<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                               ((; bakertilly
Aan de gemeenteraad van de
Gemeente Bergen op Zoom
Postbus 35
4600 AA Bergen op Zoom

Breda, 31 mei 2022


Geachte leden van de Gemeenteraad,

Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader   Vanwege de corona-maatregelen hebben wij afgelopen jaar de controles deels
van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Bergen op Zoom          digitaal uitgevoerd. Hierdoor gingen afstemmingen over bevindingen en het
te controleren.                                                                 proces dit jaar anders dan gebruikelijk. Ondanks deze beperkingen verliep de
                                                                                samenwerking met de organisatie prettig. Wij danken de medewerkers voor de
Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding      samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de
van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar         totstandkoming van ons accountantsverslag.
voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de
portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten
                                                                                de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe.

                                                                                Met vriendelijke groet,
                                                                                Baker Tilly (Netherlands) N.V.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                   Q)
                +J
                ·en
                   o
                   c..
                   Q)
                 :Q)
                ·u
                   e
                   ro
                   e
                ·-
                LL


                 -a
                   Q)
                 ..e
                   O)
                 +-'
                  ro
                  E
                 +-'
                 ..e
                  u
                  Q)
                 o::

                                          e
                                          Q)
                                     Q)
                                     0)
                                          e-
                                          Q)
                                     .© ~
                                     >    Q)
                                     o    -a
                                          e
                                          o

Cl)                                       O)
>
cu
                                          e
             Q)         g1           e en
C)          ~
            ........   ·-
                       +-'
                                     Q)   '-
c.          ·-         +-'
                        ro
                                     O)   Q)



        t                    ~. cp
            s:::                     e ..e
                                        ©
o
u,
        ~    ::J
             ::J
                        >
                        e            -a   Q)
-e          +-'         Q)           e ..e
::::s        ~ E               '~    >    Q)
o           en ro
               en
                                     Q)
                                     en
                                          e
                                          '-
.e                                        Q)
e:
-
                                          +-'
                                          e
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>■-
■-


~ e>
~ a,
   E
a, ns
ŒI u,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                    ((i bakertilly
Bestuurlijke samenvatting
Financiële kengetallen en signaleringwaarden



                                                                                       , . ., ., q .• ~., ... .


                              Mutatie reserves                                                                                              I    Weerstand5-upadteit                                  Toelichting




                                                                 i
                                                                                                                                     JJ-U




                                                                                                                                            I~ "
                                                                                                                   .u.J -                                                                             Het resultaat 2021 is€ 12,81

                                       3,34                                                                        .U~I  □          41C:U
                                                                                                                                                Xllò
                                                                                                                                                                                           J.i..U l   miljoen voor bestemming.
                                                                                                                                                                                                      Vanwege dit significante positieve
                                      MlUOEN EURO                             I                                    ..... ¡          1J9:]       JOltJ    :::::::::J   tD 1~                           resultaat is een significante
                                                                                                                                                                                                      verbetering zichtbaar op de ratio's
                                                                                                                                                                                                      van de solvabiliteit, de
 Gerealiseerd saldo         1(1 110
                                         "''   '"''      Gerealiseerd resultaat                                                                   Risico's totaal                                     weerstandsratio's en de
  baten en lasten                                                                                                                                 'CJ,     ~
                                                                                                                                                                                                      schuldquote. ln de jaarrekening
                                                                                                                                                                                 ___J     "-'""
                                                                                                                                                                                                      wordt toegelicht hoe dit positieve
            16,16
     MILJOEN EURO
                                                                  12,81                                                             Fl            !UJU

                                                                                                                                                  1Ul.,.
                                                                                                                                                                                            ;0.,01
                                                                                                                                                                                                      resultaat is ontstaan. Wij willen er
                                                                                                                                                                                                      daarbij op wijzen dat een



                                                                                                                  DO
                                                                                                                                                                                                      significant deel ontstaat door
                                                               MILJOEN EURO
                    ltH!o




             .... ~El -;;;- . ,                                                                                   U 1¡       >JJJ
                                                                                                                                    LJ
                                                                                                                                    Jll)I
                                                                                                                                            I     Weerßï:§73
                                                                                                                                                                                                      incidentele bijdragen vanuit
                                                                                                                                                                                                      Corona vergoedingen en taken
                                                                                                                                                                                                      die vanwege Corona niet (of
                                                                                                                                                                                                      beperkter) zijn uitgevoerd.




 u
             CJ     ,.,,      Schuldquote                                                                         Solvabiliteit             I '°'°                                  17Z
             .n.u
                                                                        ,,.                                                                         &'1
                                                                                                                                                                         o,a.i


                                                                                                                         0
                                                      }.J}I

                                                                                                                                                    "'" L~~--1•"'
                                       77%             'J,')
                                                                                  ""
                                                                                                                         \!:I
   i,!'ti
                                                                                   U)'I




                                                                                                                                                                                                                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                        Ct bakertilly
Bestuurlijke samenvatting

     Wij hebben bij de jaarrekening 2021 een goedkeurend oordeel te verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.




     Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.




     Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.




      Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt één ongecorrigeerde fout van€ 469.000 voor niet genomen winst bij
      de grondexploitatie. Uit onze controle blijken geen overige ongecorrigeerde fouten die wij aan u moeten rapporteren.




      Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole bevindingen die wij, op basis van de rapporteringstolerantie, aan u moeten rapporteren.
      We constateren bij de controle op inkooprechtmatigheid een fout van€ 339.000. Grotendeels betreft dit fouten van voorgaande jaren die nog doorlopen.




                                                                                                                                                                    6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                        ((; bakertilly
Bestuurlijke samenvatting

      Wij constateren geen overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting.




       Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat
       ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als
       van ons gevraagd.




      Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van
      de gemeente Bergen op Zoom voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.




      Covid-19: De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van Covid-19 toegelicht in een afzonderlijke
      paragraaf. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd. De belangrijkste werkzaamheden hebben
      toegezien op de verantwoording inzake de Tozo-regelingen die gecontroleerd zijn door de accountant van ISO Brabantse Wal.




                                                                                                                                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Uitkomsten
jaarrekeningcontrole

           r   9i
  ,_._ji
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             ((. bakertilly
Opdracht, scopeen uitkomsten
Reikwijdte van de controle                                                                  Kernpunten en significante risico's in de controle
De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit:                                                 Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met
   het jaarverslag (programmaverantwoording+ paragrafen);                                   betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:
   de jaarrekening;                                                                         • schattingen en toelichtingen in de jaarrekening;
   bijlagen.                                                                                • nauwkeurigheid van de voorzieningen;
                                                                                            • waardering van de grondexploitaties;
Met de opdrachtbevestiging van d.d. 24 september 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot      • rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen;
het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat             • begrotingsrechtmatigheid
omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen • Covid-19 aspecten;
sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle.                        • WNT-verantwoording;
                                                                                            • onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen.
Overzicht toleranties
De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is€ 2.850.000 Deze materialiteit sluit Managementinzicht en schattingen
aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol en is gebaseerd op de         Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn
gewijzigde begroting. Op basis van de definitieve jaarrekening zijn de                      gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde
goedkeuringstoleranties als volgt:                                                          factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en
                                                                                            schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van
                                                    Grondslag                    Bedrag
                                                                                            de jaarrekening als geheel.
Goedkeuringstolerantie fouten       1 % lasten inclusief toevoegingen reserves   € 2.850.000
                                                                                               Proces jaarrekeningcontrole
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves    € 8.550.000   Wij constateren dat afgelopen jaar het controleproces soepel is verlopen. Door onder
                                                                                               andere de kritische voorbereiding van de organisatie het opstellen van position papers en
                                    ln het normenkader is vastgesteld dat deze
                                                                                               een strakkere sturing door management waren wij in staat sneller de juiste vragen te
                                    berekend wordt op basis van 1 % van de
Rapporteringstolerantie
                                                                                 Wisselt per   stellen en informatie te achterhalen, waardoor de doorlooptijd van de controle aanzienlijk
                                    lasten per programma met een ondergrens
                                                                                 programma     korter was dan voorgaande jaren.
                                    van€ 100.000.

                                                                                               Tegelijkertijd signaleren wij wel dat er afgelopen periode veel verloop van personeel is
Verslaggevingsrichtlijnen                                                                      (o.a. op kritische en hogere posities in de organisatie), waardoor er een risico is dat de
Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen,                      verbeterslag slechts tijdelijks is. Wij vragen uw aandacht voor deze 'personele
de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de              wisselingen' om te voorkomen dat hierdoor de noodzakelijke kennis voor de
jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen                administratieve beheersing ontbreekt.
doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen.
Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de          Deze kritische voorbereiding resulteert tevens in minder opmerkingen en correcties in de
toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een               jaarrekening ten opzichte van voorgaande jaren.
getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente.

                                                                                                                                                                                            9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Waardering van de grondexploitaties
Grondexploitatie
Uw gemeente heef een aantal grondexploitaties onderhanden die verantwoord zijn onder de      Algemeen
post 'Voorraden' in de jaarrekening. Door de invloed van de parameters (zoals                De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak,
kostenontwikkelingen, fasering, ontwikkeling verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend    vanwege de hogere mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de
zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten en daarmee de waardering, hebben       totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend
wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd.                          gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar
                                                                                             en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw
Om te schatten wat de waarde van een complex is, zijn een aantal risico's c.q. schattingen   grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.
van belang. De schattingsfactoren in de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen)
terug te brengen tot vijf P's:
                                                                                                         120.000                                                                                      2018
•   Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de

•
    markt?
    Programmering: Is er een kritische analyse van de 'mix' van woningen (huur, koop, vrije
    kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de
                                                                                                               1
                                                                                                         '~fü 1 1                              IJ· 1                         -- •
    gemeente?
                                                                                                             20.000   ~
•   Prijs: Is afgewogen en adequaat onderbouwd welke prijzen kunnen worden gevraagd?
                                                                                                                 o
•   Parameters. Welke ontwikkeling van rente, kostenstijgingen en opbrengstenstijgingen                               Bruto boekwaarde         Verliesvoorziening       Netto boekwaarde
    verwacht de gemeente in de komende jaren?
•   Plankosten: Wat zijn de kosten die gemeente moet maken om een complex te kunnen           Ten opzichte van 31 december 2021 is de boekwaarde van de post grondexploitatie
    ontwikkelen?                                                                              toegenomen met€ 2, 1 miljoen. De toename van de boekwaarde ten opzichte van 2020 is
                                                                                              als volgt samen te vatten:
Het management heeft op grond van de keuzes van de raad de grondexploitaties
geactualiseerd en de calculaties opnieuw berekend. Het college heeft beoordeeld of het
onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk
                                                                                               (x € 1.000)
                                                                                                                                               JII
                                                                                                                                                                      2021
                                                                                                                                                                              ---
                                                                                                                                                                                              2020

                                                                                               Boekwaarde per 1 januari                                             16.310                   5.960
een verliesvoorziening moet worden getroffen of er tussentijds winst moet worden
genomen.                                                                                       Investeringen (inclusief inbreng grond Terpen                                                27.437
                                                                                                                                                                    13.960
                                                                                               2)
                                                                                               Grondverkopen                                                    - 15.539                   -19.714
                                                                                               Tussentijdse winstneming                                              3.650                   1.238
                                                                                                                                                 i
                                                                                               Mutatie verliesvoorziening                                             132                   - 2.121
                                                                                                Mutaties vanwege afsluiten projecten                                  181                    3.510
                                                                                                Boekwaarde per 31 december                                          18.425             € 16.310
                                                                                                                                                                                                             10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                     ~ bakertilly
Waardering van de grondexploitaties
Waardering inclusief specifieke projectrisico's                                            Opbrengst De Markiezaten - Wal 1
                                                                                           ln de grondexploitatie van De Markiezaten - Wal 1 is een opbrengst van€ 1.452.000
Verliesvoorziening                                                                         opgenomen in de prognose van de grondexploitatie. Deze opbrengst wordt onderbouwd
Binnen de grondexploitaties verantwoordt u een verliesvoorziening van 55 miljoen.          door een contract uit 2008 waarin is opgenomen dat de kopende partij dit bedrag zal
Deze verliesvoorziening is ontstaan in het verleden. Deze verliesvoorziening zit op        betalen op het moment dat de geleverde sociale huurwoningen worden verkocht.
onderdelen van het voormalige Scheldevesting project. De verwachting is dat de meeste      Deze verkoop mocht uitgevoerd worden vanaf 2018. Tot en met 2021 heeft de verkoop
van deze projecten komende jaren tot een afronding komen waarmee de                        van de sociale huurwoningen nog niet plaatsgevonden. ln die zin is de prestatie zoals
verliesvoorziening afgewikkeld wordt.                                                      destijds was bedoeld en ten grondslag ligt aan de overeenkomst nog niet gerealiseerd.
                                                                                           De gemeente heeft deze opbrengst om die reden nog niet verantwoord als 'gerealiseerd'.
 Toetsing ondernemerspoort                                                                 Wij kunnen ons vinden in de waardering van de grondexploitatie De Markiezaten - Wal
Bij de invoering van de VPB-plicht voor gemeenten is gekeken of uw gemeente door de        1. Wij adviseren u om met de andere partij in overleg te treden over het tijdstip dat zij
'ondernemerspoort' gaat. Uw gemeente gaat door de ondernemerspoort als activiteiten        verwachten tot verkoop over te gaan. Wij hebben van de organisatie begrepen dat de
aangemerkt worden als 'winstgevend'. Doordat veel grondexploitaties uit het verleden       afwikkeling van dit contract in 2022 is en verwachten om die reden een winstname in
verlieslatend waren, kwam uw gemeente niet door de ondernemerspoort, waardoor u geen 2022.
VPB hoeft te bepalen. De laatste twee jaar zijn er grondexploitatie geopend met een
verwachte winst, waardoor u mogelijk wel door de ondernemerspoort gaat en VPB moet         Toevoeging reserves - (tussentijdse) winst
gaan afdragen.                                                                             Conform de notitie grondbeleid wordt ieder jaar de (tussentijdse winst) toegevoegd aan
                                                                                           de algemene reserve. Wij constateren echter dat dit niet meegenomen wordt in de
Uit een recente analyse blijkt dat u niet door de ondernemingspoort gaat, mede doordat de (laatste begrotingswijziging), waardoor er een afwijking ontstaat ten opzichte van de
aanleg van de randweg nog meegenomen wordt in deze analyse. Wij achten dit                 begroting. Ons inziens is het tussentijds mogelijk om een inschatting van de verwachte
uitgangspunt verdedigbaar, maar verzoeken dit standpunt wel af te stemmen met de           winst te maken en deze dotatie tijdens de begrotingswijziging mee te nemen. Dit draagt
belastingdienst. Indien de belastingdienst niet akkoord gaat met deze uitgangspunten gaat ons inziens bij aan de mogelijkheid meer grip te houden op de voortgang van de
zeer waarschijnlijk door de ondernemerspoort en moet u mogelijk VPB gaan afdragen.         grondexploitaties.
Deze VPB last kan significante impact hebben op het resultaat van u grondexploitatie.
                                                                                            Voorziening verspreide gebieden
Wij adviseren u de VPB-scan kritisch uit te voeren en te actualiseren. Wij vinden dat u op ln de jaarrekening is een voorziening opgenomen voor 'complex verspreide gebieden'.
dit aspect teveel een afwachtende houding aanneemt ten opzichte van uw fiscalist en        ln deze voorziening zijn verplichtingen opgenomen voor 'nog te maken kosten' van
verwachten een pro-actieve houding om inzicht te hebben in het moment waarop de            afgeronde grondexploitaties. ln deze voorziening zijn per ultimo 2021 ook nog 'verwachte
gemeente door de ondernemerspoort gaat gezien de financiële impact die dit op jaarbasis kosten' opgenomen voor een project dat reeds in 2019 is afgewikkeld. Verwachting is
 kan hebben.                                                                               normaliter dat de resterende kosten van een afgesloten grondexploitatie binnen
                                                                                           afzienbare tijd uitgevoerd zijn, anders zou de grondexploitatie niet afgesloten zijn. Wij
                                                                                           concluderen dat deze verwerkingswijze correct is toegepast. Tegelijkertijd adviseren wij
                                                                                           u wel om hier bij de afsluiting van grondexploitaties kritisch te kijken of het project
                                                                                           afgerond kan worden en welke verwachting er is voor nagekomen kosten.

                                                                                                                                                                                       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             ((; bakertilly
Waardering van de grondexploitaties
Gehanteerde parameters                                                                           Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte        van 1,85% (2020: 2,2%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille
schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico's stelt de gemeente                   van gemeente Bergen op Zoom. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie
exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen         grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten
diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente                  deze parameter evenwichtig.
Bergen op Zoom gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste
uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat:                                           Disconteringsvoet
                                                                                                 De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante
 Parameter                   2021      2020                                                      waarde ten behoeve van het treffen van een verliesvoorziening voor negatieve
 Kostenstijging
 Opbrengstenstijging
                              ••        ••                                                       grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het
                                                                                                 maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen
                                                                                                 de Eurozone (2%). Dit percentage is door de gemeente correct toegepast, waardoor wij

 Rekenrente
                                •       •           Legenda status:
                                                    e = evenwichtig
                                                                                                 deze parameter kwalificeren als evenwichtig.

 Disconteringsvoet
                                •        •             = optimistisch
                                                                                                 Programmering
                                                                                                 De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente
 Programmering
                               ••        •          e= voorzichtig                               Bergen op Zoom. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder
 Verkoopprijzen

Kostenstijging
                                         •          e= controleverschil                          andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken.

                                                                                                 Verkoopprijzen
                                                                                                 De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd.
De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 3% (2020: 2%) en ligt in lijn met de
                                                                                                 Gedurende 2021 hebben voor zowel woningen als bedrijven verkopen plaatsgevonden
landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij
                                                                                                 waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd. Tijdens onze controle constateren wij dat er
deze parameter evenwichtig. Wij willen u wel wijzen op de recente mondiale
                                                                                                 in 2022 verkoopcontracten zijn gesloten die hoger zijn dan de verwachtingen die
ontwikkelingen, waardoor kosten komende periode wellicht harder stijgen dan de verwachte
                                                                                                 opgenomen zijn in de actualisatie. Dit heeft een positieve impact van€ 337.000 op het
inflatie. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin
                                                                                                 resultaat van 2021. Deze constatering weegt mee in ons oordeel.
goed te monitoren.
                                                                                           Winstname
Opbrengstenstijging
                                                                                           Tijdens onze controle constateerden wij dat de rentelasten ten onrechte niet meegenomen
Het college rekent met de volgende opbrengstenstijging(en) 2% (2020: 0%).
                                                                                           zijn in de berekening van de winstname. ln de nieuwste notitie grondexploitatie is expliciet
Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig.
                                                                                           opgenomen dat deze lasten onderdeel moeten zijn van de te hanteren 'Percentage of
Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang dit goed te blijven volgen.
                                                                                           Completion'. Bij Meander 2 is de impact hiervan€ 780.000 positief en is de winst
                                                                                           gecorrigeerd in de jaarrekening 2021. Voor de overige projecten is de impact€ 132.000 en
                                                                                           is dit niet gecorrigeerd in de jaarrekening. Dit laatste bedrag weegt om die reden mee in
 Rekenrente
                                                                                           ons oordeel.
                                                                                                                                                                                              12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                           (9 bakertilly
Sociaal domein
Algemeen                                                                                      Door de accountant van de ISO Brabantse Wal zijn geen rechtmatigheidsfouten of
De gemeente Bergen op Zoom voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij         onzekerheden geconstateerd die de rapporteringstolerantie overstijgen.
taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht
opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd           Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers
worden:                                                                                       Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna:
                                                                                              Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De ISO
                li                           Wijze van                                        Brabantse Wal voert deze regeling voor u uit.
Onderdeel                   Uitvoerder                              Bepaling last boekjaar
                                          uitbesteding
Uitkeringen          Intergemeentelijke                                                       Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten
(Participatie            Sociale Dienst   Mandatering                     Werkelijke lasten   voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor
wet)                     Brabantse Wal                                                        bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft in 2021 € 3 miljoen verstrekt in het kader van de
Werkdeel                                                    Vaste bijdrage op basis van de    Tozo. Er zijn in 2021 608 aanvragen behandeld.
                           WVS Groep      Mandatering
(WSW)                                                                            begroting
                                                                                              Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande
Jeugdwet                    Zelfstandig         N.v.t.                    Werkelijke lasten   Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik
WMO                         Zelfstandig         N.v.t.                    Werkelijke lasten   wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig de gestelde eisen,
                                                                                              dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en
                               Sociale                   Afrekening op basis van werkelijke   werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een
PGB's                                     Mandatering
                     verzekeringsbank                                               lasten    controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er
                                                                                              geen misbruik is gemaakt. Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke
Uitkeringen (Participatiewet)                                                                 signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, met welke diepgang deze
De Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal (onderdeel van de gemeente Bergen          signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht.
op Zoom) is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet en de ToZo-            Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had
regelingen.                                                                                   volgen terugvorderingen.

Voorgaande jaren hadden wij meerdere bevindingen over o.a. de rechtmatigheid van de           De wetgever heeft toegestaan om de geplande controles op signalen van misbruik of
verstrekkingen en de schulden en vorderingen participatiewet die in uw jaarrekening           oneigenlijk gebruik gedurende 2020 konden worden opgepakt en de consequenties
verantwoord zijn. Met beide aanbevelingen is uw organisatie en de ISO Brabantse Wal aan       hiervan in de administratie van 2021 te verwerken.
de slag gegaan.
                                                                                              Tijdens de controle hebben wij vastgesteld dat er voldoende werkzaamheden zijn
Bij de controle constateerden wij dat uitgezocht is hoe de schulden en vorderingen            uitgevoerd op het M&O beleid. Tegelijkertijd constateren wij dat niet alle terugvorderingen
opgebouwd worden. De verantwoorde schulden en vorderingen participatiewet in                  die vanuit de toetsing ontstaan al verantwoord zijn in de jaarrekening 2021. De omvang
jaarrekening 2021 kunnen onderbouwd worden en daarmee is de aanbeveling van                   van dit bedrag is beperkt, waardoor dit niet tot een bevinding leidt, wel adviseren wij u toe
voorgaand jaar opgevolgd.                                                                     te zien op de juiste verwerking van deze vorderingen in 2022.

                                                                                                                                                                                              13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                           ((; bakertilly
Sociaal domein
Jeugdwet
ln de regio West-Brabant West zijn sinds 2016 resultaatgerichte contracten
overeengekomen met de zorgaanbieders. Afgesproken is om vanaf 2016 af te
rekenen op basis van de behaalde resultaten. Voor een behoorlijk aantal trajecten
betekent dit dat 50% van de kosten aan het begin van het traject worden gefactureerd.
Ongeacht het resultaat, zijn dit lasten voor de gemeente Bergen op Zoom. De tweede
50% van het traject wordt door de gemeente Bergen op Zoom betaald en verantwoord
als last wanneer het resultaat bereikt is.

Evenals voorgaand jaar is door de regio beoordeeld of voldoende betrouwbare
informatie beschikbaar is om een nauwkeurige inschatting van de verplichting te
kunnen maken. Mede vanwege Corona blijkt uit de gegevens van Bergen op Zoom en
de regiogemeenten dat per arrangement de spreiding tussen de doorlooptijden in
combinatie met het aantal trajecten te omvangrijk blijft om een betrouwbare
inschatting te maken. Wij kunnen ons vinden in deze conclusies.

Tegelijkertijd constateren wij dat de afgelopen jaren de totale inschatting van de
verplichting redelijk constant is. Wij adviseren u kritisch te kijken naar de opbouw en
afloop van deze post over de afgelopen jaren en te bepalen of de verplichting
betrouwbaar ingeschat kan worden.

Wel willen wij u erop wijzen dat de huidige systematiek toegestaan is, op het moment
dat de inschatting onvoldoende betrouwbaar blijkt. Wij verzoeken u komend jaar
wederom te analyseren of er andere mogelijkheden zijn om de verplichting
nauwkeurig te bepalen.

Conform de verslaggevingsstandaarden is de maximale verplichting van 50/50%
€ 2,61 miljoen toegelicht onder de niet uit de balans blijkende rechten en
verplichtingen. Wij merken hierbij op dat deze verplichting naar alle waarschijnlijkheid
in 2022 ten laste van de exploitatie zal komen, afhankelijk van de afronding van de
resultaatgerichte contracten.




                                                                                                        14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                      ~ bakertilly
Covid-19
Impact Covid-19 voor de gemeente
U heeft de belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente nader
toegelicht in een afzonderlijke paragraaf.

De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder
benoemd:
   Uitvoeren Tozo regeling;
  Aanvullende rijksbijdragen die zijn verstrekt in relatie tot Covid-19;
   Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering);
  Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening (diverse
   paragrafen, met name onder weerstandsvermogen en bedrijfsvoering);
  Aanvullende specifieke bijdrage en steunmaatregelen voor o.a. toezicht,
   handhaving en ventilatie van scholen.


Uit de controle aangaande "specifieke" Covid-19 items komen de volgende
bevindingen voort:
     Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het
     college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de
     subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19.
     Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord
     in de jaarrekening 2021.
     Ten aanzien van het sociaal domein zijn aangaande de toetsing op
     prestatielevering bij zorgaanbieders geen bijzonderheden naar voren gekomen.
     Gedurende de COVID-19 periode waarin niet de afgesproken zorg geleverd kon
     worden hebben de zorgaanbieders in afstemming met de gemeente in een vorm
     van "continuïleitsbijdrage" gekeken welke zorg wel geleverd kon worden en
     wanneer dit niet kon zijn alternatieven aangeboden. De gemeente Bergen op
     Zoom heeft samen met de regio afspraken gemaakt over de eventuele
     aanvullende continuïteitsbijdragen aan zorginstellingen in 2021.
      Uit onze nadere detailcontroles en onderzoek op de Tozo op de rapportages van
     de accountant van de ISD Brabantse Wal zijn geen bijzonderheden naar voren
     gekomen. Op basis van ons afsluitende overleg met de accountant van de ISD
      Brabantse Wal constateren wij dat hier toereikende aanvullende werkzaamheden
      op zijn verricht.
                                                                                                 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                               ((; bakertilly
Overige bevindingen
Subsidielasten                                                                                   Voorzieningen onderhoud
Tijdens onze controle toetsen wij of de subsidielasten rechtmatig en nauwkeurig tot stand        Tijdens de controle hebben wij de betrouwbaarheid van de onderhoudsplannen
gekomen zijn. Wij controleren hier onder andere op het toerekenen van de lasten aan de           gecontroleerd. Wij constateren hierbij dat de onderhoudsplannen jaarlijks geactualiseerd
juiste periode en of prestatieafspraken nageleefd zijn. Bij onze controle stelden wij vast dat   worden en de dotatie hierop aangepast wordt. Dit is een juiste en toereikende methode.
subsidielasten niet altijd volledig toe te rekenen zijn aan het huidige boekjaar, maar soms      Tegelijkertijd signaleren wij dat het tijdrovend is om administratief deze (soms kleine)
ook boekjaar overstijgend afgegeven worden. Dit is toegestaan, alleen betekent dit wel dat       wijzigingen te administreren en onderbouwen. Wij adviseren u om te beoordelen of het
de lasten ook aan beide boekjaren toegerekend moeten worden. Wij willen u adviseren hier         mogelijk is om bij de actualisatie 'spelregels' af te spreken wanneer dotaties aangepast
bij het boeken en controleren van de subsidielasten kritisch naar te kijken.                     worden. Indien uit de actualisatie blijkt dat de impact van de wijzigingen beperkt is of op
                                                                                                 korte termijn niet tot een negatieve voorziening leidt, kan er voor gekozen worden de
Daarnaast heeft u op basis van de subsidieverordening de mogelijkheid om (indien                 dotatie (tijdelijk) de dotatie nog niet aan te passen. Dit is o.a. afhankelijk van de aard en
prestatieafspraken niet nagekomen worden) een (deel) van de subsidie terug te vorderen.          impact van de wijzigingen. Komend jaar moet u de onderhoudsplannen opnieuw
Bij het opstellen van de jaarrekening moet een inschatting gemaakt worden of hier mogelijk       vaststellen. Wij adviseren u bij, toekomstig opnieuw vast te stellen onderhoudsplannen,
sprake van is. Normaliter heeft u gedurende het jaar met de gesubsidieerde instellingen          voorgaande overwegingen mee te nemen.
contact waardoor u over informatie beschikt om deze inschatting te maken. Vanwege
Covid-19 en de diverse lock-downs moest afgelopen jaar op andere wijze invulling gegeven
worden aan de afspraken en heeft u besloten coulant te zijn met de subsidievaststellingen
2021.
Wij begrijpen dil, en adviseren u komend jaar te blijven monitoren op de prestatie afspraken
die met instellingen gemaakt zijn, zodat bij het opstellen van de jaarrekening 2022 een
juiste inschatting gemaakt kan worden.




                                                                                                                                                                                                 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       ((; bakertilly
Jaarverslag
Jaarverslag                                                                               Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen:
ln het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar.
De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van
                                                                                           Element jaarverslag Onze waarneming
de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van
de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met                                Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van
toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen.       Vereisten BBV
                                                                                                                   artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV.
Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het
jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of   Verenigbaar             Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse
Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze                                Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag
controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.                                                 Overeenstemming         overeenstemmen met de resultaten van de door ons

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen                                  uitgevoerde controlewerkzaamheden.
informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.
                                                                                                                    Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief
                                                                                            Paragrafen
                                                                                                                    van voldoende niveau.

                                                                                                                    De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate
                                                                                            Informatiewaarde        analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële
                                                                                                                    gevolgen.

                                                                                                                    Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke
                                                                                                                    paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van
                                                                                            Covid-19
                                                                                                                    Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in
                                                                                                                    deze bijzondere gebeurtenissen.




                                                                                                                                                                                    17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                    ((; bakertilly
Sisa-bijlage en WNT
Sisa-bijlage                                                                             WNT verantwoording
Wij hebben de in de Sisa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen     Uw gemeente neemt en in de jaarrekening de verantwoording van de Wet Normering
gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021.       Topinkomens (WNT) op. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen
                                                                                         in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband
Wij constateren dat het afgelopen jaar de omvang van de te verantwoorde Sisa-regelingen aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de
enorm is toegenomen. Voor uw organisatie betekend dit een extra belasting bij het        gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. ln 2021 heeft u
opstellen en de controle van de jaarrekening.                                            afscheid genomen van een gemeentesecretaris en tijdelijk een interim-secretaris ingehuurd.
                                                                                         De huidige gemeentesecretaris is vanaf 27 september 2021 bij u in dienst.
Een deel van de toename van de Sisa- verantwoording komt voort uit diverse
subsidieregelingen die toezien op de toeslagenaffaire en bijdragen voor Corona. Wij      Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele
verwachten dat deze regelingen ook komend jaar nog van toepassing blijven.               uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de
                                                                                         jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-
De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het     topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene
verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende                         bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt.
rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden:
- € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan€ 125.000 is;                  Wij hebben vastgesteld dat in de WNT verantwoording, de bezoldiging bij één functionaris€
- 10% indien de omvangbasis groter dan€ 125.000 en kleiner dan of gelijk aan             8.211 hoger is verantwoord dan dat er is uitgekeerd. Daarnaast is er voor€ 5.500 sprake
   € 1.000.000 is;                                                                       van een verschuiving binnen de specificatie van de bezoldiging. Beide bevindingen hebben
- € 125.000 indien de omvangbasis groter dan€ 1.000.000 is.                              geen impact op de hoogte van de betaalde en in de jaarrekening verantwoorde
                                                                                         bezoldigingen. Deze blijven binnen de gestelde grenzen van de WNT. Aangezien de
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of    verantwoorde bezoldiging binnen de gestelde normen blijft heeft deze constatering geen
onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie             verdere consequenties voor ons oordeel.
overschrijden.
                                                                                         Wij constateren de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de
De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht             jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS
te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te            Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of
rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen        topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q.
SiSa-bijlage.                                                                             nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt
                                                                                         van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig
ln bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen.  onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.



                                                                                                                                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                           ((; bakertilly
Rechtmatigheid
Europese aanbestedingsrichtlijnen                                                            binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het
ln het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te
de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de              autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021.
rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijk inkooptrajecten met een      Wij constateren geen overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde
inkoopwaarde van in totaal€ 339.000 niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit          begroting.
bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt.
                                                                                               Tijdens onze controle hebben wij ook gekeken naar de lastenoverschrijdingen op
Dit wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte       taakveldniveau. Bij één taakveld hebben wij vastgesteld dat de overschrijding van de
niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een                 lasten veroorzaakt wordt door diverse voor- en nadelen. De totale overschrijding is kleiner
uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar        dan onze rapporteringstoleranties, waardoor deze constatering niet leidt tot een te
standpunt is ingenomen. De geconstateerd bevinding ziet voor€ 214.000 op nieuwe                rapporteren rechtmatigheidsfout, wel willen wij u erop wijzen te analyseren of binnen
contracten en voor€ 122.000 op bevindingen vanuit voorgaand jaar. Tevens signaleerden          programma's of budgetten voor- en nadelen tegen elkaar wegvallen, maar mogelijk wel
wij formele rechtmatigheidsfouten, mede over voorgaande jaren, waarbij de procedures niet signalen zijn op basis waarvan de begroting gewijzigd zou moeten worden. Dit kan
altijd juist gevolgd of gearchiveerd zijn. Formele rechtmatigheidsfouten wegen niet in ons     bijvoorbeeld ontstaan als 'incidentele' voordelen wegvallen tegen 'structurele' lasten.
oordeel mee. Wel adviseren wij u kritisch te zijn en blijven op de te volgen procedures en de ln die gevallen raden wij aan de overschrijdingen wel te rapporteren of toe te lichten.
archivering hiervan.
                                                                                               Tevens hebben wij bij één overschrijding geconstateerd dat de reden ligt in het
Begrotingsrechtmatigheid                                                                       verschuiven van de onderhoudskosten van 2020 naar 2021. Wij zouden verwachten dat
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en                     deze verschuivingen en de redenen hiervan tijdig bekend zijn en meegenomen kunnen
balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid                 worden bij een begrotingswijziging. Vanwege personele wisselingen was dit niet eerder
gecontroleerd.                                                                                 bekend bij de organisatie. Doordat dit geen overschrijding oplevert in het programma leidt
                                                                                               dit niet tot een bevinding die wij meewegen in ons oordeel.
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten
binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen       Wij begrijpen dat, door personele wisselingen (en daarmee het verlies van kennis), het
tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar)        lastiger is om tijdig eventuele begrotingswijzigingen te signaleren. Wij adviseren u wel om
een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de voortgang ten opzichte van de begroting kritisch te monitoren en daarbij scherp te zijn
de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt          op de redenen van overschrijdingen of onderschrijdingen. Hiermee kunt u de tijdigheid van
gemaakt op het budgetrecht van de raad.                                                        signaleren verhogen zodat mutaties nog meegenomen kunnen worden in een
                                                                                               begrotingswijziging.
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de
Commissie BBV.                                                                                 Vanuit de financiële administratie is het mogelijk de plausibiliteit van verklaringen te
                                                                                               controleren en afdelingen hierop aan te spreken indien verklaringen niet in lijn zijn met de
 ln de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de      financiële realisatie.
overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen
                                                                                                                                                                                              20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                    ((; bakertilly
Rechtmatigheid
Kredieten                                                                                  Financiering
Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de      ln 2021 heeft uw gemeente één nieuw lening afgesloten. Wij hebben vastgesteld dat, bij
door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren één kredietoverschrijding   het aangaan van de nieuwe lening, het treasurystatuut is opgevolgd.
van€ 266.000 waar uw raad inmiddels over geïnformeerd is en het krediet is verhoogd tot
€ 530.000, waarmee deze overschrijding niet meeweegt in ons oordeel.                       Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving
                                                                                           schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Bergen op Zoom zich aan de wettelijke
Mutaties in de reserves                                                                    normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering
De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden      respectievelijk de jaarrekening.
gespecificeerd:

                                        Gewijzigde
 (x € 1.000)                                           Jaarrekening         Verschil
                                         begroting
                                                                       -
 Dotaties                                  € 4.344          € 5.399         € 1.055

 Onttrekkingen                             € 4.261          €2.840          € 1.421

 Saldo mutaties in de reserves                €83           € 2.559

Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen.
De afwijkingen zijn met name gelegen in de afwikkeling van de resultaten op winstname op
de grondexploitaties. Wij adviseren u de verwachte winstnames en ontwikkelingen in de
prognoses van grondexploitaties kritisch te blijven volgen en waar nodig tussentijds de
begroting aan te passen.




                                                                                                                                                                                    21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       Ct bakertilly
Ontwikkelingen in de jaarcijfers
Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente                                             Analyse van het resultaat
Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021   Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde
volgens de jaarrekening€ 46,2 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt           totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond€ 16, 1 miljoen positief. ln de primitieve
ontwikkeld:                                                                                begroting was rekening gehouden met een resultaat van€ 363.000.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)                                            ln de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf
                                                                                           paragraaf 3.1 'Overzicht baten en lasten' in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de
50.000                                                                                     afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op
                                                                                           het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 wordt overzichtelijk aangegeven
40.000



                                    -
                                                                                           welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd
                                                                                           inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de




                      í I
30.000      i
                                                                                           toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van
20.000      ¡   I                                                                          baten en lasten in uw jaarrekening.

10.000      I   I                                                                          Wij constateren dat een groot deel van de verschillen tussen realisatie en gewijzigde
                                                                                           begroting verklaard worden door (incidentele) bijdragen vanwege Covid-19. Wij adviseren
     o                                                                                     u het resultaat kritisch te analyseren en te beoordelen of sprake is van incidentele of
            2018      2019          2020   2021
                                                                                           structurele effecten en tevens te beoordelen of er nu bijdragen vanwege Covid-19
-10.000
                                                                                           ontvangen zijn die mogelijk in de toekomst nog wel tot kosten zullen leiden.
           Algemene reserve
          ■ Bestemmingsreserve
           Gerealiseerd resultaat



Van de totale reserves ter hoogte van€ 33,3 miljoen is€ 31,3 miljoen opgenomen als
algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen
met€ 3,2 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 3,3 miljoen gedoteerd aan de reserves.
Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en
lasten (€ 16, 1 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van€ 12,8 miljoen




                                                                                                                                                                                          23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             ((; bakertilly
Financiële positie
Weerstandsvermogen en financiële kengetallen                                                 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van ln de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een
het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze          toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de
controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet inventarisatie van de geïdentificeerde risico's, waarbij rekening wordt gehouden met kans
strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen         op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking
moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan  van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit
een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook          tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt.
inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie.
De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de        Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie
ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.            van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de
                                                                                             algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als "ruim voldoende" en is ten opzichte
Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke van voorgaand jaar sterk verbetert.
ontwikkelingen weergegeven:
                                                                                              De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn:
                Kengetallen                   Gemeente                 Landelijk             - risico's Sociaal Domein (Jeugdwet, Participatie en WMO)
                                           2021         2020         2021        2020        - risico op fluctuaties binnen de algemene uitkering gemeentefonds;
                                                                  (begroot)                  - risico's op tegenvallers in deelname aan gemeenschappelijke regelingen;
                                                                                                 risico op rentelasten; en
  Netto schuldquote                          77          94          72,6        48,7
                                                                                             -   Risico's als gevolg van Corona
                                                               'I
                                        '                                                                                                                                        Weerstandsratio    Betekenis
  Netto schuldquote gecorrigeerd             76
                                                     I
                                                         93          66,6        42,3                                                        -             -
                                                                                                  Weerstandsratio (bedragen x€
  Solvabiliteit                             11,4          9          30,5         35                                                2021          2020            2019               >= 2.0         Uitstekend
                                                   I                                                1.000.000)

 Grondexploitaties                         11          13          8,5          8,5                                                                                                 1.4 < 2.0          Ruim
                                                                                                    Weerstandscapaciteit            € 31,4         € 17,5         € 10,4                            voldoende
  Belastingcapaciteit                     109,5        108        105,2        102,6
                                                                                                    Risico's                        € 18,2        € 20,5          € 11,4            1.0<1.4         Voldoende
  Structurele exploitatieruimte            2,5         2,2         0,6          2, 1
                                                                                                    Weerstandsratio                   1,73           0,85           0,94            0.8 < 1.0         Matig
                                                                                                                                                                                    0.6 < 0.8      Onvoldoende
                                                                                                                                                                                      < 0.6           Ruim
                                                                                                                                                                                                   onvoldoende




                                                                                                                                                                                                        24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       ((; bakertilly
Bevindingen interne beheersing
Algemeen                                                                                     Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving
Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 3 januari 2022 jl.
onze definitieve managementletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om     Fraude
een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen                Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van
maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de       wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel
controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend      preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en
voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze                  overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is
werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste      verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken.
zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiêle fouten bevat. Uit onze risico-
inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich      Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse
meebrengen op een materiêle fout in uw jaarrekening. Wij hebben in onze controle de          beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische
volgende processen met verhoogde diepgang gecontroleerd:                                     functiescheiding en periodieke rapportages over financiën.
- Waardering grondexploitaties
- Nauwkeurigheid en rechtmatigheid van betalingen                                            Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze
                                                                                             beroepsregels (NV COS 240/250), de risico's met betrekking tot fraude en overtreding van
Automatisering                                                                               wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersings-maatregelen die gericht zijn
Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit op het voorkomen en signaleren van (materiêle) fraude en niet-naleving van wet- en
en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij             regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte
hebben daartoe ook geen opdracht van de gemeenteraad of het management ontvangen.            controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het
De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid      signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. ln het kader van onze
van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.                           controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.




                                                                                                                                                                                         26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       (9 bakertilly
Bevindingen interne beheersing
Naleving wet- en regelgeving en overige                                                     Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten
Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is         behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren:
betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door   -Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen
andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de          conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn
jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten         aanbesteed.
gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en          -Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn
 regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de               gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij.
gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.                                           -Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en -
                                                                                            verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd.
Corruptie en omkopingsrisico's                                                              -Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in
Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij       overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt.
andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief
grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen         Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.
voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere
corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor     Bevoegdheden banken
hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.                               Tijdens onze controle hebben wij getoetst op de rechtmatigheid en nauwkeurigheid van
                                                                                            de betalingen. Wij constateren hierin geen bijzonderheden. Bij de betaalrekeningen
Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie    hebben wij vastgesteld dat er altijd sprake is van een tweede controle voordat betaald
binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking          wordt. Uit informatie van de andere banken blijkt dat bij sommige betaalrekeningen ook
"Corruptie, werkzaamheden van de accountant" verder aangescherpt, hetgeen tot               sprake is van functionarissen die onbeperkt bevoegd zijn. Wij adviseren u te evalueren of
aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Bergen op Zoom beschikt over               dit een wenselijke situatie is.
beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern
inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de
medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een
aandachtspunt voor uw organisatie.




                                                                                                                                                                                        27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                          ((; bakertilly
Overige onderwerpen
Fraude en continuïteit in de controleverklaring                                               Rechtmatigheidsverantwoording
Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring         ln de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. ln de
Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het           tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen
beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot              die het college van burgemeester en wethouders met ingang van 2022 moet afleggen.
uitdrukking wil brengen.                                                                      Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van
                                                                                              onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening.
ln het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is
gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat
                                                                                             ln de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de
niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over
                                                                                             rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en
onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de
                                                                                             misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om:
beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden)
                                                                                             -de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de
aangepast.
                                                                                             reserves);
De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor -het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen);
de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin      -het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële
wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico's ten aanzien rechtmatigheid);
van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht.                -beheersdoelstellingen, risico's en beheersmaatregelen te formuleren;
                                                                                             -een controleplan opstellen; en
Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of
                                                                                             -de controlewerkzaamheden uitvoeren.
belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten. De beide secties
                                                                                             Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming.
worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen
sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze
                                                                                             Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het
verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022.
                                                                                             geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te
Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de          richten. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in
stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan     control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders
gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de         en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van
controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed
dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico's in de paragraaf           draagvlak en betrokkenheid. Wij adviseren u tijdig de werkzaamheden op te starten, niet
bedrijfsvoering in het jaarverslag.                                                          alleen de controle, maar juist ook de versterking van de interne beheersing. Hoewel alleen
                                                                                             financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook
                                                                                             goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid,
                                                                                             fiscaliteit en IT.




                                                                                                                                                                                            29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                      ((; bakertilly
Overige onderwerpen
Environmental Social and Governance rapportage                                               Btw-besparende schoolconstructies
ln april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van
(CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om meteen nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btw-ondernemer handelt (i.e. een
ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een niet-
De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat
ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een       gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit
duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs.            kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties
                                                                                             geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btw-
De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen:                  ondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse
_   welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder be_paalde voorwaarden
    de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte       bn omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen 1n aftrek kunnen
    weersomstan d.19 h e d en enz. ) ;                                                    rengen.
-   welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu);
-   informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG
    en de geboekte vooruitgang daarin;
-   informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).

Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven.
Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de
toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij
gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe
ontwikkelingen hierover worden gemonitord.

Wij kunnen u ondersteunen bij de uitwerking van uw duurzaamheidsstrategie, het adviseren
omtrent te nemen acties omtrent uw duurzaamheidsstrategie en u te ondersteunen bij de
bewaking van de realisatie van de strategie door middel van KPl's en dashboard ing.




                                                                                                                                                                                        30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                          ~ bakertilly
Overige onderwerpen
Soft controls                                                                               Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling
De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en           van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de
gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma's, maakt dat ook van de accountant            organisatie. Of anders gezegd: 'zo doen we dat hier'. Gedrag kan worden omschreven als
wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico's op dat gebied. Daarmee zijn soft      een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd
controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de      worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.
jaarrekeningcontrole.
                                                                                             Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het
ln de herziene Standaard 315 Risico's op een afwijking van materieel belang identificeren is managen van risico's vergeleken met organisatie die dat niet doen.
in paragraaf 21 b vermeld:                                                                   Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit drie invalshoeken:
'De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te      1. verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in
verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of:       een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd
    het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een              is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling.
    cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreêerd en gehandhaafd;                2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het
    de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een               gedrag van mensen niet genoeg verandert.
    geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne                        3. Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedrag-beïnvloedende
    beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en;      factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen
    tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het              van risico's.
    interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.'                                 4. Organisatie en besturing: het besef dat alle organisatieonderdelen
                                                                                                goed inzicht in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een
Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een         completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit
organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol        van de genomen interne beheersingsmaatregelen. ln samenwerking met onze HR
spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering.                                   consultants gaan wij graag met u over dit onderwerp in gesprek.




                                                                                                                                                                                            31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>e:
a,
C)
ca
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                   ((; bakertilly
Bijlage A - Sisa-bijlage
Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van
onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het
CBS te worden aangeleverd.

                                                                                                                        Fout, onzekerheid
                                                                                                                                               Financiële             Toelichting
 Nummer      Specifieke uitkering                                                                                          of formele
                                                                                                                                             omvang in euro's      fout/onzekerheid
                                                                                                                        onrechtmatigheid
 A?           Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving
 A10          Regeling financiële impuls huisvesting grote gezinnen vergunninghouders
              Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen (SiSa tussen
 A12B
              medeoverheden)

 B2           Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek (deel 2)

 C1           Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik

 C32          Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen (Controle nog onderhanden)
 C41B         Specifieke uitkering Regeling flexibele inzet woningbouw (SiSa tussen medeoverheden)

 C43          Regeling reductie energiegebruik woningen
 C56          Regeling huisvesting aandachtsgroepen
 C62          Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

 D8           Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
              Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde
 D14
              onderwijsvertragingenonderwijsvertragingen



 Strekking controleverklaring rechtmatigheid:                  Goedkeurend
 Strekking controleverklaring getrouwheid:                     Goedkeurend

                                                                                                                                                                                      33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                   ((; bakertilly
Bijlage A - Sisa-bijlage (vervolg)
Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van
onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het
CBS te worden aangeleverd.

                                                                                                                        Fout, onzekerheid
                                                                                                                                               Financiële             Toelichting
 Nummer      Specifieke uitkering                                                                                          of formele
                                                                                                                                             omvang in euro's      fout/onzekerheid
                                                                                                                        onrechtmatigheid
 E3           Subsidieregeling sanering verkeerslawaai
 E20          Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021

 E44B        Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021-2027 (SiSa tussen medeoverheden)
 G2           Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2021

 G3           Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2021
 G12          Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire

 H4           Regeling specifieke uitkering stimulering sport
 H8           Regeling Sportakkoord 2020-2022
 H 12         Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
 H16          Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden




 Strekking controleverklaring rechtmatigheid:                   Goedkeurend

 Strekking controleverklaring getrouwheid:                      Goedkeurend

                                                                                                                                                                                      34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                    ~ bakertilly
Bijlage A - Sisa-bijlage (vervolg - Tozo)
Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van
onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het
CBS te worden aangeleverd.

                                                                                                                               Fout of          Financiêle omvang          Toelichting
 Nummer       Specifieke uitkering
                                                                                                                             onzekerheid             in euro's          fout/onzekerheid
 G4           Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen
 G4           Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

 G4           Tozo 2

 G4           Tozo 3
 G4           Tozo 4

 G4           Tozo 5
              Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde
 G4
              baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T
              Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde
 G4
              baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T


 Strekking controleverklaring rechtmatigheid:                 Goedkeurend

 Strekking controleverklaring getrouwheid:                    Goedkeurend




                                                                                                                                                                                           35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       ((; bakertilly
Bijlage B - Ongecorrigeerde controleverschillen
De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de
ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen
met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten
ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1 % respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve
bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden.


Fouten


Aard van de controleverschillen (x € 1.000)                                                                               Getrouwheid            Rechtmatigheid

EU Aanbestedingsrechtmatigheid                                                                                                                             339.000

Winstname grondexploitaties (Meander)                                                                                              132.000                 132.000

Winstname grondexploitaties (Meander - ivm hogere opbrengsten in afgesloten contracten)                                            337.000                 337.000

Totaal ongecorrigeerde controleverschillen                                                                                       € 469.000               € 808.000

 Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening                                                             371.000                    n.v.t.

Totaal                                                                                                                           € 840.000               € 808.000




                                                                                                                                                                                         36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                       ~ bakertilly
Bijlage C - Controleaanpak
Controleaanpak en uitvoering                                                                 Inschakeling van interne/ externe deskundigen
Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte                    Wij hebben in het kader van onze controle gebruik gemaakt van de werkzaamheden van
werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast             interne deskundigen voor de controle van de WNT en de waardering van de
beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel grondexploitatie.
tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. ln ons controleplan en dit verslag is voor
elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze      Verbonden partijen
controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast Ten aanzien van de verbonden partijen van gemeente Bergen op Zoom hebben wij
gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met vastgesteld dat:
de andere accountants en de ingeschakelde experts.                                           - de (significante transacties mei) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de
                                                                                                 jaarrekening en paragraaf verbonden partijen;
Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de           - geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met
jaarrekening van belang zijnde risico's. Op basis van onze gesprekken met het                    verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude;
management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal       - geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is
punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2021 onderkend, deze zijn                    nageleefd.
weergegeven op pagina 9 van dit verslag.
                                                                                             Significante uitdagingen/moeilijkheden tijdens de controle
Samenwerking met interne accountantsdienst/andere accountants                                Er zijn geen significante uitdagingen/moeilijkheden geweest tijdens de controle.
Voor de jaarrekening van de gemeente Bergen op Zoom maken wij gebruik van diverse
verbonden partijen/gemeenschappelijke regelingen en uitvoeringsorganisaties. De              Significante schattingsposten
samenwerking met Belastingsamenwerking West-Brabant en de Intergemeentelijke Sociale De belangrijkste schattingsposten binnen de jaarrekening van gemeente Bergen op Zoom
 Dienst Barten aanzien van de belastingopbrengsten is van significant belang in het kader betreffen:
van de jaarrekeningcontrole. Wij hebben bij de accountants een review uitgevoerd op zijn - waardering van uw grondexploitatie; en
werkzaamheden.                                                                               - nauwkeurigheid en volledigheid van de voorzieningen.

                                                                                           Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het maken van
                                                                                           schattingen bij het opmaken van de jaarrekening. Als accountant van de gemeenteraad
                                                                                           beoordelen wij deze door het college gemaakte schattingen. Op basis van de door ons
                                                                                           uitgevoerde controlewerkzaamheden concluderen wij dat de gemaakte schattingen door
                                                                                           het college aanvaardbaar zijn.




                                                                                                                                                                                        37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                         Ct bakertilly
Bijlage D - Onafhankelijkheid
Bevestiging van het management
Wij hebben het college van burgemeester en wethouders ter confirmatie een
schriftelijke bevestiging gevraagd en ontvangen aangaande haar
verantwoordelijkheden inzake de financiële verslaggeving.

Wij zijn onafhankelijk van gemeente Bergen op Zoom
Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om zijn
onafhankelijkheid en die van zijn medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen
omvatten onder meer:
- voorschriften en procedures omtrent onafhankelijkheid. Deze voorschriften voor
   professioneel gedrag op het gebied van kwaliteit en onafhankelijkheid zijn
   opgenomen in de Gedragscode van Baker Tilly. Deze Gedragscode geldt voor
   iedere medewerker van Baker Tilly en wordt natuurlijk steeds geactualiseerd;
- jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners en medewerkers van
   Baker Tilly en ondersteunende stafdiensten;
- cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder een beoordeling, of er sprake
   is van mogelijk conflicterende diensten;
- intern en extern kwaliteitsonderzoek;
- Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten
- reviews door externe toetsers die niet bij de opdracht betrokken zijn, ter
   waarborging van een deugdelijke grondslag/deskundig oordeel;
- roulatie van externe accountants op de opdracht.

Op grond van dit verslag zijn wij van mening dat wij in relatie tot uw organisatie, in
overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants
bij assurance-opdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht
accountantsorganisaties (Wta), onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de
objectiviteit van onze oordeelsvorming in het afgelopen jaar niet is aangetast.




                                                                                                     38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                    ((; bakertilly
Bijlage E - Urenbesteding
Opbouw en inzet controleteam
Het controleteam heeft 1076 uren aan de controle besteed. Het verwachte aantal te
besteden uren was 863. ln de onderstaande tabel zijn deze uren uitgesplitst naar
functieniveaus binnen het team.


         Overzicht bestede uren        Budget          Werkelijk

Partner                                          41                 65

Manager                                         185                250

iT auditor                                       67                 70

Specialist grondexploitatie                      60                 48

Overige teamleden                               510                643

Totaal                                          863                1076




De extra besteding wordt grotendeels veroorzaakt door aanvullende werkzaamheden
op de Sisa-verantwoording, doordat het aantal te verantwoorde regelingen is
toegenomen.

Deze team opbouw en de inzet van het team heeft geleid tot een kwalitatief goede
controle.




                                                                                                 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Contactgegevens

drs. R. (Rik) Opendorp RA
                                 Ct bakertilly
Partner
r.opendorp@bakertilly.nl


E.D. (Linda) de Vries RA MSc.
Manager
manager@bakertilly.nl




Kantoorgegevens:
Baker Tilly (Netherlands) N.V.
Bijster 39
4817 HZ BREDA


Postbus 3814
4800 DV BREDA
T 076 - 525 00 00




                                             40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>