<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>      Begroting 2019
Meerjarenraming 2020 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2 Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Inleiding bij de Meerjarenbegroting 2019-2022                                 4
De beleidsbegroting en meerjarenraming                                       14
De programma’s
Programma 1 – Besturen, Samenwerken en Veiligheid                            16
Programma 2 – Samen leven, samen doen                                        24
Programma 3 – Economie en werkgelegenheid, vrijetijdseconomie en onderwijs   34
Programma 4 – Woon- en leefomgeving (fysiek domein)                          44
Programma 5 – Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening                  54
Programma 6 – Duurzaamheid                                                   62
Structureel Begrotingssaldo                                                  65
De paragrafen
Paragraaf 3.1 – Lokale heffingen                                             69
Paragraaf 3.2 – Weerstandsvermogen en risicobeheersing                       78
Paragraaf 3.3 – Financiering                                                 84
Paragraaf 3.4 – Onderhoud kapitaalgoederen                                   88
Paragraaf 3.5 – Verbonden partijen                                           91
Paragraaf 3.6 – Grondbeleid                                                 122
Paragraaf 3.7 – Bedrijfsvoering 2019                                        125
Taakvelden conform indeling BBV-wetgeving                                   132
Taakveld overzicht conform programma 1                                      133
Taakveld overzicht conform programma 2                                      134
Taakveld overzicht conform programma 3                                      135
Taakveld overzicht conform programma 4                                      136
Taakveld overzicht conform programma 5                                      138
Taakveld overzicht conform programma 6                                      139
Afkortingenlijst                                                            140
                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> Inleiding bij de Meerjarenbegroting
 2019-2022
 Met genoegen bieden wij u de eerste meerjarenbegroting           Democratische vernieuwing is nodig om onze manier van
 2019-2022 in deze bestuursperiode aan. In deze meerjaren-        (samen)werken aan te passen aan wat deze tijd vraagt:
 begroting maken wij een eerste aanzet voor de realisatie van     een lenige en adaptieve overheid die samen met inwoners
 het coalitieakkoord ‘Verbindend, eerlijk, vooruitstrevend’.      en partners werkt aan het oplossen van maatschappelijke
 Maar natuurlijk is een groot deel van wat we als gemeente        vraagstukken. De (extra) activiteiten zijn gericht op:
 realiseren ‘going concern’ en dus niet nieuw. We realiseren      • het samenspel tussen samenleving, raad, college en
 ook niet alle doelstellingen in 2019. Anderzijds zijn we al ruim     ambtelijke organisatie;
 een half jaar op weg en willen we en moeten we, gelet op de      • het vormgeven van participatieve democratie (nieuwe
 uitdagingen waar we voor staan, voortvarend aan de slag.             manieren om meedoen te stimuleren).
 Waar mogelijk en wenselijk bevestigen we het bestaand            Om deze ambities een impuls te geven hebben wij in
 beleid of stellen we de koers bij. Daarnaast hebben we een       de begroting 2019 een incidentele begrotingspost van
 aantal beleidsvoornemens die we in deze bestuursperiode          € 75.000,- opgenomen.
 willen realiseren. Mede gelet op het feit dat de meerjaren-
 begroting 2019-2022 een behoorlijke financiële opgave met
 zich meebrengt zullen we gefaseerd het coalitieakkoord           Veiligheid
 ten uitvoer brengen. Op die manier willen we, met het juiste     De ambitie van het college staat helder verwoord in het coali-
 tempo, het coalitieakkoord realiseren. Jaarlijks, bij het        tieakkoord en sluit één op één aan bij deze begroting. Alle
 beleidskader, zullen we onze beleidsvoornemens voor de           opdrachten hieruit ten aanzien van veiligheid, handhaving en
 daaropvolgende jaren aan u voorleggen en, na positieve           toezicht, afgestemd met de ‘Kadernota integrale Veiligheid
 besluitvorming, ten uitvoer brengen. Hierna treft u de rode      2016-2020’ en het ‘Integraal Handhavingsbeleid 2015-2018’,
 draden aan voor de verdere uitrol van het coalitieakkoord        zijn uitgewerkt tot op activiteitenniveau.
 gedurende deze bestuursperiode.
                                                                  De kern is een veilige en leefbare omgeving voor
                                                                  Bergen op Zoom. De burger mag verwachten dat we onze
 Besturen en samenwerken                                          dienstverlening op Veiligheid, Handhaving en Toezicht
 De ambities van het college op het gebied van besturen en        professioneel en met maatwerk, binnen geldende wet- en
 samenwerken kunnen langs drie lijnen worden omschreven. regelgeving, uitvoeren. We zijn continu voorbereid op
 Deze vindt u ook terug in de programmabegroting.                 Rampen en Crises en acteren hierbinnen professioneel. Maar
                                                                  onze ambitie gaat verder. We profileren Bergen op Zoom
 Bergen op Zoom op Koers betekent dat we gaan voor een            als ‘Veiligheidscentrum van Zuid-West-Nederland’ voor
 heldere koers en strategie. Dit willen we bereiken door          professionele partners. Hiermee hebben we positie in diverse
 bovenop de reguliere activiteiten (zoals control en proces)      netwerken en zijn we serieuze gesprekpartner op regionaal
 extra aandacht te besteden aan een integrale benadering van en landelijk niveau. Het voorkomen van het (eerste) delict
 vraagstukken en aan lange termijn oriëntatie.                    wordt bewerkstelligd o.a. door een actieve verbinding van
                                                                  Zorg en Veiligheid. We treden de-escalerend op en werken
 Een sterke positie en profiel binnen vitale samenwerkings-       aan duurzame oplossingen. Als één overheid treden we
 verbanden bereiken we door (nog) bewuster in te zetten op        samen met alle partners op tegen (georganiseerde) crimina-
 strategisch samenwerken en relatiemanagement en daarbij          liteit met een weerbaar bestuur.
 te zorgen voor een goede positionering van Bergen op Zoom.
 We investeren in samenwerkingsverbanden en netwerken             Speciale aandacht geven we aan de manier waarop we de
 met verschillende partners, op verschillende schalen. Om dit regie op veiligheid en sociale aspecten in de wijk organiseren
 kracht bij te zetten, geven we extra aandacht aan communi-       gericht op ‘het voorkomen van’. Dit doen we in samenhang
 catie, public affairs, externe betrekkingen en representatie.    met de transformatie van het voorliggende veld (welzijnsin-
 En we gaan verkennen of we subsidieverwerving verder             stellingen, zorginstellingen, het zorg- en veiligheidshuis,
 kunnen optimaliseren.                                            politie, vrijwilligersorganisaties etc.) in het sociale domein
4              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>en aan de hand van de op te stellen wijk(veiligheids)plannen.    project Uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein (USD) en
Integraal dus. En in de tussentijd treden we bij urgente veilig- een actieplan Jeugd. De Integrale Sociale Dienst is een
heidskwesties adequaat op.                                       traject gestart om sowieso meer uitstroom en activering te
                                                                 genereren naast deelname in de USD.
Samen leven, samen doen                                          Door o.a. de aandacht voor de vorming van één USD en
Het sociaal domein in Bergen op Zoom heeft de afgelopen          daarvoor de decentralisatieoperaties dreigt de aandacht voor
jaren veel nieuwe taken en cliënten erbij gekregen, waarbij      het voorliggende veld en de kansen die dat kan bieden, weg
de trend is dat, met name, het gebruik van WMO- en               te zakken.
Jeugdwetvoorzieningen toeneemt. Het beschikbare budget
staat hierdoor onder druk. Tevens zijn de beschikbare            De meeste focus dient in ieder geval te liggen op ingrijpen
budgetten ook geleidelijk aan stevig gekort door het Rijk. De    in WMO en Jeugd gelet op de prognoses. Afgelopen twee
gewenste ontwikkeling naar een getransformeerd sociaal           jaar is de juiste weg ingeslagen naar transformatie. Wij
domein op lokaal niveau staat nog in de kinderschoenen: we       herbevestigen met kracht de reeds in gang gezette trans-
werken qua inhoud en bedrijfsvoering nog grotendeels in          formatietrajecten zoals de implementatie van de USD, het
schotten en vanuit het historische productaanbod.                actieplan Jeugd en de bijsturing van de koers van de ISD.
                                                                 En we starten een nieuw transformatieproject ten behoeve
Realistisch begroten is een ingewikkelde opgave: de grote        van het voorliggende veld die de nodige “transformatieme-
omvang, de nieuwe taken, het open eind karakter en de vrij       dicijnen” van vroegsignalering, preventie en activering een
recente invoering maken dat er nog onvoldoende stabiele          impuls geven.
prognoses te maken zijn in een context die ook ieder jaar
verandert, er is simpelweg nog te weinig feitenkennis. De        Verder investeren we in slimme verbindingen en onderzoeken
financiële prognose voor de drie “open eind regelingen”          we de beleidscrossovers zoals met het fysieke domein en met
(WMO, Jeugdwet, Participatiewet) voor 2018 is € 1,4 miljoen      onderwijs en zetten in op de meest kansrijke.
negatief. Zonder aanvullende maatregelen verwachten wij          In de komende maanden zullen de plannen verder worden
mogelijk een tekort in 2019 van afgerond € 5 miljoen. Daarom     uitgewerkt zodat bij het beleidskader 2020 de gevolgen voor
gaan we voortvarend aan de slag met innovatieve oplos-           de meerjarenbegroting in beeld zijn. Maar in de tussentijd
singen en kansrijke crossovers voor het Sociaal Domein           staan we niet stil, want anders lopen de tekorten alleen
(zie hierna). Deze moeten er voor zorgen dat er in 2019 geen     maar op.
tekorten op het Sociaal Domein zijn.
                                                                 Voor de bovengenoemde noodzakelijke innovaties in het
En als er zich, ondanks onze inspanningen, toch negatieve        Sociaal Domein hebben wij voor 2019 een (incidenteel)
gevolgen op dit terrein voordoen dan hebben we daar              bedrag in de begroting opgenomen van € 1.500.000, -. Voor het
rekening mee gehouden in de risicoparagraaf.                     einde van 2018 willen we een innovatieplan uitwerken, wat
                                                                 laat zien welke innovaties voor 2019 op de rol staan en wat dit
Het kantelen van dure zorg naar meer preventie, activering       nog vraagt voor de jaren na 2019.
en vroegsignalering in het voorliggend veld, het meer inzetten
van algemene voorzieningen i.p.v. individuele aanbodgerichte     Verder hebben wij, rekening houdend met raadsbesluit
producten, het ontschotten van regelgeving en middelen,          RVB17-0073 met betrekking tot ‘Ontmoeten in de wijk’, in
het integraal benaderen van de klant / het gezin met één         de begroting een structureel neerwaartse bijstelling op
aanpak voorop, het sturen op flexibele arrangementen en          de taakstelling wijkhuizen opgenomen van € 250.000,-. Wij
het afrekenen van aanbieders op resultaten zijn o.a. de          verwachten de resterende € 100.000,- te besparen op de
“medicijnen” die de noodzakelijke transformatie biedt.           budgetten sociaal domein (Wmo en participatie) door de
                                                                 inzet van ontmoetingscentra als plekken van o.a. activering,
Verder leert de ervaring dat slimme crossovers tussen            dagbesteding, werkervaring en vrijwilligerswerk.
beleidsdomeinen veel kunnen opleveren op lange termijn,
mits onderbouwd en een koersvaste aanpak gevolgd wordt.
De positieve effecten op termijn van 1-2 jaar zijn meestal       Economie en werkgelegenheid
verwaarloosbaar maar vragen wel veel personele capaciteit.       De huidige economische situatie van Bergen op Zoom
Transformatie van de bedrijfsvoering in het sociaal              kenmerkt zich door een relatief hoge werkloosheid maar
domein staat nog in de kinderschoenen maar is luid en            ook een aantrekkende economie. Er is de voorbije jaren
duidelijk opgestart in de voorbije bestuursperiode met het       stevig ingezet op economische structuurversterking wat
                                                     Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                      5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre> zijn vruchten afwerpt, maar het werk is nog niet af. In het   regionaal nog onvoldoende samengewerkt. Kansen in deze
 coalitieakkoord hebben wij aangegeven dat wij streven naar    groeiende sector (kansen op werkgelegenheid, groeiend
 een toekomstbestendige, sterke, gezonde werkgelegenheids-     aantal bezoekers uit binnen- en buitenland, etc. ) worden
 (infra)structuur. Daarmee dragen we bij aan een goed leef-,   niet of onvoldoende benut. De sterke punten van onze
 werk-, en vestigingsklimaat, economische weerbaarheid, een    stad, ons onderscheidend erfgoed (inclusief historische
 lager werkloosheidspercentage, meer arbeidsparticipatie en    binnenstad en ligging aan het water), sport-en bewegings-
 succesvolle regionale samenwerkingen op dit gebied.           aanbod, WO2-verleden (Slag om de Schelde ) en culturele
                                                               activiteiten (evenementen) worden onvoldoende ten gelde
 We stimuleren vraaggestuurde ontwikkeling op bedrijven-       gemaakt. Onze ambitie is dan ook het op een duurzame
 terreinen (en regio). We starten met de Schans 6e fase,       wijze verbinden, innoveren en vermarkten van de vrijetijds-
 faciliteren waar mogelijk strategische bestaande voorraad     economie van Bergen op Zoom, in samenwerking met de
 en stellen de Ster bij Lepelstraat planologisch beschikbaar   gemeenten van de Brabantse Wal. Daarmee beogen we
 voor ontwikkeling. We gaan economie-arbeidsmarkt-on-          een sterkere concurrentiepositie in Nederland om daarmee
 derwijs nog meer in verbinding te brengen, door het goed      een groeiend aantal bezoekers en gasten uit binnen-en
 inbedden van biobased en agrofood, door inzet op een          buitenland aan te trekken zodat bestedingen toenemen, er
 levendige en aantrekkelijk binnenstad, citymarketing,         een sterkere profilering als goede woonregio ontstaat en
 het WerkgeversServicepunt, grensinformatiepunt en ook         de vrijetijdseconomie een bijdrage levert aan de werkgele-
 onze inzet op het versterken van de regionale economie        genheid in de gemeenten van de Brabantse Wal.
 door in regioverband te werken aan de uitvoering van de
 regionale ambities. Ook het werkcentrum speelt daarin         We gaan voor een duurzame (economische) ontwikkeling
 een rol. Sinds de oprichting van het Werkcentrum in 2014      van een uniek natuurlandschap, voor een excellente leefom-
 is de economie aangetrokken, de arbeidsmarkt veranderd        geving en hoogwaardige toeristische en recreatieve voorzie-
 en de participatiewet ingevoerd. De focus is verschoven       ningen. Dit alles voor bewoners, bedrijven en bezoekers.
 van ‘werk-naar-werk bemiddeling’ naar het investeren in       Hierin ligt de focus op het vergroten van de aantrekkelijkheid
 beschikbaar personeel om de vraag vanuit het bedrijfsleven    van de regio en de steden als bestemming voor eendaags
 te matchen. Dit vraagt om een doorontwikkeling. Eind 2018 zal bezoek, meerdaags bezoek en wonen met effecten op
 met onze partners op de Brabantse Wal een keuze gemaakt       relevante en urgente bestuurlijke opgaven, namelijk goed
 moeten worden uit een aantal scenario’s, waarna 2019 in het   wonen & vrije tijd en economie & werkgelegenheid.
 teken staat van implementatie.
                                                               Voordat wij hier concrete stappen in zetten, stellen wij
 Om onze economische ambities waar te kunnen (blijven)         businesscases op voor Connecting Delta, Erfgoedlocaties en
 maken hebben wij hiervoor een structureel bedrag van          Toerismepoort. Aan de hand van deze businesscases kunnen
 € 100.000,- in de begroting opgenomen. Daarvoor zal o.a. de   wij weloverwogen besluiten nemen in hoeverre onze ambities
 uitrol van de ambities op het gebied van biobased/agrofood    ook daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden en bijdragen
 plaatsvinden, jaarlijks een economische barometer opgesteld aan de doelen die ons voor ogen staan.
 worden, gefaseerd de bedrijventerreinen energieneutraal
 verduurzaamd worden, en de jaarlijkse bijdrage aan starters- Ook stellen wij een integraal uitvoeringsplan sport op.
 centra West-Brabant voldaan worden.                           Hiermee actualiseren wij het beleid rondom sport en
                                                               bewegen. Doel is het creëren van een gezond fundament om
 De voorbije jaren zijn door de door uw raad jaarlijkse        vervolgens toekomstgericht sociale impact te realiseren. Het
 beschikbaar gestelde budgetten van € 500.000 aanzienlijke     integrale uitvoeringsplan betreft zowel het beleid, de sportac-
 impulsen in de binnenstad gedaan. Belangrijk is blijvende     commodaties, de bedrijfsvoering en kansrijke crossovers met
 aandacht voor de binnenstad. We starten een vervolgaanpak het sociaal domein.
 voor een levendige en aantrekkelijke Binnenstad, waarbij we
 ons onder meer richten op het versterken van ondernemer-      Voor de onderzoeken en uitwerkingen van deze
 schap, innovatiekracht en het terugdringen van leegstand.     businesscases hebben wij een eenmalig bedrag van
 Daarom hebben wij een structureel bedrag van € 250.000,-.     € 200.000,- opgenomen.
                                                               Ten behoeve van het verbeteren van de waterkwaliteit in
 Vrijetijdseconomie                                            de Binnenschelde hebben wij eenmalig een bedrag van
 Onze concurrentiepositie op het gebied van vrijetijds-        € 250.000,- in de begroting 2019 opgenomen.
 economie is niet sterk genoeg en er wordt, volgens ons,
6              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Zowel de businesscases als het integraal uitvoeringsplan         Voor deze en andere initiatieven en ontwikkelplannen op het
Sport willen wij in het voorjaar van 2019 uitgewerkt hebben,     gebied van Stedelijke Ontwikkeling hebben wij voor 2019 een
zodat hierover bij het Beleidskader 2020 met uw Raad over        incidenteel bedrag van € 500.000,- opgenomen. In het najaar
gesproken kan worden.                                            van 2018 zal een uitgewerkt plan opgesteld worden voor 2019
                                                                 en volgende jaren.
Onderwijs
Wij blijven in deze coalitieperiode op het gebied van            Met de komst van de Omgevingswet staan we voor een van
onderwijs nadrukkelijk de verbinding zoeken met het              de grootste uitdagingen binnen het fysieke domein van deze
Onderwijs en Ondernemers (Triple O) ten gunste van               tijd. We krijgen te maken met
economie en arbeidsmarkt, waarbij persoonlijke ontwikkeling      • een grootschalige stelselherziening (juridisch/
en vorming van kinderen en jongeren natuurlijk evengoed              instrumenteel)
belangrijk is. Bijzondere aandacht willen we geven aan           • een digitaliseringsopgage en
laaggeletterdheid. Zoals in het coalitieakkoord staat aange-     • een cultuurveranderingsopgave.
geven zijn er in onze regio, in vergelijking met de rest van
Nederland, veel achterstandsleerlingen en laagopgeleiden.        Om inhoud te geven aan deze opgave is door de gemeen-
Voor hen en voor statushouders is blijvend extra aandacht        teraad op 13 juli 2017 de startnotitie implementatie
nodig. Een succesvolle en breed gedragen aanpak van              Omgevingswet vastgesteld. Doelen en ambities zijn hierin
laaggeletterdheid vraagt om een gedegen onderzoek aan de         benoemd en zij vormen het startpunt binnen deze opgave.
hand van drie thema’s, te weten: Preventie of het voorkomen
van laaggeletterdheid. Signalering, het doorbreken van taboe     We staan nu op het punt om hier stapsgewijs vorm aan
op laaggeletterdheid en het signaleren en doorverwijzen naar     te geven. Concreet betekent dit dat we geen gedetail-
passende scholing. Scholing, het verminderen van laaggelet-      leerd meerjarig implementatieplan gaan schrijven als een
terdheid door de inzet van passende en effectieve scholing.      blauwdruk voor de opgave. We werken met een jaarlijkse
Wij starten daarom een onderzoek dat per thema inzicht geeft     ontwikkelagenda, waarin gezamenlijk doelen en acties
welke activiteiten mogelijk en nodig zijn. Deze activiteiten     worden bepaald. De hoofddoelen voor 2019 zijn opstellen van
worden vertaald in verschillende scenario’s met bijbehorende     onze ambitie, instrumentarium (Omgevingsvisie, juridische
kostenplaatjes. Daarnaast geeft het onderzoek inzicht in de      inbedding wet- en regelgeving, digitaal stelsel omgevingswet
partijen die nodig zijn bij de aanpak van laaggeletterdheid.     (DSO), werkwijzen (nieuwe manier van samenwerken (zo
Het onderzoek willen we begin 2019 afgerond hebben.              buiten zo binnen) en manier van sturen (rollen Raad, College
                                                                 en Organisatie)) en werken aan vaardigheden, houding
                                                                 en gedrag.
Woon- en leefomgeving
Zoals de titel in het coalitieakkoord aangeeft, zijn we vooruit- Voor de invoering van dit omvangrijke project hebben wij voor
strevend. We vinden het daarom belangrijk dat de stad niet       2019 een incidenteel bedrag van
op slot zit. Ontwikkeling van de stad is op meerdere fronten     € 500.000,- in de begroting opgenomen. In het plan van
belangrijk. Van belang is het om in te zetten op de juiste       aanpak, dat in het vierde kwartaal 2018 beschikbaar is, zal
ontwikkeling voor de stad. Daarbij moet een keuze of priori-     aangegeven worden wat in 2019 concreet gedaan wordt voor
tering gemaakt worden in gebiedsontwikkeling. Zetten we          de invoering van de Omgevingswet. Bij het Beleidskader 2020
bijvoorbeeld in op woningbouw in Connecting Delta, bedrij-       zal dit onderwerp opnieuw aan de orde komen.
venterreinen en/of lege plekken in de stad? Niet alles kan
tenslotte en ook niet alles kan gelijktijdig.                    In de vastgoedsfeer is een drietal projecten dat al voor een
                                                                 fors deel in gang is gezet of waaraan een (gedeeltelijk)
Daarom hebben we de ambtelijke organisatie een opdracht          wettelijke verplichting, in verband met onderwijshuisvesting,
gegeven om een aantal scenario’s voor stedelijke program-        is verbonden (Multifunctioneel Centrum Piuskerk (MFC),
mering te schetsen met de financiële gevolgen die deze met       Eventum, herhuisvesting bouwclubs en de broedplaats).
zich meebrengen in relatie tot de schuldenlast. Bij de behan-    De redenen waarom we hieraan hechten is dat we sociale
deling van het beleidskader 2020, in het voorjaar van 2019,      samenhang en sociale veerkracht van groot belang vinden
zullen we onze plannen presenteren. In de tussentijd houden      voor onze samenleving. Het MFC, het Eventum, de herhuis-
wij vast aan de programmering zoals die op dit moment loopt.     vesting van bouwclubs en de broedplaats in het IRS-gebouw,
Waar echter quick wins zijn te behalen om de schuldenlast        dragen hier zeker toe bij.
terug te dringen, zullen we dat zeker in overweging nemen.
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre> Ontwikkelen en uitbreiden van de stad is een geweldig           voor het verrichten van een groot deel van de publiekrechte-
 mooie ambitie , maar dat beperkt zich niet tot een eenmalige    lijke taken.
 investering. De waarde van deze investeringen kan alleen op
 langere termijn geborgd worden door voldoende middelen          Inwoners en ondernemers verwachten van gemeenten de
 beschikbaar te hebben voor het noodzakelijk onderhoud.          snelheid van webwinkels en de veiligheid van banken. Dat
 In 2018 is een pilot IBOR gestart. In het voorjaar van 2019 zal vraagt iets van ons als organisatie. Waar we onze processen
 de evaluatie plaatsvinden. Eventuele bijstellingen zullen dan   al hebben ingericht is dit vaak vanuit het perspectief van de
 plaatsvinden. Wel hebben wij in deze begroting rekening         wet, terwijl de doorontwikkeling is om te redeneren vanuit
 gehouden met de areaaluitbreiding 2018 en de begroting          de klant. Onze processen zijn nagenoeg geïdentificeerd,
 daarmee structureel € 100.000,- opgehoogd. Dit is in lijn met   maar nog lang niet alle processen zijn uitgelijnd en ingericht.
 wat in uw raad over IBOR is afgesproken.                        Daarnaast zijn nog niet alle producten die digitaal kunnen
                                                                 worden ontsloten digitaal verkrijgbaar.
 Door de wettelijke bepalingen rondom onkruidbestrijding
 zijn aanbestedingen hoger uitgekomen dan begroot en zien        In onze kenniseconomie is informatie een strategische
 wij ons genoodzaakt de begroting hiervoor structureel op te     productiefactor. Informatie moet zorgvuldig beschermd,
 hogen met € 150.000,-.                                          gebruikt en gedeeld worden.
 In verband met het belang van de Streekorganisatie voor         Nieuwe Europese privacywetgeving (AVG), de Baseline
 onze gemeente, als subsidiewerver en krachtig speler in het     Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG), de verplichte onder-
 provinciale en regionale netwerk, hebben wij de bijdrage aan    delen van het Forum Standaardisatie en de toenemende
 de Streekorganisatie structureel in de begroting opgenomen      interesse van cybercriminelen in onze informatie maken dat
 voor een bedrag van € 100.000,-.                                er meer en vaker maatregelen moeten worden genomen.
                                                                 Maatregelen gericht op het voorkomen, ontdekken en
 We zetten in op herpositionering van de Streekorganisatie,      afwenden van aanvallen maar ook op het interne bewustzijn.
 gebaseerd op uitgangspunten van een netwerkorgani-
 satie (niet ‘van’ de Gemeente, wel van alle partners zoals      De hoeveelheid beschikbare data en informatie stelt ons ook
 onderwijs, bedrijfsleven, instituties én de gemeente).          voor nieuwe vragen en uitdagingen: Hoe kunnen we slim en
                                                                 effectief gebruikmaken van beschikbare data? Hoe kunnen
 Verder zetten we in op heldere opdrachten voor het project-     we de juiste informatie uit deze data naar boven halen? Het
 waardig ( en subsidiewaardig ) maken van thema’s die            vraagt specialistische kennis om data te ordenen, er betekenis
 aansluiten bij het coalitieprogramma, zoals Toerismepoort,      aan te geven en de informatie die hieruit komt te interpreteren.
 Duurzaamheid, Broedplaats (IRS, Agro, biobased, etc.) en op     Dit leidt tot kennis die gebruikt kan worden om beleid vorm te
 aansluiting bij de bestuurlijke agenda Veerkrachtig Bestuur     geven, processen te sturen, strategie te bepalen, kortom om in
 Brabantse Wal.                                                  de organisatie datagedreven te werken.
                                                                 De omvangrijke en complexe opgaven in het Sociaal Domein,
 Bedrijfsvoering                                                 de Omgevingswet en Dienstverlening vragen om duidelijke
 Met de Belastingsamenwerking West-Brabant wordt                 processen in de ketensamenwerking en om veilige en eigen-
 een grootschalig project opgestart m.b.t. de wettelijke         tijdse informatievoorziening. Alleen dan kunnen de transfor-
 verplichting om het waarderen in het kader van de Wet WOZ       maties slagen en op termijn kosten besparen. De kosten gaan
 om te zetten van inhoud (m3) naar oppervlakte (m2). Dit heeft   voor de baten uit en daarom hebben wij in de begroting 2019
 een grote impact voor de WOZ- en BAG-registraties inclusief     hiervoor een incidenteel bedrag van € 1.000.000,- opgenomen.
 de capaciteitsvraag. Als wij deze wijziging niet doorvoeren     Aan de hand van een uitgewerkt plan zullen de bestedingen
 mogen we vanaf 2022 geen aanslagen OZB meer opleggen.           en de te behalen doelen in 2018 inzichtelijk worden gemaakt.
 Vanwege de onontkoombaarheid en het belang van deze             Ziekteverzuim en adviescapaciteit
 wijziging hebben wij in de begroting een eenmalig bedrag        Langdurig ziekteverzuim kan op ieder onderdeel van de
 van € 1.600.000,- opgenomen, te besteden in de jaren 2019       organisatie toeslaan. Indien er geen middelen zijn voor
 en 2020.                                                        vervanging, kan dat de kwaliteit en de betrouwbaarheid
                                                                 van onze gemeente aantasten. We lopen het risico van een
 De gegevens die in de verschillende (basis)registraties         domino-effect naar gezonde collega’s, omdat het werk door
 (objectenregistratie) zijn opgenomen vormen het fundament       anderen moet worden opgepakt.
8               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>In het coalitieakkoord is het streven neergelegd om het        op de agenda van onze gemeente staat hebben wij in de
verzuim rond 2021 op of onder het landelijk niveau te krijgen. begroting tevens de uitvoeringscapaciteit opgehoogd met
Daartoe is een plan van aanpak in voorbereiding om alle        een bedrag van € 100.000,-. Daarmee kunnen we, met de
aspecten van verzuim en vitaliteit gemeente-breed aan          Bergse samenleving, snel tot een Doe-agenda Duurzaamheid
te pakken.                                                     komen en daaraan uitvoering geven. En daarnaast kunnen
                                                               we uitvoering geven aan de wettelijke verplichting tot het
Daarnaast hebben we helaas moeten constateren dat, mede        opstellen van diverse visies, zoals een visie zonne-energie,
door het human capital vraagstuk, de adviescapaciteit op het   visie hittestress/klimaatadaptatie en een warmteplan.
gebied van financiën breed (gemeentefinanciën, planeco-        Daarnaast zal de komende jaren gewerkt worden aan de
nomie, control etc.) onvoldoende is. Dit beperkt ons in onze   verduurzaming van het eigen vastgoed.
reguliere en wettelijke taken en remt ons ook, om op basis
van goede adviezen, onze ambities te realiseren. Daarnaast
herbergt het het risico van overbelasting van financieel       Incidentele en structurele ruimtevragers
adviseurs. Al met al is dit reden genoeg voor ons om voor      Hieronder volgt een overzicht van de structurele en
het voorkomen van langdurig ziekteverzuim en uitbreiding       incidentele ruimtevragers die we in de begroting hebben
van financiële adviescapaciteit een structureel bedrag in de   opgenomen. In de tekst hierboven is een toelichting op de
begroting op te nemen van € 1.000.000,- waardoor een meer      structurele en incidentele ruimtevragers gegeven.
realistische (personeels)begroting ontstaat. Op dit moment is
er nog geen budget in de begroting opgenomen voor inhuur       Structurele ruimtevragers
bij ziekte.
                                                               Taakstelling wijkhuizen                             € 250.000,-
                                                               Werkbudget economie                                 € 100.000,-
Duurzaamheid                                                   Binnenstad                                          € 250.000,-
Complexe veranderopgaven zoals aanpassing aan klimaat-         Streekorganisatie                                   € 100.000,-
verandering, verduurzaming, energietransitie en circulaire     IBOR areaaluitbreiding 2018                         € 100.000,-
economie kunnen door geen enkele gemeente alleen tot           Onkruidbestrijding                                  € 150.000,-
een goed einde gebracht worden. Intensieve samenwerking        Ziekteverzuim en adviescapaciteit                   € 1.000.000,-
tussen actoren is een vereiste. Door gedeeld eigenaar-         Uitvoeringscapaciteit duurzaamheid                  € 100.000,-
schap als uitgangspunt kan deze samenwerking tot stand
worden gebracht. Verschillende en soms tegenstrijdige          Totaal structurele ruimtevragers                    € 2.050.000,-
belangen en het afhankelijk zijn van verschillende partijen,
organisaties en overheden maken het complex. Maar ook
de vele processen, innovatie en veranderende wetgeving         Incidentele ruimtevragers                      2019         2020
en beleid maken het onoverzichtelijk. Waar is de (interne)
samenhang en hoe vervult de gemeente haar faciliterende-       Werkbudget programma besturen         €    75.000,-
en regierol? Wat merkt de Bergse gemeenschap daarvan?          en samenwerken
Dat is nu precies wat de regisseur duurzaamheid moet           Innovatieplan sociaal domein          € 1.500.000,-
organiseren door middel van De Duurzame Doe-agenda en          Waterkwaliteit Binnenschelde          € 250.000,-
dat alles binnen een taakstellend budget. Een extern gerichte  Onderzoeksbudget                      € 200.000,-
aanpak is daarom noodzakelijk en interne verbinding is         vrijetijdseconomie
vereist. Duurzaamheidsvraagstukken vormen een onlos-           Stedelijke ontwikkeling               € 500.000,-
makelijk onderdeel van de beleidsterreinen economie,           Omgevingswet                          € 500.000,-
ruimtelijke ordening, openbare ruimte, vastgoed et cetera.     Wijziging Wet WOZ                     € 800.000,-     € 800.000,-
Vanuit de verschillende programma’s dienen dus budgetten       Optimaliseren processen,              € 1.000.000,-
beschikbaar gesteld te worden voor de realisatie van het       veilige informatievoorziening
programma duurzaamheid. Om niet stil te staan totdat er        Duurzaamheidsvoucher                  € 150.000,-
allerlei plannen zijn opgesteld, hebben we in de begroting
een incidenteel bedrag opgenomen van € 150.000,- voor          Totaal incidentele ruimtevragers      € 4.975.000,-   € 800.000,-
duurzaamheidsvouchers. Iedereen die een steentje bijdraagt
aan verduurzaming van Bergen op Zoom kan daar aanspraak
op maken. Een plan voor 2019 en volgende jaren wordt
in het najaar 2018 opgesteld. Omdat duurzaamheid hoog
                                                     Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>  Schuldenpositie                                                    worden. Daarnaast vinden wij een levensduur van 60
  In het coalitieakkoord is ook op de schuldenpositie ingegaan.      jaar voor riolering niet voor alle gebieden binnen onze
  Er is opgenomen, dat de schuldquote binnen 8 jaar terug-           gemeente reëel.
  gebracht moet zijn tot 90% waardoor we in de groene zone
  volgens de VNG-normering komen.                                    Het doorvoeren van de maatregel van het verkorten van
                                                                     de afschrijvingsduur heeft tot gevolg dat de kosten met
  In november 2017 is de Schuldennotitie 2017 richting gemeen-       ruim € 800.000,- per jaar zullen stijgen. Dit zal gevolgen
  teraad verzonden. In deze notitie is dieper ingegaan op de         hebben voor het riooltarief. Een verhoging van de riool-
  belangrijkste definities en kengetallen, alsmede de belang-        heffing is noodzakelijk om een 100% kostendekkend tarief
  rijkste ontwikkelingen inzake de hoogte van de schuldenpo-         te behouden. Het basistarief of het tarief voor het groot-
  sitie, vanuit het verleden en voor de toekomst.                    verbruik kan worden verhoogd of een combinatie met
                                                                     verhoging van beide tarieven is mogelijk. Op welke wijze
  Bij het opstellen van de Begroting 2019 zijn wij aan de slag       deze verhoging vorm wordt gegeven, zal in december bij
  gegaan met het uitzetten van het beleid om de schuldquote          de vaststelling van de tarieven worden bepaald.
  in 2026 teruggebracht te hebben tot 90%. Er zijn een viertal
  knoppen waarmee je de schuldquote kunt terugbrengen,            2. Investeringen algemene dienst
  te weten:                                                          In het coalitieakkoord is het uitgangspunt benoemd dat
  • investeringen in riolering                                       de investeringen niet hoger zijn dan de hoogte van de
  • investeringen algemene dienst                                    afschrijvingen. Zijn de investeringen hoger, dan betekent
  • verkoop van grond                                                dit een verhoging van de schuld. Zijn ze lager, dan hebben
  • verkoop van vastgoed                                             ze een positief effect op de schuldenlast.
  1. Investeringen in riolering                                      De afschrijvingskosten (excl riolering) bedragen jaarlijks
       Vernieuwing en onderhoud van riolering gaan gepaard           € 8,5 miljoen. Het geactualiseerde MIP 2019-2022
       met grote jaarlijkse investeringen. We zien dat de inves-     aan gevuld met nieuwe investeringswensen kwam in
       teringen op dit moment veel hoger zijn dan de jaarlijkse      de voorbereiding van deze begroting veel hoger uit
       afschrijvingen. Dit wordt veroorzaakt door diverse            (€ 45 miljoen voor de periode 2019-2022).
       factoren. Enerzijds zijn het de lange afschrijvings-ter-
       mijnen die gehanteerd worden (60 jaar), hierdoor is er        In de praktijk blijkt bij de jaarrekening steeds weer,
       sprake van relatief lage afschrijvingslasten. Anderzijds      dat veel kredieten aan het einde van het jaar nog niet
       worden de investeringen pas vanaf 1995 afgeschreven           afgesloten kunnen worden. Dit leidt dan tot een voordeel
       waardoor er sprake is van een beperkte opbouw qua             (onderuitputting kapitaallasten) bij het 1e Concernbericht
       afschrijvingen vanuit het verleden.                           van het volgende jaar.
       Ideaalsituatie inzake investeringen en afschrijvings-         Om deze 2 redenen willen wij naar een strakkere sturing
       lasten is dat deze op een gelijkwaardig niveau komen. De      op de investeringskredieten. Wij stellen u daarom voor om
       schuldenlast zal dan minder snel toenemen en uitein-          vanaf de begroting 2019 met 3 moederkredieten te gaan
       delijk afnemen.                                               werken, te weten
                                                                     • Openbare ruimte € 4,5 miljoen
       Wanneer de huidige situatie ongewijzigd blijft, dan zal       • Vastgoed € 2,75 miljoen
       voor de komende 20 jaar het investeringsniveau volgens        • Bedrijfsvoering/bedrijfsmiddelen € 1,25 miljoen
       het VGRP niet gelijk komen aan de hoogte van de afschrij-
       vingen. Dit betekent dat de schuldenlast tot 2043 toeneemt    De kapitaallasten van deze kredieten zijn in de Begroting
       met ongeveer € 130 miljoen.                                   2019 verantwoord op programma 5 Bedrijfsvoering,
                                                                     financiën en dienstverlening. De definitieve toedeling van
       Om deze situatie te doorbreken stellen wij voor om de         de moederkredieten naar afzonderlijke projecten zullen
       afschrijvingstermijn op riolering te verkorten van 60         wij nog ter besluitvorming aan uw raad voorleggen.
       jaar naar 40 jaar. Wij achten dit bedrijfseconomisch          De nadere spelregels hoe om te gaan met de moeder-
       verantwoord gezien de ontwikkelingen op het gebied            kredieten willen wij in overleg met uw raad bepalen. In
       van duurzaamheid en de snelheid in de technologische          de voorbereiding willen wij de auditcommissie hierbij
       ontwikkelingen. Deze beide ontwikkelingen zullen er           betrekken. De spelregels zullen vastgelegd worden
       toe leiden dat rioleringen eerder vervangen (moeten)          in de notitie investeren en afschrijving en zullen ter
10               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>   besluitvorming aan uw raad worden voorgelegd. Wij             De doelstelling is om de schuldquote binnen een termijn
   willen de besluitvorming nog voor het einde van 2018          van 8 jaar terug te brengen naar een niveau van 90%. Met
   laten plaatsvinden.                                           de bovengenoemde maatregelen denken wij dat te kunnen
                                                                 realiseren. Jaarlijks bij de jaarrekening willen wij toetsen
3. Verkoop van gronden                                           of wij dit uitgangspunt nog gaan realiseren of dat wij hierop
   Naast de lopende grondexploitaties hebben we binnen           moeten bijsturen.
   de gemeente een aantal gronden in bezit waar we op dit
   moment geen inzet op plegen, de zogenaamde materiele          Gemeentelijke belastingen
   vaste activa (MVA). Dit is grond (plannen) die op de          Het inflatiepercentage is bepaald op 2,4% en met dit
   ‘balans’ staat (staan) in afwachting van toekomstige          percentage zullen de belastingtarieven worden verhoogd.
   plannen, met een boekwaarde van +/- € 29 miljoen.             Zoals u gewend bent, krijgt u in december van dit jaar
   Met de huidige grondexploitaties wordt voorzien in een        een voorstel inzake de belastingtarieven 2019 ter besluit-
   oplevering van 200 woningen per jaar. Volgens de woning-      vorming aangeboden.
   bouwprogrammering moet worden voorzien in aantallen
   van ongeveer 245 / 260 woningen per jaar.                     Onroerende zaakbelasting
   Wij willen voor het Beleidskader 2020 een nota stede-         Het OZB-tarief voor woningen wordt met 2,4% verhoogd,
   lijke programmering opstellen waaruit blijkt wat een          nadat het is gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling.
   realistische woningbouwprogrammering is en waar deze
   gerealiseerd kan worden (binnenstedelijk of middels           De beide tarieven voor de niet-woningen worden ook met
   uitbreiding door inzet van de MVA’s).                         2,4% verhoogd, na correctie voor de waardeontwikkeling.
   Voor het terugbrengen van de schuldquote gaan we uit          De leegstand van de niet-woningen is met 15% hoger dan
   van een opbrengst van € 10 milj uit de MVA’s. Met de          de begrote 11%. Hiervoor dient het tarief gecorrigeerd te
   uitkomsten van de nota stedelijke programmering zal de        worden, omdat anders de begrote opbrengst niet wordt
   taakstelling van de verkoop van MVA’s worden ingevuld.        gerealiseerd. Dit betekent een extra verhoging van het tarief
                                                                 gebruik niet-woningen van ongeveer 5%.
4. Verkoop van vastgoed
   Gemeente Bergen op Zoom heeft een grote vastgoed-             Afvalstoffenheffing
   portefeuille. Naast kernvastgoed voor de eigen bedrijfs-      Het voorstel is om het tarief voor de afvalstoffenheffing met
   voering en maatschappelijk-, culturele doelen bestaat         2,4% te verhogen. Dit is nodig om de hogere kosten voor het
   deze ook uit (leegstaande) panden die hun oorspronke-         verwerken van het huishoudelijk afval te dekken.
   lijke functie verloren hebben en ook niet meer als zodanig
   in gebruik worden genomen.                                    Het kabinet heeft met Prinsjesdag aangekondigd om de
                                                                 verbrandingsbelasting fors te gaan verhogen. Hoe dit in de
   Om onze organisatiedoelen en ambities (maatschappe-           tarieven verwerkt gaat worden, zullen we bij het voorstel voor
   lijke effecten) te verwezenlijken, is het niet nodig om al    de vaststelling van de tarieven in december meenemen.
   deze panden in bezit te houden.
                                                                 Rioolheffing
   Verschillende panden van dit soort vastgoed zijn              We werken met 5 andere gemeenten en het waterschap
   gesitueerd in het bestaand stedelijk gebied. Vaak heeft       samen in de Waterkring-West. Samen met de andere
   dit vastgoed een functie waar minder of geen vraag naar       gemeenten gaan we het VGRP actualiseren en stemmen
   is, met leegstand als gevolg. Te overwegen is om deze         beleid- en uitvoeringsuitgangs-punten zoveel mogelijk op
   panden te verkopen of te (her-)ontwikkelen.                   elkaar af. Gezien de kosten ontwikkeling, achten wij een
                                                                 hoger kostenniveau in het herziene VGRP niet onrealistisch.
   Om een goede opbrengst te genereren en kwaliteit aan          Hoe dit doorwerkt in de tarieven zullen wij in de Begroting
   de stad toe te voegen dient voor een aantal panden de         2020 meenemen.
   mogelijke functie te worden gewijzigd / verruimd.
   Omdat er een nadrukkelijk koppeling is met de verkoop         Het basistarief en het tarief voor grootverbruik worden
   van grond, willen wij in de op te stellen nota stede-         in 2019 met 2,4% verhoogd, om de kostenstijging te
   lijke programmaring ook het gemeentelijk vastgoed             kunnen dekken.
   meenemen. Uit deze nota blijkt dan hoe we de taakstelling
   van de verkoop van vastgoed tot een bedrag van € 15           Zoals bij het onderdeel schuldenpositie is aangegeven,
   miljoen voor 2026 kunnen realiseren.                          stellen wij voor om de afschrijvingsduur te verkorten van 60
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>  jaar naar 40 jaar. Deze hogere kosten dienen gecompenseerd     Toeristenbelasting
  te worden door een verhoging van de tarieven bovenop de        Naar de ontwikkeling van het tarief toeristenbelasting willen
  indexering van 2,4%. Welk tarief (basistarief of tarief groot- wij een onderzoek doen. We willen daarbij kijken hoe ons
  verbruik) hiervoor met hoeveel moet verhoogd, willen wij met   tarief zich verhoudt tot de tarieven in de regio in relatie tot
  u bepalen bij de vaststelling van de tarieven in december.     het aanbod van recreatieven voorzieningen. Daarnaast
                                                                 willen wij vanaf 2019 de arbeidsmigranten gaan betrekken in
  Hondenbelasting                                                de heffing toeristenbelasting. De mogelijke meeropbrengst
  De afbouw van de tarieven van de hondenbelasting gaat nog      die dit met zich mee kan brengen, willen wij ook in het
  3 jaar door. In 2021 zullen wij geen aanslagen honden-         onderzoek meenemen.
  belasting meer opleggen.
  Na de verlaging van het tarief hondenbelasting zal het         Voorlopig gaan wij ervan uit dat beide bovenstaande onder-
  tarief nog wel worden verhoogd met het inflatiepercentage      zoeksvragen minimaal tot een meeropbrengst van € 100.000,-
  van 2,4%.                                                      zullen gaan leiden.
  Meerjarig financieel perspectief
  Meerjarenbegroting                                                                  2019         2020         2021           2022
  (Bedragen afgerond x € 1.000, min-teken=voordelig)
  Totaal Meerjarenperspectief                                                          175          -732       -1.533         -1.533
  Begrotingswijzigingen                                                                726           848          915            928
                                                                                       901           116         -618           -605
  Verbonden partijen                                                                    57           395          253            185
  Algemene uitkering                                                                -5.404        -6.573       -7.436         -7.977
  Sociaal Domein                                                                     1.293         1.315        1.608          1.625
  Indexering                                                                           100            92           90             90
  Salarissen                                                                         2.243         2.243        2.243          2.243
  Kapitaallasten                                                                      -751          -310         -357           -357
  Grootonderhoud sportaccommodaties                                                                  325          386            206
  Dividend saver                                                                       255           255          255            255
  Hondenbelasting                                                                      119           204          289            289
  Renteresultaat                                                                      -834          -297          259             79
  Incidentele en structurele ruimtevragers                                           2.161         2.054        2.054          2.054
  Overig                                                                              -140           -36         -305           -370
                                                                                         0          -217       -1.279         -2.283
  Toelichting per regel                                          Verbonden partijen
                                                                 In juni zijn de begrotingen van de verbonden partijen aan
  Begrotingswijzigingen                                          de raad voor zienswijze voorgelegd. De bijdrages aan de
  De raad heeft na de vaststelling van de Begroting 2018         verbonden partijen zoals deze in hun Begroting 2019 zijn
  nog besluiten genomen die ook doorwerken naar 2019 en          opgenomen zijn overgenomen in onze begroting.
  volgende jaren en dus van invloed zijn op het begrotingssaldo
  2019 en volgende jaren.                                        Per saldo is er voor 2019 een klein nadeel (€ 57.000,-) en dit
                                                                 loopt iets op voor de jaren 2020 t/m 2022.
  De belangrijkste raadsbesluiten die een meerjarig effect
  hadden, zijn de vaststelling van het IBOR (december 2017),     Algemene uitkering
  het 1e Concernbericht (juni 2018) en de aankoop van het        De meicirculaire liet een zeer positief beeld zien voor onze
  IRS-gebouw (september 2018).                                   gemeente. Dit komt met name doordat de omvang van de
                                                                 algemene uitkering (“trap op/trap af”) fors is toegenomen,
12              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>omdat de omvang van de algemene uitkering nu gekoppeld is       opgelegd zullen worden. De afbouw van de opbrengst
aan de totale omvang van de rijksbegroting.                     hondenbelasting van na 2018 was nog niet in de begroting
                                                                opgenomen. Deze is nu verwerkt.
Sociaal domein
Voor de budgetten van het sociaal domein is via de algemene     Renteresultaat
uitkering een compensatie voor de loon- en prijsstijging        Er is een voordelig renteresultaat behaald, omdat er een
ontvangen. Hiermee zijn de budgetten verhoogd. Daarnaast        aantal vaste geldleningen zijn overgesloten tegen een lager
is voor de onderdelen BUIG (bijstandsuitkeringen), parti-       rentepercentage en we minder kortlopend geld hoeven
cipatie, jeugd en WMO een realistische raming van de            aantrekken dan eerder begroot.
budgetten opgesteld.
                                                                Incidentele en structurele ruimtevragers
Indexering                                                      Zoals in de inleiding is opgenomen, hebben we de bestaande
Vanwege de verwachte prijsstijgingen zijn zowel de lasten       budgetten met € 2.050.000,- verhoogd. Een specificatie van
als de baten binnen onze begroting verhoogd met 2,4%. Ook       dit bedrag treft u hiervoor bij het onderdeel structurele en
de belastingen zijn hierin meegenomen. Per saldo bedraagt       incidentele ruimtevragers aan. De incidentele ruimtevragers
de indexering van de lasten € 1.250.000,- en van de baten       worden gedekt door een onttrekking uit de algemene reserve.
€ 1.150.000,-.                                                  Gezien het begrotingssaldo hebben we voor de nieuwe
                                                                waarderingsmethode Wet WOZ geen € 800.000,- onttrokken
Salarissen                                                      aan de algemene reserve, maar € 693.000,-.
Ook de salarissen zijn verhoogd met 2,4%. Daarnaast zijn
de pensioenpremies gestegen. Verder zijn de salariskosten
toegenomen vanwege de reguliere periodieke verhoging            Leeswijzer
waar een deel van de ambtenaren nog recht op heeft.             Hierbij willen we de opbouw en beleidsmatige inhoud van de
                                                                programma’s nog onder de aandacht brengen.
Kapitaallasten
Van de openstaande kredieten is bekeken welke in 2018 nog       Elk programma begint met het onderdeel “Wat hebben we
niet worden afgesloten. Dit blijkt voor een totaal bedrag van   in 2022 bereikt?”. Dit is de tekst uit het coalitieakkoord dat
€ 6,3 miljoen te zijn. Hierdoor komen de kapitaallasten in 2019 hoort bij het programma. Daarna worden de hoofddoelen en
lager uit dan begroot. Vanaf 2019 willen we gaan werken         subdoelen benoemd, die we op basis van het coalitieakkoord,
met moederkredieten tot een totaal bedrag van € 8,5 miljoen.    voor het programma, hebben geformuleerd. Deze doelen
Doordat dit jaarlijkse investeringsvolume lager is dan begroot  willen we in de periode tot 2022 realiseren.
in het geactualiseerde Meerjarig Investeringsplan levert dit
vanaf 2020 een voordeel op.                                     In het onderdeel “doelstellingen en activiteiten voor 2019”
                                                                vindt u de activiteiten terug die in 2019 worden uitgevoerd om
Grootonderhoud sportaccommodaties                               de doelstellingen te bereiken.
Ook voor de sportaccommodaties (velden ed) moet conform
de voorschriften van de BBV de werkzaamheden onverdeeld         Bij de indicatoren hebben we alleen de wettelijk verplichte
worden in dagelijks en grootonderhoud. Voor het grooton-        indicatoren opgenomen.
derhoud zijn de budgetten vanaf 2020 onvoldoende. In 2019
zal aan de raad nog het meerjarig onderhoudsplan voor           Bij het onderdeel “Begrotingsmutaties” per programma
de sportaccommodaties worden aangeboden, waarbij de             worden de mutaties toegelicht die hebben plaatsgevonden.
budgetten voor onderhoud definitief worden bepaald.             Als uitgangspunt is genomen de jaarschijf 2019 in de
                                                                begroting 2018.
Dividend Saver
Saver heeft aangegeven dat de winstverwachting voor de          In hoofdstuk 6 vindt u de taakveldindeling terug.
komende jaren structureel lager zal zijn. De dividenduitkering
is hierop aangepast.                                            Tenslotte
                                                                Wij danken eenieder die heeft bijgedragen aan de totstand-
Hondenbelasting                                                 koming van dit document.
In 2016 heeft de raad een motie aangenomen, dat de honden-
belasting is 5 jaar afgebouwd moet worden. Dit betekend         Het college van burgemeester en wethouders van
dat er vanaf 2021 geen aanslagen hondenbelasting meer           Bergen op Zoom.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>  De beleidsbegroting en meerjarenraming
  Overzicht van baten en lasten
  Bedragen * € 1.000                                                    Realisatie 2017                 Begroting 2018
                                                                Lasten        Baten      Saldo  Lasten       Baten       Saldo
  Productgroepen (subprogramma’s)
  Productgroep 101 Bestuur en samenwerken                         2.216             0    -2.216   2.760            3     -2.757
  Productgroep 102 Openbare Orde en Veiligheid                    7.291        2.157     -5.134   7.411        2.021     -5.390
  Productgroep 201 Wmo                                           38.085        4.028    -34.057  37.103        2.723    -34.380
  Productgroep 202 Werk en inkomen                               50.368       27.657    -22.711  52.390      27.523     -24.868
  Productgroep 203 Jeugd                                         14.807             0   -14.807  14.359           11    -14.348
  Productgroep 204 Volksgezondheid                                2.092             0    -2.092   2.289            0     -2.289
  Productgroep 301 Economie en werkgelegenheid                    4.053          805     -3.248   5.055          807     -4.248
  Productgroep 302 Vrijetijdseconomie                            20.080        5.171    -14.909  22.593        4.809    -17.784
  Productgroep 303 Onderwijs                                      8.184        2.674     -5.509   7.949        2.278     -5.671
  Productgroep 401 Beheer openbare ruimte                        12.127        1.199    -10.928  11.844          628    -11.217
  Productgroep 402 Afval en riolen                               14.037       18.888      4.851  12.806      18.756       5.950
  Productgroep 403 Stedelijke en ruimtelijke ontwikkeling        43.353       50.314      6.961  38.427      39.435       1.008
  Productgroep 502 Gemeentelijke Belastingen en dienstverlening   3.364       16.437     13.073   3.420      17.206      13.787
  Productgroep 601 Duurzaamheid                                     792           10       -781     760           52       -708
  Subtotaal productgroepen                                      220.848      129.340    -91.508 219.166     116.252    -102.914
  Productgroep 501 Algemene Dekkingsmiddelen                      1.981      119.693    117.712   1.486     120.877     119.391
  Productgroep 503 Overhead                                      21.777        2.999    -18.778  20.965        3.103    -17.861
  VPB                                                                 0             0         0       0            0          0
  Onvoorzien                                                          0             0         0       0            0          0
  Totaalsaldo van baten en lasten                               244.606      252.032      7.426 241.617     240.232      -1.385
  Onttrekkingen aan Algemene Reserve                                           6.960      6.960              12.371      12.371
  Toevoegingen aan Algemene Reserve                              14.362                 -14.362  10.986                 -10.986
  Resultaat Algemene Reserve                                                                -24                               0
  Resultaat                                                     258.968      258.992          0 252.603     252.603           0
14               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                  Meerjarenraming 2020 - 2022
        Begroting 2019                  Begroting 2020                  Begroting 2021                   Begroting 2022
Lasten      Baten        Saldo  Lasten      Baten        Saldo  Lasten       Baten        Saldo  Lasten      Baten        Saldo
  2.926           3      -2.922   2.854          3       -2.851   2.857           3       -2.854   2.857          3       -2.854
  6.065        310       -5.754   6.054        310       -5.743   6.083         310       -5.773   6.090        310       -5.780
 40.541      2.507      -38.033  39.116      2.429      -36.687  39.402       2.431      -36.971  39.464      2.431      -37.033
 53.831     30.101      -23.731  53.633     30.101      -23.532  53.260      30.101      -23.160  52.969     30.101      -22.868
 15.022         11      -15.010  15.113         11      -15.101  15.114          11      -15.102  15.104         11      -15.093
  2.295           0      -2.295   2.331          0       -2.331   2.360           0       -2.360   2.357          0       -2.357
  3.578        826       -2.752   3.662        826       -2.836   3.677         826       -2.851   3.644        826       -2.818
 21.735      6.089      -15.645  21.611      6.058      -15.553  21.345       6.000      -15.345  21.272      6.000      -15.273
  7.923      2.283       -5.640   7.857      2.249       -5.608   7.823       2.238       -5.585   7.811      2.238       -5.573
 12.060        308      -11.752  12.042        308      -11.735  11.921         308      -11.614  11.861        308      -11.553
 13.329     19.439        6.110  13.380     19.555        6.175  13.430      19.670        6.240  13.483     19.784        6.301
 29.310     25.858       -3.452  25.844     21.385       -4.459  21.290      19.155       -2.134  14.469     12.510       -1.959
  3.171     17.028       13.856   2.989     16.911       13.922   2.922      16.745       13.823   2.922     16.745       13.823
    995         53         -942     845         53         -792     844          53         -791     840         53         -787
212.780    104.818     -107.962 207.329    100.200     -107.130 202.328      97.852    -104.477  195.143     91.320     -103.824
  1.958    128.427      126.469   1.761    128.824      127.063   2.296     130.052     127.756    2.935    131.122      128.188
 25.080      2.760      -22.320  23.947      2.527      -21.420  23.084       2.547      -20.538  22.975      2.567      -20.408
      0           0           0       0          0            0       0           0            0                               0
      0           0           0       0          0            0       0           0            0                               0
239.819    236.005       -3.814 233.038    231.552       -1.485 227.709     230.450        2.741 221.053    225.009        3.956
             5.897        5.897              1.864        1.864               1.241        1.241              1.181        1.181
  2.083                  -2.083     162                    -162   2.702                   -2.702   2.853                  -2.853
                              0                             217                            1.279                           2.283
241.902    241.902            0 233.200    233.417            0 230.411     231.690            0 223.906    226.189            0
                                                     Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>  Programma 1
  Besturen, Samenwerken en Veiligheid
  Wat hebben we in 2022 bereikt?
  Bestuur
  We zijn een betrouwbaar en eerlijk bestuur. We hebben een      Op bepaalde regionale dossiers hebben we bewust zelf de
  lange termijn oriëntatie. Daarvoor zijn politieke stabiliteit, leiding zonder andere gemeenten op de tenen te staan. In
  integriteit en een goed functionerende organisatie van         andere dossiers laten we doelbewust de leiding over aan
  belang. We hebben een rechtsstatelijk bestuur dat onze         een andere gemeente. Steeds hebben we oog voor het
  inwoners beschermt tegen misbruik van macht. Wij weren         belang van Bergen op Zoom, maar altijd met respect voor de
  ons krachtig tegen het te breed oprekken van integriteit om    belangen van onze samenwerkingspartners.
  zaken uit politiek of zakelijk gewin, opportunisme of kwaad-
  aardigheid ten onrechte tot integriteitskwesties te maken.     Veiligheid
                                                                 Bergen op Zoom is het veiligheidscentrum voor West-Brabant
  We zijn een blijvend lerend en vooruitstrevend bestuur.        en Zeeland. De regionale meldkamer, het politiebureau en het
  We maakten en maken innovatie en verandering mogelijk en       zorg- en veiligheidshuis zijn gehuisvest in de spoorzone.
  zijn daardoor effectiever. Wij vinden de volgende factoren     We pakken de georganiseerde (drugs)criminaliteit
  daarbij bijzonder van belang: een (participatieve) democratie, slagvaardig aan. Zowel de georganiseerde criminaliteit als
  transparantie en ‘accountability’ (verantwoording afleggen     de drugscriminaliteit dalen.
  en het ter verantwoording kunnen roepen van het bestuur).
  We zijn een onpartijdig bestuur. We zorgen voor gelijk-        Op het veiligheidsterrein zetten we blijvend in op preventie
  waardige behandeling van inwoners en bedrijven, en we          en repressie, zorg en veiligheid. Problemen op het terrein van
  opereren integer. We zijn onpartijdig in de toepassing van     veiligheid zijn zo voorkomen en teruggedrongen.
  het recht en in de uitvoering van beleid. We hebben ruimte
  gegeven aan burgerparticipatie.                                Wij zijn dichter bij de sluiting van kerncentrale Doel. Onze
                                                                 gezamenlijke en solitaire inspanningen, zowel op juridisch
  Samenwerking                                                   als politiek vlak, lijken succes te hebben. Wat ons betreft
  We werken flexibel samen en zijn echte verbinders. Onze        is Doel 3 zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk eind 2022
  regionale visie zorgt dat we flexibel samenwerken op allerlei  gesloten. We zijn permanent en accuraat voorbereid op
  beleidsterreinen. We zijn in staat om ons aan te passen aan    rampen(-bestrijding), calamiteiten en crises. Onze mensen -
  de situatie en leggen ons niet onnodig vast op meerjarige      ambtelijk en bestuurlijk - kunnen hun werk veilig verrichten in
  investeringsprogramma’s of dichtgetimmerde convenanten.        het kader van Veilige Publieke Taak.
16              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Bestuur en samenwerking
Hoofddoelen                           Subdoelen
1. Uitzetten en volgen van           1.1 Integraal benaderen van vraagstukken (control, proces). Dit gaat om inhoudelijke
   een heldere koers en strategie         ondersteuning aan college en ambtelijke organisatie bij het integraal en koersvast
                                          (en toch wendbaar/flexibel) werken.
                                      1.2 Bewaken van prioriteiten en focus (control, PA en communicatie) aan de hand van
                                          vastgesteld kader (toekomstvisie en coalitieakkoord).
                                      1.3 Anticiperen op ontwikkelingen en lange termijn oriëntatie (permanente actuali-
                                          satie, monitoren van trends en ontwikkelingen).
                                      1.4 Actualiseren Regionale visie.
2. Sterk profiel en positie          2.1 Strategisch samenwerken en relatiemanagement. Om de (economische) positie
   binnen vitale                          in onze stad, regio en provincie te versterken, onderhouden en investeren we in
   samenwerkingsverbanden                 samenwerkingsverbanden en netwerken met verschillende partners, op verschil-
                                          lende schalen.
                                      2.2 Positionering van Bergen op Zoom. We zetten in op communicatie, public affairs,
                                          externe betrekkingen en representatie.
                                      2.3 Actualiseren regionale visie.
3. Democratische vernieuwing          3.1 De manier waarop we als overheid (samen)werken vraagt om een lenige en
                                          adaptieve overheid die samen met inwoners en partners werkt aan het oplossen
                                          van maatschappelijke vraagstukken. Dit vraagt goed samenspel tussen samen-
                                          leving, raad, college en ambtelijke organisatie.
                                      3.2 Vormgeven van participatieve democratie, benutten van nieuwe manieren om
                                          participatie te stimuleren.
Veiligheid
Hoofddoelen                           Subdoelen
4. Weerbaar Bestuur                   4.1 Stevige aanpak ondermijning.
                                          - Daling van de georganiseerde criminaliteit en de drugscriminaliteit.
                                      4.2 Informatiepositie actueel houden en verder uitbouwen voor een effectieve aanpak
                                          georganiseerde criminaliteit.
                                      4.3 Minder (drugs)dumpingen.
                                      4.4 Stop zorgfraude.
                                          - Gemeenschapsmiddelen voor zorg bereiken de juiste mensen op de juiste manier
                                      4.5 Veilige Publieke Taak (VPT).
                                          - Onze mensen – ambtelijk en bestuurlijk – kunnen hun werk veilig verrichten in het
                                            kader van Veilige Publieke Taak.
5. Voorkomen van het (eerste) delict 5.1 Blijvende inzet Zorg- en Veiligheidshuis op de combinatie van preventie
   We werken slim en integraal            en repressie.
   samen rondom kwetsbare             5.2 Sluitende aanpak verward gedrag conform de landelijke opdracht.
   personen en groepen                5.3 Veiligheid ingebed in de integrale uitvoeringorganisatie.
6. Permanent voorbereid zijn op      6.1 Streven naar optimale nucleaire veiligheid.
   rampen en crisis en calamiteiten   6.2 Zorgen voor competente en goed opgeleide mensen bij de rampenbestrijding.
   binnen Zorg en Veiligheid          6.3 Positieve houding tegenover noodopvang voor vluchtelingen, als er een nieuwe
                                          vluchtelingencrisis ontstaat - geen permanente groepshuisvesting.
                                                    Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>  7. Veilige en leefbare omgeving         7.1 Bevorderen van naleving van wet- en regelgeving. Voorkomen of beëindigen van:
                                                - Onveilige en ongezonde situaties;
                                                - Aantasting van landschappelijke-, cultuurhistorische-, en/of natuurwaarden
                                                  en milieukwaliteit;
                                                - Aantasting van de kwaliteit van woon- en leefomgeving en verstoringen van
                                                  de openbare orde;
                                                - Onrechtmatig gebruik van sociale- en maatschappelijke voorzieningen
                                                  en inschrijvingen BRP en daarmee misbruik en/of oneigenlijk gebruik
                                                  van gemeenschapsgelden.
                                          7.2 Bevorderen van de veiligheid en het veiligheidsgevoel.
                                               - De objectieve veiligheidscijfers en subjectieve veiligheidsgevoelens laten over
                                                 4 jaar een positieve tendens zien in vergelijking met de vorige bestuursperiode
                                                 voor zover we daar invloed op hebben.
                                          7.3 Blijvend terugdringen van drugsoverlast.
                                          7.4 Veiligheidsfunctionaris nieuwe stijl.
  8. Positioneren en profileren van      8.1 We zijn een serieuze gesprekspartner voor externe partijen op het gebied van
     Bergen op Zoom als                        veiligheid en hebben daarvoor een stevig netwerk en positie binnen dit domein.
     veiligheidscentrum in                8.2 De mogelijkheden onderzoeken om het Zorg- en Veiligheidshuis te huisvesten
     West-Brabant en Zeeland                   binnen de spoorzone.
  Dit zijn onze doelstellingen en activiteiten voor 2019
  Bestuur en samenwerking
     1       Heldere koers en strategie
                                                                        2      Sterk profiel en positie binnen
                                                                               vitale samenwerkingsverbanden
  Met de aanpak Bergen op Zoom op Koers gaan we voor
  een heldere koers en strategie. Dit willen we bereiken door         2.1 Strategisch samenwerken
  bovenop de reguliere activiteiten (zoals proces en control)             • We investeren in samenwerking en netwerken met
  extra aandacht te besteden aan een integrale benadering van               strategische partners (zoals Triple O, Rijk, Provincies
  vraagstukken en aan lange termijn oriëntatie.                             Noord-Brabant en Zeeland, Deltaregio, Vlaanderen,
                                                                            RWB, VNG).
  1.1 We actualiseren de Toekomstvisie/Omgevingsvisie                     • In de subregio verstevigen we strategisch én
        (zie ook programma 4)                                               uitvoeringsgericht de relaties met Roosendaal
  1.2 We geven een impuls aan het ontsluiten van data                       en de Brabantse Wal.
        (link met Smart City) voor analyses (zie ook andere               • We richten strategisch relatiemanagement in en
        programma’s)                                                        ondersteunen dat door een relatiemanagement-
  1.3 We zetten strategische oriëntatie op (traject inzetten/               systeem.
        opleiding)                                                        • We richten een handelskamer Edmonton-
  1.4 We gaan door met Veerkrachtig Bestuur                                 Bergen op Zoom op (link met programma 3).
                                                                          • We doen een (strategische) verkenning naar
                                                                            opschaling van de ISD-samenwerking.
                                                                      2.2 Positionering van Bergen op Zoom
                                                                          • We ontwikkelen Public Affairs (organisatie breed)
                                                                             verder door met gerichte activiteiten en kennisont-
                                                                             wikkeling op het gebied van public affairs, lobby en
                                                                             strategie in (regionale) samenwerking in relatie tot
                                                                             het coalitieakkoord.
18               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>  3
                                                                 4.4 Zorgfraude stoppen
         Democratische vernieuwing                                   Gemeenschapsmiddelen voor zorg bereiken de juiste
                                                                     mensen op de juiste manier
3.1 We brengen mogelijkheden in beeld om het samenspel               • In samenwerking met WMO implementeren we de
    samenleving, college – raad – ambtelijke organisatie               aanpak ‘Stop Zorgfraude!’ volgens het in 2018 ontwik-
    verder te verbeteren en organiseren (netwerk)bijeen-               kelde handboek. Kern van de aanpak is preventie,
    komsten o.a. over democratische vernieuwing en het                 opsporen en bestraffen.
    samenspel tussen samenleving, raad, college en ambte-        4.5 Veilige Publieke Taak (VPT)
    lijke organisatie.                                               Onze mensen – ambtelijk en bestuurlijk – kunnen
3.2 Vormgeven van participatieve democratie (nieuwe                  hun werk veilig verrichten in het kader van Veilige
    manieren om participatie te stimuleren).                         Publieke Taak.
    • We maken verbindingen met (onder andere) doelen                • We hebben regionaal blijvende aandacht voor veilig
       vanuit Omgevingswet en Sociaal Domein                           werken voor mensen in een publieke functie.
    • We ontwikkelen een participatiestatuut en intro-               • We ondersteunen het interne VPT-protocol en de
       duceren nieuwe participatievormen zoals ‘Right to               aanpak van agressie tegen gemeentebestuurders en/
       challenge’, ‘waarderend vernieuwen’ en wijk-                    of -personeel.
       gesprekken over veiligheid en leefbaarheid in de wijk.
                                                                   5
3.3 Integriteitstraining
                                                                          Voorkomen van (eerste) delicten
Veiligheid
                                                                  e werken slim en integraal samen rondom kwetsbare
                                                                 W
  4
                                                                 personen en groepen.
         Weerbaar bestuur
                                                                 5.1 Blijvende inzet Zorg- en Veiligheidshuis op de combi-
4.1 Stevige aanpak ondermijning; zowel de georganiseerde             natie van preventie en repressie
    criminaliteit als de drugscriminaliteit dalen.                   • Als centrumgemeente waarborgen we een goed
    • We spelen in op de creatieve ideeën binnen crimi-                functionerend veiligheidshuis en pakken daarin
       naliteit en passen de fenomeen(thema)aanpak                     casuïstiek integraal en accuraat wordt op.
       hierop aan.                                                   • Het Zorg- en Veiligheidshuis speelt in op de ontwikke-
    • Daar waar criminaliteit zich vermengt met de                     lingen binnen het zorgdomein. Daaronder valt ook de
       bovenwereld verstoren we dit actief en pakken het               vorming van een integrale toegang binnen gemeenten.
       integraal aan.                                            5.2 Sluitende aanpak verward gedrag conform de
    • We gaan verder met het creëren van bewustwording.              landelijke opdracht
       Zo komen we tot signalen en voorkomen we dat crimi-           • Het OGGZ-team zorgt vanuit het Zorg- en
       naliteit kan inbedden.                                          Veiligheidshuis voor toeleiding naar zorg. Ze zijn
4.2 Informatiepositie actualiseren en verder uitbouwen voor            daarbij actief in contact met de doelgroep en staan in
    een effectieve aanpak georganiseerde criminaliteit                 verbinding met partners.
    • Informatiepositie borgen en uitbouwen, zowel intern            • We bestendigen, de Spoedeisende Psychiatrische
       als extern, via het Lokale informatieplein (LIP) en in          OnderzoeksRuimte.
       verbinding met het Districtelijke Informatieplein (DIP).      • We werken in verbinding met het sociale domein aan
    • Actualiseren van de werkwijze informatiedeling                   de juiste zorg- en verblijfplaatsen.
       volgend op de nieuwe AVG.                                 5.3 Veiligheid ingebed in de integrale uitvoeringorganisatie.
4.3 Minder (drugs)dumpingen                                          • We borgen veiligheid in de processen van de integrale
    • We gaan verder met het doorontwikkelen van de struc-             uitvoeringsorganisatie.
       turele aanpak van (drugs)dumpingen. We doen dat in            • We werken actief samen met het sociaal domein
       samenwerking met partners en buurgemeenten.                     voor o.a. de implementatie van ‘Zicht op Veiligheid’,
    • We ontwikkelen in samenwerking met partners                      de aanpak huiselijk geweld en de persoonsgebonden
       een effectievere aanpak van (drugs)dumpingen in                 aanpak op jeugd.
       het buitengebied.
    • We bieden ruimte voor innovatieve projecten om te
       komen tot een effectieve aanpak (drugs)dumpingen.
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>    6
                                                                    • We sluiten aan bij de opbouw van een sterke
            Permanent voorbereid zijn op
                                                                      verbinding met de wijk vanuit andere domeinen binnen
            rampen en crisis en calamiteiten
            binnen Zorg en Veiligheid                                 de gemeente.
                                                                    • Om te komen tot wijkanalyse en -plannen sluit
  6.1 Streven naar optimale nucleaire veiligheid                      Veiligheid aan bij die teams die zich bezighouden
      • We verbeteren de communicatie en informatie-                  met wijkanalyses en de leefbaarheidsagenda. We
         voorziening.                                                 gebruiken daarbij waarderend vernieuwen.
      • We vragen aandacht voor en besteden aandacht aan            • We zorgen dat Veiligheid en handhaving slim in ver-
         de zorgen van onze inwoners. We doen dat met lobby,          binding staan met de netwerken die opgebouwd en/of
         en – als dat effectief is – met juridische stappen. We       versterkt worden in de wijk. Hiermee versterken we de
         zetten bestuurlijk in op inspraak in het vergunningen-       informatiepositie in en de verbinding met de wijken.
         traject en internationaal toezicht op kerncentrales.       • We benaderen overlastsituaties (pro)actief, effectief
      • We dringen bestuurlijk en politiek aan op maatre-             en integraal.
         gelen die de veiligheid en grensoverschrijdende            • We ontwikkelen de Buurtpreventieteams verder door
         samenwerking bevorderen. Om dat ook in groter                en stimuleren het Right to Challenge (RTC).
         Europees verband uit te dragen, zijn we onderdeel          • We acteren op de verschuiving naar cybercrime.
         van het samenwerkingsverband Cities for a Nuclear      7.3 Blijvend terugdringen van drugsoverlast
         Free Europe.                                               • Samen met Roosendaal voeren we een onderzoek uit
      • We zijn voorbereid op een nucleair incident.                  naar waar we staan ten aanzien van drugsoverlast.
  6.2 Zorgen voor competente en goed opgeleide mensen bij           • We volgen meldingen bij het Courage-meldpunt drugs-
      de rampenbestrijding                                            overlast op en koppelen de afloop terug als de melder
      • Nieuwe en bestaande medewerkers met een taak in               bekend is.
         de rampenbestrijding krijgen het programma OTO:            • We gebruiken signalen die we krijgen als input voor
         Opleiden, Trainen en Oefenen.                                het informatieplein voor de bestrijding van georgani-
      • We werken districtelijk samen voor een 24/7 bezetting         seerde criminaliteit.
         en goed opgeleide mensen.                              7.4 Veiligheidsfunctionaris nieuwe stijl
  6.3 Positieve houding tegenover noodopvang voor vluchte-          • We gaan door met de Veiligheidsfunctionaris. Dat is
      lingen, als er een nieuwe vluchtelingencrisis ontstaat          een vooruitgeschoven post die (pro-)actief inspeelt op
      • Geen permanente groepshuisvesting.                            onveilige situaties binnen de gemeente en hier direct
      • Uitvoering afhankelijk van mondiale ontwikkelingen.           op kan acteren.
                                                                    • We ontwikkelen de veiligheidsfunctionaris nieuwe stijl
    7
                                                                      in de richting die de huidige coalitie aangeeft op basis
            Veilige en leefbare omgeving                              van de ervaringen uit de vorige coalitieperiode.
  7.1 Bevorderen van naleving van wet- en regelgeving
                                                                         Positioneren en profileren van
                                                                  8
      • De BOA’s werken samen binnen de BOA-pool
                                                                         Bergen op Zoom als veiligheids-
         Brabantse Wal, ze zijn zichtbaar in de wijk en                  centrum in West-Brabant en
         ondersteunen de basiszorg van politie.                          Zeeland
      • De activiteiten die bijdragen aan dit hoofddoel worden
         jaarlijks opgenomen in het Handhavingsuitvoerings-     8.1 We zijn een serieuze gesprekspartner voor externe
         plan (HUP).                                                partijen op het gebied van veiligheid en hebben hierdoor
      • In 2019 wordt, naast het Handhavingsuitvoerings-            een stevig netwerk en positie binnen dit domein.
         plan 2019 in samenwerking met interne- en externe          • We benutten de communicatiemomenten rondom
         partners een nieuwe nota Integraal Handhavingsbeleid         de nieuwbouw van de regionale meldkamer en
         opgesteld. In deze nota worden op basis van een              het politiebureau.
         risicoanalyse handhavingsprioriteiten vastgesteld voor     • We delen actief onze ontwikkelde kennis rondom slim
         de daaropvolgende 4 jaar.                                    en innovatief samenwerken binnen de aanpak onder-
  7.2 Bevorderen van de veiligheid en het veiligheidsgevoel.          mijning en binnen de verbinding van Zorg en Veiligheid.
      De objectieve veiligheidscijfers en subjectieve veilig-       • We faciliteren netwerkmogelijkheden op het gebied
      heidsgevoelens laten over 4 jaar een positieve tendens          van veiligheid en zoeken deze actief op.
      zien in vergelijking met de vorige bestuursperiode - voor
      zover we daar invloed op hebben.
20               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Indicatoren
 Omschrijving indicator                                             Gemeenten       BoZ          BoZ     Bron
 Met verwijzing naar de doelstelling uit de tabel hierboven          landelijk     2016         2017
 Verwijzingen Halt                                                      131         260          242
                                                                                                         Waarstaatjegemeente.nl
 (aantal per 10.000 jongeren)                                                                            (Bureau Halt)
 Harde kern jongeren                                                     {-}         {-}          {-}
                                                                                                         Waarstaatjegemeente.nl
 (aantal per 10.000 inwoners)                                                                            Korps Landelijke Politiediensten (KLPD)
 Winkeldiefstallen                                                       2,2         3,2         2,5
                                                                                                         Waarstaatjegemeente.nl
 (aantal per 1.000 inwoners)                                                                             (CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen)
 Geweldsmisdrijven                                                       5,0         6,3         5,8
                                                                                                         Waarstaatjegemeente.nl
 (aantal per 1.000 inwoners)                                                                             (CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen)
 Diefstallen uit woning                                                  2,9         2,5         2,1
                                                                                                         Waarstaatjegemeente.nl
 (aantal per 1.000 inwoners)                                                                             (CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen)
 Vernielingen en beschadigingen                                          4,8         7,5         5,8
                                                                                                         Waarstaatjegemeente.nl
 (in de openbare ruimte) (aantal per 1.000 inwoners)                                                     (CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen)
* 	Cijfers vermeld bij het onderdeel Gemeenten landelijk kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website Waarstaatjegemeente.nl.
     Deze worden namelijk gedurende het jaar aangepast indien er meer cijfers beschikbaar komen gedurende het jaar.
** 	De vermelding achter Waarstaatjegemeente.nl is de bron van waaruit WSJG (Waarstaatjegemeente.nl) de indicator heeft opgenomen.
     Deze extra informatie is waar mogelijk bij alle indicatoren zo weergegeven.
     Bovenstaande opmerkingen gelden voor alle tabellen waarin indicatoren zijn opgenomen.
   Kaderstellende documenten voor het programma
   BeleidsnotaVastgesteld
   Toekomstvisie Bergen op Zoom                                                                                                                    2017
   Kadernota Integrale Veiligheid 2016-2020                                                                                                        2016
   Regionaal Beleidsplan 2015-2018 (gehele politie-eenheid)                                                                                        2015
   Integraal handhavingsbeleid 2015 – 2018                                                                                                         2015
   Beleidsplan Veiligheidsregio                                                                                                                    2015
   Aanpak dreiging en agressie en geweld tegen openbaar bestuurders en overige (gemeente)ambtenaren                                                2015
   Oplegnotitie organisatieplan Zorg- en Veiligheidshuis De Markiezaten 2015-2017                                                                  2015
   Regionaal Kompas 2015-2020, uitwerking van het vangnet voor kwetsbare mensen                                                                    2015
   Sociaal Domein‘Samen leven Samen doen’                                                                                                          2013
   Het RIEC-convenant, 2013                                                                                                                        2013
   APV gerelateerde beleidsdocumenten en uitvoeringsrichtlijnen	                                                                                Divers
Verbonden partijen                                 Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt
                                                   aan doelstelling van de gemeente
Veiligheidsregio Midden- en                        Door afstemming tussen hulpdiensten bereiken we grotere slagkracht en
West-Brabant                                       betere dienstverlening.
                                                   Bijdrage voor de gemeente in 2019: € 4.524.602
Belgisch-Nederlands grensoverleg                   Verbinden van lokale initiatieven bij Belgische en Nederlandse grensgemeenten om
(BENEGO)                                           substantiële subsidiebijdragen te verwerven en informatie te delen over grensover-
                                                   schrijdende thema’s.
                                                                    Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                                  21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>  Wat mag het kosten?
  x € 1.000                            Realisatie  Begroting      Begroting  Begroting Begroting Begroting
  Productgroep                               2017        2018          2019       2020      2021      2022
  PR101 Bestuur en samenwerken
  Baten                                         -           3              3         3         3         3
  Lasten                                    2.216       2.760          2.926     2.854     2.857     2.857
  Totaal saldo van baten en lasten          2.216       2.757          2.922     2.851     2.854     2.854
  Onttrekkingen reserves                        -           -             75         -         -         -
  Stortingen reserves                           -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                 2.216       2.757          2.847     2.851     2.854     2.854
  PR102 Openbare orde & Veiligheid
  Baten                                     2.157       2.021            310       310       310       310
  Lasten                                    7.291       7.411          6.065     6.054     6.083     6.090
  Totaal saldo van baten en lasten          5.134       5.390          5.754     5.743     5.773     5.780
  Onttrekkingen reserves                        -           -              -         -         -         -
  Stortingen reserves                           -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                 5.134       5.390          5.754     5.743     5.773     5.780
  Totaal programma 1 Besturen,
  samenwerken en veiligheid
  Baten                                     2.157       2.024            313       313       313       313
  Lasten                                    9.507      10.170          8.990     8.907     8.940     8.947
  Totaal saldo van baten en lasten          7.351       8.146          8.677     8.594     8.627     8.634
  Onttrekkingen reserves                        -           -             75         -         -         -
  Stortingen reserves                           -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                 7.351       8.146          8.602     8.594     8.627     8.634
  Toelichting op de cijfers
  Bedragen * € 1.000,-                                                 2019       2020      2021      2022
  Lasten                                                              10.630    10.786    10.871    10.871
  Baten                                                               -2.031    -2.036    -2.038    -2.038
  Saldo                                                                8.599     8.750     8.833     8.833
  Salarisbegroting                                                        56        56        56        56
  Doorbelasting VHT                                                       50        50        50        66
  Indexering                                                              31        31        31        31
  Bijdrage verbonden partijen                                           -124      -238      -290      -290
  Overige kleine wijzigingen                                             -10       -55       -53       -62
  Eindtotaal                                                           8.602     8.594     8.627     8.634
22             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Begrotingsmutaties
Salarisbegroting                                                  Indexering
De salariskosten zijn geïndexeerd met 2,4%. Daarnaast is de       Zowel de uitgaven als de inkomsten zijn met 2,4% verhoogd.
pensioenpremie gestegen.                                          De lasten zijn voor een totaal bedrag van € 33.000,-
                                                                  geïndexeerd. De indexering van de baten levert € 2.000,- op.
Verder zijn de salariskosten gestegen, omdat er in het nieuwe
college 1 wethouder meer zitting heeft dan het vorige college Bijdrage Veiligheidsregio
aan het einde van de periode. Daarnaast zijn de salariskosten De verdeelsleutel van het kostenverdeelmodel (wat betaalt
van de raad iets gedaald, omdat het totaal aan presentiegeld elke gemeente aan de Veiligheidsregio) wordt geactuali-
lager is.                                                         seerd, zodat de bijdrage die gemeenten betalen aan de veilig-
                                                                  heidsregio aansluit bij de bijdrage die zij verkrijgen vanuit
Ook bij veiligheid zijn de salariskosten iets lager uitgekomen. het gemeentefonds. Er treden hierbij grote verschuivingen
                                                                  op tussen gemeenten. De gemeente Bergen op Zoom is een
Verdeling kosten handhaving                                       voordeel gemeente. Besloten is een overgangsperiode van
De kosten van handhaving worden doorbelast naar                   3 jaar te hanteren, te weten 2019-2021.
de producten waarvoor zij werkzaam zijn. Per saldo
is de doorbelasting voor het begrotingsresultaat
budgettair neutraal.
                                                        Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>  Programma 2
  Samen leven, samen doen
  Wat hebben we in 2022 bereikt?
  Iedere inwoner van de gemeente Bergen op Zoom krijgt de            De integrale aanpak van het Sociaal Domein gaat natuurlijk
  ondersteuning die nodig is om deel te nemen aan de samen-          veel verder dan alleen een integrale toegang. We behandelen
  leving en om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen          alle facetten van het sociaal domein integraal. Voorbeelden
  blijven wonen. De benadering van de gemeente is oplos-             hiervan zijn onze 18-/18+ aanpak, vroegsignalering, schulden-
  singsgericht, niet zorggericht. We gaan uit van wat mensen         preventie, maar ook onze kijk op functies in de wijk, inspraak
  wel kunnen in plaats van hun beperkingen.                          en meedoen.
  Er is één integrale toegang voor het Sociaal Domein. Dat is        We geloven in de kracht van de samenleving: inwoners
  het resultaat van een ontwikkeling die we de afgelopen jaren       hebben zorg voor elkaar. Inwoners zijn via diverse vormen
  doormaakten. Inwoners kunnen voor alle zaken in het Sociaal        van burgerparticipatie betrokken bij het sociaal domein. We
  Domein terecht bij één ‘loket’. We zijn trots op de vorderingen    zetten in op preventie, leggen slimme verbindingen binnen
  die de Uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein heeft doorge-         het brede sociaal domein en stimuleren innovatie.
  maakt. Het hele sociaal domein heeft één organisatie, één
  proces en één informatiesysteem.
  Samen leven, samen doen
  Hoofddoelen                             Subdoelen
  1. Inwoners doen mee aan de            1.1 Inwoners ontvangen de ondersteuning die ze nodig hebben.
     samenleving en kunnen zo lang        1.2 Inwoners hebben zorg voor elkaar (eigen kracht, netwerk).
     mogelijk zelfstandig blijven         1.3 We streven naar het bieden van ondersteuning binnen de bestaande budgetten.
     wonen
  2. Een gezonde samenleving             2.1  Bevorderen van een gezonde leefstijl.
                                          2.2  Bevorderen van een gezonde leefomgeving.
                                          2.3  Bevorderen van de gezondheid van jeugdigen 0-18 (jeugdgezondheidzorg).
                                          2.4  Preventie en bestrijding van infectieziekten.
                                          2.5  Toezicht houden op kinderopvang en onderhouden relaties met kinderopvang.
                                          2.6  Het bieden van informatie en advies op het gebied van gezondheid zoals informatie
                                               over de negatieve gevolgen van alcoholgebruik onder jongeren.
                                          2.7 Bevorderen van een dementievriendelijke gemeente.
                                          2.8 Bestrijden van eenzaamheid.
  3. Realiseren van de                   3.1 Eind 2018 starten we met de werkorganisatie Uitvoeringsorganisatie Sociaal
     Uitvoeringsorganisatie Sociaal            Domein. In 2019 werken we als lerende organisatie vanuit één proces en regis-
     Domein (integrale toegang)                treren we in één systeem. De dienstverlening aan inwoners loopt door, we sturen
     met één proces en één                     bij waar nodig.
     informatiesysteem                    3.2 Vanaf 2020 formaliseren we de afspraken voor de Uitvoeringsorganisatie
                                               Sociaal Domein.
24              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>4. Aanpak van werkloosheid               4.1 Inzicht in het uitkeringsbestand (ken je klant) als basis voor de aanpak
   en jeugdwerkloosheid in het                 van werkloosheid.
   bijzonder                              4.2 Uitvoeren van de werkplicht. Iedereen die kan werken, werkt.
                                          4.3 Mensen die nog niet kunnen werken, hebben een leerplicht.
                                          4.4 Voor mensen met een arbeidsbeperking die zijn aangewezen op een beschermde
                                               werkomgeving realiseren we beschutte werkplekken.
                                          4.5 Terugdringen aantal uitkeringsgerechtigden door mensen volledig te
                                               laten uitstromen.
                                          4.6 Handhaving op naleving van opgelegde verplichtingen.
                                          4.7 Jongeren zonder startkwalificatie naar werk/studie begeleiden in samenwerking
                                               met het onderwijs (sluitende regionale aanpak).
                                          4.8 Regionale harmonisatie Social Return on Investmentbeleid.
                                          4.9 Nieuwkomers helpen met taal en werk in samenwerking met het onderwijs
                                               en bedrijfsleven.
5. Mensen die een uitkering              5.1 Uitvoeren van de meedoenplicht
   ontvangen, stimuleren om iets          5.2 Ontwikkelen van een missie, visie voor het Vrijwilligers Informatie Punt
   terug te doen                               in samenwerking met WijZijn Traverse.
6. Tijdelijke ondersteuning              6.1 Blijven inzetten op armoedebestrijding en werken aan volledige uitstroom.
   bieden aan mensen met
   inkomensproblematiek
7. Terugdringen van zorgvragen           7.1 Preventie en vroegsignalering van schulden.
   voor schuldhulpverlening               7.2 Geen huisuitzettingen meer door huurschulden.
                                          7.3 Bevordering van uitstroom uit het bestuursrechtelijk premieregime
                                               Zorgverzekeringswet van bijstandsgerechtigden (wanbetalersregeling).
Dit zijn onze doelstellingen en activiteiten voor 2019
                                                                         • We bieden diverse vormen van vrij toeganke-
   1
            Inwoners doen mee aan de                                       lijke jeugdzorg:
            samenleving en kunnen zo lang                                  -- o.a. GGZ, jeugdgezondheidszorg, jongerenwerk,
            mogelijk zelfstandig blijven wonen                                ambulante hulp door jeugdprofessional.
                                                                         • We geven ondersteuning en voorlichting op het gebied
1.1 Inwoners ontvangen de ondersteuning die ze                             van mobiliteit
       nodig hebben:                                                       -- Deeltaxi, voorlichting.
       • We geven informatie en advies en bieden                         • We voorkomen verslavingen en beperken de negatieve
         cliëntondersteuning:                                              gevolgen van alcoholgebruik.
         -- Vraagwijzer, jeugdgezondheidszorg (JGZ),                     • We bieden collectieve GGZ preventie.
            jeugdprofessional en WijZijn.                                • We huisvesten en begeleiden statushouders.
       • We bevorderen de sociale samenhang en                           • We bieden diverse maatwerkvoorzieningen/ niet vrij
         sociale veerkracht:                                               toegankelijke zorg aan en ontwikkelen deze door:
         -- Het voeren van leefbaarheidsgesprekken, inzet                  -- Niet vrij toegankelijke jeugdzorg
            WijZijn, Fitfabriek en Doecentrum.                             -- Wmo maatwerkvoorzieningen:
       • We bieden diverse algemene voorzieningen Wmo:                        ··o.a. huishoudelijke ondersteuning, begeleiding,
         -- o.a. algemeen maatschappelijk werk, ouderen                         woningaanpassingen, vervoersvoorzieningen,
            advies, maaltijdvoorziening en klussendienst.                       rolstoelvoorzieningen.
                                                         Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                   2
        -- We stellen een Wmo ontwikkelagenda en een
           regionale jeugdontwikkelagenda op;                              Een gezonde samenleving
        -- We werken samen met Raad voor de
           Kinderbescherming en kinderrechter;                   2.1 We bevorderen een gezonde leefstijl;
        -- We voeren Wmo monitoring & toezicht uit:              2.2 We werken aan een gezonde leefomgeving;
           ··o.a. inspecties GGD, CEO.                           2.3 We bevorderen de gezondheid van jeugdigen 0-18
        -- We stellen regels op en passen benodigde regel-           (jeugdgezondheidzorg);
           geving aan                                            2.4 We werken (preventief) aan de bestrijding
           ··verordening, uitvoeringsbesluit en beleidsregels.       van infectieziekten;
        -- We maken van werk van Veiligheid Jeugd:               2.5 We houden toezicht op kinderopvang en onderhouden
           ··Veilig Thuis, gecertificeerd instellingen,              relaties met kinderopvangorganisaties;
             jeugdzorg plus.                                     2.6 We informeren en adviseren op het gebied van
      • We bieden beschermd wonen voor mensen met                    gezondheid zoals informatie over de negatieve gevolgen
        psychiatrische problematiek:                                 van alcoholgebruik onder jongeren;
      • We bieden maatschappelijke opvang en ondersteuning       2.7 We bevorderen een dementievriendelijke gemeente;
        van dak- & thuislozen:                                   2.8 We bestrijden eenzaamheid;
      • We bieden openbare GGZ.                                  2.9 We doen mee aan het programma Age Friendly City.
      • We bieden diverse activiteiten voor preven-
        tieve verslavingszorg.
                                                                           Realiseren van de Uitvoerings-
                                                                   3
      • We werken samen met Zorg- & Veiligheidshuis
        De Markiezaten.                                                    organisatie Sociaal Domein
      • We voeren strategisch relatiemanagement uit.                       (integrale toegang) met één proces
  1.2 Inwoners hebben zorg voor elkaar                                     en één informatiesysteem
      (eigen kracht, netwerk).
      • We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers:          3.1 Eind 2018 starten we met de werkorganisatie
        -- steunpunt mantelzorg en vrijwilligers informatiepunt.     Uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein. Als lerende
      • Ondersteunen van burgerparticipatie op het gebied van        organisatie werken we vanuit één proces en registreren
        het sociaal domein:                                          we in één systeem. De dienstverlening aan inwoners
        -- advisering over het sociaal domein door partners          loopt door; we sturen bij waar nodig.
           en inwoners.
                                                                   4
  1.3 We bieden de ondersteuning binnen de
      bestaande budgetten.                                                 Aanpak van werkloosheid en
      • We voeren het traject ‘Ontmoeten in de wijk’ uit:                  jeugdwerkloosheid in het bijzonder
        -- transformeren van wijkcentra naar voorliggende
           voorzieningen.                                        4.1 Inzicht in het uitkeringsbestand (ken je klant) als basis
      • We voeren doorontwikkelingen uit in het voorliggend          voor de aanpak van werkloosheid.
        veld om zo de druk op de maatwerkvoorzieningen te            • We definiëren wat we echt moeten weten van iedere
        verminderen, zoals:                                             bijstandsgerechtigde om de kans op uitstroom
        -- ontwikkeling van een sociale kaart;                          te vergroten;
        -- opnieuw vormgeven van het preventieve aanbod;             • In 2019 krijgen alle nieuwe instromers een traject
        -- ontwikkelen van nieuw aanbod in het voorliggend              gericht op leren, werken en/ of meedoen.
           veld en vroegsignalering, zoals verbinding jeugdzorg         Van de mensen die nu in het klantenbestand zitten
           met huisartsen en onderwijs;                                 en geen traject hebben, spreken we 20% uit de
        -- versterken van de samenwerking binnen de keten.              B-categorie en 10% uit de C-categorie minimaal één
                                                                        keer en plaatsen hen in een traject.
                                                                 4.2 Uitvoeren van de werkplicht. Iedereen die kan werken,
                                                                     werkt.
                                                                     • In het najaar van 2018 ronden we het advies over
                                                                        de doorontwikkeling van het Werkcentrum af en
                                                                        volgt besluitvorming. De implementatie werken we
                                                                        uit in 2019. De doelstellingen koppelen we aan het
                                                                        aantal plaatsingen.
26              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                   5
4.3 Mensen die nog niet kunnen werken, hebben een
    leerplicht of meedoenplicht.                                          Mensen die een uitkering ontvangen,
    • We continueren de inzet van leerwerktrajecten bij het               stimuleren we om iets terug te doen
      WVS om uitkeringsgerechtigden arbeidsfit te maken;
    • We ontwikkelen met de werkgevers en het onderwijs          5.1 Uitvoeren van de meedoenplicht
      re-integratie trajecten gericht op de vraag van de             • Voor de nieuwe instroom sturen we strakker op de
      arbeidsmarkt. Hiermee starten we in 2019;                        uitvoering en naleving van de tegenprestatie en op het
    • Bij de nieuwe instroom in de bijstand voeren we de               doen van vrijwilligerswerk;
      Wet Taaleis consequent uit;                                    • We zetten in op de sociale activering van uitkeringsge-
    • We pakken bij nieuwe instroom in de bijstand laagge-             rechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
      letterdheid aan. We vergroten de zelfredzaamheid door
                                                                   6
      taaltrajecten in te zetten als re-integratie-instrument
      (aansluiting onderwijs);                                            Tijdelijke ondersteuning bieden aan
    • We optimaliseren de samenwerking tussen werk en                     mensen met inkomensproblematiek
      inkomen en GGZ. Op basis van de subsidie die tot het
      najaar van 2018 loopt, stellen we voor 2019 doelen op      6.1 Inzet op armoedebestrijding
      voor de inzet van wederzijdse en/ of nieuwe instru-            • We gaan door met de bestaande inzet
      menten en uitstroom;                                             op armoedebestrijding.
    • Samen met onze partners implementeren en borgen
                                                                   7
      we de herstructurering van de WVS.
4.4 Voor mensen met een arbeidsbeperking die zijn aange-                  Terugdringen van zorgvragen
    wezen op een beschermde werkomgeving realiseren                       voor schuldhulpverlening
    we beschutte werkplekken.
    • We voeren de ministeriële regeling uit voor                7.1 Preventie en vroegsignalering van schulden.
      beschutte werkplekken;                                         • Samen met partners zetten we een project op waarbij
    • We continueren de plaatsingen van beschut werkers                we op scholen voorlichting geven over omgaan
      bij de WVS.                                                      met geld.
4.5 Terugdringen aantal uitkeringsgerechtigden door              7.2 Geen huisuitzettingen meer door huurschulden.
    mensen volledig te laten uitstromen. We willen                   • We sluiten een convenant met woningstichting
    dat mensen niet langer dan strikt noodzakelijk een                 Stadlander over vroegsignalering van huurachterstand;
    uitkering hebben.                                                • Als dat nodig is, houden we de verschuldigde huur in
    • Naast re-integratie gaan we beter handhaven op de                op de uitkering.
      opgelegde verplichtingen;                                  7.3 Bevordering van uitstroom uit het bestuursrechtelijk
    • We werken aan een afname van het uitkeringsbestand             premieregime Zorgverzekeringswet van bijstandsge-
      met 3% per jaar;                                               rechtigden (wanbetalersregeling).
    • We vergroten de arbeidsparticipatie waardoor mensen            • We geven uitvoering aan de Regeling zorgverzekering
      geen beroep meer hoeven te doen op een uitkering.                ter vaststelling van de voorwaarden voor uitstroom uit
4.6 We werken aan handhaving, door de opgelegde                        het bestuursrechtelijk premieregime;
    verplichtingen na te leven.                                      • We maken met zorgverzekeraars afspraken om
    • We volgen de sancties op die in de Participatiewet               bijstandsgerechtigden uit te laten stromen uit het
      worden aangegeven.                                               bestuursrechtelijk premieregime;
4.7 Nieuwkomers helpen met taal en werk in samen-                    • Als dat nodig is, houden we de premie zorgverzekering
    werking met het onderwijs en bedrijfsleven.                        in op de uitkering.
    • We zetten in op samenwerking met onze ketenpartners
      en het bedrijfsleven om werk (of werkervarings-
      plekken) voor nieuwkomers te realiseren.
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>  Indicatoren
    Omschrijving indicator                                          Gemeenten          BoZ           BoZ       Bron
                                                                     landelijk         2016          2017
    Banen                                                               758,2         678,6         695,3
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
    (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar)                                                    (Rapport werkgelegenheidsregister, LISA)
    Jongeren met een delict voor de rechter                               {-}           {-}           {-}
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
    (percentage 12 t/m 21-jarigen)                                                                             (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)
    Kinderen in een uitkeringsgezin                                       {-}           {-}           {-}
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
    (percentage kinderen tot 18 jaar)                                                                          (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)
    Netto arbeidsparticipatie                                                                                  Waarstaatjegemeente.nl
    (percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte            66,7          62,9          63,9      (CBS- Arbeidsdeelname)
    van de beroepsbevolking)
    Achterstandsleerlingen                                                {-}           {-}           {-}
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
    (percentage 4 t/m 12-jarigen)                                                                              (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)
    Werkloze jongeren                                                     {-}           {-}           {-}
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
    (percentage 16 t/m 22-jarigen)                                                                             (Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel)
    Personen met een bijstandsuitkering                                  41,1          44,9          45,6      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                     (2e half jaar (2e half jaar (2e half jaar
    aantal per 1.000 inwoners)                                                                                 (CBS – Participatie wet)
                                                                         2017)         2016)         2017)
    Lopende re-integratievoorzieningen                                    29           27,6          29,4      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                     (2e half jaar (2e half jaar (2e half jaar
    aantal per 1.000 inwoners van 15 – 64 jaar)                                                                (CBS – Participatie wet)
                                                                         2017)         2016)         2017)
    Jongeren met jeugdhulp                                                9,7           9,4          10,5      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                     (2e half jaar (2e half jaar (2e half jaar
    (percentage van alle jongeren tot 18 jaar)                                                                 (CBS - Beleidsinformatie Jeugd)
                                                                         2017)         2016)         2017)
    Jongeren met jeugdbescherming                                         1,0           0,9           0,9      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                     (2e half jaar (2e half jaar (2e half jaar
    (percentage van alle jongeren tot 18 jaar)                                                                 (CBS - Beleidsinformatie Jeugd)
                                                                         2017)         2016)         2017)
    Jongeren met jeugdreclassering                                        0,4           0,4           0,4      Waarstaatjegemeente.nl
                                                                     (2e half jaar (2e half jaar (2e half jaar
    (percentage van alle jongeren van 12 tot 23 jaar)                                                          (CBS - Beleidsinformatie Jeugd)
                                                                         2017)         2016)         2017)
    Cliënten met een maatwerkarrangement WMO                              56            39                     Waarstaatjegemeente.nl
    (aantal per 1.000 inwoners)
                                                                     (2e half jaar (2e half jaar      {-}      CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
                                                                         2017)         2016)
   Naast bovenstaande indicatoren is er ook een gemeentelijke monitor Sociaal Domein. De monitor, eveneens te raadplegen via Waarstaatjegemeente.nl,
   geeft gemeenten inzicht in hun resultaten in het sociaal domein. Ook kunnen de gegevens worden vergeleken met die van andere gemeenten.
      Kaderstellende documenten voor het programma
      BeleidsnotaVastgesteld
      Beleidsplan sociaal domein Brabantse Wal 2018-2021                                                                                                  2018
      Beleidsplan WMO 2015                                                                                                                                2014
      Beleidsplan jeugdhulp in West Brabant West 2015-2017                                                                                                2014
      De Script Aanpak: de Bergse aanpak van de transformatie in het Sociaal Domein                                                                       2015
28                  Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Verbonden partijen                Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt
                                  aan doelstelling van de gemeente
GROGZ West-Brabant                De uitvoering van de wettelijk aan de gemeente opgedragen taak van collectieve
                                  preventie en inhoud geven aan de voor de deelnemende gemeenten noodzakelijke en
                                  de door de deelnemende gemeenten gewenste samenwerking op het terrein van de
                                  openbare en de preventieve gezondheidszorg.
                                  Bijdrage voor de gemeente in 2019: € 1.350.999
Regionale Ambulancevoorziening    • Het instellen en in stand houden van een Regionale Ambulancevoorziening
Brabant Midden-West-Noord (RAV)      ten behoeve van het werkgebied Midden en West-Brabant en het werkgebied
                                     Brabant-Noord;
                                  • Het in stand houden van een meldkamer ambulancezorg ten behoeve van het
                                     werkgebied Midden- en West-Brabant en het werkgebied Brabant-Noord;
                                  • Het vaststellen en (doen) uitvoeren van regionale ambulanceplannen van de regio
                                     Midden- en West-Brabant en Brabant-Noord;
                                  • Het (doen) leveren van een bijdrage aan de geneeskundige hulpverlening
                                     bij ongevallen en rampen ten behoeve van de Veiligheidsregio Midden- en
                                     West-Brabant en Hulpverleningsdienst Brabant-Noord.
                                  Bijdrage voor de gemeente in 2019:€ 0
Werkvoorzieningschap              Integrale uitvoering van de Participatiewet, onderdeel voormalige Wet Sociale
West-Brabant (WVS)                Werkvoorziening, en activiteiten ten behoeve van arbeidsintegratie en aangepaste
                                  arbeid voor personen uit de deelnemende gemeenten, die op afstand van de reguliere
                                  arbeidsmarkt staan.
                                  Bijdrage gemeente 2019: € 1.767.806
Intergemeentelijke Sociale Dienst De gezamenlijke uitvoering van het takenpakket van een afdeling Sociale Zaken van
Brabantse Wal                     een gemeente en het afstemmen van beleid ter zake van de uitvoering van de in de
                                  regeling benoemde wet- en regelgeving en het bevorderen van de kwaliteit en
                                  continuïteit van de dienstverlening.
                                  Bijdrage voor de gemeente in 2019: € 6.921.851
                                                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022               29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>  Wat mag het kosten?
  x € 1.000                            Realisatie  Begroting      Begroting  Begroting Begroting Begroting
  Productgroep                               2017        2018          2019       2020      2021      2022
  PR201 Wmo
  Baten                                     4.028       2.723          2.507     2.429     2.431     2.431
  Lasten                                   38.085      37.103         40.541    39.116    39.402    39.464
  Totaal saldo van baten en lasten         34.057      34.380         38.033    36.687    36.971    37.033
  Onttrekkingen reserves                      726         758          1.500         -         -         -
  Stortingen reserves                           -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                33.331      33.622         36.533    36.687    36.971    37.033
  PR202 Werk en inkomen
  Baten                                    27.657      27.523         30.101    30.101    30.101    30.101
  Lasten                                   50.368      52.390         53.831    53.633    53.260    52.969
  Totaal saldo van baten en lasten         22.711      24.868         23.731    23.532    23.160    22.868
  Onttrekkingen reserves                      425         425              -         -         -         -
  Stortingen reserves                       1.000           -              -         -         -         -
  Resultaat                                23.286      24.443         23.731    23.532    23.160    22.868
  PR203 Jeugd
  Baten                                         -          11             11        11        11        11
  Lasten                                   14.807      14.359         15.022    15.113    15.114    15.104
  Totaal saldo van baten en lasten         14.807      14.348         15.010    15.101    15.102    15.093
  Onttrekkingen reserves                        -           -              -         -         -         -
  Stortingen reserves                           -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                14.807      14.348         15.010    15.101    15.102    15.093
  PR204 Volksgezondheid
  Baten                                         -           -              -         -         -         -
  Lasten                                    2.092       2.289          2.295     2.331     2.360     2.357
  Totaal saldo van baten en lasten          2.092       2.289          2.295     2.331     2.360     2.357
  Onttrekkingen reserves                        -           -              -         -         -         -
  Stortingen reserves                           -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                 2.092       2.289          2.295     2.331     2.360     2.357
30             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>x € 1.000                              Realisatie    Begroting    Begroting    Begroting   Begroting     Begroting
Productgroep                                 2017         2018         2019         2020        2021          2022
Totaal programma 2
Samen leven, samen doen
Baten                                     31.685        30.256        32.619      32.541       32.543       32.543
Lasten                                   105.351       106.141      111.689      110.192      110.136      109.894
Totaal saldo van baten en lasten          73.666        75.885        79.069      77.651       77.593       77.351
Onttrekkingen reserves                      1.151        1.183         1.500           -            -            -
Stortingen reserves                         1.000            -             -           -            -            -
-                                         73.516        74.702        77.569      77.651       77.593       77.351
Toelichting op de cijfers
Bedragen * € 1.000,-                                                   2019         2020        2021          2022
Lasten                                                              104.835      104.600      104.649      104.649
Baten                                                                -29.972     -29.961      -29.964      -29.964
Saldo                                                                 74.863      74.639       74.685       74.685
Salarisbegroting                                                         118         118          118          118
Indexeringen                                                             585         626          419          221
Verbonden partijen (ISD, OGZ, RBL, WVS, RWB)                             352         606          417          351
Loon/prijscomp participatie en                                           793         912        1.066        1.161
niet integreerbaardeel WMO en jeugd
Realistisch ramen bijstandsuitkeringen                                -1.424      -1.521       -1.382       -1.460
Realistisch ramen jeugd                                                  700         700          700          700
Realistisch ramen Wmo                                                  1.224       1.224        1.224        1.224
Taakstelling wijkcentra                                                  254         254          254          254
Overige kleine wijzigingen                                               104          93           92           97
Eindtotaal                                                            77.569      77.651       77.593       77.351
                                                  Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022          31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>  Begrotingsmutaties
  Salarisbegroting                                              Realistisch ramen BUIG
  De salariskosten zijn toegenomen, omdat de loonkosten zijn    Op basis van de uitkomsten van de jaarrekening 2017 en het
  geïndexeerd met 2,4% en daarnaast de pensioenpremies          2e Concernbericht 2018 blijkt dat wij overhouden op de rijks-
  zijn gestegen.                                                bijdrage BUIG voor de bijstandsuitkeringen. Omdat wij vanaf
                                                                2018 realistisch zijn gaan ramen hebben we het verwachte
                                                                voordeel ad € 1,4 miljoen ten gunste van de producten Jeugd
  Indexering                                                    en Wmo laten komen.
  Zowel de uitgaven als de inkomsten zijn met 2,4% verhoogd.
  De lasten zijn voor een totaal bedrag van € 266.000,-
  geïndexeerd. De indexering van de baten levert € 9.000,- op.  Realistisch ramen Jeugd en Wmo
                                                                De budgetten voor Jeugd en Wmo vanuit de Begroting
                                                                2018 zijn verhoogd voor de loon- en prijsstijging 2019 en
  Verbonden partijen                                            het overschot op BUIG. Verder gaan wij ervan uit dat door
  De belangrijkste wijzigingen betreffen het WVS met een        te nemen maatregelen (o.a. innovatie van het voorliggend
  hogere bijdrage van bijna € 300.000 en een toename van de     veld), dat de kostenstijging zoals deze blijkt uit het 2e
  bijdrage Kleinschalig Collectief Vervoer met circa € 100.000. Concernbericht 2018 kan worden omgebogen. Zie hiervoor
                                                                ook de inleiding en de paragraaf weerstandsvermogen
  Loon- en prijscompensatie participatie en niet integreerbaar  (risicoparagraaf).
  deel Jeugd en Wmo
  Via het gemeentefonds ontvangen wij een compensatie
  voor de loon- en prijsstijging voor de participatie en voor   Taakstelling wijkcentra
  de delen van Jeugd en Wmo die niet zijn overgegaan in de      In december 2017 heeft uw raad met het voorstel “ontmoeten
  algemene uitkering. De belangrijkste hierbij is de bijdrage   in de wijk” ingestemd. Hierbij werd aangegeven dat van
  Beschermd Wonen.                                              de opgenomen taakstelling van € 354.000,- € 254.000,- niet
                                                                gerealiseerd zou worden. Dit is nu ook zo verwerkt in de
                                                                Begroting 2019.
32              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022 33</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>  Programma 3
  Economie en werkgelegenheid,
  vrijetijdseconomie en onderwijs
  Wat hebben we in 2022 bereikt?
  Economie                                                      Vrijetijdseconomie, cultuur en sport
  Bergen op Zoom heeft in 2022 een moderne, gezonde en          Cultuur is samen met erfgoed, toerisme en recreatie
  duurzame economie, waarin ondernemers zich welkom             een van de dragers van de moderne lokale economie.
  voelen. Die goede economie is ook voor inwoners belangrijk    Bergen op Zoom is aantrekkelijk om te wonen en te werken.
  zodat er geld is voor maatschappelijke voorzieningen. Er is   De nationale en internationale bekendheid trekt bezoekers
  sprake van een krachtig en innovatief MKB. Ook starters       van buitenaf naar Bergen op Zoom. Bergen op Zoom heeft
  hebben alle kans om succesvol te zijn. Innovatieve bedrij-    goede recreatieve voorzieningen. Er is een verbinding met
  vigheid kreeg een impuls.                                     sportrecreatie en andere functies. Het sportbeleid is een
  Voor ondernemers én werknemers is Bergen op Zoom een          belangrijke basis onder de vrijetijdsbesteding.
  aantrekkelijke gemeente met veelzijdige werkgelegenheid.      Er is een breed aanbod van sportsoorten en passende facili-
  Er is een goede balans tussen bedrijvigheid en duurzaamheid.  teiten. Bergen op Zoom is een van de sportiefste gemeenten
  Grote en kleine bedrijven verbonden zich met de biobased      in West-Brabant. Het volwaardige cultuuraanbod met veel
  economy waardoor deze speerpuntsector een flinke impuls       kunst en cultuur draagt bij aan saamhorigheid en is een
  kreeg. De containerterminal aan de buitenhaven is een         versterker van innovatie en creativiteit. Dit alles zorgt voor
  belangrijke schakel in het vervoer over water en over de weg. identiteit en gemeenschapszin.
  Bedrijventerreinen                                            Onderwijs
  De bedrijventerreinen zijn modern en duurzaam. Dat is een     Bergen op Zoom is een aantrekkelijke onderwijs- en studen-
  verdienste van de bedrijven en van ons. Bedrijven leveren     tenstad in West-Brabant. We hebben een zeer ruim aanbod
  een bijdrage aan het oplossen van maatschappelijke            van verschillend onderwijs. Dit geldt voor alle onderwijs-
  vraagstukken. Dit is bijvoorbeeld te zien aan de transitie    soorten: basisonderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal
  naar een duurzame en circulaire economie, aan duurzame        onderwijs, mbo en hbo. Onderwijsinstellingen, zoals de HAS,
  energieopwekking en aan een duurzame agrofoodketen/           zijn geworteld in stad en regio en hebben een passende
  biobased economy.                                             locatie gevonden.
  We realiseerden ruimte voor nieuwe bedrijvigheid door de      Een goede spreiding van kwalitatieve en levensvatbare
  ontwikkeling van Schans VI en De Ster van Lepelstraat.        scholen over dorpen en wijken zorgt dat scholen voor alle
                                                                leerlingen bereikbaar zijn. Waar deze spreiding in de knel
  Werkgelegenheid                                               kwam, bijvoorbeeld door de omvang van de school, hebben
  We hebben voldoende en een divers aanbod van werkgele-        we praktische combinaties gemaakt. Onze scholen zijn
  genheid. Ondernemers en onderwijs werken goed samen en        schoon, heel, veilig en duurzaam. Het zijn perfecte plaatsen
  versterken elkaar. Het aanbod van beroepsonderwijs sluit      om een leven lang te leren.
  beter aan bij de behoefte van het bedrijfsleven. Hierdoor is
  de mismatch op de arbeidsmarkt verkleind en is er voldoende   Iedereen krijgt de kans om mee te doen in onze samenleving
  personeel voor de toekomst. De arbeidsparticipatie is         en kinderen krijgen de kans om hun talenten te ontwikkelen
  vergroot. Inwoners van Bergen op Zoom kunnen makkelijk        en te benutten. Iedereen krijgt de mogelijkheid zich te ontwik-
  aan de slag in de Antwerpse haven.                            kelen tot een niveau waarop een meer betekenisvol leven te
                                                                leiden is.
  Binnenstad                                                    We werken op economisch en cultureel gebied en op
  We hebben een levendige en aantrekkelijke binnenstad die      duurzaamheid samen met onze partnersteden, maar zeker
  landelijke bekendheid geniet.                                 ook op onderwijsgebied.
34             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Economie
Hoofddoelen                           Subdoelen
1. De economische structuurver-      1.1 Behouden en vergroten werkgelegenheid.
   sterking een verdere impuls        1.2 Zorgen voor een levendige en aantrekkelijke Binnenstad.
   geven door te zorgen voor een      1.3 Biobased Economy en Agrofood inbedden.
   duurzaam gezonde werkgelegen-      1.4 Marketing inzetten op de domeinen Bewoners, Bezoekers en Bedrijven.
   heids-(infra)structuur.            1.5 Arbeidsmarkt in control met goed werkend WerkgeversServicePunt
   Daarmee dragen we bij aan:              en GrensInformatiePunt.
   - een goed leef-, werk-,          1.6 Versterken regionale economie.
      en vestigingsklimaat,
   - economische weerbaarheid,
   - een lager werkloosheids-
     percentage,
   - meer arbeidsparticipatie en
   - succesvolle regionale samen-
     werkingen op dit gebied.
Vrijetijdseconomie
Hoofddoelen                           Subdoelen
2. Hoogwaardige toeristische en      2.1 Cultuur is één van de dragers van moderne economie (samen met erfgoed,
   recreatieve voorzieningen en een        toerisme en recreatie) en draagt daar nationaal en internationaal actief aan bij.
   samenhangend cultuur en sport-     2.2 Bergen op Zoom heeft goede recreatieve voorzieningen en is verbonden
   en beweegaanbod.                        met sportrecreatie.
   Dit doen wij voor bewoners,        2.3 Er is een breed aanbod aan sportsoorten en passende faciliteiten.
   maatschappelijke instellingen,     2.4 Er is een volwaardig cultuuraanbod met kunst en cultuur.
   bedrijven en bezoekers. Daarmee    2.5 Diverse vormen van burgerparticipatie betrekken inwoners, er is aandacht voor
   dragen we bij aan:                      vrijwilligers, vroegsignalisering en preventie (gemeenschapszin).
   - een goed leef-, werk-, en            - Sociaal domein programma 2.
     vestigingsklimaat,               2.6 Bergen op Zoom is aantrekkelijk. Historische binnenstad en de ligging aan het
   - sociale veerkracht, cohesie en       water kent prima voorzieningen.
     duurzaamheid.                         - Fysiek domein programma 4.
Onderwijs
Hoofddoelen                           Subdoelen
3. Een aantrekkelijke onderwijs-     3.1 Samenwerken op onderwijsgebied met partnersteden.
   en studentenstad.                  3.2 Opstellen Regionale Educatieve Agenda.
4. Ruim aanbod van                   4.1 In standhouden bestaande scholen.
   verschillend onderwijs.            4.2 Verbeteren samenwerking scholen.
                                      4.3 Stimuleren vestiging nieuwe scholen.
5. Goede spreiding van kwalitatieve  5.1  Zorgen voor bereikbaar onderwijs.
   en levensvatbare scholen over      5.2  Zorgen voor kwalitatief goed onderwijs.
   dorpen en wijken.                  5.3  School is het middelpunt van het dorp of wijk.
                                      5.4  Inspelen op krimp leerlingenaantallen.
6. Scholen zijn schoon, heel, veilig 6.1 Realiseren van duurzame scholen.
   en duurzaam.                       6.2 Scholen voldoen aan Keurmerk Veilige Scholen.
                                      6.3 Uitvoeren gemeentelijke taak Wet Kinderopvang.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>  7. Samen met scholen stimuleren        7.1 Uitvoeren gemeentelijke taak volwasseneneducatie.
     van leven lang leren.                7.2 Voorkomen en terugdringen laaggeletterdheid.
  8. Alle leerlingen ontwikkelen en      8.1 Stimuleren muziek- en sportonderwijs op scholen.
     benutten hun talenten maximaal.      8.2 Eren van toppers op onderwijsgebied.
                                          8.3 Aansluiten van bedrijven en scholen.
                                          8.4 Voorkomen ongeoorloofd schoolverzuim.
                                          8.5 Voorkomen vroegtijdig schoolverlaten.
                                          8.6 Bestrijden leerachterstanden.
                                          8.7 Uitvoeren gemeentelijke taak onderwijskansenbeleid.
  9. Onderwijslandschap is een dikke     9.1 Verkleinen mismatch op de arbeidsmarkt.
     plus voor nieuwe en bestaande        9.2 Creëren van stageplaatsen.
     bedrijven in Bergen op Zoom.         9.3 Bijdragen aan MKB-vriendelijke gemeente.
                                          9.4 Werven van (meer) MBO- en HBO-opleidingen.
                                          9.5 Verbinden onderwijs met de regionale economische agenda.
                                          9.6 Verbeteren imago vmbo.
                                          9.7 Maken van combinaties tussen bibliotheek en scholen.
                                          9.8 Aantrekken kennisinstituten en laboratoria.
                                          9.9 Vormen van Integrale kindcentra.
  Dit zijn onze doelstellingen en activiteiten voor 2019
  Economie
                                                                         -- We nemen besluiten over en starten met de ontwik-
             De economische structuurverster-
     1
                                                                            keling Schans 6e en East-Side;
             king een verdere impuls geven door
             te zorgen voor een duurzaam gezonde                         -- We bereiden de ontwikkeling van de Ster van
             werkgelegenheids-(infra)structuur                              Lepelstraat voor.
                                                                       • We stimuleren crossovers op campussen
  Daarmee dragen we bij aan:                                             en broedplaatsen.
  • een goed leef-, werk-, en vestigingsklimaat;                       • We zetten in op energie neutrale, duurzame en
  • economische weerbaarheid;                                            veilige bedrijventerreinen en geven toepassing aan
  • een lager werkloosheidspercentage;                                   de omgevingswet:
  • meer arbeidsparticipatie; en                                         -- We gaan verder met de doorontwikkeling
  • succesvolle regionale samenwerkingen op dit gebied.                     van parkmanagement;
                                                                         -- We gaan verder met het project energieneutraal
  1.1 Behouden en vergroten werkgelegenheid                                 Lage Meren Meilust.
        • We zorgen voor een optimale verbinding met bedrijven         • We zorgen voor goede havenfaciliteiten:
          en voeren actief accountmanagement.                            -- We voeren project Theodorushaven fase 4 uit,
        • We faciliteren de groei van gevestigde bedrijven:                 inclusief brug;
          -- NV Aangenaam Bergen op Zoom organiseert B2B                 -- We gaan verder met het ontwikkelen van
             bijeenkomsten en stimuleert groeimogelijkheden                 de Buitencontainerterminal.
             met Canada;                                               • We ondersteunen Starterscentra West-Brabant.
          -- We zetten Rewin in.                                       • We ontwikkelen het werkcentrum verder door PM.
        • NV Aangenaam Bergen op Zoom doet samen met               1.2 Zorgen voor een levendige en aantrekkelijke Binnenstad
          Rewin acquisitie naar topsectoren en MKB.                    • We geven uitvoering aan het uitwerkingsplan
        • We stimuleren vraaggestuurde ontwikkeling op                   Kernwinkelgebied.
          bedrijventerreinen (en regio):                               • We starten een vervolgaanpak voor een levendige en
          -- We leveren de economische barometer op;                     aantrekkelijke Binnenstad:
                                                                         -- We leggen een betere focus op beleving;
36                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>      -- We zoeken aansluiting op klantbehoefte.                  • We leveren bijdragen aan het vermarkten van de
    • We werken aan meer bezoekers en bestedingen door              Brabantse Wal:
      het realiseren van trekkers.                                  -- We doen dat met Best of BoZ;
    • We verbinden en helpen ondernemers met innovatie:             -- We ontwikkelen regiomarketing.
      -- We versterken het ondernemerschap, bv met                • We werken aan het vergroten van het aandeel
         de retailacademy.                                          Modaal plus gezinnen in de gemeente.
    • We brengen leegstand naar een aanvaardbaar niveau:          • We inspireren en werven bezoekers, bewoners
      -- We voeren acquisitie en geven panden een                   en bedrijven:
         andere functie;                                            -- We starten bezoekerscampagnes;
      -- We geven uitvoering aan detailhandelstructuurvisie.        -- We geven Best of BOZ uit;
    • We vergroten de innovatiekracht in de binnenstad.             -- Sega;
    • We stimuleren samenwerking van de diverse partners:           -- We vergroten de fysieke zichtbaarheid;
      -- Samenwerkende partners besturen de binnenstad;             -- We organiseren koopzondagen.
      -- Accountmanagement.                                       • We trekken meer personeel naar Bergen op Zoom:
    • We faciliteren de weekmarkt.                                  -- We hebben de website Aangenaam in Business;
1.3 Biobased Economy en Agrofood inbedden                           -- We ontwikkelen een campagne
    • We voeren het plan Aanpak Biobased uit:                          met bedrijfsverenigingen.
      -- We begeleiden de realisatie van een demoruimte;      1.5 Arbeidsmarkt in control met goed werkend
      -- We werken aan creatieve biobased kennisdeling            WerkgeversServicePunt en GrensInformatiePunt
         bijvoorbeeld bij de huisvesting van bouwclubs en het     • We ontwikkelen het werkcentrum verder door en werken
         realiseren van het bezoekerscentrum erevelden;             aan de optimale inzet van het WSP, het GIP en SROI.
      -- We implementeren Biobased in de gemeente-                • We bevorderen de aansluiting van de arbeidsmarkt op
         lijke bedrijfsvoering:                                     het bedrijfsleven:
         ·· Het is onderdeel van inkooptrajecten;                   -- We herstructureren Werkgeversservicepunt
         ·· We gebruiken biobased materialen in de                     Werkvoorzieningschap en Stichting Samen Werken;
            openbare ruimte;                                        -- We werken aan een inclusieve arbeidsmarkt.
         ·· Het is onderdeel van de regionale samenwerking.       • We hebben de vraag en het aanbod op het gebied van
    • We geven een impuls aan de Green Chemistry Campus:            personeel in beeld:
      -- We verzorgen het aandeelhouderschap van de                 -- Human Capital Agenda.
         Green Chemistry Campus via NV Aangenaam                  • We verbeteren de koppeling met onderwijs:
         Bergen op Zoom.                                            -- We ontwikkelen activiteiten op doelgroepen;
    • We koppelen Biobased aan Agrofood-ontwikkelingen,             -- We voeren het uitvoeringsprogramma 3 O’s uit.
      ook regionaal.                                          1.6 Versterken regionale economie
    • We jagen aan en faciliteren de ontwikkeling van             • We werken samen met Rewin:
      onderwijs- en kennisinstellingen op Biobased en               -- Advisering, projecten zoals Connected Brabant,
      Agrofood en zorgen voor een koppeling met het                    Biobased, Groei MKB, acquisitie.
      bedrijfsleven en de Green Chemistry Campus.                 • Samenwerking met Regio West Brabant:
    • We stimuleren Biobased en Agrofood                            -- Economie, advies en projecten.
      gebiedsontwikkeling.                                        • Samenwerking op de Brabantse Wal:
    • We werken het broedplaatsconcept Agrofood                     -- Uitvoering vastgestelde uitvoeringsagenda.
      verder uit.                                                 • Samenwerking met Roosendaal (netwerkstad):
1.4 Marketing inzetten op de domeinen Bewoners,                     -- Economische barometer opleveren.
    Bezoekers en Bedrijven                                        • Werken aan een regionaal werkbedrijf:
    • We vermarkten Bergen op Zoom via de uitvoerings-              -- Baanafspraken maken.
      opdracht aan NV Aangenaam:                                  • Samenwerking in de Delta en Triple helix.
      -- We voeren de contentstrategie uit;
      -- We starten een bezoekerscampagne;
      -- We organiseren persreizen.
                                                    Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022               37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>  Vrijetijdseconomie                                                         ··de realisatie van de Havenmond;
                                                                             ··functiebepalen voor de Waterschans;
            Hoogwaardige toeristische en                                     ··afbouw van het Havenkanaal;
                                                                             ··Nieuwe fase voor de boulevard voorbereiden.
    2       recreatieve voorzieningen en een
            samenhangend cultuur en sport- en
            beweegaanbod
                                                                                Focus binnen het integrale programma zal zijn
                                                                                het optimaal betrekken van inwoners, de markt
                                                                                en investeerders om gezamenlijk het gebied tot
  Dit doen wij voor bewoners, maatschappelijke instellingen,                    ontwikkeling te laten komen.
  bedrijven en bezoekers. Daarmee dragen we bij aan:                      -- Afronden Boulevard in Beweging fase 1:
  • een goed leef-, werk-, en vestigingsklimaat;                             ·· Herinrichting van de buitenruimten van de Schelp
  • sociale veerkracht, cohesie en duurzaamheid.                                naar een beweeg/speeltuin;
                                                                             ·· Om de waterkwaliteit te verbeteren starten we met
  2.1 Cultuur is één van de dragers van moderne economie                        de toepassing van PAC.
       (samen met erfgoed, toerisme en recreatie) en draagt             • Uitvoeren Slag aan de Schelde:
       daar nationaal en internationaal actief aan bij                    -- We ondersteunen met ambtelijke inzet de realisatie
       • We voeren de vestingvisie uit:                                      van het Bezoekerscentrum bij de Erevelden. We
         -- We leveren de gebruiksvisies aan van het Ravelijn en             bevorderen het herdenkingstoerisme en onder-
            de Waterschans en de beheer- en terugverdienmo-                  steunen de economische banden met Canada.
            dellen inclusief fort de Roovere. Voor deze locaties        • Streekorganisatie nieuwe stijl:
            is er ook een merkstrategie om toeristische en                -- Een herpositionering van de Streekorganisatie
            recreatieve structuur te versterken en gelijktijdig het          gebaseerd op uitgangspunten van netwerkorganisatie
            erfgoed duurzaam te behouden voor de toekomst.                   (niet ‘van’ de Gemeente, wel van alle partners zoals
       • We werken aan de Toerismepoort:                                     onderwijs, bedrijfsleven, instituties én de gemeente);
         -- We vertaalden het vlekkenplan en de businesscase              -- Heldere opdrachten voor het projectwaardig (en
            voor de Begane Grond van het Markiezenhof en                     subsidiewaardig ) maken van thema’s die aansluiten
            de andere complexdelen (La Pucelle, Bibliotheek)                 bij het coalitieprogramma, zoals Toerismepoort,
            in een concreet plan van aanpak en een                           Duurzaamheid, Broedplaats (IRS, Agro, biobased,
            uitvoeringsprogramma.                                            etc.) en aansluiten bij de bestuurlijke agenda
       • We pakken de museale functie verder aan:                            Veerkrachtig Bestuur Brabantse Wal;
         -- We vertaalden het museumconcept Publiek Geheim,               -- Binnenhalen subsidies bij de Provincie op bovenge-
            Geheim Publiek (PGGP) in een concreet plan van                   noemde thema’s.
            aanpak en een uitvoeringsprogramma en de start              • Opzetten nieuw Evenementenbeleid:
            van de herinrichting van het museum;                          -- Opstellen evenementenbeleid:
         -- We richtten de educatieve ruimte in en we stelden                ·· adequate programmering;
            een educatieprogramma op. We stelden een activi-                 ·· goede afstemming van evenementen;
            teitenprogramma op die de museale tentoonstel-                   ·· realiseren van ‘verdienmodellen’ (gebruik van de
            lingen koppelt aan recreatie;                                       openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed).
         -- Het museum verzorgt exposities van nationale en             • Opzetten nieuw subsidiebeleid:
            internationale allure (Uit het Rijks en bevrijding            -- Zorgdragen voor nieuw subsidiebeleid om daarmee
            Brabantse Wal).                                                  maatschappelijke effecten te bereiken.
       • We stellen een integraal programmaplan op met een          2.2 Bergen op Zoom heeft goede recreatieve voorzieningen
         integrale visie en structuurschets voor het gebied rond        en is verbonden met sportrecreatie
         de Binnenschelde inclusief het havenkwartier. Hiermee          • Vestingvisie:
         wordt de verbinding naar de binnenstad gelegd en                 -- We koppelen de Zuiderwaterlinie erfgoedlocaties en
         inhoud gegeven aan de ambitie stad aan het water. Dit               maken de recreatiemogelijkheden zichtbaar.
         programmaplan levert inzicht in de potentiele kosten-          • Toerismepoort:
         dragers, de investeringen, prioriteiten en fasering.             -- We starten met de 1e fase van de uitvoering op de
         Uitgangspunt is een sluitende business case:                        Begane Grond van het Markiezenhof na de expositie
         -- Mede afhankelijk van het programmaplan/ de                       Lage Landen.
            business case bereiden we het project ‘stad aan het         • We onderzoeken samen met het CIOS Goes de
            water 1’ voor:                                                mogelijkheid voor een hybride leeromgeving van de
                                                                          sport- en beweegopleiding in Bergen op Zoom. In
38               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>      co-creatie wordt een businesscase opgeleverd en               • We werken door aan het verrijken van de lokale
      wordt de bestuurlijke besluitvorming gefaciliteerd.              infrastructuur om inwoners en organisaties te stimu-
    • We maken een schouw van de speelvoorzieningen                    leren tot een gezonde en actieve leefstijl. De Fitfabriek
      in de wijken, herijken onze visie op spelen in de wijk,          vormt het hart van de operatie om dichtbij inwoners en
      werken verschillende scenario’s uit en faciliteren de            organisaties verandering en/of behoud te realiseren.
      bestuurlijke besluitvorming.                                     De jaarlijkse opdracht aan onze uitvoerende beleids-
    • Doorontwikkeling Gebouw T.                                       partner Fitfabriek wordt continu herijkt om mee te gaan
    • We herijken het evenementenbeleid door het opstellen             met actuele ontwikkelingen.
      van een kaderstellende nota en uitvoeringsge-                 • Herpositionering Facilitair Bedrijf:
      richte beleidsregels.                                            -- Koppeling passende faciliteiten;
    • Nieuw subsidiebeleid.                                            -- Het FB terug naar de basis;
2.3 Er is een breed aanbod aan sportsoorten en passende                -- Beleid rondom dienstverlening FB herijken.
    faciliteiten                                                2.4 Er is een volwaardig cultuuraanbod met kunst en cultuur
    • We herijken ons sport- en beweegbeleid door kader-            • Vestingvisie:
      stellend en uitvoerend beleid op te stellen voor de              -- Kennis en beleving verbreden:
      periode vanaf 2019, om hiermee antwoord te geven                    ··Openstellen Hof van Asselbergs vestingkelder
      op te ontwikkelingen en mogelijkheden in de sector                    en informatiepunt;
      van sport, bewegen en gezondheid. Koppelingen met                   ··Openstellen theater-uitkijktoren fort de Roovere.
      doelstellingen vanuit het sociaal staan nadrukkelijk op   2.5 Diverse vormen van burgerparticipatie betrekken
      het netvlies.                                                 inwoners, er is aandacht voor vrijwilligers, vroegsigna-
    • We optimaliseren het beheer en de exploitatie van             lisering en preventie (gemeenschapszin)
      de sporthallen en de gymzalen. Hiervoor worden de             • Museale functie:
      volgende projecten uitgevoerd:                                   -- We koppelen diverse participatieprogramma’s aan
      -- Actualiseren van het meerjaren onderhoudsplan en                 de tentoonstellingen in 2019.
         uitvoeren van benodigd onderhoud;                          • De preventieve kracht sport en bewegen willen wij
      -- Uitwerken van een businesscase over het toekom-               graag verzilveren. De reeds ingerichte infrastructuur
         stige aanbod van sporthallen met een koppeling met            (met onder meer de Fitfabriek) kan benut worden voor
         de bredere maatschappelijke vraag naar vastgoed;              maatschappelijke uitdagingen vanuit het sociaal domein.
      -- Actualiseren van het beheermodel van de sporthalen            Er wordt een whitepaper opgeleverd over lokale kansen
         en het opleveren van een ingerichte en operationele           en mogelijkheden met een oproep tot actie.
         organisatie. Het model van sleutelbeheer wordt         2.6 Bergen op Zoom is aantrekkelijk. De historische
         toegepast, waarbij de huurderverantwoordelijkheid          binnenstad en de ligging aan het water kent prima
         wordt vergroot;                                            voorzieningen
      -- In het kader van doordecentralisatie in het primair        • Vestingvisie:
         onderwijs de onderwijsinstellingen voorstellen om             -- Vestingkelder Hof van Asselbergs is open. In
         onder bepaalde voorwaarden de gymnastiekzalen                    de openbare ruimte is op sommige plekken de
         over te nemen.                                                   voormalige vesting zichtbaar.
    • We optimaliseren het beheer en de exploitatie van
      de sportparken en hiervoor worden de volgende
      projecten uitgevoerd:                                     Onderwijs
      -- Actualiseren van het meerjaren onderhoud- en
                                                                  3
         investeringsplanning en integraal verwerken in de
                                                                          Een aantrekkelijke onderwijs- en
         gemeentelijke operatie;
                                                                          studentenstad
      -- Actualiseren van de organisatorische en financiële
         inrichting van de sportparken, door in co-creatie met  3.1 Samenwerken op onderwijsgebied met partnersteden
         de sportverenigingen rollen, taken, eigendommen en     3.2 Opstellen Regionale Educatieve Agenda
         tarieven te herijken.                                      • Organiseren bijeenkomsten Regionale
    • We onderzoeken de kansen en mogelijkheden om in                  Educatieve Agenda.
      de toekomst naar een gemeentelijke sportbedrijf toe te        • Opstellen onderwijsagenda.
      groeien. Indien het kansrijk is, wordt een business-
      case opgeleverd voor bestuurlijke dialoog en
      opvolgende besluitvorming.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                     39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>    4      Ruim aanbod van
           verschillend onderwijs                              8     Alle leerlingen ontwikkelen en
                                                                     benutten hun talenten maximaal
  4.1 In standhouden bestaande scholen                       8.1 Stimuleren muziek- en sportonderwijs op scholen
      • Instandhouding openbaar onderwijs.                       • Uitbreiden website Talent op de Brabantse Wal;
  4.2 Verbeteren samenwerking scholen                            • Stimuleren scholen om muziek- en sportonderwijs aan
  4.3 Stimuleren vestiging nieuwe scholen                          te bieden door samenwerking met CKB en Fitfabriek.
      • Stimuleren vestiging Vrije School in Bergen op Zoom. 8.2 Eren van toppers op onderwijsgebied
                                                                 • Stimuleren onderwijs toptalenten op het VO.
    5
           Goede spreiding van kwalitatieve en 8.3 Aansluiten van bedrijven en scholen
                                                                 • Organiseren van dialOOOgtafels.
           levensvatbare scholen over dorpen
           en wijken                                         8.4 Voorkomen ongeoorloofd schoolverzuim
                                                                 • Uitvoeren Leerplichtwet.
  5.1 Zorgen voor bereikbaar onderwijs                           • Aansluiting Jeugdzorg op Passend Onderwijs.
      • Opstellen Integraal Huisvestingsplan primair en      8.5 Voorkomen vroegtijdig schoolverlaten
        speciaal onderwijs.                                      • Voortzetten project onderwijsambassadeurs.
      • Voorbereiden doordecentralisatie onderwijshuis-      8.6 Bestrijden leerachterstanden
        vesting primair en speciaal onderwijs.                   • Afspraken maken met VO over signaleren laaggelet-
      • Uitvoeren verordening leerlingenvervoer.                   terdheid onder jongeren en de aanpak ervan;
  5.2 Zorgen voor kwalitatief goed onderwijs                     • Uitbreiden schoolbibliotheken van 7 naar 11
  5.3 School is het middelpunt van het dorp of wijk                VVE-scholen.
      • Organiseren bijeenkomsten Lokale Educatieve Agenda. 8.7 Uitvoeren gemeentelijke taak onderwijskansenbeleid
  5.4 Inspelen op krimp leerlingenaantallen                      • In het kader van het onderwijskansenbeleid afspraken
                                                                   maken over een goede doorgaande leerlijn;
    6
                                                                 • Voortzetten schakelklassen in het kader van het onder-
           Scholen zijn schoon, heel, veilig
           en duurzaam                                             wijskansenbeleid.
                                                               9
  6.1 Realiseren duurzame scholen
                                                                     Onderwijslandschap is een dikke
      • Opstellen Integraal Huisvestingsplan primair en
                                                                     plus voor nieuwe en bestaande
        speciaal onderwijs;                                          bedrijven in Bergen op Zoom
      • Voorbereiden doordecentralisatie onderwijshuis-
        vesting primair en speciaal onderwijs;               9.1 Mismatch op de arbeidsmarkt verkleinen
      • Ondersteunen scholen in duurzaamheid.                    • Scholen leiden op voor de behoefte van de lokale en
  6.2 Scholen voldoen aan Keurmerk Veilige Scholen                 regionale arbeidsmarkt;
      • Voortzetten project veilige school.                      • Organiseren van dialOOOgtafels.
  6.3 Uitvoeren gemeentelijke taak Wet Kinderopvang          9.2 Creëren van stageplaatsen
                                                                 • Uitbreiden website Talent op de Brabantse Wal.
    7
                                                             9.3 Bijdragen aan MKB-vriendelijke gemeente
           Samen met scholen stimuleren
           van leven lang leren
  7.1 Uitvoeren gemeentelijke taak volwasseneneducatie
      • Stimuleren deelname aan volwasseneneducatie, met
        name onder bewoners met Nederlands als eerste taal;
      • Voortzetten stadsacademie.
  7.2 Voorkomen en terugdringen laaggeletterdheid
      • Uitbreiden aanpak laaggeletterdheid vanuit
        het Taalhuis.
40            Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Indicatoren
 Omschrijving indicator                                                Gemeenten         BoZ         BoZ       Bron
 Met verwijzing naar de doelstelling uit de tabel hierboven              landelijk      2016        2017
 Het aantal niet sporters                                                     {-}        50,9         {-}
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
 uitgedrukt in een percentage                                                                                  (RIVM – Zorgatlas)
 Economie: functiemenging                                                   52,1         49,4        49,3
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
 (verhouding tussen banen en woningen), als percentage                                                         (Rapport werkgelegenheids-register, LISA)
 Economie: Bruto Gemeentelijk Product                                        100          {-}         {-}
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
 de verhouding tussen verwacht en gemeten product                         (in 2013)                            (Atlas voor gemeenten)
 Economie: Vestigingen (van bedrijven)                                       134        113,8       113,6
                                                                                                               Waarstaatjegemeente.nl
 aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar                                                   (Rapport werkgelegenheids-register, LISA)
 Omschrijving indicator                                        Nul- Regio West-          BoZ         BoZ       Bron
 Met verwijzing naar de doelstelling uit de tabel hierboven   meting Brabant 2017       2016        2017
 Jaarlijkse groei van het aantal vestigingen                  2,6 %        2,9 %        0,9 %       2,7 %      Werkgelegenheidsonder-zoek RWB 2017
 in procenten
 Jaarlijkse groei van het aantal banen                         -1 %        2,0 %        0,9 %       1,9 %      Werkgelegenheidsonder-zoek RWB 2017
 in procenten
Voor een uitgebreide toelichting en opmerkingen bij de vermelde bovenstaande indicatoren verwijzen wij u naar het indicatoren overzicht opgenomen in
programma 1.
   Kaderstellende documenten voor het programma
   BeleidsnotaVastgesteld
   Detailhandelstructuurvisie2016
   Nota integraal bedrijventerreinenbeleid                                                                                                     2013
   Meerjarenplan 2014-2017 NV Aangenaam in Bergen op Zoom                                                                                      2014
   Actieplan economische structuurversterking                                                                                                  2015
   Startfoto locale economie                                                                                                                   2016
   Kadernota “Sport (is) in beweging” 2011-2016                                                                          2011 en verlengd in 2016
   Sport is (in) Beweging – “Uitvoeringsnota Sport en Bewegen”                                                           2013 en verlengd in 2016
   Cultuurvisie Bergen op Zoom                                                                                                                 2013
   Doorontwikkeling Binnenschelde “Boulevard in Beweging”                                                                                      2014
   Visie Materieel erfgoed                                                                                                                     2013
   Uitvoeringsprogramma Materieel Erfgoed                                                                                                      2015
Verbonden partijen                                 Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt
                                                   aan doelstelling van de gemeente
Zwembad de Schelp en                               De exploitatie van twee zwembaden.
De Melanen BV
Programma schoolverzuim en                         Regionale centrale leerling-administratie; centralisering van het gegevensbeheer RMC
voortijdig schoolverlaten                          en leerplicht (wettelijke taak) ten behoeve van betere controle op voortijdig schoolver-
                                                   laters en schoolverzuim, eenduidige cijfers en werkwijze in regio en betere aansluiting
                                                   bij (regionaal georganiseerde) partners als het Voortgezet Onderwijs/MBO zelf, maar
                                                   ook Zorg en Veiligheidpartners.
                                                   Bijdrage voor de gemeente in 2019: € 34.773
                                                                  Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                                 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>  Wat mag het kosten?
  x € 1.000                              Realisatie  Begroting      Begroting  Begroting Begroting Begroting
  Productgroep                                 2017        2018          2019       2020      2021      2022
  PR301 Economie en werkgelegenheid
  Baten                                         805         807            826       826       826       826
  Lasten                                      4.053       5.055          3.578     3.662     3.677     3.644
  Totaal saldo van baten en lasten            3.248       4.248          2.752     2.836     2.851     2.818
  Onttrekkingen reserves                      1.186       2.121              -         -         -         -
  Stortingen reserves                             -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                   2.062       2.127          2.752     2.836     2.851     2.818
  PR302 Vrijetijdseconomie
  Baten                                       5.171       4.809          6.089     6.058     6.000     6.000
  Lasten                                     20.080      22.593         21.735    21.611    21.345    21.272
  Totaal saldo van baten en lasten           14.909      17.784         15.645    15.553    15.345    15.273
  Onttrekkingen reserves                        185          60            510        60        60         -
  Stortingen reserves                             -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                  15.094      17.844         16.155    15.613    15.405    15.273
  PR303 Onderwijs
  Baten                                       2.674       2.278          2.283     2.249     2.238     2.238
  Lasten                                      8.184       7.949          7.923     7.857     7.823     7.811
  Totaal saldo van baten en lasten            5.509       5.671          5.640     5.608     5.585     5.573
  Onttrekkingen reserves                          -           -              -         -         -         -
  Stortingen reserves                             -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                   5.509       5.671          5.640     5.608     5.585     5.573
  Totaal programma 3
  (Vrijetijds-)Economie en
  werkgelegenheid en onderwijs
  Baten                                       8.650       7.894          9.199     9.134     9.064     9.064
  Lasten                                     32.316      35.597         33.236    33.130    32.845    32.727
  Totaal saldo van baten en lasten           23.667      27.703         24.037    23.996    23.781    23.664
  Onttrekkingen reserves                      1.371       2.181            510        60        60         -
  Stortingen reserves                             -           -              -         -         -         -
  Resultaat                                  22.296      25.522         23.527    23.936    23.721    23.664
42               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Toelichting op de cijfers
Bedragen * € 1.000,-                                                          2019          2020            2021            2022
Lasten                                                                      31.771         31.552         31.370          31.370
Baten                                                                        -8.901        -8.866         -8.855          -8.855
Saldo                                                                       22.870         22.686         22.515          22.515
Salarisbegroting                                                                206           206            206             440
Kapitaallasten                                                                 -216           -82           -144            -182
Indexeringen lasten                                                             393           392            388             388
Indexering baten                                                               -177          -177           -177            -177
OAB-gelden                                                                      -37           -74           -111            -111
Grootonderhoud                                                                                467            467             467
buitensportaccomodaties
Structurele ruimtevragers                                                       450           450            450             450
Overige kleine wijzigingen                                                       38            68            127            -126
Eindtotaal                                                                  23.527         23.936         23.721          23.664
Begrotingsmutaties
Salarisbegroting                                                het grootonderhoud was te weinig budget in de begroting
De salariskosten zijn toegenomen, omdat de loonkosten zijn      vanaf het jaar 2020. In 2019 zullen wij aan u het Meerjarig
geïndexeerd met 2,4% en daarnaast de pensioenpremies            Onderhoudsplan buitensport accommodaties voorleggen.
zijn gestegen.
                                                                Structurele ruimtevragers
Kapitaallasten                                                  In de Begroting 2019 zijn voor de volgende onderdelen extra
De kapitaallasten zijn afgenomen, omdat de geplande inves-      middelen opgenomen:
teringen uit het Meerjaren Investeringsplan 2019-2022 niet in
de begroting zijn opgenomen, maar daarvoor in de plaats 3       Economie € 100.000,-
moederkredieten die op programma 5 worden verantwoord.          Er zijn structurele middelen aan de begroting toegevoegd om
                                                                de economische ambities waar te kunnen maken. Dit geld
Indexering                                                      wordt oa ingezet voor het energieneutraal maken van de
Zowel de uitgaven als de inkomsten zijn met 2,4% verhoogd.      bedrijfventerreinen en voor de uitrol van onze ambities op het
De lasten zijn voor een totaal bedrag van € 393.000,-           gebied van biobased/agrofood.
geïndexeerd. De indexering van de baten levert € 177.000,- op.
                                                                Binnenstad
Onderwijs achterstandenbeleid-gelden                            Wij willen blijvend aandacht aan de Binnenstad geven.
De OAB-gelden waren niet juist in de begroting verantwoord      Hiervoor willen wij structureel € 250.000,- beschikbaar stellen.
en dat is bij deze begroting gecorrigeerd. Dit levert met name  In het najaar van 2018 komen wij nog met een plan waarbij
in de latere jaren een voordeel op.                             we de acties en de verwachte effecten zullen beschrijven.
Grootonderhoud buitensportaccommodaties                         Streekorganisatie
Conform de boekhoudvoorschriften van het BBV is ook voor        Wij willen blijvend inzetten in de Streekorganisatie Brabantse
de buitensportaccommodaties nu een onderscheid aange-           Wal. Onze bijdrage in deze organisatie is structureel
bracht in de begroting in het dagelijks en grootonderhoud.      € 100.000,-.
Dit betreft het onderhoud aan met name de velden. Voor
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                     43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>  Programma 4
  Woon- en leefomgeving (fysiek domein)
  Wat hebben we in 2022 bereikt?
  Aantrekkelijk woon- en leefklimaat                              alternatieve woonvormen.
  Bergen op Zoom is een aantrekkelijke plek om te wonen, te       Duurzame economische ontwikkeling
  werken en te ontspannen. Met de historische binnenstad,         We hebben goede ruimtelijke randvoorwaarden en die onder-
  de ligging aan het water en de Brabantse Wal hebben we          steunen en stimuleren de duurzame economische ontwik-
  een uitstekende uitgangspositie. De gemeente is continu in      keling. Dit betekent dat we de ruimte zorgvuldig gebruiken.
  beweging. Door deze vernieuwing blijven we aantrekkelijk.       We revitaliseerden onze bedrijventerreinen en hebben ruime
                                                                  aandacht voor het bedrijfsleven.
  Inwoners en bezoekers ervaren deze ligging als een buiten-
  gewone kwaliteit. Zij zijn snel en makkelijk ‘buiten’ en vinden Vitale binnenstad
  daar prima voorzieningen. We benutten de ligging aan het        De binnenstad van Bergen op Zoom is vitaal door de Brede
  water optimaal. De groene omgeving is perfect toegankelijk      Aanpak Binnenstad. We hebben een compact en aantrek-
  en het water en de natuurgebieden zijn onderling verbonden.     kelijk kernwinkelgebied. Samen met bestaande en nieuwe
  Ook in de wijken en kernen zijn voldoende voorzieningen.        ondernemers werkten we aan belevingswaarde en innovatie
                                                                  en dat werpt z’n vruchten af. Delen van de stad kregen
  Er is een begin gemaakt met het energieneutraal maken van       een andere functie en we drongen de leegstand terug. We
  bestaande woningen. Duurzaam bouwen is een vanzelfspre-         boden particuliere eigenaren faciliteiten om hun woning
  kendheid: aardgasloos en energieneutraal. We spelen ook         te verbeteren.
  in op de mogelijkheden die het Rijk biedt om dit in tranches
  mogelijk te maken.                                              Bereikbaar, toegankelijk en veilig
                                                                  Bergen op Zoom is goed bereikbaar. Dat is van essentieel
  We vullen sommige locaties in met tijdelijke bestemmingen       belang. We hebben optimaal vervoer van personen en vracht.
  en gaan door met de herstructurering van wijken.                Omdat we een duurzame en verkeersveilige stad zijn, zijn
                                                                  er goede alternatieven voor de auto: de fiets, het openbaar
  Goed werkende woningmarkt                                       vervoer en de voet. Er zijn voldoende en goede parkeer-
  De woningmarkt werkt uitstekend: er zijn voldoende              plaatsen voor auto’s en (brom)fietsen in de binnenstad en
  woningen, het aanbod is gevarieerd en de woningen sluiten       op plaatsen waar dat nodig is. Automobilisten vinden met
  aan bij de behoefte van de huidige en toekomstige inwoners.     digitale ondersteuning snel en gemakkelijk een parkeerplaats.
  We hebben een flexibel woonprogramma en spelen zo in op
  veranderingen in bevolkingsomvang en samenstelling.             We hebben snelle regionale (bus)verbindingen. Bij de
                                                                  opstappunten zijn goede fietsenstallingen. Er is een klein-
  Ons grondbedrijf beperkt financiële risico’s door te (laten)    schalig flexibel OV-systeem. Als autovervoer noodzakelijk is,
  bouwen wat de markt vraagt en aankan en in kleinere             lenen en delen mensen auto’s of ze maken gebruik van het
  deelplannen. Dat levert meer (bouw)kwaliteit op en zorgt        openbaar vervoer. Er is kleinschalig vervoer naar de kernen,
  voor diversiteit. We geven niet alleen eigen gronden uit, we    met bijvoorbeeld het buurtbussysteem dat goed werkt
  vervullen vooral een regisserende rol in gebiedsontwikkeling.   dankzij vrijwilligers.
  Er liggen goede prestatieafspraken met de woningcorpo-          Er zijn goede fietsenstallingen en die zijn bereikbaar door
  raties over huur- en zorgwoningen. We laten woningen            goede, veilige, comfortabele en snelle fietspaden. De
  bouwen voor ouderen, voor de jeugd en voor nieuwkomers          bestaande tegelfietspaden zijn waar mogelijk vervangen door
  op de woningmarkt. Daarnaast creëerden we ruimte voor           asfalt. Zo combineren we fietscomfort met duurzaamheid.
44             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>De fietspaden zijn goed en veilig verlicht (binnen bebouwde       ondernemers. De Omgevingswet bundelt en vereenvoudigt de
kom), zeker bij oversteekplaatsen en op plekken waar sociale      procedures in het fysieke domein en waarborgt de kwaliteit
onveiligheid werd gevoeld.                                        van de leefomgeving.
Op veel plaatsen in de gemeente moesten we de riolering           Door de Omgevingswet veranderde de rol van de gemeente
vervangen. We maakten van de gelegenheid gebruik om               ook aanzienlijk. We werken nog meer integraal en gebieds-
daar samen met omwonenden en bedrijven de leefbaarheid,           gericht. We zoeken de (keten)samenwerking in de regio
verkeersveiligheid, ruimtelijke kwaliteit en verkeersfunctie      en werken voor al samen met de samenleving. We zijn
te verbeteren.                                                    open, flexibel, uitnodigend, innovatief en geven én vragen
                                                                  vertrouwen. De wet ademt ‘uitnodigingsplanologie’.
In Bergen op Zoom verbeterde de leefbaarheid en de
verkeersveiligheid. Dit komt doordat we de routes om de           Wij omarmden als gemeente de Omgevingswet omdat de
stad heen aantrekkelijker maakten en daar de doorstroming         geest van de wet zo goed aansluit bij de ambities van de
optimaliseerden. De routes in en door de stad zijn nu             gemeente Bergen op Zoom.
verkeersveilig voor met name fietsers en voetgangers.
De knelpunten in kernen en wijken zijn aangepakt.                 De gemeente is duurzaam, vitaal en leefbaar. Onze rol is
                                                                  daarbij afwisselend faciliterend, aanjagend en regisserend.
Bergen op Zoom is goed en snel verbonden met de regio en
met de rest van het binnen- en buitenland. Samen met onze         Schoon, heel en veilig
regionale partners en belangenorganisaties verbeterden we         Het beheer van de openbare ruimte zorgt voor een kwali-
knooppunt Zoomland van de A4/A58, inclusief op- en afrit          tatieve woon- en leefomgeving. Natuurgebieden rondom
28 (centrum en ziekenhuis). Ook voor knooppunt Markiezaat         Bergen op Zoom en de dorpskernen geven de gemeente een
liggen er verbeterplannen klaar. Het vervoer over spoor is        positieve uitstraling en bieden recreatieve mogelijkheden.
mede door onze inspanningen veiliger geworden: de overlast        Inwoners nemen hun verantwoordelijkheid bij het beheer van
en risico’s van goederentreinen zijn verminderd. Er is een        hun omgeving.
goede goederenspoorverbinding tussen de havensteden
in de Vlaams-Nederlandse Delta en de treinverbinding met
Brabant en de Randstad is sterk verbeterd. De containerter-       Maatschappelijk effect
minal aan de buitenhaven is een belangrijke schakel tussen        Het fysieke domein is zo ingericht dat Bergen op Zoom een
het vervoer over de weg en over het water.                        aantrekkelijke plek is en blijft om te wonen, te werken en
                                                                  te ontspannen en op een wijze die in balans is met sociaal
Omgevingswet                                                      maatschappelijke en economische ontwikkelingen.
De komst van de nieuwe Omgevingswet bracht een
verandering van de dienstverlening aan de inwoners en
Woon- en leefomgeving
Hoofddoelen                             Subdoelen
1. Realiseren aantrekkelijk woon-      1.1 Opzetten stedelijke programmering.
   en leefklimaat                       1.2 Op peil brengen en houden van voorzieningen in wijken en kernen.
                                        1.3 Een vitaal buitengebied.
                                        1.4 Werken aan Leefbaarheid en stedelijke vernieuwing.
                                        1.5 Aanpakken leegstand en transformatie.
                                        1.6 Verbeteren omgevingskwaliteit.
                                        1.7 Toegankelijk maken en verbinden van groene en blauwe omgeving.
2. Realiseren goed werkende            2.1 Weten wat er speelt op de woningmarkt.
   woningmarkt                          2.2 Voldoende woningen voor alle doelgroepen in gemeente en regio Bergen op Zoom
                                             (vraag en aanbod sluiten op elkaar aan, ook gelet op de langere termijn).
                                        2.3 Een gevarieerd en onderscheidend woningaanbod.
                                        2.4 Een flexibel woningbouwprogramma.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>  3. Duurzame economische             3.1 Leegstand naar frictieniveau 4-6%.
     ontwikkeling                      3.2 Behouden en vergroten werkgelegenheid bedrijventerreinen
                                            -zie programma 3.
  4. Bergen op Zoom is goed           4.1 Stimuleren fiets en OV als alternatieven voor de auto.
     bereikbaar, toegankelijk en       4.2 Voldoende en goede parkeerplaatsen voor auto’s.
     verkeersveilig                    4.3 Verdere digitalisering parkeren en vervoer
                                            • Voorbereid op MaaS (Mobilty as a Service).
                                       4.4 Snelle regionale busverbindingen met fietsparkeervoorzieningen bij de haltes.
                                       4.5 Kleinschalig OV in de wijken en kernen
                                            • Voorbereid op MaaS (Mobilty as a Service).
                                       4.6 Goede fietspaden in asfalt en verlicht en voldoende fietsparkeerplaatsen.
                                       4.7 Kwaliteitsverbetering in de openbare ruimte bij groot onderhoud (bijvoor-
                                            beeld riolering).
                                       4.8 Doorstroming van autoverkeer rond de stad verbeteren. In de stad meer ruimte
                                            voor fietser en voetganger.
                                       4.9 Afwikkeling verkeer op knooppunten Zoomland (incl. afrit 28) en Markiezaten.
                                       4.10 Verkeersveiligheid verbeteren door aanpak van knelpunten.
                                       4.11 Meer elektrische laadpalen in garages en op straat en meer ruimte voor deelauto’s.
  5. Vitale binnenstad                Zie programma 3.
  6. Omgevingswet                     6.1 Antwoord geven op complexe vraagstukken op het gebied van omgevingskwaliteit.
     We omarmen de Omgevingswet,            De leefomgeving benaderen we samenhangend (integraal en gebiedsgericht). We
     omdat de geest van de wet zo           geven antwoord op de complexe maatschappelijk vraagstukken energietransitie,
     goed aansluit bij de ambities van      duurzaamheid, klimaatadaptatie, gezondheid, veiligheid.
     Bergen op Zoom. We bereiden de    6.2 Bergen op Zoom is volop in beweging. Grote betrokkenheid van inwoners,
     invoering goed voor.                   maatschappelijke partners, bedrijven.
     Hierdoor dragen we bij aan:            • Grotere en nieuwe betrokkenheid van inwoners bij de leefomgeving;
     -- Het bereiken en in stand            • Meer ruimte voor initiatieven (Ja, mits);
        houden van een veilige en           • Betere vertrouwensrelatie en samenspel samenleving en overheid;
        gezonde leefomgeving en een         • Overheid als aantrekkelijke partner, tevreden inwoners, ketenpartner, bedrijven
        goede omgevingskwaliteit               kiezen Bergen op Zoom;
     -- Het doelmatig beheren,              • Goed samenspel in de regio, met provincie en regiogemeenten;
        gebruiken en ontwikkelen            • Duidelijke verwachtingen en spelregels;
        van de leefomgeving om er           • Vormgeven aan participatie:
        maatschappelijke behoeften             -- beginspraak, participatiebesluit, right to challenge, adviesraden social domein.
        mee te vervullen               6.3 Voorbereid op complexe stelselherziening
     -- Een integrale benadering,           • Digitalisering op orde;
        waarbij sociale en fysieke          • Juridisch/instrumenteel op orde;
        vraagtukken optimaal worden         • Grote inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak van
        verbonden                              het omgevingsrecht;
     -- Het aanscherpen van                 • Verbeteren en versnellen besluitvorming over projecten in de
        een duidelijk profiel                  fysieke leefomgeving;
        voor de gemeente/regio              • Verminderen regeldruk (oa welstandsregels);
        (omgevingsvisie)                    • In nauwe verbinding met de organisatieontwikkelingsopgave en de
                                               opgave dienstverlening.
46               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>7. Passend aanbod voorzieningen          7.1 Onderhouden van openbare ruimte tegen vooraf vastgestelde kwaliteit passend
   voor schoon, heel en veilig                binnen financiële kaders.
                                          7.2 Uitvoeren van vervangingsprojecten op basis van reconstructie.
                                          7.3 Bij ‘vervangingsprojecten’ in de openbare ruimte reconstructie en/of herinrichting.
                                              Bij herinrichting werken we aan doelen coalitieprogramma zoals duurzame en
                                              verkeersveilige stad, creëren / in stand houden van een aantrekkelijke kernwinkel-
                                              gebied met een hoge belevingswaarde.
                                          7.4 Realiseren van een surplus met inzet van derden bij gelijkblijvende kosten.
                                          7.5 Actieve participatie in de totstandkoming Omgevingswet in Bergen op Zoom.
                                          7.6 Bevorderen integraliteit bij vervangingsprojecten binnen Realisatie & Beheer
                                              (Beheer & Advies, Projecten en Regie).
                                          7.7 Bevorderen integraliteit bij vervangings- en nieuwe projecten tussen Realisatie
                                              & Beheer/Stedelijke Ontwikkeling.
                                          7.8 Klant/burger centraal stellen en zo verdiepen van co-creatie.
                                          7.9 Invulling geven aan ambitie duurzame en verkeersveilige stad.
Dit zijn onze doelstellingen en activiteiten voor 2019
   1
                                                                    1.4 Werken aan Leefbaarheid en stedelijke vernieuwing
           Realiseren aantrekkelijk woon-                                • Afronden lopende trajecten stedelijke vernieuwing:
           en leefklimaat                                                  -- Gageldonk-West;
                                                                           -- ’t Fort-Zeekant;
1.1 Opzetten stedelijke programmering                                      -- Borgvliet.
      • Opstellen nota stedelijke programmering:                         • Verkennen nieuwe stedelijke vernieuwingsopgaven.
        -- focus, fasering en prioritering.                              • Leefbaarheidsagenda:
      • Versterken 3 B’s: Binnenstad, Binnenschelde en                     -- Wijkgesprekken;
        Brabantse Wal.                                                     -- Uitvoeringsprogramma.
      • Optimale benutting van ligging aan het water                1.5 Aanpakken leegstand en transformatie
        (verkenning Havenmond afgerond, boulevard                        • Herbestemming en tijdelijke bestemming:
        in beweging).                                                      -- Leegstand terugdringen tot frictieleegstand 4-6%.
1.2 Op peil brengen voorzieningen in wijken en kernen                    • Prioritaire locaties in/rond het centrum herbestemmen/
      • Brede Aanpak Binnenstad:                                           ontwikkelen:
        -- stimuleren wonen boven winkels;                                 -- Binnenstad;
        -- stimuleren transformatie winkels                                -- Verkenning Plein 13.
           buiten kernwinkelgebied;                                 1.6 Verbeteren omgevingskwaliteit
        -- subsidie oude gevels;                                         • Gezonde leefomgeving.
        -- verbeteren toegankelijkheid.                                  • Overlast goederentreinen verminderen.
      • Uitvoeringsprogramma detailhandelsvisie.                    1.7 Toegankelijk maken en verbinden van groene en blauwe
1.3 Realiseren van een vitaal buitengebied                               omgeving
      • In omgevingsvisie nadrukkelijk aandacht voor                     • Versterken groenblauwe structuur
        buitengebied:                                                      (meenemen in omgevingsvisie):
        -- Ruimte voor agrariërs;                                          -- Verbinden;
        -- Aanpak vrijkomende agrarische bebouwing;                        -- Ontsluiten;
        -- Faciliteren breedband;                                          -- Beleven.
        -- Ruimte-voor-ruimte;
        -- Versterking landschappelijke structuur:
           ·· O.a. Landschappen van Allure.
      • Verkenning vervolg Landschappen van Allure (fase 2).
                                                        Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                    47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>    2      Realiseren goed werkende
           woningmarkt                                          3        Duurzame economische
                                                                         ontwikkeling
  2.1 Weten wat er speelt op de woningmarkt                   3.1 Leegstand naar frictieniveau 4-6%
      • Actualiseren woonvisie en onderzoek:                       • Transformatie en leegstandsopgave:
        -- effectieve vraag;                                          -- verkenning + uitvoeringsprogramma.
        -- wonen-zorg;                                             • Transformatie Plein 13 eo.
        -- kwetsbare groepen;                                      • Verkenning + herinrichting openbare ruimte.
        -- huisvesting arbeidsmigranten.                      3.2 Behouden en vergroten werkgelegenheid
      • Subregionale woningbouwafspraken:                          bedrijventerreinen
        -- gemeentelijke woonprogrammering;                        • Zie programma 3.
        -- monitoring sloop en bouwproductie.
                                                                4
      • Prestatieafspraken wooncorporaties (en jaarschijven).
  2.2 Zorgen voor voldoende woningen voor alle doelgroepen               Bergen op Zoom is goed bereikbaar,
      in gemeente en regio Bergen op Zoom                                toegankelijk en verkeersveilig
      • Toevoegen van 1100 woningen tot en met 2022
        Dat zijn zo’n 275 woningen per jaar volgens           4.1 Stimuleren fiets en OV als alternatieven voor de auto
        de woningbouwprogrammering:                           4.2 Voldoende en goede parkeerplaatsen voor auto’s
        -- Bestaande stad;                                    4.3 Verdere digitalisering parkeren en verkeer
        -- Markiezaten;                                            • Voorbereid op MaaS (Mobility as a Service).
        -- Scheldevesting;                                    4.4 Snelle regionale busverbindingen met fietspar-
        -- Andere projecten.                                       keer-voorzieningen bij de haltes
      • Voldoende betaalbare huur- en koopwoningen voor            • Aanleg en kwaliteitsverbetering bushaltes
        de middeninkomens.                                            langs streekbuslijnen:
      • Voldoende betaalbare woningen voor starters                   -- O.a. aanleg fietsparkeervoorzieningen;
        en jongeren.                                                  -- Verbeteren 10 bushaltes (2019).
      • Voldoen aan de extra taakstelling van de huisvesting  4.5 Kleinschalig OV in de wijken en kernen
        van statushouders.                                         • Voorbereid op MaaS (Mobility as a Service).
      • De kernvoorraad sociale woningbouw sluit voldoende    4.6 Goede fietspaden in asfalt en verlicht en voldoende
        aan bij de omvang van de doelgroep.                        fietsparkeerplaatsen
      • Voldoende woningen voor senioren, mensen met een      4.7 Kwaliteitsverbetering in de openbare ruimte bij groot
        beperking en bijzondere doelgroepen.                       onderhoud (bijvoorbeeld riolering)
  2.3 Aansluiten nieuwe en bestaande woningen (type /         4.8 Doorstroming van autoverkeer rond de stad verbeteren.
      segment) op de verschillende doelgroepen. Een                In de stad meer ruimte voor fietser en voetganger
      gevarieerd en onderscheidend woningaanbod                    • Overlast verminderen van doorgaand (vracht)verkeer
      • Bij herstructurering en nieuwbouw zijn de programma’s         in het centrum van Bergen op Zoom.
        divers en toekomstbestendig:                               • Uitvoeren van korte termijn maatregelen.
        -- vraag nu en op langere termijn.                         • Aanpassen van het totale verkeersregime:
      • Voldoende aanbod voor jonge gezinnen (en) modaal              -- Fietsers zijn te gast in het voetgangersgebied;
        plus in alle wijken en kernen.                                -- Beter reguleren toeganke-
  2.4 Werken aan een flexibel woningbouwprogramma                        lijkheid bestemmingsverkeer.
      • Regisserende rol vervullen.                           4.9 Afwikkeling verkeer op knooppunten Zoomland
      • Ontwikkelen wat de markt vraagt en in                      (incl. afrit 28) en Markiezaten
        kleine deelplannen.                                   4.10 Verkeersveiligheid verbeteren door aanpak van
      • Niet alleen eigen gronden uitgeven.                        knelpunten
      • Goede prestatieafspraken maken.                            • Verkeersveiligheid en fietskwaliteit verbeteren door
                                                                      kleinschalige maatregelen:
                                                                      -- Ook zonder directe onderhoudsbehoefte;
                                                                      -- Aanpakken minimaal 3 knelpunten (max. €15.000
                                                                         per knelpunt).
                                                              4.11 Meer elektrische laadpalen in garages en op straat en
                                                                   meer ruimte voor deelauto’s
48             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>  5
                                                                      -- Uitvoeren Plan van Aanpak;
         Vitale binnenstad                                            -- Concretiseren en oefenen met nieuwe rollen
                                                                         raad-college-ambtelijke organisatie.
    • Zie programma 3: onderdeel 1.2, 2.1 en 2.2.                   • Werkwijze en processen.
                                                                    • Inzichtelijk maken van huidige processen en
  6
                                                                      aanpassen waar nodig.
         Omgevingswet                                               • Werken in pilots (oefenen met nieuwe werkwijzen)
                                                                      begeleid door een expertteam omgevingswet.
6.1 Antwoord geven op complexe vraagstukken op het                  • Vaardigheden:
    gebied van omgevingskwaliteit. De leefomgeving                    -- Starten met een Omgevingsacademy;
    benaderen we samenhangend (integraal en gebiedsge-                -- Leergang omgevingswet;
    richt). We geven antwoord op de complexe maatschap-               -- Workshops;
    pelijk vraagstukken energietransitie, duurzaamheid,               -- Coaching;
    klimaatadaptatie, gezondheid, veiligheid.                         -- Meer inhoud geven aan broedplaats (stadslab);
    • Visie en ambities:                                              -- Vaardigheden ontwikkelen.
      -- We leveren een omgevingsvisie op;                          • Ontmoetingen met de stad realiseren.
      -- We leveren een kompas op: bepalen in gezamen-
                                                                  7
         lijkheid de ontwikkelrichting en concretiseren
         verwachtingen (bv houding en gedrag).                           Passend aanbod voorzieningen voor
6.2 Bergen op Zoom is volop in beweging.                                 schoon, heel en veilig
    Grote betrokkenheid van inwoners, maatschappelijke
    partners, bedrijven.                                        7.1 Onderhouden van openbare ruimte tegen vooraf vastge-
    • Grotere en nieuwe betrokkenheid van inwoners bij              stelde kwaliteit passend binnen financiële kaders
      de leefomgeving.                                              • Borgen van IBOR-gedachtegoed binnen Beheer &
    • Meer ruimte voor initiatieven (Ja, mits).                       Advies en Buitendienst.
    • Betere vertrouwensrelatie en samenspel samenleving            • Op kwartaalbasis resultaten monitoren op financiën
      en overheid.                                                    en kwaliteit.
    • Overheid als aantrekkelijke partner, tevreden inwoners,       • Areaal onderhouden met het oog op ‘Basis op Orde’.
      ketenpartner, bedrijven kiezen Bergen op Zoom.                • Inventariseren ontbrekende areaalgegevens:
    • Goed samenspel in de regio, met provincie                       -- Beschoeiing, fonteinen, stadmuren en-poorten,
      en regiogemeenten.                                                 kademuren en geluidsmuren.
    • Duidelijke verwachtingen en spelregels                        • Inventariseren ontbrekende areaalgegevens
    • Vormgeven aan participatie:                                     momenteel in beheer zijn bij andere afdelingen:
      -- Beginspraak, participatiebesluit, right to challenge,        -- Evenementenkasten en -verlichting, brug
         adviesraden social domein.                                      Burgemeester Peterssluis.
6.3 Voorbereid op complexe stelselherziening                    7.2 Uitvoeren van vervangingsprojecten op basis van
    • Digitalisering op orde.                                       reconstructie
    • Juridisch/instrumenteel op orde.                              • Uitvoeren Meerjareninvesteringsprogramma (MIP):
    • Grote inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiks-           -- Zie inleiding onderdeel moederkredieten.
      gemak van het omgevingsrecht.                             7.3 Bij ‘vervangingsprojecten’ in de openbare ruimte
    • Verbeteren en versnellen besluitvorming over                  reconstructie en/of herinrichting. Bij herinrichting
      projecten in de fysieke leefomgeving.                         werken aan doelen coalitieprogramma zoals duurzame
    • Verminderen regeldruk (oa welstandsregels).                   en verkeersveilige stad, creëren / in stand houden van
      In nauwe verbinding met de organisatieontwikkelings-          een aantrekkelijke kernwinkelgebied met een hoge
      opgave en de opgave dienstverlening.                          belevingswaarde
    • Sturingsfilosofie, instrumenten en digitalisering:            • Toepassing van biobased producten in de
      -- Analyse juridische consequenties omgevingswet en             openbare ruimte:
         inventarisatie eigen regels op basis waarvan we een          -- Aandacht voor kwaliteit, levensduur en hogere
         PvA opleveren;                                                  investerings- en beheerkosten, latente risico’s i.v.m.
      -- Hoe vorm te geven aan de juridische opgave;                     onbekendheid levensduur van objecten.
      -- Digitaliseringsopgave;
      -- Voorbereiden voor het DSO (landelijk systeem);
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                    49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>  7.4 Realiseren van een surplus met inzet van derden bij               7.7 Bevorderen integraliteit bij vervangings- en nieuwe
        gelijkblijvende kosten                                               projecten tussen Realisatie & Beheer/Stedelijke
        • Bereiken van een hoger kwaliteitsniveau tegen gelijk-              Ontwikkeling
           blijvende kosten, waarbij de focus voor de openbare               • Implementeren Projectmanagement binnen volledig
           ruimte in het bijzonder ligt op de toeristische en recre-            Fysiek Domein:
           atieve parels van onze gemeente.                                     -- Projecten-driehoek.
  7.5 Actieve participatie in de totstandkoming                         7.8 Klant/burger centraal stellen en zo verdiepen van
        Omgevingswet in Bergen op Zoom                                       co-creatie
        • Impact implementatie van de Omgevingswet onder-                    • Intensiveren van contacten met burgers, al dan niet in
           zoeken op de processen van Realisatie & Beheer.                      samenwerking met onze partners.
  7.6 Bevorderen integraliteit bij vervangingsprojecten                 7.9 Invulling geven aan ambitie duurzame en
         binnen Realisatie & Beheer (Beheer & Advies,                        verkeersveilige stad
         Projecten en Regie)                                                 • Inventariseren kwaliteit arealen.
         • Continueren en intensiveren samenwerking:
            -- Focus op ‘wie-doet-wat’;
            -- Passend bij de rol;
            -- Openheid staat centraal verbindend, eerlijk
               en vooruitstrevend.
  Indicatoren
   Omschrijving indicator                                  Gemeenten       BoZ          BoZ     Bron
                                                            landelijk      2016         2017
   Ziekenhuisopname na verkeersongeval
                                                                  8         {-}           {-}
                                                                                                Waarstaatjegemeente.nl
   met een motorvoertuig                                      (in 2015)                         (Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZ))
   als percentage
   Overige vervoersongevallen
                                                                  9         {-}           {-}
                                                                                                Waarstaatjegemeente.nl
   met een gewonde fietser                                    (in 2015)                         (Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZ))
   als percentage
   Gemiddelde WOZ-waarde                                         230       196           206    Waarstaatjegemeente.nl
   per € 1.000,-                                                                      (in 2018) (CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken)
   Aantal nieuwgebouwde woningen                                 7,2        8,7           {-}
                                                                                                Waarstaatjegemeente.nl
   aantal per 1.000 woningen                                                                    (ABF - Systeem Woningvoorraad)
   Demografische druk                                           69,6       70,3         72,5    Waarstaatjegemeente.nl
   in percentage                                                                      (in 2018) (CBS - bevolkingsstatistiek)
   Volksgezondheid en Milieu:
                                                                                                Waarstaatjegemeente.nl
   omvang huishoudelijk restafval                                189       170            {-}   (CBS - Huishoudelijk afval)
   kg per inwoner
   Volksgezondheid en Milieu,
                                                                                                Waarstaatjegemeente.nl
   hernieuwbare elektriciteit                                   12,9        2,3           {-}   (RWS - KMO)
   in percentage
50                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>  Kaderstellende documenten voor het programma
  BeleidsnotaVastgesteld
  Visie Verkeer en Parkeren                                                                                            2012
  Verkeersplan2014
  Strategische visie Theodorushaven                                                                                    2009
  Ruimtelijke Visie West Brabant                                                                                       2009
  Gebiedsvisie Brabantse Wal – Bergen op Zoom Oost                                                                     2010
  Structuurvisie Bergen Op Zoom 2030                                                                                   2011
  Beleidsvisie Materieel erfgoed                                                                                       2013
  Meerjaren ontwikkeling Programma Stedelijke Vernieuwing 2010-2014                                                    2010
  Beleidsplan Wonen 2014-2018                                                                                          2014
  Detailhandelsvisie2016
  Integrale aanpak leegstand                                                                                           2016
  Visie en actieplan Brede aanpak binnenstad                                                                           2016
  Startfoto lokale economie                                                                                            2016
  Notitie Woonwagenbeleid Bergen op Zoom                                                                               2015
  Integraal Beheerplan Openbare Ruimte                                                                                 2017
Verbonden partijen             Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt
                               aan doelstelling van de gemeente
Omgevingsdienst Midden- en     De Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant werkt in opdracht van de deelnemende
West-Brabant (OMWB)            gemeenten en de provincie aan een leefbare en duurzame regio. Ze maakt omgevingsver-
                               gunningen voor de deelactiviteit milieu en controleert of bedrijven zich aan de regels houden.
                               Bijdrage voor de gemeente in 2019: € 1.184.554.
Regio West-Brabant (RWB)       De Regio West-Brabant (RWB) is een alliantie van negentien gemeenten met als doel de
                               regio te versterken en te stimuleren op het gebied van onder andere economie en arbeids-
                               markt, mobiliteit, duurzaamheid, zorg, welzijn, onderwijs en ruimtelijke ontwikkelingen
                               en wonen. Daarnaast is de RWB een strategische gesprekspartner voor onder andere
                               provincie, de nationale overheid en Europa, waar het gaat om de toekomst van de regio en
                               beschikbare fondsen.
                               Bijdrage voor de gemeente in 2019: € 1.659.137
SAVER NV                       De uitvoering van afvalinzameling- en reinigingsdiensten.
Rewin NV                       Versterken van de regionale economie door bedrijven te stimuleren in West-Brabant
                               te investeren.
Parkeerbeheer                  Uitvoering van het gemeentelijk parkeerbeleid op basis van een dienstverleningsovereen-
Bergen op Zoom BV              komst. De werkzaamheden betreffen onder meer de afgifte van abonnementen, het toezicht
                               op het betaald parkeren, de verwerking van de parkeerinkomsten en het toezicht in gemeen-
                               telijke parkeergarages en dergelijke.
NV Aangenaam                   • Het kopen, verkopen, in erfpacht uitgeven, verhuren of in huurkoop geven van gronden
Bergen op Zoom                     geschikt voor industrievestiging;
                               • Het bouwen, kopen, of huren enerzijds en het verkopen, verhuren of in huurkoop geven
                                   anderzijds, van bedrijfsgebouwen;
                               • De promotie van Bergen op Zoom als aantrekkelijke vestigingsplaats.
                                                    Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                    51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>  Wat mag het kosten?
  x € 1.000                            Realisatie  Begroting      Begroting  Begroting Begroting Begroting
  Productgroep                               2017        2018          2019       2020      2021      2022
  PR401 Beheer openbare ruimte
  Baten                                     1.199          628           308       308       308       308
  Lasten                                   12.127      11.844         12.060    12.042    11.921    11.861
  Totaal saldo van baten en lasten         10.928      11.217         11.752    11.735    11.614    11.553
  Onttrekkingen reserves                    1.000           42           187       422       599       599
  Stortingen reserves                       1.000          390             -         -        34        34
  Resultaat                                10.928      10.869         11.939    12.157    12.178    12.118
  PR402 Afval en riolen
  Baten                                    18.888      18.756         19.439    19.555    19.670    19.784
  Lasten                                   14.037      12.806         13.329    13.380    13.430    13.483
  Totaal saldo van baten en lasten         -4.851       -5.950        -6.110    -6.175    -6.240    -6.301
  Onttrekkingen reserves                       92          108             -         -         -         -
  Stortingen reserves                         400            -             -         -         -         -
  Resultaat                                -4.543       -5.842        -6.110    -6.175    -6.240    -6.301
  PR403 Stedelijke
  en ruimtelijke ontwikkeling
  Baten                                    50.314      39.435         25.858    21.385    19.155    12.510
  Lasten                                   43.353      38.427         29.310    25.844    21.290    14.469
  Totaal saldo van baten en lasten         -6.961       -1.008         3.452     4.459     2.134     1.959
  Onttrekkingen reserves                    2.445        5.350         1.782       582       582       582
  Stortingen reserves                      11.707        6.886         2.083       162     2.668     2.819
  Resultaat                                 2.301       -2.545         3.151     4.879        48      -279
  Totaal programma 4
  Woon- en leefomgeving
  Baten                                    70.401      58.819         45.605    41.247    39.133    32.601
  Lasten                                   69.517      63.077         54.700    51.266    46.641    39.812
  Totaal saldo van baten en lasten           -884        4.258         9.094    10.019     7.508     7.211
  Onttrekkingen reserves                    3.537        5.500         1.969     1.004     1.181     1.181
  Stortingen reserves                      13.107        7.276         2.083       162     2.702     2.853
  Resultaat                                 8.685        6.035         9.208     9.177     9.030     8.884
52             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Toelichting op de cijfers
Bedragen * € 1.000,-                                                        2019            2020          2021           2022
Lasten                                                                     60.189          45.802       46.496          46.496
Baten                                                                     -51.773         -37.112      -37.756         -37.756
Saldo                                                                       8.416           8.690        8.740           8.740
Mutatie kapitaallasten                                                       -296            -501         -760          -1.039
Mutatie salarislasten                                                         958             958          958           1.067
Riolering                                                                    -130            -195         -233            -481
Afval                                                                          45              45           45              45
Parkeren                                                                      -38            -115         -102             -81
indexering lasten                                                             392             392          392             392
Indexering baten                                                             -353            -354         -354            -354
Structurele ruimtevragers                                                     250             250          250             250
Overige kleine wijzigingen                                                    -36               7           94             345
Eindtotaal                                                                  9.208           9.177        9.030           8.884
Begrotingsmutaties
Kapitaallasten                                                 Parkeren
De kapitaallasten zijn afgenomen, omdat de geplande inves-     Vanwege de indexering van de parkeertarieven komt het
teringen uit het Meerjaren Investeringsplan 2019-2022 niet     positieve saldo van het product gunstiger uit.
in de begroting zijn opgenomen. In de plaats daarvan zijn 3
moederkredieten op programma 5 opgenomen tot een totaal        Indexering
bedrag van € 8,5 miljoen.                                      Zowel de uitgaven als de inkomsten zijn met 2,4% verhoogd.
                                                               De lasten zijn voor een totaal bedrag van € 392.000,-
Salarisbegroting                                               geïndexeerd. De indexering van de baten levert € 353.000,- op.
De salariskosten zijn toegenomen, omdat de loonkosten zijn
geïndexeerd met 2,4% en daarnaast de pensioenpremies           Structurele ruimtevragers
zijn gestegen.                                                 In de Begroting 2019 zijn voor de volgende onderdelen extra
                                                               middelen opgenomen:
Riolering
Het tarief van de rioolheffing wordt verhoogd met 2,4%         Areaal uitbreiding 2018
voor loon- en prijsstijging. Deze indexering is noodzakelijk   Bij het vaststellen van het IBOR-plan in december 2017 is
vanwege hogere kosten. Daarnaast stijgt de opbrengst riool-    met uw raad afgesproken dat de budgetten voor onderhoud
heffing vanwege een toename van de huisaansluitingen.          jaarlijks worden verhoogd met de areaal uitbreiding. De
                                                               uitbreiding leidt tot een toename van het onderhoudsbudget
Afval                                                          van € 100.000,-.
De opbrengst monostromen (papier ed) komt ruim € 215.000,-
lager uit dan begroot in 2018. Daarnaast stijgen de kosten     Onkruidbestrijding € 150.000,-
van afvalverwerking. Het tarief voor de afvalstoffenheffing is De werkzaamheden voor de onkruidbestrijding op verharding
met 2,4% verhoogd. Per saldo komt er een klein nadeel uit ten  en in het groen zijn aanbesteed. Dit heeft tot een hogere
opzichte van de raming voor 2019 in de begroting 2018.         aanbesteding geleid dan het beschikbare budget. Hierop
                                                               wordt de begroting aangepast zodat er voldoende middelen
                                                               in de begroting aanwezig zijn.
                                                     Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>  Programma 5
  Bedrijfsvoering, financiën
  en dienstverlening
  Wat hebben we in 2022 bereikt?
  Bedrijfsvoering                                                   Financiën
  Bergen op Zoom is een aantrekkelijke werkgever. We                De lokale lasten voor de inwoners stijgen met het inflatie-
  hebben kwalitatief goed geschoolde en gemotiveerde                percentage, niet meer. Inwoners brengen zelf hun kosten
  medewerkers in dienst. Medewerkers die met pensioen gaan,         omlaag. Hoe beter zij hun afvalstoffen scheiden, hoe lager de
  worden naadloos vervangen door nieuwe medewerkers.                afvalstoffenheffing wordt.
  Medewerkers en de organisatie benutten optimaal de kansen
  die dit biedt. Het ziekteverzuimpercentage ligt op het landelijk  We werken samen met onze buurtgemeenten en voorkomen
  gemiddelde. De verhouding tussen het eigen personeels-            zo dubbel werk en dus meerkosten. Daarnaast hebben we
  bestand en de externe inhuur is in evenwicht.                     jaarlijks een sluitende begroting en nam de schuldenlast
                                                                    verder af.
  We lopen voorop met technologische innovaties. We zetten
  deze ontwikkelingen in om maatschappelijke vraagstukken           Dienstverlening
  aan te pakken en op te lossen. Overheidsparticipatie zit in het   De gemeentelijke organisatie heeft een dienstbare houding.
  DNA van onze organisatie.                                         In het stadskantoor voelt iedereen zich welkom en de wacht-
                                                                    tijden zijn verkort. Wij hebben ons ontwikkeld tot integrale
  Gemeentelijke informatie is makkelijk te vinden, met andere       dienstverlener, een moderne en servicegerichte organisatie
  woorden: je vindt antwoord op je vraag. De informatie is          zonder onnodige drempels en procedures die de inwoners
  daarnaast toegankelijk en begrijpelijk.                           afschrikken. De gemeentelijke organisatie is zichtbaar,
                                                                    vindbaar, benaderbaar in de wijken.
  Bedrijfsvoering
  Hoofddoelen                             Subdoelen
  1. Een moderne service-                1.1 De Personeels- en Salarisadministratie (PSA) voor de gemeentelijke organisatie is
     gerichte organisatie:                    op orde.
     Dienstbaar, wendbaar, innovatief,    1.2 De organisatieontwikkeling staat ten dienste van de organisatie doelen en
     effectief en efficiënt.                  wordt gefaciliteerd.
                                          1.3 Duurzame inzetbaarheid van alle medewerkers.
                                          1.4 Aantrekkelijk werkgeverschap met marktconforme arbeidsvoorwaarden en eigen-
                                              tijds HR-beleid en organisatieontwikkeling.
                                          1.5 Een huisvestingconcept en (verduurzaamde) gebouwen die passen bij een
                                              moderne werkgever.
                                          1.6 Moderne facilitaire ondersteuning van de organisatie.
                                          1.7 Aansluiten op technologische ontwikkelingen uit de Digitale Agenda 2020.
                                          1.8 Actief social media gebruik en actuele eigentijdse website.
                                          1.9 Onderhouden en verbeteren van ingerichte processen.
54               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                        1.10 De informatiehuishouding op orde en grip op informatie- en applicatie
                                             architectuur.
                                        1.11 Informatie is toegankelijk, betrouwbaar, volledig en beveiligd conform Europese
                                             privacywetgeving (AVG), de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG), de
                                             verplichte onderdelen van het Forum Standaardisatie.
                                        1.12 Goed werkende Planning & Controlcyclus.
                                        1.13 Een excellente inkoop- en contractmanagementorganisatie.
Financiën
Hoofddoelen                             Subdoelen
2. Verlagen van schuldenlast naar      2.1 Monitoren schuldenlast.
   90% van onze inkomsten de            2.2 Over de gehele collegeperiode is niet meer investeren dan afschrijving.
   komende 8 jaar                       2.3 Netto schuldquote van 90% in 2026. Dit betekent een terughoudend beleid inzake
                                            investeringen en grondbeleid.
Dit zijn onze doelstellingen en activiteiten voor 2019
Bedrijfsvoering
                                                                 • Aantrekkelijk werkgeverschap met marktconforme arbeids-
   1
          Een moderne servicegerichte                               voorwaarden en eigentijds HR-beleid.
          organisatie: Dienstbaar, wendbaar,                     • Invoering wet Normalisering Rechtspositie
          innovatief, effectief en efficiënt                        Ambtenaren voorbereiden.
                                                                 • Met de medezeggenschap wordt een tweede lokaal
HR                                                                  akkoord afgesloten.
• De Personeels- en Salarisadministratie (PSA) voor de
   gemeentelijke organisatie is op orde.                         Facilitaire diensten
• Medewerker onderzoek wordt uitgevoerd (tweejaarlijks).         • Een huisvestingconcept en (verduurzaamde) gebouwen die
• Samenwerking HR Brabantse Wal zorgt voor minder kwets-            passen bij een moderne werkgever.
   baarheid op de uitvoering van de PSA.                         • Het werkplekconcept is ontwikkeld en een integraal
• De organisatieontwikkeling staat ten dienste van de organi-       masterplan voor het Stadskantoor is opgesteld.
   satie doelen en wordt gefaciliteerd.                          • Totaalplan voor het hele gebouw inclusief werkplek-
• We onderzoeken de verdere invoering van procesgericht             concept, functie en indeling entree en groene
   werken en komen met een plan voor de invoering. Hierbij          laagbouw, bouw- en installatietechnische maatregelen
   gaan we uit van het organiseren van processen op de              en verduurzaming.
   standaard (80% is going concern, 20% is maatwerk) en het      • Een plan voor de verbeterde invulling en het gebruik van het
   GEMMA-model.                                                     Oude Stadhuis is opgesteld en geïmplementeerd.
• We sturen op resultaat, houding en gedrag (samenwerken         • Moderne facilitaire ondersteuning van de organisatie
   en dienstbaarheid).                                           • Strategisch facilitair beleid opstellen om doelstellingen op
• Analyseren en monitoren van HR-kengetallen.                       het gebied van huisvesting vorm te geven.
• Duurzame inzetbaarheid van alle medewerkers.
• Ontwikkeling en mobiliteit faciliteren.                        Informatieve voorziening en dienstverlening
• We dringen verzuim actief terug.                               • Aansluiten op technologische ontwikkelingen uit de
• Strategisch HR-kader is geactualiseerd en                         landelijke Agenda 2020.
   wordt uitgevoerd.                                             • Verplichte onderdelen van de Agenda 2020 implementeren.
• Het goede gesprek is geïmplementeerd en                        • Actief social media gebruik en actuele eigentijdse website.
   wordt toegepast.                                              • We komen met een plan voor actief gebruik van social
• Realiseren ARBO-beleid en -uitvoering.                            media en een actuele eigentijdse website.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                    55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>  • Digitale diensten sluiten aan op de klantvraag en de      Inkoop
    website is aangepast.                                     • Een excellente inkoop- en contractmanagement-
  • Ondersteunen van proceseigenaren om proces                  organisatie:
    actualisaties door te voeren.                               -- Het inkoop- en contractmanagementproces is op een
  • Wijzigingen implementeren in de ondersteunende                 moderne, professionele manier ingericht en wordt onder-
    applicatie.                                                    houden en continue verbeterd.
  • De informatiehuishouding op orde en grip op
    informatie- en applicatiearchitectuur.                    Financiën
  • We streven naar een procesgerichte basis voor de infor-
    matiehuishouden en het werken onder architectuur.
                                                                2
  • De normenkaders voor metadata bij creatie zijn opgesteld.           Verlagen van schuldenlast naar
  • De basisregistraties worden beheerd.                                90% van onze inkomsten de
  • De aanpassingen in de basisregistratie WoZ en BAG                   komende 8 jaar
    worden uitgevoerd.
  • De basisregistraties BGT-BOR-imBOR worden beheerd en      2.1 Monitoren schuldenlast
    verbeterd en de registratie BRO wordt opgezet.                 • Monitoren ontwikkeling schuldenlast/
  • Het datawarehouse wordt verder uitgebreid en datage-             netto schuldquote.
    dreven werken wordt stapsgewijs ondersteund.              2.2 Over de gehele collegeperiode is niet meer investeren
  • Sturingsinstrumenten worden continue verbeterd, beheerd        dan afschrijving.
    en onderhouden.                                                • Actualiseren afschrijvingstermijnen.
  • Informatie is toegankelijk, betrouwbaar, volledig en      2.3 Netto schuldquote van 90% in 2026.
    beveiligd conform onder andere Europese privacy-               Dit betekent een terughoudend beleid in zake
    wetgeving (AVG), de Baseline Informatiebeveiliging             investeringen en grondbeleid.
    Gemeenten (BIG), de verplichte onderdelen van het              • Optimaliseren opbrengsten grondbedrijf.
    Forum Standaardisatie.                                         • Incidentele opbrengsten en/of meevallers komen ten
                                                                     gunste van de algemene reserve.
  Financiën                                                        • Raad actiever betrekken bij schuldproblematiek via
  • Goed werkende Planning & Controlcyclus.                          P&C-cyclus en investeringsvoorstellen.
  • De mogelijkheden voor een begrotingsapp zijn onderzocht.
  • De financiële processen zijn ingericht, worden onder-
    houden en continu verbeterd.
56              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Indicatoren
 Omschrijving indicator                                      Gemeenten      BoZ    BoZ    Bron
                                                              landelijk     2016   2017
 Gemeentelijke woonlasten
                                                                                          Waarstaatjegemeente.nl
 eenpersoonshuishouden                                           649        754    780    (COELO – Groningen)
 in €
 Gemeentelijke woonlasten
                                                                                          Waarstaatjegemeente.nl
 meerpersoonshuishouden                                          721        790    812    (COELO – Groningen)
 in €
 Wettelijke indicatoren                                        Jaarrekening 2017      Begroting 2018             Begroting 2019
 Omschrijving indicator
 Formatie* fte                                                          7,6                 7,8                        7,8
 per 1.000 inwoners
 Bezetting* fte                                                         6,9                 7,0                        7,1
 per 1.000 inwoners
 Apparaatskosten
                                                                       567                  630                       697
 per inwoner
 Externe inhuur kosten
                                                                      16.7%               4.72%                     10.10%
 als % van de totale loonsom + totale kosten inhuur externen
 Overhead
                                                                      7.3%                7.74%                      8.56%
 % van totale lasten
   Kaderstellende documenten voor het programma
   BeleidsnotaVastgesteld
   Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet                                                                        2017
   Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet (Controleverordening)                                                  2015
   Nota Investeren en Afschrijven                                                                                           2018
   Nota Rentebeleid en Treasurystatuut                                                                                      2015
   Nota Reserves en Voorzieningen                                                                                           2015
   Nota gemeentelijk Vastgoed                                                                                               2012
                                                             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022               57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>  Verbonden partijen                     Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt
                                         aan doelstelling van de gemeente
  Belastingsamenwerking                  De uitvoering van de heffing en invordering waterschapsbelasting
  West-Brabant                           (zoals zuiveringsheffing, verontreinigingsheffing en diverse watersysteemheffingen)
                                         en van gemeentelijke belastingen (zoals de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing,
                                         afvalstoffenheffing, honden- en toeristenbelasting), de behandeling van bezwaar-
                                         en beroepschriften en het verzorgen van de informatieverstrekking aan burgers en
                                         bedrijven die woonachtig of gevestigd zijn in het grond- of werkgebied van een van de
                                         deelnemende partijen.
                                         Bijdrage voor de gemeente in 2019: € 1.697.793
  Brabant Water NV                       De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
  NV Bank Nederlandse Gemeenten          De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
  Deelnemingen Bergen op Zoom BV         Deelname in GEM Bergse Haven CV
  Delta NV                               De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
  Enexis Holding NV                      De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
  Vordering op Enexis BV, Publiek        Deze 4 BV’s zijn opgericht voor het vertegenwoordigen van de 136 verkopende
  belang Elektriciteitsproductie BV,     aandeelhouders (diverse gemeenten en provincies) bij het beheer en de uitoefening
  Publiek belang Elektriciteitsproductie van rechten en verplichtingen als gevolg van het aandelenpakket Essent NV.
  BV, Claim Staat Vennootschap BV
  GR West-Brabants Archief (WBA)         Via de GR bereiken we dat de zorg, het beheer, de bewaring en het ter beschikking
                                         stellen van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden tegen
                                         beheersbare kosten worden uitgevoerd.
                                         Bijdrage voor de gemeente in 2019: 866.000.
  ICT Samenwerking                       Via de GR beschikken we over een uitvoeringsorganisatie die kan voorzien in een
  West Brabant West                      adequate kwalitatieve ICT-dienstverlening tegen beheersbare en minder meerkosten.
                                         Bijdrage voor de gemeente in 2019: 1.697.793.
58             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Wat mag het kosten?
x € 1.000                        Realisatie    Begroting    Begroting    Begroting   Begroting     Begroting
Productgroep                           2017         2018         2019         2020        2021          2022
PR501 Algemene Dekkingsmiddelen
Baten                               119.693      120.877       128.427     128.824      130.052      131.122
Lasten                                1.981        1.486         1.958       1.761        2.296        2.935
Totaal saldo van baten en lasten   -117.712     -119.391      -126.469    -127.063     -127.756     -128.188
Onttrekkingen reserves                  901        3.507             -           -            -            -
Stortingen reserves                     255        3.710             -         217        1.279        2.283
Resultaat                          -118.358     -119.189      -126.469    -126.848     -126.476     -125.904
PR502 Gemeentelijke belastingen
en dienstverlening
Baten                                16.437       17.206        17.028      16.911       16.745       16.745
Lasten                                3.364        3.420         3.171       2.989        2.922        2.922
Totaal saldo van baten en lasten    -13.073      -13.787       -13.856     -13.922      -13.823      -13.823
Onttrekkingen reserves                    -            -             -           -            -            -
Stortingen reserves                       -            -             -           -            -            -
Resultaat                           -13.073      -13.787       -13.856     -13.922      -13.823      -13.823
PR503 Overhead
Baten                                 2.999        3.103         2.760       2.527        2.547        2.567
Lasten                               21.777       20.965        25.080      23.947       23.084       22.975
Totaal saldo van baten en lasten     18.778       17.861        22.320      21.420       20.538       20.408
Onttrekkingen reserves                    -            -         1.693         800            -            -
Stortingen reserves                       -            -             -           -            -            -
Resultaat                            18.778       17.862        20.627      20.620       20.538       20.408
Totaal programma 5
Bedrijfsvoering, financiën
en dienstverlening
Baten                               139.129      141.186       148.215     148.264      149.343      150.434
Lasten                               27.122       25.870        30.210      28.698       28.302       28.831
Totaal saldo van baten en lasten   -112.007     -115.316      -118.005    -119.566     -121.041     -121.603
Onttrekkingen reserves                  901        3.507         1.693         800            -            -
Stortingen reserves                     255        3.710             -         217        1.279        2.283
Resultaat                          -112.653     -115.114      -119.698    -120.149     -119.761     -119.319
                                            Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022          59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>  Toelichting op de cijfers
  Bedragen * € 1.000,-                                                 2019     2020     2021     2022
  Lasten                                                              27.719   25.192   25.318   25.318
  Baten                                                             -143.068 -140.557 -140.691 -140.691
  Saldo                                                             -115.349 -115.365 -115.373 -115.373
  Salarislasten                                                        1.000    1.001    1.001    1.079
  Kapitaallasten                                                        -243      455      888    1.394
  Rentebedrijf                                                          -834     -297      -82     -414
  Verbonden partijen                                                    -187       12      105      105
  Indexering lasten                                                      149      145      146      146
  Indexering baten                                                      -369     -371     -371     -371
  Hondenbelasting                                                        119      204      289      289
  Mutaties algemene uitkering                                         -5.404   -6.573   -7.436   -7.977
  Dividend Saver                                                         255      255      255      255
  BTW sport                                                             -538     -525     -464     -644
  Beveiliging                                                            -50      -50      -50      -50
  Incidentele en structurele ruimtevragers                             1.107    1.000    1.000    1.000
  Overige wijzigingen                                                    646      -40      331    1.242
  Eindtotaal                                                        -119.698 -120.149 -119.761 -119.319
60             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Begrotingsmutaties
Salarisbegroting                                                Algemene uitkering
De salariskosten zijn toegenomen, omdat de loonkosten zijn      De meicirculaire liet een zeer positief beeld zien voor onze
geïndexeerd met 2,4% en daarnaast de pensioenpremies            gemeente. Hierover bent u in juni geïnformeerd.
zijn gestegen.                                                  De septembercirculaire 2018 hebben we gezien het tijdstip
                                                                waarop deze wordt gepubliceerd niet kunnen verwerken in
Door het reëel ramen van de kosten binnen het sociaal           deze begroting.
domein, zijn uitbreidingen in de ondersteunende teams
(inkoop, I&P) die gedekt werden binnen het sociaal domein       BTW sport
nu ten laste van het onderdeel overhead gebracht waar ze        Vanaf 1 januari 2019 vervalt de BTW-vrijstelling op sport.
conform de voorschriften ook verantwoord moeten worden.         Voor de hogere lasten die dat voor de gemeenten met
                                                                zich meebrengt worden zij, via het gemeentefonds,
Kapitaallasten                                                  gecompenseerd.
De kapitaallasten zijn in 2019 afgenomen, omdat de geplande
investeringen uit het Meerjaren Investeringsplan 2019-2022      Dividend Saver
niet in de begroting zijn opgenomen en de afsluiting van        Saver heeft aangegeven dat zij de komende jaren minder
kredieten is doorgeschoven van 2018 naar 2019.                  winst zullen maken en dus ook minder dividend zullen gaan
                                                                uitkeren.
In de jaren 2020 t/m 2022 zijn de kapitaallasten toegenomen,
omdat de kapitaallasten van deze moederkredieten op             Kosten beveiliging
programma 5 zijn verantwoord.                                   Omdat wij een goedkoper contract hebben voor beveiliging
                                                                en het pand aan de Drebbelstraat niet meer huren kunnen de
Rentebedrijf                                                    kosten voor beveiliging neerwaarts worden bijgesteld.
Er is een voordeel op het rentebedrijf ontstaan, omdat er
een aantal vaste geldleningen zijn overgesloten tegen een       Structurele ruimtevragers
lager rentepercentage en we minder kortlopend geld hebben       In de Begroting 2019 zijn voor de volgende onderdelen extra
hoeven aantrekken dan begroot.                                  middelen opgenomen:
Verbonden partijen                                              Inhuur bij langdurig ziekte
Zoals bij de behandeling van de begroting van ICT WBW is        Op dit moment hebben wij geen budget om in te huren
aangegeven, is de bijdrage voor 2019 lager dan begroot.         wanneer medewerkers langdurig ziek zijn. We zien in de
                                                                jaarrekening 2016 en 2017 dat hierdoor overschrijdingen
Indexering                                                      ontstaan. Gebaseerd op het ziekteverzuimpercentage hebben
Zowel de uitgaven als de inkomsten zijn met 2,4% verhoogd.      we een structureel budget van € 800.000,- opgenomen
De lasten zijn voor een totaal bedrag van € 149.000,-           voor inhuur.
geïndexeerd. De indexering van de baten levert € 369.000,-
op. Dit komt voornamelijk door de indexering van de             Adviescapaciteit
OZB-opbrengsten.                                                De taakuitbreiding als gevolg van de 3 decentralisaties
                                                                die naar de gemeente zijn gekomen is niet vertaald in een
Hondenbelasting                                                 uitbreiding van de adviescapaciteit van met name het team
In 2016 is de motie aangenomen om de hondenbelasting in 5       financiën. Daarnaast verlenen wij ook ondersteuning aan
jaar af te bouwen.                                              verschillende gemeenschappelijke regelingen, waarbij de
                                                                formatie niet is aangepast. Om zaken weer in de pas te laten
In de Begroting 2018 waren de financiële gevolgen van deze      lopen hebben we een formatie-uitbreiding van € 200.000,-
motie t/m 2018 verwerkt. In deze begroting is de afbouw         opgenomen. In totaliteit bedraagt deze structurele ruimte-
verder verwerkt. In 2021 worden er geen aanslagen honden-       vrager € 1 mln.
belasting meer opgelegd.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>  Programma 6
  Duurzaamheid
  Wat hebben we in 2022 bereikt?
  Bergen op Zoom is een duurzame en klimaatbestendige                 De klimaatverandering – bijvoorbeeld in de vorm van hevige
  gemeente en die duurzaamheid levert veel dynamiek,                  buien – levert nauwelijks wateroverlast of gevaar op. We
  welvaart en werkgelegenheid op. De omgeving is groen en             beheersen de kunst van het besparen op energie, we wekken
  natuurlijk. Het is prettig om hier te wonen, werken en leven,       onze energie lokaal en duurzaam op en we maken efficiënt
  niet alleen voor de huidige inwoners maar ook voor de               gebruik van warmte. Door onze inzet voor de biobased
  generaties na hen.                                                  economy lopen we voor in de circulaire economie.
  Duurzaamheid
  Hoofddoelen                              Subdoelen
  1. Duurzame gemeente                    1.1 Economisch aantrekkelijke gemeente voor bedrijven om zich te vestigen en te
                                                blijven en waar ze kunnen verduurzamen doordat we ze aan elkaar verbinden,
                                                de initiatieven mogelijk maken en we de koplopers waarderen. Door de biobased
                                                economy zijn we voorloper in de circulaire economie.
                                           1.2 Ecologische aantrekkelijke gemeente waar het groen, natuurlijk en prettig is om
                                                te wonen, te werken en te leven. De biodiversiteit, dierenwelzijn en welzijn van de
                                                mens is merkbaar verbeterd.
                                           1.3. Educatie en voorlichting. Met een leidende rol moet de gemeente invulling geven
                                                aan het klimaatakkoord van Parijs en de nieuwe Klimaatwet en hierbij haar
                                                inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden overtuigen van de urgentie en
                                                van het gezamenlijke publieke belang.
  2. Klimaatbestendige gemeente           Continu
                                           2.1 Met een lokaal uitvoeringsprogramma energietransitie geven we aan hoe de
                                                gemeente veilig, droog en gezond is en blijft door maatregelen.
                                           2.2 Energiebesparing.
                                           2.3 Energieopwekking.
                                           2.4 Efficiënt energiegebruik warmteplan.
  Dit zijn onze doelstellingen en activiteiten voor 2019
                                                                         1
  Er wordt door de gemeente regie gevoerd op het programma
  duurzaamheid door het opstellen van “De Duurzame                             Duurzame gemeente
  Doe-agenda” en het opstellen van beleid als gevolg van de
  wettelijke taken binnen de klimaatwet en het klimaatakkoord.        1.1 Economisch aantrekkelijke gemeente
  Er zullen verbindingen en afspraken gemaakt worden met de               • Implementatie omgevingswet (zelf doen).
  samenwerkingspartners zoals de woningbouwcorporaties,                   • Verduurzamen Lage meren Meilust
  -bezitters, Saver, Enexis, etc.,                                          (aanmoedigen, zelf doen).
62              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                2
    • Verduurzamen overige bedrijfsterreinen
       (aanmoedigen, zelf doen).                                     Klimaatbestendige gemeente
    • Afvalstoffenbeleidsplan (zelf doen).
    • Inkoopbeleid duurzaam (aanmoedigen, zelf doen).            • Energie transitie model (zelf doen).
    • Biobased plan van aanpak (aanmoedigen, faciliteren,        • Gasloos bestaande bouw (verbinden).
       zelf doen).                                               • Riool afkoppelen (aanmoedigen zelf doen).
    • Smart city (verbinden).                                    • Waterproblematiek structureel oplossen (zelf doen).
    • Steun voor innovaties (aanmoedigen).                       • Gereedschap overstappen naar elektrisch ook
1.2 Ecologisch aantrekkelijke gemeente                             wagenpark (zelf doen).
    • Omvorming groen (zelf doen).                               • Elektrische deelauto (aanmoedigen faciliteren
    • Groenstructuurplan (zelf doen).                              zelf doen).
    • Vergroening schoolplein en operatie Steenbreek             • Openbare verlichting naar LED (zelf doen).
       (aanmoedigen).                                            • Verduurzaming gemeentelijk vastgoed en verhogen
    • Waterbuffers (zelf doen).                                    bezettingsgraad (zelf doen).
    • TEEB-methode (verbinden, zelf doen).                       • Energiemonitor (aanmoedigen zelf doen).
    • EVZ-Bleekloop (zelf doen).                                 • Elektrische laadpalen (faciliteren).
1.3 Educatie en voorlichting                                     • Verduurzaming stadskantoor en afval loos maken
    • Natuurpodium Brabantse Wal (faciliteren zelf doen).          overige gebouwen (zelf doen).
    • Informatie en communicatie (faciliteren zelf doen).        • Duurzame nieuwbouw ook directe omgeving
    • Stimuleren naar verenigingen (aanmoedigen).                  (zelf doen).
    • Duurzame eisen aan evenementvergunning                     • Samenwerking duurzaamheid woningcorporatie
       (aanmoedigen zelf doen).                                    (verbinden).
    • Regionale duurzaamheidsTOP (aanmoedigen                    • Samenwerking nutsbedrijven (verbinden).
       verbinden).                                               • Interbestuurlijke samenwerking duurzaamheid
    • De groene pluim voor bedrijfsleven (aanmoe-                  (verbinden).
       digen verbinden).                                         • Geothermie (faciliteren).
    • Groene menukaart monumenten (aanmoedigen                   • Collectief vervoer elektrisch (aanmoedigen faciliteren).
        faciliteren).                                            • Zonnepanelen gemeentelijke gebouwen (aanmoedigen
    • Energieadviseurs (aanmoedigen).                              faciliteren zelf doen).
    • Duurzaamheidswinkel (aanmoedigen).                         • Windenergie (faciliteren).
    • Gebruikmaken ervaring bedrijfsleven (verbinden).           • Vuurwerkverbod (zelf doen).
                                                                 • Aanbevelingen rekenkamer (zelf doen).
                                                                 • Stimuleren fietsgebruik (aanmoedigen zelf doen).
Indicatoren
Geen
  Kaderstellende documenten voor het programma
  BeleidsnotaVastgesteld
  Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (VGRP)                                                                       2013
  Visie Duurzame Ontwikkeling                                                                                       2014
  Afvalstoffenbeleidsplan2016
  IBOR-Plan2017
  Groenstructuurplan2006
  Actieplan Biobased Economy                                                                                        2016
                                                    Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>  Wat mag het kosten?
  x € 1.000                                Realisatie     Begroting      Begroting       Begroting     Begroting       Begroting
  Productgroep                                   2017          2018           2019             2020           2021          2022
  PR601 Duurzaamheid
  Baten                                            10            52              53              53             53            53
  Lasten                                          792           760            995              845            844           840
  Totaal saldo van baten en lasten                781           708            942              792            791           787
  Onttrekkingen reserves                            -              -           150                -              -              -
  Stortingen reserves                               -              -               -              -              -              -
  Resultaat                                       781           708            792              792            791           787
  Totaal programma 6 Duurzaamheid
  Baten                                            10            52              53              53             53            53
  Lasten                                          792           760            995              845            844           840
  Totaal saldo van baten en lasten                781           708            942              792            791           787
  Onttrekkingen reserves                            -              -           150                -              -              -
  Stortingen reserves                               -              -               -              -              -              -
  Resultaat                                       781           708            792              792            791           787
  Toelichting op de cijfers
  Bedragen * € 1.000,-                                                        2019             2020           2021          2022
  Lasten                                                                       652              652            652           652
  Baten                                                                         -52             -52            -52           -52
  Saldo                                                                        600              600            600           600
  Salarisbegroting                                                               93              93             93            93
  Structurele ruimtevragers                                                    100              100            100           100
  Overige kleine wijzigingen                                                      -1             -1             -2            -5
  Eindtotaal                                                                   792              792            791           787
  Begrotingsmutaties
  Salarisbegroting                                               Capaciteitsuitbreiding
  De salariskosten zijn toegenomen, omdat de loonkosten zijn     We hebben een capaciteitsuitbreiding opgenomen in
  geïndexeerd met 2,4% en daarnaast de pensioenpremies zijn      de begroting voor duurzaamheid, om enerzijds tot een
  gestegen. Door een interne taakverschuiving is 0,8 FTE extra   Doe-agenda te komen en ook tot uitvoering ervan. Daarnaast
  capaciteit beschikbaar voor duurzaamheid en milieuzorg.        zijn wij wettelijk verplicht om in deze collegeperiode nog een
                                                                 aantal andere plannen op te leveren zoals een warmteplan,
  Structurele ruimtevragers                                      een visie op zonne-energie en een visie op hittestress/
  In de Begroting 2019 is voor het volgende onderdeel extra      klimaatadaptatie, voor een bedrag van € 100.000,-.
  middelen opgenomen:
64             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Structureel Begrotingssaldo
Op grond van artikel 189 Gemeentewet ziet de raad erop toe      Op 30 augustus 2018 is de notitie “structurele en incidentele
dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Met      baten en lasten” van de commissie BBV verschenen. Deze
structureel evenwicht wordt bedoeld dat structurele lasten      notitie hebben we betrokken bij het opstellen van de struc-
worden gedekt door structurele baten. Met reëel evenwicht       turele begrotingssaldo.
wordt bedoeld dat de geraamde baten en lasten in de
begroting en meerjarenraming volledig en realistisch zijn.      In het algemeen geldt, dat een gemeente structurele
                                                                taken uitvoert en daarvoor structurele lasten raamt in de
Om uw raad te ondersteunen in uw taak om een begroting          begroting. Structurele lasten zijn dus regel, incidentele
vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is, treft lasten zijn de uitzondering. Voor structurele lasten en baten
u hierna een presentatie aan van het structureel begrotings-    geldt, in het algemeen, dat zij voor onbepaalde tijd zijn
saldo. Door de provincie is een handreiking aangeboden voor     genomen. De hoogte van de structurele baten en lasten kan
de presentatie van het structureel begrotingssaldo.             jaarlijks fluctueren.
Deze handreiking hebben wij overgenomen.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>  Programma                                        Baten/       Begroting     MJB      MJB      MJB
                                                   Lasten             2019     2020     2021     2022
  P1 Besturen, Samenwerken en Veiligheid           Baten               313      313      313      313
                                                   Lasten            8.990    8.907    8.940    8.947
                                                   Saldo             8.677    8.594    8.627    8.634
  P2 Samen leven, samen doen                       Baten            32.619   32.541   32.543   32.543
                                                   Lasten          111.689  110.192  110.136  109.894
                                                   Saldo            79.069   77.651   77.593   77.351
  P3 (Vrijetijds-)Economie, werkgelegenheid,       Baten             9.199    9.134    9.064    9.064
  onderwijs                                        Lasten           33.236   33.130   32.845   32.727
                                                   Saldo            24.037   23.996   23.781   23.664
  P4 Woon- en leefomgeving                         Baten            45.605   41.247   39.133   32.601
                                                   Lasten           54.700   51.266   46.641   39.812
                                                   Saldo             9.094   10.019    7.508    7.211
  P5 Bedrijfsvoering, financien, dienstverlening   Baten            17.028   16.911   16.745   16.745
                                                   Lasten            3.171    2.989    2.922    2.922
                                                   Saldo           -13.856  -13.922  -13.823  -13.823
  P6 Duurzaamheid                                  Baten                53       53       53       53
                                                   Lasten              995      845      844      840
                                                   Saldo               942      792      791      787
   Totaal van programma’s                                          107.962  107.130  104.477  103.824
  Overzicht algemene dekkingsmiddelen                             -126.469 -127.065 -127.756 -128.188
  Overhead                                                          22.320   21.420   20.538   20.408
  Bedrag heffing vennootschapsbelasting                                  -        -        -        -
  Bedrag voor onvoorzien                                                 -        -        -        -
  Toevoegingen/onttrekkingen reserves
  Programma 1 Besturen, samenwerken en veiligheid                      -75        -        -        -
  Programma 2 Samen leven, samen doen                               -1.500        -        -        -
  Programma 3 (Vrijetijds-)Economie, werkgel. en onderwijs            -510      -60      -60        -
  Programma 4 Woon- en leefomgeving                                    114     -842    1.522    1.673
  Programma 5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening         -1.693     -800        -        -
  Programma 6 Duurzaamheid                                            -150        -        -        -
   Geraamd resultaat                                                     -     -217   -1.279   -2.283
  Incidentele lasten                                                 5.782      950        -        -
  Incidentele baten                                                  5.802      860       60        -
   Structureel begrotingssaldo                                          20     -307   -1.219   -2.283
66              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Het saldo van de Begroting 2019 is nihil. Na verwerking van     Hieronder volgt een overzicht van de incidentele baten
de incidentele lasten en baten komt het saldo nagenoeg op       en lasten.
€ 0 uit. De begroting 2019 is dus structureel in evenwicht.
                    Incidentele Baten en lasten                                           Begroting     Begroting   Begroting
                                                                                                2019         2020         2021
                    Lasten
                    Incidentele ruimtevragers Begroting 2019
programma 1         Werkbudget lobby ed                                                       75.000
programma 2         Innovatie Sociaal domein                                               1.500.000
programma 3         Onderzoek waterkwaliteit Binnenschelde                                   250.000
programma 3         Vrijetijdseconomie                                                       200.000
programma 4         Stedelijke Ontwikkeling                                                  500.000
programma 4         Omgevingswet                                                             500.000
Programma 5         Invoering WOZ-taxatie                                                    800.000      800.000
Programma 5         Bedrijfsvoering                                                        1.000.000
Programma 6         Duurzaamheidsvouchers                                                    150.000
                    Totaal incidentele ruimtevragers Begroting 2019                        4.975.000      800.000
                    Overige incidentele lasten
programma 1         Inhuur personeel handhaving                                               40.000
programma 1         Implementatie project aanpak zorgfraude                                   65.000
programma 2         Mantelzorgondersteuning                                                  100.000
programma 3         Poppodium                                                                150.000      150.000
programma 3         Verhoogde subsidie zwembad                                                80.000
Programma 5         Verliesvoorziening Wouwse straatweg eo                                    63.000
Programma 5         Brabant Mobiel                                                           309.000
                    Totaal overige incidentele lasten                                        807.000      150.000
                    Totaal incidentele lasten                                              5.782.000      950.000
                    Baten
                    Onttrekking reserves
                    Incidentele ruimtevragers Begroting 2019                               4.868.000      800.000
                    Aankoop kunstschatten                                                     60.000        60.000      60.000
                    Totaal ontrekking aan algemene reserve                                 4.928.000      860.000       60.000
                    Overige incidentele baten
programma 2         Verhoging inkomsten agv aanpak zorgfraude                                 65.000
programma 3         Incidentele subsidie voor onderhoud Markiezenhof                          31.500
Programma 5         Brabant Mobiel                                                           309.000
Programma 5         Afschrijving moederkredieten 2019                                        468.570
                    Totaal overige incidentele baten                                         874.070             -            -
                    Totaal incidentele baten                                               5.802.070      860.000       60.000
                                                                In de nota van aanbieding/inleiding is een nadere toelichting
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>  gegeven op de incidentele ruimtevragers van de begroting   Hieronder volgt nog een overzicht van de structurele
  2019. Deze ruimtevragers tot een totaal bedrag van bijna   stortingen en onttrekkingen aan de algemene reserve:
  € 5 mln. in 2019 en € 800.000,- in 2020 worden grotendeels
  onttrokken aan de algemene reserve.
  Structurele mutaties reserves                                          Begr 2019   Begr 2020   Begr 2021    Begr 2022
  Onttrekkingen/blokkeringen
  Stedelijke vernieuwing                                                  1.370.400     520.400      520.400     520.400
  Vastgoed                                                                   61.800      61.800       61.800      61.800
  IBOR                                                                    1.000.000   1.000.000    1.000.000   1.000.000
  Totaal onttrekkingen reserves                                           2.432.200   1.582.200    1.582.200   1.582.200
  Stortingen
  Parkeren                                                                               45.100       71.500      94.300
  Grondbedrijf                                                            2.083.000     117.000    2.597.000   2.725.000
  Totaal stortingen reserves                                              2.083.000     162.100    2.668.500   2.819.300
68              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Paragraaf 3.1
Lokale heffingen
Ingevolge artikel 10 van het BBV bevat de paragraaf betref-     2. Totale heffingsinkomsten
fende de lokale heffingen tenminste de volgende aspecten:       De begrote inkomsten van de bovengenoemde gemeentelijke
a. de geraamde inkomsten;                                       heffingen in 2019 bedragen in totaal € 42,1 miljoen. Aan het
b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen;              einde van deze paragraaf wordt dit overzichtelijk weerge-
c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen,       geven in een tabel.
     waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening
     van tarieven van heffingen, die hoogstens kostendekkend    3. Ambities voor deze bestuursperiode
     mogen zijn, wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten     1. Beleidsuitgangspunten met betrekking tot de gemeen-
     de ter zake geraamde lasten niet overschrijden, wat de         telijke fiscale heffingen zijn vastgelegd in het coalitie-
     beleidsuitgangspunten zijn die ten grondslag liggen aan        akkoord. In dit coalitieakkoord is vastgelegd, dat de
     deze berekeningen en hoe deze uitgangspunten bij de            lastendruk voor de burger met niet meer toeneemt dan
     tariefstelling worden gehanteerd;                              met de trendmatige inflatiecorrectie.
d. een aanduiding van de lokale lastendruk;                     2. Bij het bepalen van het inflatiepercentage is uitgegaan
                                                                    van een inflatie van 2,4%.
e. een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.              3. Voor wat betreft de leges en andere gemeentelijke
                                                                    retributies geldt de inflatie van 2,4% voor zover de
                                                                    kostenontwikkeling daartoe aanleiding geeft. In het
1. Inleiding                                                        coalitieakkoord is daarover vastgelegd dat de leges en
Bij lokale heffingen gaat het om inkomsten die verkregen            de riool- en afvalstoffenheffing worden geheven naar
worden op grond van publiekrechtelijke regels, voornamelijk         kostendekkende tarieven (rekening houdend met kosten-
belastingen, heffingen en retributies die de overheid heft          toerekening binnen de wettelijke kaders en/of door het
op grond van wettelijke bepalingen. Bij de lokale lasten            Rijk vastgestelde tarieven). Waar in het akkoord “leges”
wordt een onderscheid gemaakt tussen zuivere belastingen,           wordt vermeld, geldt dat uitgangspunt ook voor de
heffingen en retributies:                                           andere retributies.
• De zuivere belastingen behoren tot de algemene dekkings-      4. Het tarief van de hondenbelasting wordt conform de
   middelen en dienen ter uitvoering van collectieve vormen         aangenomen motie RM016-0010 weer verlaagd ten
   van dienstverlening, maar ook individuele vormen van             opzichte van het tarief voor 2018.
   dienstverlening zonder een duidelijke relatie tussen dienst- 5. Ook de komende jaren zal gezamenlijk door BWB en
   verlening en belasting. In Bergen op Zoom zijn voorbeelden       deelnemers nadrukkelijk aandacht gegeven worden aan
   de onroerende zaakbelasting (OZB), de hondenbelasting, de        het meer inzicht verkrijgen in de opbouw en samenstelling
   precariobelasting en de toeristenbelasting.                      van de diverse belastingen en belastingplichtigen, om zo
• De heffingen dienen ter dekking van de kosten ten                 tot nog betere ramingen van de opbrengsten te komen.
   behoeve van de uitvoering van publiekrechtelijke dienst-
   verlening. Dat houdt in dat de burger ook moet betalen als
   hij de dienst niet wenst. Voorbeelden van heffingen zijn
   afvalstoffenheffing en de rioolheffing.
• De retributies zijn vergoedingen voor individuele dienstver-
   lening van typische overheidsdiensten van publiekrechte-
   lijke aard. Voorbeelden hiervan zijn de leges voor paspoort
   en rijbewijs.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>    Kaderstellende documenten voor deze paragraaf
    BeleidsnotaVastgesteld
    RVB17-0070 Belastingmaatregelen 2018                                                                             2017
  Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen
  In 2019 zullen in de gemeente de navolgende belastingen
  worden geheven:
  4. Belastingsoort / Belastbaar feit                                                        5. Grondslag
    Afvalstoffenheffing / Het gebruik van een perceel waar                                   perceel / jaar
    huishoudelijke afvalstoffen kunnen ontstaan
    Havengeld, kadegeld en liggeld / Gebruik van voorzieningen in of langs de                diverse
    Theodorushaven
    BIZ-heffing / Belasting gedurende 5 jaren over onroerend goed,                           Vast bedrag afhankelijk van
    niet zijnde woningen, binnen de bedrijven investeringszone                               ligging
    Hondenbelasting / Het houden van één of meer honden                                      Per hond
                                                                                             (met toeslag voor extra hond)
    Leges / Het in behandeling nemen van een aanvraag voor een administratieve dienst        diverse
    Grafrechten / Het gebruik van de algemene begraafplaats                                  diverse
    Marktgeld / Het hebben van een standplaats op de weekmarkt                               standplaats / jaar
    OZB-eigenarenheffing / Het genot krachtens zakelijk recht van een woning /               % van de WOZ-waarde
    Het genot krachtens zakelijk recht van overige onroerende zaken
    OZB-gebruikersheffing / Het gebruik van een ‘niet-woning’                                % van de WOZ-waarde
    Parkeerbelastingen / Diverse (uitgezonderd opbrengsten slagboom parkeren op              diverse
    Pastoor Joorenplein en parkeergarages)
    Precariobelasting / Het hebben van een terras op voor de openbare dienst bestemde        Per m² terrasoppervlakte
    gemeentegrond
    Reclamebelasting / Het hebben van een aankondiging langs de openbare weg                 m² reclameoppervlakte
    Rioolheffing / Het gebruik van een perceel van waaruit direct of indirect afvalwater     Per perceel en per 100 m³
    op de gemeentelijke riolering wordt geloosd                                              ingenomen drinkwater boven
                                                                                             de eerste 1000 m³
  Toeristenbelasting en watertoeristenbelasting / Het bieden van gelegenheid tot overnachten Persoon / overnachting
  respectievelijk verblijf aan niet-ingezetenen
70              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Regionale samenwerking                                          dat ter besluitvorming aan de raad voor te leggen. In dat
De heffing en invordering van het merendeel van de              kader zal in de loop van 2019 naar verwachting een voorstel
fiscale heffingen van de gemeente Bergen op Zoom,               komen met betrekking tot de toeristenbelasting.
inclusief het kwijtschelden ervan, evenals het vaststellen
van waarde beschikkingen in het kader van de Wet WOZ,           In verband met een wijziging van de grondslag voor de
worden uitgevoerd door de gemeenschappelijke regeling           waarde taxaties in het kader van de WOZ is er door de BWB
Belastingsamenwerking West-Brabant.                             een projectplan “Transitie naar waarderen op gebruiksop-
                                                                pervlak” opgesteld. De gevolgen hiervan voor de gemeente
Het Waterschap Brabantse Delta en de gemeenten                  Bergen op Zoom zijn vertaald in RVB18-0061. De financiële
Bergen op Zoom, Breda, Dongen, Etten-Leur, Halderberge,         consequenties zijn meegenomen in de meerjaren begroting
Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, Woensdrecht          2019-2022.
en Zundert maken deel uit van dat samenwerkingsverband.
Het behoud van de gemeentelijke autonomie is daarbij het
uitgangspunt. Daar staat tegenover dat juist harmonisatie       6. Kosten overhead
van de uiteenlopende regelingen tot besparingen kan leiden.     Bij wijziging van het BBV in 2017 is bepaald, dat de overhead
Daarbij moet vooral worden gedacht aan een gelijkluidende       centraal verantwoord moet worden en niet meer mag
redactie van bepalingen uit de verschillende belastingveror-    worden door verdeeld naar de diverse programma’s c.q.
deningen, aan het gebruik van uniforme documenten en aan        producten. De kosten van overhead worden in onze begroting
het opstellen van zoveel mogelijk overeenkomende beleids-       op programma 5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstver-
uitgangspunten met betrekking tot de uiteenlopende situaties    lening verantwoord.
die zich bij de uitvoering van de geldende regelgeving
kunnen voordoen. Mocht zich daarbij een situatie voordoen       Bij de berekening van de tarieven mogen de kosten van
waarbij de positie van de belastingplichtige inwoner uit        overhead wel worden meegenomen. In de Financiële veror-
Bergen op Zoom mogelijk nadelig dreigt te worden aangetast,     dening art 212 is bepaald, dat we een vast bedrag per FTE aan
dan zal het college niet nalaten daarover de gevoelens van      overhead bepalen. Het bedrag voor de overhead is voor 2019
de raad in te winnen dan wel, afhankelijk van het onderwerp,    berekend op € 56.798,- per FTE (= 1.440 productieve uren).
De belastingen, heffingen en retributies van de gemeente
7. Onroerende-zaakbelastingen                                   voor woningen +4,5% en voor niet woningen +2,5%. Bij
De hoogte van de onroerende-zaakbelastingen is een              de belastingvoorstellen 2019 waarbij de tarieven worden
combinatie van de waarde in het economische verkeer van         bepaald, zal het waarde ontwikkeling cijfer tot oktober
een pand en het vastgestelde tarief. De waarde van alle         bekend zijn per individuele deelnemer en als correctie
onroerende zaken wordt jaarlijks vastgesteld. De onroeren-      worden verwerkt in het tarief.
de-zaakbelastingen bestaan uit een “eigenarenbelasting”
voor woningen en een “eigenarenbelasting” en “gebruikers-       Voor 2019 zullen de volgende correcties van het
belasting” voor niet-woningen.                                  tarief plaatsvinden:
                                                                • verhoging vanwege inflatie met 2,4% voor woningen en
Het percentage leegstand bedraagt per 1 augustus 2018:             niet-woningen;
Woningen           3,49%                                        • correctie voor de waarde ontwikkeling van +4,5% voor
                   (= 1.037 stuks van de 29.684 woningen)          woningen en +2,5% voor niet-woningen;
Niet-woningen 14,65%                                            • voor de niet-woningen (gebruik) een correctie van 5,4%
                   (= 406 stuks van de 2.771 niet-woningen)        voor respectievelijk leegstand en uitspraken op bezwaar
                                                                   en in verband met verlaging waardes voor panden
De grondslag van de OZB voor het jaar 2019 is de waarde van        met waterverdedigingswerken.
onroerende zaken op 1 januari van het peiljaar 2018. Op basis
van het rapport van de Waarderingskamer met de waarde-
ontwikkeling per medio april 2018 per deelnemer van de
BWB, bedraagt de waardestijging in Bergen op Zoom
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>  8. Hondenbelasting                                                 10. Toeristen- en watertoeristenbelasting
  De hondenbelasting is één van de oudste belastingen die            De toeristenbelasting is een algemene belasting voor het
  een gemeente mag heffen. Zij heeft onder andere tot doel het       houden van verblijf met overnachting tegen een vergoeding
  aantal honden in de gemeente te beperken, vandaar dat het          door niet ingezetenen. De opbrengst van de toeristenbe-
  tarief voor een tweede en volgende hond hoger is. De houder        lasting is afhankelijk van het aantal overnachtingen in de
  van de hond moet de belasting betalen en de opbrengst              gemeente, zodat de opbrengst kan fluctueren. Economische
  wordt gestort in de algemene middelen van de gemeente.             ontwikkelingen kunnen zorgen voor een lagere of
  Een deel van de opbrengst wordt ook gebruikt voor het              hogere opbrengst.
  bekostigen van de aanschaf, plaatsen en ledigen van de
  ondergrondse poepcontainers, de inzet hondenpoepscooter            Vanaf 2019 willen wij arbeidsmigranten ook gaan betrekken
  van Saver, reiniging openbare ruimte, handhaving, het              in de heffing toeristenbelasting. Daarnaast willen we in
  beschikbaar stellen en onderhouden van honden losloopter-          aanloop naar de vaststelling van de tarieven in december nog
  reinen. Regelmatig worden in de gemeente middels inzet van         onderzoeken of onze tarieven voor de toeristenbelasting nog
  de BWB controleacties gehouden om het honden registratie-          in lijn zijn met de tarieven in de regio en hierbij ook rekening-
  bestand op peil te houden.                                         houdend met ons aanbod.
  Bij motie is bepaald dat de hondenbelasting in 5 jaar              Gezien de bovenstaande ontwikkelingen gaan we uit van een
  tijd wordt afgeschaft, hiertoe wordt het tarief in 2019            extra opbrengst van € 100.000,- in 2019.
  wederom verlaagd.
                                                                     Opbrengst toeristenbelasting: € 431.200,-
  Aantallen honden per 1 juli 2018:
  Eerste honden:                      4.387
  Tweede en volgende honden:            407                          11. Reclamebelasting
  Kennels:                               17                          De reclamebelasting is een directe belasting voor een
                                                                     openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare
                   2016     2017    2018     2019     2020     2021  weg. Deze wordt geheven van degene van wie, of ten
                                                                     behoeve van wie, de aankondiging wordt aangetroffen
   1e hond        81,80    65,50    48,80    32,40   16,20      0,00
                                                                     of van degene die bij de aankondiging een rechtstreeks
   2e hond ev    128,70 103,00      78,40    52,65   26,00      0,00 belangt heeft.
   kennel        248,73 199,00 151,35 101,50         51,50      0,00
                                                                     Opbrengst: € 319.100,-
  Bij de behandeling van het Beleidskader 2017 heeft u een
  motie aangenomen om de hondenbelasting in 5 jaar af te             12. Bijdrage Bedrijven investeringszone
  schaffen. De eerste verlaging is in 2017 doorgevoerd, ook                 (BIZ)
  voor 2019 is het tarief verlaagd. Voor 2021 zal de laatste tarief  Het Centrum van Bergen op Zoom is aangewezen als
  verlagingen plaatsvinden, zodat dan de hondenbelasting             Bedrijven Investeringszone, waar een BIZ bijdrage wordt
  conform de motie is afgeschaft.                                    geheven. De bijdrage wordt geheven van de gebruikers van
                                                                     de in dit gebied gelegen belastingobjecten. De hoogte van
  Bij het aantal honden per 1 juli 2018 zijn er met het tarief voor  de bijdrage beloopt een bij verordening vastgesteld bedrag
  2019 is de opbrengst hondenbelasting ten opzichte van 2018         per belastingobject. De totale opbrengst, minus de perceptie-
  € 288.700,- lager.                                                 kosten en oninbaar etc., wordt door de gemeente uitgekeerd
                                                                     aan STERCK t.b.v. het ondernemersfonds, daarom wordt de
  Opbrengst: € 169.300,-                                             BIZ verder niet in het overzicht opgenomen.
                                                                     Opbrengst bruto: € 139.800,-
  9. Precariobelasting
  De precariobelasting is een belasting op het hebben van een
  terras op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond.
  Opbrengst: € 177.200,-
72              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>13. Rioolheffing                                                               14. Afvalstoffenheffing
De rioolheffing is een heffing om het beheer en het                            De afvalstoffenheffing is een heffing om het ophalen en
onderhoud van het gemeentelijk rioolstelsel te bekostigen.                     verwerken van de huishoudelijke afvalstoffen te bekostigen.
Uitgangspunt bij deze heffing is dat de tarieven kosten-                       Uitgangspunt bij deze heffing is dat de tarieven kosten-
dekkend zijn. De stijging van de rioolbelasting is dus afhan-                  dekkend zijn. De stijging of daling van de afvalstoffenheffing
kelijk van de ontwikkeling van de kosten. Voor het beheer en                   is mede afhankelijk van de ontwikkeling van de kosten. Bij
onderhoud op de lange termijn is een gemeentelijk riole-                       deze heffing wordt voor het restafval een tariefdifferentiatie
ringsplan opgesteld waarin o.a. de kosten zijn opgenomen die                   toegepast (per inworp in de ondergrondse container, per
door middel van een rioolbelasting moeten worden gedekt.                       lediging van een grote of van een mini container).
In 2019 wordt samen met de andere gemeenten uit de                             De kostenstijging voor het verwerken van het afval kan
Waterkring het VGRP geactualiseerd. In regionaal verband                       opgevangen worden door het vast bedrag met de inflatiecor-
worden dan kosten en uitgangspunten zoveel als mogelijk op                     rectie te verhogen met 2,4%.
elkaar afgestemd. De verwachting is wel, dat er uit de actua-
lisatie een kostenstijging voor het VGRP kan voortkomen.                       In de fiscale vergroeningsbrief van de Tweede Kamer van
                                                                               29 juni 2018 staat een aankondiging dat, simpel gezegd, het
In het kader van het terugbrengen van de schuldenlast is het                   tarief voor verbrandingsbelasting op restafval aanzienlijk zal
voorstel om de afschrijvingstermijn op riolering te verkorten                  stijgen. Er is sprake van een ruime verdubbeling. Met deze
van 60 jaar naar 40 jaar. De verkorten van de levensduur                       verbrandingsbelasting wordt getracht het scheiden van
willen we doorvoeren vanwege de snelle technologische                          restafval te bevorderen. Het tarief is nu € 13,21 per ton.
ontwikkelingen o.a. in het kader van duurzaamheid die ook                      Bij de vaststelling van de tarieven in december is wel
invloed hebben op de levensduur van riolering. Daarnaast                       duidelijk of en met hoeveel de verbrandingsbelasting gaat
verwachten wij niet dat de levensduur van het rioolstelsel                     stijgen. Bij het voorstel van de tarieven zal ook aangegeven
op de Bergse Plaat 60 jaar zal zijn, maar eerder 40 jaar. De                   worden hoe deze eventuele kostenstijging in de tarieven
verkorting van de levensduur van riolen heeft invloed op de                    wordt verwerkt.
hoogte van het riooltarief. Deze zal bovenop de inflatiecor-
rectie hiervoor verhoogd moeten worden. Op welke wijze                         Tarief Afvalstoffenheffing
we deze verhoging gaan doorvoeren (verhogen van het
basistarief, verhogen van het tarief voor grootverbruikers                                                2015      2016       2017        2018       2019
of een combinatie van beide) zal bij de vaststelling van de
tarieven in december worden bepaald.                                           Vast bedrag               € 227,00 € 209,00 € 209,00 € 211,93 € 217,02*
                                                                               Per lediging                 € 3,75 € 4,23 € 4,23 € 4,29 € 4,29*
Tarieven Rioolheffing                                                          240 liter container
                                                                               Per lediging                 € 2,20 € 2,47 € 2,47 € 2,50 € 2,50*
      2015              2016          2017           2018            2019      140 liter container
                                                                               Per inworp                   € 0,55 € 0,55 € 0,55 € 0,61 € 0,61*
    € 319,83         € 318,75       € 308,75      € 313,07        € 320,58*
                                                                               *) Het tarief 2019 is onder voorbehoud van de vaststelling van de belasting-
*) Het tarief 2019 is onder voorbehoud van de vaststelling van de belasting-     verordening 2019 in de Raad van december 2018.
   verordening 2019 in de Raad van december 2018 en exclusief de kosten-
   stijging vanwege het verlagen van de afschrijvingsduur.                     Kosten                                                                    2019
Kosten                                                                    2019 Kosten taakveld(en)                                               € 6.612.200
                                                                               Overhead                                                             € 56.800
Kosten taakveld(en)                                               € 9.352.800 BTW component (zoals vastgesteld in 2003)                          € 1.200.000
Overhead                                                            € 795.200 Totale kosten                                                      € 7.869.000
BTW component (zoals vastgesteld in 2003)                           € 500.000 Opbrengst heffing                                                  € 7.869.000
Totale kosten                                                    €10.648.000 Dekkingspercentage                                                         100%
Opbrengst heffing                                                €10.648.000
Dekkingspercentage                                                       100%
                                                                   Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                                    73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>  Havengeld, kadegeld en liggeld                                  Leges Omgevingsvergunningen
  Deze retributie wordt geheven van vaartuigen die gebruik        Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een groot aantal taken.
  maken van voorzieningen in of langs de Theodorushaven. In       Een deel van deze taken wordt in de vorm van een dienst
  de regel wordt het havengeld geheven van de kapitein, de        door bewoners of bedrijven individueel afgenomen. Om
  schipper, de reder of de eigenaar van het vaartuig.             gemeenten tegemoet te komen in de kosten die zijn gerela-
                                                                  teerd aan deze taken, betalen afnemers van gemeentelijke
  Kosten                                                    2019  diensten leges. In de regel gaat het hierbij om het verstrekken
                                                                  van documenten of het verlenen van vergunningen. Leges
  Kosten taakveld(en)                                 € 1.422.104 behoren tot de retributies en worden geheven voor het in
  Overhead (=3 fte)                                     € 170.394 behandeling nemen van de aanvraag en worden geheven van
  Totale kosten                                       € 1.592.498 de aanvrager. Ook als de aanvraag niet leidt tot een positief
  Opbrengst heffing                                     € 401.921 resultaat moeten leges worden betaald.
  Dekkingspercentage                                         25%
                                                                  Kosten                                                      2019
  Marktgeld                                                       Kosten taakveld(en)                                   € 1.260.400
  Deze retributie wordt geheven voor het recht voor het           Overhead (9,2 fte)                                      € 522.500
  innemen van een standplaats op de weekmarkt. Dit wordt          Totale kosten                                         € 1.782.900
  geheven van de vergunninghouder.                                Opbrengst heffing                                     € 1.400.000
                                                                  Dekkingspercentage                                           79%
  Kosten                                                    2019
                                                                  Leges Publiekszaken
  Kosten taakveld(en)                                    € 62.451
  Overhead (0 fte)                                       € 62.450 Kosten                                                      2019
  Totale kosten                                          € 62.451
  Opbrengst heffing                                      € 26.775 Kosten taakveld(en)                                   € 1.402.500
  Dekkingspercentage                                         43% Overhead (23,15 fte)                                     € 681.600
                                                                  Totale kosten                                         € 2.084.100
                                                                  Opbrengst heffing                                     € 1.591.400
  Lijkbezorgingsrechten                                           Dekkingspercentage                                           76%
  Deze retributie wordt geheven voor het gebruik van de
  begraafplaats en voor verleende diensten in verband met         Kruissubsidiëring leges
  de begraafplaats.                                               Net als bij alle andere retributies mogen de baten de lasten
                                                                  niet overstijgen, doch bij de leges gaat het om een groot aantal
  Kosten                                                    2019 soorten van dienstverlening gebundeld in één belastingver-
                                                                  ordening. Omdat breed wordt gevoeld dat kruissubsidiëring
  Kosten taakveld(en)                                    € 68.209 tussen dienstverlening van volstrekt verschillende aard onwen-
  Overhead (0 fte)                                       € 62.450 selijk is, heeft de VNG de modelverordening onderverdeeld in
  Totale kosten                                          € 68.209 drie titels. Algemene dienstverlening, dienstverlening vallend
  Opbrengst heffing                                      € 30.771 onder de fysieke leefomgeving en dienstverlening vallend
  Dekkingspercentage                                         45% onder de Europese Dienstenrichtlijn. De Bergen op Zoomse
                                                                  legesverordening is naar dit model ingedeeld. Kruissubsidie
                                                                  tussen deze titels is ongewenst, maar niet verboden.
  Parkeerbelastingen
  Deze belasting wordt geheven voor het gedurende een             Kruissubsidie binnen een titel in de legesverordening
  aaneengesloten periode laten staan van een voertuig binnen is toegestaan
  de gemeente op een aangewezen plaats, wijze en tijdstip. De Zolang het kruissubsidiëring tussen hoofdstukken betreft,
  belasting wordt geheven van degene die het voertuig heeft       blijkt de mate van kruissubsidiëring al uit de kostenopstelling.
  laten staan of de houder van het voertuig of degene die de      Ook hier geldt dat de gemeente de reden van de kruissub-
  vergunning heeft aangevraagd.                                   sidie moet vermelden. Het impliceert niet dat er sprake moet
                                                                  zijn van een rechtvaardigingsgrond. Kruissubsidiëring is en
  Opbrengsten € 4.261.790,-                                       blijft toegestaan.
74             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Woonlasten / aanduiding lokale lastendruk                                       rioolrecht en afvalstoffenheffing. Uit het navolgende overzicht
Onder de woonlasten wordt verstaan het gemiddelde bedrag                        blijkt het verloop van de belastingdruk per (eigen) woning in
dat een huishouden in Bergen op Zoom betaalt aan OZB,                           de gemeente Bergen op Zoom over een reeks van jaren:
Woonlasten Bergen op Zoom                                  2013           2014            2015           2016         2017            2018       2019
   Gemiddelde woningwaarde                             188.145         182.501        174.836        172.388       174.639         183.819       PM*
   (incl. garageboxen)
   OZB-tarief woningen                                0,0962%         0,1031%        0,1057%        0,1103%       0,1094%         0,1073%        PM*
   %- WOZ-waarde
   OZB per woning                                     € 175,57        € 180,26       € 182,21       € 192,62      € 194,67        € 197,97  € 202,72*
   Afvalstoffenheffing                                € 324,50        € 324,50       € 322,50       € 287,50      € 287,50        € 291,50  € 298,50*
   Rioolheffing                                       € 307,44        € 316,35       € 319,83       € 318,75      € 308,75        € 313,07  € 320,58*
   Woonlasten gemeentelijke heffingen                 € 807,50        € 821,11       € 824,54       € 798,87      € 790,92        € 795,90  € 821,80*
* Deze gegevens zijn pas definitief bekend na het vaststellen van de belastingvoorstellen door de Raad in december 2018.
          Woonlasten gemeentelijke heffingen                                                      OZB per woning      Afvalstoffenheffing  Rioolheffing
 € 900,00
 € 800,00
 € 700,00
 € 600,00
 € 500,00
 € 400,00
 € 300,00
 € 200,00
 € 100,00
 € 900,00
                2013                   2014                 2015                 2016                 2017               2018              2019
15. W  oonlasten (vergelijking met andere gemeenten en landelijk gemiddelde)
Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere                        Wat betreft de omringende gemeenten bedragen de
Overheden (COELO) geeft sinds 1997 met de “Atlas van de                         woonlasten als volgt (op basis van Coelo norm 2018):
lokale lasten” inzicht in de woonlasten per gemeente en de
posities die de gemeenten ten opzichte van elkaar innemen                        Gemeente                                   Gemiddelde     Rangnr.
in Nederland. Hierbij geldt dat nummer 1 de goedkoopste                                                                     woonlasten      Coelo
gemeente is en nummer 394 de duurste. In de atlas 2018
neemt Bergen op Zoom de 285e plaats in op basis van de                          Etten-Leur                                       € 647        49
woonlasten zoals die in de tabel hierboven zijn berekend.                       Moerdijk                                         € 660        64
In 2017 nam Bergen op Zoom de 278e plaats in. In 2018                           Woensdrecht                                      € 671        81
zat Bergen op Zoom € 75 hoger dan de landelijk gemid-                           Rucphen                                          € 691        108
delde woonlasten.                                                               Tholen                                           € 691        111
                                                                                Oosterhout                                       € 693        116
Overigens liggen de woonlasten van 71% van alle gemeenten                       Halderberge                                      € 737        182
tussen € 600 en € 800, terwijl de landelijk gemiddelde                          Breda                                            € 744        196
woonlasten € 721 bedragen.                                                      Zundert                                          € 753        215
                                                                                Steenbergen                                      € 757        222
                                                                                Roosendaal                                       € 796        284
                                                                                Bergen op Zoom                                   € 796        285
                                                                 Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                                 75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>  De navolgende tabel geeft inzicht in de begrote opbrengsten
  van de fiscale heffingen die over het belastingjaar 2019 in
  de gemeente Bergen op Zoom toepassing zullen vinden
  (bedragen * €1.000).
  Belastingsoort                                                                                                                  Opbrengst
  Onroerende-zaakbelastingen:
     • Gebruikersheffing niet woningen                                                                                          3.362
     • Eigenarenheffing woningen                                                                                                4.548
     • Eigenarenheffing niet woningen                                                                                           6.802
                                                                                                                                                       14.713
  Toeristenbelastingen                                                                                                            431
  Hondenbelasting                                                                                                                 169
  Reclamebelasting                                                                                                                319
  Precariorechten                                                                                                                 177
  Leges
     • Omgevingsvergunningen                                                                                                    1.400
     • Publiekszaken                                                                                                            1.591
                                                                                                                                                        4087
  Parkeerbelastingen (inclusief leges en boetes exclusief privaatrechtelijke vergoedingen)                                                              4.262
  Haven- en kadegelden                                                                                                                                    402
  Marktgelden                                                                                                                                              27
  Reinigingsrechten/afvalstoffenheffing                                                                                                                 7.869
  Rioolheffing                                                                                                                                         10.648
  Lijkbezorgingsrechten                                                                                                                                    31
  Totaal                                                                                                                                               42.039
    Omschrijving indicator                                             Gemiddeld                   BoZ                    BoZ            Bron
                                                                       Landelijk*                  2017                   2018
    OZB-tarief woningen                                                  0,1177%                 0,1094%                0,1073%          Coelo
    Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden                            253,00                  287,50                 291,50          Coelo
    Rioolheffing meerpersoonshuishouden                                   194,00                  308,75                 313,07          Coelo
    Woonlasten meerpersoonshuishouden                                     721,00                  790,92                 795,90          Coelo
   *gegevens over 2018, de gegevens m.b.t. het jaar 2019 zijn pas bekend na het vaststellen van de belastingvoorstellen door de Raad in december 2018.
76               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>16. Kwijtscheldingsbeleid
Het kwijtscheldingsbeleid is een belangrijk instrument van     dit, dat huishoudens zonder eigen vermogen en een inkomen
de gemeente om armoede te bestrijden. Het beleid van           niet hoger dan de bijstandsnorm, voor volledige kwijt-
het college is er op gericht om de laagste inkomens zoveel     schelding in aanmerking komen. De invorderingsambtenaar
mogelijk te ontzien, waarbij wordt uitgegaan van zelfred-      beslist op een kwijtscheldingsverzoek. In een aantal situaties
zaamheid en eigen verantwoordelijkheid. Kwijtschelding van     wordt de kwijtschelding ambtshalve verleend of kan worden
betaling van gemeentelijke heffingen wordt op dit moment       volstaan met een verkorte procedure. Omdat de uitvoering
uitsluitend verleend ter zake van onroerende zaakbelas-        van de belastingwerkzaamheden is opgedragen aan de GR
tingen, de rioolheffing, een deel van de afvalstoffenheffing   Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB), kan tegen
en de hondenbelasting. In het kader van de harmonisatie van    de beslissing van de invorderingsambtenaar administratief
de regelingen binnen de BWB is ook kwijtschelding voor de      beroep ingesteld worden bij het Dagelijks Bestuur van
–gemeentelijke- deelnemer voor 2015 zoveel mogelijk gelijk     de BWB.
getrokken. In 2015 heeft er een uitgebreide evaluatie van
het armoedebeleid, waaronder kwijtschelding valt, plaats-      In 2015 is de kostendelersnorm voor bijstandsgerechtigden
gevonden. De resultaten van deze evaluatie zijn middels        voor meerpersoonshuishoudens ingevoerd. Vanaf 2018 heeft
U15-010307 kenbaar gemaakt.                                    de kostendelersnorm effect op de kwijtschelding. In 2019
                                                               wordt het effect van deze wijziging door de BWB in beeld
Bij het berekenen van de betalingscapaciteit gaat de           gebracht en geëvalueerd.
gemeente uit van de zgn. 100% norm. In de praktijk betekent
                                                     Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>  Paragraaf 3.2
  Weerstandsvermogen en risicobeheersing
  In deze paragraaf worden de risico’s in beeld gebracht en       is 1 juli 2019. Jaarlijks moet aan de provincie verantwoording
  gerelateerd aan de weerstandscapaciteit. Het berekenen          worden afgelegd. De tussentijdse rapportage over 2017 is in
  van de weerstandscapaciteit is gebaseerd op de methode          maart 2018 vastgesteld door de provincie.
  van het bureau NAR (Nederlands Adviesbureau voor
  Risicomanagement). Periodiek zijn de afgelopen jaren de         Vennootschapsbelasting
  risico’s in kaart gebracht en ingevoerd in de database. Een     Vanaf 2016 worden overheidsondernemingen belas-
  aantal keren per jaar wordt deze exercitie herhaald waarbij     tingplichtig voor de vennootschapsbelasting. Met deze
  reeds ingevoerde risico’s opnieuw beoordeeld c.q. bijgesteld    uitbreiding van de kring van belastingplichtigen beoogt de
  worden en nieuwe risico’s eventueel toegevoegd worden.          wetgever een eerlijker concurrentiepositie en beperken van
  Voor het grondbedrijf wordt een andere werkwijze gevolgd        staatssteun. Vennootschapsbelasting is een winstbelasting.
  omdat voor dit onderdeel een langetermijnvisie Grondbedrijf     De gemeente gaat dus alleen belasting betalen wanneer en
  is vastgesteld waarin diverse scenario’s aan de orde komen.     voor zover er (fiscale) winst word gerealiseerd. Vooralsnog
                                                                  lijken er geen negatieve consequenties te, ook niet bij het
                                                                  grondbedrijf.
  Belangrijke Risico’s
                                                                  Rente
  Vastgoed                                                        De gemeente Bergen op Zoom kent in vergelijking met
  De gemeente beschikt nog over een aantal panden dat             gemeenten van dezelfde omvang een relatief hoge schuld.
  verhandelbaar is verklaard. Conform vastgesteld beleid          Daarnaast zijn de rentetarieven de afgelopen jaren
  worden voor deze panden geen gelden gereserveerd voor           overwegend gedaald. Deze beide factoren maken dat een
  (groot) onderhoud, omdat wordt uitgegaan van verkoop. De        oplopende rente zal leiden tot hogere rentelasten voor de
  gemeente loopt het risico dat voor de verkoopbaarheid of        gemeente. Omdat het saldo op de rente binnen de begroting
  vanuit een wettelijke plicht toch onderhoud moet worden         ingezet wordt als algemeen dekkingsmiddel betekenen
  uitgevoerd. Dit risico neemt toe als panden al enige tijd in de hogere rentelasten minder begrotingsruimte. Tegelijkertijd
  verkoop staat of tijdelijk worden verhuurd.                     is het zo dat een oplopende rente pas geleidelijk tot hogere
                                                                  lasten leidt omdat de rente over haar financieringen
  De gemeentelijke vastgoedportefeuille kenmerkt zich met         (=leningen) voor langere tijd vast liggen. De renteontwik-
  voornamelijk verouderd bezit. Hoewel de meerjarenon-            kelingen worden nauwgezet gevolgd om tijdig te kunnen
  derhoudsbegroting geactualiseerd is, moet relatief veel         anticiperen op rentestijgingen.
  onderhoud nog worden uitgevoerd de komende jaren. Door
  de stijging van de bouwkosten en de verwachting dat deze        Diverse verstrekte geldleningen en / of garanties
  verder zullen stijgen, vormt het binnen de beschikbare          De gemeente verstrekt diverse leningen en/of garanties
  budgetten blijven een extra uitdaging. Dit is ook van invloed   aan diverse maatschappelijke instanties zoals bijvoorbeeld
  op de laatste nieuwbouwprojecten zoals herhuisvesting           sportverenigingen, woningbouwverenigingen etc.. In een
  Bouwclubs, Eventum, Zwembad de Schelp en IRS-gebouw.            aantal gevallen worden deze leningen door een waarborg-
                                                                  fonds gewaarborgd of gevrijwaard. Hoewel de afgelopen
  Landschap van Allure                                            jaren de omvang aanzienlijk is teruggebracht bestaat nog
  Uitgangspunt is het volledig en tijdig realiseren van de        steeds de kans dat we worden aangesproken op verstrekte
  prestatieafspraken met de provincie voor de subsidies van       garanties of dat verstrekte geldleningen niet (geheel)
  Landschap van Allure (hierna LvA). Daar waar we afhankelijk     worden terugbetaald.
  zijn van derden, of planologische trajecten, wordt gestuurd
  op planningen e.d. door de projectgroep. Bijzonderheden         Periodiek wordt de financiële positie van de betreffende
  worden gedeeld in de bestuurlijke stuurgroep. Dit zijn de       instanties beoordeeld, zodat de gemeente tijdig aandacht kan
  belangrijkste risicobeheersingsmaatregelen voor deze            vragen voor haar (financiële) belangen die aan de verstrekte
  projecten. De deadline voor realisatie van de afspraken LvA     leningen en garantstelling zijn verbonden.
78              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Ontwikkelingen Sociaal Domein                                     Algemene Uitkering
Vanaf 2019 gaan we sterk inzetten op innovatie. Hiermee           Gemeenten ontvangen voor de uitvoering van hun taken
willen we bereiken dat er geen tekorten in het Sociaal            gelden vanuit het Rijk via de Algemene Uitkering. De
Domein ontstaan. We gaan er in deze begroting vanuit dat          omvang van de Algemene Uitkering (AU, gemeentefonds) is
de bijdrage van het Rijk stabiel blijft, met uitzondering van     gekoppeld aan de Rijksuitgaven (trap op trap af). Vanaf 2018
een tegemoetkoming voor Beschermd Wonen. Bij de overhe-           worden in de berekening niet langer de netto gecorrigeerde
veling van de budgetten voor het Sociaal Domein naar de           Rijksuitgaven gehanteerd maar is het fonds gekoppeld aan de
algemene uitkering en de toekenning van budgetten voor het        totale Rijksuitgaven, dit zorgt voor een stabielere basis voor
IBP heeft het Rijk aangegeven alle knelpunten als opgelost        de trap op trap af methode.
te beschouwen. Incidentele compensatieregelingen zijn
dermate streng dat een beroep hierop nauwelijks mogelijk is.      Afgelopen Maart- en Meicirculaire is landelijk veel
Aan de inkomstenkant is er verder het risico van krimpende        gesproken en gepubliceerd over de forse toename van het
macrobudgetten BUIG en de effecten van de herziening van          gemeentefonds omdat het Rijk € 5,4 miljard toevoegt waarbij
de verdeelmodellen Wmo en Jeugd.                                  ze aangeeft dit te koppelen aan het gezamenlijk IBP (interbe-
                                                                  stuurlijk programma). Deze € 5,4 miljard is echter niet extra,
Door ontschotting van de budgetten hebben we de                   dat is inmiddels ook onderkend door het Rijk. We hebben de
mogelijkheid het Sociale Domein als één samenhangend              afgelopen jaren te maken gehad met kortingen als ook met
werkveld te benaderen. De invloed op de inkooptarieven            uitnames uit de AU waarbij de taken niet afnamen of zelfs
is beperkt. Daarom gaan we vooral inzetten op volume-             toenamen. Ook de ontwikkeling van loon- en prijsstijging
beperking. De mogelijkheden concentreren zich aan de              wordt in de begroting gedekt vanuit de AU. De verwachting is
uitgavenkant vooral op het voorkomen van dure zorg. Daarom wel dat er voor onze gemeente een knelpunt zal zijn / blijven
stimuleren we het gebruik van het voorliggend veld en zorgen op het Sociaal Domein. De objectieve verdeelmodellen in
we voor een efficiënt en effectief behandelplan. Dit bereiken het Sociaal Domein zijn nog niet stabiel. Er wordt her en der
we door de integrale toegang en innovatie bij de zorgaan-         nog gelobbyd en gedeeltelijk is er nog sprake van historische
bieders. Wanneer de effecten uitblijven kunnen de tekorten        modellen die worden omgebouwd. Met name de bereke-
oplopen tot € 5 miljoen.                                          ningssystematiek van BUIG is nog in beweging.
Contract Huishoudelijk restafval Attero
Het vigerend contract voor de (Brabant-brede) aanlevering         Weerstandsvermogen
van huishoudelijk restafval aan Attero kent een leverplicht       Conform de methode van het NAR wordt op basis van het
van 510.000 ton per jaar (tot 1 februari 2017). Attero heeft      risicoprofiel de benodigde weerstandscapaciteit berekend.
inmiddels over de looptijd van 2011 tot februari 2017 de boete-   Deze berekening kan worden afgezet tegen de beschikbare
clausule geëffectueerd.                                           weerstandscapaciteit, dat het geheel aan middelen vormt dat
                                                                  in de organisatie aanwezig is om de risico’s in financiële zin
Over de periode 2011-2014 is de uitspraak definitief in het       af te dekken. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie
voordeel van de gemeenten (die gezamenlijk optrekken in de        tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en alle risico’s
VvC (Vereniging van Contractanten)) gebleven en hoeft geen        waarvoor geen maatregelen zijn getroffen of waar na het
boete te worden betaald.                                          treffen van maatregelen nog restrisico’s overblijven.
Het dossier over 2015 is nog steeds in juridische procedure.      Benodigde Weerstandscapaciteit
Hierin wordt op dit moment een validatieproces doorlopen.         Op basis van het risicoprofiel kan de benodigde weerstands-
De verwachting is dat op z’n vroegst in 2019 duidelijkheid zal    capaciteit worden berekend. Dit geschiedt op basis van
komen over de uitspraak. Wat dit voor gevolgen heeft voor         een risicosimulatie. Uitgangspunt hierbij is een statis-
verder procedures of de jaren 2016-2017 is nog onbekend.          tische benadering die er van uit gaat dat nooit alle risico’s
                                                                  zich tegelijkertijd en in maximale omvang voordoen. Door
                                                                  deze benadering kan op een verantwoorde manier minder
                                                                  weerstandscapaciteit worden aangehouden in tegenstelling
                                                                  tot de situatie waarin de optelsom van alle risico’s als
                                                                  uitgangspunt wordt genomen.
                                                        Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>         Kansverdeling
     3
     2
     1
     0
     -1
     -2
     € 1.104.748   € 1.970.453   € 2.836.157   € 3.701.862   € 4.567.566   € 5.433.271   € 6.298.975   € 7.164.680   € 8.030.384   € 8.896.089   € 9.761.793   € 10.627.498   € 11.493.202   € 12.358.907   € 13.224.611   € 14.090.316   € 14.956.020   € 15.821.725   € 16.687.429   € 17.553.134   € 18.418.838   € 19.284.543   € 20.150.247   € 21.015.951   € 21.881.656   € 22.747.360   € 23.613.065   € 24.478.769   € 25.344.474   € 26.210.178   € 27.075.883   € 27.941.587   € 28.807.292   € 29.672.996
 Wanneer alle risico’s zich tegelijk in hun maximale omvang                                                                                                                                                                                              afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit teneinde
 zouden voordoen, is hiermee een bedrag gemoeid van                                                                                                                                                                                                      de ratio van het weerstandsvermogen te kunnen bepalen.
 € 52,3 miljoen. In bovenstaande figuur is de simulatie-                                                                                                                                                                                                 Het bedrag van € 15,3 is fors hoger dan in de voorgaande
 uitkomst weergegeven op basis van het risicoprofiel.                                                                                                                                                                                                    exercitie omdat de risico’s bij het Sociaal Domein aanzienlijk
                                                                                                                                                                                                                                                         zijn toegenomen. Een andere belangrijke verklaring voor de
 Bij een zekerheidspercentage van 90% (oppervlakte van                                                                                                                                                                                                   toegenomen risico’s zijn de sterk gestegen bouwkosten
 bovenstaande grafiek) betekent de uitkomst dat er een                                                                                                                                                                                                   en de hiermee gepaard gaande onzekerheid bij aanbeste-
 bedrag van € 15,3 miljoen benodigd is om de risico’s in                                                                                                                                                                                                 dingen. Later in deze paragraaf wordt dit benodigde bedrag
 financiële zin af te dekken. Dit bedrag, dat hoger is dan                                                                                                                                                                                               ad € 15,3 mln afgezet tegen het beschikbare
 de berekening bij de rekening 2017 (11,0 mln), kan worden                                                                                                                                                                                               weerstandsvermogen.
80                                                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Beschikbare Weerstandscapaciteit                                 om allerlei redenen niet direct over kan beschikken. Om
De weerstandscapaciteit wordt berekend door de algemene          deze reden worden stille reserves niet tot de beschikbare
reserve af te zetten tegen de risico’s. Er wordt hierbij geen    weerstandscapaciteit gerekend.
rekening gehouden met stille reserves: meerwaarden van
activa die lager dan de marktwaarde zijn gewaardeerd.            Die Algemene Reserve ziet er als volgt uit:
Een algemeen kenmerk van stille reserves is dat men er
Omschrijving                                                                                                  Bedrag
Verwachte stand Algemene Reserve per 31/12/18                                                              42.149.638
Blokkeringen tbv voormalige bestemmingsreserves en ontwikkelfondsen
                                         Stedelijke Vernieuwing                                           - 2.931.678
                                         Vastgoed                                                           - 245.484
                                         Openbare Ruimte                                                  - 3.000.000
                                         Parkeren                                                           - 210.740
                                         Ruimtevragers                                                    - 5.775.000
Totaal blokkeringen vanuit voormalige bestemmingsreserves                                                - 11.741.422
Blokkeringen gerelateerd aan Grondbedrijf
Risico’s Grondbedrijf                                                                                      -2.700.000
Blokkering tbv investeringen deelplannen naar Algemene Dienst                                              -6.000.000
Blokkeringen tbv grondbedrijf gerelateerde activiteiten                                                   - 8.700.000
Weerstandsvermogen voor rentecorrectie                                                                     20.622.805
Rentecorrectie 2 % * 2,5                                                                                   -1.031.140
Weerstandsvermogen                                                                                         19.591.664
In bovenstaande opstelling wordt een correctiefactor voor        In het voorgaande is zowel de benodigde (zie toelichting
de rente gehanteerd omdat aanwending ervan er toe leidt          op voorgaande pagina) als de beschikbare weerstandsca-
dat de renteopbrengst van de Algemene Reserve niet langer        paciteit bepaald. In deze paragraaf kan een relatie worden
kan worden ingezet als algemeen dekkingsmiddel gebaseerd         gelegd tussen deze beiden om het weerstandsvermogen van
op het interne rentepercentage van 2%. Een toelichting op        de gemeente Bergen op Zoom te bepalen en daarover een
de diverse blokkeringen tbv aan grondbedrijf gerelateerde        oordeel te vellen. Op basis van de beschikbare weerstands-
activiteiten vindt u verderop in deze paragraaf.                 capaciteit is de ratio:
                                         Beschikbare weerstandscapaciteit		                 € 19.592.000
   Ratio Weerstandsvermogen:                                                       =                            =       1,28
                                         Benodigde weerstandscapaciteit                     € 15.300.000
Beoordeling weerstandsvermogen                                     Waarderingscijfer     Ratio              Betekenis
Om de ratio voor het weerstandsvermogen te kunnen beoor-           A                     >2                 Uitstekend
delen wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarde-               B                     1,4 – 2            Ruim voldoende
ringstabel die in samenwerking tussen NAR en de Universiteit       C                     1 – 1,4            Voldoende
Twente is opgesteld. De raad heeft zich geconformeerd aan          D                     0,8 – 1            Matig
deze waarden.                                                      E                     0,6 – 0,8          Onvoldoende
                                                                   F                     < 0,6              Ruim onvoldoende
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>  De ratio bedraagt voor de Gemeente Bergen op Zoom 1,28.         Vooral vanwege het argument dat lasten voortvloeiend uit de
  Dit betekent dat de Gemeente Bergen op Zoom op dit moment       schulden gerelateerd worden aan de inkomsten in begro-
  beschikt over een vermogenspositie die gekwalificeerd wordt     tingstotaal zijn wij van mening dat de netto schuldquote zich
  als “voldoende” om de risico’s in financiële zin af te dekken.  uitstekend leent voor een beoordeling van de schuldenpo-
  Deze ratio is lager dan de uitkomst bij de jaarrekening 2017    sitie. De VNG heeft hier inmiddels ook normen voor gedefi-
  (2,00). Dit wordt veroorzaakt door een toename van de risico’s, nieerd: tot 90% groen, 90-130% oranje en > 130% rood.
  met name in het Sociaal Domein, en een groter beslag op de
  algemene reserve door het beschikbaar stellen van ontwik-                                  eigen vermogen              46,2 mln
  kelfondsen. Naar verwachting zal die ratio in de periode 2019     Solvabiliteit:
                                                                                             balanstotaal               329,1 mln
  - 2022 stijgen naar een niveau van ongeveer 1.6 eind 2022.
                                                                  De ratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente aan haar
  Kengetallen                                                     verplichtingen kan voldoen en in staat is tegenvallers op
  In lijn met hetgeen bepaald door het BBV (Besluit Begroting     te vangen.
  en Verantwoording) nemen wij voortaan in deze paragraaf
  ook een vijftal financiële kengetallen op. De kengetallen       Dit kengetal drukt uit in hoeverre het totale bezit op de
  hebben als een doel meer inzicht te geven in de financiële      balans is belast met schulden en zegt tevens iets over de
  positie van de gemeente. De kengetallen hebben geen functie     weerstandscapaciteit en het vermogen om (incidentele)
  als normeringsinstrument in het kader van het financieel        tegenvallers op te vangen. Dit kengetal is in aanzienlijke mate
  toezicht door de provincie maar zijn voornamelijk bedoeld om    afhankelijk hoe het gemeentelijk bezit gewaardeerd wordt.
  de financiële positie voor raadsleden inzichtelijker te maken.  Daarbij hebben we te maken met de gemeentelijke verslag-
                                                                  gevingsregels die overwegend negatief uitpakken voor de
  Het gaat om de volgende kengetallen:                            solvabiliteit. Bijvoorbeeld het onderscheid tussen inves-
                                                                  teringen met maatschappelijk of economisch nut waarbij
                                totale baten begroting 236,6 mln  de eerste categorie voor een lagere waarde kan worden
    Netto Schuldquote:                                            gewaardeerd/geactiveerd dan de aanschafwaarde. Verder
                                netto schulden            236 mln
                                                                  is bij een aantal activasoorten (bijvoorbeeld vastgoed) niet
                                                                  mogelijk deze positief te herwaarderen maar is afwaardering
  Dit kengetal geeft een indicatie over omvang schuldenlast       wel verplicht wanneer daar aanleiding toe is. Dit soort regels
  en de hiermee gepaarde omvang rentelasten hoe die op de         vertekenen de solvabiliteit in aanzienlijke mate.
  begroting drukken. Hoewel de schuld in 2017 is toegenomen
  bedraagt de stijging in 2017 slechts 1% doordat ook het         Daarnaast wordt de solvabiliteit beïnvloed door financiële
  begrotingstotaal is toegenomen.                                 beslissingen/keuzes. Nog niet zo lang geleden is de overstap
                                                                  gemaakt van annuitair naar lineair afschrijven. Deze stelsel-
                             netto schulden                       wijziging ging gepaard met een aanzienlijke onttrekking aan
    Netto Schuldquote
    gecorrigeerd voor        -/- verstrekte leningen    234,6 mln de algemene reserve maar hiermee werd wel de toekomstige
    verstrekte leningen:                                          exploitatie ontlast doordat afschrijvingslasten naar voren
                             totale baten begroting       236 mln
                                                                  werden gehaald. Ook het opheffen van de kapitaallastenre-
  Dit kengetal corrigeert de netto schuldquote voor leningen      serve (in combinatie met het afboeken van diverse investe-
  die de gemeente zelf heeft verstrekt. Dit kengetal achten wij   ringen) heeft geleid tot een onttrekking aan de reserves maar
  prima geschikt voor het duiden van de schuld. Bij dit kengetal  ook hier werden de lasten naar voren gehaald. Dit zijn twee
  wordt de schuldpositie gesaldeerd met de leningen die een       voorbeelden van financiële keuzes die de robuustheid van
  gemeente heeft verstrekt. In Bergen op Zoom zijn dezelfde       de gemeentelijke begroting hebben vergroot maar ten laste
  bedragen relatief beperkt maar voor de vergelijking met         gingen van de solvabiliteit.
  andere gemeenten (waar dit wel aan de orde kan zijn) is het
  wel van belang. Vervolgens wordt de omvang van de netto         Bovenstaande maakt duidelijk dat bij het begrip solvabiliteit
  schuld gerelateerd aan de omvang van de exploitatie. Op die     diverse kanttekeningen geplaatst kunnen worden waardoor
  manier kunnen de lasten van deze schuld (rente en aflossing)    wij dit kengetal maar zeer beperkt bruikbaar vinden voor het
  in relatie tot de begroting worden gebracht. Het draait bij     beoordelen van de schuldpositie.
  een blik op de schulden tenslotte om de vraag in hoeverre de
  lasten als gevolg van te hoge schulden niet te veel begro-
  tingsruimte opslokken.
82               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>                               totaal alle bouwgronden               Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke
  Grondexploitatie:            (wel of niet in exploitatie) 38 mln   structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te
                               baten grondexploitatie      236 mln   dragen, of welke stijging van de baten of structurele daling
                                                                     van de lasten daarvoor nodig is.
Dit geeft inzicht in hoeverre de waarde van de gronden zich
verhouden tot de geraamde baten.                                                                 woonlasten per gezin
                                                                       Belastingcapaciteit:
                                                                                                 woonlasten landelijk gemiddelde
                               structurele baten
  Structurele                  -/- structurele lasten       5,9 mln  De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk
  exploitatieruimte:                                                 in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het
                               totale baten                236 mln
                                                                     landelijk gemiddelde.
Kengetallen                                                                  rekening 2017        begroot 2018       Begroting 2019
Netto Schuldquote                                                                      96%                 93%                  100%
Netto Schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen                                95%                 92%                   99%
Solvabiliteitsrisico                                                                   15%                 11%                   14%
Structurele Exploitatieruimte                                                         1,3%                1,3%                  2,5%
Grondexploitatie                                                                       17%                 11%                   16%
Belastingcapaciteit                                                                  109,26              110,39                  nnb
Grondbedrijf                                                         Bovenstaande betekent dat ten behoeve van grondbedrijf
In deze begroting zijn reeds de voorstellen verwerkt van het         gerelateerde activiteiten een bedrag van € 8,7 mln (€ 2,7 +
meerjarenprogramma grondbedrijf (MPG) dat in juni van                € 6.0) geblokkeerd wordt binnen de algemene reserve.
dit jaar aan u is voorgelegd. Uit het MPG blijkt een risico-
profiel van 2,7 mln. per ultimo 2018. Dit bedrag wordt in de         Ambities voor deze bestuursperiode
Algemene Reserve (de Reserve Grondbedrijf is opgeheven)              1. Vermindering en beheersing van de risico’s blijft onver-
als blokkering opgenomen.                                                minderd een belangrijk speerpunt van dit college.
                                                                     2. Versterken van het weerstandsvermogen is een belangrijk
De methode om de hoogte van de risico’s te bepalen voor de               aandachtspunt. “Meevallers” worden, in principe,
in uitvoering zijnde projecten is gebaseerd op de zgn. IFLO+-            toegevoegd aan de algemene reserve ter verbetering
methode, waarbij de risico’s zich met name voordoen bij de               van weerstandsvermogen en verder verlagen van de
opbrengsten en in mindere mate bij de kosten. Het risico-                schuldenlast.
profiel wordt op de volgende manier bepaald:
• 10% over de boekwaarde
• 10% over de nog te realiseren opbrengsten                             Kaderstellende documenten
• 5% over nog te maken kosten                                           voor deze paragraaf
• 50% verwachtingswaarde omdat niet alle risico’s zich
    gelijktijdig voor zullen doen                                       BeleidsnotaVastgesteld
                                                                        Nota risicomanagement                                2013
Bovenop deze blokkering is nog een grondbedrijf gerela-
teerde blokkering opgenomen:
• € 6.000.000 verband houdend met de drie deelplannen
    (Geertruidapolder, Oude Havenkanaal en Waterschans)                 Kerncijfers van de paragraaf weerstands-
    die uit de grondexploitatie ScheldeVesting zijn overge-             vermogen en risicobeheersing
    heveld naar de algemene dienst. Het voorziene saldo van
    opbrengsten versus uitgaven van deze plannen bedraagt               Omvang risico’s:                                € 15,3 mln
    ongeveer 6 miljoen negatief. Mede vanuit het oogpunt van            Weerstandscapaciteit:                           € 19,6 mln
    voorzichtigheid kiezen wij ervoor dit bedrag vooralsnog te          Weerstandsratio:                                       1,28
    blokkeren binnen de algemene reserve.                               Risico’s Grondbedrijf:                           € 2,7 mln
                                                           Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                    83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre> Paragraaf 3.3
 Financiering
 Financiering betreft de wijze waarop de gemeente benodigde                                      Deze financieringsparagraaf is samen met de financiële
 geldmiddelen aantrekt en (tijdelijk) overtollige geldmiddelen                                   verordening, nota rentebeleid en het treasurystatuut,
 belegt. De uitvoering van de gemeentelijke financierings-                                       een belangrijk instrument voor het transparant maken en
 functie vindt plaats binnen de kaders zoals gesteld in de Wet                                   daarmee voor het sturen, beheersen en controleren van de
 Financiering Decentrale Overheden (Wet FIDO).                                                   financieringsfunctie.
 Renteontwikkelingen
                           Geld- en kapitaalmarktrente                                                        3 mnds Euribor        10 jrs Staat         Herfinancieringsrente ECB
                   6,00
                   5,00
                   4,00
 Rentepercentage
                   3,00
                   2,00
                   1,00
                   0,00
                   -1,00
                      00         01      02      03      04      05      06      07      08      09      10      11       12        13      14       15        16      17      18
                     n-       n-       n-      n-      n-      n-      n-      n-      n-      n-      n-       n-      n-      n-        n-        n-       n-      n-      n-
                   -ja       -ja      -ja     -ja     -ja     -ja     -ja     -ja     -ja     -ja     -ja     -ja     -ja      -ja       -ja       -ja      -ja     -ja     -ja
          01                01      01      01      01      01      01      01      01      01      01      01       01        01     01       01         01      01      01
 De bovenstaande grafiek spreekt voor zich: zowel de korte                                       moeilijk voorspellen. De gemeentelijke financiering profi-
 rente (=de geldmarktrente) en de lange rente (10jrs staat)                                      teert in ieder geval al lange tijd van relatief lage rentes wat
 blijven zich bewegen op historisch lage niveaus en kwamen                                       mogelijk nog even aanhoudt. Tegelijkertijd weten we dat het
 in 2018 tot dusver nauwelijks van hun plaats. De ECB geeft                                      voorspellen van de rente erg moeilijk is en de praktijk altijd
 medio september aan dat zij haar lage tarief handhaaft tot                                      anders uitpakt dan vooraf gedacht. We zullen de lage niveaus
 minimaal eind van dit jaar. Hierbij speelt een rol dat de groei-                                dan ook blijven gebruiken om leningen met relatief lange
 verwachtingen voor de economie sinds kort weer wat naar                                         looptijden af te sluiten teneinde het renterisico te beperken.
 beneden worden bijgesteld ingegeven door de internationale                                      De ontwikkeling van de rente staat periodiek geagendeerd bij
 ontwikkelingen/spanningen die effect kunnen hebben op de                                        de auditcommissie.
 financiële markten. Ondanks dat de inflatie dit jaar is toege-
 nomen tot een niveau van ongeveer 2% is de verwachting dat
 de rentetarieven de komende tijd niet zullen oplopen.                                           Schuldpositie
                                                                 De schuldpositie van de gemeente wordt bepaald door de
 We kunnen derhalve stellen dat, in historisch perspectief, de omvang van de in portefeuille opgenomen geldleningen in
 tijd van bijzonder lage rentestanden nu al enige tijd aanhoudt. combinatie met de stand op de rekening-courant. Vanaf
 Hoe lang dat nog duurt en of het nog lager kan laat zich        2014 is de omvang van de schuld aanzienlijk teruggebracht
84                                 Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>van ongeveer € 250 mln medio 2014 tot € 212 mln begin 2017.     Bij de algemene investeringen hebben we nu te maken met
Door een aantal oorzaken is sinds begin 2017 sprak van een      veelal in het verleden genomen besluiten waardoor in 2018 en
stijging van de schuld. Eind 2017 bedroeg deze € 225 mln        2019 de investeringen hoger uitvallen dan de afschrijvingen.
(dit correspondeert met een schuldquote van 95%) en de          Door terughoudend te zijn met nieuwe investeringen streeft
verwachting is dat deze in de loop van 2018 verder zal stijgen  dit college er naar over de volledige collegeperiode de inves-
naar ongeveer € 235 mln eind 2018.                              teringen te maximeren op het totaal van de afschrijvingen.
Dat komt neer op een schuldquote van ongeveer 97%.              De investeringen in riolen worden hierbij apart beoordeeld
                                                                omdat het uitgangspunt dat de investeringen gelijk moeten
De voornaamste oorzaak van de stijging van de schuld is         zijn aan de afschrijvingen hier eenvoudigweg niet haalbaar
de omvang van de investeringen, waarvan besluitvorming          is door de lange afschrijvingstermijn (60 jaar) in relatie tot de
reeds eerder heeft plaatsgevonden, welke hoger zijn dan de      investeringen die benodigd zijn om het stelsel de komende
afschrijvingen. Daarnaast hebben ook een aantal beleids-        jaren up to date te houden. Die bedragen jaarlijks 6 à 12 mln.
matige beslissingen bijgedragen aan de stijging van de          Om die reden overweegt het College de afschrijvingstermijn
schuld (bijvoorbeeld het in erfpacht uitgeven van de grond      terug te brengen naar 40 jaar.
aan Protix ipv verkoop van deze grond).
                                                                Verder kiest dit College er nadrukkelijk voor over de schul-
Dat neemt niet weg dat dit College nadrukkelijk werk            denlast te rapporteren via de netto schuldquote. Door
maakt van het beheersen van deze schuld. Doelstelling           middel van dit kengetal kan een goede vergelijking worden
is om de schuldquote binnen een termijn van 8 jaar terug        gemaakt met gemeenten van een zelfde omvang. Verder
te brengen naar een niveau van 90%. Hiertoe heeft het           wordt bij dit kengetal niet alleen gekeken naar de absolute
College een aantal maatregelen in onderzoek waaronder           omvang van de schuld, maar houdt het ook rekening met het
het afstoten van vastgoed, het intensiveren van de              begrotingstotaal.
opbrengsten bij het grondbedrijf en het beheersen van het
algemene investeringsniveau.
                                                                Renterisiconorm
Een eerste inventarisatie naar de effecten van de verschil-     De wet Fido vereist dat in de financieringsparagraaf van de
lende maatregelen heeft reeds plaatsgevonden en die laten       begroting de zogenaamde renterisiconorm aan de orde komt.
zien dat er ruimte is om vanuit deze aanpak de schuld terug te  Deze is gerelateerd aan het begrotingstotaal en bedraagt
dringen. Met name de aantrekkende woning – en vastgoed-         20% van dit begrotingstotaal. In onderstaand overzicht
markt biedt hiertoe mogelijkheden. Wel is het zo dat de         blijkt dat de komende jaren ruimschoots wordt voldaan aan
effecten van deze maatregelen pas later in deze collegepe-      de risiconorm.
riode (bijvoorbeeld vastgoed) of in een volgende collegepe-
riode tot wasdom komen. Dat laatste zal met name het geval
zijn bij het in exploitatie nemen van gronden die nu nog “in de
ijskast” staan.
Renterisiconorm (bedragen x € 1.000)                                       2019           2020            2021              2022
Begrotingstotaal 2019                                                   239.744        239.744         239.744          239.744
Renterisiconorm 20% van begrotingstotaal                                 47.949         47.949          47.949           47.949
Aflossingen vaste schuld                                                 17.232         25.245           5.259           30.274
Ruimte onder de renterisiconorm                                          30.717         22.704          42.690           17.675
De aflossingen zullen de komende jaren (deels) geherfinan-      Op basis van de huidige rentestanden ligt het voor de hand
cierd moeten worden door nieuwe leningen. Zoals eerder          dat de herfinancieringen tegen een lager percentage zullen
aangegeven zullen wij, gezien de relatief lage rentestand, bij  plaatsvinden dan de aflopende financieringen waardoor het
nieuwe financieringen kiezen voor leningen met een looptijd     gemiddeld te betalen percentage op de totale leningporte-
van minimaal 10 jaar teneinde het renterisico te spreiden.      feuille zal dalen.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                      85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>  Renteschema
  Met ingang van 1 januari 2017 is het Besluit Begroting en
  Verantwoording gewijzigd. Eén van de onderdelen is de
  gewijzigde rentetoerekening en de aanbeveling om onder-
  staand renteschema op te nemen.
  Renteschema
  a.    De externe rentelasten over korte en lange financiering                                               6.758
        Rentelasten verwacht financieringstekort                                                                650
  b.    De externe rentebaten                                                                             -/-     0
        Saldo rentelasten en rentebaten                                                                       7.408
  c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend                             -/- 2.543
  c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend -/-     0
                                                                                                          -/- 2.543
        Aan taakvelden toe te rekenen rente                                                                   4.865
  d1. Rente over eigen vermogen                                                                                   -
  d2. Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde)                                               1.802
        Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente                                                            6.867
  e.    De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)                                                -/- 6.285
  f.    Renteresultaat op het taakveld treasury                                                                 382
  Uit bovenstaand schema valt het volgende op te maken:
  • De totale rentelasten worden voor 2019 begroot op
     € 7.408.000.
  • Een bedrag van € 2.543.000 wordt toegerekend aan de
     grondexploitaties (2,75% over boekwaarde). Tegelijkertijd
     wordt € 1.802.000 rente bijgeschreven op de verliesvoor-
     ziening van het grondbedrijf (2,0%).
  • Aan overige activa wordt € 6.285.000 toegerekend (2,0%).
  • Het saldo van het rentebedrijf bedraagt € 382.000 negatief.
     Hiermee wordt ruimschoots voldaan aan de BBV vereiste
     die stelt dat de toegerekende rente aan investeringen
     niet meer dan 0,5% mag afwijken dan de rente die de
     gemeente kwijt is over haar financieringsmiddelen. Een
     renteresultaat van € 382.000 valt ruimschoots binnen
     deze marge.
86              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>EMU Saldo
Conform het BBV dient voortaan ook het begrote EMU saldo         gemeente. Investeringen in (vlottende) activa en aanwending
opgenomen te worden in deze begroting. Deze kan afgeleid         van reserves/voorzieningen zorgen voor een negatief saldo,
worden uit de geprognosticeerde balans zoals die in de           Desinvesteringen, verkopen en afschrijvingen dragen bij aan
renteomslag (zie bijlagenboek) is opgenomen. Het EMU             een positief saldo. Voor de komende jaren ziet dit saldo er als
saldo is gebaseerd op kasbasis. Dit houdt in dat de mutatie      volgt uit:
op dit saldo overeenkomt met de mutatie in de schuld van de
Bedragen x € 1.000                                                           2019             2020            2021           2022
Mutatie Investeringen                                                       20.701           5.677          -2.451            695
Mutatie Vlottende Activa/Passiva                                                 0               0               0              0
Mutatie Reserves en Voorzieningen                                          -50.985          -7.898             636        -15.956
EMU Saldo                                                                  -30.284          -2.221          -1.815        -15.261
Alle jaren kennen een negatief EMU saldo. Hierbij dient          uit de voorziening verliesgevende exploitaties grondbedrijf.
de nuancering te worden gemaakt dat investeringen vaak           Bij het afsluiten van een verlieslatende grondexploitatie
trager dan geraamd gerealiseerd worden. Hetzelfde is van         wordt de boekwaarde afgeboekt tlv de voorziening (2019:
toepassing op het aanwenden van reserves. Verder worden          35 mln, 2020: 6 mln en 2022: 18 mln). Het ligt dan ook voor
omvangrijke negatieve bedragen bij reserves en voorzie-          de hand dat het geraamde negatieve EMU saldo lager cq
ningen in de jaren 2019 en 2022 veroorzaakt door forse vrijval   positiever zullen uitvallen.
Ambities voor deze bestuursperiode
1. Reeds sinds een aantal jaren wordt voor een gedeelte,
    binnen de wettelijke grenzen, maximaal gebruik gemaakt
    van kortlopende financiering, het afgelopen jaar zelfs         Kaderstellende documenten voor dit
    tegen een negatief rentepercentage. We zijn voornemens         programma
    dit beleid te continueren. Voor wat betreft af te sluiten
    langlopende financieringen zullen we kiezen voor               BeleidsnotaVastgesteld
    looptijden van minimaal 10 jaar. De gemiddelde looptijd        Nota Rentebeleid en Treasurystatuut                    2015
    van de portefeuille langlopende leningen bedraagt medio        Financiële Verordening ex artikel 212                  2017
    2018 ongeveer 8,5 jaar. Naar verwachting zal die gemid-
    delde looptijd de komende jaren verder toenemen door
    de keuze voor langlopende leningen met een minimale
    looptijd van 10 jaar.
2. Het terugdringen van de schuldpositie, die sinds 2014 een
    dalende tendens vertoont, blijft onverminderd een ambitie
    voor de komende jaren. Er zal een beleid gevoerd worden
    waarbij de schuldquote ultimo 2026 is teruggebracht
    tot maximaal 90%. Intensivering van de verkopen bij het
    grondbedrijf, afstoten van vastgoed en een beheerst
    investeringsbeleid waarbij de investeringen gemaximeerd
    zijn aan de afschrijvingen vormen maatregelen die hier
    aan zullen bijdragen.
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                     87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre> Paragraaf 3.4
 Onderhoud kapitaalgoederen
 Openbare ruimte                                                       Wat hebben we gerealiseerd
 De openbare ruimte is ingericht ten dienste van de verschil-          In december 2017 is het IBOR-plan 2018-2022 door de
 lende functies van de gemeente, waaronder wonen, werken               gemeenteraad vastgesteld. Met de vaststelling van dit plan
 en recreëren. De inrichting bestaat in hoofdzaak uit kapitaal-        is besloten 2018 te zien als pilotjaar. De reden hiervoor is dat
 goederen in de vorm van wegen, riolering, groen, speelvoor-           getracht wordt om met de bestaande financiële middelen
 zieningen, verlichting en openbare gebouwen. De kwaliteit             in onze financiële begroting ook de toegenomen areaal-
 van de kapitaalgoederen en de staat van onderhoud waarin              uitbreiding 2015, 2016 en 2017 (€ 302.000,-, circa 2%) op het
 zij verkeren is bepalend voor het voorzieningenniveau en              afgesproken beeldkwaliteitsniveau te behouden. Om het
 voor de jaarlijkse lasten.                                            pilotjaar goed te kunnen analyseren is door het college
                                                                       besloten om ieder kwartaal een monitor op te stellen. Om de
 Relatie met programma’s                                               analyse op een juiste manier vorm te geven moeten meer
 Deze paragraaf heeft relatie met programma 4 Woon-                    pijlers worden meegenomen dan alleen de financiën, ook de
 en leefomgeving.                                                      bereikte beeldkwaliteit is een heel belangrijke.
                                                                       In 2018 is de openbare ruimte onderhouden conform de IBOR
                                                                       beeldkwaliteit zoals afgesproken met de gemeenteraad.
                                                                       Hieronder ziet u de matrix van de afgesproken beeldkwaliteit.
                                                                                                                               Bossen/
                                                         Invalswegen       Woongebied
 Onderhoud type
                              Historische   Bijz.                                                                Recereatie-
                                                                                        Industrie/
                                                                                                     Parken
                                            gebieden/
                              Binnenstad    station                                     bedrijven                gebieden      buitengebied
 Groen                            B            B           B                 B             C          B              C             C
 Verharding                       B            B           B                 B             C          B              C             C
 Water                            B            B           B                 B             C          B              C             C
 Riolering                        B            B           B                 B             B          B              B             B
 Civiele kunstwerken              B            B           B                 B             B          B              B             B
 Meubilair                        B            B           B                 B             C          B              C             C
 Reiniging                        B            B           C                 B             C          B              C             C
 Hierbij gelden voor de vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus            Voor deze beleidsmeting wordt op 150 locaties, welke ad
 de volgende onderverdeling van de CROW beeldkwaliteits-               random gekozen worden, de beeldkwaliteit gemeten. Het
 niveaus waarbij A+ staat zeer goed, A voor goed, B voor               meten gebeurt aan de hand van 30 beeldmeetlatten die op
 voldoende en functioneel, C voor matig, en D voor Slecht.             de meetlocatie binnen een straal van 50 meter voorkomen.
                                                                       Bij een beleidsmeting geldt dat de gemiddelde kwaliteit
 De beeldkwaliteit van de openbare ruimte wordt periodiek              opgenomen wordt.
 gemeten. De buitendienst schouwt de behaalde beeldkwa-
 liteit aan de hand van de afspraken uit het ITO (Interne Taak         De resultaten worden op kwartaalbasis in onze IBOR-monitor
 Opdracht) om sturing te geven aan de uitvoering. Een extern           gerapporteerd, met een uitgebreide analyse van de (afwij-
 bureau voert vier keer per jaar een onafhankelijke beleids-           kingen in) ten opzichte van de afgesproken beeldkwaliteit.
 meting uit om als verantwoording over de beeldkwaliteit               Naast de IBOR-monitor zal eveneens in de jaarrekening
 te gebruiken.                                                         verantwoording worde afgelegd over deze resultaten.
88            Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Projecten                                                      Gemeentelijk vastgoedbezit
Op basis van de goedkeuring van het IBOR-plan 2018-2022        Het gemeentelijke vastgoedbezit wordt onderhouden conform
door de raad in december 2017 heeft de raad ingestemd          het door de raad in 2012 vastgesteld gemeentelijk vastgoed-
met het opnemen in het MIP van een meerjarig gemid-            beleid. Daarbij is ook een uitvoerdocument onderhouds-
delde. Hierbij is afgesproken dat voor het eerstvolgende       beheer voor de periode 2012-2021 vastgesteld, gelijktijdig
jaar de investeringen in beeld worden gebracht op basis        met de herziening van het onderhoudsbeleid. Per pand is er
van een concrete programmering. Met de doorontwik-             een meerjaren-onderhoudsprogramma (MJOP) wat de basis
keling van de afdeling Realisatie en Beheer en in een later    vormt voor het uit te voeren onderhoud in een jaar.
stadium de toevoeging van team Projecten zijn verschil-
lende overlegstructuren toegevoegd. Een daarvan is het         Bij het onderhoud van het gemeentelijke vastgoed worden
“Projectenplatform”. Dit platform heeft als doel om tot        verschillende onderhoudsniveaus gehanteerd. Afhankelijk
een integrale projectprogrammering te komen en deze te         van de toekomstvisie van een pand, is bepaald welke
monitoren. Het platform heeft besloten dat vier keer per jaar  panden langdurig planmatig onderhouden moeten worden
met projectleiders en beheerders een overleg plaats vindt, de  en welke panden incidenteel onderhouden kunnen worden.
zogenaamde monitoringsgesprekken. Doel is vroegtijdig met      Op basis daarvan is voor de periode 2012-2021 per pand een
elkaar in gesprek gaan, en te blijven, aangaande de planning   normstorting onderhoud (jaarlijkse bijdrage aan de onder-
en financiële status van lopende en toekomstige projecten.     houdsvoorziening) bepaald. Het onderhoud draagt hiermee
Afwijkingen kunnen daardoor vroegtijdig worden gesigna-        bij aan de integrale vastgoedwaarden zoals opgenomen in
leerd en gerapporteerd en waar mogelijk worden bijgestuurd.    het vastgoedbeleid. Voor het deel vastgoed dat is aange-
                                                               merkt als verhandelbaar worden geen normstortingen
Het belang van een real-time projectplanning wordt             onderhoud berekend. Het vastgoedbeleid is inmiddels toe aan
inmiddels in hoge mate onderkend, waarbij de horizon van       een herziening.
een programmering niet beperkt kan blijven tot n+1, maar
dat een tijdshorizon van minimaal drie jaar gehanteerd dient   Momenteel (afronding ultimo 2018) loopt dan ook een project
te worden om inzage te hebben op de middellange termijn.       om de doorontwikkeling van “Vastgoed” vorm te geven en
Naar de toekomst zal deze tijdshorizon mogelijk nog verlengd   om concrete doelen, voorstellen en acties te realiseren. De
kunnen worden tot tien jaar.                                   gemeente Bergen op Zoom heeft in dit kader de koers ingezet
                                                               om beter inzicht te krijgen in de begroting en de werkelijk
Momenteel wordt in de IBOR-monitor op kwartaalbasis            benodigde kosten voor de uitvoering van het vastgoedma-
verantwoording afgelegd over de voortgang van de geplande      nagement volgens de richtlijnen vanuit de commissie BBV. In
projecten in het lopende jaar en wordt op volumeniveau         voorgaande jaren werd de aanwezige voorziening voor het
gerapporteerd over de geplande toekomstige investeringen.      vastgoed deels opgenomen in de gemeentelijke exploitatie-
                                                               begroting en deels benut voor alle type onderhoud. Dit was
Op basis van de uitgangspunten in het coalitieakkoord          niet geheel conform de BBV-richtlijnen. In deze begroting
is het noodzakelijk gebleken een temporisering toe te          is de uitwerking van de meerjaren- onderhoudsbegroting
passen in programmering van projecten in de openbare           opgenomen conform de BBV-richtlijnen.
ruimte. Op basis van een eerste verkenning is voor het jaar
2019 een voorlopig programma opgesteld met de onder-           In dat verlengde is vanuit de huidige programmering voor
staande projecten:                                             de komende jaren een actueel meerjaren- onderhoudspro-
                                                               gramma (MJOP) opgesteld en daarin is een nadere verdeling
Voor 2019 zijn onderstaande projecten geprogrammeerd           en onderscheid gemaakt in budgetten exploitatie enerzijds
• Halsterseweg Zuid en Zoomdam                                 en uitgaven die vanuit de voorziening gedekt moeten
• Halsterseweg Noord (1e fase, rest in 2020)                   worden anderzijds.
• Gageldonk West
• Scheldebalkon
• Noordzijde Zoom
• Noord en Zuidzijde haven (kademuren deels budget 2018)
                                                     Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>  Het verloop van de voorziening wordt, op basis van dit bijge- De onttrekkingen in 2019 (€ 5.881.973) zijn terug te vinden in
  stelde MJOP, als volgt geraamd:                               het onlangs vastgesteld MJOP 2019-2028.
  Voorziening grootonderhoud gebouwen                           De belangrijkste geplande werkzaamheden voor grooton-
                                                                derhoud in 2019 zijn:
                                              Ontwikkeling      • Zwembad De Schelp (€ 3.415.000,-)
  Stand per 1-1-2019                            € 3.987.781     • Schouwburg “de Maagd” (€ 708.000,-)
  Vermeerdering in 2019                         € 2.436.499     • Gertrudiskerk en toren (€ 320.000,-)
  Vermindering in 2019                          € -5.881.973    • Markiezenhof (€ 390.000,-)
  Stand per 1-1-2020                            €    542.308
  Vermeerdering in 2020                         € 2.436.499
  Vermindering in 2020                          € -2.397.373      Kaderstellende documenten
  Stand per 1-1-2021                            €    581.434      voor dit programma
  Vermeerdering in 2021                         € 2.436.499
  Vermindering in 2021                          € -2.650.929      BeleidsnotaVastgesteld
  Stand per 1-1-2022                            €    367.004      Verkeersplan2014
  Vermeerdering in 2022                         € 2.436.499       Bosbeheerplan2005
  Vermindering in 2022                          € -2.593.331      Groenstructuurplan2006
  Stand per 1-1-2023                            €    210.172      Integraal Beheerplan Openbare Ruimte                   2017
                                                                  VGRP2013
                                                                  Waterplan2002
                                                                  Gemeentelijke Wateropgave                              2009
90             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Paragraaf 3.5
Verbonden partijen
Verbonden partijen betreffen organisaties en instellingen          in het bestuur heeft, hetzij omdat ze via aandelen mee
waarin een gemeente zowel een bestuurlijk als financieel           kan stemmen.
belang heeft. Van een financieel belang is sprake als de
gemeente de middelen, die aan een partij ter beschikking           Met de Nota Verbonden Partijen, zes kaderstellende
zijn gesteld, niet terugkrijgt bij faillissement van die partij    spelregels, zijn nadere afspraken vastgelegd tot beleids-
of indien financiële problemen bij de derde partij kunnen          matige en financiële aansturing en beheersing van
worden verhaald bij de gemeente. Bij een bestuurlijk belang        verbonden partijen. De gemeente Bergen op Zoom kent de
gaat het om het hebben van zeggenschap van de gemeente             volgende verbonden partijen:
in een derde partij, hetzij omdat de gemeente een zetel
                                                         Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022              91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>   Gemeenschappelijke regeling                                         Gemeentelijke vertegenwoordiger   Progr.
   GR Openbare Gezondheidszorg West-Brabant (GROGZ)                    portefeuillehouder                    2
   GR Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV)   portefeuillehouder                    2
   GR Werkvoorzieningschap West-Brabant (WVS)                          portefeuillehouder                    2
   GR Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB)                   portefeuillehouder                    3
   GR Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (GRVR)                  burgemeester                          1
   Belgisch-Nederlands Grensoverleg (BENEGO)                           burgemeester                          1
   GR Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)                         portefeuillehouder                    5
   GR Regio West-Brabant                                               portefeuillehouder                    3
   GR Programma schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten             portefeuillehouder                    3
   GR Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal                  portefeuillehouder                    2
   GR ICT Samenwerking West-Brabant West                               portefeuillehouder                    5
   GR West-Brabants Archief                                            portefeuillehouder                    5
   Deelnemingen                                                        Gem.                 Boekwaarde   Progr.
                                                                       vertegenwoordiger    Deelneming
   SAVER NV                                                            portefeuillehouder   €    925.712     3
   Rewin NV                                                            portefeuillehouder   €     13.613     3
   Brabant Water NV                                                    portefeuillehouder   €    228.849     5
   NV Bank Nederlandse Gemeenten                                       portefeuillehouder   €     93.178     5
   PZEM NV (voorheen Delta NV)                                         portefeuillehouder   €     38.118     5
   Parkeerbeheer Bergen op Zoom BV                                     portefeuillehouder   €     18.000     3
   Zwembad De Schelp en De Melanen BV                                  portefeuillehouder   €    100.000     4
   N.V. Maatschappij ter bevordering Industrievestiging Bergen op Zoom portefeuillehouder   €    402.750     3
   (NV Aangenaam Bergen op Zoom)
   Enexis Holding NV (ontstaan uit Essent NV)                          portefeuillehouder   €      1.132     5
   Vordering op Enexis BV (ontstaan uit Essent NV)                     portefeuillehouder   €          1     5
   Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV                           portefeuillehouder   €          1     5
   (ontstaan uit Essent NV)
   Verkoop Vennootschap BV (ontstaan uit Essent NV)                    portefeuillehouder   €          1     5
   CBL Vennootschap BV (ontstaan uit Essent NV)                        portefeuillehouder   $          1     5
   Claim Staat Vennootschap BV (ontstaan uit Essent NV)                portefeuillehouder   €          1     5
92           Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Zienswijzen op ontwerpbegrotingen                               4. De raad verwacht dat de GGD, in samenwerking met
verbonden partijen                                                 ketenpartners, bijdraagt aan een adequaat vangnet
                                                                   voor kwetsbare burgers die de regie over hun eigen
Op 7 juni 2018 heeft de behandeling van de verschillende           leven dreigen te verliezen. Samenwerken in de keten
ontwerpbegrotingen van de verbonden partijen plaatsge-             betekent voor ons niet dat de GGD in alle gevallen het
vonden. U heeft daarbij besloten om ten aanzien van een            voortouw neemt.
aantal van deze ontwerpbegrotingen zienswijzen in te dienen.       Reactie: In de afgelopen jaren heeft de GGD
Onderstaand zijn deze zienswijzen opgenomen en voor zover          West-Brabant veel inzet getoond om er voor de meest
beschikbaar zijn daaraan toegevoegd de reacties van de             kwetsbaren in onze samenleving te zijn. Onze inzet is
besturen van de betreffende verbonden partijen.                    meer en meer gericht op diegenen die tussen wal en
                                                                   schip dreigden te vallen, op ‘vergeten plekken’ leven en
Zienswijze GR Openbare Gezondheidszorg plus reactie AB             niet in staat zijn regie over hun eigen leven te pakken.
1. De Raad gaat ervan uit dat het bestuur de begroting             Onze inzet is op het bovenstaande gericht en niet gericht
   vaststelt met inachtneming van deze zienswijzen en dat          op ‘het voortouw nemen’.
   de Raad hierover wordt geïnformeerd, met daarbij een         5. Wij vertrouwen erop dat de GGD in 2019 in nauw overleg
   verantwoording aan welke onderdelen van de zienswijze           met de gemeenten uitvoering geeft aan de verdere
   is tegemoetgekomen en aan welke onderdelen niet                 implementatie van het vernieuwde Basispakket JGZ.
   en waarom.                                                      Leidraad hierin zijn de in het AB van 6 juli 2017 genomen
   Reactie: dat klopt. Zie hierna.                                 besluiten. In 2019 komt duidelijkheid over de definitieve
2. De GGD geeft bij beleidsontwikkelingen en nieuwe                inhoud van de functie ‘Lokaal verbinden’. Waar mogelijk
   taken per definitie aan of en hoe bestaande taken niet          geeft u helderheid over eventueel aanvullende ruimte
   meer of anders (kunnen) worden uitgevoerd. Wij gaan             voor flexibilisering; dit kan per gemeente verschillend zijn.
   ervan uit dat de GGD blijft zoeken naar mogelijkheden           Voortschrijdend inzicht kan leiden tot verdere optimali-
   tot flexibilisering en modernisering van haar producten         sering van de prestatie-indicatoren; u blijft hier samen
   en –dienstenaanbod (in de vorm van plus- of markttaken).        met de gemeenten oog voor houden.
   Doel is een kleiner basispakket en daarmee meer keuze-          Reactie: Dit is conform bestuursbesluit en zal ook plaats-
   vrijheid voor gemeenten. Wij verwachten van de GGD              vinden. Werkgroep ‘Lokaal verbinden’ geeft uitvoering
   dat zij met gemeenten in gesprek blijft over welke taken        aan deze opdracht door gezamenlijk vastgestelde
   daadwerkelijk tot haar (wettelijke) basistaken gerekend         randvoorwaarden te toetsen, door output indicatoren
   moeten worden.                                                  te monitoren en door intensief in gesprek te gaan over
   Reactie: In de vorige bestuursperiode heeft de GGD meer         ervaringen in de praktijk. Gemeenten en JGZ hebben
   keuzevrijheid en flexibiliteit gecreëerd in haar producten.     reeds afspraken voor invulling voor 2018.
   Er zijn producten verschoven naar het pluspakket en het      6. 2019 is het eerste jaar van de decentralisatie van het
   maatwerk binnen JGZ is afgeschaft. Daarnaast kunnen             Rijksvaccinatieprogramma. De raad verwacht dat
   gemeenten bij vrijwel alle producten extra inzet afspreken      de GGD dit programma uitvoert binnen de daarvoor
   en inkopen. De GGD voert op dit moment alleen wette-            via het Gemeentefonds door het rijk beschikbaar
   lijke basistaken uit en de taken waartoe de gemeenten           gestelde middelen.
   expliciet hebben besloten; zoals de medische zorg voor          Reactie: Uitvoering van Rijksvaccinatieprogramma vindt
   dak- en thuislozen.                                             plaats door JGZ West-Brabant. Er heeft reeds afstemming
3. De GGD biedt ondersteuning aan en werkt samen met               plaatsgevonden tussen 3 uitvoeringsorganisaties hoe de
   gemeenten, maatschappelijke organisaties, onderwijs-            beschikbaar gestelde middelen te verdelen obv aantal
   instellingen en andere partners met als doel dat zoveel         kinderen en vaccinaties. Wanneer gemeenten de hiervoor
   mogelijk inwoners zo gezond, zelfredzaam en zo lang             bestemde middelen uit het gemeentefonds beschikbaar
   mogelijk kunnen blijven meedoen in de samenleving. De           stellen, kunnen de kosten gedekt worden.
   raad is van mening dat ‘Positieve gezondheid’ als hét
   uitgangspunt blijft gelden binnen het GGD-handelen.
   Reactie: ‘Positieve gezondheid’ is ook voor de GGD
   West-Brabant de leidRaad voor haar handelen. Ons werk
   zal in de toekomst ook gebaseerd zijn op de uitgangs-
   punten van positieve gezondheid.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                     93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>  7. Samen met de gemeenten blijft de GGD werken aan             11. De raad geeft de opdracht aan de GGD om in 2018 in
      verdere optimalisering van prestatie-indicatoren               samenspraak met deelnemers de risico’s kritisch te
      waarmee de belangrijkste te behalen resultaten binnen          bekijken en te komen tot een reële vulling van de risicopa-
      haar productgroepen/ teams helder in beeld gebracht            ragraaf. Hierbij moet worden bepaald hoe om te gaan met
      worden. Wij vinden het een stap voorwaarts dat via de          de omvang van de risico’s, het benodigde weerstandsver-
      GGD-website nu per gemeente de belangrijkste resultaten        mogen en de gewenste weerstandsratio, ook in relatie tot
      in beeld gebracht worden. Een volgende stap vooruit is         de Nota Verbonden partijen waarin is opgenomen dat de
      een hieraan gekoppelde beschrijving per gemeente.              deelnemers garant staan voor het weerstandsvermogen
      Reactie: De GGD onderschrijft van harte deze visie. Wij        indien risico’s zich voordoen.
      zijn constant op zoek samen met de gemeenten naar een          Reactie: Er zal in 2018 verder worden gewerkt aan een
      goede omschrijving van onze outcome in termen van              realistische inschatting van de risico’s van de GGD
      gezondheidswinst. Dat is geen makkelijke opgave.               WB en de daaraan gekoppelde financiële effecten en
      Resultaatbeschrijvingen per gemeente zijn digitaal             het weerstandsvermogen. Hierover zal in het Dagelijks
      beschikbaar via onze site. En worden in dialoog per            Bestuur gesproken worden. En de uitkomst van deze
      gemeenten (op verzoek) toegelicht. Net als bij de ziens-       discussie wordt geagendeerd in het Algemeen Bestuur.
      wijze 1c (balans tussen kosten en baten) moeten we hier    12. De Raad gaat ervan uit dat de GGD uiterlijk in het derde
      ook een goede balans vinden tussen de investeringen die        kwartaal van 2018 een huisvestingvisie presenteert,
      het kost om op gemeente (of wijk-) nivo te rapporteren en      waarin een duidelijke onderbouwing is opgenomen van
      het rendement daarvan.                                         de voeding en onttrekkingen aan de bestemmings-
  8. Met betrekking tot de vaststelling van de Beleidsbegroting      reserve huisvesting.
      2018 zijn wij akkoord gegaan met de beleidsintensivering       Reactie: Op het AB van 5 juli 2018 wordt een voorge-
      op het gebied van infectieziektebestrijding. Voorwaarde        nomen visie op huisvesting gepresenteerd. Obv opmer-
      om tot eventuele continuering van deze intensivering in        kingen en consultatie in- en extern zal de huisvestings-
      2020 e.v. te komen is dat de GGD in het najaar van 2019        visie op 8 november ter besluitvorming voorliggen in het
      een gedegen evaluatierapport aan het AB voorlegt.              Algemeen Bestuur.
      Reactie: Conform bestuursbesluit op 6 juli 2017 wordt in   13. De raad gaat er vanuit dat de begroting 2020 van de GGD
      de begroting van 2020 een voorstel gedaan over het al          voldoet aan de gestelde eisen van het BBV.
      dan niet verlengen van de duur van de beleidsintensi-          Reactie: De GGD West-Brabant zet zich in om de
      vering infectieziekte.                                         begroting 2020 BBV proof te laten zijn.
  9. De GGD komt met nader uitgewerkte voorstellen op basis      14. De raad neemt kennis van de 1e en 2e begrotings-
      waarvan tijdig besluitvorming kan plaatsvinden over            wijziging 2018.
      de borging van het uitstapprogramma voor prostituees           Reactie: genoteerd.
      (RUPS) per 2019. Daarbij geeft u duidelijkheid over de
      uiteindelijke hoogte van de in uw begroting opgenomen      Zienswijze GR Regionale ambulance Voorziening
      bijdrage van alle bij uw GR aangesloten gemeenten; de      plus reactie AB
      totale bijdrage mag niet hoger zijn dan € 150.000,-.       1. De Raad gaat ervanuit dat het bestuur de begroting
      Reactie: Besluit is in voorbereiding en wordt geagen-          vaststelt met inachtneming van deze zienswijzen en dat
      deerd voor 5 juli 2018. In het verlengde hiervan wordt dit     de Raad hierover wordt geïnformeerd, met daarbij een
      onderwerp meegenomen in de beleidsbegroting 2020.              verantwoording aan welke onderdelen van de zienswijzen
  10. Wij hechten eraan dat de GGD haar bedrijfsvoering              is tegemoetgekomen en aan welke onderdelen niet
      volledig op orde krijgt en er geen overschrijdingen op         en waarom.
      rechtmatigheid meer plaatsvinden.                              Reactie: dat klopt. Zie hierna.
      Reactie: Het uitgangspunt zal altijd zijn om begrotingson- 2. De Raad gaat ervan uit dat de kwaliteit en continuïteit van
      rechtmatigheid te voorkomen. De rechtmatigheid op              de ambulancezorg in 2019 gewaarborgd blijven binnen
      aanbestedingen moet over meerdere jaren gekeken                het traject om te komen tot een Landelijke Meldkamer
      worden, waardoor onrechtmatigheid op aanbestedingen            Organisatie (LMO) en de landelijke besluitvorming over
      in eerdere jaren invloed heeft in toekomstige jaren. De        het toekomstige stelsel voor de ambulancezorg, en
      verwachting is dat de hoogte van de onrechtmatigheid       3. De Raad gaat ervan uit dat de LMO en de landelijke
      op aanbestedingen in lijn met voorgaande jaren steeds          besluitvorming over het stelsel van de ambulancezorg
      verder zal afnemen de komende jaren totdat het op              geen nadelige (financiële) consequenties voor de
      0 staat.                                                       gemeenten hebben en dat de RAV de gemeenten tijdens
                                                                     het hele proces tijdig en volledig informeert.
94              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>   Reactie op 2 en 3: De RAV Brabant MWN is van mening            Zienswijze GR Werkvoorzieningschap West-Brabant
   dat kwaliteit en continuïteit van de ambulancezorg te          plus reactie AB
   allen tijde de hoogste prioriteit heeft, en zal zich daarom    1. In het geval dat de meicirculaire tot grote financiële
   tot het uiterste inspannen om dit in de aanloop naar de           afwijkingen leidt dan wordt de WVS gevraagd een
   LMO en de besluitvorming over het toekomstige stelsel             herziene begroting aan de gemeenten voor te leggen. In
   voor ambulancezorg te waarborgen. De RAV zal de                   deze herziene begroting wordt in ieder geval de actuele
   gemeenten tijdig en volledig informeren over de stand van         situatie verwerkt van de:
   zaken van beide trajecten zodra er zich nieuwe ontwikke-          a. Rijksbijdrage
   lingen voordoen.                                                  b. Lage Inkomens Vergoeding
   De RAV Brabant MWN opereert al sinds de oprichting in             c. E ventuele bijstelling van het aantal af te nemen
   2006 binnen haar budgettaire kaders, en ziet in geen van             leerwerktrajecten, indien het aantal aanmeldingen in
   deze ontwikkelingen reden om aan te nemen waarom dit                 2018 hier aanleiding toe geeft. Dit wordt afgestemd met
   in de toekomst niet meer het geval zou zijn.                         het Werkplein en de ISD.
4. De Raad gaat ervan uit dat de RAV het verhoogde budget            d. ( Meerjarige) gevolgen van het collegebesluit over de
   voor uitbreiding van de paraatheidsuitbreiding ingaande              ombouw/afbouw van de diverse PMC’s, inclusief het
   2019 volledig heeft ingezet en hiermee haar capaciteit               effect hiervan op de bedrijfsvoering
   zodanig heeft uitgebreid dat in 2019 het overschrijdings-         Reactie: WVS zal in het najaar een gewijzigde begroting
   percentage voor de A1-ritten hoogstens 5,5% bedraagt.             2019 in procedure brengen waarin de gewijzigde
   Reactie: De in 2019 geplande paraatheidsuitbreiding               bedragen uit de mei circulaire verwerkt zullen zijn.
   kan slechts gerealiseerd worden als er tijdig voldoende           In deze gewijzigde begroting zal tevens, voor zover
   ambulanceverpleegkundigen geworven en opgeleid                    op dat moment bekend is, de besluitvorming worden
   kunnen worden. Het personeelstekort in de acute zorg              meegenomen met betrekking tot de bestuursopdracht
   is een zeer nijpend, landelijk probleem, dat voor een             Herstructurering & Ketensamenwerking. Over het aantal
   groot deel buiten de invloedssfeer van de RAV valt. De            leerwerktrajecten zijn afspraken gemaakt tussen het
   acties die de RAV zelf onderneemt om over voldoende               Werkplein en de ISD enerzijds en WVS anderzijds. Mocht
   verpleegkundigen te kunnen beschikken (opleiden                   hiertoe aanleiding zijn, dan zullen partijen deze afspraken
   HBO-V-afgestudeerden, functiedifferentiatie) zijn geen            herijken. Voor wat betreft de ombouw / afbouw van de
   korte-termijn-oplossingen.                                        diverse PMC’s is besloten dit nog nader uit te werken,
   De RAV stelt zich in de begroting 2019 tot doel om                waarbij tevens gekeken wordt naar de mogelijkheden tot
   een maximum overschrijdingspercentage van 5,5% te                 het aangaan van private samenwerkingen. Hierover zal
   behalen. Ten tijde van het opstellen van de begroting 2019,       vervolgens besluitvorming dienen plaats te vinden. Voor
   en het inschatten van dit percentage was er sprake van            zover hierover bij het opstellen van de herziene begroting
   een stabilisering van de productie (in 2017). Echter, in 2018     2019 duidelijkheid is, zal dit in de herziene begroting (en
   is de productie weer fors gaan stijgen. Ook dit legt, naast       meerjarenraming) worden meegenomen.
   het personeelstekort, een druk op de haalbaarheid van          2. Indien de WVS een herziene begroting voorlegt dan
   het begrote overschrijdingspercentage van 5,5%.                   vragen wij daarin ook aandacht te besteden aan de eigen
5. De Raad gaat ervan uit dat zij voor 1 juli 2018 wordt             visie en ambitie van de WVS rondom de herstructurering
   geïnformeerd over de gerealiseerde paraatheidsuit-                en ketensamenwerking.
   breiding in het eerste halfjaar 2018 en over de verwachte         Reactie: In de begroting 2019 is, voor zover dit mogelijk
   uitbreiding voor de tweede helft van 2018.                        en toegestaan is, aandacht besteed aan de eigen visie
   Reactie: In de vergadering van het Algemeen Bestuur               en ambitie van WVS rondom de herstructurering en de
   is de paraatheidsuitbreiding van het eerste halfjaar              ketensamenwerking. Bestuurlijk is besloten dat WVS in
   2018 besproken. In de tweede helft van 2018 worden de             zijn eigen begroting en overige beleidsstukken uitsluitend
   gemeenten geïnformeerd over de gerealiseerde en de                een eigen standpunt presenteert over diè onderwerpen,
   nog geplande paraatheidsuitbreidingen voor de tweede              waarover door de deelnemende gemeenten expliciet
   helft van 2018 en 2019.                                           besluitvorming heeft plaatsgevonden. Over een aantal
                                                                     onderwerpen (met name over de ombouw / afbouw van
                                                                     de PMC’s en de instrumenten die de gemeenten willen
                                                                     inzetten voor de doelgroep met een grote afstand tot
                                                                     de arbeidsmarkt) dienen de deelnemende gemeenten
                                                                     nog een beslissing te nemen. WVS kan en mag hierover
                                                                     derhalve (nog) geen eigen uitspraken doen. In het
                                                        Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>     vastgestelde Herstructureringsplan is al uitgebreid            De door de Board vast te stellen ambitie zal moeten
     aandacht geschonken aan de ketensamenwerking tussen            worden voorzien van een “dashboard” met indicatoren op
     de ISD en het Werkplein enerzijds en WVS anderzijds.           basis waarvan voortgang en resultaat van de gezamenlijk
  3. Indien de WVS een herziene begroting voorlegt dan              te plegen inspanningen kan worden bepaald. Aan dit
     vragen wij daarin de risico’s en beheersmaatre-                dashboard wordt op basis van de huidige inzichten in
     gelen duidelijk te beschrijven en kwantificeren, zodat         nauw overleg met de RWB gewerkt.
     gemeenten hierop kunnen anticiperen.                        3. Voor te stellen na de doorontwikkeling samen met de
     Reactie: In de begroting 2019 zijn door ons al de nodige       deelnemers prestatie- indicatoren te ontwikkelen.
     risico’s toegelicht. We zullen dit in de herziene begroting    Reactie: We werken graag mee aan het ontwikkelen van
     2019 nog nader uitwerken en de risico’s zoveel mogelijk        betekenisvolle en meetbare prestatie-indicatoren. Op
     kwantificeren.                                                 initiatief van een gemeentelijke werkgroep gaan we de
                                                                    wensen en mogelijkheden al op korte termijn verkennen.
  Zienswijze GR Regio West-Brabant plus reactie AB
  1. De mogelijk structurele financiële consequenties als gevolg Zienswijze GR Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant
     van de doorontwikkeling voor de Regio West-Brabant          1. Op dit moment is de bijdrage voor het uitvoeren de
     inzichtelijk te maken bij de aangekondigde begrotingswij-      basistaken van Bergen op Zoom hoger dan verplicht is op
     ziging. Deze wijziging volgt zodra meer zicht bestaat op de    basis van de MWB-norm. Aangezien de MWB-norm een
     financiële gevolgen van de doorontwikkeling.                   gemeenschappelijk vastgesteld kwaliteits- en ambitie-
     Reactie: Met u hebben wij de behoefte om meer                  niveau is, is het voornemen van Bergen op Zoom om het
     duidelijkheid te krijgen in de inzet die nodig is om onze      uitvoeringsniveau van de basistaken op de MWB-norm
     gezamenlijke economische ambities te realiseren. De            te brengen. Het gevolg hiervan is dat de bijdrage voor de
     triplehelix geformuleerde ambities hebben we op 25 juni        bijdrage voor de programma 1 (de wettelijke basistaken)
     ter consultatie aan de colleges voorgelegd. Kernthema’s        zal afnemen.
     zijn verbinden, verslimmen en verduurzamen. We werken,         Reactie: In de ontwerp-begroting 2019 wordt uitgegaan
     wederom in triplehelixverband, aan de vertaling naar           van een deelnemersbijdrage gebaseerd op de
     concrete uitvoeringsprogramma’s. Wat RWB betreft gaat          zogenoemde MWB-norm. Deze norm is te beschouwen
     het om een afgestemde inzet vanuit de pijlers economie,        als een professioneel aanvaardbaar minimum. Een aantal
     arbeidsmarkt, mobiliteit en ruimte ter versterking van         gemeenten bevindt zich qua bijdrage voor de uitvoering
     het economisch vestigingsklimaat. Eind 2018 hebben we          van de wettelijke basistaken thans boven deze norm. Deze
     een compleet beeld van de activiteiten die op conto van        gemeenten hebben, zo zij dat willen, het recht, het boven-
     RWB komen en van het daarvoor benodigde budget. Via            gemiddelde in een periode van 4 jaar af te bouwen, tot op
     de weg van een begrotingswijziging worden de raden             het niveau van het professioneel aanvaardbare minimum.
     uiteraard geconsulteerd als de huidige budgetten niet       2. In de begroting staat een integraal uurtarief benoemd
     toereikend zijn.                                               voor 2019; het bedrag wordt echter niet vermeld, deze
  2. De (financiële) gevolgen voor NV Rewin inzichtelijk te         dient nog opgenomen te worden.
     maken nadat duidelijk is wat de nieuwe inzichten en            Reactie: Het gemiddelde uurtarief is voor 2019 een bedrag
     ambities zijn.                                                 van 89.50 euro. En niet zoals eerder werd voorzien 89.90
     Reactie: Zodra de ambitie van de Economic Board                euro. Deze verlaging van het uurtarief voor 2019 is het
     West Brabant definitief is vastgesteld (na consultatie         gevolg van het feit dat bij de 1e begrotingswijziging
     overheden, onderwijs en ondernemers; naar verwachting          2018, door het AB vastgesteld op 15 december 2017,
     in Board vergadering van september) kan worden bepaald         het uurtarief voor 2018 is verlaagd van 88.60 naar 88.10
     wat de consequenties zijn voor de reeds lopende uitvoe-        euro per declarabel uur. Het bijgestelde uurtarief 2018
     ringsprogramma’s van REWIN. Op grond van het voorlig-          is de basis voor de berekening van het loon- en prijspeil
     gende stuk van de Board zullen in ieder geval de gevolgen      2019. De verhoging in 2019 ten opzichte van 2018 is 1.6%,
     van het verbreden van Biobased Economy naar Agrofood/          derhalve een bedrag van 1.40 euro per uur. In totaal is het
     Biobased en de programmatische aandacht voor de                definitieve uurtarief 89.50 euro (88.10 euro + 1.6%).
     kennis- en creatieve diensten in beeld moeten worden        3. Maak onderscheid tussen incidentele en structurele
     gebracht. De programmalijnen zullen daarnaast worden           baten en lasten. Dit is van belang om de structurele
     aangescherpt op de thema’s verbinden, verslimmen en            exploitatie goed te kunnen beoordelen.
     verduurzamen. Zonodig zal via een begrotingswijziging          Reactie: Het DB is bereid aan dit verzoek tegemoet te
     extra middelen worden gevraagd indien de huidige               komen, en zal daarmee rekening houden bij het opstellen
     budgetten niet toereikend zijn (zie ook RWB op dit punt).      van de jaarrekening 2019 en de ontwerp-begroting 2020.
96              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Zienswijze GR Belastingsamenwerking West-Brabant                 Financiële richtlijnen
plus reactie AB
1. De gemeente Bergen op Zoom gaat ervan uit dat het             Algemeen:
    bestuur van de BWB vóór 1 augustus 2018 een met de           1. Van het Dagelijks Bestuur (DB) van de Gemeenschap-
    deelnemers zorgvuldig afgestemd plan van aanpak                     pelijke Regeling (GR) wordt verwacht dat zij een struc-
    ‘taxeren naar gebruiksoppervlakte’ opstelt, waarin de               tureel financieel-sluitende meerjarenbegroting 2020-2023
    kosten en planning duidelijk inzichtelijk zijn.                     aanbiedt aan de deelnemers. De gehanteerde begrotings-
    Reactie: Het projectplan ‘Transitie naar waarderen op               uitgangspunten door de GR dienen in de begroting 2020
    gebruikersoppervlak, inclusief financiële consequenties             van de GR inzichtelijk te worden gemaakt. In de begroting
    is gelijktijdig met de voorliggende programmabegroting              2020 dient een overzicht te worden opgenomen met de
    2019 in de vergadering van 6 juli aan het Algemeen                  meerjarige bijdrage (2020 t/m 2023) per deelnemer.
    Bestuur voorgelegd.                                          2. De begroting dient te worden opgesteld op basis van
2. De raad gaat ervan uit dat de paragraaf ‘weerstands-                 ongewijzigd beleid. Dat wil zeggen dat geen nieuwe
    vermogen en risicobeheersing’ opgenomen wordt in                    taken of uitbreiding van bestaande taken in de primitieve
    de begroting 2019 en volgende jaren en in toekomstige               begroting mogen worden opgenomen. Tenzij dit eerder
    jaarrekeningen conform de vereisten van het BBV.                    door het Algemeen Bestuur is besloten.
    Reactie: In reactie hierop zal de financiële uitwerking van  3. De begroting dient te voldoen aan het Besluit Begroting
    het risicoprofiel uit de paragraaf ‘weerstandsvermogen              en Verantwoording (BBV). Dit betekent dat de
    en risicobeheersing’ alsnog worden toegevoegd aan                   voorgeschreven gegevens in de begroting dienen te
    de begroting 2019. Deze definitieve begroting, inclusief            worden opgenomen.
    risicoparagraaf, zal, na definitieve vaststelling door het          Met name wordt aandacht gevraagd voor:
    AB, aan de deelnemers worden toegestuurd.                           - Overzicht van incidentele lasten en baten;
                                                                        - Opnemen van (prestatie) indicatoren in de begroting;
                                                                        - Verwachte stand begin en eind begrotingsjaar van Eigen
Kaderstelling                                                             en Vreemd vermogen.
In 2015 heeft u de Nota Verbonden Partijen, zes kaderstel-       4. Een positief resultaat vloeit terug naar de deelnemers.
lende spelregels vastgesteld (RVB15-0056), en in vervolg                De GR kan hiervan afwijken; hiertoe dient het DB een
daarop in 2016 het voorstel ‘Uitwerking kaderstellende                  expliciet en gemotiveerd voorstel tot resultaatbestemming
spelregels verbonden partijen’(RVB16-00062). In deze nota’s             voor te leggen aan het Algemeen Bestuur van de GR.
is onder spelregel 4 de afspraak opgenomen dat deelnemers        5. De loonontwikkeling wordt geraamd conform de geldende
aan een verbonden partij op de beleidsmatige en financiële              CAO van de betreffende GR.
kaders van een verbonden partij sturen door richtlijnen                 Voor de meerjarige ontwikkeling van de salariskosten
mee te geven. Hieronder zijn voor de gemeenschappelijke                 dient rekening gehouden te worden met de werkelijke
regelingen de financiële- en beleidsmatige uitgangspunten               periodieken. Meerjarige mutaties in de werkgeverslasten
voor de begroting 2020 opgenomen. De financiële- kaders                 dienen onderbouwd te worden. Voor deze zaken kan
en de beleidsmatige richtlijnen worden na vaststelling van              niet worden volstaan met een vast percentage per jaar
deze begroting aan de verbonden partijen toegezonden. Bij               zonder onderbouwing*.
de opstelling van de kaderbrief en de ontwerpbegroting voor      6. Het prijsindexcijfer van de algemene prijsontwikkeling
2020 dienen verbonden partijen rekening te houden met deze              BBP uit de septembercirculaire 2018 (of een actuelere
richtlijnen. De andere gemeenten in de regio hanteren in                circulaire) is de basis voor de toe te passen indexering
beginsel dezelfde richtlijnen.                                          voor de begroting 2020 inclusief meerjarenraming*.
                                                                 7. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobe-
                                                                        heersing is aandacht voor de risico’s door deze te kwanti-
                                                                        ficeren, te prioriteren en de beheersingsmaatregelen
                                                                        te benoemen.
                                                                 * t enzij door het AB van een gemeenschappelijke regeling besloten is
                                                                   tot een andere wijze van indexering.
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                           97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>  Aanvullende financiële richtlijn voor de                            • opgave van het materieel (per categorie) en het
  Regio West-Brabant:                                                     aantal posten.
  Bij de uitvoeringsgerichte taak Kleinschalig Collectief Vervoer 4. Prestaties apparaat:
  geldt voor de vervoersprijs per eenheid een aanpassing aan          De begroting 2020 bevat informatie en kengetallen (voor
  de hand van de branchegerichte NEA-index. Verder worden             zover nog niet opgenomen en zo mogelijk steeds op een
  de vervoerslasten begroot aan de hand van het geprognos-            eenduidige manier) over:
  ticeerde gebruik van de vervoersvoorziening. Doorbelasting          a. Onderdeel repressie
  van kosten aan gemeenten en provincie vindt plaats op basis             • aantal uitrukken (uitgesplitst zoals nu) en uitgesplitst
  van realisatie.                                                           naar scenario.
                                                                          • inzetten vrijwilligers, beroeps, witte en oranje kolom.
  Aanvullende financiële richtlijnen WVS:                                 • overschrijdingen inzetten
  1. De gevolgen van de besluitvorming over het herstructure-             • slachtoffers brand en ongevallen gevaarlijke stoffen,
       ringsproces worden verwerkt in de begroting.                         infectieziekten cat A.
  2. Wat betreft gezamenlijke activiteiten met het werkplein          b. Onderdeel preparatie
       Hart van West-Brabant en de ISD Brabantse Wal, zorgt               • planvorming (RCP, RBP, lBP, bereikbaarheidskaarten)
       WVS er voor dat hetgeen daarover in haar begroting is              • (M)OTO (brandweer, witte kolom, oranje kolom, multi).
       opgenomen, aansluit bij de begrotingen van het werkplein           • Gebieden waar wordt voldaan aan het regionaal
       en de ISD. De drie begrotingen zijn de basis voor                    beleid voor bluswater en bereikbaarheid
       de ketenbegroting.                                             c. Onderdeel preventie/pro-actief
                                                                          • Advisering
                                                                          • Inzicht in aantallen kazernes, waarbij aangegeven
  Beleidsmatige richtlijnen                                                 welke voldoen aan de eisen.
                                                                          • Ruimtelijke ordening en projecten
  Veiligheidsregio Midden-West-Brabant                                    • Evenementen
  De Veiligheidsregio heeft als taak zorg te dragen voor crisisbe-        • Vergunningen Milieu (BRZO, BRZO+, overig)
  heersing, risicobeheersing, brandweerzorg, bevolkingszorg en            • Vergunningen Bouw
  geneeskundige hulpverlening bij rampen en crises met als doel           • Voorlichting
  gezamenlijk de fysieke veiligheid en maatschappelijke continu-          • Voldoen van de brandweerkazernes aan
  ïteit in de regio te borgen. Zodoende draagt de veiligheidsregio          “gezond en veilig werken”
  Midden- en West-Brabant bij aan een veilige omgeving.               d. Onderdeel meldkamer
  1. In het beleidsplan 2019-2023 zijn actiepunten opgenomen,             • stand van zaken m.b.t. capaciteit en inzet CACO’s
       die uiterlijk in 2023 moeten zijn gerealiseerd. In de          e. Onderdeel controles, toezicht en handhaving
       kaderbrief 2020 geeft de Veiligheidsregio aan welke                • hoe staat het met de implementatie van
       actiepunten in 2020 centraal staan. In de begroting geeft            het basistakenpakket?
       de Veiligheidsregio aan op welke wijze deze actiepunten            • een algemene rapportage over de bevindingen van
       worden ingevuld.                                                     de controles (aantallen, overtredingen, opgelegde
  2. De begroting 2020 bevat informatie en kengetallen met                  sancties) met zo mogelijk een differentiatie
       informatie over toezicht en handhaving van :                         per gemeente.
       • BRZO,
       • BRZO +,                                                   RAV Brabant Midden-West-Noord
       • Zorg en                                                   1. De kwaliteit en de continuïteit van de ambulancezorg
       • overig.                                                      blijven in 2020 gewaarborgd binnen het traject om te
  3. De begroting 2020 bevat kengetallen/ informatie over de          komen tot een Landelijke Meldkamer Organisatie (LMO)
       omvang van het ambtelijk apparaat /organisatie alsmede         en de landelijke besluitvorming over het toekomstige
       van de financiële ramingen daarvan:                            stelsel voor de ambulancezorg.
       • aantal vrijwilligers                                      2. De RAV informeert de gemeenten tijdig en volledig over
       • aantal beroeps repressief                                    (de kaders voor) het nieuwe landelijke stelsel voor de
       • aantal medewerkers risicobeheersing (advies &                ambulancezorg; over wat dit betekent voor de RAV
           vergunningverlening, toezicht & handhaving)                Brabant MWN en over de consequenties van deze
       • aantal medewerkers overig (uitgesplitst naar overhead,       nieuwe ordening voor een alternatieve rechtsvorm.
           veiligheidsbureau)
       • aantal medewerkers witte kolom, oranje kolom
98                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>3. Een eventuele overgang naar een nieuwe organisatie-          3. WVS-groep werkt, samen met het Werkplein en de ISD:
    structuur als gevolg van een stelselwijziging heeft geen       a) vanuit de vraag van de werkgever aan het versterken
    nadelige (financiële) consequenties voor de gemeenten.            van vaardigheden en competenties van werkzoekenden
    Dit geldt ook voor het traject van de LMO.                        en het ontwikkelen van activiteiten op het gebied van
4. Prestatie-indicatoren                                              werk of participatie;
    overschrijdingspercentages spoedvervoer:                       b) aan het creëren van Beschut werk voor werkzoe-
    - responstijd A1                                                 kenden met een arbeidsbeperking en/of indicatie
      (melding-aankomst meer dan 15 minuten)        5,5%              beschut werken.
    - responstijd A2                                           4. WVS-groep maakt inzichtelijk welke activiteiten en
      (melding-aankomst meer dan 30 minuten)        5%             risico’s verbonden zijn aan de afbouw van het huidige SW
                                                                   bestand en stelt maatregelen voor om nadelige financiële
Regionaal Bureau Leerplicht                                        gevolgen daarvan zoveel mogelijk te beperken.
De begroting 2020 bevat prestatie indicatoren welke             5. WVS-groep besteedt aandacht aan de visie en ambitie
zijn gekoppeld aan de speerpunten van het RBL met                  rondom de herstructurering. Waarbij de uitkomsten van
betrekking tot:                                                    de herstructureringsopdracht vertaald worden in interne
• het aantal jongeren van 5 -23 jaar naar leerplichtstatus         concrete doelstellingen en acties, die bijdragen aan
• het aantal voortijdig schoolverlaters                            het realiseren van de ketenbrede doelstellingen van het
• het aantal jongeren zonder startkwalificatie                     herstructureringsplan. Tevens maakt de WVS de ambitie
• het aantal langdurig relatief verzuimers (‘thuiszitters’)        duidelijk in de afbouw van het SW bestand.
• de formatie leerplicht
                                                                Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant
Regio West-Brabant                                              1. De OMWB toont aan dat wordt voldaan aan de eisen die
1. het (meerjarig) uitvoeringsprogramma vloeit voort uit           zijn vastgelegd in de Wet verbetering VTH (Staatsblad
    de in triple helix verband geformuleerde ambities voor         2016/-139) en daarmee ook aan de landelijk geldende
    West-Brabant. De begroting 2020 vertaalt de gestelde           Kwaliteitscriteria 2.1 (of actuelere versie).
    ambities uit het uitvoeringsprogramma naar concrete         2. Invoeren (gedeeltelijk) van productprijzen met ingang
    doelen voor de jaarschijf 2020.                                van 2020.
2. In de 2e bestuursrapportage wordt een voortgangsrap-         3. Zoveel als mogelijk de gevolgen van de Klimaatwet
    portage verwacht over de realisering van het uitvoerings-      voor de bedrijfsvoering (financieel, personeel etc.) van
    programma en over het Onderzoek- en Ontwikkelfonds.            de omgevingsdienst duidelijk zichtbaar in de begroting
                                                                   2020 verwerken.
WVS-groep                                                       4. Opnemen van kwaliteitsnormen voor de “top 10”
WVS-groep dient haar activiteiten en inspanningen in               producten (o.a. kengetallen) en start registratie
samenhang te bezien met het Werkplein HvWB en de ISD               naleefgedrag.
Brabantse Wal. Hierbij dient het resultaat van de drie organi-  5. Uitvoeren klanttevredenheidsonderzoek in 2020: meten
saties tezamen optimaal te zijn.                                   van de waardering van de dienstverlening onder burgers,
1. De activiteiten van de WVS-groep vormen een keten met           bedrijven en deelnemers. Het onderzoek dient als
    de activiteiten van het Werkplein HvWB en de ISD. Voor         0-meting voor vervolgonderzoeken.
    de monitoring van de keten stellen de WVS, Werkplein        6. Bij het bepalen van de omzet waarop de begroting wordt
    en ISD in samenwerking met de gemeenten gezamenlijk            gebaseerd betrekt de omgevingsdienst ook de gegene-
    een ketenbegroting op. WVS-groep dient haar begroting          reerde omzet van de afgelopen jaren en de ambities van
    zodanig op te stellen dat de beoogde ketenmonitoring           de deelnemers.
    daadwerkelijk kan plaatsvinden. De drie begrotingen zijn    7. De effecten van de verbetertrajecten (automatisering en
    qua aantallen en terminologie op elkaar afgestemd.             informatievoorziening), de efficiencytrajecten (Seinstra
2. WVS-groep dient zich binnen de termijnen van de                 en Arena) en het nieuwe risicogerichte uitvoeringsbeleid
    besluiten over het herstructureringsproces om te vormen        moeten zichtbaar gemaakt worden in de begroting 2020.
    tot een leer-werkbedrijf voor de bredere doelgroep van
    de Participatiewet.
                                                      Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>   GGD West-Brabant
   1. De GGD geeft namens de West-Brabantse gemeenten              5. In overleg met de gemeenten werkt de GGD aan de imple-
      uitvoering aan de in de Wet Publieke gezondheid aan de          mentatie van het vernieuwde Basispakket JGZ, conform
      gemeenten opgedragen taken. Zij voert op onderdelen             het in het AB van 6 juli 2017 genomen besluit. 2020 is het
      ook taken uit die vallen onder andere wetgeving – bijvoor-      laatste jaar van het ‘ingroeipad’ naar de nieuwe kosten-
      beeld de wet Veiligheidsregio’s.                                verdeling voor de JGZ (33% compensatie). In gemeenten
      De GGD is hierbij alert op de rol die zij heeft in ketenaan-    waar de GGD de JGZ 0 – 18 jaar uitvoert, zorgt de GGD
      pakken (leidend of volgend).                                    ervoor dat het (eerder) toegezegde efficiencyvoordeel
   2. De GGD blijft zoeken naar mogelijkheden tot flexibilisering     voor 2020 wordt gerealiseerd.
      en modernisering van haar producten en –diensten-               De GGD neemt in haar begroting een voorstel op voor de
      aanbod (in de vorm van plus- of markttaken). Doel is            invulling van Lokaal Verbinden per 2020.
      een kleiner basispakket en daardoor meer keuzevrijheid       6. De GGD komt in haar beleidsbegroting 2020 met
      voor gemeenten. De GGD geeft bij nieuw beleid/-taken            een voorstel:
      per definitie aan of en hoe bestaande taken niet meer of        a. o p basis waarvan gemeenten een besluit kunnen
      anders (kunnen) worden uitgevoerd. Op deze wijze blijven           nemen over het al dan niet verlengen van de beleidsin-
      gemeenten met de GGD in gesprek over welke producten               tensivering Infectieziektenbestrijding. Met betrekking
      en diensten daadwerkelijk tot haar basistaken gerekend             tot de wijze van financiering is ‘oud voor nieuw’ één
      moeten worden.                                                     van de voor te leggen opties.
   3. De GGD ondersteunt en werkt samen met gemeenten,                b. w aarin de hoofdlijnen van de RUPS aanpak zijn
      maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en            beschreven, inclusief begroting. Dit voorstel komt
      andere partners met het doel dat zoveel mogelijk burgers           overeen met de duur van de landelijke RUPS-regeling
      zo gezond, zelfredzaam en lang mogelijk kunnen blijven             (die naar alle waarschijnlijkheid vanaf 1 juli 2019
      meedoen in de samenleving. ‘Positieve gezondheid’ is hét           gaat lopen, in aansluiting op RUPS IIbis). De aan de
      uitgangspunt binnen het GGD-handelen: burgers worden               gemeenten te vragen cofinanciering staat daarbij in
      aangezet tot het voeren van eigen regie met gebruik van            verhouding tot het rijksbudget. Gevraagd wordt een
      eigen mogelijkheden en hun eigen sociaal netwerk.                  minimumvariant en een maximumvariant voor te leggen
      Voor burgers die onvoldoende eigen regie kunnen voeren             waarbij de bijdrage nooit hoger kan zijn dan € 150.000,-.
      levert de GGD, in afstemming met ketenpartners, haar         7. Waar nodig werkt de GGD in overleg met de gemeenten
      bijdrage aan een adequaat vangnet. Het gaat hier om             aan verdere optimalisering van de prestatie-indicatoren
      kwetsbare kinderen en hun gezinssystemen, laaggelet-            ten behoeve van het krijgen van goed inzicht omtrent te
      terden, campingbewoners, (dreigend) dak- en thuislozen          behalen resultaten binnen de diverse productgroepen.
      en ouderen die de regie over hun eigen leven dreigen            Voorts houdt de GGD rekening met de verplichte indica-
      te verliezen.                                                   toren uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).
   4. De GGD neemt in haar begroting 2020 concrete ambities
      en doelen op.
100             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Toelichting per verbonden partij
Publieke verbonden partijen
Programma 2
GR Openbare Gezondheidszorg West-Brabant (GROGZ)
Doel                  Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemende gemeenten op het gebied
                      van de gezondheid(szorg)
Betrokkenen           Gemeenten Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen,
                      Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen,
                      Steenbergen, Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem, Zundert. Vestiging Breda.
Risico totaal         1. De gemeente draagt bij in het nadelig saldo
                      2. De geneeskundige zorg afstemmen op de aanvaardbare kosten
Bestuurlijk belang    Door de raad aangewezen lid van B&W vertegenwoordigt de gemeente in het dagelijks en
                      algemeen bestuur
Financieel belang     De deelnemende gemeenten dragen bij in het nadelig saldo naar rato van het aantal inwoners.
Uittredingsbepalingen De gemeente is verplicht op basis van de Wet Publieke Gezondheid een openbare
                      gezondheidszorgdienst in stand te houden.
Eigen Vermogen        1 januari 2017:          €      5.090.000         1 januari 2019:       €    4.162.000
                      31 december 2017:        €      5.619.000         31 december 2018:     €    4.162.000
Vreemd vermogen       1 januari 2017:          € 12.973.000             31 december 2017:     € 10.963.000
                      1 januari 2018:          € 10.553.000             31 december 2018:     € 10.553.000
Resultaat             2017:                    €      1.882.000
                      2019:                    €      0
Programma             2 Samen leven, samen doen
Portefeuillehouder    A. Harijgens
                                                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022            101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>   Programma 2
   GR Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV)
   Doel                    • Het instellen en instandhouden van een Regionale Ambulancevoorziening ten behoeve van het
                              werkgebied Midden en West-Brabant;
                           • Het instellen en instandhouden van een Regionale Ambulancevoorziening ten behoeve van het
                              werkgebied Brabant-Noord;
                           • Het instandhouden van een meldkamer ambulancezorg ten behoeve van het werkgebied
                              Midden- en West-Brabant;
                           • Het instandhouden van een meldkamer ambulancezorg ten behoeve van het werkgebied
                              Brabant-Noord;
                           • Het vaststellen en (doen) uitvoeren van regionale ambulanceplannen van de regio Midden- en
                              West-Brabant en Brabant-Noord;
                           • Het (doen) leveren van een bijdrage aan de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en
                              rampen ten behoeve van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant en Hulpverleningsdienst
                              Brabant-Noord.
   Betrokkenen             Gemeenten Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Bernheze, Boekel, Boxmeer,
                           Boxtel, Breda, Cuijk, Dongen, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle,
                           Grave, Haaren, Halderberge, ’s-Hertogenbosch, Heusden, Hilvarenbeek, Landerd, Lith, Loon op
                           Zand, Maasdonk, Mill en Sint Hubert, Moerdijk, Oisterwijk, Oosterhout, Oss, Roosendaal, Rucphen,
                           Schijndel, Sint Anthonis, Sint-Michielsgestel, Sint-Oedenrode, Steenbergen, Tilburg, Uden, Veghel,
                           Vught, Waalwijk, Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem, Zundert. Vestiging Tilburg.
   Risico totaal           De gemeente draagt bij in het nadelig saldo.
   Bestuurlijk belang      Door de gemeenteraad aangewezen lid van B&W vertegenwoordigt de gemeente
                           in het algemeen bestuur.
   Financieel belang       De deelnemende gemeenten dragen bij in het nadelig saldo, vanaf 2012 is de jaarlijkse bijdrage
                           komen te vervallen.
   Uittredingsbepalingen De gemeente is verplicht op basis van de Ambulancewet een ambulancevoorziening in stand
                           te houden.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:         € 9.837.000                  1 januari 2019:      € 13.036.000
                           31 december 2017:       € 13.036.000                 31 december 2018:    € 12.925.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:         geen info                    31 december 2017:    € 21.593.000
                           31 december 2017:       geen info                    31 december 2019:    € 30.593.000
   Resultaat               2017:                   € -/-111
   Programma               2 Samen leven, samen doen
   Portefeuillehouder      A. Harijgens
102              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Programma 2
GR Werkvoorzieningschap West-Brabant (WVS-groep)
Doel                  Integrale uitvoering Participatiewet, onderdeel voormalige Wet Sociale Werkvoorziening, alsmede
                      activiteiten t.b.v. arbeidsintegratie en aangepaste arbeid aan personen uit de deelnemende
                      gemeenten, die op afstand van de reguliere arbeidsmarkt staan.
Betrokkenen           Eigenaren en klant: G   emeenten Bergen op Zoom, Etten-Leur, Halderberge, Moerdijk, Roosendaal,
                                             Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht, Zundert. Vestiging Roosendaal.
                      Leverancier:           WVS-groep
Risico totaal         1. Gemeenten dragen gezamenlijk (eventuele) negatieve exploitatiesaldi. Weerbaarheidsreserve
                          van de GR is thans € 2,3 miljoen. Het risico is onlangs becijferd op € 6 miljoen. Aandeel
                          Bergen op Zoom in het additionele tekort WVS ligt rond de 22%.
                      2. Om exploitatie sluitend te krijgen zijn naast de subsidies eigen inkomsten nodig. De omzet is
                          afhankelijk van economische ontwikkelingen, ondernemerschap van de regeling en bereidheid
                          ondernemers werk uit te besteden/arbeidsplaatsen ter beschikking te stellen. De afgelopen
                          jaren konden de bezuinigingen op de Rijkssubsidie door WVS onvoldoende door omzetverhoging
                          worden gecompenseerd zodat exploitatietekorten werden gerealiseerd. Dit heeft ook gevolgen
                          voor de liquiditeitspositie van WVS.
Bestuurlijk belang    De wethouder van het programma sociale voorzieningen vertegenwoordigt de gemeente, in het
                      algemeen bestuur. Hij vertegenwoordigt hierin de klant- en eigenarenrol.
                      Wethouder A.G.J. van der Weegen is binnen GR aangewezen als lid algemeen bestuur.
Financieel belang     Financiering geschiedt door doorsluizen van gemeenten van rijkssubsidie en bijdragen van derden.
                      Daarnaast betaalt gemeente op basis van aantal geplaatsten een eigen bijdrage ter afkoop van
                      tekortfinanciering. Als weerbaarheidsreserve van GR onvoldoende is in kader van dekking exploita-
                      tietekort zal de gemeente verdere afdekking tekort van de GR op zich moeten nemen.
Uittredingsbepalingen Opgenomen in tekst GR artikel 38.
                      Met name lid 4 is van belang: Een uittredende gemeente is gehouden na uittreding bij te dragen
                      in de negatieve effecten op de exploitatie en in de als gevolg van de uittreding mogelijk ontstane
                      desintegratiekosten. De bijdrage wordt vastgesteld door het algemeen bestuur en de uittredende
                      gemeente. De wijze waarop de bijdrage wordt berekend sluit zoveel mogelijk aan op de bestaande
                      jurisprudentie. Als partijen er niet uitkomen wordt de kwestie conform lid 5 voorgelegd aan
                      een geschillencommissie.
                      Thans wordt in WVS-verband een aanzet gegeven voor het formuleren van gezamenlijke uitgangs-
                      punten bij de uitwerking van de kostenberekening.
Eigen Vermogen        1 januari 2017:            € 2.001.000                 1 januari 2019:        € 1.730.000
                      31 december 2017:          € 1.730.000                 31 december 2018:      € 1.730.000
Vreemd vermogen       1 januari 2017:            € 21.581.000                31 december 2017:      € 23.612.000
                      31 december 2017:          € 22.107.000                31 december 2019:      € 22.600.000
Resultaat             2017:                      € -/- 271.000
Programma             2 Samen leven, samen doen
Portefeuillehouder    A. Harijgens
                                                    Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022               103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>   Programma 4
   GR Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB)
   Doel                    OMWB neemt voorbereidende coördinerende en uitvoerende taken op zich op het terrein van
                           milieu. Zij voert deze taken uit voor de aangesloten gemeenten, deels in mandaat.
   Betrokkenen             Deelnemende gemeenten / provincie behorend tot het samenwerkingsgebied:
                           Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Dongen, Drimmelen, Etten-Leur,
                           Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle, Halderberge, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand,
                           Moerdijk, Oisterwijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Tilburg, Waalwijk,
                           Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem, Zundert en provincie Noord-Brabant. VestigingTilburg.
   Risico totaal           De gemeente draagt bij in eventueel nadelig exploitatieresultaat (zie programma 3)
   Bestuurlijk belang      Door de raad aangewezen lid van B&W vertegenwoordigt de gemeente in het algemeen bestuur
   Financieel belang       1. De gemeenten hebben een Dienstverleningsovereenkomst met de OMWB, waarin een
                                contractmaat met het aantal af te nemen uren is opgenomen en stellen jaarlijks een werkpro-
                                gramma op voor de uit te voeren werkzaamheden.
                           2. De gemeenten hebben een startkapitaal gestort.
   Uittredingsbepalingen Bij uittreding heeft gemeente gedurende een aantal jaren een afnameverplichting.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:          € 4.969.000                 1 januari 2019:         € 1.288.000
                           31 december 2017:        € 6.761.000                 31 december 2019:       € 941.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:          € 6.460.000                 1 januari 2019:         € 7.510.000
                           31 december 2017:        € 5.695.000                 31 december 2019:       € 6.279.000
   Resultaat               2017:                    € 3.807.000
   Programma               4 Woon- en leefomgeving
   Portefeuillehouder      B. Jacobs M.Sc
   Programma 1
   GR Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (GRVR)
   Doel                    Afstemming tussen hulpdiensten t.b.v. bereiken grotere slagkracht en betere dienstverlening
   Betrokkenen             In de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant wordt deelgenomen door de 26 gemeenten,
                           de Brandweer Midden- en West-Brabant, De GHOR Midden- en West-Brabant en de
                           Gemeenschappelijke Meldkamer. Vestiging Tilburg.
   Risico totaal           Bijdrage per inwoner voortgang hulpverlening openbare veiligheid
   Bestuurlijk belang      Burgemeester heeft zitting in het algemeen bestuur, de gemeenteraad heeft een plaatsvervangend
                           lid aangewezen.
   Financieel belang       Bijdrage bestaat uit een bedrag per inwoner.
   Uittredingsbepalingen Uittreden is in principe niet mogelijk. Het betreft hier een wettelijke verplichting.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:          € 21.345.000                1 januari 2018:         € 17.971.000
                           31 december 2017:        € 22.623.000                31 december 2018:       € 15.818.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:          € 28.980.000                1 januari 2018:         € 47.666.000
                           31 december 2017:        € 34.231.000                31 december 2018:       € 57.810.000
   Resultaat               2017:                    € 3.497.337
                           2019:
   Programma               1 Besturen, samenwerken en veiligheid
   Portefeuillehouder      dr. F.A. Petter
104              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Programma 1
Belgisch-Nederlands Grensoverleg (BENEGO)
Doel                   Op 28 juni 2007 is besloten BENEGO in een gewijzigde vorm te continueren.
                       De doelen die BENEGO nastreeft luiden als volgt:
                       • Het zeer actief verbinden van lokale initiatieven bij zowel Belgische als Nederlandse grensge-
                           meenten met als doel hiervoor substantiële subsidiebijdrages te verwerven o.a. via Interreg;
                       • Het in stand houden van een platformfunctie dat minimaal éénmaal per jaar een conferentie
                           belegt voor de deelnemende grensgemeenten en tevens op verzoek van de leden concrete
                           samenwerking c.q. informatie-uitwisseling over grensoverschrijdende actuele thema’s
                           actief entameert;
                       • Het in stand houden van de rechtspersoon (GOL).
Betrokkenen            Deelnemende gemeenten behorend tot het samenwerkingsgebied:
                       Bergen op Zoom, Roosendaal, Rucphen, Woensdrecht en Halderberge.
                       Geen vestigingsplaats, alleen overlegvorm.
                       Deelnemende gemeenten niet behorend tot het samenwerkingsgebied:
                       Alphen-Chaam, Antwerpen, Arendonk, Baarle-Hertog, Baarle-Nassau, Breda, Essen, Etten-Leur,
                       Goirle, Hilvarenbeek, Reusel-De Mierden, Hoogstraten, Kalmthout, Kapellen, Ravels, Tilburg,
                       Turnhout, Wuustwezel, Zundert.
Risico totaal          Jaarlijkse bijdrage van het gemeentelijk belang in grensoverschrijdende projecten
Bestuurlijk belang     Twee leden van B&W, aangewezen door de gemeenteraad ,vertegenwoordigen de gemeente in de
                       Algemene Ledenvergadering
Financieel belang      Jaarlijkse bijdrage (opgenomen in de begroting)
Uittredingsbepalingen  -
Eigen Vermogen         Nvt, er is geen vermogens positie en geen resultaat, eventuele kosten worden direct verrekend.
Vreemd vermogen
Resultaat
Programma              1 Besturen, samenwerken en veiligheid
Portefeuillehouder     dr. F.A. Petter
                                                  Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>   Programma 5
   GR Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)
   Doel                    Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemende gemeenten en waterschap
                           op het gebied van de heffing en invordering van belastingen alsmede de uitvoering van de Wet
                           waardering Onroerende Zaken.
   Betrokkenen             Waterschap Brabantse Delta en gemeenten Bergen op Zoom, Breda, Etten-Leur, Halderberge,
                           Oosterhout, Roosendaal, Woensdrecht en Zundert. Vestiging Etten-Leur.
   Risico totaal           • De gemeente is verplicht een -jaarlijks te bepalen- bijdrage te betalen aan de begroting.
                           • De gemeente staat, gezamenlijk met de overige deelnemers, garant voor de juiste betaling van
                              rente, aflossing, boeten en kosten van de door het BWB af te sluiten langlopende leningen,
                              kasgeldleningen en in rekening courant op te nemen gelden, naar verhouding van voornoemde
                              bijdrage aan de begroting.
   Bestuurlijk belang      B&W hebben uit hun midden één lid aangewezen voor het algemeen bestuur. De voorzitter en de
                           leden van het dagelijks bestuur zijn door en uit het midden van het algemeen bestuur gekozen.
   Financieel belang       Het algemeen bestuur stelt de berekeningswijze van de bijdrage van de deelnemers aan de
                           begroting van de BWB vast met een versterkte meerderheid van tenminste tweederde van het
                           maximaal aantal in dit bestuur uit te brengen stemmen. De deelnemers staan gezamenlijk garant
                           voor de juiste betaling van rente, aflossing, boeten en kosten van de door het BWB af te sluiten
                           langlopende leningen, kasgeldleningen en in rekening courant op te nemen gelden, naar verhouding
                           van voornoemde bijdrage aan de begroting.
   Uittredingsbepalingen Gedurende drie jaar na de datum van toetreding tot de regeling is het niet mogelijk om uit de
                           regeling uit te treden. Voor uittreding wordt een opzegtermijn van tenminste één jaar in acht
                           genomen. Een onafhankelijke deskundige stelt, na ontvangst van een aangetekend schrijven met
                           hierin het –door de gemeenteraad goedgekeurde- besluit tot uittreding een liquidatieplan op met
                           daarin de financiële en personele gevolgen van de uittreding. De kosten van het opstellen van dit
                           liquidatieplan komen voor rekening van de deelnemer die het voornemen heeft om uit te treden.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:          € 332.000                   1 januari 2019:        €       0
                           31 december 2017:        € 191.000                   31 december 2019:      €       0
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:           € 1.075.000                1 januari 2018:        € 165.000
                           31 december 2017:        € 1.020.000                 31 december 2018:      € 110.000
   Resultaat               2017:                    € 146.000
   Programma               5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools
106              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Programma 1
GR Regio West-Brabant
Doel                  Door bundeling van een aantal gemeenschappelijke regelingen wordt als regio gezamenlijke
                      slagkracht georganiseerd, bestuurlijke drukte verminderd en effectiviteit en efficiency verhoogd.
                      De voormalige Verbonden Partijen als SES, MARB, KCV, Regiobureau en Programmabureau zijn
                      opgegaan in deze GR RWB.
Betrokkenen           Deelnemende gemeenten behorend tot het samenwerkingsgebied:
                      Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen, Etten-Leur,
                      Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen,
                      Werkendam, Woensdrecht , Woudrichem, Zundert en Tholen. Vestiging Etten Leur.
Risico totaal         -
Bestuurlijk belang    Burgemeester vertegenwoordigt, als lid van B&W, de gemeente in Algemeen Bestuur en (als
                      vice-voorzitter in) Dagelijks Bestuur. Portefeuillehouders vertegenwoordigen de gemeente in de
                      Bestuurscommissies Middelen, RO, Duurzaamheid, Zorg/Welzijn/Onderwijs, Sociaal-Economische
                      Zaken, KCV en Mobiliteit.
Financieel belang     -
Uittredingsbepalingen -
Eigen Vermogen        1 januari 2017:          € 295.000                    1 januari 2019:         € 296.000
                      31 december 2017:        € 390.000                    31 december 2019:       € 296.000
Vreemd vermogen       1 januari 2017:          € 9.138.000                  1 januari 2019:         € 7.534.000
                      31 december 2017:        € 7.656.000                  31 december 2019:       € 7.534.000
Resultaat             2017:                    € 332.000
Programma             1 Besturen, samenwerken en veiligheid
Portefeuillehouder    dr. F.A. Petter
Programma 3
GR Programma schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten
Doel                  Regionale centrale leerlingadministratie; Centralisering van het gegevensbeheer RMC en leerplicht
                      (wettelijke taak) tbv betere controle op voortijdig schoolverlaters en schoolverzuim, eenduidige
                      cijfers en werkwijze in regio en betere aansluiting bij (regionaal georganiseerde) partners als het
                      Voortgezet Onderwijs/MBO zelf, maar ook Zorg, Veiligheidpartners.
Betrokkenen           18 gemeenten nemen deel aan de GR waaronder de Gemeente Bergen op Zoom. Vestiging Breda.
Risico totaal         Bergen op Zoom blijft zelf eindverantwoordelijk tav deze wettelijke taak, Breda wordt geman-
                      dateerd om de centrale leerlingadministratie te voeren. Risico blijft beperkt tot maximaal de
                      jaarlijkse bijdrage.
Bestuurlijk belang    Vertegenwoordiger in bestuur GR van de 18 gemeenten is portefeuillehouder educatie.
                      Vertegenwoordiger bij Regio West Brabant in ZWO portefeuillehouder educatie.
Financieel belang     -
Uittredingsbepalingen Looptijd GR is twee jaar. Tussentijdse ontbinding kan uiitsluitend als alle gemeenten
                      daartoe instemmen.
Eigen Vermogen        1 januari 2017:          €     79.215                 1 januari 2019:         €         0
                      31 december 2017:        €     21.266                 31 december 2019:       €         0
Vreemd vermogen       1 januari 2017:          € 1.200.000                  1 januari 2019:         € 1.400.000
                      31 december 2017:        € 1.400.000                  31 december 2019:       € 1.400.000
Resultaat             2017:                    €     21.266
Programma             3 (Vrijetijds-)Economie, werkgelegenheid en onderwijs
Portefeuillehouder    B. Jacobs M.Sc
                                                  Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>   Programma 2
   GR Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal
   Doel                    De regeling heeft ten doel de gezamenlijk uitvoering van het takenpakket van een afdeling Sociale
                           Zaken van een gemeente uit te voeren en het afstemmen van beleid terzake van de uitvoering van
                           de in deze regeling benoemde wet en regelgeving en het bevorderen van de kwaliteit en continuïteit
                           van de dienstverlening. Het gemeenschappelijk belang betreft de uitvoering van de primaire en
                           secundaire processen van de regelingen. Ingangsdatum is 01-01-2012.
   Betrokkenen             Gemeenten Bergen op Zoom (vestigingsplaats), Steenbergen en Woensdrecht.
                           Vestiging Bergen op Zoom.
   Risico totaal           De gemeente draagt bij in het nadelig saldo.
   Bestuurlijk belang      Voor de uitvoering van deze regeling is een gemeenschappelijk orgaan ingesteld. Door de raad
                           aangewezen lid van B&W vertegenwoordigt de gemeente in het gemeenschappelijk orgaan.
   Financieel belang       De deelnemende gemeenten dragen bij naar rato van het klantenaantal WWB. De GR heeft geen
                           eigen en vreemd vermogen.
   Uittredingsbepalingen Het college van elke deelnemende gemeente kan, na vooraf verkregen instemming van de raad
                           van die gemeente, besluiten dat de deelneming aan deze regeling wordt opgezegd. De raad van de
                           andere gemeenten wordt over de besluiten geïnformeerd. Een dergelijk besluit tot uittreding kan
                           niet plaatsvinden binnen vijfjaar na inwerkingtreding van deze regeling. Een uittreding kan slechts
                           plaatsvinden met ingang van de eerste januari van enig jaar, met dien verstande dat tenminste een
                           opzegperiode van 18 maanden in acht wordt genomen.
                           De deelnemende gemeenten regelen in alle billijkheid de gevolgen van de uittreding.
                           Daarbij geldt als uitgangspunt dat de uittredende gemeente de kosten draagt die het
                           rechtstreekse gevolg zijn van de uittreding en dat de overige gemeenten geen financieel
                           nadeel van de uittreding ondervinden.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:         €        0                  1 januari 2019:        €         0
                           31 december 2017:       €        0                  31 december 2019:      €         0
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:         €        0                  1 januari 2019:        €         0
                           31 december 2017:       €        0                  31 december 2019:      €         0
   Resultaat               2017:                   € 578.000
   Programma               2 Samen leven, samen doen
   Portefeuillehouder      B. Jacobs M.Sc
108              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Programma 5
GR ICT West Brabant West
Doel                  Ondersteuning op het gebied van ICT in de vorm van een bedrijfsvoeringsorganisatie. Het
                      betreft echter alleen de automatiseringsfunctie. Het gaat dan om de basis infrastructuur zoals
                      netwerk, server/opslag en werkplek (het gaat niet om de applicaties die gebruik maken van
                      deze infrastructuur).
Betrokkenen           Deelnemende gemeenten Bergen op Zoom, Etten-Leur, Roosendaal, Moerdijk
Risico totaal         De dienstverlening van de gemeente is afhankelijk van het goed functioneren van de gemeen-
                      schappelijk beheerde ICT infrastructuur. Daarnaast draagt de gemeente bij in een eventueel
                      nadelig exploitatiesaldo.
Bestuurlijk belang    Portefeuillehouder behartigt het belang van Bergen op Zoom in het bestuur.
Financieel belang     Het bestuur stelt jaarlijks een berekenwijze vast van de deelnemersbijdragen.
Uittredingsbepalingen Zijn opgenomen in artikel 29 van de GR. De nadelige financiële gevolgen voor de ICT WBW die
                      veroorzaakt worden door de uittreding, inclusief de hierdoor ontstane wachtgeldverplichtingen,
                      worden bij het uittredende college in rekening gebracht.
Eigen Vermogen        1 januari 2017:           €         0               1 januari 2019:        €         0
                      31 december 2017:         €         0               31 december 2019:      €         0
Vreemd vermogen       1 januari 2017:           €    61.000               1 januari 2018:        €    61.000
                      31 december 2017:         €    61.000               31 december 2018:      €    61.000
Resultaat             2017:                     € 543.000
                      2018:                     €         0
                      Er is geen sprake van eigen vermogen aangezien, alle resultaten worden teruggeven aan de
                      deelnemende gemeenten.
                      Er is geen sprake van vreemd vermogen, buiten een gevormde personeelsvoorziening (betreft
                      aanspraken uit het verleden). In de toekomst is het ontstaan van vreemd vermogen afhankelijk van
                      de besluitvorming omtrent de mogelijke investeringen in de nieuwe infrastructuur.
Programma             5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
Portefeuillehouder    mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools
                                                   Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022              109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>   Programma 5
   GR West-Brabants Archief
   Doel                    1. De belangen van de deelnemers met betrekking tot de zorg, het beheer, de bewaring en het
                               ter beschikking stellen van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden en
                               collecties van de deelnemende gemeenten te behartigen alsmede het toezicht op het beheer
                               van de archiefbescheiden van de deelnemers voor zover deze niet zijn overgebracht.
                           2. Het in het samenwerkingsgebied vervullen van de functie van regionaal kennis- en informa-
                               tiecentrum op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis middels het opbouwen
                               en beheren van een zo breed mogelijke collectie regionaal-historisch bronnenmateriaal en
                               deze op een zo actief mogelijke wijze beschikbaar stellen aan en dienstbaar maken voor een
                               breed publiek.
   Betrokkenen             Deelnemende gemeenten: Bergen op Zoom (vestigingsplaats), Etten-Leur, Roosendaal, Moerdijk,
                           Halderberge, Rucphen, Steenbergen, Woensdrecht, Zundert
   Risico totaal           De gemeente draagt bij in een eventueel nadelig saldo.
   Bestuurlijk belang      B&W hebben uit hun midden één lid aangewezen voor het algemeen bestuur. Portefeuillehouder is
                           tevens lid dagelijks bestuur.
   Financieel belang       Bijdrage bestaat uit een bedrag per strekkende meter archief. Daarnaast een bijdrage bedoeld om
                           de verbinding tussen het Archief en het Cultuurbedrijf te behouden en optimaliseren.
   Uittredingsbepalingen Uittreding dient schriftelijk medegedeeld te worden aan het algemeen bestuur. De uittreding vindt
                           niet eerder plaats dan op 31 december van het jaar volgend op het jaar waarin de schriftelijke
                           uittreding bij het algemeen bestuur is ingediend. Aan de uittreding wordt door het algemeen bestuur
                           voorwaarden en gevolgen verbonden. De nadelige financiële gevolgen voor het West-Brabants
                           Archief, die veroorzaakt worden door de uittreding, inclusief de hierdoor ontstane wachtgeldver-
                           plichting worden bij de uittredende deelnemer in rekening gebracht. Een onafhankelijke externe
                           deskundige adviseert over de vaststelling van de financiële gevolgen. Het advies van deze
                           deskundige is voor partijen bindend.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:          €     28.402               1 januari 2019:         € 178.073
                           31 december 2017:        € 178.073                  31 december 2019:       € 158.073
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:          € 1.256.637                1 januari 2018:         € 1.293.000
                           31 december 2017:        € 1.285.777                31 december 2018:       € 1.179.000
   Resultaat               2017:                    € 149.671
   Programma               5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools
110              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022 111</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>   Private verbonden partijen
   Programma 4
   SAVER N.V.
   Doel                    Uitvoering afvalinzameling- en reinigingsdiensten
   Betrokkenen             Bergen op Zoom, Roosendaal, Woensdrecht, Halderberge. Vestiging Roosendaal.
   Risico totaal           Gemeente draagt risico omtrent voortbestaan van het bedrijf c.q. het aandelenkapitaal.
   Bestuurlijk belang      De portefeuillehouder Middelen vertegenwoordigt de gemeente in de algemene vergadering van
                           aandeelhouders. De portefeuillehouder “Beheer” vertegenwoordigt de gemeente in de Klantenraad
                           van SAVER.
   Financieel belang       Deelnemende gemeenten betalen een bijdrage, gebaseerd op de kosten van de uitvoering van
                           werkzaamheden gestort aandelenkap. van € 925.712,--
                           Sinds 2004 is meer sprake van een koppeling prestatie beloning. Gemeenten betalen dus niet zo zeer
                           op basis van de omvang van het gestort aandelenkapitaal, maar op basis van prestatie.
   Ontwikkelingen          In 1999 heeft Bergen op Zoom het gehele project reiniging geprivatiseerd en samen met nog 3
                           gemeenten ondergebracht in Saver N.V. De gemeente heeft een aandelenpakket van € 925.712,-.
                           Voor de reiniging en het inzamelen van huishoudelijk afval geeft de gemeente opdracht aan
                           Saver N.V. De kosten voor het inzamelen van huishoudelijk afval worden gedekt door het tarief
                           afvalstoffenheffing. Het voor- of nadeel verschil van Saver n.v. komt ten bate of ten laste van de
                           deelnemende gemeenten. De gemeente is met een lid van het college vertegenwoordigd in de
                           algemene vergadering van aandeelhouders (weth. Financién) én in de Klantenraad (wethouders
                           Afval en Reiniging). Dienstverlening geschiedt op basis van DVO’s die door de colleges worden
                           vastgesteld. De DVO’s zijn een afgeleide van de Raamdienstverleningsovereenkomst (RDVO) die
                           door de aandeelhouders wordt vastge- steld hierdoor is er een koppeling ontstaan tussen prestatie
                           en beloning.
                           De aandeelhouders hebben de aandeelhoudersovereenkomst verlengd tot 2019. In het diensten-
                           pakket van SAVER zit naast het inzamelen van huishoudelijk afval tevens de exploitatie van de
                           milieustraat, kolkenreiniging, straatvegen, Gladheidsbestrijding, ongediertebestrijding en de
                           inzameling van monostromen waaronder oud papier, glas, kunststof etc. Sinds 2004 is meer sprake
                           van een koppeling prestatie beloning. Gemeenten betalen dus niet zo zeer op basis van de omvang
                           van het gestort aandelenkapitaal, maar op basis van afgenomen dienstverlening. De zakelijke relatie
                           heeft hiermee - ondanks het feit dat (voor het merendeel) sprake is van gedwongen winkelnering –
                           een professioneel zakelijke impuls gekregen. De dienstverlening van SAVER breidt zich de laatste
                           jaren uit over meer zakelijke partners in de vorm van bedrijven (inzameling bedrijfsafval) en andere
                           gemeenten, niet zijnde aandeelhouders. Dit werken voor ‘derden’ is overigens wettelijk gelimiteerd
                           tot maximaal 20% en betreft het maximaal benutten van de beschikbare productiecapaciteit. Binnen
                           de Governance structuur is een en ander in diverse documenten vastgelegd die door de aandeel-
                           houdersvergadering zijn vastgesteld. De Governance structuur is in 2010 vastgesteld.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:         € 26.555.000
                           31 december 2017:       € 25.866.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:         € 6.358.000
                           31 december 2017:       € 8.105.000
   Resultaat               2016:                   € 1.399.541
                           2017:                   €     .708.000
   Programma               4 Woon- en leefomgeving
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
112              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Programma 3
Rewin NV
Doel                Versterken van de regionale economie door bedrijven te stimuleren in West-Brabant te investeren.
Betrokkenen         De aandeelhouders zijn de 18 gemeenten in West-Brabant te weten: Aalburg, Alphen-Chaam, Baarle-
                    Nassau, Bergen op Zoom, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Halderberge, Moerdijk,
                    Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen, Werkendam, Woensdrecht, Woudrichem en Zundert,
                    de Regio West-Brabant Kamers van Koophandel in Midden- en West-Brabant en Brabant.
Risico totaal       Verlies inleg aandelenkapitaal.
Bestuurlijk belang  Aandeelhouder
Financieel belang   Boekwaarde aandelen € 13.613
Procedure begroting Gemeentelijke bijdragen verlopen via de GR RWB
Ontwikkelingen      De uitvoering van de regionale agenda gaat plaatsvinden via gezamenlijke regionale programma’s,
                    waarin bedrijfsleven, onderwijs en overheden hun eigen sterktes inbrengen. Voor elke speerpunts-
                    ector zijn er triple helix samengestelde regiegroepen, onder leiding van een regionaal bestuurder.
                    Dit in samenwerking met de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM), diverse overheden,
                    onderwijspartners en bedrijfsleven in de regio.
Eigen Vermogen      1 januari 2017:            € 1.311.000
                    31 december 2017:          € 1.404.000
Vreemd vermogen     1 januari 2017:            € 750.000
                    31 december 2017:          € 1.025.000
Resultaat           2017:                      €    56.000
Programma           3 (Vrijetijds-)Economie, werkgelegenheid en onderwijs
Portefeuillehouder  RvC lid: B. Jacobs M.Sc
                                                  Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022               113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>   Programma 5
   Brabant Water NV
   Doel                    Innemen en levering water in de aangesloten gemeenten
   Betrokkenen             Vrijwel alle gemeenten in Noord-Brabant. Vestiging ’s Hertogenbosch.
   Risico totaal           Verlies inleg aandelenkapitaal
   Bestuurlijk belang      Aandeelhouder
   Financieel belang       Boekwaarde aandelen € 228.849
   Procedure begroting     Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeente
                           geïnformeerd over belangrijke investeringen en de thema’s die momenteel spelen ten aanzien
                           van waterleidingbedrijven.
   Ontwikkelingen          In 2002 zijn de nv Waterleidingmaatschappij Noord-West-Brabant en de nv
                           Waterleidingmaatschappij Oost-Brabant gefuseerd tot Brabant Water NV. De inbreng van de
                           gemeente als aandeelhouder is gering, maar de aanwezigheid heeft tot doel om met de andere
                           gemeenten in Noord Brabant in voorkomende gevallen een inbreng te hebben. De aandelen zijn
                           niet verhandelbaar. Vooralsnog wordt gestreefd naar zelfstandigheid en een redelijk tarief voor
                           drinkwater. In principe wordt er geen dividend uitgekeerd, maar dit wordt ingezet voor het behoud
                           van een laag tarief. De waarde van het aandelenpakket is gewaardeerd op € 235.965. De gemeente
                           maakt geen deel uit van het dagelijks bestuur.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:         € 577.940.000
                           31 december 2017:       € 609.107.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:         € 399.000.000
                           31 december 2017:       € 438.000.000
   Resultaat               2017:                   €     31.167.000
   Programma               5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
   Programma 5
   NV Bank voor Nederlandse Gemeenten
   Doel                    Gemeente heeft belang bij een gespecialiseerde bank ten behoeve van Nederlandse overheden.
                           Daarnaast wordt dividend ontvangen.
   Betrokkenen             Bijna alle Nederlandse Gemeenten. Vestiging Den Haag.
   Risico totaal           Verlies inleg aandelenkapitaal
   Bestuurlijk belang      Aandeelhouder
   Financieel belang       De gemeente neemt via aandelen deel in de NV gestort ad € 93.178-.
   Ontwikkelingen          Van oudsher neemt de gemeente deel aan deze vennootschap. Dit is een uitvloeisel van de
                           verhouding tussen gemeente en BNG, waarbij de BNG als huisbankier fungeert. Op dit moment zijn
                           er geen redenen om de situatie te wijzigen. Jaarlijks wordt dividend ontvangen. De gemeente maakt
                           geen deel uit van het bestuur. De bank wordt voortdurend geconfronteerd met nieuwe eisen als
                           gevolg van gewijzigde wetgeving (IFRS, Bazel) en onzekere situaties op de geld- en kapitaalmarkt
                           waardoor zij geen uitspraken wenst te doen over te verwachten resultaat 2018.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:         €     3.753.000.000
                           31 december 2017:       €     4.220.000.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2016:         € 150.247.000.000
                           31 december 2016:       € 135.805.000.000
   Resultaat               2017:                   €       393.000.000
   Programma               5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
114              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>Programma 5
PZEM NV (voorheen Delta NV)
Doel                  Innemen en levering water, gas, elektriciteit en kabel in de aangesloten gemeenten in Zeeland en
                      Noord West-Brabant
Betrokkenen           Alle Zeeuwse gemeenten (+/- 47%), Provincie Zeeland (50%), Provincie Noord-Brabant en enkele
                      West-Brabantse gemeenten. Vestiging Middelburg.
Risico totaal         Verlies inleg aandelenkapitaal
Bestuurlijk belang    Aandeelhouder
Financieel belang     Gemeente bezit +/- 0,5% van de aandelen van Delta NV die een boekwaarde hebben van € 38.118.
Procedure begroting   Gemeente wordt via diverse informatie op de hoogte gehouden over de gang van zaken bij
                      Delta. Grote investeringen en/of belangrijke strategische wijzigingen worden aan de aandeel-
                      houders voorgelegd.
Ontwikkelingen        De herindeling van Halsteren bij Bergen op Zoom heeft tot gevolg gehad dat de aandelen van
                      de N.V. Delta Nutsbedrijven mee overgingen. Het aandeel van de gemeente in het totale aande-
                      lenpakket is gering. De gemeente bezit 84 aandelen. Jaarlijks wordt een dividend ontvangen. De
                      gemeente heeft alleen via de aandeelhoudersvergadering bestuurlijke inbreng.
                      Als gevolg van de lagere prijzen voor elektriciteit en een verplichte afsplitsing van het netwerk
                      bedrijf staan de resultaten bij Delta al geruime tijd onder druk. Om de continuïteit van de onder-
                      neming te waarborgen zijn een aantal dochter ondernemingen (afvalverwerker Indaver, deelneming
                      in windmolenpark, consumentak Delta) afgestoten en is het netwerkbedrijf verkocht aan Enduris.
                      Momenteel wordt een nieuwe aandeelhoudersstrategie passend bij de gewijzigde structuur van de
                      onderneming ontwikkeld. Omdat de consumentak is afgestoten en de naam Delta hierbij is meever-
                      kocht is de naam van het bedrijf gewijzigd in PZEM. PZEM zoekt naar een oplossing om de risico’s
                      van haar commerciele activiteiten zoveel mogelijk te beperken. Probleem hierbij is het gedeeltelijk
                      bezit (70%) van de kerncentrale in Borsele. PZEM wil af van dit belang maar heeft hiervoor de
                      medewerking van het Rijk nodig. Die is daar tot dusver uiterst terughoudend in.
Eigen Vermogen        1 januari 2017:          € 1.078.000.000
                      31 december 2017:        € 1.374.000.000
Vreemd vermogen       1 januari 2017:          € 1.379.000.000
                      31 december 2017:        € 931.000.000
Resultaat             2017:                    € 313.000.000
Programma             5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
Portefeuillehouder    mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
                                                 Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                   115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>   Programma 4
   Parkeerbeheer Bergen op Zoom BV
   Doel                    Uitvoering van het gemeentelijk parkeerbeleid op basis van een dienstverleningsovereenkomst.
   Betrokkenen             • Gemeente Bergen op Zoom;
                           • Parkeerbeheer Bergen op Zoom B.V.
                           • Klanten (parkeerders en abonnementhouders)
   Risico totaal           De afspraken over het uitvoeren van het parkeerbeleid zijn vastgelegd in de dienstverleningsover-
                           eenkomst. Parkeerbeheer voert het parkeerbeleid conform de dienstverleningsovereenkomst uit.
                           De kosten worden betaald uit de parkeerinkomsten. De gemeente draagt het financiële risico en
                           ontvangt ook de inkomsten. Voor het opvangen van tegenvallers en voor het doen van (grote) inves-
                           teringen is er een parkeerreserve. Deze reserve is op dit moment toereikend.
   Bestuurlijk belang      Gemeente is enige aandeelhouder.
   Financieel belang       De gemeente betaalt een vergoeding voor de geleverde diensten en ontvangt de inkomsten van
                           Parkeerbeheer BV.
   Procedure begroting     Parkeerbeheer BV stelt een eigen begroting op en verantwoordt elk kwartaal de voortgang.
   Ontwikkelingen          Parkeerbeheer Bergen op Zoom B.V. is opgericht in 2005. De werkzaamheden betreffen onder meer
                           de afgifte van abonnementen, het toezicht op het betaald parkeren, de verwerking van de parkeerin-
                           komsten en het toezicht in gemeentelijke parkeergarages en dergelijke. In 2011 is het gereguleerd
                           parkeergebied uitgebreid.
   Eigen Vermogen          1 januari 2017:         €      57.025
                           31 december 2017:       €    - 47.136
   Vreemd vermogen         1 januari 2017:         €     878.068
                           31 december 2017:       € 1.197.351
   Resultaat               2017:                   € - 104.161
   Programma               4 Woon- en leefomgeving
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
116              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Programma 3
Zwembad de Schelp en de Melanen BV
Doel                   De BV exploiteert 2 zwembaden
Risico totaal          Gemeente draagt risico omtrent het voortbestaan c.q. het gestort aandelenkapitaal.
Bestuurlijk belang     Gemeente is enige aandeelhouder.
Financieel belang      Jaarlijks verstrekt de gemeente een subsidie ad 1.8 miljoen. Gestort aandelenkapitaal van €100.000.
Ontwikkelingen         In 2001 is ten behoeve van de exploitatie het zwembad verzelfstandigd in de vorm van een BV. De
                       gemeente is enige aandeelhouder met een aandelenpakket van € 100.000,--. Er is geen raad van
                       commissarissen. De gemeente vormt het algemeen bestuur. Gezien het belang van het zwembad
                       voor de gemeente en gezien het sociaal statuut loopt de gemeente een financieel risico indien de
                       resultaten van de b.v. achterblijven bij de verwachtingen. In 2003 is het openluchtbad De Melanen
                       hieraan toegevoegd. Raadsbesluit 29 januari 2004. De gemeente subsidieert jaarlijks met afgerond
                       € 1.8 miljoen. In 2017 zijn de huurovereenkomst en de exploitatieovereenkomst tussen gemeente
                       en de de BV geactualiseerd. Door gedwongen sluiting van zwembad de Schelp in maart 2018 kan
                       gedurende langere tijd geen gebruikt worden gemaakt van dit bad.
Eigen Vermogen         1 januari 2017:           €     126.609
                       31 december 2017:         €      12.722
Vreemd vermogen        1 januari 2017:           € 1.265.979
                       31 december 2017:         €     680.241
Resultaat              2017:                     € - 742.658
Programma              3 (Vrijetijds-)Economie, werkgelegenheid en onderwijs
Portefeuillehouder     mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools en A.G.J. van der Weegen
Programma 4
NV Maatschappij ter bevordering Industrievestiging Bergen op Zoom (NV Aangenaam Bergen op Zoom)
Doel                   Uitvoering van het gemeentelijk parkeerbeleid op basis van een dienstverleningsovereenkomst.
Betrokkenen            • Het kopen, verkopen, in erfpacht uitgeven, verhuren of in huurkoop geven van gronden geschikt
                          voor industrievestiging;
                       • Het bouwen, kopen, of huren enerzijds en het verkopen, verhuren of in huurkoop geven ander-
                          zijds, van bedrijfsgebouwen;
                       • De promotie van Bergen op Zoom als aantrekkelijke vestigingsplaats; en
                       • Het verrichten van alle met het bovenstaande verband houdende of daarop betrekking hebbende
                          handelingen, alles in de ruimste zin genomen.
Risico totaal          Verlies aandelenkapitaal (€ 402.750)
Bestuurlijk belang     De gemeente is in de raad van commissarissen vertegenwoordigd door twee leden van het college
                       van burgemeester en wethouders.
Financieel belang      Aandelenkapitaal € 402.750.
Ontwikkelingen         De NV Aangenaam Bergen op Zoom stelt middelen beschikbaar voor het stimuleren van de
                       economie van de gemeente Bergen op Zoom. Dit door in te zetten op de uitvoering citymarketing
                       en het economisch stimuleren van nieuwe initiatieven zowel bij nieuwe of bestaande bedrijven in
                       Bergen op Zoom.
Eigen Vermogen         1 januari 2017:           € 1.673.519
                       31 december 2017:         € 1.714.643
Vreemd vermogen        1 januari 2017:           € 1.868.713
                       31 december 2017:         € 1.405.878
Resultaat              2017:                     €      41.124
Programma              4 Woon- en leefomgeving
Portefeuillehouder     mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
                                                    Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                 117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>   Programma 5
   Enexis Holding N.V. (ontstaan uit Essent NV)
   Doel                     Beheer energienetwerk
   Betrokkenen              Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
   Risico totaal            Verlies inleg aandelenkapitaal.
   Bestuurlijk belang       Aandeelhouder.
   Financieel belang        Het geringe belang in Enexis Holding N.V. kent een boekwaarde van € 1.132 (23.510 aandelen).
   Procedure begroting      Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeente geïnfor-
                            meerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
   Ontwikkelingen           Enexis is sinds 2009 afgesplitste netwerkbedrijf van Essent NV. Enexis beheert het energienetwerk
                            in zeven provincies in Noord-, Oost-, en Zuid-Nederland. Zij zorgt ervoor dat gas en elektriciteit
                            van de energieleveranciers veilig bij de klant terecht komen. Enexis is verantwoordelijk voor de
                            aansluiting van ongeveer 2,6 miljoen huishoudens, bedrijven en overheden.
   Eigen Vermogen           1 januari 2016:         €        3.607.000.000
                            31 december 2016:       €        3.704.000.000
   Vreemd vermogen          1 januari 2016:         € 3.426.000.000.000
                            31 december 2016:       € 3.580.000.000.000
   Resultaat                2016:                   €          208.000.000
   Programma                5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder       mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
   Programma 5
   Vordering op Enexis B.V. (ontstaan uit Essent NV)
   Doel                     Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders bij het beheer en de uitoefening van
                            rechten en verplichtingen ingevolge de vordering op Enexis Holding NV en de daaraan verbonden
                            back-to-back leningen van de verkopende aandeelhouders.
   Betrokkenen              Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
   Risico totaal            Verlies inleg aandelenkapitaal.
   Bestuurlijk belang       Aandeelhouder.
   Financieel belang        Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3.14 (314 aandelen).
   Procedure begroting      Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeente geïnfor-
                            meerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
   Ontwikkelingen           Ten behoeve van een eenvoudiger coördinatie en beheersbaarheid van de 136 aandeelhouders is er
                            voor gekozen deze vennootschap tijdelijk op te zetten. Vanuit deze vennootschap wordt Enexis BV
                            gefinancierd. De looptijd van deze vennootschap is afhankelijk van aflossing en/of herfinanciering
                            van de vier tranches (3, 5, 7 en 10 jaar) van de leningen. De gemeente Bergen op Zoom heeft een
                            lening aan c.q. vordering op Enexis van € 282.719. Begin 2012 zijn een tweetal leningen door Enexis
                            geherfinancierd hetgeen heeft geleid tot het dalen van deze vordering cq lening. In 2016 is de 3e
                            tranche afgelost. De aflossing van de laatste tranche vindt in 2019 plaats.
   Eigen Vermogen           1 januari 2018:         €         35.000
                            31 december 2018:       €         27.500
   Vreemd vermogen          1 januari 2018:         € 356.260.000
                            31 december 2018:       € 356.260.000
   Resultaat                2018:                   €       -/- 7.500
   Programma                5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder       mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
118              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Programma 5
Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. (ontstaan uit Essent NV)
Doel                     Het beheer en de uitoefening van de rechten en verplichtingen ingevolge de aandelen in EPZ
                         (w.o. de kerncentrale Borssele).
Betrokkenen              Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
Risico totaal            Verlies inleg aandelenkapitaal.
Bestuurlijk belang       Aandeelhouder.
Financieel belang        Het geringe belang kent een boekwaarde van € 1,00 (23.510 aandelen).
Procedure begroting      Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeente geïnfor-
                         meerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
Ontwikkelingen           PBE was aanvankelijk opgericht ten behoeven van een bodemprocedure inzake het geschil
                         tussen Delta en RWE over het belang in de kerncentrale te Borsele. Partijen hebben hierover een
                         compromis bereikt. De PBE blijft bestaan om zaken af te wikkelen volgende uit de verplichtingen
                         van het Convenant Borging Publiek Belang Kerncentrale 2009.
Eigen Vermogen           1 januari 2018:         € 1.600.000
                         31 december 2018:       € 1.620.000
Vreemd vermogen          1 januari 2018:         €            0
                         31 december 2018:       €            0
Resultaat                2018:                   € -/- 20.000
Programma                5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
Portefeuillehouder       mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
Programma 5
Verkoop Vennootschap B.V. (ontstaan uit Essent NV)
Doel                     • Het overnemen van vrijwel alle garanties van de verkopende aandeelhouders aan RWE AG in
                            de verkoopovereenkomst.
                         • Het voeren van eventuele garantieclaim procedures tegen RWE AG.
                         • Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders met betrekking tot het geven van
                            instructies aan de escrow agent waar het fonds wordt aangehouden.
Betrokkenen              Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
Risico totaal            Verlies inleg aandelenkapitaal.
Bestuurlijk belang       Aandeelhouder.
Financieel belang        Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3,14 (314 aandelen).
Procedure begroting      Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeente geïnfor-
                         meerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
Ontwikkelingen           Ten behoeve van een eenvoudiger coördinatie en beheersbaarheid van de 136 aandeelhouders
                         is er voor gekozen deze vennootschap tijdelijk op te zetten. De looptijd van deze vennootschap is
                         afhankelijk van de periode dat claims onder de escrow kunnen worden ingediend en afgewikkeld. In
                         2015 is een bedrag van € 326,9 mln. vrijgevallen en uitgekeerd. Ook in 2016 volgde nog een uitkering.
                         Het is nog onduidelijk wanneer de vennootschap kan worden geliquideerd.
Eigen Vermogen           1 januari 2018:         € 100.000
                         31 december 2018:       € 60.000
Vreemd vermogen          1 januari 2018:         €          0
                         31 december 2018:       €          0
Resultaat                2018:                   € -/- 40.000
Programma                5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
Portefeuillehouder       mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
                                                     Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                    119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>   Programma 5
   CBL Vennootschap B.V. (ontstaan uit Essent NV)
   Doel                    • Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders ter dekking van eventuele aanspra-
                               kelijkheid bij het afkopen van de cross border leases (CBL’s).
                           • Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders met betrekking tot het geven van
                               instructies aan de escrow agent waar het fonds.
   Betrokkenen             Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
   Risico totaal           Verlies inleg aandelenkapitaal.
   Bestuurlijk belang      Aandeelhouder.
   Financieel belang       Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3,14 (314 aandelen).
   Procedure begroting     Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeente geïnfor-
                           meerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
   Ontwikkelingen          Ten behoeve van een eenvoudiger coördinatie en beheersbaarheid van de 136 aandeelhouders
                           is er voor gekozen deze vennootschap tijdelijk op te zetten. De looptijd van deze vennootschap is
                           afhankelijk van de periode dat claims onder de escrow kunnen worden ingediend en afgewikkeld.
                           In juni 2010 is een bedrag ontvangen van € 2.751 als voorschot op definitieve afrekening. Het is nog
                           onduidelijk wanneer de venootschap kan worden geliquideerd.
                                                      Onderstaande bedragen zijn uitgedrukt in $.
   Eigen Vermogen          1 januari 2018:            $ 1.200.000
                           31 december 2018:          $      70.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2018:            $           0
                           31 december 2018:          $           0
   Resultaat               2018:                      $ -/- 50.000
   Programma               5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
   Programma 5
   Claim Staat Vennootschap B.V.
   Doel                    Het vertegenwoordigen van de verkopende aandeelhouders bij het beheer en de uitoefening van de
                           rechten en verplichtingen van een eventuele vergoeding (ingevolge de procedure tegen de Staat
                           der Nederlanden) aan de verkopende aandeelhoudersschade als gevolg van de splitsingwetgeving
                           tussen het productie leveringsbedrijf en het netwerkbedrijf.
   Betrokkenen             Diverse Nederlandse gemeenten en Provincies. Vestiging ’s Hertogenbosch.
   Risico totaal           Verlies inleg aandelenkapitaal.
   Bestuurlijk belang      Aandeelhouder.
   Financieel belang       Het geringe belang kent een boekwaarde van € 3,14 (314 aandelen).
   Procedure begroting     Via diverse kanalen, waaronder de aandeelhoudersvergaderingen, wordt de gemeente geïnfor-
                           meerd over de gang van zaken bij dit bedrijf.
   Ontwikkelingen          In tegenstelling tot eerder voorzien kan deze vennootschap nog niet geliquideerd worden doordat
                           de koper van Attero, Waterland, in 2015 een claim heeft weggelegd. Hierover is in 2016 een akkoord
                           bereikt. Omdat tot 2019 claims kunnen worden neergelegd kan op z’n vroegst in 2019 deze vennoot-
                           schap worden geliquideerd.
   Eigen Vermogen          1 januari 2018:            €     800.000
                           31 december 2018:          €     600.000
   Vreemd vermogen         1 januari 2018:            €     780.000
                           31 december 2018:           € 580.000
   Resultaat               2018:                      € -/- 200.000
   Programma               5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening
   Portefeuillehouder      mw. drs. A.J.A.M. Stinenbosch- Kools (AVA)
120              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Kaderstellende documenten
voor dit programma
BeleidsnotaVastgesteld
Verbonden Partijen: zes kaderstellende spelregels 2015
                                                 Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022 121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>   Paragraaf 3.6
   Grondbeleid
   Relatie met programma’s en maatschappelijke effecten              mogelijk gemaakt. De binnenstedelijke opgave is fors te
   Het grondbeleid is onderdeel van programma 4 Woon- en             noemen, onder andere door de landelijke ontwikkelingen
   leefomgeving (Fysiek Domein). Grondbeleid is geen doel            die zich voordoen bij de binnensteden. Dit vraagt dat de
   op zich. Het is dienstbaar aan en heeft invloed op diverse        binnenstedelijke opgave in samenhang met de woningbouw-
   beleidsvelden zoals ruimtelijke ordening en wonen, verkeer        programmering in de uitleggebieden bezien moet worden.
   en vervoer, cultuur, toerisme, sport en economische zaken.        De opnamecapaciteit van nieuwbouw woningen (voor zowel
   Het grondbeleid heeft een grote financiële impact. De baten       gemeentelijke als particuliere initiatieven) is voor de periode
   en lasten, maar vooral de financiële risico’s, zijn van groot     tot 2022 circa 150-250 woningen per jaar. Logischerwijs kan
   belang voor de financiële positie van de gemeente.                dit wat verschillen tussen de jaren. Daarbuiten vindt invulling
                                                                     van de woningbouwopgave plaats door particulieren, initia-
   De gemeente Bergen op Zoom is een goede plek om te                tiefnemers, projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties,
   wonen, te werken en te recreëren. Om dit vast te houden           dus buiten de plangebieden van onze grondexploitaties.
   worden vanuit diverse beleidsnota’s doelstellingen benoemd.       De situatie op de markt laat zien dat het duidelijk beter gaat.
   Grondbeleid is een middel om deze doelstellingen te reali-        De verkoop van woningen neemt toe en op sommige plaatsen
   seren en draagt dus bij aan deze ambitie.                         in Nederland zijn de huizenprijzen alweer op het niveau van
                                                                     voor de crisis gekomen.
   De woningmarkt moet plaats bieden aan alle doelgroepen,
   zowel aan kopers en huurders, maar ook voor bijzondere
   doelgroepen zien wij mogelijkheden. We willen dat er
   goedkope en duurdere woningen beschikbaar zijn en dat                Kaderstellende documenten
   nieuwe inwoners voldoende mogelijkheden hebben om zich               voor deze paragraaf
   in onze stad te vestigen. Flexibiliteit en vraaggerichtheid is
   daarbij erg belangrijk. Daarom wordt er in de grote uitleg-          BeleidsnotaVastgesteld
   locaties, zoals ScheldeVesting, Markiezaten en Groene                Meerjarenprogramma Grondbedrijf                       2017
   Gordijn, in kleinere deelplannen gebouwd. Dat levert meer            Nota Grondbeleid                                      2017
   (bouw)kwaliteit op en zorgt voor blijvend mooie wijken.              Structuurvisie 2030                                   2011
   Locaties die nog niet tot ontwikkeling komen, worden, indien         Beleidsplan Wonen 2014 – 2018                         2014
   mogelijk, beschikbaar gesteld voor tijdelijke initiatieven. Ook      Nota integraal bedrijventerreinenbeleid               2013
   binnenstedelijke worden ontwikkelingen voor woningbouw
      Kerncijfers van de paragraaf Grondbeleid - prognose
                                                                    2019          2020          2021         2022
      Uitgifte gronden woningbouw in m²                            14.500        21.300       13.000         7.800
      Uitgifte gronden bedrijven- en industrieterreinen in m2      17.400        29.000        6.100         1.500
   Grondbeleid is een middel om onze doelstellingen en ambities      de rol per project, maatwerk dus. Deze gemengde vorm
   te realiseren. Dit vraagt ook flexibiliteit. Flexibiliteit om     van grondbeleid wordt ook wel situationeel grond-
   ontwikkelingen over te laten aan de markt als die de mogelijk-    beleid genoemd.
   heden ziet en wil benutten of om ontwikkelingen zelf uit te
   voeren als dit vanuit gemeentelijk beleid gevraagd wordt.         Als actief grondbeleid gevraagd wordt en we als gemeente
   Om dit mogelijk te maken kiest de gemeente Bergen op Zoom         dus risicodragend gronden ontwikkelen voor verkoop doen
122               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>we dat op basis van een haalbaarheidsonderzoek. Na de            Uit het verleden bestaan verliesgevende grondexploitaties
start en het eventueel verwerven van gronden geven we            waarvoor een voorziening is getroffen. Tegenover de verlies-
deze gronden uit in concurrentie, om zo de meest optimale        gevende grondexploitaties staan de plannen waarvoor in
ontwikkeling mogelijk te kunnen maken. Bij initiatieven vanuit   de toekomst positieve resultaten verwacht worden. Dit is
de markt toetsen we deze aan de ruimtelijke, programma-          de verdiencapaciteit van de grondexploitaties. Bij realisatie
tische en financiële kaders. Bij een positieve beoordeling       conform prognose wordt bij de winstgevende grondex-
wordt het vervolg ingezet en wordt een anterieure overeen-       ploitaties voor circa € 10 miljoen aan positieve resultaten
komst opgesteld. In deze overeenkomst wordt het financiële       verwacht. Dit zijn geprognosticeerde positieve resultaten
kostenverhaal geregeld.                                          van grondexploitaties op eindwaarde. Eventuele (eerdere)
                                                                 tussentijdse winstnemingen op basis van gerealiseerde en
In alle projecten kunnen zich onvoorziene zaken voordoen,        nog te verwachten kosten en opbrengsten worden bij en in
bij actief grondbeleid zijn de risico’s over het algemeen        de jaarrrekeningen bepaald en financieel verwerkt.
groter dan bij faciliterend grondbeleid. Voor beide vormen
geldt dat we inzetten op risicomanagement. Over de               Jaarkredieten 2019
omvang en de beheersmaatregelen wordt de gemeenteraad            Zoals gebruikelijk worden jaarlijks bij de begroting jaarkre-
periodiek geïnformeerd.                                          dieten voor de grondexploitaties vastgesteld. Deze jaarkre-
                                                                 dieten zijn gebaseerd op het vastgestelde verslag bouwgron-
Op verschillende wijzen wordt verantwoording afgelegd            dexploitaties 2017, waarin de herzieningen zijn opgenomen.
over het grondbeleid. Onder andere via deze paragraaf in de      Om de jaarkredieten voor u inzichtelijk te maken zijn deze
jaarrekening en de begroting. Daarnaast wordt vooruitlopend      separaat opgenomen in de paragraaf grondbeleid. De jaar-
op de jaarrekening het Verslag Bouwgrondexploitaties             kredieten 2019, uitgaven inclusief de financieringslasten, zijn:
opgesteld. Hierin wordt de voortgang van de portefeuille
van het grondbedrijf opgenomen en projectspecifieke              Grondexploitatie x € 1.000                       Begroting 2019
informatie van alle grondexploitaties. Tot slot wordt over        Scheldevesting (totaal)                                 € 7.214
de grootste projecten twee maal per jaar een Bestuurlijke        Havenplein en Dijk                                         € 827
Voortgangsrapportage gemaakt.                                    Nieuwe Vesting Noord                                     € 2.470
                                                                 Nieuwe Vesting Zuid Oost                                   € 849
Indicatoren en relevante (financiële) cijfers                    Nieuwe Vesting Zuid West                                 € 2.763
                                                                 Kijk in de Pot Zuid                                        € 305
Resultaten per project (Bedragen x € 1.000)                       Markiezaten (totaal)                                    € 2.039
Grondexploitaties eindwaarde              Looptijd      Bedrag   Meander 1                                                  € 535
(op basis van MPG Jaarrekening 2017)                             Wal 1                                                      € 244
 ScheldeVesting                                                  Terpen 1                                                   € 520
Havenplein en Dijk                            2020      -€ 5.746 Klaverwei / Brug                                           € 740
Nieuwe Vesting Noord                          2019     -€ 37.127  Overige
Nieuwe Vesting Zuid Oost                      2022     -€ 17.694 Groene Gordijn                                             € 139
Nieuwe Vesting Zuid West                      2023     -€ 29.218 Bloemendaal                                                € 150
Kijk in de Pot Zuid                           2019       € 1.319 Stationsomgeving (bedrijvigheid)                         € 2.256
                                                                 Oude Molen (bedrijvigheid)                                 € 830
 Markiezaten                                                     Wouwseweg (bedrijvigheid)                                  € 262
Meander 1                                     2022      -€ 2.205
Wal 1                                         2023         € 359 Risico’s
Terpen 1                                      2024       € 1.822 Gebiedsontwikkeling door het grondbedrijf gaat samen met
Klaverwei/Brug                                2020         € 117 het nemen van risico’s. Voor de risico’s is een blokkering
                                                                 gelegd op het weerstandsvermogen van de gemeente
 Overige grondexploitaties                                       Bergen op Zoom. Deze wordt berekend op basis van de
Groene gordijn                                2022       € 2.725 IFLO-plus methode. Dit houdt in dat een kwantificering van
Bloemendaal                                   2019         € 764 de risico’s wordt aangehouden en een kans van optreden van
Stationsgebied                                2025         € 641 50% over 10% van de nog te realiseren opbrengsten + 10%
Oude Molen                                    2021       € 2.597 van de boekwaarde minus de eventuele verliesvoorziening.
Wouwseweg                                     2019      -€ 3.216 De hoogte van deze blokkering op basis van deze systematiek
                                                                 bedraagt voor 2019 € 2,0 miljoen.
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                     123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>   Bij de jaarrekening 2017 is echter aangekondigd dat de         kosten. Om die reden wordt voorgesteld om de systematiek
   huidige methodiek aan erosie onderhevig is. Daar waar in de    van het bepalen van de hoogte van de risicoblokkering aan
   crisis het risico met name lag bij het verkopen van grond zien te passen, en voortaan op te hogen met 50% over 5% van
   we nu een verschuiving van risico’s optreden. Denk hierbij     de nog te realiseren kosten. Als we dit vertalen naar de
   aan capaciteitsproblemen bij aannemers/ontwikkelaars,          berekening van het weerstandsvermogen betekent dit een
   stijging van de prijzen voor grondstoffen en loonkosten en     extra bedrag voor het weerstandsvermogen van € 0,5 miljoen.
   het beschikbaar zijn van materialen en bouwmogelijkheden.      Dat betekent dat de blokkering voor 2019 uiteindelijk € 2,5 mln
   Anders gezegd; er zijn in deze periode ook risico’s bij de     dient te zijn (was bij Jaarrekening 2017 € 2,7 miljoen).
124               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>Paragraaf 3.7
Bedrijfsvoering 2019
In deze paragraaf bedrijfsvoering zijn de volgende                  webwinkels en de veiligheid van banken. Dat vraagt iets
aspecten uitgewerkt:                                                van ons als organisatie. Waar we onze processen al hebben
1. Organisatieontwikkeling                                          ingericht is dit vaak vanuit het perspectief van de wet,
2. Dienstverlening                                                  terwijl de omslag is om te beredeneren vanuit de klant.
3. Communicatie
4. HRM                                                           • Informatie als grondstof
5. Financiën                                                        Naast houding en gedrag gaat dienstverlening ook over
6. Informatisering en automatisering                                de wijze waarop we informatie als grondstof gebruiken en
7. Inkoop- en contractmanagement                                    hoe wij onze processen inrichten.
8. Documentaire informatievoorziening
9. Facilitaire diensten                                             Het zal het voor de gemeente steeds meer gaan draaien
10. Indicatoren bedrijfsvoering                                     om de vraag welke toegevoegde waarde we kunnen
                                                                    leveren voor de klant. Dat vereist van een organisatie een
                                                                    daadwerkelijke ommezwaai van inside-out naar outsi-
1. Organisatieontwikkeling                                          de-in denken en houdt in ieder geval gedrag in dat de
De kernbegrippen in het coalitieakkoord worden geborgd in           klant centraal stelt. Concreet betekent dit een beweging
onze bedrijfsvoering. Een solide bodemplaat waarop we onze          van “ wat doet welke medewerker hoe vaak tegen welke
ambities kunnen bouwen. Verbindend, eerlijk, vooruitstrevend        kosten” naar “ wat verwacht welke klant wanneer en
en financieel solide hebben we vertaald en geborgd in onze          waarom”. Om te kunnen vaststellen of we de juiste dingen
bedrijfsvoering. Dit vergt visie, strategie en lange adem.          doen baseren wij ons op feiten en niet op gevoel.
De uitgangspunten voor de organisatieontwikkeling worden
in het vierde kwartaal van 2018 verder uitgewerkt en vastge-
steld. De organisatieontwikkeling staat ten dienste van de       3. Communicatie
organisatiedoelen en wordt vanuit het team HR gefaciliteerd. De wereld verandert. De complexe maatschappij, de mondige
Voor de komende periode zal het accent meer komen te             en autonome burger, burger/overheidsparticipatie. Het zijn
liggen op het procesmatig werken en op een heldere sturing veel gehoorde en veel omvattende begrippen.
passend bij de huidige dynamiek.
                                                                 De communicatievisie is een breed gedragen manier van
                                                                 omgaan met elkaar. Het is de leidraad van handelen van
2. Dienstverlening                                               gemeenteraad, college en ambtenaren. Het is de standaard
Dienstverlening is iets wat elke medewerker en elk organisa- die inwoners en bedrijven van ons en van elkaar kunnen en
tieonderdeel raakt. Er bestaan dan ook verschillende beelden mogen verwachten. Het gaat over hoe we optimaal diensten
en belevingen rond het begrip dienstverlening. Zowel binnen en service kunnen verlenen aan onze opdrachtgever.
de organisatie als daarbuiten. Dit is logisch want iedereen
heeft verschillende belangen. Willen we een organisatie zijn De communicatievisie speelt ook in op de veranderende rol
met een dienstbare houding dan werkt dat alleen wanneer          van de gemeente in de maatschappij. Niet langer verticaal
mensen, op alle niveaus, zich persoonlijk betrokken en           maar horizontaal communiceren. De gemeente sluit aan
verbonden voelen met die koers.                                  in de kring en doet mee als dat nodig of gewenst is. De
                                                                 kern van de concept communicatievisie voor de gemeente
• Naar een moderne servicegerichte organisatie                   Bergen op Zoom (bestuur en organisatie) is daarom:
   In het stadskantoor voelt iedereen zich welkom en de          • We doen alles voor en samen met de samenleving.
   wachttijden zijn verkort. We ontwikkelen ons tot een          • We gaan vol de dialoog met de samenleving aan en zetten
   integrale dienstverlener, we werpen geen onnodige                daarbij alle mogelijke middelen in die er zijn.
   drempels op en hanteren heldere procedures. Inwoners en • Bergen op Zoom en z’n inwoners en bedrijven stellen we
   ondernemers verwachten van gemeenten de snelheid van             altijd centraal.
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>   • We durven los te laten en geven ruimte voor experiment.       • HR-kengetallen
   • We hebben vertrouwen in de inwoners, bedrijven en                HR-analyses wordt steeds belangrijker. Op basis van de
      organisaties en geven ze ruimte – zij zijn immers ervarings-    ken- en stuurgetallen wordt het strategisch HR-kader
      deskundigen in het samenleven in Bergen op Zoom.                jaarlijks geactualiseerd. Het ‘Medewerker onderzoek’ is
   • Wij zorgen dat we een betrouwbare partner zijn die zegt          voor het laatst in 2017 uitgevoerd en staat voor 2019 weer
      wat ie doet en doet wat ie zegt.                                op de rol (dit is tweejaarlijks).
   • Kiezen voor directe ontmoeting en contact en zien dat niet
      als extra werk, maar als het nieuwe normaal.                    Ook de benchmark met ‘Vensters voor bedrijfsvoering’
   • Willen weten wat er speelt en leeft en kijken hoe we bij         wordt tweejaarlijks uitgevoerd. De analyse met de
      kunnen dragen aan het mogelijk maken van zaken en het           cijfers van 2017 wordt op 25 oktober toegelicht bij
      oplossen van problemen.                                         de gemeenteraad.
   • Kan niet, bestaat niet, maar de gemeente doet niet alles
      (zelf).
                                                                   5. Financiën
   De komende periode stellen we de communicatievisie vast en De financiële bedrijfsvoering (financieel beleid en finan-
   werken we verder uit hoe we met – raad, college, organisatie cieel beheer) is de spil in de gemeentelijke Planning &
   en inwoners – invulling geven aan de communicatievisie.         Controlcyclus. Wij bouwen voortdurend aan een cyclus
                                                                   die management, college en raad in staat stelt om de juiste
                                                                   beslissingen te nemen.
   4. HRM                                                          • Verbeteren Planning & Control-producten: Met de
   • Personeels- en Salarisadministratie (PSA)                        doorontwikkeling van de programmabegroting is een grote
      De basistaken van HR worden uitgevoerd met het perso-           stap gezet in de reeds eerder ingezette ontwikkelingen
      neels- en salarissysteem. Deze processen zijn conform           rondom het verbeteren van de P&C-producten. Zowel op
      wetgeving en worden onderhouden en waar mogelijk                het gebied van de indeling als de vorm is getracht om op
      verbeterd. Samenwerking met de gemeenten op de                  transparante wijze aan te sluiten bij de informatiebehoefte
      Brabantse Wal met betrekking tot de PSA zorgt voor              van de gemeenteraad. In 2019 wordt voortgeborduurd
      minder kwetsbaarheid en meer innovatie op de uitvoering.        op de reeds ingezette lijn. Verbeteringen vinden plaats in
                                                                      samenspraak met de Auditcommissie plus.
   • Duurzame inzetbaarheid                                        • Beheersing: Het verbeteren van het financiële beheer
      De duurzame inzetbaarheid van alle medewerkers wordt            is een permanent streven. Projectmatig wordt een
      verder versterkt. Werkgever en werknemer hebben hierin          aantal onderwerpen opgepakt. Hierbij moet gedacht
      een eigen verantwoordelijkheid. Jaarlijks wordt een             worden aan verdere structurering en digitalisering van
      strategisch opleidingsplan opgesteld. Loopbaanadvies en         de werkprocessen, maar ook het herzien van nota’s.
      mobiliteit worden gefaciliteerd. Vroegtijdig anticiperen we     Dit alles gericht op het verder verbeteren van de stuur-
      op vacatures die ontstaan door pensionering. We dringen         en managementinformatie.
      verzuim actief terug met een breed plan van aanpak. De       • Control en audits: voor 2019 staat de uitvoering van het
      oude gesprekkencyclus is herzien en een eenvoudigere            jaarprogramma centraal. Belangrijkste aandachtspunten
      en effectievere aanpak ligt klaar voor besluitvorming. In       hierbij zijn de verdere verbetering van de kwaliteitscon-
      2019 wordt dit geïmplementeerd. Het moet bijdrage aan de        trole binnen de afdelingen alsmede het bewaken van
      duurzame inzetbaarheid.                                         de voortgang in de opvolging van de aanbevelingen van
                                                                      de accountant uit de interim en jaarrekeningcontrole.
   • Aantrekkelijk werkgeverschap                                     Belangrijke bestaande ontwikkeling, de verantwoording in
      Er wordt stevig ingezet op aantrekkelijk werkgeverschap.        het sociaal domein, wordt in 2019 verder geoptimaliseerd.
      De huidige krapte op de arbeidsmarkt vergen meer dan            Daarnaast zijn de organisatieontwikkeling, procesmatig
      ooit marktconforme arbeidsvoorwaarden en eigen-                 werken, continuering van projectcontrol en de invoering
      tijds HR-beleid. Huisvesting en ICT zijn in het kader van       van het In control statement (actueel in 2020) aandachts-
      aantrekkelijk werkgeverschap belangrijke aspecten. Het          gebieden voor Control & Audits.
      Werving & selectiebeleid en de arbeidsmarktstrategie
      worden herzien en vanaf medio 2019 geïmplementeerd.
      Met de medezeggenschap wordt ingezet op een tweede
      lokaal akkoord.
126              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>6. Informatisering en Automatisering                               oppervlakte (m2) in opdracht van de waarderingskamer.
• Investeren in processen                                          Dit heeft een grote impact voor de WOZ-registratie
   Inwoners en ondernemers verwachten van gemeenten                inclusief de capaciteitsvraag. Onderdeel van dit project is
   de snelheid van webwinkels en de veiligheid van banken.         het digitaliseren van de bouwdossiers. Een deel van het
   Dat vraagt iets van ons als organisatie. Waar we onze           werk ligt binnen onze eigen organisatie. Een deel wordt
   processen al hebben ingericht is dit vaak vanuit het            door de BWB opgepakt en die kosten worden aan ons
   perspectief van de wet, terwijl de omslag is om te berede-      doorberekend. Zonder deze wijziging missen we de lokale
   neren vanuit de klant. Onze processen zijn geïdentifi-          belastingheffing van circa 14 miljoen vanaf 2022.
   ceerd, maar nog lang niet alle processen zijn uitgelijnd
   en ingericht. Daarnaast zijn nog niet alle producten die      • Veilige informatievoorziening
   digitaal kunnen worden ontsloten digitaal verkrijgbaar.         In onze kenniseconomie is informatie een strategische
                                                                   productiefactor. Informatie moet zorgvuldig beschermd,
   Willen we nu een slag maken als organisatie in dienst-          gebruikt en gedeeld worden.
   verlening, in processturing, in effectief en efficiënt
   werken dan moeten we met de processen aan de slag.              Nieuwe Europese privacywetgeving (AVG), de Baseline
   Het is belangrijk om te beseffen dat procesgericht              Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG), de verplichte
   werken méér inhoudt dan de overstap naar een (beter)            onderdelen van het Forum Standaardisatie en de toene-
   ICT-systeem. Het gaat allereerst om een gestructureerde         mende interesse van cybercriminelen in onze informatie
   aanpak van processen en informatie binnen de organi-            maken dat er meer en vaker maatregelen moeten worden
   satie en binnen de keten. De uitdaging zit in een andere        genomen. Maatregelen zijn gericht op het voorkomen,
   manier van werken; in het onderkennen dat 80% van               ontdekken en afwenden van aanvallen maar ook op het
   de werkzaamheden binnen de standaard valt en 20%                interne bewustzijn.
   maatwerk verlangd.
                                                                 • Gemeenschappelijke regeling ICT West-Brabant-West
• Basisregistraties                                                De basis van onze ICT infrastructuur wordt beheerd door
   Vernieuwing basisregistraties                                   ICT WBW. Het samenwerkingsverband staat voor een
   De gegevens die in de verschillende (basis)registraties         aantal belangrijke ontwikkelingen.
   zijn opgenomen vormen ‘Het fundament’ voor het
   verrichten van een groot deel van de publiekrechte-             Op dit moment hebben de vijf gemeenten nog allemaal een
   lijke taken. De gegevens die vanuit de basisregistraties        eigen, van elkaar afwijkende, ICT-infrastructuur. Dit maakt
   worden verspreid binnen heel de gemeente, zijn cruciaal         het beheer van de totale ICT-infrastructuur ingewikkeld
   voor een goede gemeentelijke informatievoorziening.             en inefficiënt. Medio 2019 wordt de aanbesteding van de
   Basisregistraties staan in dienst van de gehele gemeen-         nieuwe gezamenlijke infrastructuur afgerond. Daarna
   telijk dienstverlening.                                         zullen de gemeenten overgezet gaan worden van hun
   De gemeente is bronhouder van de onderstaande regis-            eigen ICT-infrastructuur naar de nieuwe gezamenlijke
   traties en draagt zorg voor de uitvoering van wettelijke        infrastructuur. De verwachting is dat het overzetten van
   taken en actualisatie van deze registraties:                    alle gemeenten ongeveer 2 jaar in beslag gaat nemen.
   a. de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG),
   b. de Basisregistratie Personen (BRP),                          De aanbesteding van de nieuwe ICT-infrastuctuur volgt
   c. de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT),          het besluit om de vastgestelde visie op (out)sourcing uit
   d. de Basisregistratie Waardering Onroerende Zaken             te voeren. Dit betekent dat ICT WBW na de aanbesteding
       (WOZ), waarvan minimaal de WOZ-object afbakening            geen eigen ICT-infrastuctuur meer heeft, maar deze als
       (uitvoering loopt via de BWB)                               een dienst inkoopt. Dat heeft ook gevolgen voor de eigen
   e. de registratie voor de Wet Kenbaarheid Publiekrechtelijk    bedrijfsvoering. Minder eigen beheerders en meer regie
       Beperkingen (WKPB),                                         op contracten. Deze doorontwikkeling is ingezet.
   f. de Basisregistratie ondergrond (BRO),
   g. de kernregistratie Beheer Openbare Ruimte (IMBOR;)           Naast de al deelnemende gemeenten zullen mogelijk
                                                                   ook het werkplein “Hart van Brabant” en de RWB deel
   Van inhoud (m3) naar oppervlakte (m2)                           gaan nemen aan het samenwerkingsverband. Hiervoor
   Onder verantwoordelijkheid van de Belastingsamen-               zullen de gebruikelijke procedures via de gemeenteraden
   werking West-Brabant wordt een grootschalig project             worden gevolgd.
   opgestart m.b.t. het waarderen van inhoud (m3) naar
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>   7. Inkoop & Contractmanagement                                    succes van een goed uitgevoerd inkoopproces daadwer-
   Het Inkoop- en contractmanagement-proces is binnen                kelijk geëffectueerd wordt in de contractbeheer- en
   de gemeente Bergen op Zoom decentraal georganiseerd               contractmanagementfase. In 2019 zal de implementatie
   met een centraal coördinerende rol voor het inkoop- &             van professioneel contractbeheer en contractma-
   contractmanagementteam. In 2019 werken wij gefaseerd              nagement binnen de gemeente gefaseerd verder vorm
   verder aan de doorontwikkeling naar een excellente inkoop-        worden gegeven.
   en contractmanagementorganisatie.
   • Aanbestedingskalender                                        8. Documentaire Informatievoorziening
      We stellen jaarlijks een aanbestedingskalender op. Hierin   Toegankelijke, volledige en betrouwbare informatie is essen-
      worden de aanbestedingen opgenomen die vanuit de            tieel voor de gehele organisatie. De informatie gebruiken
      organisatie bij het inkoop & contractmanagementteam         we als geheugen of als bewijs en verantwoording van ons
      gemeld zijn en voortkomen uit aflopende contracten en       handelen. Daarnaast is de informatie de basis voor communi-
      geplande projecten.                                         catie met burgers, bedrijven en raad en het is een randvoor-
                                                                  waarde voor de uitvoering van onze taken en het invulling
   • Inkoopbeleid                                                 geven aan actieve openbaarheid en transparant bestuur.
      In het inkoop- en aanbestedingsbeleid is het inkoopproces
      inzichtelijk en transparant gemaakt door de doelstellingen, • Inrichting procesgerichte informatiehuishouding
      uitgangspunten en kaders te schetsen waarbinnen inkoop         In 2018 hebben we organisatiebreed aandacht gevraagd
      in de Gemeente plaatsvindt. Het helpt ons in het streven       voor de noodzaak om de informatiehuishouding op basis
      naar een rechtmatige, maar vooral ook doelmatige inkoop-       van processen en standaarden in te richten. Eind 2018
      praktijk. De gemeente Bergen op Zoom wil een integere en       wordt een besluit genomen over de aanschaf van een
      betrouwbare opdrachtgever zijn die leveranciers, dienst-       DSP-tool die als basis zal dienen voor deze inrichting.
      verleners en aannemers eerlijke en gelijke kansen biedt.       In 2019 worden vervolgens maatregelen genomen om te
      Op basis van lokale beleidskeuzes zijn door de Gemeente        komen tot een procesgerichte informatiehuishouding.
      eigen accenten gelegd op het gebied van ‘Stimulering
      regionale economie’, ‘Duurzaamheid’, ‘Social Return’,       • Aansluiting op het e-depot en normenkaders
      ‘Innovatie’ en ‘Integriteit’.                                  voor metadata
                                                                     In 2019 sluiten we aan op de e-depot van het
      In 2019 zal het inkoopbeleid -na marginale aanpassingen in     West-Brabants Archief. Een voorwaarde hiervoor is het
      2018 – verder gemoderniseerd en geactualiseerd worden.         gebruik van metadatering middels de landelijke richtlijn
                                                                     Toepassingsprofiel Metadatering Lokale Overheden
   • Samenwerking en synergie                                        (TMLO). De TMLO is tevens essentieel voor het duurzaam
      Op continue basis wordt gestreefd naar maximale                toegankelijk houden van archiefbescheiden en het kunnen
      inkoopsynergie, ofwel het realiseren van concernvoordeel       uitwisselen van informatie met ketenpartners. De normen-
      op gemeentelijke inkopen. Dit kan zowel door inkoopsa-         kaders voor metadata worden in 2019 vastgesteld.
      menwerking binnen de eigen gemeentelijke organisatie als
      daarbuiten met andere publiekrechtelijke organisaties in    • Archiefbeheer social media en websites
      de regio.                                                      Social media en gemeentelijke websites krijgen een
                                                                     steeds belangrijkere rol binnen het voorlichtingsproces
      De gemeente Bergen op Zoom participeert o.a. in het            maar ook binnen de gemeentelijke processen. Vanuit dit
      regionale inkoopplatform WINST, het gemeentelijk inkoop-       perspectief moet deze websites en social media gezien
      platform (GIP) en de Nederlandse Branchevereniging voor        worden als onderdeel van de informatiehuishouding van
      Contractmanagement (NBCM). Op deze manier wordt                de gemeente en dienen ze derhalve gearchiveerd te
      actief gebouwd aan een sterk netwerk waarbinnen infor-         worden. De archivering hiervan is gericht op het kunnen
      matie en expertise gebundeld en gedeeld wordt en daar          afleggen van verantwoording en bewijs waarbij rekening
      waar mogelijk samengewerkt wordt bij concrete aanbe-           zal moeten worden gehouden om op een correcte manier
      stedingen en projecten.                                        om te gaan met privacygegevens.
   • Contractbeheer en contractmanagement                            In 2019 worden de benodigde maatregelen genomen
      Vanuit inkoop wordt aandacht gevraagd voor professi-           om het archiefbeheer van deze communicatiekanalen
      oneel contractbeheer en contractmanagement, omdat het          te waarborgen.
128              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>9. Facilitaire diensten                                            Daarnaast faciliteert het werkplekconcept efficiency, een
Een efficiënte bedrijfsvoering vraagt om herkenbare,               gastvrije ontmoetingsplek en ondersteunt het eigentijds
professionele en servicegerichte facilitaire dienstverlening.      werken. Aanvullend wordt er een integraal masterplan
Deze dienstverlening is flexibel, toegankelijk en op maat,         opgesteld waarin een totaal visie op de duurzame- en
waarbij goede kwaliteit en realistische kosten met elkaar          bouwtechnische aanpassingen van het Stadskantoor
in evenwicht zijn. Facilitaire dienstverlening zorgt ervoor        (inclusief entree en groene laagbouw) staan beschreven.
dat gemeentelijke gebouwen, faciliteiten en informatie-
huishouding op orde zijn. Naast het zorgdragen voor de           • Moderne facilitaire ondersteuning van de organisatie
‘dagelijkse facilitaire dienstverlening en informatiehuis-         In 2019 wordt een strategisch facilitair plan opgesteld,
houding richt Facilitair zich in 2019 specifiek op:                met daarin onder andere een toekomstvisie op de
                                                                   facilitaire voorzieningen en huisvesting in de komende
• Optimaliseren huisvesting                                        jaren. Daarnaast wordt in dit plan aangegeven hoe
    In 2018 is de invoering van het werkplekconcept ‘de            duurzaamheid past in de facilitaire dienstverlening en in
    huiskamer’, door een organisatie-brede projectgroep,           de huisvesting. Professionalisering van contractbeheer
    uitgewerkt. Het werkplekconcept faciliteert organisatie-       voor facilitaire zaken is in 2018 opgepakt en zal in 2019
    veranderingen en zorgt voor flexibel, duurzaam en efficiënt    worden voortgezet.
    gebruik van de beschikbare ruimtes in het Stadskantoor.
   Kaderstellende documenten voor het programma
   BeleidsnotaVastgesteld
   Strategisch HR-kader                                                                                                  2017
   ARBO-beleidsplan2018
   Communicatiebeleid/Factor C                                                                                           2013
   Communicatievisie2018
   Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet                                                                     2014
   Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet (Controleverordening)                                               2015
   Inkoopbeleid2013
   Beleids- en investeringsplan; Processen en Informatie 2015-2018                                                       2015
   Visie op samenwerking                                                                                                 2016
   Risicomanagement2013
                                                       Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022                  129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>   Meerjaren Investeringsplan
   In het coalitieakkoord hebben wij aangegeven in te zetten     moederkredieten. Deze moederkredieten zijn nader onder-
   op verlaging van de schulden. Dit doen wij onder andere       verdeeld in 3 categorieën (Openbare Ruimte, Vastgoed en
   door niet meer te investeren dan dat we afschrijven. Gelet    Bedrijfsvoering en -middelen). De hoogte van de moeder-
   op het Meerjaren Investeringsplan en de ambities dienen       kredieten is verhoudingsgewijs bepaald aan de hand van
   er keuzes gemaakt worden. Op hoofdlijnen zijn deze keuzes     het Meerjaren Investeringsplan. Naast de moederkredieten
   gemaakt. Wij stellen voor om te gaan werken met zgn.          hebben we jaarlijks nog de kredieten voor riolering.
   Investeringen                  2019  Afschrijving        Duur Investeringen                  2021  Afschrijving        Duur
   2019                                                 in jaren 2021                                                 in jaren
   Moederkredieten:                                              Moederkredieten:
   • Openbare ruimte         4.500.000        180.000         25 • Openbare ruimte         4.500.000       180.000          25
   • Vastgoed                2.750.000        110.000         25 • Vastgoed                2.750.000       110.000          25
   • Bedrijfsvoering en      1.250.000        178.571          7 • Bedrijfsvoering en      1.250.000       178.571           7
      bedrijfsmiddelen                                              bedrijfsmiddelen
   Totaal moederkredieten    8.500.000        468.571            Totaal moederkredieten    8.500.000       468.571
   Riolering                 9.359.480        155.991         60 Riolering                 6.300.000       105.000          60
   Totaal                   17.859.480        624.562            Totaal                   14.800.000       573.571
   Investeringen                  2020  Afschrijving        Duur Investeringen                  2022  Afschrijving        Duur
   2020                                                 in jaren 2022                                                 in jaren
   Moederkredieten:                                              Moederkredieten:
   • Openbare ruimte         4.500.000        180.000         25 • Openbare ruimte         4.500.000       180.000          25
   • Vastgoed                2.750.000        110.000         25 • Vastgoed                2.750.000       110.000          25
   • Bedrijfsvoering en      1.250.000        178.571          7 • Bedrijfsvoering en      1.250.000       178.571           7
      bedrijfsmiddelen                                              bedrijfsmiddelen
   Totaal moederkredieten    8.500.000        468.571            Totaal moederkredieten    8.500.000       468.571
   Riolering                 6.300.000        105.000         60 Riolering                 6.300.000       105.000          60
   Totaal                   14.800.000        573.571            Totaal                   14.800.000       573.571
130              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022 131</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>   Taakvelden conform indeling
   BBV-wetgeving
   Om baten en lasten van taken en activiteiten te kunnen   In dit hoofdstuk bij de programmabegroting is een overzicht
   aggregeren en met die van andere gemeenten te kunnen     opgenomen “van programma naar taakvelden’. Hierin is in
   vergelijken, moeten ze in vergelijkbare eenheden worden  een oogopslag de vertaling van de programma’s naar de
   ingedeeld. Daarom wordt een lijst met taakvelden voorge- taakvelden te lezen, inclusief de belangrijkste verschuivingen
   schreven vanaf begroting 2017.                           tussen de programma’s als gevolg van de introductie van de
                                                            taakvelden.
132             Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>Taakveld overzicht conform programma 1
Programma            Taakveld                           Baten/          MJB       MJB          MJB    MJB
(Bedragen * € 1.000)                                    Lasten           2019     2020          2021  2022
P1                   0.1 Bestuur                        Baten               3         3            3      3
Besturen,                                               Lasten          2.926     2.854        2.857  2.857
Samenwerken
en Veiligheid                              Subtotalen Taakveld          2.922     2.851        2.854  2.854
                     0.10 Mutaties reserves             Baten              75         0            0      0
                                           Subtotalen Taakveld             75         0            0      0
                     1.1 Crisisbeheersing              Baten              25        25           25     25
                         en brandweer                   Lasten          4.852     4.841        4.888  4.888
                                           Subtotalen Taakveld          4.826     4.816        4.863  4.863
                     1.2 Openbare orde en veiligheid    Baten             285       285          285    285
                                                        Lasten          1.213     1.212        1.196  1.202
                                           Subtotalen Taakveld            928       927          911    917
                     Saldo                                              8.602     8.594        8.627  8.634
                                               Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022       133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>   Taakveld overzicht conform programma 2
   Programma             Taakveld                             Baten/   MJB    MJB    MJB    MJB
   (Bedragen * € 1.000)                                       Lasten   2019   2020   2021   2022
   P2                    0.10 Mutaties reserves               Baten    1.500      0      0      0
   Samen leven,                                               Lasten       0      0      0      0
   samen doen                                    Subtotalen Taakveld   1.500      0      0      0
                         6.1 Samenkracht en                  Baten      420    406    406    406
                             burgerparticipatie               Lasten   7.671  6.032  6.030  6.019
                                                 Subtotalen Taakveld   7.251  5.626  5.624  5.613
                         6.2 Wijkteams                        Baten        0      0      0      0
                                                              Lasten   4.657  4.591  4.591  4.591
                                                 Subtotalen Taakveld   4.657  4.591  4.591  4.591
                         6.3 Inkomensregelingen               Baten   30.101 30.101 30.101 30.101
                                                              Lasten  38.945 38.965 38.896 38.917
                                                 Subtotalen Taakveld   8.844  8.865  8.796  8.817
                         6.4 Begeleide participatie           Baten        0      0      0      0
                                                              Lasten  12.315 12.045 11.742 11.428
                                                 Subtotalen Taakveld  12.315 12.045 11.742 11.428
                         6.5 Arbeidsparticipatie              Baten        0      0      0      0
                                                              Lasten   2.252  2.302  2.303  2.303
                                                 Subtotalen Taakveld   2.252  2.302  2.302  2.302
                         6.6 Maatwerkvoorziening             Baten        0      0      0      0
                             (WMO)                            Lasten   1.325  1.325  1.325  1.325
                                                 Subtotalen Taakveld   1.325  1.325  1.325  1.325
                         6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ Baten        1.365  1.301  1.303  1.303
                                                              Lasten  14.721 15.001 15.289 15.353
                                                 Subtotalen Taakveld  13.356 13.700 13.986 14.050
                         6.72 Maatwerkdienstverlening 18- Lasten      10.832 10.923 10.925 10.925
                                                 Subtotalen Taakveld  10.832 10.923 10.925 10.925
                         6.81 Ge-escaleerde zorg 18+          Baten      734    734    734    734
                                                              Lasten  15.021 15.021 15.021 15.021
                                                 Subtotalen Taakveld  14.287 14.287 14.287 14.287
                         6.82 Ge-escaleerde zorg 18-          Lasten   1.656  1.656  1.656  1.656
                                                 Subtotalen Taakveld   1.656  1.656  1.656  1.656
                         7.1 Volksgezondheid                  Lasten   2.295  2.331  2.360  2.357
                                                 Subtotalen Taakveld   2.295  2.331  2.360  2.357
                         Saldo                                        77.569 77.651 77.593 77.351
134            Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>Taakveld overzicht conform programma 3
Programma                                                  Baten/         MJB       MJB          MJB     MJB
                     Taakveld
(Bedragen * € 1.000)                                       Lasten          2019     2020          2021   2022
P3                   0.10 Mutaties reserves                Baten            510        60           60       0
(Vrijetijds-)                                Subtotalen Taakveld            510        60           60       0
Economie, werk-      2.4 Economische havens en            Baten            437       437          437     437
gelegenheid,             waterwegen                        Lasten         1.468     1.545        1.557   1.524
onderwijs
                                             Subtotalen Taakveld          1.032     1.109        1.121   1.088
                     3.1 Economische ontwikkeling          Baten            140       140          140     140
                                                           Lasten         1.255     1.257        1.257   1.257
                                             Subtotalen Taakveld          1.115     1.117        1.118   1.118
                     3.3 Bedrijvenloket en                Baten            250       250          250     250
                         bedrijfsregelingen                Lasten           854       860          862     862
                                             Subtotalen Taakveld            604       610          612     612
                     3.4 Economische promotie              Baten            852       852          852     852
                                                           Lasten         1.604     1.154        1.154   1.153
                                             Subtotalen Taakveld            752       302          302     301
                     4.1 Openbaar basisonderwijs           Lasten           327       327          327     327
                                             Subtotalen Taakveld            327       327          327     327
                     4.2 Onderwijshuisvesting              Baten              1         1            1       1
                                                           Lasten         4.080     4.055        4.033   4.022
                                             Subtotalen Taakveld          4.080     4.055        4.033   4.022
                     4.3 Onderwijsbeleid en               Baten          2.282     2.248        2.237   2.237
                         leerlingzaken                     Lasten         3.516     3.474        3.462   3.462
                                             Subtotalen Taakveld          1.233     1.226        1.225   1.225
                     5.1 Sportbeleid en activering         Baten              2         2            2       2
                                                           Lasten         1.077     1.077        1.077   1.076
                                             Subtotalen Taakveld          1.075     1.074        1.074   1.074
                     5.2 Sportaccommodaties                Baten          2.121     2.121        2.121   2.121
                                                           Lasten         6.619     6.938        6.882   6.823
                                             Subtotalen Taakveld          4.498     4.817        4.761   4.702
                     5.3 Cultuurpresentatie, cultuur-     Baten          2.324     2.324        2.287   2.287
                         productie en cultuurparticipatie Lasten          7.263     7.313        7.110   7.102
                                             Subtotalen Taakveld          4.939     4.989        4.823   4.815
                     5.4 Musea                             Baten            539       507          507     507
                                                           Lasten         3.244     3.198        3.191   3.188
                                             Subtotalen Taakveld          2.706     2.691        2.684   2.681
                     5.5 Cultureel erfgoed                 Baten             88        88           88      88
                                                           Lasten           511       516          515     514
                                             Subtotalen Taakveld            424       428          427     426
                     5.6 Media                             Baten            164       164          142     142
                                                           Lasten         1.417     1.416        1.416   1.416
                                             Subtotalen Taakveld          1.253     1.252        1.274   1.273
                     Saldo                                               23.527    23.936       23.721  23.664
                                                 Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022        135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>   Taakveld overzicht conform programma 4
   Programma             Taakveld                              Baten/ MJB   MJB    MJB   MJB
   (Bedragen * € 1.000)                                        Lasten 2019  2020   2021  2022
                         0.10 Mutaties reserves                Baten  1.969 1.004  1.181 1.181
                                                               Lasten 2.083   162  2.702 2.853
                                                 Subtotalen Taakveld    114  -842  1.522 1.673
                         0.3 Beheer overige gebouwen          Baten  1.374 1.314  1.339 1.339
                             en gronden                        Lasten 2.203 2.331  2.545 2.535
                                                 Subtotalen Taakveld    829 1.017  1.206 1.196
                         0.63 Parkeerbelasting                 Baten  4.262 4.339  4.339 4.339
                                                 Subtotalen Taakveld  4.262 4.339  4.339 4.339
                         2.1 Verkeer en vervoer                Baten    175   175    175   175
                                                               Lasten 8.193 8.143  8.033 7.980
                                                 Subtotalen Taakveld  8.017 7.967  7.858 7.805
                         2.2 Parkeren                          Baten      0     0      0     0
                                                               Lasten 2.827 2.870  2.857 2.844
                                                 Subtotalen Taakveld  2.827 2.870  2.857 2.844
                         2.5 Openbaar vervoer                  Baten     37    37     37    37
                                                               Lasten    92    92     91    91
                                                 Subtotalen Taakveld     55    54     54    54
                         3.2 Fysieke                          Baten  5.333 2.027  4.130   628
                             bedrijfsinfrastructuur            Lasten 6.689 3.192  2.693 1.775
                                                 Subtotalen Taakveld  1.356 1.165 -1.437 1.147
                         5.5 Cultureel erfgoed                 Lasten    86    86     86    86
                                                 Subtotalen Taakveld     86    86     86    86
                         5.7 Openbaar groen en                Baten     64    64     64    64
                             (openlucht) recreatie             Lasten 3.707 3.740  3.729 3.721
                                                 Subtotalen Taakveld  3.643 3.676  3.664 3.656
136            Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>Programma            Taakveld                              Baten/        MJB       MJB          MJB     MJB
(Bedragen * € 1.000)                                       Lasten         2019     2020          2021   2022
                     7.2 Riolering                         Baten        10.763    10.878       10.993  11.108
                                                           Lasten        6.608     6.658        6.708   6.763
                                             Subtotalen Taakveld        -4.155    -4.220       -4.220  -4.345
                     7.3 Afval                             Baten         8.677     8.677        8.677   8.675
                                                           Lasten        6.721     6.722        6.722   6.720
                                             Subtotalen Taakveld        -1.955    -1.955       -1.955  -1.955
                     7.4 Milieubeheer                      Baten             0         0            0       0
                                                           Lasten        1.185     1.185        1.185   1.185
                                             Subtotalen Taakveld         1.185     1.185        1.185   1.185
                     7.5 Begraafplaatsen                  Baten            31        31           31      31
                         en crematoria                     Lasten           68        68           68      68
                                             Subtotalen Taakveld            37        37           37      37
                     8.1 Ruimtelijke ordening              Baten            94        92           77      77
                                                           Lasten        1.551     1.049        1.034   1.031
                                             Subtotalen Taakveld         1.456       957          957     954
                     8.2 Grondexploitatie                 Baten        13.164    11.983        7.641   4.498
                         (niet-bedrijventerreinen)         Lasten       11.081    11.866        7.641   1.773
                                             Subtotalen Taakveld        -2.083      -117            0  -2.725
                     8.3 Wonen en bouwen                   Baten         1.630     1.630        1.630   1.630
                                                           Lasten        3.688     3.265        3.249   3.241
                                             Subtotalen Taakveld         2.058     1.635        1.619   1.610
                     Saldo                                               9.208     9.177        9.030   8.884
                                                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022        137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>   Taakveld overzicht conform programma 5
   Programma             Taakveld                             Baten/     MJB      MJB      MJB      MJB
   (Bedragen * € 1.000)                                       Lasten     2019     2020     2021     2022
   P5                    0.10 Mutaties reserves               Baten      1.693      800        0        0
   Bedrijfsvoering,
                                                              Lasten         0      217    1.279    2.283
   financien,
   dienstverlening                              Subtotalen Taakveld     -1.693     -583    1.279    2.283
                         0.2 Burgerzaken                      Baten      1.610    1.578    1.497    1.497
                                                              Lasten     2.350    2.169    2.101    2.101
                                                Subtotalen Taakveld        740      590      605      605
                         0.4 Overhead                         Baten      2.760    2.527    2.547    2.567
                                                              Lasten    25.080   23.947   23.084   22.975
                                                Subtotalen Taakveld     22.320   21.420   20.538   20.408
                         0.5 Treasury                         Baten      1.796    1.160    1.505    1.855
                                                              Lasten     1.980    1.210    1.115    1.134
                                                Subtotalen Taakveld        185       49     -390     -721
                         0.61 OZB woningen                    Baten      6.802    6.802    6.802    6.802
                                                              Lasten       665      665      665      665
                                                Subtotalen Taakveld     -6.138   -6.138   -6.138   -6.138
                         0.62 OZB niet-woningen               Baten      7.911    7.911    7.911    7.911
                                                              Lasten       128      128      128      128
                                                Subtotalen Taakveld     -7.782   -7.782   -7.782   -7.782
                         0.64 Belastingen overig              Baten        705      620      536      536
                                                              Lasten        28       28       28       28
                                                Subtotalen Taakveld       -677     -592     -508     -508
                         0.7 Algemene uitkeringen en         Baten    126.631  127.665  128.547  129.267
                             overige uitkeringen
                             gemeentefonds
                                                Subtotalen Taakveld    126.631  127.665  128.547  129.267
                         0.8 Overige baten en lasten          Baten          0        0        0        0
                                                              Lasten       -22      551    1.181    1.801
                                                Subtotalen Taakveld        -22      551    1.181    1.801
                         Saldo                                        -119.698 -120.149 -119.761 -119.319
138            Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>Taakveld overzicht conform programma 6
Programma            Taakveld                            Baten/        MJB       MJB          MJB    MJB
(Bedragen * € 1.000)                                     Lasten         2019     2020          2021  2022
                     0.10 Mutaties reserves              Baten           150         0            0     0
                                           Subtotalen Taakveld           150         0            0     0
                     7.4 Milieubeheer                    Baten            53        53           53    53
                                                         Lasten          995       845          844   840
                                           Subtotalen Taakveld           942       792          791   787
                     Saldo                                               792       792          791   787
                                              Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022      139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>   Afkortingenlijst
   AB          Algemeen Bestuur                                CUPRO      College Uitvoeringsprogramma
   AMW         Algemeen Maatschappelijk Werk                   CV         Commanditaire Vennootschap
   AOW         Algemene Ouderdomswet                           DB         Directie Beraad
   APV         Algemene Plaatselijke Verordening               DKD        Digitaal Klant Dossier
   AU          Algemene Uitkering                              DUO        Dienst Uitvoering Onderwijs
   Awbz        Algemene wet bijzondere ziektekosten            DVO        Dienstverleningsovereenkomst
   BAG         Basisregistratie Adressen en Gebouwen           3 D’s      3 Decentralisaties, Jeugd, WMO en Participatie
   BB          Bijzondere Bijstand                             ECB        Europese Centrale Bank
   BBE         Biobased Economy                                EPZ        Elektriciteits Productiemaatschappij Zuid-Ned
   BBV         Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten  EDP        Electronic data Processing
                en provincies                                  FIDO       Wet Financiering Decentrale Overheden
   BENEGO       Belgisch Nederlands Grensoverleg               FLO        Functioneel LeeftijdsOntslag
   BER          Bergen op Zoom, Etten-Leur en Roosendaal       GBA        Gemeentelijke basisadministratie
   BERM         Bergen op Zoom, Etten-Leur Roosendaal en      GBKN       Grootschalige Basiskaart Nederland
                 Moerdijk                                      GCC        Green Chemistry Campus
   BGT           Basisregistratie Grootschalige Topografie     GDI        Gemeentelijk Duurzaamheidsindex
   BIBOB         Bevordering Integriteitbeoordelingen door het GF         Gemeentefonds
                 Openbaar Bestuur                              GGD        Gemeentelijke Gezondheidsdienst
   BI-zone       Bedrijven-Investeringszones                   GGW        Gebied Gericht Werken
   BIJ           Bestuurlijke Informatie Justitiabelen         GHOR       Geneeskundige Hulpverlening bij ongevallen
   BIV           Bestuurlijke Informatie Voorziening                      en rampen
   BiZa          Ministerie van Binnenlandse Zaken             GMK        Gemeenschappelijke Meldkamer
   BIZ-Heffing Bedrijveninvesteringszone                       GIS        Gemeentelijk Informatie Systeem
   BNG           Bank Nederlandse Gemeenten                    GOL        Grensoverschrijdend Openbaar Lichaam
   BOA           Bijzonder Opsporings Ambtenaar                GROGZ      Gemeenschappelijke Regeling Openbare
   BOM           Brabantse Ontwikkelings Maatschappij                     GezondheidsZorg
   BOR           Beheer Openbare Ruimte                        GRP        Gemeentelijk RioleringsPlan
   BoZ           Bergen op Zoom                                GSV        Gemeenschappelijk Samenwerkingsverband
   BRIM          Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding                West Noord-Brabant
                  Monumenten                                   GRVR       Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio
   BRZO           Besluit Risico’s Zware Ongevallen            HBH        Holding Bergsche Heide
   BTW            Belasting Toegevoegde Waarde                 HBO        Hoger Beroeps Onderwijs
   BUIG           Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen HOF        Wet Houdbare Overheids Financiën
                   Gemeenten                                   HRM        Human Resource Management
   BVL             Brabants Verkeersveiligheids Label          IAU        Incidentele Aanvullende Uitkering
   BVR             Bestuurlijke Voortsgangsrapportage          IBG        Informatie Beheer Groep
   BZK             Binnenlandse Zaken                          IBOR       Integraal Beheer Openbare Ruimte
   BWB             Belastingsamenwerking West-Brabant          ICT        Informatie en communicatie technologie
   CAO             Collectieve Arbeidsovereenkomsten           I&A        Informatisering & Automatisering
   CBL             Cross Border Leases                         IFLO       Inspectie Financiën Lokale en Provinciale
   CBKWB           Centrum Beeldende Kunst West Brabant                   Overheden
   CJG             Centrum voor Jeugd en Gezin                 IPO        InterProvinciaal Overleg
   CKB             Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom      ISD        Intergemeentelijke Sociale Dienst
   COA             Centraal orgaan opvang asielzoekers         ISV        Investeringsprogramma Stedelijke Vernieuwing
   CROW            “Centrum voor Regelgeving en Onderzoek      ITO        Interne Taak Opdracht
                   in de Grond-, Water- en Wegenbouw en        IV3        Informatie voor derden
                   de Verkeerstechniek”                        JOC        Jongeren OntmoetingsCentrum
   COELO           Centrum voor onderzoek van de economie van  JPP        JeugdPreventieProject
                   de lagere overheden                         KCC        Klant ContactCentrum
140                Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>KCS        Klant Contact systeem                           SCR        Starterscentrum Roosendaal
KING       Kwaliteits Instituut Nederlandse Gemeente       SE         Standaardeenheden
KOR        Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte             SEPH       Servicepunt Handhaving
LIOR       Leidraad Inrichting Openbare Ruimte             SIW        Sterk in Welzijn
LVA        Landschappen van Allure                         SMART      Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch
MARB       Milieu & afvalregio Breda                                  en Tijdgebonden.
MCT        Markiezaatcontainer Terminal                    SROI       Social Return on Investment
MIP        Meerjaren Investerings Programma                SVW        Stichting Verenigde Wijkcentrum
MFA        Multifunctionele Accomodaties                   SWWB       Samenwerking in de Waterketen binnen de
MKB        Midden- en Kleinbedrijf                                    Waterkring West Brabant
MKOB       Wet Mogelijkheid Koopkrachttegemoetkoming       SW         Sociale Werkvoorziening
           Oudere Belastingplichtigen                      SZW        Sociale Zaken en Werkgelegenheid
MOP3       Meerjaring OntwikkelingsPlan derde fase         TIP        Telefonisch Informatie Punt
MPG        Meerjaren Programma Grondbedrijf                TNO        Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
MVA        Materiële vaste activa                          TOS        Thuis op Straat
NAR        Nederlands Adviesbureau voor                    UWV        Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
           Risicomanagement                                VAC        Vrouwen Advies Commissie
NASB       Nationaal Actieplan voor Sport en Bewegen       VGRP       Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan
NCDO       Nationaal Commissaris Digitale Overheid         VRI        Verkeersregelinstallaties
NGRU       Netto gecorrigeerde Rijksuitgaven               VNG        Vereniging Nederlandse Gemeenten
NIEGG      Niet In Exploitatie Genomen Gronden             VSP         Verkeersstructuur Plan
NME        Natuur en Milieu Educatie                       VVE        Voor- en Vroegschoolse Educatie
NUP        Nationaal UitvoeringsProgramma                  VVV        Vereniging voor Vreemdelingen Verkeer
NVM        Nederlandse Vereniging van Makelaars            Wabo       Wet algemene beschouwingen omgevingsrecht
4 O’s      Onderzoek, Overheid, Onderwijs en               Wajong     Wet arbeidsongeschiktheid voor
           Ondernemers                                                jonggehandicapten
OCW        Onderwijs, Cultuur en Wetenschap                WBWL       West- Brabantse Waterlinie
OMWB       Omgevingsdienst Midden- en West Brabant         Wet HOF    Wet Houdbare Overheids Financiën
OZB        Onroerende zaakbelasting                        WIJ        Wet Investeren in Jongeren
3 P’s      Planet, People en Profit                        Wkkp       Wet kinderopvang en kwaliteitseisen
P&C cyclus Planning & Control cyclus                                  peuterspeelzalen
RAP        Regionaal Actie Plan                            WMO        Wet Maatschappelijke Ondersteuning
RAV        Regionale Ambulance Voorziening                 WO         Wetenschappelijk Onderwijs
RAWB       Regionaal Archief West Brabant                  WOS feiten Woninginbraken, Overvallen en Straatroven
REWIN      Regionale Ontwikkelingsmaatschappij             WOZ        Waardering Onroerende Zaken
           West-Brabant                                    Wpg        Wet Pulieke Gezondheid
RDVO       Raamdienstverleningsovereenkomst                WSW        Waarborgfonds Sociale Woningbouw
RIEC       Regionaal Informatie- en Expertisecentrum       WSW        Wet sociale werkvoorziening
RMC        Regionale Meld en Coördinatie                   WVS        Werkvoorzieningsschap
RMD        Regionale MilieuDienst                          WWB        Wet Werk en Bijstand
RO         Ruimtelijke Ordening                            WWnV       Wet Werken naar Vermogen
ROBEL      Rotterdam & België                              ZvW        Zorgverzekeringswet
ROC        Regionaal Opleidingen Centrum                   ZWO        Zorg Welzijn & Onderwijs
RSG        Rijks Scholen Gemeenschap                       ZZP        Zelfstandige Zonder Personeel
RUD        Regionale Uitvoeringsdiensten
RVB        Raadsvoorstelbesluit
RWB        Regio West Brabant
RWE        Rheinisch Westfälische Elektrizitätswerk
SCB        Starterscentrum Bergen op Zoom
                                                 Gemeente Bergen op Zoom Programmabegroting 2019 – 2022            141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Colofon
De Programmabegroting 2019 – 2022 is een uitgave van de gemeente Bergen op Zoom.
Inhoud:               Gemeente Bergen op Zoom
Foto’s:               Aangenaam Bergen op Zoom, VVV Brabantse Wal
Beeldmateriaal:       VVV Brabantse Wal / Citymarketing Bergen op Zoom
Ontwerp en opmaak:    FraaieDingen.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>