehouder                T.a.v. onderwijs: Y.J.M.M. Kammeijer-Luycks, tav deelname in ZWO (Regio West                                                rechtstreekse gevolg zijn van de uittreding en dat de overige gemeenten geen
                                        Brabant); Y.J.M.M. Kammeijer-Luycks.                                                                                        financieel nadeel van de uittreding ondervinden.
                                                                                                                                 Eigen Vermogen                     1 januari 2018:          €0
                                                                                                                                                                    31 december 2018:        €0
                                                                                                                                 Vreemd vermogen                    1 januari 2018:          €0
                                                                                                                                                                    31 december 2018:        €0
                                                                                                                                 Resultaat                          2018:                    € 0 (alle lasten volledig in rekening gebracht bij deelnemers)
                                                                                                                                 Programma                          2 Sociaal Domein
                                                                                                                                 Portefeuillehouder                 Lid Gemeenschappelijk overleg: A.G.J. van der Weegen




154               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     155
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>  Programma 6                                                                                                                 Programma 6

  GR ICT West Brabant West                                                                                                    GR West-Brabants Archief


  Doel                                  Ondersteuning op het gebied van ICT in de vorm van een bedrijfsvoeringsorganisatie.   Doel                       1. De belangen van de deelnemers met betrekking tot de zorg, het beheer, de bewa-
                                        Het betreft echter alleen de automatiseringsfunctie. Het gaat dan om de basis                                       ring en het ter beschikking stellen van de in de archiefbewaarplaats berustende
                                        infrastructuur zoals netwerk, server/opslag en werkplek (het gaat niet om de                                        archiefbescheiden en collecties van de deelnemende gemeenten te behartigen
                                        applicaties die gebruik maken van deze infrastructuur).                                                             alsmede het toezicht op het beheer van de archiefbescheiden van de deelnemers
  Betrokkenen                           Deelnemende gemeenten Bergen op Zoom, Etten-Leur, Roosendaal, Moerdijk                                              voor zover deze niet zijn overgebracht.
                                                                                                                                                         2. Het in het samenwerkingsgebied vervullen van de functie van regionaal kennis- en
  Risico totaal                         De dienstverlening van de gemeente is afhankelijk van het goed functioneren van de                                  informatiecentrum op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis middels
                                        gemeenschappelijk beheerde ICT infrastructuur. Daarnaast draagt de gemeente bij                                     het opbouwen en beheren van een zo breed mogelijke collectie regionaal-historisch
                                        in een eventueel nadelig exploitatiesaldo.                                                                          bronnenmateriaal en deze op een zo actief mogelijke wijze beschikbaar stellen aan
  Bestuurlijk belang                    Portefeuillehouder behartigt het belang van Bergen op Zoom in het bestuur.                                          en dienstbaar maken voor een breed publiek.
  Financieel belang                     Het bestuur stelt jaarlijks een berekenwijze vast van de deelnemersbijdragen.         Betrokkenen                Deelnemende gemeenten: Bergen op Zoom (vestigingsplaats), Etten-Leur,
  Uittredingsbepalingen                 Zijn opgenomen in artikel 29 van de GR. De nadelige financiële gevolgen voor de ICT                              Roosendaal, Moerdijk, Halderberge, Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht, Zundert
                                        WBW die veroorzaakt worden door de uittreding, inclusief de hierdoor ontstane         Risico totaal              De gemeente draagt bij in een eventueel nadelig saldo
                                        wachtgeldverplichtingen, worden bij het uittredende college in rekening gebracht.     Bestuurlijk belang         B&W hebben uit hun midden één lid aangewezen voor het algemeen bestuur.
  Eigen Vermogen                        1 januari 2016:     €       0         1 januari 2018:     €      0                                               Portefeuillehouder is tevens lid dagelijks bestuur
                                        31 december 2016:   €       0         31 december 2018:   €      0                    Financieel belang          Bijdrage bestaat uit een bedrag per strekkende meter archief. Daarnaast een bijdrage
  Vreemd vermogen                       1 januari 2016:     € 60.000          1 januari 2018:     € 60.000                                               bedoeld om de verbinding tussen het Archief en het Cultuurbedrijf te behouden en
                                        31 december 2016:   € 60.000          31 december 2018:   € 60.000                                               optimaliseren.
  Resultaat                             2016:               € 310.000         2018:               €      0
                                                                                                                              Uittredingsbepalingen      Uittreding dient schriftelijk medegedeeld te worden aan het algemeen bestuur.
                                        Er is geen sprake van eigen vermogen aangezien, alle resultaten worden teruggeven                                De uittreding vindt niet eerder plaats dan op 31 december van het jaar volgend op het
                                        aan de deelnemende gemeenten.                                                                                    jaar waarin de schriftelijke uittreding bij het algemeen bestuur is ingediend. Aan de
                                        Er is geen sprake van vreemd vermogen, buiten een gevormde personeelsvoorziening                                 uittreding wordt door het algemeen bestuur voorwaarden en gevolgen verbonden.
                                        (betreft aanspraken uit het verleden). In de toekomst is het ontstaan van vreemd                                 De nadelige financiële gevolgen voor het West-Brabants Archief, die veroorzaakt
                                        vermogen afhankelijk van de besluitvorming omtrent de mogelijke investeringen in                                 worden door de uittreding, inclusief de hierdoor ontstane wachtgeldverplichting
                                        de nieuwe infrastructuur.                                                                                        worden bij de uittredende deelnemer in rekening gebracht. Een onafhankelijke
                                                                                                                                                         externe deskundige adviseert over de vaststelling van de financiële gevolgen.
      Programma                         Kostenplaats Bedrijfsvoering                                                                                     Het advies van deze deskundige is voor partijen bindend.
      Portefeuillehouder                A.J.M. Coppens                                                                        Eigen Vermogen             1 januari 2016:     € 108.114          1 januari 2018:     €    28.402
                                                                                                                                                         31 december 2016:   €    28.402        31 december 2018:   €    28.402
                                                                                                                              Vreemd vermogen            1 januari 2016:     € 1.661.507        1 januari 2018:     € 1.293.000
                                                                                                                                                         31 december 2016:   € 1.367.506        31 december 2018:   € 1.179.000
                                                                                                                              Resultaat                  2016:               €    28.402        2018:               €         0
                                                                                                                              Programma                  Kostenplaats Bedrijfsvoering
                                                                                                                              Portefeuillehouder         A.J.M. Coppens




156               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                 157
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>  Private verbonden partijen

  Programma 2

  SAVER                                                                                                                           SAVER (vervolg tabel)
  Doel                                  Uitvoering afvalinzameling- en reinigingsdiensten                                         Programma               3 Fysiek Domein
  Betrokkenen                           Bergen op Zoom, Roosendaal, Woensdrecht, Halderberge. Vestiging Roosendaal.               Portefeuillehouder      A.J.M. Coppens (AVA)
  Risico totaal                         Gemeente draagt risico omtrent voortbestaan van het bedrijf c.q. het aandelenkapitaal
  Bestuurlijk belang                    De portefeuillehouder Middelen vertegenwoordigt de gemeente in de algemene
                                        vergadering van aandeelhouders. De portefeuillehouder “Beheer” vertegenwoordigt
                                        de gemeente in de Klantenraad van SAVER.                                                  Programma 5
  Financieel belang                     Deelnemende gemeenten betalen een bijdrage, gebaseerd op de kosten van de
                                                                                                                                  Rewin NV
                                        uitvoering van werkzaamheden gestort aandelenkap. van € 925.712,--
                                                                                                                                  Doel                    Versterken van de regionale economie door bedrijven te stimuleren in West-Brabant
                                        Sinds 2004 is meer sprake van een koppeling prestatie beloning. Gemeenten betalen
                                                                                                                                                          te investeren.
                                        dus niet zo zeer op basis van de omvang van het gestort aandelenkapitaal, maar op
                                        basis van prestatie.                                                                      Betrokkenen             De aandeelhouders zijn de 18 gemeenten in West-Brabant te weten: Aalburg,
                                                                                                                                                          Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen, Etten-Leur,
  Ontwikkelingen                        In 1999 heeft Bergen op Zoom het gehele project reiniging geprivatiseerd en                                       Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen,
                                        samen met nog 3 gemeenten ondergebracht in Saver N.V. De gemeente heeft een                                       Steenbergen, Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem en Zundert, de Regio West-
                                        aandelenpakket van € 925.712,--. Voor de reiniging en het inzamelen van huishoudelijk                             Brabant Kamers van Koophandel in Midden- en West-Brabant en Brabant.
                                        afval geeft de gemeente opdracht aan Saver N.V. De kosten voor het inzamelen
                                                                                                                                  Risico totaal           Verlies inleg aandelenkapitaal
                                        van huishoudelijk afval worden gedekt door het tarief afvalstoffenheffing. Het voor-
                                                                                                                                  Bestuurlijk belang      Aandeelhouder
                                        of nadeel verschil van Saver n.v. komt ten bate of ten laste van de deelnemende
                                                                                                                                  Financieel belang       Boekwaarde aandelen € 13.613
                                        gemeenten. De gemeente is met een lid van het college vertegenwoordigd
                                        in de algemene vergadering van aandeelhouders (weth. Financién) én in de                  Procedure begroting     Gemeentelijke bijdragen verlopen via de GR RWB
                                        Klantenraad (weth. Beheer). Dienstverlening geschiedt op basis van DVO’s                  Ontwikkelingen          Lopende discussie over de mogelijke integratie tussen BOM en REWIN waarvan de
                                        die door de colleges worden vastgesteld. De DVO’s zijn een afgeleide van de                                       uitkomsten nog ongewis zijn.
                                        Raamdienstverleningsovereenkomst (RDVO) die door de aandeelhouders wordt                  Eigen Vermogen          1 januari 2014:     €    59.000		
                                        vastge- steld hierdoor is er een koppeling ontstaan tussen prestatie en beloning.                                 31 december 2014:   €    40.000
                                        De aandeelhouders hebben de aandeelhoudersovereenkomst verlengd tot 2019. In              Vreemd vermogen         1 januari 2014:     €   460.000		
                                        het dienstenpakket van SAVER zit naast het inzamelen van huishoudelijk afval tevens                               31 december 2014:   €   216.000
                                        de exploitatie van de milieustraat, kolkenreiniging, straatvegen, Gladheidsbestrijding,   Resultaat               2014:               €    19.000
                                        ongediertebestrijding en de inzameling van monostromen waaronder oud papier,              Programma               5 Financieel Domein
                                        glas, kunststof etc. Sinds 2004 is meer sprake van een koppeling prestatie beloning.      Portefeuillehouder      RvC lid: A.J.M. Coppens
                                        Gemeenten betalen dus niet zo zeer op basis van de omvang van het gestort
                                        aandelenkapitaal, maar op basis van afgenomen dienstverlening. De zakelijke relatie
                                        heeft hiermee - ondanks het feit dat (voor het merendeel) sprake is van gedwongen
                                        winkelnering – een professioneel zakelijke impuls gekregen. De dienstverlening
                                        van SAVER breidt zich de laatste jaren uit over meer zakelijke partners in de
                                        vorm van bedrijven (inzameling bedrijfsafval) en andere gemeenten, niet zijnde
                                        aandeelhouders. Dit werken voor ‘derden’ is overigens gelimiteerd tot maximaal 10%
                                        en betreft het maximaal benutten van de beschikbare productiecapaciteit. Binnen
                                        de Governance structuur is een en ander in diverse documenten vastgelegd die door
                                        de aandeelhoudersvergadering zijn vastgesteld. De Governance structuur is in 2010
                                        vastgesteld.
  Eigen Vermogen                        1 januari 2016:        € 26.445.000
                                        31 december 2016:      € 26.554.000
  Vreemd vermogen                       1 januari 2016:        € 8.573.000
                                        31 december 2016:      € 8.230.000
  Resultaat                             2016:                  € 1.399.541
                                        2017:                  €    918.000 (begroting)



158               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017               159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>  Programma 5                                                                                                               Programma 5

  Brabant Water NV                                                                                                          NV Bank voor Nederlandse Gemeenten


  Doel                                  Innemen en levering water in de aangesloten gemeenten                               Doel                            Gemeente heeft belang bij een gespecialiseerde bank ten behoeve van Nederlandse
  Betrokkenen                           Vrijwel alle gemeenten in Noord-Brabant. Vestiging ’s-Hertogenbosch.                                                overheden. Daarnaast wordt dividend ontvangen.

  Risico totaal                         Verlies inleg aandelenkapitaal                                                      Betrokkenen                     Bijna alle Nederlandse Gemeenten. Vestiging Den Haag.

  Bestuurlijk belang                    Aandeelhouder                                                                       Risico totaal                   Verlies inleg aandelenkapitaal

  Financieel belang                     Boekwaarde aandelen € 228.849                                                       Bestuurlijk belang              Aandeelhouder

  Procedure begroting                   Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeen-     Financieel belang               De gemeente neemt via aandelen deel in de NV gestort ad € 93.178-.
                                        te geïnformeerd over belangrijke investeringen en de thema’s die momenteel spelen   Ontwikkelingen                  Van oudsher neemt de gemeente deel aan deze vennootschap. Dit is een uitvloeisel
                                        ten aanzien van waterleidingbedrijven.                                                                              van de verhouding tussen gemeente en BNG, waarbij de BNG als huisbankier
  Ontwikkelingen                        In 2002 zijn de nv Waterleidingmaatschappij Noord-West-Brabant en de nv Waterlei-                                   fungeert. Op dit moment zijn er geen redenen om de situatie te wijzigen. Jaarlijks
                                        dingmaatschappij Oost-Brabant gefuseerd tot Brabant Water NV. De inbreng van de                                     wordt dividend ontvangen. De gemeente maakt geen deel uit van het bestuur. De bank
                                        gemeente als aandeelhouder is gering, maar de aanwezigheid heeft tot doel om met                                    wordt geconfronteerd met nieuwe eisen voor banken als gevolg van “Basel III”. Dit
                                        de andere gemeenten in Noord Brabant in voorkomende gevallen een inbreng te                                         gaat er naar alle waarschijnlijkheid toe leiden dat er een aanzienlijk lager percentage
                                        hebben. De aandelen zijn niet verhandelbaar. Vooralsnog wordt gestreefd naar                                        van de winst als dividend uitgekeerd zal worden.
                                        zelfstandigheid en een redelijk tarief voor drinkwater. In principe wordt er geen   Eigen Vermogen                  1 januari 2016:       € 4.163.000.000
                                        dividend uitgekeerd, maar dit wordt ingezet voor het behoud van een laag tarief.                                    31 december 2016:     € 4.486.000.000
                                        De waarde van het aandelenpakket is gewaardeerd op € 235.965. De gemeente maakt     Vreemd vermogen                 1 januari 2016:       € 145.348.000.000
                                        geen deel uit van het dagelijks bestuur.                                                                            31 december 2016:     € 149.514.000.000
  Eigen Vermogen                        1 januari 2016:       €   524.645.000                                               Resultaat                       2016:                 €     369.000.000
                                        31 december 2016:     €   560.451.000                                               Programma                       5 Financieel Domein
  Vreemd vermogen                       1 januari 2016:       €   397.152.000                                               Portefeuillehouder              A.J.M. Coppens (AVA)
                                        31 december 2016:     €   399.576.000
  Resultaat                             2016:                 €    35.987.000
  Programma                             5 Financieel Domein
  Portefeuillehouder                    A.J.M. Coppens (AVA)




160               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    161
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>  Programma 3                                                                                                                 Programma 5

  Deelnemingen Bergen op Zoom BV (voorheen Bergse Haven BV)                                                                   PZEM NV (voorheen Delta NV)


  Doel                                  Deelname in GEM Bergse Haven CV                                                       Doel                          Innemen en levering water, gas, elektriciteit en kabel in de aangesloten gemeenten in
  Risico totaal                         verlies inleg aandelenkapitaal                                                                                      Zeeland en Noord West-Brabant

  Bestuurlijk belang                    Aandeelhouder                                                                         Betrokkenen                   Alle Zeeuwse gemeenten (+/- 47%), Provincie Zeeland (50%), Provincie Noord-
                                                                                                                                                            Brabant en enkele West-Brabantse gemeenten. Vestiging Middelburg.
  Financieel belang                     Deelname in het kapitaal van de “CV” voor € 98.000,-
                                                                                                                              Risico totaal                 Verlies inleg aandelenkapitaal
  Procedure begroting                   Jaarlijks vaststellen rekening door B&W
                                                                                                                              Bestuurlijk belang            Aandeelhouder
  Ontwikkelingen                        Deelnemingen Bergen op Zoom BV is een 100% deelneming. Deze BV neemt recht-
                                        streeks deel voor in totaal 49% deel in de Gemeenschappelijke Exploitatiemaatschap-   Financieel belang             Gemeente bezit +/- 0,5% van de aandelen van Delta NV die een boekwaarde hebben
                                        pij Bergse Haven, GEM Bergse Haven CV. De vennootschap wordt in 2016 ontbonden.                                     van € 38.118

  Eigen Vermogen                        In liquidatie                                                                         Procedure begroting           Gemeente wordt via diverse informatie op de hoogte gehouden over de gang van
  Vreemd vermogen                                                                                                                                           zaken bij Delta. Grote investeringen en/of belangrijke strategische wijzigingen worden
  Resultaat                                                                                                                                                 aan de aandeelhouders voorgelegd.

  Programma                             3 Fysiek Domein                                                                       Ontwikkelingen                De herindeling van Halsteren bij Bergen op Zoom heeft tot gevolg gehad dat de
                                                                                                                                                            aandelen van de N.V. Delta Nutsbedrijven mee overgingen. Het aandeel van de
  Portefeuillehouder                    A.J.M. Coppens                                                                                                      gemeente in het totale aandelenpakket is gering. De gemeente bezit 84 aandelen.
                                                                                                                                                            Jaarlijks wordt een dividend ontvangen. De gemeente heeft alleen via de aandeel­
                                                                                                                                                            houdersvergadering bestuurlijke inbreng.
                                                                                                                                                            Als gevolg van de lagere prijzen voor elektriciteit en een verplichte afsplitsing van
                                                                                                                                                            het netwerk bedrijf staan de resultaten bij Delta al geruime tijd onder druk. Om de
                                                                                                                                                            continuïteit van de onderneming te waarborgen zijn een aantal dochter ondernemin-
                                                                                                                                                            gen (afvalverwerker Indaver, deelneming in windmolenpark, consumentak Delta)
                                                                                                                                                            afgestoten en is het netwerkbedrijf verkocht aan Enduris. Momenteel wordt een
                                                                                                                                                            nieuwe aandeelhoudersstrategie passend bij de gewijzigde structuur van de onder­
                                                                                                                                                            neming ontwikkeld. Omdat de consumentak is afgestoten en de naam Delta hierbij is
                                                                                                                                                            meeverkocht is de naam van het bedrijf gewijzigd in PZEM.
                                                                                                                              Eigen Vermogen                1 januari 2016:       € 930.000.000
                                                                                                                                                            31 december 2016:     € 1.078.000.000
                                                                                                                              Vreemd vermogen               1 januari 2016:       € 1.754.000.000
                                                                                                                                                            31 december 2016:     € 1.078.953.000
                                                                                                                              Resultaat                     2016:                 €    57.510.000
                                                                                                                              Programma                     5 Financieel Domein
                                                                                                                              Portefeuillehouder            A.J.M. Coppens (AVA)




162               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   163
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>  Programma 3                                                                                                                 Programma 4

  Parkeerbeheer Bergen op Zoom BV                                                                                             Zwembad de Schelp en de Melanen BV


  Doel                                  Uitvoering van het gemeentelijk parkeerbeleid op basis van een dienstverlenings­      Doel                            de BV exploiteert 2 zwembaden
                                        overeenkomst                                                                          Risico totaal                   Gemeente draagt risico omtrent het voortbestaan c.q. het gestort aandelenkapitaal
  Betrokkenen                           • Gemeente Bergen op Zoom;                                                            Bestuurlijk belang              Gemeente is enige aandeelhouder
                                        • Parkeerbeheer Bergen op Zoom B.V.
                                                                                                                              Financieel belang               jaarlijks verstrekt de gemeente een subsidie ad 1.8 miljoen. Gestort aandelenkapitaal
                                        • Klanten (parkeerders en abonnementhouders)
                                                                                                                                                              van €100.000
  Risico totaal                         De afspraken over het uitvoeren van het parkeerbeleid zijn vastgelegd in de dienst­
                                                                                                                              Ontwikkelingen                  In 2001 is ten behoeve van de exploitatie het zwembad verzelfstandigd in de vorm
                                        verleningsovereenkomst. Parkeerbeheer voert het parkeerbeleid conform de dienst-
                                                                                                                                                              van een BV. De gemeente is enige aandeelhouder met een aandelenpakket van
                                        verleningsovereenkomst uit. De kosten worden betaald uit de parkeerinkomsten.
                                                                                                                                                              € 100.000,--. Er is geen raad van commissarissen. De gemeente vormt het algemeen
                                        De gemeente draagt het financiële risico en ontvangt ook de inkomsten. Voor het
                                                                                                                                                              bestuur. Gezien het belang van het zwembad voor de gemeente en gezien het sociaal
                                        opvangen van tegenvallers en voor het doen van (grote) investeringen is er een
                                                                                                                                                              statuut loopt de gemeente een financieel risico indien de resultaten van de b.v.
                                        parkeerreserve. Deze reserve is op dit moment toereikend.
                                                                                                                                                              achterblijven bij de verwachtingen. In 2003 is het openluchtbad De Melanen hieraan
  Bestuurlijk belang                    Gemeente is enige aandeelhouder                                                                                       toegevoegd. Raadsbesluit 29 januari 2004. De gemeente subsidieert jaarlijks met
  Financieel belang                     De gemeente betaalt een vergoeding voor de geleverde diensten en ontvangt de                                          afgerond € 1.8 miljoen. In 2017 zijn de huurovereenkomst en de exploitatieovereen-
                                        inkomsten van Parkeerbeheer BV.                                                                                       komst tussen gemeente en de de BV geactualiseerd.

  Procedure begroting                   Parkeerbeheer BV stelt een eigen begroting op en verantwoordt elk kwartaal de         Eigen Vermogen                  1 januari 2016:     € 869.267
                                        voortgang                                                                                                             31 december 2016:   € 126.609
                                                                                                                              Vreemd vermogen                 1 januari 2016      € 557.240
  Ontwikkelingen                        Parkeerbeheer Bergen op Zoom B.V. is opgericht in 2005. De werkzaamheden betref-
                                                                                                                                                              31 december 2016:   € 1.253.140
                                        fen onder meer de afgifte van abonnementen, het toezicht op het betaald parkeren,
                                                                                                                              Resultaat                       2016                € - 742.658
                                        de verwerking van de parkeerinkomsten en het toezicht in gemeentelijke parkeer­
                                        garages en dergelijke. In 2011 is het gereguleerd parkeergebied uitgebreid.           Programma                       4 Vrije tijd

  Eigen Vermogen                        1 januari 2014:      € 306.000                                                        Portefeuillehouder              A.J.M. Coppens en A.G.J. van der Weegen
                                        31 december 2014:    € 146.000
  Vreemd vermogen                       1 januari 2014:      € 677.000			
                                        31 december 2014:    € 1.046.000
  Resultaat                             2014:                € -90.000
  Programma                             3 Fysiek Domein
  Portefeuillehouder                    A.J.M. Coppens en Y.J.M.M. Kammeijer-Luijks




164               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   165
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>  Programma 3                                                                                                              Programma 5

  NV Maatschappij ter bevordering Industrievestiging Bergen op Zoom                                                        Enexis Holding N.V. (ontstaan uit Essent NV)
  (NV Aangenaam Bergen op Zoom)
                                                                                                                           Doel                                 Beheer energienetwerk
  Doel                                  • Het kopen, verkopen, in erfpacht uitgeven, verhuren of in huurkoop geven van     Betrokkenen                          Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
                                          gronden geschikt voor industrievestiging;
                                                                                                                           Risico totaal                        Verlies inleg aandelenkapitaal
                                        • Het bouwen, kopen, of huren enerzijds en het verkopen, verhuren of in huurkoop
                                          geven anderzijds, van bedrijfsgebouwen;                                          Bestuurlijk belang                   Aandeelhouder
                                        • De promotie van Bergen op Zoom als aantrekkelijke vestigingsplaats; en           Financieel belang                    Het geringe belang in Enexis Holding N.V. kent een boekwaarde van € 1.132 (23.510
                                        • Het verrichten van alle met het bovenstaande verband houdende of daarop                                               aandelen)
                                          betrekking hebbende handelingen, alles in de ruimste zin genomen.
                                                                                                                           Procedure begroting                  Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de
  Betrokkenen                           Gemeente Bergen op Zoom                                                                                                 gemeente geïnformeerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
  Risico totaal                         Verlies aandelenkapitaal (€ 402.750)                                               Ontwikkelingen                       Enexis is sinds 2009 afgesplitste netwerkbedrijf van Essent NV. Enexis beheert het
  Bestuurlijk belang                    De gemeente is in de raad van commissarissen vertegenwoordigd door twee leden                                           energienetwerk in zeven provincies in Noord-, Oost-, en Zuid-Nederland. Zij zorgt
                                        van het college van burgemeester en wethouders                                                                          ervoor dat gas en elektriciteit van de energieleveranciers veilig bij de klant terecht
                                                                                                                                                                komen. Enexis is verantwoordelijk voor de aansluiting van ongeveer 2,6 miljoen
  Financieel belang                     Aandelenkapitaal € 402.750
                                                                                                                                                                huishoudens, bedrijven en overheden.
  Ontwikkelingen                        De NV Aangenaam Bergen op Zoom stelt middelen beschikbaar voor het stimuleren
                                                                                                                           Eigen Vermogen                       1 januari 2016:       €     3.607.000.000
                                        van de economie van de gemeente Bergen op Zoom. Dit door in te zetten op de
                                                                                                                                                                31 december 2016:     €     3.704.000.000
                                        uitvoering citymarketing en het economisch stimuleren van nieuwe initiatieven
                                                                                                                           Vreemd vermogen                      1 januari 2016:       € 3.426.000.000.000
                                        zowel bij nieuwe of bestaande bedrijven in Bergen op Zoom.
                                                                                                                                                                31december 2016:      € 3.580.000.000.000
  Eigen Vermogen                        1 januari 2014:     € 1.674.268        1 januari 2016:     € 1.894.731             Resultaat                            2016:                 €       208.000.000
                                        31 december 2014:   € 1.887.122        31 december 2016:   € 1.894.731
                                                                                                                           Programma                            5 Financieel Domein
  Vreemd vermogen                       1 januari 2014:     €         0        1 januari 2016:     €         0
                                        31 december 2014:   €         0        31 december 2016:   €         0             Portefeuillehouder                   A.J.M. Coppens (AVA)
  Resultaat                             2014:               € 212.854
  Programma                             3 Fysiek Domein
  Portefeuillehouder                    A.J.M. Coppens (AvA)
                                        F.A. Petter (president-commissaris RvC)




166               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   167
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>  Programma 5                                                                                                                     Programma 5

  Vordering op Enexis B.V. (ontstaan uit Essent NV)                                                                               Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. (ontstaan uit Essent NV)


  Doel                                  Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders bij het beheer en de               Doel                                  Het beheer en de uitoefening van de rechten en verplichtingen ingevolge de aandelen
                                        uitoefening van rechten en verplichtingen ingevolge de vordering op Enexis Holding                                              in EPZ (w.o. de kerncentrale Borssele).
                                        NV en de daaraan verbonden back-to-back leningen van de verkopende aandeel­               Betrokkenen                           Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
                                        houders.
                                                                                                                                  Risico totaal                         Verlies inleg aandelenkapitaal
  Betrokkenen                           Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
                                                                                                                                  Bestuurlijk belang                    Aandeelhouder
  Risico totaal                         Verlies inleg aandelenkapitaal
                                                                                                                                  Financieel belang                     Het geringe belang kent een boekwaarde van € 1,00 (23.510 aandelen)
  Bestuurlijk belang                    Aandeelhouder
                                                                                                                                  Procedure begroting                   Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de
  Financieel belang                     Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3.14 (314 aandelen)                                                                gemeente geïnformeerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
  Procedure begroting                   Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de                   Ontwikkelingen                        PBE was aanvankelijk opgericht ten behoeven van een bodemprocedure inzake het
                                        gemeente geïnformeerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.                                                                   geschil tussen Delta en RWE over het belang in de kerncentrale te Borsele. Partijen
  Ontwikkelingen                        Ten behoeve van een eenvoudiger coördinatie en beheersbaarheid van de 136                                                       hebben hierover een compromis bereikt. De PBE blijft bestaan om zaken af te
                                        aandeelhouders is er voor gekozen deze vennootschap tijdelijk op te zetten.                                                     wikkelen volgende uit de verplichtingen van het Convenant Borging Publiek Belang
                                        Vanuit deze vennootschap wordt Enexis BV gefinancierd. De looptijd van deze                                                     Kerncentrale 2009.
                                        vennootschap is afhankelijk van aflossing en/of herfinanciering van de vier tranches      Eigen Vermogen                        1 januari 2018:       € 1.600.000
                                        (3, 5, 7 en 10 jaar) van de leningen. De gemeente Bergen op Zoom heeft een lening                                               31 december 2018:     € 1.620.000
                                        aan c.q. vordering op Enexis van € 282.719. Begin 2012 zijn een tweetal leningen door     Vreemd vermogen                       1 januari 2018:       €         0
                                        Enexis geherfinancierd hetgeen heeft geleid tot het dalen van deze vordering cq                                                  31december 2018:     €         0
                                        lening. In 2016 is de 3e tranche afgelost. De aflossing van de laatste tranche vindt in   Resultaat                             2018:           -/-   € 20.000
                                        2019 plaats.
                                                                                                                                  Programma                             5 Financieel Domein
  Eigen Vermogen                        1 januari 2018:       €      35.000
                                        31 december 2018:     €      27.500                                                       Portefeuillehouder                    A.J.M. Coppens (AVA)
  Vreemd vermogen                       1 januari 2018:       € 356.260.000
                                        31december 2018:      € 356.260.000
  Resultaat                             2018:           -/-   €       7.500
  Programma                             5 Financieel Domein
  Portefeuillehouder                    A.J.M. Coppens (AVA)




168               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                169
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>  Programma 5                                                                                                                 Programma 5

  Verkoop Vennootschap B.V. (ontstaan uit Essent NV)                                                                          CBL Vennootschap B.V. (ontstaan uit Essent NV)


  Doel                                  • Het overnemen van vrijwel alle garanties van de verkopende aandeelhouders aan       Doel                                • Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders ter dekking van
                                          RWE AG in de verkoopovereenkomst.                                                                                         eventuele aansprakelijkheid bij het afkopen van de cross border leases (CBL’s).
                                        • Het voeren van eventuele garantieclaim procedures tegen RWE AG.                                                         • Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders met betrekking tot het
                                        • Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders met betrekking tot het                                             geven van instructies aan de escrow agent waar het fonds.
                                          geven van instructies aan de escrow agent waar het fonds wordt aangehouden.         Betrokkenen                         Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
  Betrokkenen                           Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.              Risico totaal                       Verlies inleg aandelenkapitaal
  Risico totaal                         Verlies inleg aandelenkapitaal                                                        Bestuurlijk belang                  Aandeelhouder
  Bestuurlijk belang                    Aandeelhouder                                                                         Financieel belang                   Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3,14 (314 aandelen)
  Financieel belang                     Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3,14 (314 aandelen)                      Procedure begroting                 Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de
  Procedure begroting                   Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de                                                   gemeente geïnformeerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
                                        gemeente geïnformeerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.                         Ontwikkelingen                      Ten behoeve van een eenvoudiger coördinatie en beheersbaarheid van de 136
  Ontwikkelingen                        Ten behoeve van een eenvoudiger coördinatie en beheersbaarheid van de 136                                                 aandeelhouders is er voor gekozen deze vennootschap tijdelijk op te zetten.
                                        aandeelhouders is er voor gekozen deze vennootschap tijdelijk op te zetten.                                               De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk van de periode dat claims onder
                                        De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk van de periode dat claims onder de                                       de escrow kunnen worden ingediend en afgewikkeld. In juni 2010 is een bedrag
                                        escrow kunnen worden ingediend en afgewikkeld. In 2015 is een bedrag van € 326,9                                          ontvangen van € 2.751 als voorschot op definitieve afrekening. Het is nog onduidelijk
                                        mln. vrijgevallen en uitgekeerd. Ook in 2016 volgde nog een uitkering. Het is nog                                         wanneer de venootschap kan worden geliquideerd.
                                        onduidelijk wanneer de venootschap kan worden geliquideerd.                                                               Onderstaande bedragen zijn uitgedrukt in $.
  Eigen Vermogen                        1 januari 2018:       € 100.000                                                       Eigen Vermogen                      1 januari 2018:   $ 1200.000
                                        31 december 2018:     €     60.000                                                                                        31 december 2018: $     70.000
  Vreemd vermogen                       1 januari 2018:       €          0                                                    Vreemd vermogen                     1 januari 2018:   $          0
                                        31december 2018:      €          0                                                                                        31 december 2018: $          0
  Resultaat                             2018:                 € -/- 40.000                                                    Resultaat                           2018:             $ -/- 50.000
  Programma                             5 Financieel Domein                                                                   Programma                           5 Financieel Domein
  Portefeuillehouder                    A.J.M. Coppens (AVA)                                                                  Portefeuillehouder                  A.J.M. Coppens (AVA)




170               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                     Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   171
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>  Programma 5

  Claim Staat Vennootschap B.V.


  Doel                                   Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders bij het beheer en de
                                         uitoefening van de rechten en verplichtingen van een eventuele vergoeding
                                         (ingevolge de procedure tegen de Staat der Nederlanden) aan de verkopende
                                         aandeelhoudersschade als gevolg van de splitsingwetgeving tussen het productie
                                         leveringsbedrijf en het netwerkbedrijf.
  Betrokkenen                            Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
  Risico totaal                          Verlies inleg aandelenkapitaal
  Bestuurlijk belang                     Aandeelhouder
  Financieel belang                      Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3,14 (314 aandelen)
  Procedure begroting                    Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de
                                         gemeente geïnformeerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
  Ontwikkelingen                         In tegenstelling tot eerder voorzien kan deze vennootschap nog niet geliquideerd
                                         worden doordat de koper van Attero, Waterland, in 2015 een claim heeft weggelegd.
                                         Hierover is in 2016 een akoord bereikt. Omdat tot 2019 claims kunnen worden neer­
                                         gelegd kan op z’n vroegst in 2019 deze venootschap worden geliquideerd.
  Eigen Vermogen                         1 januari 2018:       €     800.000
                                         1 december 2018:      €     600.000
  Vreemd vermogen                        1 januari 2018:       €     780.000
                                         31december 2018:      €     580.000
  Resultaat                              2018:                 € -/- 200.000
  Programma                              5 Financieel Domein
  Portefeuillehouder                     A.J.M. Coppens (AVA)




      Kaderstellende documenten voor deze paragraaf

      Beleidsnota                                                              Vastgesteld
      Verbonden Partijen: zes kaderstellende spelregels                               2015




172               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   173
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                   Analyse voor begrotingsrechtmatigheid                           PR302 Natuur en Recreatie
  Paragraaf 3.15                                                                                                                   In de Kadernota en de Notitie over het Begrotingscriterium      Op Natuur en Recreatie is een overschrijding van € 65.000,-
                                                                                                                                   van de commissie BBV is aangegeven dat de gemeenteraad          ontstaan. Bij de controles die als gevolg van het opstellen van
                                                                                                                                   bij de jaarrekening begrotingsoverschrijdingen alsnog kan       de jaarrekening zijn uitgevoerd is een administratieve omissie

  Rechtmatigheid                                                                                                                   autoriseren in de volgende situaties:

                                                                                                                                   1) Kostenoverschrijdingen die geheel of grotendeels worden
                                                                                                                                                                                                   ontdekt. Deze kosten zijn overgeboekt naar het juiste
                                                                                                                                                                                                   product, echter hierdoor ontstond een overschrijding welke
                                                                                                                                                                                                   niet meer tussentijds gemeld kon worden bij het tweede
                                                                                                                                      gecompenseerd door direct gerelateerde inkomsten,            concernbericht. De overschrijding op de lasten wordt veroor-
                                                                                                                                      bijvoorbeeld via subsidies of kostendekkende omzet.          zaakt door extra werkzaamheden vanwege groeizaam weer.
  Inleiding                                                       De gemeenteraad heeft de begroting op het niveau van             2) Kostenoverschrijdingen die passen binnen het bestaande
  Het Normenkader is voor de rechtmatigheidscontrole 2017         productgroepen geautoriseerd. De verschillen worden                 beleid, maar die niet tijdig konden worden gesignaleerd.     Deze overschrijding valt in categorie 2 van de begrotings­
  geactualiseerd en op 25 januari 2018 door de gemeenteraad       derhalve ook op dit niveau toegelicht (bij afwijkingen              Bijvoorbeeld vanwege een open einde (subsidie)regeling.      overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-
  vastgesteld. Hierbij heeft zij tevens de controle- en rappor-   > € 100.000).                                                       Vaak blijken dergelijke zaken pas in het kader van het       stellen van de jaarrekening.
  tagetoleranties bepaald.                                                                                                            opmaken van de jaarrekening.
                                                                  Onderstaande tabel geeft een overzicht van de werkelijke                                                                         Daarnaast zijn werkzaamheden uitgevoerd ten behoeve
                                                                  lasten ten opzichte van de ramingen (na wijziging) uit de        PR101 Algemeen bestuur                                          van evenementen welke worden gecompenseerd door door­
  Begrotingsrechtmatigheid                                        begroting 2017. De kolom overschrijding geeft de overschrij-     Deze overschrijding wordt veroorzaakt doordat de over-          berekening van deze lasten aan de organisatie van deze
  Voor het beoordelen van de begrotingsrechtmatigheid wordt       ding per productgroep weer. Daar waar staat ‘niet van            headlasten van de griffie niet in de juiste productgroep zijn   evenementen.
  bezien in hoeverre begrotingsoverschrijdingen plaats hebben     toepassing’ (nvt) heeft geen overschrijding plaatsgevonden.      verwerkt in de begroting. Deze lasten zijn abusievelijk ver-
  gevonden op de lasten die niet passen in de beleidskaders                                                                        werkt in productgroep 606 (overhead afdelingen) in plaats       Deze overschrijding valt in categorie 1 van de begrotings­
  van de raad.                                                                                                                     van op productgroep 101 (Algemeen bestuur). Het budget in       overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-
                                                                                                                                   productgroep 606 is toereikend voor de overheadkosten van       stellen van de jaarrekening.
                                                                                                                                   de griffie.
                                                                                                                                                                                                   PR303 Milieu
                                                                                                                                   Deze overschrijding valt in categorie 1 van de begrotings­      De overschrijding op de lasten wordt merendeels, voor
                                                                                                                                   overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het           € 420.000, veroorzaakt door de kosten gerelateerd aan een
                                                                  Begrote lasten na                                                vaststellen van de jaarrekening.                                te liquideren verbonden partij: de Regionale Milieu Dienst,
      Lasten x € 1.000                                                                 Werkelijke lasten       Overschrijding
                                                                          wijziging                                                                                                                bij­voorbeeld de verkoop van het kantoorpand met verlies.
      PR0101 Algemeen bestuur                                                  4.692                4.807                   115    PR202 Onderwijs                                                 Hierover is de raad geïnformeerd, echter de financiële gevol-
                                                                                                                                   De overschrijding wordt veroorzaakt door uitgaven voor          gen konden pas definitief bepaald worden na het tweede
      PR0102 Openbare orde en veiligheid                                       7.139                6.991                   nvt
                                                                                                                                   preventie laaggeletterdheid, deze activiteiten worden gedekt    concernbericht zoals ook in de brief van het college van 14
      PR0201 Sociale & maatschappelijke dienstverlening                     104.172               103.452                   nvt
                                                                                                                                   uit de rijksbijdrage voor het onderwijs achterstandenbeleid.    september 2017 werd aangekondigd.
      PR0202 Onderwijs                                                         7.724                7.992                   268    Deze uitgaven voor preventie laaggeletterdheid worden dus
      PR0203 Volksgezondheid                                                   2.315                2.092                   nvt    gecompenseerd door inkomsten binnen deze productgroep.          Deze overschrijding valt in categorie 2 van de begrotings­
      PR0301 Verkeer en vervoer                                               10.568               11.271                   703                                                                    overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-
                                                                                                                                   Deze overschrijding valt in categorie 1 van de begrotings­      stellen van de jaarrekening.
      PR0302 Natuur en recreatie                                               3.408                3.590                   182
                                                                                                                                   overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-
      PR0303 Milieu                                                           15.387               16.878                  1.490
                                                                                                                                   stellen van de jaarrekening.                                    Ook zijn meer kosten gemaakt als gevolg van meer aanvragen
      PR0304 Ruimte, wonen en economie                                        36.807               41.967                  5.160                                                                   omgevingsvergunningen welke in het laatste kwartaal een
      PR0401 Sport                                                             6.978                7.154                   176    PR301 Verkeer en Vervoer                                        piek vertoonden. De aanvragen omgevingsvergunningen zijn
      PR0402 Cultuur en educatie                                              14.057               13.881                   nvt    De overschrijding wordt grotendeels veroorzaakt door            traditioneel lastig te voorspellen. De meerkosten van circa
                                                                                                                                   diverse kleinere negatieve resultaten op verschillende          € 300.000 leiden tevens tot meeropbrengsten omgevingsver-
      PR0502 Gemeentelijke belastingen                                          792                   773                   nvt
                                                                                                                                   producten.                                                      gunningen in productgroep 304 Ruimte, wonen en economie.
      PR0601 Directie/Management                                               3.276                3.269                   nvt
                                                                                                                                   Deze overschrijding valt in categorie 2, deze kleinere over-
      PR0602 Financiën                                                         1.362                1.499                   137    schrijdingen vallen binnen de tolerantiegrens.                  Deze overschrijding valt in categorie 1 van de begrotings­
      PR0603 HRM                                                               2.512                2.827                   315                                                                    overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-
      PR0604 Facilitair                                                        4.675                5.028                   352    Daarnaast heeft een overschrijding plaatsgevonden op on-        stellen van de jaarrekening.
                                                                                                                                   derhoud wegen. Dit betreft de renovatie van het Zonneplein.
      PR0605 Informatie en automatisering                                      5.726                5.678                   nvt
                                                                                                                                   De renovatie heeft eind 2017 plaatsgevonden en was niet te      Overige onderdelen betreffen gesloten financieringen afval
      PR0606 Overhead Afdelingen                                               3.547                3.476                   nvt
                                                                                                                                   voorzien ten tijde van de tussentijdse rapportage. Deze over-   en riolering. De afwijkingen binnen deze gesloten exploitaties
                                                                                                                                   schrijding valt in categorie 2.                                 worden conform bestaand beleid verrekend met de voor-
      PR0501 Algemene dekkingsmiddelen                                         1.664                1.981                   316                                                                    zieningen Afval en Riolering die ingesteld zijn om (negatieve
                                                                                                                                                                                                   en positieve) exploitatieresultaten te verrekenen.



174              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       175
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>  Deze overschrijding valt in categorie 2 van de begrotings­         concernberichten was geen kwantificering van de mogelijke         • Noordsingel weg                                               g. Economische promotie:
  overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-        overschrijding te maken.                                            Het betreft meerkosten voor weggerelateerde werkzaam-         • A5600066 Recreatieve trekpleister Binnenschelde
  stellen van de jaarrekening.                                                                                                           heden aan de Boxhoornstraat. Deze kosten waren abus-
                                                                     PR604 Facilitair                                                    ievelijk niet meegenomen in het krediet. De meerkosten        h. Cultuurpresentatie, cultuurproduct en cultuurparticipatie:
  PR304 Ruimte, wonen en economie                                    De overschrijding betreft het inhuren bij zwangerschapsver-         2017 bedragen afgerond circa € 139.000. Voorgesteld           • A7540071 De Maagd vervangen los meubiliar
  Het verschil op zowel baten als lasten houdt verband met           lof alsmede langdurige zieken. Voorafgaand was de totale            wordt om deze kosten als extra kapitaallasten op te
  de herzieningen van de grondexploitaties inclusief de              omvang van de benodigde middelen niet in te schatten. Hier          nemen.                                                        i. Musea:
  tussen­tijdse winstnemingen en het verhogen van de verlies-        staan ook deels inkomsten tegenover. De overschrijding valt                                                                       • A5414035 Digitalisering archieven 2015
  voorziening. In totaal wordt het nadeel op de lasten gecom-        hierdoor deels in categorie 1 en deels in categorie 2.            In de nota Investeren en Afschrijven is verder door de ge-
  penseerd door het voordeel op de baten.                                                                                              meenteraad vastgesteld dat wanneer een investering na 2         j. Openbaar groen en recreatie:
                                                                     Daarnaast heeft extra inhuur plaatsgevonden voor de inkoop-       jaar nog niet in uitvoering is genomen het krediet komt te      • Speelvoorzieningen 2016
  Deze overschrijding valt in categorie 1 van de begrotings­         functie binnen het Sociaal Domein. De dekking had uit pro-        vervallen. Bij de vaststelling van de jaarrekening wordt voor
  overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-        gramma 2 moeten komen. Deze overschrijding valt hierdoor in       onderstaande kredieten gevraagd om de termijn van 2 jaar te     k.Riolering:
  stellen van de jaarrekening.                                       categorie 2.                                                      verlengen. Het betreft:                                         • A7220196 Randvoorziening Langstraat
                                                                                                                                                                                                       • A7220200 Saneren overstort Ravelstraat
  PR401 Sport                                                        Algemene dekkingsmiddelen                                         a. Beheer overige gebouwen en gronden:                          • A7220207 Wateroverlast Noordgeest
  De overschrijding wordt veroorzaakt door hogere personeels­        De overschrijding wordt veroorzaakt door een toevoeging           • A9803024 Groot onderhoud Koepelstraat 50                      • A7220212 Bijdrage herinrichting Noordsingel
  kosten vanwege langdurig zieken, hogere belastingen en met         aan een voorziening die als toevoeging aan een reserve was                                                                        • A7220221 Herinrichting Parallelweg/
  name dagelijks onderhoud.                                          geraamd. Dit leidt hier tot een nadeel van € 140.000 maar         b.   Overhead:                                                    Riool Oude Wouwsebaan
                                                                     wordt gecompenseerd door een voordeel bij de stortingen in        •    A5413099 Oud Stadhuis vervanging meubilair                 • A7220227 Riolering Guido Gezellelaan
  Bij het 2e Concernbericht is kritisch naar gekeken naar het        reserves.                                                         •    A5991402 Jacob Obrechtlaan 4 groot onderhoud
  product Sport, toen was de verwachting dat binnen het bud-                                                                           •    A7512101 Aanschaf BGT 2011                                 l.   Wonen en bouwen:
  get gebleven zou worden. In het laatste kwartaal bleek dat         Deze overschrijding valt in categorie 1 van de begrotings­        •    A7512153 Invoering burgerzakensysteem                      •    A8220043 Voorbereiding aanleg woonwagenkamp 2017
  met name het dagelijks onderhoud een nadeel van € 83.000,-         overschrijdingen die de raad kan autoriseren door het vast-       •    A7512159 2e Fase ESB                                       •    A8220047 Schoon heel en veilig woonwagenbeleid
  heeft veroorzaakt ten dele door onvoorziene onderhouds­            stellen van de jaarrekening.                                      •    A7512162 Invoering Office365                               •    A8220048 Woonwagens planmatig onderhoud 2015
  werkzaamheden (calamiteitenonderhoud en administratieve                                                                              •    A8100001 Transitie Fysiek Domein                           •    A8220049 Woonwagens planmatig onderhoud 2016
  correcties als gevolg van de jaarrekening). De inzet van ziek-     Gezien de professionalisering van de inkoop mogen we er           •    Onderhoudsmaterialen sport / rollend materieel             •    A8220052 Nieuwe woonwagenlocatie 1
  tevervanging is gedeeltelijk gecompenseerd door ontvangs­          vanuit gaan dat de inkoopvoordelen zijn gerealiseerd. Deze
  ten van het UWV die in een ander product zijn verantwoord.         realisatie komt echter tot uitdrukking in de verschillende pro-   Van onderstaande kredieten loopt momenteel de aanbested-        Autorisatie
                                                                     gramma’s en kredieten.                                            ing. Vervanging vindt in 2018 plaats.                           Bovengenoemde overschrijdingen passen binnen het
  Deze overschrijdingen vallen zowel onder categorie 1 en 2                                                                            • A7535109 ROB 134 Electro veegcarrier 2015                     bestaande door de raad uitgezette beleid c.q. binnen wetteli-
  van de begrotingsoverschrijdingen die de raad kan autoris-         Kredieten                                                         • A7535131 ROB 183 Auto (2015)                                  jke kaders of worden gecompenseerd door direct gerela-
  eren door het vaststellen van de jaarrekening.                     In de nota Investeren en Afschrijven is opgenomen dat het         • A7535143 ROB 105 Hydro Iseki Th 4290 Hydro 2015               teerde inkomsten. Met het vaststellen van de jaarrekening
                                                                     college de raad informeert indien een overschrijding van          • A7535147 Riool reinigingsmachine ROM900 2015                  autoriseert de raad deze uitgaven en verlenging van de
  PR602 Financiën                                                    een krediet meer dan € 100.000 bedraagt. Hierbij is specifiek     • A7535155 Vervanging materieel 2017                            krediettermijnen.
  De overschrijding betreft het inhuren bij zwangerschapsver-        aangegeven dat bij een overschrijding van meer dan                • A7535157 ROB 103 Auto
  lof alsmede langdurige zieken. Voorafgaand was de totale           € 100.000 dit vermeld wordt in de jaarrekening en dat daarbij     • A7535159 ROB 282 Auto                                         Reserves en Voorzieningen
  omvang van de benodigde middelen niet in te schatten. Hier         ook een voorstel voor dekking van de meerkosten wordt             • A7535160 ROB 283 Auto                                         Vanaf 2017 moeten investeringen met een maatschappelijk
  staan ook deels inkomsten tegenover. De overschrijding valt        gedaan (hogere kapitaallasten of eenmalige dekking van de                                                                         nut geactiveerd worden. Deze investeringen zijn vaak
  hierdoor deels in categorie 1 en deels in categorie 2.             overschrijding).                                                  c. Openbare orde en veiligheid:                                 gecombineerde werken, zoals riolering en overige ver­-
                                                                                                                                       • A1400008 Vervanging camera’s tbv toezicht 2012                vang­ing­en in de openbare ruimte zoals wegen, openbare
  PR603 HRM                                                          Op twee kredieten zijn de overschrijdingen groter dan                                                                             verlichting, openbare groen e.d. Bij de vaststelling van het
  De overschrijding betreft deels het inhuren bij zwanger-           € 100.000. Het gaat hier om de Randweg Zuidwest tracédeel         d. Verkeer en Vervoer:                                          IBOR-plan 2018 – 2022 is ingestemd met het instellen van een
  schapsverlof alsmede langdurige zieken. Voorafgaand was            1 fase 2 (A2100278 en A2100279) en de Noordsingel weg             • A2110037 Verkeersstudies                                      dekkingsreserve voor investeringen in de openbare ruimte
  de totale omvang van de benodigde middelen niet in te schat-       (A21000295). De meerkosten 2017 bedragen in totaliteit af-                                                                        (excl. riolering). Riolering wordt altijd al geactiveerd en de
  ten. Hier staan ook deels inkomsten tegenover. De overschrij-      gerond € 308.000. Deze kosten worden als extra kapitaallas-       e. Parkeren:                                                    lasten hiervan worden meegenomen in het tarief rioolheffing.
  ding valt hierdoor deels in categorie 1 en deels in categorie 2.   ten opgenomen in programma 3 Fysiek Domein.                       • A2140020 Bewaakte fietsenstallingen cemtrum 2013               Door het vormen van een dekkingsreserve is voor de
                                                                     • Randweg Zuidwest tracédeel 1 fase 2                             • A2140025 Optimalisering betaald parkeren 2016                 gehele looptijd van het krediet dekking beschikbaar voor de
  Daarnaast is door de vele organisatorische wijzigingen                Het betreft hier niet verhaalbare kosten voor het verleggen                                                                    afschrijvingskosten.
  (zoals anticiperen op pensionering en projectmatige inzet             van kabels en leidingen. De meerkosten 2017 bedragen           f. Economische havens en waterwegen:
  van medewerkers) zijn de kosten van het mobiliteitsfonds              afgerond circa € 169.000. Voorgesteld wordt om deze            • A2200049 Herstructurering Theodorushaven fase 2
  overschreden. De overschrijding valt in categorie 2, bij de           kosten als extra kapitaallasten op te nemen.                   • A2200051 Herstructurering Theodorushaven fase 4



176            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                     Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    177
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>  4. Jaarrekening
  4.1 Overzicht van baten en lasten

  Bedragen x € 1.000                 rekening 2016         begroting voor wijziging 2017           begroting na wijziging 2017         realisatie begrotingsjaar 2017                begrotingsafwijking 2017

  Programma                                  saldo        baten       lasten       saldo        baten       lasten       saldo        baten       lasten        saldo       baten          lasten        saldo

  PROG.01 Bestuurlijk Domein                  9.808       3.926       11.397        7.470       4.061       11.831        7.770        4.136      11.798        7.662          -75             33          108
  PROG.02 Sociaal Domein                     81.817      29.837      109.277       79.440      33.136      114.211       81.074       34.359     113.535       79.176       -1.223            676        1.899
  PROG.03 Fysiek Domein                      21.238      47.082       59.256       12.174      52.042       66.171       14.128       70.931      73.706        2.775      -18.889         -7.535       11.353
  PROG.04 Vrije Tijd                         16.390       5.617       20.946       15.329       5.556       21.035       15.479        5.160      21.035       15.876          396             -1         -397
  PROG.05 Financieel Domein                 -13.381      15.432          792      -14.640      15.329          792      -14.536       14.754         773      -13.980          575             19         -556

  Subtotaal programma’s                    115.873      101.894      201.668       99.774     110.124      214.040     103.916       129.340     220.848       91.508      -19.215         -6.808       12.407

  Algemene dekkingsmiddelen               -127.458      116.831        1.615     -115.216     119.453        1.664    -117.789       119.693       1.981     -117.712        -239            -316          -77
  PROG.06 Bedrijfsvoering                   15.760        2.954       20.808       17.854       2.914       21.099      18.185         2.999      21.777       18.778         -86            -679         -593
  Post onvoorzien                                0            0            0            0           0            0           0             0           0            0           0               0            0
  Vennootschapsbelasting                         0            0            0            0           0            0           0             0           0            0           0               0            0

  Totaal saldo baten en lasten               4.175      221.679      224.091        2.411     232.491      236.803       4.312       252.032     244.606       -7.426      -19.540         -7.803       11.738

  Onttrekking aan reserves                  -25.034       4.777            0       -4.777       8.427            0       -8.427        6.960           0       -6.960       1.467               0       -1.467
  Toevoeging aan reserves                    20.412           0        2.366        2.366           0        4.116        4.116            0      14.362       14.362           0         -10.246      -10.246

  Subtotaal                                   -447      226.456      226.456           0      240.918      240.918           0       258.992     258.968          -24      -18.073        -18.049           24

  Resultaat na bestemming                     -447      226.456      226.456           0      240.918      240.918           0       258.992     258.968          -24      -18.073        -18.049           24




  Bovenstaand is het totaaloverzicht van baten en lasten          geld grotendeels vrijgevallen en de pensioenvoorziening voor    Programma 3 Fysiek Domein:                                        doorberekenen van kosten en zijn er meerkosten gemaakt
  opgenomen. De analyse hiervan vindt u terug in de afzonder-     wethouders opgehoogd. Daarnaast heeft de gemeente een           De afwijkingen op dit domein zijn fors, zowel op de lasten        voor dagelijks onderhoud van sportaccomodaties.
  lijke programma’s onder de vraag ‘wat heeft het gekost?’.       voordelige eindafrekening ontvangen van een eerder jaar         als de baten. Er hebben zich afwijkingen voorgedaan op
                                                                  alsmede meer dwangsommen verbeurd.                              onderdelen waarvoor een gesloten financiering geldt (riolen,      Programma 5 Financieel Domein:
  Toelichting overschrijdingen per programma                                                                                      afvalstoffenheffing), alsmede op ISV en grondbedrijf.             Er is een lagere algemene uitkering ontvangen dan begroot.
  In de paragraaf Rechtmatigheid is per productgroep de over-     Programma 2 Sociaal Domein:                                     De herziening van de grondexploitaties hebben geleid tot een      Er zijn rentevoordelen onstaan. Daarnaast zijn minderop-
  schrijding groter dan € 100.000 toegelicht. Bij het overzicht   Programma 2 is qua lasten het meest omvangrijke program-        forse tussentijdse winstneming, daarnaast is de verliesvoor-      brengsten ontstaan op met name OZB.
  van baten en lasten moeten de afwijkingen per programma         ma. In totaliteit bekeken wijkt het het uiteindelijke saldo     ziening opgehoogd. Daarnaast zijn fors meer gelden
  worden toegelicht. Onderstaand treft u de toelichting op        slechts ruim 2 procent af van hetgeen begroot was. De           binnengekomen voor leges omgevingsvergunningen.                   Programma 6 Bedrijfsvoering:
  hoofdlijnen aan. Verdere specificatie vindt u per programma     verschillen doen zich op verschillende onderdelen voor. In de   Hier staan ook hogere kosten tegenover.                           De overhead van de griffie is verschoven van programma 6
  terug.                                                          analyse bij programma 2 is uitgebreid toegelicht waardoor                                                                         naar programma 1. Het salaris- en inhuurbudget is over-
                                                                  deze afwijkingen zijn ontstaan. Op hoofdlijnen kan gemeld       Programma 4 Domein Vrije Tijd:                                    schreden als gevolg van frictiekosten, vacatures en langdurig
  Programma 1 Bestuurlijk Domein:                                 worden dat er een tekort is op beschermd wonen en een           Er zijn minder baten ontvangen dan begroot en meer kosten         zieken die met inhuur zijn opgevangen, als ook door organisa-
  De afwijking op dit programma is enerzijds ontstaan door        overschot op participatie. Het aanvankelijke budget van jeugd   gemaakt. De onderschrijding op de baten kent evenals de           torische wijzigingen.
  een verschuiving van kosten tussen programma’s 6 en 1 van       bleek onvoldoende, daarom is bij het 2e concernbericht 2017     overschrijding op de kosten meerdere oorzaken.
  overhead voor de griffie. Daarnaast is de voorziening wacht-    het budget opgehoogd. Deze ophoging bleek uiteindelijk niet     De overschrijding op de lasten is ontstaan door het intern
                                                                  geheel benodigd.



178           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     179
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>  4.2 Waarderingsgrondslagen
                                                                                                                                  gings- of vervaardigingsprijs en dat de investeringen lineair
                                                                  Algemene uitkering                                              worden afgeschreven. Aan het eind van deze paragraaf is          Voorzieningen moeten worden verminderd op investerin-
  Algemene grondslagen voor het opstellen                         De algemene uitkering is gebaseerd op de uitkomsten van de      een overzicht van de afschrijvingstermijnen en de methode        gen, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing
  van de jaarrekening                                             decembercirculaire 2017, dit heeft in de jaarrekening geleid    van afschrijven opgenomen.                                       kan worden geheven. Voorbeelden hiervan zijn riolering en
                                                                  tot een bijstelling van de ontvangen bijdrage van het Rijk.                                                                      afvalstoffenheffing.
  Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)                       De ontvangen bijdrage van het Rijk was lager dan waarmee        Immateriële vaste activa
  Met ingang van 1 januari 2004 is het Besluit Begroting en       rekening was gehouden bij de begroting.                         Onder immateriële vaste activa worden verstaan de kosten         Financiële vaste activa
  Verantwoording (BBV) van kracht geworden. Tussentijds is                                                                        verbonden aan het sluiten van geldleningen en het saldo van      Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regelingen
  het BBV op onderdelen herzien. Met ingang van 1-1-2017          CAK                                                             agio en disagio en de kosten van onderzoek en ontwikkeling       en leningen u/g zijn opgenomen tegen nominale waarde.
  heeft het BBV een vernieuwing ondergaan. De verslagleg-         Met betrekking tot de eigen bijdragen die het CAK int en        voor een bepaald actief.                                         Zo nodig is een voorziening voor verwachte oninbaarheid in
  ging is opgesteld aan de hand van de huidige BBV wet- en        aan de gemeenten afdraagt geldt op basis van de Kadernota       Deze laatste betreffen veelal kosten die worden gemaakt          mindering gebracht. Participaties in het aandelenkapitaal van
  regel­geving en daarnaast gebaseerd op eigen vastgestelde       rechtmatigheid 2017 van de commissie BBV het volgende.          voor de voorbereiding van een groot project. Dit heeft als       NV’s en BV’s (“kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen” in
  kaders.                                                         Gemeenten kunnen op basis van de overzichten van het CAK        consequentie dat deze als een afzonderlijk actief moeten         de zin van het BBV) zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings­
                                                                  wel de aantallen personen, soort en omvang van de zorg­         worden gewaardeerd en dus géén onderdeel uitmaken                prijs van de aandelen. Als de waarde van de aandelen onver-
  Totaal van baten en lasten en gerealiseerde resultaat           verlening beoordelen met de eigen WMO-administratie.            van de uiteindelijke investering (=materiële vaste activa).      hoopt structureel mocht dalen tot onder de verkrijgingsprijs
  Overeenkomstig het bepaalde in het BBV dient het resultaat      Probleempunt is dat door het ontbreken van inkomens-            De kosten kunnen wel geactiveerd worden, maar dan moet           zal afwaardering plaatsvinden.
  te worden gepresenteerd als totaal van baten en lasten,         gegevens op deze overzichten de informatie over de eigen        worden voldaan aan een viertal voorwaarden en mag de
  dat wil zeggen zonder mutaties in de reserves en als gereali-   bijdrage ontoereikend is om als gemeente de juistheid op        afschrijvingsduur ten hoogste vijf jaar zijn (artikelen 60 en    De geactiveerde bijdragen van derden zijn gewaardeerd
  seerde resultaat dat wil zeggen met mutaties in de reserves.    persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als       64, lid 5).                                                      op het bedrag van de verstrekte bijdragen, verminderd met
  Er is voor gekozen om de mutaties in de reserves te laten       geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen                                                                      afschrijvingen. De verleende bijdragen worden afge­schreven
  lopen via de programma’s. Binnen de programma’s zijn de         van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK,        Materiële vaste activa                                           in de periode waarin het betrokken actief van de derde op
  beide resultaten opgenomen.                                     heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijk­    De materiële vaste activa met economisch nut, zoals bedoeld      basis van de door de gemeente gestelde voorwaarden moet
                                                                  heid voor de juistheid en volledigheid van de eigenbijdragen    in artikel 35 BBV, worden lineair afgeschreven, in overeen-      bijdragen aan de publieke taak.
  Overige algemeen                                                geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dat betekent        stemming met de tabel in het vastgestelde activabeleid ‘Nota
  De waardering van de activa en passiva en de bepaling van       dat door de gemeenten geen zekerheden over de omvang en         Investeren en Afschrijven 2015’. De afschrijvingen vinden        Voorraden
  het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten.     hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen als       plaats conform het vastgestelde activabeleid. Beleid omtrent     De als “onderhanden werken” opgenomen bouwgronden in
  Tenzij anders is vermeld, worden de activa en passiva           gevolg van het niet kunnen vaststellen van de juistheid op      investeren en afschrijven is in december 2015 geactualiseerd     exploitatie zijn gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs,
  opgenomen tegen nominale waarden.                               persoonsniveau, zoals hiervoor is toegelicht.                   en vastgesteld (RVB 15-0079). Als gevolg van wijziging in het    dan wel de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs om-
  De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waar­                                                                        BBV worden investeringen met een maatschappelijk nut ook         vat de kosten die rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen
  op zij betrekking hebben. Baten en (tussentijdse) winsten       Balans                                                          geactiveerd. De nota investeren en afschrijven wordt hierop      worden toegerekend (zoals grondaankopen en kosten van
  worden slechts genomen voor zover zij op balansdatum zijn                                                                       in 2018 aangepast. Vooruitlopend hierop heeft de gemeente­       bouw- en woonrijp maken), alsmede de rentekosten en een
  gerealiseerd. Verliezen en risico’s die hun oorsprong vinden    Vaste activa                                                    raad in december 2017 een besluit genomen over het               aandeel in de administratie- en beheerskosten.
  voor het einde van het boekjaar, worden in acht genomen         Artikel 35 BBV beschrijft het in:                               integraal beheerplan openbare ruimte 2018 – 2022 het feit dat    De regels ten aanzien van winstneming op grondexploitaties
  indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn     • Investeringen met economisch nut:                             investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk      zijn aangescherpt. Er moet tussentijds winst worden ge-
  geworden.                                                       • Investeringen met een economisch nut, waarvoor ter            nut geactiveerd moeten worden.                                   nomen naar rato van realisatie van een plan (percentage
  Dividendopbrengsten van deelnemingen worden als baten              bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven;                                                                     of completion). Waar nodig zijn voorzieningen voor het
  genomen op het moment waarop het dividend betaalbaar            • Investeringen in de openbare ruimte met maatschappelijk       Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000         verwachte verlies in mindering gebracht.
  gesteld wordt.                                                     nut:                                                         (betreft totale investering en niet de individuele onderdelen)
  Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het         • Van de materiële vaste activa wordt aangegeven welke in       worden niet geactiveerd, uitgezonderd gronden en terreinen.      Kortlopende vorderingen
  boekjaar waarop ze betrekking hebben. Als gevolg van het           erfpacht zijn uitgegeven.                                    Deze laatstgenoemde worden altijd geactiveerd.                   De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale
  formele verbod op het opnemen van voorzieningen c.q.                                                                                                                                             waarde. Voor verwachte oninbaarheid is een voorziening
  schulden uit hoofde van jaarlijks terugkerende arbeids­         Investeringen hebben een economisch nut indien ze ver-          Onder activa met een meerjarig maatschappelijk nut, zoals        in mindering gebracht. De hoogte van de voorziening wordt
  kostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume      handelbaar zijn en/of indien ze kunnen bijdragen aan het        bedoeld in artikel 35 BBV, worden verstaan investeringen in      bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Activa
  worden sommige personele lasten echter toegerekend              genereren van middelen. Alle investeringen moeten worden        aanleg en onderhoud van: (inrichting) wegen, waterwegen;         dienen conform artikel 63 BBV gewaardeerd te worden op
  aan de periode waarin uitbetaling plaatsvindt; daarbij moet     geactiveerd met uitzondering van kunstvoorwerpen met een        civiele kunstwerken, riolen, groen en kunstwerken.               vervaardigings- of verkrijgingsprijs. De nominale waarde
  worden gedacht aan componenten zoals ziektekosten­premie        cultuurhistorische waarde. Deze worden niet geactiveerd.                                                                         van deze vorderingen is gelijk aan de vervaardigings- of
  ten behoeve van gepensioneerden, overlopende verlof­                                                                            Investeringen met een economisch en maatschappelijk              verkrijgingsprijs.
  aanspraken en dergelijke. Uitzondering hierop is de vorming     Het activeren en afschrijven van vaste activa is gebaseerd op   nut moeten worden geactiveerd voor het bedrag van de
  van een voorziening inzake de pensioenen voor wethouders,       de nota Investeren en Afschrijven die door de gemeenteraad      investering.                                                     Liquide middelen
  hiervoor wordt een voorziening ingesteld. Alle bedragen         is vastgesteld op 16 december 2015. Concreet betekent dit       Bijdragen van derden die in directe relatie staan met een        Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.
  luiden in euro’s.                                               dat de activa zijn gewaardeerd tegen (maximaal) de verkrij­     actief dienen op de waardering in mindering te worden
                                                                                                                                  gebracht (artikel 62, lid 2).



180           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                     181
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>  Eigen vermogen                                                  Langlopende schulden                                             Uitgangspunt is dat materiële vaste activa lineair worden
  Reserves maken, samen met het gerealiseerde resultaat,          De langlopende schulden hebben een looptijd van één jaar         afgeschreven in maximaal:
  deel uit van het eigen vermogen. Onderscheid wordt gemaakt      of langer. Deze zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde,
  tussen de algemene reserve en bestemmingsreserves.              verminderd met de gedane aflossingen.                            a.     60 jaar       Riolering
  Bestemmingsreserves omvatten reserves waaraan een                                                                                b.     40 jaar       Nieuwbouw woonruimten
  specifieke bestemming is gegeven.                               Vlottende passiva                                                c.     60 jaar       Schoolgebouwen
                                                                  De kortlopende schulden en overlopende passiva zijn
                                                                                                                                   d.     40 jaar       Kantoren en bedrijfsgebouwen
  Bij de indeling van de reserves is aansluiting gezocht bij de   gewaardeerd tegen de nominale waarde.
  indeling zoals die in de nota Reserves en Voorzieningen is                                                                       e.     30 jaar       Sportvelden en –voorzieningen*
  vastgesteld. Vaststelling vond plaats in de raadsvergadering    Borg- en garantstellingen                                        f.     25 jaar       Renovatie en restauratie van woonruimten, kantoren, bedrijfsgebouwen en schoolgebouwen
  van 16 december 2015 (RVB 15-0091). Dit betekent dat bij        Voor zover leningen door de gemeente gewaarborgd zijn, is        g.     25 jaar       Wegen, parken en plantsoenen*
  vaststelling van de jaarrekening 2015 alle bestemmings-         buiten de balanstelling het totaalbedrag van de geborgde         h.     20 jaar       Motorvaartuigen
  reserves zijn opgeheven en de saldi van alle reserves is        schuldrestanten per einde boekjaar opgenomen.
                                                                                                                                   i.     20 jaar       Technische installaties in (bedrijfs)gebouwen en in openbaar gebied
  opgenomen in de Algemene Reserve. Dit is de enige reserve
                                                                                                                                                        Veiligheidsvoorzieningen bedrijfsgebouwen, telefooninstallaties, kantoormeubilair, schoolmeubilair,
  die blijft bestaan. Vanaf 2016 wordt gewerkt met blokkerin-     Afschrijvingstermijnen                                           j.     10 jaar
                                                                                                                                                        aanleg tijdelijke terreinwerken, nieuwbouw tijdelijke woonruimten en bedrijfsgebouwen
  gen, die elk jaar bij opstellen van het Beleidskader worden     Methode van afschrijven
                                                                                                                                   k.     10 jaar       Zware transportmiddelen; aanhangwagens, schuiten, personenauto’s en lichte motorvoertuigen
  afgewogen en herijkt. Reserves zijn op de balans opgenomen      Uitgangspunt is dat de activa worden afgeschreven op basis
  tegen de nominale waarde. Op de reserves wordt geen rente       van de lineaire methode.                                         l.     10 jaar       Automatiseringsapparatuur (hard- en software)
  bijgeschreven.                                                                                                                   m.     Niet          Gronden en terreinen
  In december 2017 is door de gemeenteraad besloten om           Afschrijvingstermijnen
  vooralsnog als uitgangspunt in te stemmen om een dekkings-     In de ‘Financiële verordening gemeente Bergen op Zoom             *materiële vaste activa met maatschappelijk nut
  reserve te vormen voor de nog te dekken investeringen in de    2017’ zijn geen afschrijvingstermijnen vastgesteld. Deze
  openbare ruimte. In de nog te herziene nota van investeren     zijn bepaald in de Nota Investeren en Afschrijven 2015.
  en afschrijven wordt hierover een definitief standpunt inge-   Hieronder is een overzicht opgenomen van de te hanteren
  nomen.                                                         maximale afschrijvingstermijnen voor nieuwe investeringen
                                                                 vanaf 2015. Deze (maximale) termijnen zijn gebaseerd op
  Voorzieningen                                                  algemene bedrijfseconomische grondslagen en hetgeen
  Voorzieningen worden gevormd voor verplichtingen, verliezen gebruikelijk is binnen de gemeente. Afwijking naar beneden
  en risico’s waarvan de omvang op balansdatum onzeker is        toe is alleen mogelijk indien uit de onderbouwing blijkt dat
  doch redelijkerwijs te schatten en voor kosten die in een      de economische levensduur korter is. Voor investeringen die
  volgend begrotingsjaar worden gemaakt mits het maken van niet volledig toegewezen kunnen worden aan één van deze
  deze kosten zijn oorsprong vindt in het begrotingsjaar of in   categorieën is op basis van een onderbouwing een reële
  een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot    afschrijvingstermijn worden aangenomen.
  gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotings-
  jaren. Voorzieningen worden in beginsel gevormd ten laste      In december 2015 is de Nota Investeren en Afschrijven
  van het resultaat en onttrekkingen vinden plaats ten laste van geactualiseerd. Hierbij heeft een tweetal verlengingen van
  de balanspost.                                                 de afschrijvingstermijnen plaatsgevonden. Het betreft hier
  Met ingang van 2014 zijn de egalisatiereserves afvalstof-      wijziging van de afschrijvingstermijnen schoolgebouwen van
  fenheffing, riolen en gemalen omgezet in voorzieningen en      40 naar 60 jaar en technische installaties van 15 naar 20 jaar.
  onder de voorzieningen verantwoord op basis van nieuwe         De financiële consequenties hiervan zijn in de aparte raads-
  uitgangspunten van de commissie BBV. Hierbij is geen split­    voorstellen en bij de jaarrekening 2015 inzichtelijk gemaakt.
  sing aangebracht voor vervangingsinvesteringen (inclusief
  spaarcomponent) en onderhoud.
  Voorzieningen zijn op de balans opgenomen tegen de nomi-
  nale waarde, behalve bij de voorziening grondexploitatie die
  tegen contante waarde is opgenomen. Bij de indeling van de
  voorzieningen is aansluiting gezocht bij de indeling zoals die
  in de nota Reserves en Voorzieningen is vastgesteld.
  Vaststelling vond plaats in de raadsvergadering van
  16 december 2015.




182           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017            183
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>  4.3 Balans
  Activa (x € 1.000)                                                                                                  Passiva (x € 1.000)
                                                                                  31/12/2016             31/12/2017                                                                                           31/12/2016             31/12/2017
      Vaste activa                                                                                                    Vaste Passiva
      Immateriële vaste activa                                                                                        Eigen vermogen
      - 	kosten verbonden aan het sluiten van geldleningen en                                                        - algemene reserve                                                             39.542                 47.391
          het saldo van agio en disagio                                     24                      0                 - nog te bestemmen resultaat                                                      447                     24
      - kosten van onderzoek en ontwikkeling van een bepaald actief        237                    468                                                                                                             39.989                 47.415
      - bijdragen aan activa in eigendom van derden                         66                     61
                                                                                        327                    530    Voorzieningen
      Materiële vaste activa                                                                                          - voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s                      5.089                  5.047
      - investeringen met een economisch nut                            157.617                158.877                - onderhoudsegalisatievoorzieningen                                             3.008                  8.404
      - 	investeringen met economisch nut waarvoor een heffing                                                      -	door derden beklemde middelen met een specifieke
          kan worden geheven                                             82.686                 87.935                   aanwendingsrichting                                                          7.341                  1.507
      - 	investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend                                                                                                                                                     15.437                 14.958
          een maatschappelijk nut                                        34.713                 33.730
                                                                                    275.016                280.542    Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer
      Financiële vaste activa                                                                                         -	onderhandse leningen van: binnenlandse banken en
       kapitaalverstrekking aan:                                                                                         overige financiële instellingen                                            194.737                199.530
      - deelnemingen (effecten)                                             107                    107                - waarborgsommen                                                                  212                    330
      - gemeenschappelijke regelingen                                     1.767                  1.860                                                                                                          194.949                199.860
                                                                          1.874                  1.967
      - overige langlopende leningen                                      2.966                  3.013                                                                                                          250.375                262.406
      -	overige uitzettingen met een rentetypische looptijd
         van meer dan één jaar                                            1.319                   989                 Vlottende Passiva
                                                                                       6.160                  5.969   Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
                                                                                                                      - kasgeldleningen                                                              15.000                 24.000
                                                                                    281.503                287.041    - bank en giro                                                                    302                  1.558
                                                                                                                      - overige schulden                                                             21.633                 27.556
      Vlottende activa                                                                                                                                                                                            36.935                 53.114
      Voorraden                                                                                                       Overlopende passiva
      - grond- en hulpstoffen:                                                                                        - nog te betalen bedragen                                                      14.499                  9.968
        - overige grond- en hulpstoffen                                      49                     49                -	van Europese of Nederlandse overheidslichamen ontvangen,                     6.057                  1.720
                                                                             49                     49                   nog te besteden specifieke uitkeringen
      - onderhanden werk, w.o. bouwgronden in exploitatie                -1.219                  2.210                - overige vooruitontvangen bedragen                                             1.728                  2.081
      - gereed product en handelsgoederen                                 1.619                  1.668                                                                                                            22.284                 13.769
                                                                                        448                   3.927
      Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
      - vorderingen op openbare lichamen                                 10.876                 12.956                                                                                                            59.219                 66.883
      - rekening-courantverhoudingen met niet-financiële instellingen       533                    481
      - overige vorderingen                                               8.821                  7.974
                                                                                      20.230                 21.411
      Liquide middelen                                                                   138                    359

      Overlopende activa
      - 	nog te ontvangen voorschotbedragen van:
          het Rijk; en                                                    1.508                   376
        overige Nederlandse overheidslichamen.                              546                  3.161
      - overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen              5.221                 12.841
                                                                                       7.275                 16.378

                                                                                      28.091                 42.075

      Totaal                                                                        309.594                329.116    Totaal                                                                                    309.594                329.116

                                                                                                                      Niet uit de balans blijkende verplichtingen                                                 14.076                 68.536




184               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017              185
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>  4.4 Toelichting op de balans                                                                                                  De mutatie betreft voor gronden en terreinen welke van       De grote investeringen Machines, apparaten en installaties
                                                                                                                                Strategische gronden zijn over gezet naar Gronden en         betreffen voornamelijk ICT gerelateerde investeringen en
                                                                                                                                terreinen. Deze gronden betreffen de nog te ontwikkelen      investering optimalisering betaald parkeren.
  Activa ( bedragen x € 1.000 )                                   Vaste activa                                                  gronden in ScheldeVesting (zoals Spaensche Scharen)en        De investeringen overige materiële vaste activa betreffen
  Opmerkingen vooraf: gelet op het gebruik maken van              De vaste activa zijn onderverdeeld in:                        Markiezaten (zoals Terpen).                                  voornamelijk inventaris gerelateerde activa.
  afrondingen kan het zo zijn dat verwijzigingen naar cijferma-   • immateriële vaste activa;                                   De grote investeringen gebouwen betreffen enerzijds de       De desinvesteringen Gronden en terreinen gebouwen
  tige informatie elders opgenomen in de jaarstukken 2017 kan     • materiële vaste activa;                                     gemeenschapelijke huisvesting Facilitair Bedrijf (Eventum)   betreffen grontedeels de afwaardering van de boekwaarde
  afwijken van hetgeen is opgenomen in de balans en toelich­      • financiële vaste activa.                                    en anderzijds investeringen in activa sport.                 van erfpachtgrond Holland Haven.
  ting op de balans. Daarnaast is het mogelijk dat door deze      In het bijlagenboek “staat van activa per balanspost”                                                                      De desinvesteringen Gebouwen betreffen de Slingerweg en
  afrondingen op duizendtallen de optellingen minimaal kunnen     worden de gegevens van elk afzonderlijk actief vermeld.       De grote investeringen betreffen voor grond- weg-            Van Egeraat complex.
  afwijken.                                                       Onderstaand wordt een specificatie gegeven van de             en waterbouwkundige werken Herstructurering                  De desinvesteringen Grond-, weg- en waterbouwk. Werk
                                                                  vaste activa. Van de materiële en financiële vaste activa     Theodorushaven fase 2, infrastructuur Waterschans,           betreft verkochte percelen Geertruidapolder.
                                                                  is, per categorie, tevens het verloop in de boekwaarden       Geertruidapolder en oude havenkanaal.                        De afschrijvingen betreffen reguliere afschrijvingen.
                                                                  weergegeven. Daar waar van belang is een korte toelichting    De investeringen vervoermiddelen betreffen de vervangende
                                                                  gegeven.                                                      aanschaf van auto’s van voornamelijk de buitendienst.



  Immateriële vaste activa		    Boekw.                                            invest.     desinv.     afschr.   Boekw.      Materiële vaste activa met		     Boekw.                                      invest.     desinv.     afschr.   Boekw.
  			                        31/12/2016                                             2017        2017        2017 31/12/2017     economisch nut waarvoor een		 31/12/2016                                       2017        2017        2017 31/12/2017
                                                                                                                                heffing kan worden geheven
  1	Kosten verbonden aan het sluiten van
     geldleningen en het saldo van agio en disagio		                      24           0           0          24           0    1   Gronden en terreinen		                   809                                  0           0            0         809
  2	Kosten van onderzoek en ontwikkeling voor een                                                                              2   Woonruimten		 0                                                               0           0            0           0
     bepaald actief		                                                    237         315          75           9         468    3   Gebouwen		26                                                                  0           0            3          23
     Bijdrage activa in eigendom van derden		                             66           0           0           5          61    4   Grond-, weg- en waterbouwk. Werken		  81.819                              7.120         165        1.687      87.087
                                                                                                                                5   Vervoermiddelen		 0                                                           0           0            0           0
  Totaal immateriële vast activa		                                       327         315          75          38         530    6   Machines, apparaten en installaties		     31                                  0           0           16          16
                                                                                                                                7   Overige materiële vaste activa		           0                                  0           0            0           0

  Genoemde afschrijvingen betreffen reguliere jaarlijkse                                                                        Totaal vaste activa met economisch nut		                         82.686       7.120         165        1.706      87.935
  afschrijvingen. De investeringen betreffen Recreatieve
  trekpleister Binnenschelde, Uitvoering transformatie
  fysiek domein en verkeersplan. De desinvestering betreft                                                                      Bij grond-, weg- en waterbouwkundige werken betreft
  de dekking uit de algemene reserve voor de kosten van                                                                         het investeringen in rioleringswerken. Desinvesteringen
  transformatie fysiek domein.                                                                                                  grond-, weg- en waterbouwkundige werken betreffen
                                                                                                                                subsidiebijdragen. De afschrijvingen betreffen reguliere
                                                                                                                                afschrijvingen conform reguliere werkwijze.

  Materiële vaste activa met                            Boekw.    Wijz. BBV       invest.     desinv.     afschr.   Boekw.
  economisch nut                                     31/12/2016   01/01/2017        2017        2017        2017 31/12/2017     Materiële vaste activa		     Boekw.                                          invest.     desinv.     afschr.   Boekw.
                                                                                                                                met maatschappelijk nut		 31/12/2016                                           2017        2017        2017 31/12/2017
  1   Gronden en terreinen                               18.445       29.553         268          184         315      47.766
  2   Woonruimten                                            51            0           0            4          17          29   1 Grond-, weg- en waterbouwk. werken 		34.713                                 4.316        3.636       1.663      33.730
  3   Gebouwen                                           78.862            0       2.292        1.768       3.008      76.378   2 Overige materiële vaste activa		          0                                     0            0           0           0
  4   Grond-, weg- en waterbouwk. werken                 22.616            0       5.212          794         533      26.502
  5   Vervoermiddelen                                       587            0         475            0         126         936   Totaal vaste activa maatschappelijk nut		                        34.713       4.316        3.636       1.663      33.730
  6   Machines, apparaten en installaties                 4.609            0         915            0       1.005       4.519
  7   Overige materiële vaste activa                      2.895            0         225            0         373       2.747
  8   Strategische gronden                               29.553      -29.553           0            0           0           0

  Totaal vaste activa met economisch nut                157.617            0       9.387        2.750       5.377    158.877




186            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                         Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   187
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>  De grote investeringen betreffen voornamelijk Randweg                                                        Vlottende activa
  zuidwest, Guido Gezellenlaan en de Noordsingel.                                                              ( bedragen x € 1.000 )

  De verminderingen zijn voor de Randweg Zuidwest                                                              De vlottende activa zijn onderverdeeld in:                  Onderstaand wordt per categorie de specificatie
  en Guido Gezellelaan en betreffen bijdragen vanuit                                                           • Voorraden;                                                weergegeven. Daar waar van belang is een korte toelichting
  exploitatiebudgetten van de afdelingen Realisatie & Beheer                                                   • Uitzettingen met een rentetypische looptijd               gegeven.
  en Grondbedrijf (gecombineerde werkzaamheden). De                                                              van één jaar of minder;
  afschrijvingen betreffen afschrijvingen conform reguliere                                                    • Liquide middelen; en
  werkwijze.                                                                                                   • Overlopende activa.



  Financiële vaste activa		    Boekw.                                  invest.   desinv.   afschr.   Boekw.    Voorraden		31/12/2016 31/12/2017
  			                       31/12/2016                                   2017      2017      2017 31/12/2017
                                                                                                               1 Grond- en hulpstoffen		                                            49           49
  Kapitaalverstrekking aan:                                                                                    2 Onderhanden werk, waaronder bouwgronden
  1 deelnemingen		                              107   0                               0  0               107     - in exploitatie		                                             86.718      92.696
  2 gemeenschappelijke regelingen		           1.767 116                              23		              1.860     - verliesvoorziening grondexploitaties		                      -87.937     -90.486
  Overige langlopende leningen		              2.966 126                              78  1             3.013
  Overige uitzettingen met een rente-typische                                                                  sub-totaal		-1.219                                                            2.210
  looptijd van meer dan één jaar		            1.319		                               330		                989   3 Gereed product en handelsgoederen		 1.619                                   1.668

  Totaal financiële vaste activa		                             6.159      242       431        1       5.969   Totaal voorraden		                                                 448        3.927

                                                                                                               Op de beginbalans heeft een correctie plaatsgevonden voor Verspreide panden en
  De lening aan gemeenschappelijke regelingen betreft de                                                       percelen (€ 10.000) welke nu is opgenomen in gereed product en handelsgoederen.
  lening aan het West Brabants Archief en ook aflossing
  hierop.                                                                                                      Toelichting
  De Overige langlopende leningen betreffen verstrekkingen
  startersleningen en reguliere aflossingen hypotheken.                                                        1 Grond- en hulpstoffen:		 31/12/2016 31/12/2017

                                                                                                               - Magazijn		                                                         49           49

                                                                                                               Totaal		49                                                                        49



                                                                                                               2 Onderhanden werk:		 31/12/2016 31/12/2017

                                                                                                               - Bouwgronden in exploitatie		                                   86.718      92.696
                                                                                                               - Verliesvoorziening projecten		                                -87.937     -90.486

                                                                                                               Totaal		-1.219                                                                2.210




188           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                         Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                 189
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>  Specificatie bouwgrond in exploitatie:		 31/12/2016 31/12/2017     De verliesvoorziening is bepaald op een disconteringsvoet   gesloten verkoopovereenkomsten, actuele taxaties en
                                                                     van 2%. Alle grondexploitaties zijn in het kader van de     het vigerende grondprijsuitgiftebeleid en de fasering
  Oude Molen		                      -1.870  1.140                    jaarrekening herzien. De herzieningen geven inzicht         hiervan is bezien. Waar nodig is de looptijd van het plan
  Wouwseweg		3.813                          3.948                    in de financiële stand van zaken van de projecten. De       aangepast. De gehanteerde parameters zijn: 2,75% meerjarig
  Markiezaten		                                                      gemaakte kosten en ontvangen opbrengsten zijn verwerkt.     rentepercentage voor 2018 en verder, 2% kostenstijging en
  - Meander		                        3.720  2.371                    De nog te maken kosten zijn grotendeels gebaseerd           0% opbrengststijging.
  - Wal		                             -686    529                    op civieltechnische ramingen en overeenkomsten.             De geschetste ontwikkelingen hebben de volgende effecten
  - Terpen		                         1.538  1.569                    De nog te ontvangen opbrengsten zijn gebaseerd op           op de resultaten per grondexploitatie opgeleverd:
  - Klaverwei & Brug		                 575  1.043
  Groene Gordijn		                  -1.483    374
  Noordland		-3.434                        -2.693                    Resultaten per project
  Bloemendaal		-678                          -609
  ScheldeVesting		                                                   		          Totaal Verantw.       Totaal Prognose Prognose Exploitaitie                                       Resultaat
  - Havenplein Dijk		               10.670 10.835                    		   verantwoord in dienst-    verantw. te besteden     te       opzet
  - Nieuwe Vesting Noord		          32.024 33.667                    		             t/m jaar 2017 t/m dienst-		 ontvangen ultimo 2017
  - Nieuwe Vesting Zuid Oost		      16.482 17.226                    		 dienstjaar 2016		 jaar 2017			                                   na
  - Nieuwe Vesting Zuid West		      24.860 26.509                    							                                                    winstneming
  - Kijk in de Pot Noord		          -1.969 -3.204
  - Kijk in de Pot Zuid (Zeeland)		   -302     24                    Havenplein en Dijk            10.671    164 10.835                           3.175       -8.264      5.746     negatief
  - Kijk in de Pot Zuid		              449   -425                    Nieuwe Vesting Noord          32.023  1.644 33.667                           6.670       -3.210     37.127     negatief
  Stationsgebied		 -111                    -1.342                    Nieuwe Vesting Zuid Oost      16.482    743 17.226                           5.553       -5.085     17.694     negatief
  Bergs Licht		                      3.120  1.735                    Nieuwe Vesting Zuid West      24.859  1.650 26.509                           9.944       -7.235     29.218     negatief
                                                                     Kijk in de Pot Noord          -1.969 -1.235 -3.204                             449         -941     -3.696      positief
  Totaal		86.718                                            92.696   Kijk in de Pot Zuid (Zeeland)   -302    325     24                             195            -        218     negatief
                                                                     Kijk in de pot Zuid              449 -1.330   -881                             556       -1.451     -1.319      positief
                                                                     Markiezaten			
  Verliesvoorziening negatieve Looptijd Voorziening    Voorziening   Meander 1                      3.719 -1.348  2.371                           1.484       -1.650       2.205    negatief
  grondexploitaties		2016                                     2017   Wal 1                           -686  1.215    529                             657       -1.545        -359     positief
  			                                     NCW 2%         NCW 2%      Terpen 1                       1.538   -900    639                           1.186       -4.577      -1.822     positief
                                                                     Klaverwei/Brug                   575   -116    459                           1.555       -2.714        -117     positief
      Havenplein Dijk           2020  -5.083                -5.414   Overige grondexploitaties			
      Nieuwe Vesting Noord      2019 -33.980               -35.685   Groene gordijn                -1.483  1.857    374                             776       -3.875      -2.725     positief
      Nieuwe Vesting Zuid Oost  2021 -15.473               -16.026   Noordland                     -3.434    740 -2.693                           2.879         -651        -465     positief
      Nieuwe Vesting Zuid West  2023 -25.572               -25.945   Bloemendaal                     -678     69   -609                             484         -638        -764     positief
      Kijk in de Pot Zeeland    2018		                        -214   Bergs Licht                    3.120 -1.385  1.735                             417            -       2.152    negatief
      Scheldevesting		-80.108                              -83.285   Stationsgebied                  -111 -1.455 -1.565                           4.098       -3.396        -641     positief
      Meander 1                 2022  -2.807                -1.997   Oude Molen                    -1.870  3.010  1.140                           1.620       -5.358      -2.597     positief
      Markiezaten		-2.807                                   -1.997   Wouwseweg                      3.813    136  3.948                             435       -1.167       3.216    negatief
      Wouwseweg                 2019  -2.942                -3.092
      Bergs Licht               2018  -2.080                -2.110
      Overige grondexploitaties		-5.022                     -5.202

      Totaal		-87.937                                      -90.484




190         Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                    191
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>  3 Gereed product en handelsgoederen:                                                                                 Op de beginbalans is een correctie gemaakt op de post             Schatkistbankieren
  Panden		31/12/2016                                                          31/12/2017                               “vordering op ministeries” van € 91.890. Dit bedrag is in         Conform de wet op het schatkistbankieren kan de gemeente
                                                                                                                       mindering gebracht en voor hetzelfde bedrag opgenomen             maximaal, gemiddeld ieder kwartaal, € 1,7 mln (0,75% van
  Totaal		1.570                                                                     1.655                              onder de post “debiteuren algemeen”.                              haar begrotingstotaal) aanhouden c.q. credit staan op haar
                                                                                                                                                                                         bankrekeningen.
  Om strategische redenen is de specificatie van de panden en de waarde per pand niet opgenomen in deze toelichting.   In de voorziening voor debiteuren zijn opgenomen de               Dit bedrag is in geen enkel kwartaal overschreden en om die
                                                                                                                       voorzieningen voor:                                               reden behoefden geen overtollige middelen te worden
                                                                                                                       • Debiteuren algemeen;                                            aangehouden bij het Ministerie van Financiën.
  Specificatie voorraden		 31/12/2016                                         31/12/2017                               • Belastingdebiteuren; en
                                                                                                                       • Debiteuren ISD (bijstand).
  - voorraad VVV Brabantse Wal;		                                       39              13
                                                                                                                       Liquide middelen		 31/12/2016                                     31/12/2017
  Totaal		39                                                                            13
                                                                                                                       Kassaldi		44                                                                58
  Totaal gereed product en handelsgoederen		                         1.609          1.668                              Banksaldi:
                                                                                                                       1 ING		        0                                                              0
                                                                                                                       2 ABN/ AMRO		 93                                                            300
  kortlopende vorderingen (looptijd < 1 jaar)		 31/12/2016                    31/12/2017                               3 RABO		       1                                                              1

  vorderingen op openbare lichamen:                                                                                    Totaal liquide middelen		                                   138             359
  1 vorderingen BTW Compensatiefonds		       9.268                                 11.681
  2 vorderingen op ministeries, provincies		   983                                    596                              Bij de BNG was per 31-12-2017 sprake van een negatief saldo.
    en gemeenten                                                                                                       Dit saldo is als kortlopende schuld opgenomen.
  3 ISD *		626                                                                        679
  sub-totaal		10.877                                                               12.956
                                                                                                                       Overlopende activa		 31/12/2016                                   31/12/2017
  rekening courantverhoudingen:
  1 Stim. Fonds Volkshuisvesting		 480                                                427                              Overheidslichamen te ontvangen bedragen,
  2 ENEXIS BV		                     54                                                 54                              gespecificeerd naar:			
  sub-totaal		534                                                                     481                              - het Rijk; en		                           1.508                         376
                                                                                                                       - Overige Nederlandse overheidslichamen.		   546                       3.161
  overige vorderingen:                                                                                                 Overige nog te ontvangen bedragen		        5.221                      12.841
  1 debiteuren algemeen		        3.315                                              3.133
  2 debiteuren belastingen		     2.444                                              2.101                              Totaal overlopende activa		                               7.275       16.378
  3 debiteuren ISD (bijstand)		  6.218                                              5.954
  			                           11.977                                             11.188                              Het overzicht overheidssubsidies in de jaarrekening is in 4.7 toegelicht.
  voorziening voor debiteuren		 -3.156                                             -3.214
  sub-totaal		8.821                                                                 7.974

  Totaal uitzettingen korter dan één jaar		                        20.230          21.411



  * betreft het bedrag dat de ISD nog dient te verrekenen met de gemeenten Woensdrecht en
  Steenbergen. Er is hier geen sprake van kosten voor de gemeente zelf.			
  				




192              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                   193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>  Passiva                                                       Onderstaand wordt per categorie het verloop weergegeven.           Langlopende schulden (looptijd > 1 jaar)		 31/12/2016        31/12/2017
  ( bedragen x € 1.000 )                                        Daar waar van belang is een korte toelichting gegeven.
                                                                Met vaststelling van de Nota Reserves en Voorzieningen 2015        Opgenomen langlopende schulden:
  Vaste passiva                                                 is ingestemd met het opheffen van alle bestemmingsreserves         1 geldleningen diverse geldverstrekkers		 132.737               137.530
  De vaste passiva zijn onderverdeeld in:                       naar één Algemene Reserve. Eind 2017 is besloten tot het           2 geldleningen ivm rente swaps		           62.000                62.000
  • Eigen vermogen;                                             instellen van 2 reserves geralateerd aan onderhoud openbare        sub-totaal		194.737                                             199.530
  • Voorzieningen en                                            ruimte (IBOR).                                                     Waarborgsommen		212                                                 330
  • Vaste schulden met een rentetypische looptijd van
    één jaar of langer.                                                                                                            Totaal langlopende schulden		                      194.949      199.860



  Eigen vermogen		 31/12/2016 structurele                                                         +             - 31/12/2017       Deze post bevat leningen welke verband houden met            renteswaps, looptijd 6 en 11 jaar met een onderliggende
  				 mutaties                                                                                                                    afgesloten renteswaps voor in totaal een bedrag van € 62     waarde van € 20 mln). Het betreffen effectieve posities.
                                                                                                                                   mln. Een renteswap is een financieel instrument aanvullend   Hiermee bedoelen we dat er (kortlopende) leningen zijn
  Algemene reserve		            39.542                                               0      13.300         6.960        45.881     op kortlopende geldleningen waardoor de rente voor langere   afgesloten die volledig aansluiten met de te ontvangen
  Res kapitaallasten OBR 2017			                                                     0         850             0           850     tijd gefixeerd wordt. Om deze reden worden deze leningen     variabele rente vanuit de renteswaps.
  Res kapitaallasten OBR 2018			                                                     0         212             0           212     opgenomen onder de langlopende schulden. Het betreffen
  Resultaat boekjaar 2016			                                                         0         447             0           447     allemaal zogenaamde “payer swaps” waarbij de gemeente        Op diverse leningen is in 2017 voor € 10,2 mln afgelost
                                                                                                                                   een vaste rente betaalt gedurende een aantal jaren en een    en voor € 15 mln nieuwe leningen afgesloten. De totale
  Totaal eigen vermogen		        39.542 0 14.809 6.960 47.391                                                                      variabele rente ontvangt gedurende dezelfde looptijd. De     rentelast bedroeg € 6,6 mln. Toename waarborgsommen
  Gerealiseerde resultaat 2017						                       24                                                                      swaps zijn afgesloten bij Deutsche Bank (rating A-, twee     betreffen toename waarborgsommen grondexploitaties en
  							                                              47.415                                                                      renteswaps, looptijd 11 en 30 jaar met een onderliggende     waarborgsommen verhuur gemeentelijk eigendom.
                                                                                                                                   waarde van € 42 mln.) en Rabobank (rating A+, twee
                                                                                          + = Vermeerderingen - = Verminderingen


      Het voordelig resultaat over 2016 is overeenkomstig het
      raadsbesluit gestort in de algemene reserve.
      Het rekeningresultaat 2017 is afzonderlijk op de balans
      opgenomen.



  Voorzieningen			                                                                                31/12/2016       31/12/2017

  Voorzieningen voor verplichtingen,
  verliezen en risico’s			                                                                             5.089             5.047
  Door derden beklemde middelen met
  een specifieke bestemmingsrichting			                                                                7.340             5.681
  Onderhoudsegalisatievoorzieningen			                                                                 3.008             4.230

  Totaal voorzieningen			                                                                             15.436            14.958




194               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                         Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>  Vlottende passiva                                                                                                                   gemeente, het gezin en het netwerk kunnen leveren. Dat          Vanaf 2017 schrijft de BBV voor dat meerjarige
  De vlottende passiva zijn onderverdeeld in:                                                                                         maakt het verloop en de doorlooptijd van ieder zorgtraject      inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese
  • Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd                                                                           weer anders. Dat betekent voor het inschatten van de            regels, in de toelichting op de jaarrekening bij de ‘niet uit de
     van één jaar of minder;                                                                                                          voorlopige verplichting van de nog niet afgeronde               balans blijkende verplichtingen’ op te nemen voor de jaren
  • Overlopende passiva;                                                                                                              verplichtingen dat het overeengekomen tarief - de tweede        dat het contract nog loopt na 2017. Het betreft een bedrag
                                                                                                                                      50% - volledig wordt verantwoord bij einde zorg na het          van € 55 mln.
  Onderstaand wordt per categorie het verloop weergegeven.                                                                            behalen van het resultaat.
                                                                                                                                      Voor de jaarrekening betekent dit dat de 1e 50% aan lasten is
                                                                                                                                      verantwoord. De 2e 50% wordt enerzijds als last verantwoord
  Netto vlottende schulden met een rentetypische                                                                                      in de jaarrekening indien het traject is afgerond in 2017,
  korter dan één jaar		 31/12/2016                                  31/12/2017                                                        anderzijds worden de lopende trajecten als een niet uit de
                                                                                                                                      balans blijkende verplichting opgenomen.
  Kasgeldleningen		15.000                                               24.000                                                        Voor 2017 komt dit uit op een bedrag van € 2,2 mln.
  Bank en giro		        302                                              1.558
  Overige schulden		 21.633                                             27.556                                                        Langlopende contracten		

  Totaal netto vlottende schulden		                        36.935       53.114




  Overlopende passiva		 31/12/2016                                  31/12/2017

  Nog te betalen bedragen		                                14.499        9.968
  Van Europese of Nederlandse overheidslichamen
  ontvangen, nog te besteden uitkeringen		                  6.057        1.720
  Overige vooruitontvangen bedragen		                       1.728        2.081

  Totaal overlopende passiva		                             22.284       13.769



  De specificatie van de voorruit ontvangen overheidsbijdragen
  nog te besteden bedragen is in een aparte toelichting
  opgenomen, onderdeel 4.7




  Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen            Er is overeengekomen dat de gemeente de brandweer­
                                                                    kazerne terugkoopt als de VR niet langer gebruik wenst te
  Gegarandeerde geldleningen                                        maken van de kazerne. De boekwaarde van de kazerne
  Het oorspronkelijk bedrag van de gegarandeerde                    bedraagt ultimo 2017 ca € 7,1 mln.
  geldleningen staat vermeld onder de balans (€ 3,8 mln).
  Dit betreft 100% borgstellingen. In 2017 zijn geen betalingen     Niet vrij toegankelijke zorg Jeugd ( sociaal domein)
  geweest van borgstellingen.                                       Vanaf 2016 is door de gemeente gewerkt met
                                                                    resultaatgerichte contracten (50-50 financiering, vooraf en
  Voor een uitgebreide toelichting omtrent deze geldleningen        achteraf) voor de zorgaanbieders, op het gebied van niet vrij
  wordt verwezen naar 4.10 Overzicht gewaarborgde                   toegankelijke zorg voor de jeugd. Dit houdt in dat bij de start
  geldleningen.                                                     van een zorgtraject de 1e 50 % in rekening wordt gebracht en
                                                                    bij het behalen van het resultaat de 2e 50 % in rekening wordt
  Brandweerkazerne                                                  gebracht.
  In december 2013 is de nieuwe brandweerkazerne verkocht
  aan de Veiligheidsregio Midden en West-Brabant (VR).              Het zorgtraject wordt beïnvloed door de bijdrage die de




196            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                  Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                        197
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>  4.5 Staat van reserves en voorzieningen                                                                                    4.6 Toelichting reserves en voorzieningen

                                                                                                                             Reserves                                                          Stand Algemene Reserve 1/1/2017               39.541.661
           Reserves/voorzieningen                      Stand op    Rentebijschr.              +             -  Stand op
                                                       1-1-2017        2017             in 2017       in 2017 31-12-2017      		                                     Stand per 31-12-2017      Onttrekkingen
                                                                   Perc. Bedrag                                                                                                                Buig (2e concernbericht)
                                                                                                                              R98000      Algemene Reserve                      46.328.737
                                                                                                                                                                                               Onttrekking werk en inkomen                    -425.000
  R98000 Algemene (risico)reserve                     39.541.661    0,0%        0    13.747.427     6.960.350   46.328.738                                                                     Stedelijke Vernieuwing                         -654.148
                                                                                                                             De algemene reserve dient als buffer om tegenvallers op           Ontwikkelbudget Grondbedrijf                   -200.000
  R21017 Reserve kapitaallasten obr 2017                       -    0,0%        0      850.326             0      850.326    te vangen. Daarnaast wordt de omvang van de algemene              Taakstelling cultuurbedrijf                    -200.000
  R21018 Reserve kapitaallasten obr 2018                       -    0,0%        0      211.694             0      211.694    reserve afgezet tegenover de omvang van de risico’s (zie          Openbare Ruimte                                -600.000
                                                                                                                             paragraaf Weerstandsvermogen). In het afgelopen jaar zijn         Parkeren		                                     -472.163
           Totaal reserves                            39.541.661                0    14.809.447     6.960.350   47.390.759   de saldi van de overige reserves toegevoegd aan de al-            Markiezenhof                                    -60.000
                                                                                                                             gemene reserve. Onderstaand vindt u een overzicht van             Philip Morris                                  -167.513
  Voorzieningen ivm verplichting/verliezen/risico’s                                                                          de mutaties op de algemene reserve in het afgelopen jaar.         Saldo 2e Concernbericht                        -795.291
  V00150 Voorz. Pensioen gemeentebestuur               4.113.648    0,0%        0      277.237        99.731     4.291.154   Hierbij is tevens aangegeven welke claims zijn meegenomen         Gasleiding		                                    -91.996
  V00153 Voorziening wachtgeld wethouders                460.000    0,0%        0            0       420.482        39.518   als gevolg van het herschikken van die reserves. Hieruit blijkt   Ontwikkeling Binnenstad                        -533.154
  V83050 Voorz/ comp.Verspr.Gebieden                     515.108    0,0%        0      201.250             0       716.358   dat de omvang van deze reserve toereikend is. In de para-         Aangenaam Bergen op Zoom                       -100.000
                                                                                                                             graaf weerstandsvermogen wordt verder ingegaan op de              Wijkcentra		                                   -613.342
  Voorziening voor ouderhoudsegalisatie                                                                                      omvang van deze reserve.                                          Diverse Fondsen                                -615.022
  V96054 Voorz. Egal. Beheerplan gebouwen              3.007.752    0,0%        0     3.092.247     1.869.612    4.230.387                                                                     Transitie Fysiek Domein                         -75.000
                                                                                                                              		                                     Stand per 31-12-2017      IBOR		                                          -62.021
  Voorzieningen voor derden beklemde middelen                                                                                                                                                  Vastgoed		                                      -61.837
                                                                                                                              R21017      Reserve kapitaallasten OBR 2017          850.326
  V54150 Voorz. Legaat Markiezenhof                      320.060    0,0%        0            0             0       320.060                                                                     Saldo 1e concernbericht                         -43.737
  V62051 Voorz. Maatschappelijke Opvang                  723.753    0,0%        0      192.795             0       916.548
  V66350 Voorz. Beschermd Wonen                          847.051    0,0%        0            0       847.051            -0   Het betreft kapitaallast reserves voor openbare ruimte            Totaal Onttrekkingen                          -5.770.224
  V72151 Voorz. Huishoudelijk Afval                      994.560    0,0%        0      163.260       227.750       930.071   investeringen, deze reserve wordt ingezet ter dekking van de
  V72250 Voorz. Onderhoud Riolering                    4.193.790    0,0%        0            0       949.964     3.243.826   kapitaallasten.                                                   Vermeerderingen
  V96053 Voorz. Hypotheken Delta Lloyd                   260.447    0,0%        0       23.420        13.611       270.255                                                                     Rekeningsaldo 2016                               447.262
                                                                                                                              		                                     Stand per 31-12-2017      Theodorushaven                                   193.165
           Totaal voorzieningen                       15.436.169                0     3.950.209     4.428.201   14.958.178                                                                     2e Concernbericht BUIG                         1.000.000
                                                                                                                              R21018      Reserve kapitaallasten OBR 2018          211.694
                                                                                                                                                                                               Grondbedrijf		                                10.916.872
           Totaal reserves en voorzieningen           54.977.830                0    18.759.657    11.388.551   62.348.936
                                                                                                                             Het betreft kapitaallast reserves voor openbare ruimte            Totaal vermeerderingen                        12.557.299
           Overige voorzieningen                                                                                             investeringen, deze reserve wordt ingezet ter dekking van de
           Voorz. Diverse grondexploitaties           87.937.108   2,00% 1.758.740     790.160             0    90.486.008   kapitaallasten.                                                   Stand Algemene Reserve 31/12/17               46.328.737


                                                                                                                              Totaal		                                          47.390.758
                                                                               + = Vermeerdering                                                                                               Blokkeringen                                     Bedrag
                                                                               - = Vermindering                                                                                                Stedelijke Vernieuwing                         5.589.784
                                                                                                                                                                                               Vastgoed		                                       245.950
                                                                                                                                                                                               Openbare Ruimte/IBOR                           5.634.281
                                                                                                                                                                                               Parkeren		                                       126.708
                                                                                                                                                                                               Ontwikkeling Binnenstad                          620.000
                                                                                                                                                                                               Ontwikkelfondsen                                 759.978

                                                                                                                                                                                               Totaal blokkeringen                           12.976.701




198           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                199
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>  Voorzieningen                                                                                                                        		                                     Stand per 31-12-2017          		                                              Stand per 31-12-2017

                                                                                                                                       V72151      Vz Huishoudelijk Afval                    930.071        R72200         Vz Onderhoud Riolering                          3.243.826
  Voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico’s            Voorzieningen voor door derden beklemde middelen

      		                                   Stand per 31-12-2017      		                                     Stand per 31-12-2017      Betreft een egalisatievoorziening om verschillen in de               Het betreft een egalisatievoorziening om verschillen in de ex-
                                                                                                                                      exploitatie op te vangen. In 2013 is overgaan naar invoering         ploitatie op te vangen. Met de begroting 2017 werd rekening
      V00150     Vz pensioen gemeentebestuur           4.291.154     V54150      Vz Legaten Markiezenhof                  320.060
                                                                                                                                      “Diftar”. Met de begroting 2017 was rekening gehouden                gehouden met een geraamde onttrekking van € 449.000. In
                                                                                                                                      met een storting van € 140.000. Per saldo is in 2017 € 64.000        werkelijkheid bedroeg de onttrekking in 2017 € 949.964,--.
  In 2017 is de hoogte van de voorziening opnieuw geactuali-     Vanuit een nalatenschap is een bedrag ontvangen met als              onttrokken. Onderstaand een overzicht van de diverse
  seerd. Dat heeft ertoe geleid dat er in 2017 ca € 177.000 aan  specifieke bestemming “het Markiezenhof”. Hier zal de                mutaties.                                                             		                                              Stand per 31-12-2017
  te voorziening is toegevoegd. De storting is een gevolg van de komende jaren invulling aan worden gegeven.
                                                                                                                                                                                                            V96053         Vz.Afl. hypothecaire geldl. Delta Lloyd 270.255
  lage rente.                                                                                                                         Opbrengsten:
                                                                  		                                  Stand per 31-12-2017            Hogere opbrengst Diftar als gevolg van
    		                                     Stand per 31-12-2017                                                                       minder leegstand en areaaluitbreiding           189.158       V      Saldo stemt overeen met de af te lossen hypotheken
                                                                  V62051      Vz Maatschappelijke opvang            916.548
                                                                                                                                      Vergoeding zwerfafval                           145.680       V
    V00150      Vz wachtgeld wethouders                   39.518
                                                                                                                                      Opbrengsten monostromen ( in begroting
                                                                De voorziening maatschappelijke opvang betreft regionale              gesaldeerd met inzameling monostromen )         628.593       V       Totaal Voorzieningen per 31/12/17                             14.958.177
  Conform het BBV is in 2016 deze voorziening gevormd. Dit      middelen ter financiering van maatschappelijke opvang (MO),
  betekent dat het maximaal te betalen ten laste van deze voor- verslavingsbeleid (VB) en openbare geestelijke gezond­                                                                963.431       V
  ziening zal worden gebracht en niet langer op de exploitatie  heidszorg (OGGZ). De gemeente Bergen op Zoom ontvangt
  zullen drukken.                                               de decentralisatieuitkering MO, VB & OGGZ als centrum­                Lasten:                                              Overige Voorzieningen
                                                                gemeente en dient deze regionaal in te zetten. Deze voorzien-         Hogere lasten inzameling monostromen
    		                                    Stand per 31-12-2017  ing is bedoeld om eventuele schommelingen in de decentra­             (begroting gesaldeerd met opbrengst)       458.000 N   		                                  Stand per 31-12-2017
                                                                lisatieuitkering op te vangen. Daarnaast worden hieruit               Hogere lasten aan Saver i.v.m. plaatsing
    V83050      Vz complex verspreide gebieden         716.358                                                                                                                               Vz Diverse Grondexploitaties 1                  90.486.008
                                                                eenmalige regionale initiatieven op het gebied van MO, VB             ondergrondsmilieuparken                    102.000 N
                                                                & OGGZ gefinancierd. Er is een storting gedaan van € 193.000.         Hogere lasten illegale stortingen           26.000 N
  Saldo gevormd door bijdragen van afgesloten exploitaties      De belangrijkste oorzaak daarvan is dat de begeleidingsmid-           Hogere kosten mileustraat                  191.000 N Ten behoeve van dekking tekort op diverse grondexploitaties
  voor nog uit te geven bedragen inzake fysieke afwerking.      delen Maatschappelijke Opvang niet volledig in 2017 zijn              Hogere kosten communicatie aankondiging              is deze voorziening gevormd. Een verder toelichting staat in
                                                                ingezet. Voor 2018 zal € 48.500 extra worden ingezet voor             plastci inzameling                          40.000 N het verslag bouwgrondexploitaties.
  Onderhoudsegalisatievoorzieningen                             het OGGZ team en € 67.250 extra voor verslavingspreventie             Extra kosten veegvuil                      100.000 N
                                                                en bemoeizorg (OGGZ) NK.                                              Extra kosten Zwerfafval                    158.000 N   		                                  Stand per 31-12-2017
    		                                    Stand per 31-12-2017                                                                        Diversen                                    92.921 N
                                                                                                                                                                                             Vz Oninbare posten 2                             3.213.969
                                                                  		                                    Stand per 31-12-2017          			
    V96054      Vz Egalisatie beheerplan gebouw      4.230.387
                                                                                                                                                                               1.167.921 N
                                                                  V66350      Vz Beschermd Wonen                           0
                                                                                                                                      			                                                  Voorziening ten behoeve van diverse dubieuze debiteuren.
      In 2017 heeft per saldo een storting van in de voorziening                                                                      Saldo minder te onttrekken uit de
      plaatsgevonden van € 1.222.635,-- als gevolg van verschuiv-   Middels het 2e concernbericht 2016 is conform bbv voor­           voorziening dan geraamd                   -204.490 N Toelichting:
      ing en vertraging in uitvoering van onderhoudswerkzaam-       schriften door de raad besloten tot de vorming van een                                                       V = voordeel N = nadeel   1. De verliesvoorziening grondexploitaties is bij de presentatie van
      heden. De storting komt onder meer doordat het onderhoud      voorziening beschermd wonen. Deze voorziening betreft de                                                                                  de balans conform de BBV in mindering gebracht op de boekwaarde
      van de sportzalen is verschoven als gevolg van nieuw vast     regionale middelen ter financiering van beschermd wonen.                                                                                  van de betreffende grondexploitaties.
      te stellen (sport) accommodatiebeleid. Daarnaast heeft        Deze middelen ontvangt Bergen op Zoom als centrumge-                                                                                   2. De voorziening voor oninbare posten (dubieuze debiteuren) is bij de
      onderhoud aan het stadskantoor nog niet plaats gevonden       meente voor de regio West-Brabant West. De middelen                                                                                       presentatie van de balans conform de BBV in mindering gebracht
      door het nieuwe werkpleinconcept en invulling stadskan-       mogen daarom niet aan andere doeleinden worden besteed.                                                                                   op de betreffende vorderingen.
      toor wat opgestart gaat worden.                               De voorziening werd gevuld met overschotten uit 2015. In
                                                                    2017 is een dusdanig groot tekort ontstaan op Beschermd
                                                                    Wonen voor de gehele regio dat het volledige beschikbare
                                                                    bedrag van de voorziening van € 847K onttrokken diende
                                                                    te worden. Belangrijkste oorzaak is dat het regiotarief voor
                                                                    beschermd wonen ten opzichte van het landelijk gemiddelde
                                                                    ver is achtergebleven, terwijl het aantal clienten is gestegen.




200              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                      Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                201
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>  4.7 Overzicht overheidssubsidies

                                                          Stand op            Te Ontvangen Bestedingen      Stand op                                                               Stand op    Ontvangen Bestedingen      Stand op
                                                         01-01-2017   ontvangen     bijdragen  t/m 2017    31-12-2017                                                             01-01-2017    bijdragen    t/m 2017    31-12-2017
                                                                       bijdragen in 2017 over
                                                                            2017 voorgaande                             Vooruitontvangen bijdragen van het Rijk
                                                                                         jaren                          T008    OAB Gelden                                          -361.046    1.857.493    2.192.053      -26.486
                                                                                                                        T012    Werkdeel WWB                                            -280                                   -280
  Nog te ontvangen bijdragen van het Rijk                                                                               T033    ISV Geluid                                          -137.028                   87.027       -50.001
  T098    Vangnet uitkering                               1.181.240           -    1.181.240           -            -   T091    BRIM Subsidies                                      -323.468      136.246     276.576      -183.138
  T101    Bijdrage NGE                                      326.555      49.117            -                  375.672   T102    Algemene uitkering                                         -      287.266           -      -287.266

  Totaal nog te ontvangen bijdragen van het Rijk          1.507.795      49.117    1.181.240           -      375.672   Totaal vooruitontvangen bijdragen van het Rijk              -821.822    2.281.005    2.555.656     -547.171

  Nog te ontvangen bijdragen overige overheden                                                                          Vooruitontvangen bijdragen overige overheden
  T097    Landschap van Allure Waterlinie                   545.793    3.007.982    392.388    3.007.982    3.161.387   T002    Courage                                              -49.223            -            -      -49.223
                                                                                                                        T007    RMC/LMC gelden                                      -209.794                    55.279     -154.515
  Totaal nog te ontvangen bijdragen overige overheden       545.793    3.007.982    392.388    3.007.982    3.161.387   T018    Collectieve GGZ preventie                            -31.429                     6.609      -24.820
                                                                                                                        T049    Aanleg fietspaden Guido Gezellelaan                 -121.600                   121.600            -
  Totaal nog te ontvangen                                 2.053.588    3.057.099   1.573.628   3.007.982    3.537.059   T050    Aanleg fietsvoorziening Noordsingel                  -83.850                    83.850            -
                                                                                                                        T095    Aangepast sporten                                    -27.203            -       27.203            -
                                                                                                                        T096    Landschap van Allure de Zoom                      -4.671.005                 3.962.218     -708.787
                                                                                                                        T103    Project ondermijning                                 -41.060       16.778                   -57.838
                                                                                                                        T105    Nautische fietsverbinding                                  -      137.440                  -137.440
                                                                                                                        T106    Regionalisering onderwijs                                  -       39.832                   -39.832

                                                                                                                        Totaal vooruitontvangen bijdragen overige overheden       -5.235.164      194.050    4.256.759   -1.172.455

                                                                                                                        Totaal vooruitontvangen                                   -6.056.986    2.475.055    6.812.415   -1.719.626




202           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                203
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>  4.8 Overzicht van incidentele
  baten en lasten

  Artikel 19, lid c (begroting) en 28, lid c (rekening) BBV schrijft   effecten een goed beeld te houden van de structurele baten
  voor dat een overzicht van incidentele baten en lasten opge-         en lasten.
  nomen dient te worden in zowel de begroting als de jaarrek-          Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de
  ening. Doel hiervan is om door eliminatie van de incidentele         analyses in de afzonderlijke programma’s.

  Bedragen x € 1.000                                                                                           Incidentele baten    Bedragen x € 1.000                                                                                   Incidentele lasten

  Prod. groep Omschrijving                                                                                     Bedrag      V/N      Prod. groep Omschrijving                                                                             Bedrag      V/N

  PR0 102        Openbare orde en veiligheid                                                                        74      V       PR101        Algemeen bestuur                                                                            272      V
                 Er is een incidenteel voordeel op verbeurde dwangsommen.                                                                        Vrijval voorziening wachtgeld wethouders

  PR0 304        Omgevingsvergunningen                                                                             785      V       PR102        Openbare orde en veiligheid                                                                  98      V
                 Als gevolg van een toename van aanvragen zijn de leges inkomsten incidenteel hoger.                                             De lasten voor de inteken taken bij de veiligheidsregio (FLO) zijn € 98.000 lager
                                                                                                                                                 uitgevallen.
  PR0 501        Algemene dekkingsmiddelen                                                                        -176      N
                 Er is een incidenteel voordeel op de rentelasten van € 1.376.000, een nadeel van                                   PR201        Sociaal domein                                                                              553      V
                 € 995.000 op de algemene uitkering en een nadeel op de opbrengsgten OZB van                                                     Een incidenteel voordeel op bedrijfslasten door het niet tijdig kunnen opvullen van
                 € 557.000.                                                                                                                      vacatures en beperking op inhuur.

                 Totaal                                                                                            683      V       PR201        WMO-maatwerkvoorziening                                                                     355      V
                                                                                                                                                 Een incidentele meevaller als gevolg van uitvoering van de huishoudelijke hulp
                                                                                                                                                 toelage regeling over 2015 en 2016.

                                                                                                                                    PR201        Woonvoorzieningen en gehandicapten vervoer                                                  105      V
                                                                                                                                                 Als gevolg van een opgelegde boete wegens niet nagekomen contract afspraken
                                                                                                                                                 voor alle woonvoorzieningen is een incidenteel voordeel.

                                                                                                                                    PR303        Milieu                                                                                     -723      N
                                                                                                                                                 Er is een incidenteel nadeel als gevolg van hogere lasten voor inzet bij vergunnings­
                                                                                                                                                 trajecten en de liquidatie van de RMD.

                                                                                                                                    PR304        Ruimtelijke plannen                                                                        -193      N
                                                                                                                                                 Nadelig resultaat als gevolg van eenmalige extra inzet op plannologische trajecten.

                                                                                                                                    PR402        Cultuur en educatie                                                                         172      V
                                                                                                                                                 Incidenteel voordeel op personeelslasten als gevolg van minder inzet van de
                                                                                                                                                 flexible schil.

                                                                                                                                    PR6 (totaal) Bedrijfsvoering                                                                            -900      N
                                                                                                                                                 Betreft salaris- en inhuurlasten als gevolg van langdurig zieken en proces­
                                                                                                                                                 ontwikkelingen.

                                                                                                                                                 Totaal                                                                                     -261      N




204            Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017              205
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>206
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       4.9
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Sisa




                                                                                       SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2017 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 10 januari 2018
                                           OCW    D9     Onderwijsachterstandenb Besteding (jaar T) aan                 Besteding (jaar T) aan overige Besteding (jaar T) aan                    Opgebouwde reserve ultimo
                                                         eleid 2011-2018 (OAB)     voorzieningen voor                   activiteiten (naast VVE) voor        afspraken over voor- en             (jaar T-1)
                                                                                   voorschoolse educatie die            leerlingen met een grote             vroegschoolse educatie met
                                                                                       SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2017 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 10 januari 2018
                                                                                   voldoen aan de wettelijke            achterstand in de Nederlandse bevoegde gezagsorganen van Deze indicator is bedoeld voor
                                           OCW    D9     Onderwijsachterstandenb Besteding
                                                                                   kwaliteitseisen
                                                                                              (jaar (conform
                                                                                                     T) aan artikel Besteding       (jaar
                                                                                                                        taal (conform     T) aan
                                                                                                                                        artikel   overige
                                                                                                                                                165 WPO) Besteding
                                                                                                                                                             scholen, houders    aan
                                                                                                                                                                        (jaar T)van              Opgebouwde
                                                                                                                                                                                                 de tussentijdsereserve
                                                                                                                                                                                                                  afstemming
                                                                                                                                                                                                                        ultimovan
                                                         Besluit specifieke
                                                         eleid 2011-2018 (OAB)     voorzieningen   voor                 activiteiten (naast VVE) voor        afspraken
                                                                                                                                                             kindcentra over  voor- en
                                                                                                                                                                         en peuterspeelzalen     (jaar
                                                                                                                                                                                                 de juistheid
                                                                                                                                                                                                       T-1) en volledigheid van
                                                         uitkeringen gemeentelijke 166, eerste lid WPO)
                                                                                   voorschoolse educatie die            leerlingen met een grote             vroegschoolse
                                                                                                                                                             (conform artikeleducatie
                                                                                                                                                                               167 WPO)met       de verantwoordingsinformatie
                                                         onderwijsachterstandenb
                                                                                   voldoen aan de wettelijke            achterstand in de Nederlandse bevoegde gezagsorganen van Deze indicator is bedoeld voor
                                                         eleid 2011-2017
                                                         Besluit specifieke        kwaliteitseisen (conform artikel taal (conform artikel 165 WPO) scholen, houders van                          de tussentijdse afstemming van




Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017
                                                         uitkeringen gemeentelijke 166, eerste lid WPO)                                                      kindcentra en peuterspeelzalen de juistheid en volledigheid van
                                                         Gemeenten                                                                                                                 WPO)
                                                         onderwijsachterstandenb                        Aard controle R                      Aard controle R (conform artikel 167Aard controle R de verantwoordingsinformatie
                                                                                                                                                                                                                     Aard controle R
                                                         eleid 2011-2017                           Indicatornummer: D9 / 01                Indicatornummer: D9 / 02              Indicatornummer: D9 / 03                Indicatornummer: D9 / 04
                                                                                         € 1.580.704                             € 631.727                             € 33.709             € 361.046
                                                         Gemeenten                       Hieronder per regel één                 Aan andere gemeenten (in jaar         Hieronder per regel één
                                                                                                                                                                                            Van andere gemeenten in (jaar
                                                                                                             Aard controle R                         Aard controle R                       Aard controle R      Aard controle R
                                                                                         gemeente(code) selecteren en            T) overgeboekte middelen              gemeente(code) selecteren en
                                                                                                                                                                                            T) overgeboekte middelen
                                                                                                   Indicatornummer: D9 / 01                Indicatornummer: D9 / 02              Indicatornummer: D9 / 03
                                                                                                                                                                                                      Indicatornummer: D9 / 04
                                                                                         in de kolommen ernaast de               (lasten) uit de specifieke            in de kolommen ernaast de
                                                                                                                                                                                            (baten) uit de specifieke
                                                                                         € 1.580.704
                                                                                         verantwoordingsinformatie      voor     € 631.727
                                                                                                                                 uitkering                             € 33.709             € 361.046
                                                                                                                                                                       verantwoordingsinformatie
                                                                                                                                                                                            uitkering voor
                                                                                         Hieronder
                                                                                         die gemeente    regel één
                                                                                                     per invullen                Aan  andere gemeenten (in jaar
                                                                                                                                 onderwijsachterstandenbeleid          Hieronder
                                                                                                                                                                       die gemeente    regel één
                                                                                                                                                                                            Van
                                                                                                                                                                                   per invullen  andere gemeenten in (jaar
                                                                                                                                                                                            onderwijsachterstandenbeleid
                                                                                         gemeente(code) selecteren en            T) overgeboekte middelen
                                                                                                                                 Bedrag                                gemeente(code) selecteren en
                                                                                                                                                                                            T) overgeboekte middelen
                                                                                                                                                                                            Bedrag
                                                                                         in de kolommen ernaast de               (lasten) uit de specifieke            in de kolommen ernaast de
                                                                                                                                                                                            (baten) uit de specifieke
                                                                                         verantwoordingsinformatie
                                                                                                           Aard controlevoor
                                                                                                                         n.v.t   uitkering           Aard controle R   verantwoordingsinformatie
                                                                                                                                                                                            uitkering
                                                                                                                                                                                         Aard controlevoor
                                                                                                                                                                                                       n.v.t    Aard controle R
                                                                                         die gemeente    invullen
                                                                                                   Indicatornummer:   D9 / 05    onderwijsachterstandenbeleid
                                                                                                                                           Indicatornummer: D9 / 06    die gemeente    invullen
                                                                                                                                                                                            onderwijsachterstandenbeleid
                                                                                                                                                                                 Indicatornummer:   D9 / 07
                                                                                                                                                                                                      Indicatornummer: D9 / 08
                                           IenW    E3    Subsidieregeling         Hieronder per regel één                        Bedrag
                                                                                                                                 Besteding (jaar T) ten laste van
                                                                                                                                                        Overige bestedingen (jaar T)        Bedrag
                                                                                                                                                                                            Besteding (jaar T) door             Correctie over besteding t/m jaar                               Kosten ProRail (jaar T) als
                                                         sanering verkeerslawaai beschikkingsnummer en in de         rijksmiddelen                                                          meerwerk dat o.b.v. art. 126        T                                                               bedoeld in artikel 25 lid 4 van
                                                                                                 Aard controle n.v.t                    Aard controle R                 Aard controle n.v.t                     Aard controle R
                                                                                  kolommen ernaast de                                                                                       Wet geluidshinder ten laste van                                                                     deze regeling ten laste van
                                                                                          Indicatornummer: D9 / 05            Indicatornummer: D9 / 06           Indicatornummer: D9 / 07             Indicatornummer: D9 / 08
                                                         Subsidieregeling         verantwoordingsinformatie                                                                                 het Rijk komt                                                                                       rijksmiddelen
                                           IenW    E3    Subsidieregeling         Hieronder per regel één            Besteding (jaar T) ten laste van Overige bestedingen (jaar T)          Besteding (jaar T) door             Correctie over besteding t/m jaar                               Kosten ProRail (jaar T) als
                                                         sanering verkeerslawaai
                                                         sanering verkeerslawaai beschikkingsnummer en in de         rijksmiddelen                                                          meerwerk dat o.b.v. art. 126        T                                                               bedoeld in artikel 25 lid 4 van
                                                                                  kolommen ernaast de                                                                                       Wet geluidshinder ten laste van                                                                     deze regeling ten laste van
                                                         Provincies, gemeenten en
                                                         Subsidieregeling         verantwoordingsinformatie                                                                                 het Rijk komt                                                                                       rijksmiddelen
                                                         gemeenschappelijke
                                                         sanering verkeerslawaai
                                                         regelingen (Wgr)

                                                         Provincies, gemeenten en
                                                         gemeenschappelijke                        Aard controle n.v.t.                       Aard controle R                               Aard controle R                        Aard controle R                          Aard controle R                        Aard controle R
                                                         regelingen (Wgr)                   Indicatornummer: E3 / 01               Indicatornummer: E3 / 02                       Indicatornummer: E3 / 03               Indicatornummer: E3 / 04                 Indicatornummer: E3 / 05               Indicatornummer: E3 / 06
                                                                                 1 IenM/BSK-2014/237906                 € 87.027                                       €0                                    €0                                        €0                                  €0
                                                                                   Kopie beschikkingsnummer             Cumulatieve bestedingen ten                    Cumulatieve overige                   Cumulatieve Kosten ProRail tot            Correctie over besteding kosten Eindverantwoording Ja/Nee
                                                                                                   Aard controle n.v.t.                       Aard controle R                               Aard controle R                        Aard controle R                         Aard controle R             Aard controle R
                                                                                                                        laste van rijksmiddelen tot en                 bestedingen tot en met (jaar T) en met (jaar T) als bedoeld in                  ProRail t/m jaar T
                                                                                            Indicatornummer: E3 / 01               Indicatornummer: E3 / 02                      Indicatornummer: E3 / 03                Indicatornummer: E3 / 04                 Indicatornummer: E3 / 05               Indicatornummer: E3 / 06
                                                                                                                        met (jaar T)                                                                         artikel 25 lid 4 van deze
                                                                                 1 IenM/BSK-2014/237906                 € 87.027                                       Deze
                                                                                                                                                                       € 0 indicator is bedoeld voor regeling€0         ten laste van                  €0                                       €0
                                                                                   Kopie beschikkingsnummer             Cumulatieve
                                                                                                                        Deze   indicatorbestedingen   ten
                                                                                                                                          is bedoeld voor              Cumulatieve
                                                                                                                                                                       de            overige
                                                                                                                                                                          tussentijdse                       Cumulatieve Kosten ProRail tot
                                                                                                                                                                                         afstemming van rijksmiddelen                                  Correctie over besteding kosten          Eindverantwoording Ja/Nee
                                                                                                                        laste
                                                                                                                        de     van rijksmiddelen
                                                                                                                           tussentijdse            tot en
                                                                                                                                           afstemming   van            bestedingen   tot en  met (jaar
                                                                                                                                                                       de juistheid en volledigheid vanT)    en  met  (jaar T) als bedoeld in          ProRail t/m jaar T
                                                                                                                        met  (jaar T)
                                                                                                                        de juistheid en volledigheid van               de verantwoordingsinformatie          Deze    25 lid 4 van
                                                                                                                                                                                                             artikelindicator  is bedoeld
                                                                                                                                                                                                                                    deze voor
                                                                                                                               de verantwoordingsinformatie            Deze indicator is bedoeld voor de     regeling   ten laste
                                                                                                                                                                                                                 tussentijdse     van
                                                                                                                                                                                                                                afstemming    van
                                                                                                                               Deze indicator is bedoeld voor          de tussentijdse afstemming van de     rijksmiddelen
                                                                                                                                                                                                                 juistheid en volledigheid van
                                                                                                                               de tussentijdse afstemming van          de juistheid en volledigheid van de verantwoordingsinformatie
                                                                                                                               de juistheid en volledigheid van        de verantwoordingsinformatie          Deze indicator is bedoeld voor
                                                                                                          Aard controle n.v.t. de verantwoordingsinformatie
                                                                                                                                               Aard controle n.v.t.                                                             afstemming
                                                                                                                                                                                        Aard controle n.v.t. de tussentijdse Aard    controle van
                                                                                                                                                                                                                                              n.v.t.                        Aard controle R                     Aard controle n.v.t.
                                                                                                   Indicatornummer: E3 / 07                Indicatornummer: E3 / 08              Indicatornummer: E3 / 09 de juistheid      en volledigheid
                                                                                                                                                                                                                         Indicatornummer:  E3van
                                                                                                                                                                                                                                               / 10               Indicatornummer: E3 / 11               Indicatornummer: E3 / 12
                                                                                    1    IenM/BSK-2014/237906                € 424.999                                 €0                                    de
                                                                                                                                                                                                             € 0verantwoordingsinformatie  €0                            Nee
                                           SZW    G2     Gebundelde uitkering op         Besteding (jaar T) algemene         Baten (jaar T) algemene              Besteding (jaar T) IOAW             Baten (jaar T) IOAW (exclusief Besteding (jaar T) IOAZ             Baten (jaar T) IOAZ (exclusief
                                                                                                        Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.                Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t.               Aard controle R                Aard controle n.v.t.
                                                         grond van artikel 69            bijstand                            bijstand (exclusief Rijk)                                                Rijk)                                                              Rijk)
                                                                                                   Indicatornummer: E3 / 07                Indicatornummer: E3 / 08               Indicatornummer: E3 / 09               Indicatornummer: E3 / 10                 Indicatornummer: E3 / 11               Indicatornummer: E3 / 12
                                                         Participatiewet_gemeente
                                                                                    1    IenM/BSK-2014/237906
                                                                                         Gemeente                                €  424.999
                                                                                                                                 Gemeente                              € 0
                                                                                                                                                                       Gemeente                                €  0
                                                                                                                                                                                                               Gemeente                                € 0
                                                                                                                                                                                                                                                       Gemeente                                 Nee
                                                                                                                                                                                                                                                                                                Gemeente
                                                         deel 2017
                                           SZW    G2     Gebundelde uitkering op         Besteding (jaar T) algemene             Baten (jaar T) algemene               Besteding (jaar T) IOAW                 Baten (jaar T) IOAW (exclusief          Besteding (jaar T) IOAZ                  Baten (jaar T) IOAZ (exclusief
                                                         grond van artikel 69            bijstand
                                                                                         I.1 Participatiewet (PW)                bijstand (exclusief Rijk)
                                                                                                                                 I.1 Participatiewet (PW)         I.2 Wet inkomensvoorziening                  Rijk)
                                                                                                                                                                                                               I.2 Wet inkomensvoorziening             I.3 Wet inkomensvoorziening              Rijk)
                                                                                                                                                                                                                                                                                                I.3 Wet inkomensvoorziening
                                                         Alle gemeenten
                                                         Participatiewet_gemeente                                                                                 oudere en gedeeltelijk                       oudere en gedeeltelijk                  oudere en gedeeltelijk                   oudere en gedeeltelijk
                                                         verantwoorden hier het
                                                         deel 2017                       Gemeente                                Gemeente                         Gemeente
                                                                                                                                                                  arbeidsongeschikte werkloze                  Gemeente
                                                                                                                                                                                                               arbeidsongeschikte werkloze             Gemeente
                                                                                                                                                                                                                                                       arbeidsongeschikte gewezen               Gemeente
                                                                                                                                                                                                                                                                                                arbeidsongeschikte gewezen
                                                         gemeentedeel over (jaar
                                                         T), ongeacht of de                                                                                       werknemers (IOAW)                            werknemers (IOAW)                       zelfstandigen (IOAZ)                     zelfstandigen (IOAZ)
                                                         Alle gemeenten                  I.1 Participatiewet (PW)             I.1 Participatiewet (PW)            I.2 Wet inkomensvoorziening                  I.2 Wet inkomensvoorziening             I.3 Wet inkomensvoorziening              I.3 Wet inkomensvoorziening
                                                         gemeente in (jaar T) geen,                                                                                                                            oudere en gedeeltelijk                  oudere en gedeeltelijk                   oudere en gedeeltelijk
                                                         verantwoorden hier het                               Aard controle R                     Aard controle R oudere en gedeeltelijk
                                                                                                                                                                                      Aard controle R                              Aard controle R                          Aard controle R                        Aard controle R
                                                         enkele of alle taken heeft                                                                                                    werkloze                arbeidsongeschikte   werkloze           arbeidsongeschikte   gewezen             arbeidsongeschikte   gewezen
                                                         gemeentedeel over (jaar                    Indicatornummer: G2 / 01            Indicatornummer: G2 / 02 arbeidsongeschikte
                                                                                                                                                                            Indicatornummer: G2 / 03                     Indicatornummer: G2 / 04                 Indicatornummer: G2 / 05               Indicatornummer: G2 / 06
                                                         uitbesteed aan een                                                                                       werknemers                                   werknemers    (IOAW)                    zelfstandigen  (IOAZ)                    zelfstandigen  (IOAZ)
                                                         T), ongeacht of de              € 23.579.240                         € 524.005                           € 1.726.635 (IOAW)                           € 14.354                                € 158.730                                € 1.791
                                                         Openbaar lichaam
                                                         gemeente in (jaar T) geen,      Besteding (jaar T) Bbz 2004             Baten (jaar T) Bbz 2004               Baten (jaar T) WWIK (exclusief Besteding (jaar T)                               Baten (jaar T)                           Volledig zelfstandige uitvoering
                                                         opgericht op grond van                              Aard controle R                         Aard controle R                      Aard controle R                      Aard controle R                               Aard controle R                      Aard controle R
                                                         enkele of alle taken heeft      levensonderhoud beginnende              levensonderhoud beginnende            Rijk)                              Loonkostensubsidie o.g.v. art.               Loonkostensubsidie o.g.v. art.           Ja/Nee
                                                         de Wgr.                                   Indicatornummer: G2 / 01                Indicatornummer: G2 / 02             Indicatornummer: G2 / 03             Indicatornummer: G2 / 04                      Indicatornummer: G2 / 05              Indicatornummer: G2 / 06
                                                         uitbesteed aan een              zelfstandigen                           zelfstandigen                                                            10d Participatiewet                          10d Participatiewet (excl. Rijk)
                                                                                         € 23.579.240                            € 524.005                             € 1.726.635                        € 14.354                                     € 158.730                                € 1.791
                                                         Openbaar lichaam
                                                         opgericht op grond van          Besteding
                                                                                         Gemeente (jaar T) Bbz 2004              Baten  (jaar T) Bbz 2004
                                                                                                                                 Gemeente                              Baten (jaar T) WWIK (exclusief Besteding
                                                                                                                                                                       Gemeente                           Gemeente (jaar T)                            Baten  (jaar T)
                                                                                                                                                                                                                                                       Gemeente                                 Volledig zelfstandige uitvoering
                                                                                         levensonderhoud beginnende              levensonderhoud beginnende            Rijk)                              Loonkostensubsidie o.g.v. art.               Loonkostensubsidie o.g.v. art.           Ja/Nee
                                                         de Wgr.
                                                                                         zelfstandigen
                                                                                         I.4 Besluit bijstandverlening           zelfstandigen
                                                                                                                                 I.4 Besluit bijstandverlening         I.6 Wet werk en inkomen            10d
                                                                                                                                                                                                          I.7 Participatiewet
                                                                                                                                                                                                               Participatiewet(PW)                     10d
                                                                                                                                                                                                                                                       I.7 Participatiewet   (excl. Rijk)
                                                                                                                                                                                                                                                            Participatiewet(PW)
                                                                                         zelfstandigen 2004                      zelfstandigen 2004                    kunstenaars (WWIK)
                                                                                         Gemeente
                                                                                         (levensonderhoud beginnende             Gemeente
                                                                                                                                 (levensonderhoud beginnende           Gemeente                                Gemeente                                Gemeente
                                                                                         zelfstandigen) (Bbz 2004)               zelfstandigen) (Bbz 2004)
                                                                                         I.4 Besluit bijstandverlening
                                                                                                             Aard controle R     I.4 Besluit bijstandverlening
                                                                                                                                                     Aard controle R   I.6 Wet werk en inkomen
                                                                                                                                                                                          Aard controle R I.7 Participatiewet Aard
                                                                                                                                                                                                                               (PW)controle R I.7 Participatiewet (PW)
                                                                                                                                                                                                                                                                    Aard controle R                             Aard controle n.v.t.
                                                                                         zelfstandigen   2004
                                                                                                   Indicatornummer: G2 / 07      zelfstandigen   2004
                                                                                                                                           Indicatornummer: G2 / 08    kunstenaars  (WWIK)
                                                                                                                                                                                Indicatornummer: G2 / 09             Indicatornummer: G2 / 10             Indicatornummer: G2 / 11                       Indicatornummer: G2 / 12
                                                                                         (levensonderhoud
                                                                                         € 48.494            beginnende          (levensonderhoud
                                                                                                                                 € 2.118             beginnende        €0                             € 51.818                                         €0                               Ja
                                                                                         zelfstandigen)
                                                                                         Besteding   (jaar(Bbz
                                                                                                           T) 2004)              zelfstandigen)
                                                                                                                                 Besteding   (jaar(Bbz
                                                                                                                                                   T) 2004)            Baten (jaar T) levensonderhoud Baten (jaar T)                                   Besteding (jaar T) aan onderzoek Besteding (jaar T) Bob
                                           SZW    G3     Besluit bijstandverlening
                                                                                                           Aard controle R                    Aard controle R                 Aard controle R                    Aard controle R                      Aard controle R                                           Aard controle n.v.t.
                                                         zelfstandigen 2004              levensonderhoud gevestigde        kapitaalverstrekking (exclusief gevestigde zelfstandigen           kapitaalverstrekking (exclusief    als bedoeld in artikel 56 Bbz
                                                                                                 Indicatornummer: G2 / 07           Indicatornummer: G2 / 08        Indicatornummer: G2 / 09           Indicatornummer: G2 / 10            Indicatornummer: G2 / 11                                      Indicatornummer: G2 / 12
                                                         (exclusief                      zelfstandigen (exclusief Bob)           Bob)                                  (exclusief Bob) (exclusief Rijk)        Bob) (exclusief Rijk)                   2004 (exclusief Bob)
                                                                                         € 48.494                                € 2.118                               €0                                      € 51.818                                €0                                    Ja
                                                         levensonderhoud
                                           SZW    G3     Besluit bijstandverlening       Besteding (jaar T) Aard controle R      Besteding (jaar T) Aard controle R    Baten (jaar T) levensonderhoud
                                                                                                                                                                                           Aard controle R     Baten (jaar T)     Aard controle R      Besteding (jaar T) aan   onderzoek
                                                                                                                                                                                                                                                                             Aard controle R Besteding (jaar T)Aard
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Bobcontrole R
                                                         beginnende
                                                         zelfstandigen 2004              levensonderhoud    gevestigde
                                                                                                  Indicatornummer: G3 / 01       kapitaalverstrekking (exclusief
                                                                                                                                          Indicatornummer: G3 / 02     gevestigdeIndicatornummer:
                                                                                                                                                                                    zelfstandigen G3 / 03      kapitaalverstrekking  (exclusief
                                                                                                                                                                                                                        Indicatornummer:  G3 / 04      als bedoeldIndicatornummer:
                                                                                                                                                                                                                                                                    in artikel 56 BbzG3 / 05         Indicatornummer: G3 / 06
                                                         zelfstandigen)_gemeented
                                                         (exclusief                      zelfstandigen
                                                                                         € 96.728      (exclusief Bob)           Bob)
                                                                                                                                 € 53.500                              (exclusief
                                                                                                                                                                       € 17.113   Bob)  (exclusief Rijk)       Bob) (exclusief
                                                                                                                                                                                                               € 103.376       Rijk)                   2004  (exclusief Bob)
                                                                                                                                                                                                                                                       € 78.220                              €0
                                                         eel 2017
                                                         levensonderhoud                 Baten (jaar T) Bob (exclusief      Besteding (jaar T) aan                     Volledig zelfstandige uitvoering
                                                         beginnende                                         Aard controle R                      Aard controle R                          Aard controle R                          Aard controle R                          Aard controle R                        Aard controle R
                                                         Besluit bijstandverlening       Rijk)                              uitvoeringskosten Bob als                  Ja/Nee
                                                         zelfstandigen)_gemeented                 Indicatornummer: G3 / 01            Indicatornummer: G3 / 02                   Indicatornummer: G3 / 03                Indicatornummer: G3 / 04                 Indicatornummer: G3 / 05               Indicatornummer: G3 / 06
                                                         zelfstandigen (Bbz) 2004                                           bedoeld in artikel 56 Bbz 2004
                                                         eel 2017                        € 96.728           Aard controle R € 53.500             Aard controle R       € 17.113        Aard controle n.v.t. € 103.376                                  € 78.220                                 €0
                                                                                         Baten (jaar T) Bob (exclusief
                                                                                                  Indicatornummer:                      (jaar T) aan
                                                                                                                   G3 / 07 BestedingIndicatornummer:     G3 / 08       Volledig zelfstandige uitvoering
                                                                                                                                                                                Indicatornummer:  G3 / 09
                                                         Besluit bijstandverlening       Rijk)
                                                                                         €0                                 uitvoeringskosten
                                                                                                                            €0                   Bob  als              Ja/Nee
                                                                                                                                                                       Ja
                                                         zelfstandigen  (Bbz) 2004                                          bedoeld in artikel 56 Bbz 2004
                                           IenW   E27B   Brede doeluitkering             Hieronder per regel één            Besteding (jaar T) ten laste van           Overige bestedingen (jaar T)          Correctie ten opzichte van tot Correctie ten opzichte van tot
                                                                                                            Aard controle R                      Aard controle R                        Aard controle n.v.t.
                                                         verkeer en vervoer SiSa         beschikkingsnummer en in de        provinciale middelen                                                             jaar T verantwoorde                  jaar T verantwoorde overige
                                                                                                  Indicatornummer: G3 / 07            Indicatornummer: G3 / 08                   Indicatornummer: G3 / 09
                                                         tussen medeoverheden            kolommen ernaast de                                                                                                 bestedingen ten laste van            bestedingen
                                                                                         €0                                 €0                                        Ja
                                                                                         verantwoordingsinformatie                                                                                           provinciale middelen
                                           IenW   E27B   Brede doeluitkering             Hieronder per regel één            Besteding (jaar T) ten laste van          Overige bestedingen (jaar T)           Correctie ten opzichte van tot Correctie ten opzichte van tot
                                                         Provinciale beschikking
                                                         verkeer en vervoer SiSa         beschikkingsnummer en in de        provinciale middelen                                                             jaar T verantwoorde                  jaar T verantwoorde overige
                                                         en/of verordening                                                                                                                                   Indien de correctie een              Indien de correctie een
                                                         tussen medeoverheden            kolommen ernaast de                                                                                                 bestedingen ten laste van            bestedingen
                                                                                                                                                                                                             vermeerdering van                    vermeerdering van
                                                                                         verantwoordingsinformatie                                                                                           provinciale middelen
                                                         Gemeenten en                                                                                                                                        bestedingen betreft, mag het bestedingen betreft, mag het
                                                         Provinciale beschikking
                                                         Gemeenschappelijke                                                                                                                                  alleen gaan over nog niet            alleen gaan over nog niet
                                                         en/of verordening                                                                                                                                   Indien de correctie een              Indien de correctie een
                                                         Regelingen                                                                                                                                          eerder verantwoorde                  eerder verantwoorde
                                                                                                                                                                                                             vermeerdering van                    vermeerdering van
                                                                                                                                                                                                             bestedingen                          bestedingen
                                                         Gemeenten en                                     Aard controle n.v.t.                      Aard controle R                        Aard controle R bestedingen betreft,      controle
                                                                                                                                                                                                                                Aardmag   het R bestedingen betreft,     Aard
                                                                                                                                                                                                                                                                           magcontrole
                                                                                                                                                                                                                                                                                 het R
                                                         Gemeenschappelijke                     Indicatornummer: E27B / 01             Indicatornummer: E27B / 02             Indicatornummer: E27B / 03 alleen gaanIndicatornummer: E27B / 04 alleen gaan
                                                                                                                                                                                                                          over nog niet                    Indicatornummer:
                                                                                                                                                                                                                                                                over nog niet E27B / 05
                                                         Regelingen                  1   W-N-001-13 Europese Mob                                                                                             eerder
                                                                                                                                                                                                             -€      verantwoorde
                                                                                                                                                                                                                19.061                            eerder
                                                                                                                                                                                                                                                  € 19.061verantwoorde
                                                                                         week                                                                                                                bestedingen                          bestedingen
                                                                                                          Aard controle n.v.t.                      Aard controle R                        Aard controle R                      Aard controle R                          Aard controle R
                                                                                     2   W-F-001-15 Fietsroute                 € 11.475                               € 14.604
                                                                                                Indicatornummer: E27B / 01             Indicatornummer: E27B / 02             Indicatornummer: E27B / 03            Indicatornummer: E27B / 04             Indicatornummer: E27B / 05
                                                                                         Parallelweg
                                                                                     1   W-N-001-13    Europese Mob
                                                                                         Kopie beschikkingsnummer              Cumulatieve besteding ten              Cumulatieve overige                    -€ 19.061
                                                                                                                                                                                                             Toelichting                          € 19.061
                                                                                                                                                                                                                                                  Eindverantwoording      Ja/Nee
                                                                                         week                                  laste van provinciale middelen bestedingen tot en met (jaar T)
                                                                                     2   W-F-001-15 Fietsroute                 € 11.475
                                                                                                                               tot en met (jaar T)                    € 14.604                                                                    Als u kiest voor ʻjaʼ, betekent dit
                                                                                         Parallelweg                                                                  Deze indicator is bedoeld voor                                              dat het project is afgerond en u
                                                                                         Kopie beschikkingsnummer              Cumulatieve    besteding  ten          Cumulatieve    overige
                                                                                                                               Deze indicator is bedoeld voor de tussentijdse afstemming van                 Toelichting                          Eindverantwoording
                                                                                                                                                                                                                                                  voor de komende jaren   Ja/Nee
                                                                                                                                                                                                                                                                             geen
                                                                                                                               laste van  provinciale  middelen       bestedingen    tot en met
                                                                                                                               de tussentijdse afstemming van de juistheid en volledigheid van  (jaar  T)                                         bestedingen meer wilt
                                                                                                                               tot en met  (jaar T)
                                                                                                                               de juistheid en volledigheid van de verantwoordingsinformatie                                                      Als u kiest voor
                                                                                                                                                                                                                                                  verantwoorden    ʻjaʼ, betekent  dit
                                                                                                                               de verantwoordingsinformatie           Deze indicator is bedoeld voor                                              dat het project is afgerond en u
                                                                                                                               Deze indicator is bedoeld voor de tussentijdse afstemming van                                                      voor de komende jaren geen
                                                                                                                                                 afstemming
                                                                                                          Aard controle n.v.t. de tussentijdse Aard   controle van
                                                                                                                                                               n.v.t. de juistheid en volledigheid    van
                                                                                                                                                                                        Aard controle n.v.t.                 Aard controle n.v.t. bestedingen meer   Aard
                                                                                                                                                                                                                                                                       wiltcontrole n.v.t.
                                                                                                 Indicatornummer: E27B/ 06 de juistheid      en volledigheid
                                                                                                                                       Indicatornummer:  E27Bvan/ 07 de verantwoordingsinformatie
                                                                                                                                                                              Indicatornummer: E27B / 08            Indicatornummer: E27B / 09 verantwoorden
                                                                                                                                                                                                                                                           Indicatornummer: E27B / 10
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017




                                                                                     1   W-N-001-13 Europese Mob week          de  verantwoordingsinformatie
                                                                                                                               € 12.000                               € 19.061                                                                    Ja

                                                                                                      Aard controle
                                                                                     2 W-F-001-15 Fietsroute Parallelweg
                                                                                                                     n.v.t. € 108.884   Aard controle n.v.t. € 138.580       Aard controle n.v.t.                              Aard controle n.v.t. Ja                   Aard controle n.v.t.
                                                                                              Indicatornummer: E27B/ 06        Indicatornummer: E27B / 07           Indicatornummer: E27B / 08                        Indicatornummer: E27B / 09                Indicatornummer: E27B / 10
                                                                                     1 W-N-001-13 Europese Mob week     € 12.000                             € 19.061                                                                                  Ja

                                                                                     2 W-F-001-15 Fietsroute Parallelweg € 108.884                                     € 138.580                                                                       Ja
207
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>  4.10 Overzicht                                                                                                               4.11 Wet normering                                           Met de brief van 27-2-2014, 2014-0000107212 heeft de minister
                                                                                                                                                                                            van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de volgende
  gewaarborgde geldleningen                                                                                                    topinkomens                                                   gedragslijn voorgesteld: dat door de desbetreffende instel­
                                                                                                                                                                                            lingen niet volledig aan de verplichting tot openbaar­making
                                                                                                                                                                                            van externe niet-topfunctionarissen kan en hoeft te worden
      Gemeente Bergen op Zoom                                                                                                  Vermelding in Jaarrekening in het kader van de               voldaan. Daarnaast kondigt hij in dezelfde brief aan dat
      Staat van gewaarborgde geldleningen                                                                                      Wet Normering Topinkomens (hierna: WNT).                     wetgeving zal worden voorbereid die ertoe strekt om deze
                                                                                                                                                                                            verplichting aan te passen of geheel of gedeeltelijk te schrap-
      Nr. Oorspronkelijk Naam van de                 Restantbedrag      Bedrag van de       Totaalbedrag      Restantbedrag    Vanuit de WNT dient van een aantal topfunctionarissen een    pen. Bergen op Zoom rapport derhalve alleen over
          bedrag van de geldnemer                       van de door     in de loop van    van de gewone          van de door   aantal gegevens in de jaarrekening te worden opgenomen.      de topfunctionarissen.
             geldlening                                de gemeente       het dienstjaar en buitengewone         de gemeente    Het gaat er bij deze personen niet om of ze meer verdienen
                                                     gewaarborgde     te waarborgen /           aflossing     gewaarborgde     dan in de Wet staat vermeld. Door de wetgever is voor een    Voor de gemeentesecretaris en griffier ontstaat hiermee het
                                                   geldleningen per    gewaarborgde                         geldleningen per   gemeente als topfunctionaris aangewezen de gemeente­         volgende beeld:
                                                           1-1-2017       geldleningen                            31-12-2017   secretaris en griffier.

      3       680.670,32 Stichting TanteLouise-             256.665                                16.078            240.587
                                                                                                                                                                                                                     A.C. Spindler     C.J.M. Terstappen
                         Vivensis
      5     2.326.077,39 Idem                             1.342.684                                84.257          1.258.427                                                                                 gemeentesecretaris/
                                                                                                                               Functiegegevens                                                                                                    Griffier
                                                                                                                                                                                                              algemeen directeur
      2       680.670,32 idem                               373.867                                30.103            343.764
            1.506.550,32 idem                                99.950                                99.950                  0   Aanvang en einde functievervulling in 2017                                            01/01 – 31/12          01/01 – 31/12
                                                                                                                               Omvang dienstverband (in fte)                                                                   1,0                    1,0
              126.000,00 Petangeske                          93.240                                 2.520             90.720
                                                                                                                               Gewezen topfunctionaris?                                                                       Nee                    Nee
                                                          2.166.406                 0            232.908           1.933.498   (Fictieve) dienstbetrekking?                                                                     Ja                     Ja

  Staat van gewaarborgde geldleningen voor het
  verkrijgen en het verbeteren van eigen woningen                                                                              Bezoldiging                                                                               Full-time              Full-time
                                                                                                                               Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen                                               125.393                 94.448
                         Gegarandeerde                    1.161.492                              150.000           1.011.492
                         geldleningen                                                                                          Beloningen betaalbaar op termijn                                                             16.994                 14.067
                         particulieren Halsteren                                                                               Subtotaal                                                                                   142.387                108.515

                         Garantieverstrekking               908.561                                78.669            829.892
                         t.b.v. Nationaal                                                                                      Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum                                                181.000                181.000
                         Restauratiefonds

                                                          2.070.053                 0            228.669           1.841.384   -/- Onverschuldigd betaald bedrag                                                             N.v.t.                 N.v.t.
                                                                                                                               Totale bezoldiging                                                                          142.386                108.515

  Achtervangfunctie bij waarborgfonds sociale woningbouw
  Het totaal aan achtervang via het Waarborgfonds Sociale                 492.714.000                                          Reden waarom de overschrijding al dan niet is toegestaan                                      N.v.t.                 N.v.t.
  Woningbouw bedraagt : 			
  Deze heeft betrekking op door Stadlander afgesloten
  financieringen waarbij de achtervang gedeeld wordt met het                                                                   Gegevens 2016
  Rijk en de andere gemeenten.                                                                                                 Aanvang en einde functievervulling in 2016                                            01/01 – 31/12          01/01 – 31/12
                                                                                                                               Omvang dienstverband 2016 (in fte)                                                              1,0                    1,0
  Achtervangfunctie bij waarborgfonds sport (SWS)
  Het totaal aan achtervang via Stichting Waarborgfonds                        91.000                                          Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen                                               120.276                 87.676
  Sport bedraagt:
                                                                                                                               Beloningen betaalbaar op termijn                                                             17.864                 14.534
                                                                                                                               Totale bezoldiging 2016                                                                     138.140                102.210




208             Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                                       Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       209
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>  5. Taakvelden conform indeling BBV-wetgeving                   Taakveld Programma 1

  Om baten en lasten van taken en activiteiten te kunnen
  aggregeren en met die van andere gemeenten te kunnen                                               Begroting 2017   Begroting 2017   Realisatie 2017
  vergelijken, moeten ze in vergelijkbare eenheden worden                                            voor wijziging     na wijziging
  ingedeeld. Daarom is met ingang van de begroting 2017 een      Bestuur
  lijst met taakvelden voorgeschreven. De jaarrekening 2017 is   Totaal P1-0.1-Baten                             3                3                 0
  de eerste jaarrekening waarin de taakvelden zijn opgenomen.    Totaal P1-0.1-Lasten                         2038             2.051             2.216
                                                                                                             -2.035           -2.048            -2.216
                                                                 Burgerzaken
                                                                 Totaal P1-0.2-Baten                          1953             2.036             2.000
                                                                 Totaal P1-0.2-Lasten                         2383             2.641             2.591
                                                                                                               -430             -605             -591
                                                                 Crisisbeheersing en brandweer
                                                                 Totaal P1-1.1-Baten                            25               25                48
                                                                 Totaal P1-1.1-Lasten                         4585             4.583             4.485
                                                                                                             -4.560           -4.558            -4.437
                                                                 Openbare orde en veiligheid
                                                                 Totaal P1-1.2-Baten                          1946             1.997             2.088
                                                                 Totaal P1-1.2-Lasten                         2391             2.557             2.506
                                                                                                               -445             -560             -418
                                                                 Resultaat programma 1                       -7.470           -7.771            -7.662




210           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>  Taakveld Programma 2                                                                                           Taakveld Programma 2 - vervolg

                                                             Begroting 2017   Begroting 2017   Realisatie 2017                                       Begroting 2017    Begroting 2017   Realisatie 2017
                                                             voor wijziging     na wijziging                                                         voor wijziging      na wijziging
      Mutaties reserves                                                                                          Maatwerkdienstverlening 18+
      Totaal P2-0.10-Baten                                             575             1.151             1.151   Totaal P2-6.71-Baten                         2.686             1.763             1.852
      Totaal P2-0.10-Lasten                                              0             1.000             1.000   Totaal P2-6.71-Lasten                       16.689            15.453            14.135
                                                                       575              151               151                                                -14.003          -13.690           -12.283
      Openbaar basisonderwijs                                                                                    Maatwerkdienstverlening 18-
      Totaal P2-4.1-Lasten                                             374              314               278    Totaal P2-6.72-Lasten                        9.949            11.866            11.148
                                                                       -374             -314             -278                                                 -9.949          -11.866           -11.148
      Onderwijshuisvesting                                                                                       Ge-escaleerde zorg 18+
      Totaal P2-4.2-Baten                                                1                1                 8    Totaal P2-6.81-Baten                             0              734              1.332
      Totaal P2-4.2-Lasten                                            4.385            4.046             4.030   Totaal P2-6.81-Lasten                       11.045            11.912            14.849
                                                                     -4.384           -4.045            -4.022                                               -11.045          -11.178           -13.517
      Onderwijsbeleid en leerlingzaken                                                                           Ge-escaleerde zorg 18-
      Totaal P2-4.3-Baten                                             2.223            2.318             2.666   Totaal P2-6.82-Lasten                        1.766             1.493             1.338
      Totaal P2-4.3-Lasten                                            3.572            3.621             3.875                                                -1.766           -1.493            -1.338
                                                                     -1.349           -1.303            -1.209   Volksgezondheid
      Samenkracht en burgerparticipatie                                                                          Totaal P2-7.1-Lasten                         2.211             2.315             2.092
      Totaal P2-6.1-Baten                                              778              798               737                                                 -2.211           -2.315            -2.092
      Totaal P2-6.1-Lasten                                            5.525            6.152             5.804   Resultaat programma 2                       -78.863          -80.922           -78.853
                                                                     -4.747           -5.354            -5.067
      Wijkteams
      Totaal P2-6.2-Lasten                                            4.699            4.545             4.517
                                                                     -4.699           -4.545            -4.517
      Inkomensregelingen
      Totaal P2-6.3-Baten                                            24.149           27.523            27.835
      Totaal P2-6.3-Lasten                                           31.705           34.697            34.050
                                                                     -7.556           -7.174            -6.215
      Begeleide participatie
      Totaal P2-6.4-Baten                                                0                0                -13
      Totaal P2-6.4-Lasten                                           11.991           12.551            12.560
                                                                    -11.991          -12.551           -12.573
      Arbeidsparticipatie
      Totaal P2-6.5-Baten                                                0                0                 8
      Totaal P2-6.5-Lasten                                            4.088            3.969             3.565
                                                                     -4.088           -3.969            -3.557
      Maatwerkvoorziening (WMO)
      Totaal P2-6.6-Baten                                                0                0               106
      Totaal P2-6.6-Lasten                                            1.276            1.276             1.294
                                                                     -1.276           -1.276            -1.188




212               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                        Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                213
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>  Taakveld Programma 3                                                                                           Taakveld Programma 3 - vervolg

                                                             Begroting 2017   Begroting 2017   Realisatie 2017                                                   Begroting 2017    Begroting 2017   Realisatie 2017
                                                             voor wijziging     na wijziging                                                                     voor wijziging      na wijziging
      Mutaties reserves                                                                                          Openbaar groen en (openlucht) recreatie
      Totaal P3-0.10-Baten                                            4.016            5.986             4.723   Totaal P3-5.7-Baten                                         78               78               195
      Totaal P3-0.10-Lasten                                           2.017            2.502            13.107   Totaal P3-5.7-Lasten                                     3.170             3.408             3.590
                                                                      1.999            3.484            -8.384                                                            -3.092           -3.330            -3.395
      Beheer overige gebouwen en gronden                                                                         Riolering
      Totaal P3-0.3-Baten                                             1.902            1.742             2.199   Totaal P3-7.2-Baten                                     10.323            10.323            10.013
      Totaal P3-0.3-Lasten                                            1.631            1.867             2.404   Totaal P3-7.2-Lasten                                     7.332             7.346             7.037
                                                                       271              -125             -205                                                             2.991             2.977             2.976
      Parkeerbelasting                                                                                           Afval
      Totaal P3-0.63-Baten                                            4.108            4.108             4.005   Totaal P3-7.3-Baten                                      7.832             7.832             8.875
                                                                      4.108            4.108             4.005   Totaal P3-7.3-Lasten                                     5.957             5.958             7.001
      Verkeer en vervoer                                                                                                                                                  1.875             1.874             1.874
      Totaal P3-2.1-Baten                                              496              496               919    Milieubeheer
      Totaal P3-2.1-Lasten                                            9.137            7.806             8.397   Totaal P3-7.4-Baten                                         52               52                33
                                                                     -8.641           -7.310            -7.478   Totaal P3-7.4-Lasten                                     1.869             2.069             2.773
      Parkeren                                                                                                                                                            -1.817           -2.017            -2.740
      Totaal P3-2.2-Baten                                                0                0                 2    Begraafplaatsen en crematoria
      Totaal P3-2.2-Lasten                                            2.710            2.707             2.801   Totaal P3-7.5-Baten                                         38               38                30
                                                                     -2.710           -2.707            -2.799   Totaal P3-7.5-Lasten                                        37               15                67
      Economische havens en waterwegen                                                                                                                                        1               23                -37
      Totaal P3-2.4-Baten                                              420              345               368    Ruimtelijke ordening
      Totaal P3-2.4-Lasten                                            1.161            1.174             1.170   Totaal P3-8.1-Baten                                         74               74                44
                                                                       -741             -829             -802    Totaal P3-8.1-Lasten                                     1.655             1.658             1.821
      Openbaar vervoer                                                                                                                                                    -1.581           -1.584            -1.777
      Totaal P3-2.5-Baten                                               36               36                56    Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
      Totaal P3-2.5-Lasten                                              55               56                73    Totaal P3-8.2-Baten                                     12.514            14.819            26.816
                                                                        -19              -20               -17   Totaal P3-8.2-Lasten                                    11.820            15.749            21.885
      Economische ontwikkeling                                                                                                                                              694              -930             4.931
      Totaal P3-3.1-Baten                                              136              136               152    Wonen en bouwen
      Totaal P3-3.1-Lasten                                            1.545            2.451             2.227   Totaal P3-8.3-Baten                                      1.979             1.979             4.238
                                                                     -1.409           -2.315            -2.075   Totaal P3-8.3-Lasten                                     4.167             4.244             4.051
      Fysieke bedrijfsinfrastructuur                                                                                                                                      -2.188           -2.265              187
      Totaal P3-3.2-Baten                                             7.095            9.985            12.988   Totaal programma 3                                      -10.174          -10.645           -11.156
      Totaal P3-3.2-Lasten                                            6.925            9.579             8.318
                                                                       170              406              4.670
      Cultureel erfgoed
      Totaal P3-5.5-Lasten                                              85               85                90
                                                                        -85              -85               -90




214               Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                215
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>  Taakveld Programma 4                                                                                                  Taakveld Programma 4 - Vervolg

                                                                    Begroting 2017   Begroting 2017   Realisatie 2017                                        Begroting 2017   Begroting 2017   Realisatie 2017
                                                                    voor wijziging     na wijziging                                                          voor wijziging     na wijziging
      Mutaties reserves                                                                                                 Media
      Totaal P4-0.10-Baten                                                    185              185               185    Totaal P4-5.6-Baten                            157              157               154
      Totaal P4-0.10-Lasten                                                     0                0                 0    Totaal P4-5.6-Lasten                          1.519            1.363             1.313
                                                                              185              185               185                                                 -1.362           -1.206            -1.159
      Openbare orde en veiligheid                                                                                       Resultaat programma 4                       -15.144          -15.292           -15.691
      Totaal P4-1.2-Baten                                                     102               52                21
      Totaal P4-1.2-Lasten                                                    309              309               300
                                                                              -207             -257             -279
      Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
      Totaal P4-3.3-Baten                                                     241              286               285
      Totaal P4-3.3-Lasten                                                    603              648               656
                                                                              -362             -362             -371
      Economische promotie
      Totaal P4-3.4-Baten                                                     406              406               232
      Totaal P4-3.4-Lasten                                                   1.040            1.051             1.048
                                                                              -634             -645             -816
      Sportbeleid en activering
      Totaal P4-5.1-Baten                                                       2                2                34
      Totaal P4-5.1-Lasten                                                   1.522             869               792
                                                                            -1.520             -867             -758
      Sportaccommodaties
      Totaal P4-5.2-Baten                                                    2.087            2.031             1.931
      Totaal P4-5.2-Lasten                                                   5.453            6.109             6.363
                                                                            -3.366           -4.078            -4.432
      Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
      Totaal P4-5.3-Baten                                                    2.197            2.197             1.955
      Totaal P4-5.3-Lasten                                                   6.902            7.136             6.759
                                                                            -4.705           -4.939            -4.804
      Musea
      Totaal P4-5.4-Baten                                                     395              395               505
      Totaal P4-5.4-Lasten                                                   3.096            3.063             3.265
                                                                            -2.701           -2.668            -2.760
      Cultureel erfgoed
      Totaal P4-5.5-Baten                                                      31               31                42
      Totaal P4-5.5-Lasten                                                    503              486               539
                                                                              -472             -455             -497




216              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                217
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>  Taakveld Programma 5                                                                                                Taakveld Programma 6

                                                                  Begroting 2017   Begroting 2017   Realisatie 2017                              Begroting 2017    Begroting 2017   Realisatie 2017
                                                                  voor wijziging     na wijziging                                                voor wijziging      na wijziging
      Mutaties reserves                                                                                               Overhead
      Totaal P5-0.10-Baten                                                    1             1.106              901    Totaal P6-0.4-Baten                 2.954             2.914             2.999
      Totaal P5-0.10-Lasten                                                 348              613               255    Totaal P6-0.4-Lasten               20.808            21.099            21.777
                                                                            -347             493               646    Resultaat programma 6              -17.854          -18.185           -18.778
      Treasury
      Totaal P5-0.5-Baten                                                  2.440            2.410             3.638
      Totaal P5-0.5-Lasten                                                 2.010            2.009             1.989
                                                                            430              401              1.649
      OZB woningen
      Totaal P5-0.61-Baten                                                 6.551            6.551             6.436
      Totaal P5-0.61-Lasten                                                 613              613               642
                                                                           5.938            5.938             5.794
      OZB niet-woningen
      Totaal P5-0.62-Baten                                                 7.618            7.618             7.177
      Totaal P5-0.62-Lasten                                                 118              118               133
                                                                           7.500            7.500             7.044
      Belastingen overig
      Totaal P5-0.64-Baten                                                  978              875               824
      Totaal P5-0.64-Lasten                                                  61               61                 -1
                                                                            917              814               825
      Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
      Totaal P5-0.7-Baten                                                114.391          117.043          116.048
                                                                         114.391          117.043          116.048
      Overige baten en lasten
      Totaal P5-0.8-Baten                                                     0                0                 6
      Totaal P5-0.8-Lasten                                                  -396             -344                -8
                                                                            396              344                14
      Economische promotie
      Totaal P5-3.4-Baten                                                   284              284               317
      Totaal P5-3.4-Lasten                                                    0                0                 0
                                                                            284              284               317
      Resultaat programma 5                                              129.509          132.817          132.337




218              Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                     Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                219
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>  6 Overigen                                                COA
                                                            CROW
                                                                    Centraal orgaan opvang asielzoekers
                                                                    “Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in
                                                                                                                     JOC
                                                                                                                     JPP
                                                                                                                                Jongeren OntmoetingsCentrum
                                                                                                                                JeugdPreventieProject
                                                                                                                                                                            SCB
                                                                                                                                                                            SCR
                                                                                                                                                                                       Starterscentrum Bergen op Zoom
                                                                                                                                                                                       Starterscentrum Roosendaal
                                                                    de Grond-, Water- en Wegenbouw en de             KCC        Klant ContactCentrum                        SE         Standaardeenheden
                                                                    Verkeerstechniek”                                KCS        Klant Contact systeem                       SEPH       Servicepunt Handhaving
  6.1 Gebruikte afkortingen                                 COELO   Centrum voor onderzoek van de economie van       KING       Kwaliteits Instituut Nederlandse Gemeente   SIW        Sterk in Welzijn
                                                                    de lagere overheden                              KOR        Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte         SMART      Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch
                                                            CUPRO   College Uitvoeringsprogramma                     LIOR       Leidraad Inrichting Openbare Ruimte                    en Tijdgebonden.
  AB          Algemeen Bestuur                              CV      Commanditaire Vennootschap                       LVA        Landschappen van Allure                     SROI       Social Return on Investment
  AKO         Algemeen Kleine Opdracht                      DB      Directie Beraad                                  MARB       Milieu & afvalregio Breda                   SVW        Stichting Verenigde Wijkcentrum
  AMW         Algemeen Maatschappelijk Werk                 DKD     Digitaal Klant Dossier                           MCT        Markiezaatcontainer Terminal                SWWB       Samenwerking in de Waterketen binnen de
  AOW         Algemene Ouderdomswet                         DUO     Dienst Uitvoering Onderwijs                      MIP        Meerjaren Investerings Programma                       Waterkring West Brabant
  APV         Algemene Plaatselijke Verordening             DVO     Dienstverleningsovereenkomst                     MFA        Multifunctionele Accomodaties               SW         Sociale Werkvoorziening
  AU          Algemene Uitkering                            3 D’s   3 Decentralisaties, Jeugd, WMO en Participatie   MKB        Midden- en Kleinbedrijf                     SZW        Sociale Zaken en Werkgelegenheid
  Awbz        Algemene wet bijzondere ziektekosten          ECB     Europese Centrale Bank                           MKOB       Wet Mogelijkheid Koopkrachttegemoetkoming   TIP        Telefonisch Informatie Punt
  BAG         Basisregistratie Adressen en Gebouwen         EPZ     Elektriciteits Productiemaatschappij Zuid-Ned               Oudere Belastingplichtigen                  TNO        Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
  BB          Bijzondere Bijstand                           EDP     Electronic data Processing                       MOP3       Meerjaring OntwikkelingsPlan derde fase     TOS        Thuis op Straat
  BBE         Biobased Economy                              FIDO    Wet Financiering Decentrale Overheden            MPG        Meerjaren Programma Grondbedrijf            UWV        Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
  BBV         Besluit Begroting en Verantwoording           FLO     Functioneel LeeftijdsOntslag                     MVA        Materiële vaste activa                      VAC        Vrouwen Advies Commissie
              gemeenten en provincies                       GBA     Gemeentelijke basisadministratie                 NAR        Nederlands Adviesbureau voor                VGRP       Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan
  BENEGO      Belgisch Nederlands Grensoverleg              GBKN    Grootschalige Basiskaart Nederland                          Risicomanagement                            VRI        Verkeersregelinstallaties
  BER         Bergen op Zoom, Etten-Leur en Roosendaal      GCC     Green Chemistry Campus                           NASB       Nationaal Actieplan voor Sport en Bewegen   VNG        Vereniging Nederlandse Gemeenten
  BERM        Bergen op Zoom, Etten-Leur Roosendaal en      GDI     Gemeentelijk Duurzaamheidsindex                  NCDO       Nationaal Commissaris Digitale Overheid     VSP         Verkeersstructuur Plan
              Moerdijk                                      GF      Gemeentefonds                                    NGRU       Netto gecorrigeerde Rijksuitgaven           VVE        Voor- en Vroegschoolse Educatie
  BGT         Basisregistratie Grootschalige Topografie     GGD     Gemeentelijke Gezondheidsdienst                  NIEGG      Niet In Exploitatie Genomen Gronden         VVV        Vereniging voor Vreemdelingen Verkeer
  BIBOB       Bevordering Integriteitbeoordelingen door     GGW     Gebied Gericht Werken                            NME        Natuur en Milieu Educatie                   Wabo       Wet algemene beschouwingen omgevingsrecht
              het Openbaar Bestuur                          GHOR    Geneeskundige Hulpverlening bij ongevallenen     NUP        Nationaal UitvoeringsProgramma              Wajong     Wet arbeidsongeschiktheid voor
  BI-zone     Bedrijven-Investeringszones                           rampen                                           NVM        Nederlandse Vereniging van Makelaars                   jonggehandicapten
  BIJ         Bestuurlijke Informatie Justitiabelen         GMK     Gemeenschappelijke Meldkamer                     4 O’s      Onderzoek, Overheid, Onderwijs en           Wet HOF    Wet Houdbare Overheids Financiën
  BIV         Bestuurlijke Informatie Voorziening           GIS     Gemeentelijk Informatie Systeem                             Ondernemers                                 WIJ        Wet Investeren in Jongeren
  BiZa        Ministerie van Binnenlandse Zaken             GOL     Grensoverschrijdend Openbaar Lichaam             OCW        Onderwijs, Cultuur en Wetenschap            Wkkp       Wet kinderopvang en kwaliteitseisen
  BIZ-Heffing Bedrijveninvesteringszone                     GROGZ   Gemeenschappelijke Regeling Openbare             OMWB       Omgevingsdienst Midden- en West Brabant                peuterspeelzalen
  BNG         Bank Nederlandse Gemeenten                            GezondheidsZorg                                  OZB        Onroerende zaakbelasting                    WMO        Wet Maatschappelijke Ondersteuning
  BOA         Bijzonder Opsporings Ambtenaar                GRP     Gemeentelijk RioleringsPlan                      3 P’s      Planet, People en Profit                    WO         Wetenschappelijk Onderwijs
  BOM         Brabantse Ontwikkelings Maatschappij          GSV     Gemeenschappelijk Samenwerkingsverband           P&C cyclus Planning & Control cyclus                   WOS feiten Woninginbraken, Overvallen en Straatroven
  BOR         Beheer Openbare Ruimte                                West Noord-Brabant                               RAP        Regionaal Actie Plan                        WOZ        Waardering Onroerende Zaken
  BoZ         Bergen op Zoom                                GRVR    Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio     RAV        Regionale Ambulance Voorziening             Wpg        Wet Pulieke Gezondheid
  BRIM        Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding      HBH     Holding Bergsche Heide                           RAWB       Regionaal Archief West Brabant              WSW        Waarborgfonds Sociale Woningbouw
              Monumenten                                    HBO     Hoger Beroeps Onderwijs                          REWIN      Regionale Ontwikkelingsmaatschappij         WSW        Wet sociale werkvoorziening
  BRZO        Besluit Risico’s Zware Ongevallen             HOF     Wet Houdbare Overheids Financiën                            West-Brabant                                WVS        Werkvoorzieningsschap
  BTW         Belasting Toegevoegde Waarde                  HRM     Human Resource Management                        RDVO       Raamdienstverleningsovereenkomst            WWB        Wet Werk en Bijstand
  BUIG        Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen   IAU     Incidentele Aanvullende Uitkering                RIEC       Regionaal Informatie- en Expertisecentrum   WWnV       Wet Werken naar Vermogen
              Gemeenten                                     IBG     Informatie Beheer Groep                          RMC        Regionale Meld en Coördinatie               ZvW        Zorgverzekeringswet
  BVL         Brabants Verkeersveiligheids Label            IBOR    Integraal Beheer Openbare Ruimte                 RMD        Regionale MilieuDienst                      ZWO        Zorg Welzijn & Onderwijs
  BVR         Bestuurlijke Voortsgangsrapportage            ICT     Informatie en communicatie technologie           RO         Ruimtelijke Ordening                        ZZP        Zelfstandige Zonder Personeel
  BZK         Binnenlandse Zaken                            I&A     Informatisering & Automatisering                 ROBEL      Rotterdam & België
  BWB         Belastingsamenwerking West-Brabant            IFLO    Inspectie Financiën Lokale en Provinciale        ROC        Regionaal Opleidingen Centrum
  CAO         Collectieve Arbeidsovereenkomsten                     Overheden                                        RSG        Rijks Scholen Gemeenschap
  CBL         Cross Border Leases                           IPO     InterProvinciaal Overleg                         RUD        Regionale Uitvoeringsdiensten
  CBKWB       Centrum Beeldende Kunst West Brabant          ISD     Intergemeentelijke Sociale Dienst                RVB        Raadsvoorstelbesluit
  CJG         Centrum voor Jeugd en Gezin                   ISV     Investeringsprogramma Stedelijke Vernieuwing     RWB        Regio West Brabant
  CKB         Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom        IV3     Informatie voor derden                           RWE        Rheinisch Westfälische Elektrizitätswerk




220          Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                                                                                                                          Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017               221
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>  6.2 Controleverklaring

  De controleverklaring wordt apart bijgevoegd.




222           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   223
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>  Colofon

  De Jaarstukken 2017 zijn een uitgave van de gemeente Bergen op Zoom.

  Inhoud:                 Gemeente Bergen op Zoom
  Foto’s:                 Aangenaam Bergen op Zoom, VVV Brabantse Wal
  Beeldmateriaal:         VVV Brabantse Wal / Citymarketing Bergen op Zoom
  Ontwerp en opmaak:      FraaieDingen.nl




224           Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017                       Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017   225
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>