<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                          Rapport




                          Crisisbeheersing

                          Datum


                          Status


Regionaal Risicoprofiel   concept
                          Versie
                          1.0

2025-2028
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                 Regionaal Risicoprofiel 2025-2028




Colofon
Opdrachtgever
Directie VRBZO




                                            Versie: 1.0
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Samenvatting                                         5


1     Inleiding                                      7

      1.1      Doel                                  7
      1.2      Scope                                 7
      1.3      Totstandkoming                        7
      1.4      Samenhang planfiguren                 8
      1.5      Doorontwikkeling                      8
      1.6      Leeswijzer                            9

2     Terugblik beleidsperiode 2019-2024             10


3     Trends en maatschappelijke ontwikkelingen      11

      3.1      Trendthema’s                          12
      3.2      Overkoepelende constateringen         13

4     Ligging en typering regio Zuidoost-Brabant     15


5     Methodiek                                      17

      5.1      Ontwikkelingen landelijke methodiek   17
      5.2      Risico-inventarisatie                 17
      5.3      Risicoanalyse                         18
    5.3.1      Eigenschappen risico’s                18
    5.3.2      Gevolgen en waarschijnlijkheid        18
    5.3.3      Illustratief scenario                 19


6     Risico-inventarisatie                          20

      6.1      Landgrensoverschrijdende risico’s     20
      6.2      Risicobeeld en duiding                20

7     Risicoanalyse                                  27

      7.1      Natuur en klimaat                     27
      7.2      Gezondheid                            30
      7.3      Vitale voorzieningen                  31
      7.4      Fysieke leefomgeving en milieu        34
      7.5      Maatschappij                          40

8     Conclusie                                      43




                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>9     Bijlagen                                                         45

      9.1    Impactcriteria vitale belangen                            45
      9.2    Landgrensoverschrijdende risico’s                         46
      9.3    Uitwerking crisistypen                                    50
    9.3.1    Wateroverlast als gevolg van hoge rivierwaterstanden      50
    9.3.2    Wateroverlast als gevolg van extreme neerslag             55
    9.3.3    Dijkdoorbraak                                             62
    9.3.4    Natuurbranden                                             67
    9.3.5    Koudegolf, sneeuw en ijzel                                74
    9.3.6    Hittegolf                                                 80
    9.3.7    Storm en windhozen                                        87
    9.3.8    Humane infectieziekten                                    93
    9.3.9    Dierziekten                                              101
    9.3.10   Uitval / verstoring elektriciteitsvoorziening            107
    9.3.11   Uitval / verstoring gas- / warmtevoorziening             113
    9.3.12   Uitval / verstoring data en telecommunicatie             119
    9.3.13   Uitval / verstoring drinkwatervoorziening                125
    9.3.14   Uitval / verstoring rioolwaterzuiveringsvoorziening      131
    9.3.15   Ongevallen chemische stoffen (stationair)                138
    9.3.16   Ongevallen biologische agentia (stationair en verkeer)   145
    9.3.17   Stralingsongevallen (stationair en verkeer)              150
    9.3.18   Verkeersongevallen weg (o.a. chemische stoffen)          158
    9.3.19   Verkeersongevallen water (o.a. chemische stoffen)        163
    9.3.20   Verkeersongevallen lucht                                 168
    9.3.21   Verkeersongevallen spoor (o.a. chemische stoffen)        176
    9.3.22   Incidenten in tunnels                                    183
    9.3.23   Ongeval buisleidingen                                    188
    9.3.24   Branden gebouwde omgeving                                194
    9.3.25   Instortingen gebouw                                      202
    9.3.26   Explosie                                                 208
    9.3.27   Verstoring publieksveiligheid evenementen                213
    9.3.28   Openbare orde verstoringen                               218
    9.3.29   Extreem geweld in openbare ruimte                        223
    9.3.30   Cyberaanvallen                                           228
    9.3.31   Ramp op afstand                                          235




                                                                       4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Op basis van de Wet veiligheidsregio’s (Wvr) is elke veiligheidsregio verplicht om een regionaal risicoprofiel op te stellen.
Dit profiel, dat een inventarisatie en analyse bevat van de aanwezige risico’s in een regio en de aangrenzende gebieden,
vormt een essentieel instrument om zicht te houden op relevante bedreigingen. Hierdoor kan het bestuur van de
veiligheidsregio strategisch beleid ontwikkelen om risico’s te verkleinen of beter te beheersen. Dit gebeurt onder meer
door de crisisbeheersingsorganisatie en brandweer voor te bereiden op specifieke dreigingen en door risicobeperkende
maatregelen en gerichte risicocommunicatie naar inwoners te ontwikkelen.


Het regionaal risicoprofiel heeft een statisch karakter, wat minder goed aansluit bij de steeds sneller veranderende aard
en omvang van risico’s. Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO) gaat hier deels op inspelen door risico’s en
ontwikkelingen tussentijds te doorleven met experts, in plaats van na een vaste periode van vier jaar. Nieuwe crises en
veranderende bekende risico’s vragen verder om aandacht op zowel strategisch, tactisch als operationeel niveau. De
komende jaren wordt eraan gewerkt om de verschillende niveaus steeds meer met elkaar in verbinding te brengen.


Diverse trends en maatschappelijke ontwikkelingen zorgen ervoor dat bestaande risico’s worden versterkt of dat er
nieuwe risico’s ontstaan. De Toekomstverkenning Crisisbeheersing (NIPV, 2022), die voortborduurt op de
Toekomstverkenning Brandweer (NIPV, 2022), benoemt vier hoofdthema’s met grote impact: data en technologie,
sociaal-maatschappelijke veranderingen, politiek en geopolitiek, en duurzaamheid en klimaat. Het toenemende belang
van flexibiliteit en voorbereiding op onvoorspelbare ontwikkelingen wordt in deze verkenningen onderstreept, zeker nu
onbekende risico’s, langdurige en gelijktijdige crises steeds vaker voorkomen. Een toenemende crisisdruk wordt
verwacht door een combinatie van flitsrampen en langdurige, met elkaar verweven crises. Ook de ‘inflatie’ van het begrip
crisis leidt ertoe dat veiligheidsregio’s vaker betrokken worden bij maatschappelijke vraagstukken, wat de druk op hun
kerntaken verhoogt en de noodzaak tot samenwerking met crisispartners verder benadrukt.


De methodiek voor het regionaal risicoprofiel is vernieuwd om beter aan te sluiten bij actuele landelijke ontwikkelingen en
veranderende eisen rondom risicobeoordeling. Hoewel de Handreiking Regionaal Risicoprofiel uit 2009 deels als basis
dient, is deze achterhaald en onvoldoende geschikt voor de huidige maatschappelijke en technologische context. Een
verkenning door veiligheidsregio’s en het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV) heeft geleid tot een advies voor
een uniforme, actuele methodiek, vastgelegd door het NIPV in een nieuwe handreiking. Dit risicoprofiel is opgesteld op
basis van de nieuwste uitgangspunten, waarbij een inventarisatie van relevante risico’s – zoals risico’s uit eerdere
risicoprofielen, de Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid (RbRa), GRIP-incidenten en grensoverschrijdende
risico’s – resulteerde in een risicobeeld geclassificeerd naar vijf thema’s: natuur en klimaat, gezondheid, vitale
voorzieningen, fysieke leefomgeving en milieu en maatschappij. Door een verdiepende risicoanalyse, waarin risico’s
kwalitatief worden beschreven op basis van eigenschappen, gevolgen en waarschijnlijkheid, ontstaat een completer
beeld van de (ernst van de) dreigingen.


VRBZO heeft verschillende belangrijke focusgebieden in het risicoprofiel geïdentificeerd. Klimaatverandering is één van
de meest urgente dreigingen. Het veranderende klimaat leidt tot extremer weer, zoals hittegolven, droogte en zware
regenval, wat de kans op natuurbranden en overstromingen vergroot. Daarnaast nemen verstoringen van vitale
processen toe door keteneffecten die ontstaan uit wederzijdse afhankelijkheden. Deze nieuwe risico’s vragen om zowel




                                                                                                                            5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>preventieve als reactieve maatregelen, zoals investeringen in brandweermaterieel om effectief op natuurbranden te
kunnen reageren. Naast klimaatverandering wordt cyberveiligheid gezien als een belangrijk focusgebied. De toename in
digitalisering brengt kwetsbaarheden met zich mee; aanvallen kunnen zich snel door de maatschappij verspreiden en
grote gevolgen hebben. Door een groter aanvalsoppervlak, geopolitieke spanningen en nieuwe aanvalstechnieken
worden cyberdreigingen steeds complexer. Hoewel de veiligheidsregio’s niet direct verantwoordelijk zijn voor het
aanpakken van cyberaanvallen, is het van groot belang dat zij voorbereid zijn op de maatschappelijke ontwrichting die dit
soort aanvallen kan veroorzaken.


Geopolitieke spanningen en internationale gebeurtenissen, zoals de oorlog in Oekraïne, verhogen de kans op hybride
dreigingen, waaronder cyberaanvallen, economische verstoringen en sabotage van vitale processen. Ook sociaal-
maatschappelijke ontwikkelingen zorgen voor een veranderend risicoprofiel. Door de aantrekkingskracht van de
Brainportregio neemt het aantal internationale kenniswerkers toe, wat de diversiteit van de bevolking vergroot. Daarnaast
speelt vergrijzing een belangrijke rol, wat leidt tot hogere bevolkingsdichtheid en verstedelijking. Deze ontwikkelingen
zetten de infrastructuur onder druk en vragen om aangepaste bestrijdingsmethoden en werkwijzen bij de brandweer.
Tegelijkertijd neemt de polarisatie in de samenleving toe, wat een extra dimensie toevoegt aan de uitdaging om de
veiligheid te waarborgen.


Een ander focusgebied betreft de opkomst van complexe langdurige crises. Naast de klassieke flitsrampen komen
steeds vaker langdurige crises voor, zoals de coronacrisis en de vluchtelingencrisis. Deze crises hebben een langdurig
en verweven karakter en beïnvloeden vaak meerdere beleidsdomeinen tegelijkertijd. Tot slot speelt ook het afnemende
vertrouwen in de overheid een belangrijke rol. Uit de voorjaarsmeting 2023 van de Risico- en Crisisbarometer blijkt dat
bijna de helft van de Nederlandse bevolking weinig tot geen vertrouwen heeft in de overheid, mede door opeenvolgende
crises. Dit afgenomen vertrouwen kan de effectiviteit van crisisbeheersing ondermijnen, omdat een succesvolle aanpak
afhankelijk is van een goede samenwerking tussen de overheid en de bevolking.


VRBZO staat voor de uitdaging om met al deze complexe en verweven risico’s om te gaan en daar samen met haar
partners effectief op in te spelen.




                                                                                                                           6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1          Inleiding
1.1        Doel

Een complexe samenleving als de Nederlandse moet adequaat kunnen inspelen op diverse veiligheidsrisico's. Onder
meer natuurbranden, overstromingen, infectieziekten en uitval van nutsvoorzieningen vormen een voortdurende
bedreiging voor de vitale belangen in de samenleving. Om deze bedreigingen het hoofd te bieden, is nauwe
samenwerking tussen overheidsinstanties, bedrijfsleven en inwoners essentieel. Een overzicht van dreigingen die de
nationale veiligheid in gevaar brengen wordt gegeven in de Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid (RbRa), terwijl
veiligheidsregio’s regionale risicoprofielen opstellen die inzoomen op de risico’s die een bepaalde regio bedreigen. Elke
regio herbergt unieke risico's waarvoor gericht beleid van de veiligheidsregio en haar partners noodzakelijk is. Het is dan
ook van groot belang om zicht te hebben op deze risico’s. Het regionaal risicoprofiel is hiervoor een belangrijk instrument.


Het regionaal risicoprofiel betreft een inventarisatie en analyse van de in een veiligheidsregio aanwezige risico’s, inclusief
relevante risico’s uit aangrenzende gebieden. De risico-inventarisatie omvat een overzicht van de aanwezige risicovolle
situaties, die in de risicoanalyse nader worden geïnterpreteerd en geanalyseerd. Op basis van dit inzicht kan het bestuur
van de veiligheidsregio strategisch beleid voeren om de aanwezige risico’s bijvoorbeeld te verkleinen of beter te
beheersen, onder andere door de crisisbeheersingsorganisatie en de brandweer op deze risico's voor te bereiden.
Daarnaast biedt het risicoprofiel een basis voor risicobeperkende maatregelen en bijvoorbeeld risicocommunicatie naar
de inwoners.


1.2        Scope

Op basis van de Wet veiligheidsregio’s (Wvr) is iedere veiligheidsregio verplicht een regionaal risicoprofiel op te stellen.
Dit profiel richt zich op risico’s die kunnen leiden tot branden, rampen en crises. De Wvr definieert een ramp als “een
zwaar ongeval of een andere gebeurtenis waarbij het leven en de gezondheid van veel personen, het milieu of grote
materiële belangen in ernstige mate zijn geschaad of worden bedreigd en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten
of organisaties van verschillende disciplines is vereist om de dreiging weg te nemen of de schadelijke gevolgen te
beperken”. Een crisis conform de Wvr betreft “een situatie waarin een vitaal belang van de samenleving is aangetast of
dreigt te worden aangetast”. Als vitale belangen zijn gedefinieerd: territoriale integriteit, economische veiligheid, fysieke
veiligheid, ecologische veiligheid, politieke en sociale stabiliteit.


Het beschrijven van de risico’s in dit regionaal risicoprofiel betekent overigens niet dat Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost
(VRBZO) per definitie een (leidende) rol heeft in de aanpak van deze risico's.


1.3        Totstandkoming

Het voorliggende regionaal risicoprofiel is tot stand gekomen door samenwerking tussen experts van VRBZO en diverse
partners. De expertgroep bestond uit vertegenwoordigers van VRBZO vanuit de domeinen Crisisbeheersing,
Brandweerzorg, GHOR en Bevolkingszorg. Maar ook partners zoals gemeenten, Politie Eenheid Oost-Brabant,
Waterschappen De Dommel en Aa en Maas, Enexis, KPN, Brabant Water en Rijkswaterstaat zijn betrokken.




                                                                                                                                7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>1.4        Samenhang planfiguren

Het regionaal risicoprofiel biedt inzicht in de risico’s die kunnen leiden tot onder meer rampen en crises. Conform artikel
15, lid 2 van de Wvr dient het regionaal risicoprofiel ook een overzicht te bevatten van situaties die tot brand kunnen
leiden en van de soorten branden die zich in de regio kunnen voordoen. Dit overzicht moet ook terugkomen in het
risicoprofiel brandweerzorg. In het regionaal risicoprofiel worden uitsluitend rampen en crises opgenomen, waaronder
ook branden kunnen vallen wanneer deze een flinke omvang of impact hebben. Het risicoprofiel brandweerzorg geeft
invulling aan de brandweerzorg binnen de bredere context van de risico’s, onder andere die in het regionaal risicoprofiel
zijn geïdentificeerd. Naast het regionaal risicoprofiel en het risicoprofiel brandweerzorg is er ook een zorgrisicoprofiel, dat
de risico’s verder verdiept met specifieke aandacht voor de impact op de zorgsector en publieke gezondheidszorg.


De maatregelen die VRBZO neemt om de in het regionaal risicoprofiel geïdentificeerde risico’s te beperken, worden
uitgewerkt in het regionaal beleidsplan. Volgens artikel 14, lid 1 van de Wvr stelt het bestuur van de veiligheidsregio een
regionaal beleidsplan vast met een looptijd van vier jaar. Dit beleidsplan is mede gebaseerd op het regionaal risicoprofiel.
Hoewel het strategische beleid van VRBZO grotendeels wordt bepaald door de in het regionaal risicoprofiel opgenomen
risico’s, omvat het beleidsplan ook generiek beleid voor de ontwikkeling van VRBZO. Verder bepaalt de Wvr dat het
regionaal beleidsplan onder meer een oefenbeleidsplan en dekkingsplan moet bevatten. Het oefenbeleidsplan vormt de
basis voor het trainen en oefenen van de crisisfunctionarissen, terwijl het dekkingsplan de opkomsttijden voor de
brandweer beschrijft en de maatregelen aangeeft die worden genomen om aan deze opkomsttijden te voldoen. Het
beleidsplan bevat daarmee een noodzakelijke duidelijke visie op welke wijze VRBZO bijdraagt om de komende risico’s
op branden, rampen en crises zoveel als mogelijk (mee te helpen) te voorkomen en zo nodig (de effecten) te bestrijden,
realiserende dat er altijd sprake is van restrisico’s. Het gaat dus onder meer om een visie op crisisbeheersing en ook om
een visie op brandweerzorg. Wat dit laatste betreft, zijn inmiddels zes speerpunten benoemd die allemaal in min of
meerdere mate relatie hebben met het regionaal risicoprofiel: Complexiteit infrastructuur, Risicogerichte brandweerzorg,
Vakbekwaamheid, Paraat & vrijwilligheid, Natuurbrandbeheersing en Duurzame inzetbaarheid.


De relatie tussen het regionaal beleidsplan en het gemeentelijke integrale veiligheidsbeleid wordt geconcretiseerd door
thema’s uit het regionaal beleidsplan van de veiligheidsregio waar mogelijk op te nemen in het gemeentelijke beleid en
vice versa. Om deze reden wordt bij de totstandkoming van zowel het regionaal risicoprofiel als het regionaal beleidsplan
samengewerkt met (vertegenwoordigers van) de gemeenten. Op basis van het regionaal beleidsplan wordt ook het
regionaal crisisplan opgesteld. Dit plan beschrijft de organisatie, verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden met
betrekking tot de maatregelen en voorzieningen voor rampenbestrijding en crisisbeheersing. Daarnaast geeft het aan
welke afspraken zijn gemaakt met ketenpartners.



1.5      Doorontwikkeling

Het regionaal risicoprofiel wordt voorafgaand aan het regionaal beleidsplan vierjaarlijks geactualiseerd. Hoewel deze
periode voor het vaststellen van het regionaal beleidsplan logisch is, kent het regionaal risicoprofiel hiermee een statisch
karakter. De praktijk leert echter dat risico’s steeds sneller veranderen in aard en omvang waardoor de behoefte bestaat
om te komen tot een dynamische aanpak van het regionaal risicoprofiel. Daardoor kan sneller ingespeeld worden op




                                                                                                                              8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>veranderingen in de omgeving. VRBZO start hiermee door tussentijds de risico’s uit het regionaal risicoprofiel en
relevante ontwikkelingen tegen het licht te houden en nader te doorleven met partners, bijvoorbeeld via periodieke
werkbijeenkomsten met experts. Er is namelijk ook in de praktijk een toenemend risico van het steeds sneller gaan van
ontwikkelingen. Enerzijds komt dit doordat wet- en regelgeving achterloopt waardoor bijvoorbeeld het voorschrijven van
veiligheidsvoorzieningen pas volgt na de invoer van diverse technische systemen (en daarmee nadat er al diverse
ongevallen en incidenten zijn gebeurd). Anderzijds zijn de hulpdiensten zoals de brandweer ook niet in staat om tijdig te
voorzien in vereiste middelen en werkwijzen om nieuwsoortige incidenten effectief en veilig te bestrijden. Dit levert dus
zowel risico’s op voor de omgeving als voor het eigen personeel. Daarom zal VRBZO (crisisbeheersing en ook
brandweer) stevig moeten investeren in personeel en materieel.


De afgelopen jaren zijn de veiligheidsregio’s geconfronteerd met ‘nieuwe’ crises die niet werden genoemd in de regionale
risicoprofielen, zoals de crisis rondom vluchtelingen en asielzoekers. Ook ontwikkelden ‘bekende’ risico’s zich anders dan
verwacht. Crises kunnen zich bovendien grenzeloos en sluimerend ontwikkelen. De benadering hiervan was traditioneel
gericht op flitscrises die zich plotseling voordoen, zoals branden, incidenten met gevaarlijke stoffen of een
treinontsporing. Gelet op deze ontwikkeling is het nodig dat kwetsbaarheden, dreigingen en risico's op verschillende
niveaus (vroegtijdig) in kaart worden gebracht. Dit betekent dat er naast het inventariseren en analyseren van risico’s op
strategisch niveau in het regionale risicoprofiel ook aandacht dient te zijn voor risico’s op tactisch en operationeel niveau.
VRBZO doet dit door sinds enkele jaren steeds meer invulling te geven aan ‘informatiegestuurde veiligheid’. Deze
werkwijze waarbij allerlei nieuwe processen en systemen worden ingezet heeft als doel om operationele en tactische
risico's op een dynamische en structurele manier in kaart te brengen, zodat in een vroeg(er) stadium maatregelen
kunnen worden getroffen. De komende jaren wordt eraan gewerkt om de verschillende niveaus steeds meer met elkaar
in verbinding te brengen. Dit gebeurt zowel op het gebied van crisisbeheersing als binnen de brandweer, waar het thema
‘risicogerichte brandweerzorg’ een van de speerpunten voor de komende jaren is.


1.6        Leeswijzer

Voorliggend regionaal risicoprofiel bestaat uit verschillende onderdelen. Allereerst wordt in hoofdstuk 2 een terugblik
gegeven van de afgelopen beleidsperiode. In hoofdstuk 3 wordt stilgestaan bij trends en maatschappelijke
ontwikkelingen in relatie tot crisisbeheersing en brandweerzorg. Hoofdstuk 4 geeft een beschrijving van de ligging en
typering van de regio Zuidoost-Brabant. Vervolgens wordt in hoofdstuk 5 de gehanteerde methodiek toegelicht. De
hoofdstukken 6 en 7 staan in het teken van de risico-inventarisatie en -analyse en omvatten een uitgebreide omschrijving
van de resultaten. Tot slot zijn in hoofdstuk 8 de bijlagen opgenomen.




                                                                                                                             9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2          Terugblik beleidsperiode 2019-2024
Bij de vaststelling van het regionaal beleidsplan voor de periode van 2020-2023 eind 2019 zijn prioritaire risico’s voor de
beleidsperiode 2020-2021 vastgesteld. Vanuit de zienswijzen van gemeenten, politie en waterschappen is breed
onderschreven om ‘gevolgen van extreem weer' en ‘gevolgen van aantasting van de cybersecurity op de continuïteit van
maatschappelijke processen’ op te nemen als prioritaire risico’s. Hieronder wordt ingegaan op de opvolging die daaraan
is en wordt gegeven. De intentie was om voor de tweede helft van de looptijd van het beleidsplan nieuwe prioritaire
risico’s te laten vaststellen, door de Coronacrisis heeft dat geen opvolging gekregen.


Gevolgen van extreem weer
Met betrekking tot het prioritaire risico ‘gevolgen van extreem weer’ heeft een analyse plaatsgevonden waaruit is op te
maken dat gevolgen van klimaatverandering steeds duidelijker en merkbaarder zijn in de samenleving. Ook de regio
Zuidoost-Brabant wordt steeds vaker geconfronteerd met extreme weersituaties, zoals droogte, hittestress en (extreme)
wateroverlast, wat het risico op onder andere overstromingen en natuurbranden vergroot. Ondanks dat veel van deze
risico’s niet nieuw zijn kunnen ze als gevolg van klimaatverandering wel frequenter en heviger voorkomen. VRBZO kan
zich voorbereiden door mogelijke scenario’s, risico’s en aandachtspunten te duiden. Samen met Veiligheidsregio
Brabant-Noord is daarom een multi-coördinatiekaart ontwikkeld voor extreem weer. Deze coördinatiekaart dient als
hulpmiddel voor de crisisfunctionarissen in geval van (dreigend) extreem weer. Het geeft een overzicht van de mogelijke
gevolgen en risico's van verschillende soorten extreem weer, zoals hitte, kou, wind, neerslag, droogte en mist. De
weerswaarschuwingen die worden afgegeven door het KNMI dienen hierbij als basis. Met de coördinatiekaart zijn de
crisisfunctionarissen in staat om effectiever en efficiënter op te treden indien de situatie zich voordoet. Daarnaast is er
een communicatie-toolkit voor extreem weer opgeleverd, bedoeld voor gemeenten. In de toolkit zijn onder andere
berichten opgenomen die gemeenten kunnen gebruiken voor de communicatie via de eigen kanalen voorzien van uitleg
over wanneer deze te gebruiken. Dit draagt bij aan betere zorg voor de bevolking.
Tot slot is in 2024 op provinciaal niveau het programma ‘Hoogwater en extreem weer Brabant’ gestart. Dit mede naar
aanleiding van de hoogwateroefening van 29 september 2022. Tijdens het Veiligheidsoverleg Brabantstad op 20 juni
2023 is bestuurlijk ingestemd met het instellen van een interregionale Brabant brede commissie (bestuurlijk en ambtelijk)
op dit thema. Ook die is bedoeld om te onderzoeken hoe de hulpdiensten effectiever op kunnen treden en de bevolking
betere zorg krijgt. Deze aandacht volstaat niet om ook de komende periode het hoofd te bieden aan natuurbranden.
Zowel preventief als repressief zal er in toenemende mate aandacht voor moeten zijn. Het gaat daarbij onder meer in de
investering in ander materieel voor de brandweer voor natuurbrandbestrijding.


Gevolgen van aantasting van de cybersecurity op de continuïteit van maatschappelijke processen
Ook voor het prioritaire risico ‘gevolgen van aantasting van de cybersecurity op de continuïteit van maatschappelijke
processen’ heeft een analyse plaatsgevonden wat heeft geresulteerd in de multi-coördinatiekaart ‘Digitale ontwrichting en
cybergevolgbestrijding’. Deze coördinatiekaart dient als hulpmiddel voor de crisisfunctionarissen bij de bestrijding van
een extern cyberincident met maatschappelijke impact. Daarnaast is dit risico opgenomen als één van de te kiezen
scenario’s voor de GBT-oefeningen. Verschillende gemeenten hebben daar ook gebruik van gemaakt.




                                                                                                                              10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>3         Trends en maatschappelijke ontwikkelingen
Diverse trends en maatschappelijke ontwikkelingen versterken bestaande risico’s of introduceren nieuwe risico’s. Ook de
perceptie van risico’s verandert, mede door media-aandacht en gebeurtenissen elders in de wereld. In de
Toekomstverkenning Crisisbeheersing (2022), uitgevoerd door het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV), zijn
vier trendthema’s geïdentificeerd die naar verwachting grote impact zullen hebben op crisisbeheersing, te weten: data en
technologie, sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen, politiek en geopolitiek en duurzaamheid en klimaat. Deze thema’s
en enkele overkoepelende constateringen over de veranderende eisen aan crisisbeheersing worden in dit hoofdstuk
beknopt beschreven. Hierbij is ook gebruikgemaakt van informatie afkomstig uit de Trendanalyse Nationale Veiligheid
2024. Het beschrijven van deze trends en ontwikkelingen is essentieel vanwege hun verwevenheid met de risico’s in het
regionaal risicoprofiel. In de risicoanalyse wordt nader ingezoomd op specifieke ontwikkelingen voor de crisistypen die
zich kunnen voordoen in de regio Zuidoost-Brabant, veelal terug te herleiden naar de trendthema’s. Er zal waar mogelijk
ook duiding van deze trends naar de impact op onze regio gegeven worden.


Voor het opstellen van de hierboven genoemde Toekomstverkenning Crisisbeheersing, is gebruik gemaakt van de
Toekomstverkenning Brandweer (2022, ook uitgevoerd door het NIPV). De Toekomstverkenning Brandweer is daarmee
impliciet, maar ook expliciet, input voor het RRP. De focus in de Toekomstverkenning Brandweer lag op de inventarisatie
en beoordeling van nieuwe (te verwachten) ontwikkelingen in de samenleving, de mogelijke impact hiervan op eerder
geformuleerde trendbreuken / toekomstbeelden, en de kansen, risico’s en strategische vraagstukken die dit oplevert voor
een toekomstbestendige brandweer. Uit de verkenning kwamen zeven verschillende samenlevingen naar voren, met
daarbij ook nog het besef van de zwarte zwaan. In alle gesignaleerde samenlevingen liggen kansen en uitdagingen voor
de brandweer. De gevolgen van klimaatverandering, mogelijke onbekende risico’s en crises, de fragmentatie in de
samenleving, het vervagen van grenzen tussen fysieke en sociale veiligheid en de toenemende complexiteit en
verdichting in de samenleving kunnen potentieel groot zijn, terwijl het vertrouwen in de overheid afneemt en mensen
steeds actiever in ad-hoc netwerken samenwerken. De onbekende risico’s en crises, waaronder de dreiging van een
gewapend conflict, vragen flexibiliteit en veerkracht in de samenleving en van de brandweerorganisatie. Dit heeft geleid
tot de volgende strategische thema’s voor de brandweer: 1) Maatschappelijke opgave en breedte van de taakopvatting,
2) Samenwerking, professioneel gezag en positie in de keten, netwerken en ecosystemen, 3) Veerkracht, weerbaarheid,
wendbaarheid, stimuleren en organiseren (intern en extern), 4) Kennis, innovatie, (datagedreven) technologie vanuit
balans systeem- en leefwereld, 5) Goed werkgeverschap, leiderschap, duurzaam en inclusief.


Uit de Toekomstverkenning Brandweer is, vanuit het perspectief van crisisbeheersing en met behulp van aanvullende
literatuur, een selectie van trends en ontwikkelingen gemaakt. De focus lag daarbij op die trends waarvan de opstellers
verwachten dat ze juist impact op crisisbeheersing hebben. Dat resulteerde in de vier overkoepelende trendthema’s die
in dit hoofdstuk nader worden beschreven.




                                                                                                                          11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>3.1        Trendthema’s

Data en technologie
Ontwikkelingen op het gebied van data en technologie bieden veel kansen voor de samenleving, maar brengen
tegelijkertijd een grotere kans op ontwrichting met zich mee. Door toenemende digitalisering wordt de Nederlandse
maatschappij in toenemende mate afhankelijk van digitale systemen, wat ook geldt voor vitale processen.
Cyberaanvallen en uitval van systemen en (vitale) infrastructuur laten deze afhankelijkheid nu al zien. Belangrijke
ontwikkelingen voor crisisbeheersing op het gebied van data en technologie zijn onder andere de toenemende rol van
kunstmatige intelligentie (AI) en machine learning in het voorspellen en beheersen van crises. Deze technologieën
kunnen grote hoeveelheden data analyseren om patronen te identificeren en vroege waarschuwingen te geven, wat helpt
bij preventie en snelle respons. Daarnaast spelen sensornetwerken en Internet of Things (IoT)-apparaten een steeds
grotere rol in real-time monitoring en vroegtijdige signalering van dreigingen, zoals natuurrampen of technische storingen.
Uitdagingen liggen onder andere in de afhankelijkheid van technologie en (andermans) data en het ontbreken van
voldoende data-expertise binnen VRBZO. Dit gebrek aan expertise kan leiden tot inefficiënte dataverwerking en
verkeerde interpretaties tijdens een crisis. Tegelijkertijd bieden ontwikkelingen op het gebied van vroegtijdig signaleren
en real-time monitoring aanzienlijke kansen. Digitale informatie draagt bij aan betere beeldvorming over het verloop van
crises en ondersteunt crisisfunctionarissen in hun besluitvorming.


Sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen
De Nederlandse bevolking blijft groeien, voornamelijk door immigratie en een hogere levensverwachting. Vergrijzing
neemt toe. Nederland verstedelijkt en de sociale verhoudingen binnen de samenleving veranderen. De Nederlandse
samenleving wordt steeds diverser, sociale media spelen hierbij een grote rol door het ontstaan van 'bubbels' waarin
groepen mensen voornamelijk in hun eigen informatie- en meningencirkel leven. Dit bevordert polarisatie en kan leiden
tot een toename van het aantal protesten en maatschappelijke spanningen. Crisisbeheersing zal zich moeten verhouden
tot deze veranderingen. Sociale media kunnen zowel een hulpmiddel zijn bij het vormen van een situatiebeeld als een
bron van desinformatie, wat het beheer van crises bemoeilijkt. De verspreiding van verkeerde informatie kan paniek
veroorzaken of crisissituaties verergeren. Daarnaast wordt de maatschappelijke veerkracht bedreigd door afnemend
vertrouwen in de overheid, vluchtigere sociale verbindingen en verminderde sociale cohesie. Dit maakt herstel na een
crisis complexer en trager, aangezien de bereidheid om samen te werken en wederzijds steun te bieden, kan afnemen.
Om effectief te blijven, moet daarom niet alleen rekening worden gehouden met deze demografische en sociale
veranderingen, maar ook met de noodzaak om vertrouwen op te bouwen en te onderhouden binnen diverse
bevolkingsgroepen, en om effectief gebruik te maken van sociale media om betrouwbare informatie te verspreiden.


Politiek en geopolitiek
Een van de meest opvallende trends op politiek gebied is de groeiende vertrouwenskloof tussen de overheid en de
inwoners. Uit de voorjaarsmeting 2023 van de Risico- en Crisisbarometer blijkt dat bijna de helft van de bevolking weinig
tot geen vertrouwen heeft in de overheid. Tegelijkertijd wordt de samenleving steeds diverser en horizontaler, waarbij
relaties tussen burgers en autoriteiten steeds meer egalitair worden in plaats van hiërarchisch, en inwoners zich meer
organiseren in netwerken buiten de traditionele hiërarchieën om. Daarnaast speelt de geopolitieke situatie, met name de
oorlog tussen Rusland en Oekraïne, een cruciale rol. Deze oorlog benadrukt diverse geopolitieke ontwikkelingen, zoals
de veranderende internationale orde, de sterke verwevenheid en afhankelijkheid tussen landen en sectoren, en het




                                                                                                                             12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>gebruik van hybride tactieken in conflicten. Voor de crisisbeheersing in Nederland hebben deze politieke ontwikkelingen
belangrijke implicaties. Het afnemende vertrouwen in de overheid kan de effectiviteit van crisisbeheersing ondermijnen,
aangezien samenwerking tussen overheid en inwoners essentieel is in crisissituaties. Dit biedt echter ook een kans: door
de bevolking actief te betrekken bij crisisbeheersing kan de overheid niet alleen beter aansluiten bij de behoeften van de
inwoners, maar ook het vertrouwen herwinnen. Ten slotte maakt de oorlog tussen Rusland en Oekraïne duidelijk dat de
grens tussen binnenlandse en buitenlandse veiligheid steeds diffuser wordt. Voor een effectieve crisisbeheersing is het
daarom van groot belang om de afhankelijkheden, zowel nationaal als internationaal, in kaart te brengen en mee te
nemen in de crisisvoorbereiding en -respons.


Duurzaamheid en klimaat
In de Trendanalyse Nationale Veiligheid 2024 wordt klimaatverandering aangemerkt als een van de belangrijkste
fenomenen om aandacht aan te besteden. De analyse onderstreept dat klimaatverandering sneller verloopt en ernstigere
gevolgen heeft dan eerder werd gedacht. Het KNMI waarschuwt dat hittegolven frequenter en extremer zullen worden,
dat perioden van droogte toenemen, en dat de kans op extreme neerslag groter wordt. Deze ontwikkelingen vergroten
het risico op extreem weer en natuurrampen, zoals overstromingen en natuurbranden, alsook op grootschalige ziekte-
uitbraken en de verstoring van vitale infrastructuur. Met andere woorden, de versnelling van klimaatverandering is direct
verbonden met een verslechtering van het dreigingsbeeld voor diverse risico’s. Daarnaast leidt de toenemende
complexiteit van de gevolgen en risico’s van klimaatverandering tot een situatie waarin voorbereiding op tegenstrijdige
extremen noodzakelijk zal zijn (droogte versus extreme neerslag). Voor de crisisbeheersing in Nederland hebben
extreme weersomstandigheden aanzienlijke gevolgen. Hoewel de veiligheidsregio’s de klimaatproblemen niet kunnen
oplossen, ondervinden zij wel de impact ervan. De klimaatcrisis wordt gezien als een complex en moeilijk oplosbaar
probleem, waarbij regie, verantwoordelijkheid en kennis versnipperd zijn. Dit stelt hoge eisen aan zowel regulier beleid
als crisisbeheersing. Klimaatverandering en -adaptatie en extreme weersomstandigheden zijn grote opgaven die door
regulier beleid maar ook door risico- en crisisbeheersing aangepakt moeten worden. Desondanks wordt de urgentie van
deze opgave soms niet volledig erkend, aangezien de klimaatcrisis vaak wordt ervaren als een sluimerend en
allesomvattend probleem. Ook de snelle elektrificatie van de maatschappij introduceert daarnaast nieuwe risico’s.
Bovendien roepen de maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan weerstand op bij verschillende groepen in de
samenleving, wat kan leiden tot polarisatie rond klimaatvraagstukken.


Los van deze trendthema’s zijn voor het domein Brandweerzorg zes relevante speerpunten vastgesteld, die bij de
betreffende crisistypen verder worden toegelicht: complexiteit van infrastructuur, duurzame inzetbaarheid,
natuurbrandbeheersing, paraatheid en vrijwilligheid, risicogerichte brandweerzorg en vakbekwaamheid.


3.2       Overkoepelende constateringen
Onzekerheid: anticiperen op onvoorziene wendingen
Veiligheidsregio’s, gemeenten en andere organisaties moeten zich voorbereiden op onvoorziene gebeurtenissen, zoals
wild cards (zeer onwaarschijnlijke, maar bekende gebeurtenissen met grote gevolgen) en unknown unknowns
(onbekende risico’s die niet te voorzien zijn). Deze kunnen zich voordoen op uiteenlopende terreinen zoals
gezondheidszorg, klimaat, cyberveiligheid en migratie. Steeds vaker worden extremen, zoals gebeurtenissen met een
lage kans maar grote impact, de norm. Daarnaast vervagen de grenzen, zowel tussen de fasen koud, lauw en warm van




                                                                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>een ramp of crisis, maar ook tussen verschillende beleidsterreinen. Dit vraagt om meer flexibiliteit en een doorbreking
van traditionele structuren. Naarmate crises langer aanhouden wordt de kans op onvoorziene wendingen groter.


Nieuwe, meer langdurige crises
Naast flitsrampen manifesteren zich inmiddels andersoortige crises, zoals de coronacrisis en de crisis rondom
vluchtelingen. Deze grenzeloze en/of sluimerende crises hebben eigen uitingsvormen, maar ook terugkerende patronen:
lange duur, gelijktijdig optredende effecten op meerdere beleidsdomeinen, een wisselend tijdtempo en meer complexiteit
door versnipperde regie, kennis en verantwoordelijkheid. Een ander kenmerk is het bestuurlijke, meer beleidsmatige
karakter. Het zijn deze crisis zonder duidelijk begin en eindpunt, die van veiligheidsregio’s (en andere betrokken partijen
zoals vakdepartementen en gemeenten) een andere aanpak vergen; een meer proces- of projectmatige en pragmatische
aanpak.


Stapeling van crises: flitsrampen én nieuwe crises
Van belang is op te merken dat deze nieuwe crises niet in de plaats komen van flitsrampen en ‘minicrises’: zij komen
bovenop de reguliere rampen en (mini)crises. Zulke crises kunnen eveneens gevaarlijk zijn en vragen de komende
periode evenzeer de aandacht van de hulpdiensten. Er dient ook rekening te worden gehouden met stapeling van crises.
Tijdens de coronacrisis speelde bijvoorbeeld ook de crisis rondom vluchtelingen. Verder heeft de regio Zuidoost-Brabant
ten tijde van de coronacrisis ook te maken gehad met een langdurige grootschalige natuurbrand, waarbij
coronamaatregelen belemmerend werkten in de reguliere aanpak. Naast de stapeling van crises, zijn crises steeds meer
onderling verweven. Deze zogenaamde ‘verknoopte crises’ vergroten de complexiteit. Voor gemeenten en
veiligheidsregio’s leidt dit tot een vrijwel permanent hoge crisisdruk. Los van de stapeling van crises, is er ook sprake van
stapeling van gebruiksfuncties. Ook dit werkt risicoverhogend.


Het exceptionele karakter van een crisis
De term crisis, oorspronkelijk bedoeld om een exceptionele, uitzonderlijke situatie aan te duiden, is de afgelopen jaren
aan inflatie onderhevig. Een veelheid aan maatschappelijke problemen wordt als crisis betiteld. Door deze tendens tot
crisisdevaluatie bestaat het risico dat er gemakkelijk naar de veiligheidsregio’s wordt gekeken. Als veiligheidsregio’s in
elke crisis stappen, vraagt dat van regio’s veel capaciteit en aandacht. Het gevaar bestaat dat het veiligheidsregio’s
afleidt van kerntaken. Veiligheidsregio’s zijn niet van alle crises; zij hebben niettemin instrumenten tot hun beschikking
die in de aanpak van meer beleidsmatige crises ondersteunend kunnen werken. Veiligheidsregio’s zijn bij uitstek de
organisaties die in het domein van crisisbeheersing als netwerkorganisatie kunnen optreden en informatie van en over
crisispartners kunnen redigeren en duiden, zodat elke partner in staat is regie te nemen op zijn eigen
uitvoeringsorganisatie en verantwoordelijkheid. In een landelijk netwerk van crisisorganisaties zijn veiligheidsregio’s
hierin een onmisbare schakel.




                                                                                                                             14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>4         Ligging en typering regio Zuidoost-Brabant
VRBZO is een samenwerkingsverband op basis van de Wet Gemeenschappelijke regelingen. Het
samenwerkingsverband bestaat uit 21 gemeenten: Asten, Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Deurne, Eersel,
Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen, Oirschot, Reusel-De Mierden,
Son en Breugel, Someren, Valkenswaard, Veldhoven en Waalre. De regio Zuidoost-Brabant telt circa 800.000 inwoners
op een grondgebied van 1.440 km². De regio Zuidoost-Brabant is in en rondom de steden Eindhoven en Helmond
bovengemiddeld verstedelijkt. De bevolkingsdichtheid van de gemeenten Eindhoven en Helmond staan met
respectievelijk 2769 en 1785 inwoners per km² grondgebied ver boven het Nederlandse gemiddelde. Met name de
binnenstad van Eindhoven kent een sterke verdichting en de ontwikkeling van woningbouw leidt steeds meer tot
hoogbouw. De rest van de regio Zuidoost-Brabant bestaat hoofdzakelijk uit landelijk gebied. Vergrijzing is een andere
belangrijke demografische ontwikkeling in de regio Zuidoost-Brabant. Zowel het aantal ouderen als het aantal kwetsbare
ouderen ligt in de regio Zuidoost-Brabant hoger dan het landelijk gemiddelde.


De regio Zuidoost-Brabant ontwikkelt zich snel op economisch gebied. Uniek hierin is de Brainportregio; een nationale
mainport, net als de Rotterdamse haven en Schiphol. Deze kenmerkt zich door innovatieve toptechnologie en door
intensieve samenwerking tussen bedrijfsleven, kennis- en onderwijsinstellingen en overheid. Dat schept een gunstig
ondernemersklimaat voor zowel grote internationale ondernemingen als voor het midden- en kleinbedrijf en is daarmee
een van de belangrijkste economische motoren van Nederland. De Brainportregio maakt een enorme groeispurt door
(schaalsprong) en trekt nieuwe inwoners aan zowel uit binnen – als buitenland. De huidige prognoses en afspraken gaan
uit van een groei van ongeveer 73.000 woningen, in de periode tot 2040. Het grootste deel van deze woningen wordt in
het stedelijk gebied voorzien, wat neer zou kunnen komen op een groei van de regio Zuidoost-Brabant van grofweg
200.000 inwoners. Maar niet alleen de kruisbestuiving tussen technologie en wetenschap zorgt voor grote
aantrekkingskracht naar de regio Zuidoost-Brabant, ook kunst en cultuur spelen een belangrijke rol. Grote evenementen
zoals bijvoorbeeld Koningsdag, Dominator, WiSH Outdoor, GLOW en de Marathon trekken jaarlijks veel bezoekers. Dit
alles heeft ook z’n impact op de meer landelijke gebieden, doordat er meer behoefte ontstaat aan recreatie, wat tot
gevolg heeft dat er sprake is van functiestapeling (de schaarse ruimte wordt opnieuw verdeeld tussen natuur, landbouw,
recreatie, transport en woningbouw).


De regio Zuidoost-Brabant heeft verder een belangrijke logistieke doorgangsfunctie voor het Europese achterland. Zo ligt
de regio Zuidoost-Brabant op de doorvoerroute vanuit de havens van Antwerpen en Rotterdam naar het Ruhrgebied en
verder. Er zijn zowel spoorverbindingen als autosnelwegen. Brabantspoor is een belangrijke doorvoerroute van transport
van grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen van de havens naar het Europese achterland. Deze spoorroute loopt deels
door binnenstedelijk gebied. Daarnaast zorgen belangrijke verkeersaders zoals de A2, A50, A58 en A67 voor intensieve
verkeersstromen. Ook herbergt de regio Zuidoost-Brabant een vliegveld van noemenswaardige grootte, Vliegbasis
Eindhoven. Vliegbasis Eindhoven is van origine een militaire basis maar het civiel medegebruik dat wordt uitgevoerd door
Eindhoven Airport neemt de meest intensieve rol in. Deze luchthaven is de grootste regionale luchthaven van Nederland.
Met 6,3 miljoen passagiers en ruim 40.000 vliegbewegingen in 2022 is Eindhoven Airport de tweede luchthaven van
Nederland. Naast Eindhoven Airport kent de regio Zuidoost-Brabant Kempen Airport. Dit is een relatief klein vliegveld
gelegen bij Budel in de gemeente Cranendonck vlakbij de Belgische grens en wordt voornamelijk gebruikt voor recreatie-
en zakenvluchten.




                                                                                                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Mede door de uitstekende infrastructuur kent de regio Zuidoost-Brabant veel economische bedrijvigheid. De
economische impact bij risico’s zoals uitval energievoorziening, ICT, of telecom is daarom relatief groot. De regio
Zuidoost-Brabant kent zeven Seveso Hogedrempelinrichtingen en zes Seveso Lagedrempelinrichtingen. De regio
Zuidoost-Brabant kenmerkt zich verder met een hoog aandeel aan intensieve veehouderij. Verder kenmerkt de regio
Zuidoost-Brabant zich door veel bos- en heidegebieden. Natuurbranden zijn daarmee een reëel risico. De Kempen en de
Peel zijn grote gebieden met bossen en landerijen, afgewisseld met omvangrijke heidegebieden zoals de Groote Heide
en de Strabrechtse Heide. De Groote Peel is een nationaal park op de grens met Limburg. In 2020 woedde in dit
natuurgebied de grootste natuurbrand ooit in Nederland. De impact van natuurbranden wordt mede beïnvloed door de
combinatie met recreatie.


Door de relatief hoge ligging van de regio Zuidoost-Brabant is er geen direct overstromingsgevaar. Wel valt de regio
Zuidoost-Brabant binnen de invloedssfeer van de effecten van een eventuele dijkdoorbraak van (overstroming vanuit) de
grote rivieren ten noorden van Zuidoost-Brabant. Op het moment dat grote delen van het noordelijke deel van Noord-
Brabant als gevolg van een dergelijke overstroming onder water staan, is afvoer van water vanuit het zuiden van Brabant
niet langer mogelijk.


De regio Zuidoost-Brabant grenst aan de veiligheidsregio's Brabant-Noord, Midden- en West-Brabant, en Limburg-Noord.
De politieregio Oost-Brabant omvat geografisch zowel de veiligheidsregio's Brabant-Noord als Brabant-Zuidoost, wat
resulteert in een nauwe samenwerking tussen deze regio’s. Er is een gezamenlijke meldkamer voor Oost-Brabant
gevestigd in ’s-Hertogenbosch en worden diverse brandweerzorg-, crisisbeheersings- en bedrijfsvoeringstaken
gezamenlijk opgepakt. Tevens grenst Zuidoost-Brabant aan de Belgische provincies Limburg en Antwerpen, waar drie
Hulpverleningszones (Limburg, De Kempen en Taxandria) actief zijn.




                                                                                                                       16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>5            Methodiek
In dit hoofdstuk wordt de methodiek toegelicht die is gehanteerd bij het opstellen van dit regionaal risicoprofiel. De
toegepaste methode is deels gebaseerd op de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009, maar sluit
voornamelijk aan op recente landelijke ontwikkelingen en inzichten. De methodiek omvat twee hoofdfasen: de eerste fase
betreft de inventarisatie van relevante risico’s voor het regionaal risicoprofiel, de tweede fase is gericht op de analyse
hiervan. In de volgende paragrafen wordt nader toegelicht hoe beide fasen zijn doorlopen.


5.1          Ontwikkelingen landelijke methodiek

De landelijke methodiek voor het opstellen van een regionaal risicoprofiel, zoals beschreven in de landelijke Handreiking
Regionaal Risicoprofiel 2009, is op bepaalde punten verouderd en vraagt om aanpassing. Er is behoefte aan een
methodiek die beter aansluit bij de actuele beleidsmatige, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen met
betrekking tot risico-inventarisatie en -analyse. Inmiddels is de transitie naar een vernieuwde aanpak in gang gezet. Een
verkenning bij alle 25 veiligheidsregio’s, het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV, verantwoordelijk voor de RbRa)
en diverse crisispartners heeft geresulteerd in een adviesrapport waarin een uniform proces voor risico-inventarisatie en -
analyse wordt aanbevolen. Naar verwachting zal het NIPV in samenwerking met de veiligheidsregio’s en netwerkpartners
eind 2024 een nieuwe handreiking presenteren. Er is reeds een document opgesteld met uitgangspunten voor de nieuwe
methodiek, inclusief een eerste opzet van een landelijke groslijst met maatschappelijke thema’s en crisistypen. Dit
regionaal risicoprofiel is zoveel mogelijk conform deze uitgangspunten opgesteld, wat inhoudt dat op verschillende
punten is afgeweken van de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009.


5.2          Risico-inventarisatie

De methodiek begint met de risico-inventarisatie, waarbij de vraag "Wat bedreigt Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost?"
centraal staat. Voor het opstellen van dit risicobeeld zijn de risico’s uit het Regionaal Risicoprofiel 2019-2022 en de RbRa
als uitgangspunt genomen, conform het document met uitgangspunten voor de nieuwe methodiek. Ter ondersteuning
van de risico-inventarisatie zijn daarnaast diverse bronnen geraadpleegd, waaronder het overzicht van GRIP-incidenten
in de periode 2019-2024 binnen de regio Zuidoost-Brabant, de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 en de
Atlas Leefomgeving. Ook is er expliciet gekeken naar de risico’s in aangrenzende veiligheidsregio’s en
grensoverschrijdende risico’s. Hiervoor is informatie ingewonnen bij de provincies Antwerpen en Limburg (BE), waarbij
een reikwijdte van 15 kilometer vanaf de landsgrens is gehanteerd, conform het Verdrag van Helsinki 1. Deze initiële
inventarisatie resulteerde in een uitgebreid overzicht van mogelijke risico’s. Voor de benaming van crisistypen en de
indeling in maatschappelijke thema’s is aansluiting gezocht bij de eerste opzet van de landelijke groslijst. Door deze
aansluiting is het aantal thema's teruggebracht van acht naar vijf, wat tevens heeft geleid tot enkele aanpassingen in de
naamgeving van crisistypen ten opzichte van het vorige risicoprofiel. Het betreft de volgende vijf thema's: natuur en
klimaat, gezondheid, vitale voorzieningen, fysieke leefomgeving en milieu en maatschappij. De thema’s interne
bedrijfsvoering en continuïteit, economie en handel, bestuur en rechtsorde, en internationale positie en geopolitiek zijn

1
 Het Verdrag van Helsinki heeft als doel het beschermen van de mens en het milieu tegen industriële ongevallen die grensoverschrijdende gevolgen
kunnen hebben en het bevorderen van een actieve internationale samenwerking tussen de verdragspartijen bij het voorkomen en de bestrijding van
dergelijke ongevallen.




                                                                                                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>niet opgenomen in dit overzicht. Deze thema’s vallen ofwel onder de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid, of, in het
geval van interne bedrijfsvoering, kunnen zij op regionaal niveau in een afzonderlijk document worden behandeld.
Vervolgens is beoordeeld welke van deze crisistypen relevant zijn voor de regio Zuidoost-Brabant, op basis van landelijk
gedefinieerde variabelen uit de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 en inschattingen van de expertgroep.
In het risicobeeld is tevens opgenomen welke risico’s niet of in mindere mate van toepassing zijn op de regio Zuidoost-
Brabant.


5.3        Risicoanalyse

De risicoanalyse bouwt voort op de risico-inventarisatie door niet alleen vast te stellen welke risico's de regio Zuidoost-
Brabant bedreigen, maar ook door te onderzoeken hoe ernstig deze bedreigingen zijn. De risicoanalyse zoals
beschreven in de Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009, richtte zich voornamelijk op het inschatten van de
gevolgen en waarschijnlijkheid van risico’s op een vijfpuntsschaal, wat resulteerde in een risicomatrix waarin de
coördinaten van elk beschouwd risico werden weergegeven. De risicoanalyse volgens de uitgangspunten van de nieuwe
methodiek legt echter de nadruk op het inzichtelijk maken van de eigenschappen die bepalen hoe een risico zich in de
regio kan manifesteren. Met andere woorden, eigenschappen die voorheen impliciet werden meegenomen, zijn nu
expliciet gemaakt. In de nieuwe methodiek ligt meer nadruk op fenomeenanalyse in plaats van risicoschatting. Hierdoor
is afgestapt van het kwantificeren van risico’s in een risicomatrix. In plaats daarvan is voor elk crisistype een kwalitatieve
beschrijving opgesteld. Conform de uitgangspunten van de nieuwe methodiek is deze beschrijving gebaseerd op drie
elementen: de eigenschappen van de risico’s, de gevolgen en waarschijnlijkheid en een illustratief scenario. Deze
elementen worden in de volgende paragrafen nader toegelicht.


5.3.1      Eigenschappen risico’s

De risicoanalyse volgens de nieuwe methodiek vereist inzicht in de specifieke eigenschappen van verschillende risico's.
In tegenstelling tot de eerdere aanpak, waarbij veel van deze eigenschappen impliciet werden meegenomen bij het
beoordelen van gevolgen en waarschijnlijkheid, wordt nu expliciet aandacht besteed aan de factoren die bepalen hoe
een risico zich binnen een regio kan manifesteren. Deze eigenschappen worden in eerste instantie geïdentificeerd en
geanalyseerd op het niveau van de crisistypen. Het doel hiervan is een duidelijk beeld te krijgen van de regionale
kenmerken die bepalen hoe risico's zich kunnen voordoen. Hierbij worden diverse aspecten in kaart gebracht, zoals
geografische en temporele kenmerken, demografische en sociaaleconomische eigenschappen, eerdere casuïstiek,
mogelijke oorzaken en relevante betrokken objecten. Daarnaast wordt er rekening gehouden met ontwikkelingen die in
de komende jaren van invloed kunnen zijn op de manifestatie van deze risico's, waarbij veel van deze ontwikkelingen
terug te herleiden zijn naar de trendthema's die eerder in het hoofdstuk trends en ontwikkelingen zijn beschreven.


5.3.2      Gevolgen en waarschijnlijkheid

Op basis van de specifieke eigenschappen van het risico is vervolgens in kaart gebracht of en welke gevolgen te
verwachten zijn wanneer deze risico’s zich manifesteren binnen de regio Zuidoost-Brabant en hoe waarschijnlijk dit is. De
nieuwe methodiek voor risico-inventarisatie en -analyse legt nadrukkelijk de focus op een kwalitatieve beoordeling van de
gevolgen van risico's, in tegenstelling tot de kwantitatieve benadering uit de eerdere methodiek. In plaats van het




                                                                                                                              18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>toekennen van scores op een vijfpuntsschaal, wordt nu een kwalitatieve beschrijving gegeven van de gevolgen, met
bijzondere aandacht voor de effecten op vitale veiligheidsbelangen zoals benoemd in de landelijke Handreiking
Regionaal Risicoprofiel 2009; territoriale veiligheid, fysieke veiligheid, economische veiligheid, ecologische veiligheid,
sociale en politieke stabiliteit, en de bescherming van cultureel erfgoed. Voor een gedetailleerdere uiteenzetting van deze
vitale veiligheidsbelangen wordt verwezen naar bijlage 2. Bij de duiding van de gevolgen wordt per risico vastgesteld
welke impactcriteria van toepassing zijn en in welke mate deze relevant zijn. Naast een kwalitatieve beschrijving van de
gevolgen wordt ook een stoplichtindeling gehanteerd op de vitale belangen: ‘niet van toepassing’ (groen), ‘van
toepassing’ (oranje) en ‘van toepassing in ernstige mate’ (rood).


Op het gebied van waarschijnlijkheid wordt eveneens afgezien van kwantitatieve inschaling. In plaats daarvan wordt een
onderbouwde redenering gegeven waarom bepaalde risico’s al dan niet als waarschijnlijk worden beschouwd,
ondersteund door beschikbare gegevens, zoals relevante casuïstiek, recente ontwikkelingen of landelijke statistieken.
Indien kwantitatieve data beschikbaar zijn, worden deze vermeld, maar niet langer omgezet in een score. Deze
benadering benadrukt de contextuele en kwalitatieve aspecten van de risico’s, waardoor beter inzicht wordt verkregen in
de factoren die de manifestatie van risico's in de regio Zuidoost-Brabant kunnen beïnvloeden.


5.3.3      Illustratief scenario

In tegenstelling tot de benadering in de Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009, waarin het scenario
voornamelijk werd gebruikt om gevolgen en waarschijnlijkheid te beoordelen, vervult het scenario in het huidige
risicoprofiel een andere functie. Conform de uitgangspunten van de nieuwe methodiek speelt het illustratieve scenario
een essentiële rol in het tastbaar maken van de geïdentificeerde risico’s. Het scenario wordt primair ingezet om een
concreet beeld te schetsen van hoe een risico zich in de praktijk zou kunnen manifesteren binnen de regio Zuidoost-
Brabant. Dit gebeurt op basis van de specifieke eigenschappen van het risico en de regionale context. Het doel is om het
risico levendig en begrijpelijk te maken voor de lezers en gebruikers van het risicoprofiel, zonder dat het scenario als
basis dient voor een kwantitatieve beoordeling. De methodiek voorziet tevens in de mogelijkheid om, waar relevant,
scenario's geheel of gedeeltelijk over te nemen uit de RbRa of andere bestaande bronnen. Voor sommige crisistypen is
dan ook gebruikgemaakt van scenario’s uit de RbRa.




                                                                                                                             19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>6          Risico-inventarisatie
In dit hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op de resultaten van de uitgevoerde risico-inventarisatie. Deze
inventarisatie heeft geleid tot een risicobeeld met de bijbehorende crisistypen die voor de regio Zuidoost-Brabant relevant
zijn. Voordat het risicobeeld wordt gepresenteerd volgt eerst in het bijzonder nog een beknopte beschrijving van de
landgrensoverschrijdende risico’s die invloed kunnen hebben op de regio Zuidoost-Brabant.


6.1      Landgrensoverschrijdende risico’s

In de regio Zuidoost-Brabant worden enkele belangrijke grensoverschrijdende risico's geïdentificeerd die hun oorsprong
vinden in België en een potentieel gevaar vormen voor de regio Zuidoost-Brabant. De risico’s betreffen met name
overstromingen, natuurbranden en het vervoer van gevaarlijke stoffen. In de Belgische gemeente Pelt kan het gebruik
van een wachtbekken voor hoogwater, zonder adequate afstemming met Waterschap De Dommel, leiden tot
wateroverlast in de regio Zuidoost-Brabant. Daarnaast vormen de uitgestrekte bos- en heidegebieden op de Belgisch-
Nederlandse grens, zoals Bosland en De Liereman, een risico op grensoverschrijdende natuurbranden.
Wat betreft het vervoer van gevaarlijke stoffen, zijn de snelwegen A67 (NL) en A21 (BE), evenals provinciale wegen
zoals de N69, belangrijke transportroutes die chemieclusters verbinden en daarmee risico's op incidenten vergroten.
Verder worden de spoortrajecten en buisleidingen in de 15-kilometerzone in België, zoals die tussen Turnhout en Lier,
ook beschouwd als mogelijke bronnen van risico's, met name voor het vervoer van gevaarlijke stoffen.
Daarnaast zijn er meerdere Seveso-bedrijven in België, zoals Nyrstar in Balen en Pelt, die chemicaliën produceren en
opslaan, waardoor incidenten bij deze bedrijven directe gevolgen kunnen hebben voor de regio Zuidoost-Brabant. Tot
slot is er een verhoogd risico op stralingsongevallen door de aanwezigheid van nucleaire installaties in Mol/Dessel, op 14
kilometer van de Nederlandse grens. Deze installaties omvatten onder andere het Studiecentrum voor Kernenergie en
het verwerkingsbedrijf voor radioactief afval Belgoprocess. Een uitgebreide omschrijving van de
landgrensoverschrijdende risico’s is te vinden in bijlage 2.


6.2      Risicobeeld en duiding

Op de volgende pagina is het risicobeeld weergegeven. Voor de benaming van crisistypen en de indeling in
maatschappelijke thema’s is, zoals eerder vermeld in het hoofdstuk methodiek, aansluiting gezocht bij de eerste opzet
van de landelijke groslijst. Op basis van landelijk gedefinieerde variabelen uit de landelijke Handreiking Regionaal
Risicoprofiel 2009 en de inzichten van de expertgroep is beoordeeld welke crisistypen relevant zijn voor de regio
Zuidoost-Brabant. Hierbij gaat het specifiek om rampen of crises binnen de definitie van de Wvr, zoals eerder beschreven
in het hoofdstuk inleiding. De crisistypen die niet doorgaan naar de fase van risicoanalyse, zijn weergegeven in grijs.
Voor deze uitgesloten crisistypen wordt een onderbouwing gegeven voor de keuze om deze niet verder te analyseren.
Daarnaast zijn een aantal crisistypen samengevoegd, terwijl andere verder zijn uitgesplitst. Ook voor deze keuzes wordt
een onderbouwing gegeven.




                                                                                                                          20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                        Crisistype       Onderbouwing
          Maatschappelijk
                            thema




1                                   1   Overstromingen   Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                                                         De landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 geeft voor
                                                         het crisistype ‘overstromingen’ de volgende variabelen aan:
                                                         1) gebieden waar de overschrijdingskans op overstroming 1/4000
                                                         bedraagt; 2) gebieden die in 1995 en 1997
                                                         zijn overstroomd/ dreigden te overstromen; 3) door bestuur
                                                         aangewezen overloopgebieden.


                                                         Beoordeling expertgroep
                                                         Op basis van de variabelen kan worden gesteld dat het crisistype
                                                         ‘overstromingen’ niet nader geanalyseerd hoeft te worden. Gelet
                                                         op de hoge en topografische ligging valt de regio Zuidoost-Brabant
                                                         buiten de directe invloedssfeer van een eventuele overstroming
                                                         vanuit zee of de grote rivieren. Desondanks is er wel een risico op
                                                         wateroverlast als gevolg van hoge rivierwaterstanden of extreme
    Natuur en klimaat




                                                         neerslag. En ook bestaat het risico op een dijkdoorbraak. Het
                                                         verschil in de aard en impact van deze incidenttypen maakt dat zij
                                                         afzonderlijk worden uitgewerkt in de risicoanalyse.
                                    2   Natuurbranden


                                    3   Extreem weer     Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                                                         De landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 geeft geen
                                                         variabelen over de ondergrens.


                                                         Beoordeling expertgroep
                                                         Met betrekking tot het crisistype ‘Extreem weer’ wordt in de
                                                         landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 een
                                                         onderscheid gemaakt tussen de incidenttypen ‘koudegolf, sneeuw
                                                         en ijzel’, ‘hittegolf’, ‘storm en windhozen’ en ‘aanhoudende
                                                         laaghangende mist’. Op ‘aanhoudende laaghangende mist’ na zijn
                                                         voor de regio Zuidoost-Brabant alle incidenttypen van toepassing.
                                                         Uit onderzoek is namelijk niet gebleken dat dit incidenttype tot
                                                         grootschalige problemen leidt. Het verschil in de aard en impact
                                                         van deze incidenttypen maakt dat zij afzonderlijk worden
                                                         uitgewerkt in de risicoanalyse.




                                                                                                                               21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                 4   Aardbevingen             Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                                              De landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 hanteert
                                              als ondergrens gebieden c.q. plaatsen waar bevingen kunnen
                                              optreden met een intensiteit van VI of hoger op de Europese
                                              Macroseismische Schaal (EMS).


                                              Beoordeling expertgroep
                                              In Nederland treden zowel geïnduceerde als natuurlijke
                                              aardbevingen op. Geïnduceerde aardbevingen zijn het gevolg van
                                              menselijk handelen. Deze aardbevingen vinden voornamelijk
                                              plaats in het noorden van Nederland ten gevolge van de
                                              gaswinning. Natuurlijke aardbevingen zijn het gevolg van de
                                              platentektoniek en treden op in het zuiden van Nederland. Er
                                              waren in 2023 in totaal 12 natuurlijke aardbevingen, in 2022 waren
                                              dit er 7. Deze aardbevingen vonden plaats in Limburg en Noord-
                                              Brabant. Op basis van de risicokaart blijkt dat in de regio Zuidoost-
                                              Brabant natuurlijke aardbevingen kunnen optreden met een
                                              intensiteit van VI (kans op lichte tot matige schade aan
                                              gebouwen). Weliswaar is dit crisistype niet opgenomen in het
                                              Regionaal Risicoprofiel 2019-2022 met de onderbouwing dat er
                                              volgens seismologen in Nederland één keer op elke duizend jaar
                                              een aardbeving met een sterkte van VI of hoger is te verwachten.
                                              Vanwege de vele eisen en voorschriften is de Nederlandse
                                              huizenbouw in het algemeen degelijk van constructie en daarmee
                                              redelijk bestand tegen aardbevingen met een intensiteit van VI. Er
                                              zijn geen veranderende inzichten ten opzichte van het Regionaal
                                              Risicoprofiel 2019-2022 die maken dat dit crisistype in dit
                                              regionaal risicoprofiel nader geanalyseerd zou moeten worden.
2                1   Humane infectieziekten


                 2   Dierziekten


                 3   Chronische               Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
    Gezondheid




                     blootstellingen
                                              Dit crisistype is niet opgenomen in de landelijke Handreiking
                                              Regionaal Risicoprofiel 2009. Er zijn geen variabelen over de
                                              ondergrens.


                                              Beoordeling expertgroep
                                              Onder chronische blootstelling wordt verstaan: een langdurige
                                              constante of periodieke blootstelling aan een stof die in de loop
                                              van de tijd gevolgen kan hebben voor de gezondheid. Chronische




                                                                                                                      22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                           blootstelling wordt als een volksgezondheidsprobleem
                                                           geclassificeerd dat om langdurige aandacht en interventie vraagt.
                                                           Dit crisistype wordt dan ook niet nader geanalyseerd.
                           4   Plagen en plantenziekten    Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                                                           De landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 geeft geen
                                                           variabelen over de ondergrens.


                                                           Beoordeling expertgroep
                                                           Er zijn in de regio Zuidoost-Brabant geen specifieke plagen met
                                                           ongedierte of plantenziekten relevant. Wel is opgemerkt dat er
                                                           rekening moet worden gehouden met meer voorkomen van de
                                                           teek (ziekte van Lyme) en de processierups. Dit zal voor de regio
                                                           Zuidoost-Brabant niet leiden tot een crisissituatie. Er zal
                                                           voornamelijk behoefte zijn aan goede voorlichting. Dit crisistype
                                                           wordt dan ook niet nader geanalyseerd.
                           5   Zorgcontinuïteit (druk op   Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                               de zorg)
                                                           Dit crisistype is niet opgenomen in de landelijke Handreiking
                                                           Regionaal Risicoprofiel 2009. Er zijn geen variabelen over de
                                                           ondergrens.


                                                           Beoordeling expertgroep
                                                           Zorgcontinuïteit (druk op de zorg) wordt niet gezien als een
                                                           opzichzelfstaand crisistype maar als een cascade-effect van een
                                                           andere crisistype zoals een uitbraak van een humane
                                                           infectieziekte of bijvoorbeeld door tekort aan personeel, sluiting
                                                           van een locatie, logistieke stagnatie, enzovoorts.
3                          1   Uitval/verstoring
                               elektriciteitsvoorziening


                           2   Uitval/verstoring gas-
                               /warmtevoorziening
    Vitale voorzieningen




                           3   Uitval/verstoring data en
                               telecommunicatie


                           4   Uitval/verstoring
                               drinkwatervoorziening


                           5   Uitval/verstoring           Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                               afhandeling verkeer en
                                                           Dit crisistype is niet opgenomen in de landelijke Handreiking
                               vervoer
                                                           Regionaal Risicoprofiel 2009. Er zijn geen variabelen over de
                                                           ondergrens.




                                                                                                                                23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                   Beoordeling expertgroep
                                                   Uitval/verstoring afhandeling verkeer en vervoer wordt niet gezien
                                                   als een opzichzelfstaand crisistype maar als een cascade-effect
                                                   van een ander crisistype zoals een uitval/verstoring van
                                                   elektriciteitsvoorziening. Hoewel verstoringen in verkeer en
                                                   vervoer aanzienlijke overlast kunnen veroorzaken, leiden ze
                                                   zelden tot situaties die de omvang van een ramp of crisis bereiken.
                   6   Uitval/verstoring           Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                       afhandeling
                                                   De landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 geeft geen
                       voedselvoorziening
                                                   variabelen over de ondergrens.


                                                   Beoordeling expertgroep
                                                   Voedselvoorziening kan mogelijk uitvallen als gevolg van een
                                                   ander crisistype zoals een overstroming. Een andere mogelijkheid
                                                   is een opzettelijke storing (bijvoorbeeld door een staking). Gezien
                                                   de tijdelijke aard van een staking is het niet waarschijnlijk dat dit
                                                   leidt tot een voedselcrisis. Gezien de strategische geografische
                                                   spreiding van voedseldistributiecentra in Nederland zal dit voor de
                                                   regio Zuidoost-Brabant niet leiden tot een crisissituatie. In de
                                                   RbRa wordt verder aangehaald dat grootschalige voedselcrises
                                                   niet vaak voorkomen en op basis van de eerdere analyse is het
                                                   beeld dat de impact in geval van optreden beperkt zal blijven.
                   7   Uitval/verstoring           Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                       afvalverwerking
                                                   De landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 geeft geen
                                                   variabelen over de ondergrens.


                                                   Beoordeling expertgroep
                                                   Een uitval / verstoring van de afvalverwerking heeft tot gevolg dat
                                                   afval blijft liggen. Hoewel dit zeer hinderlijk is, zal dit voor de regio
                                                   Zuidoost-Brabant niet leiden tot een crisissituatie. Uitval/verstoring
                                                   van de afvalverwerking wordt bovendien tot op heden met name
                                                   (inter)gemeentelijk opgelost.
                   8   Uitval/verstoring
                       rioolwaterzuiveringsvoorz
                       iening


4                  1   Ongevallen chemische
    leefomgeving




                       stoffen (stationair)
      en milieu
       Fysieke




                   2   Ongevallen biologische
                       agentia (stationair en
                       verkeer)




                                                                                                                               24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>3    Stralingsongevallen
     (stationair en verkeer)


4    Milieu-incidenten          Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                                Dit crisistype is niet opgenomen in de landelijke Handreiking
                                Regionaal Risicoprofiel 2009. Er zijn geen variabelen over de
                                ondergrens.


                                Beoordeling expertgroep
                                Milieu-incidenten zijn geïntegreerd in andere crisistypen binnen
                                het risicoprofiel. Bijvoorbeeld, een industrieel ongeval met
                                milieugevolgen kan worden behandeld onder het bredere
                                crisistype 'industriële incidenten', waarbij de milieugevolgen als
                                een subaspect worden meegenomen.
5    Verkeersongevallen weg     De crisistypen ‘verkeersongevallen weg’ en ‘verkeersongevallen
                                weg chemische stoffen’ worden gezamenlijk uitgewerkt onder het
                                crisistype ‘verkeersongevallen weg (o.a. chemische stoffen)’.
6    Verkeersongevallen weg     De crisistypen ‘verkeersongevallen weg’ en ‘verkeersongevallen
     chemische stoffen
                                weg chemische stoffen’ worden gezamenlijk uitgewerkt onder het
                                crisistype ‘verkeersongevallen weg (o.a. chemische stoffen)’.
7    Verkeersongevallen         De crisistypen ‘verkeersongevallen water’ en ‘verkeersongevallen
     water
                                water chemische stoffen’ worden gezamenlijk uitgewerkt onder het
                                crisistype ‘verkeersongevallen water (o.a. chemische stoffen)’.
8    Verkeersongevallen         De crisistypen ‘verkeersongevallen water’ en ‘verkeersongevallen
     water chemische stoffen
                                water chemische stoffen’ worden gezamenlijk uitgewerkt onder het
                                crisistype ‘verkeersongevallen water (o.a. chemische stoffen)’.
9    Verkeersongevallen lucht


10   Verkeersongevallen         De crisistypen ‘verkeersongevallen spoor’ en ‘verkeersongevallen
     spoor
                                spoor chemische stoffen’ worden gezamenlijk uitgewerkt onder het
                                crisistype ‘verkeersongevallen spoor (o.a. chemische stoffen)’.
11   Verkeersongevallen         De crisistypen ‘verkeersongevallen spoor’ en ‘verkeersongevallen
     spoor chemische stoffen
                                spoor chemische stoffen’ worden gezamenlijk uitgewerkt onder het
                                crisistype ‘verkeersongevallen spoor (o.a. chemische stoffen)’.
12   Incidenten in tunnels


13   Ongeval buisleidingen


14   Branden gebouwde
     omgeving




                                                                                                     25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                   15   Instortingen gebouw


                   16   Explosie


5                  1    Verstoring
                        publieksveiligheid
                        evenementen


                   2    Openbare orde
                        verstoringen


                   3    Polarisatie           Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                                              Dit crisistype is niet opgenomen in de landelijke Handreiking
                                              Regionaal Risicoprofiel 2009. Er zijn geen variabelen over de
                                              ondergrens.


                                              Beoordeling expertgroep
                                              Polarisatie is toenemend wij-zij-denken. Het is een proces waarbij
                                              de tegenstellingen tussen groepen in de samenleving sterker
                                              worden, waardoor groepen steeds meer tegenover elkaar komen
                                              te staan. Polarisatie kan zich manifesteren op verschillende
    Maatschappij




                                              locaties, bijvoorbeeld in een buurt, op een school of op de
                                              werkvloer, maar ook op (sociale) media. Het wordt daarmee niet
                                              gezien als een opzichzelfstaand crisistype maar met name als een
                                              proces wat een vruchtbare voedingsbodem kan zijn voor
                                              verschillende crisistypen zoals bijvoorbeeld (extreem) geweld in
                                              openbare ruimte of openbare orde verstoringen.
                   4    Extreem geweld in
                        openbare ruimte


                   5    Criminaliteit         Landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009
                                              Dit crisistype is niet opgenomen in de landelijke Handreiking
                                              Regionaal Risicoprofiel 2009. Er zijn geen variabelen over de
                                              ondergrens.


                                              Beoordeling expertgroep
                                              Criminaliteit, hoewel belangrijk, past meestal niet binnen de
                                              context van een regionaal risicoprofiel, tenzij het gaat om zeer
                                              grootschalige criminaliteit met bredere implicaties.
                   6    Cyberaanvallen


                   7    Ramp op afstand




                                                                                                                   26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>7          Risicoanalyse
In dit hoofdstuk worden de resultaten van de uitgevoerde risicoanalyse op hoofdlijnen toegelicht. Per maatschappelijk
thema wordt een samenvattende en kwalitatieve beschrijving gegeven van de onderliggende crisistypen. Deze
beschrijvingen zijn ontleend aan de gedetailleerde uitwerkingen van de crisistypen, zoals opgenomen in de bijlagen.


7.1        Natuur en klimaat

Het maatschappelijk thema ‘natuur en klimaat’ omvat crisistypen die hoofdzakelijk worden beïnvloed door natuurlijke
processen. Binnen dit thema worden diverse crisistypen behandeld die de regio Zuidoost-Brabant kunnen treffen, zoals
extreem weer (koudegolf, sneeuw en ijzel, storm en windhozen, hittegolf), overstromingen (wateroverlast door hoge
rivierwaterstanden, wateroverlast door extreme neerslag, dijkdoorbraak) en natuurbranden. Voor veel van deze
crisistypen speelt klimaatverandering een belangrijke rol in de toename van gevolgen en waarschijnlijkheid. De intensiteit
en duur van deze weersomstandigheden kan variëren, de impact verschilt sterk per locatie. Daarnaast vertonen deze
crisistypen onder een sterke relatie met vitale processen zoals elektriciteits-, drinkwater-, gasvoorziening en
telecommunicatie. Deze vitale processen kunnen niet alleen binnen het direct getroffen gebied verstoord raken, maar ook
daarbuiten, met aanzienlijke maatschappelijke ontwrichting als gevolg.


            Wateroverlast door hoge rivierwaterstanden
            De regio Zuidoost-Brabant valt buiten de directe invloedssfeer van overstromingen door de grote rivieren,
            zoals de Maas, maar is wel kwetsbaar voor wateroverlast door hoge rivierwaterstanden, vooral langs
kleinere rivieren en beken zoals de Dommel, de Aa en de Kleine Beerze. Deze overlast wordt vooral veroorzaakt door
zware regenval in combinatie met smeltwater, wat in de winter en het vroege voorjaar de waterstanden doet stijgen.
Klimaatverandering leidt tot intensievere en frequentere neerslag en vergroot de kans op wateroverlast in de regio
Zuidoost-Brabant. De scheiding tussen de traditionele hoogwaterperiode (oktober-april) en extreme neerslag in de zomer
lijkt te vervagen, waardoor de regio gedurende een langere periode kwetsbaar is. De kans dat wateroverlast wordt
veroorzaakt als gevolg van hoge rivierwaterstanden wordt geschat op 1 keer per 100 jaar (of: ieder jaar 1% kans op zo’n
situatie). Kijken we echter naar de combinatie van langdurig aanhoudende neerslag, zoals in de periode 2023 – 2024,
dan is de verwachting dat deze kans zal stijgen. Laaggelegen woonwijken en dorpen lopen risico op waterschade, wat
kan leiden tot veiligheids- en gezondheidsrisico’s en een bedreiging vormen voor primaire levensbehoeften. Daarnaast
kan wateroverlast schade veroorzaken aan infrastructuur. Ook landbouwpercelen kunnen overstromen, wat leidt tot
gewasschade en verliezen voor boeren. Verder kan verontreiniging en overstroming van natuurlijke habitats schade
opleveren voor milieu en natuur.


          Wateroverlast door extreme neerslag
          Neerslag kan lokaal intens zijn en in korte tijd vallen, vaak in de zomer, of langer duren en over grote gebieden
          vallen, meestal in de winter. Extreme neerslag kan leiden tot wateroverlast in zowel stedelijke als landelijke
gebieden. De stedelijke gebieden met veel verharding in de regio Zuidoost-Brabant zijn bijzonder gevoelig voor
wateroverlast doordat regenwater moeilijk weg kan zakken. Langdurige neerslag daarentegen veroorzaakt in de regio
Zuidoost-Brabant vooral problemen in landelijke gebieden. De cumulatie van hoge (grond)waterstanden en langdurige
periode van neerslag, maakt dat de verwachting dat er vaker wateroverlast zal optreden bij op zichzelf minder extreme




                                                                                                                           27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>buien, toeneemt. Extreme neerslag is in Nederland sterk toegenomen door de opwarming van de aarde. Toekomstige
zomers zullen minder lichte buien hebben, maar meer zware en intense regenval, wat de kans op wateroverlast
verhoogt. De toename van temperatuur en vocht leidt er daarnaast toe dat zware buien sneller kunnen uitgroeien tot
complexen buien die gepaard gaan met onweer, hagel, windstoten en valwinden. Verder zorgt toenemende droogte in de
zomer voor een extra uitdaging omdat regenwater moeilijk in een droge bodem kan infiltreren. Wateroverlast door
extreme neerslag kan ernstige gevolgen hebben voor laaggelegen woonwijken, bedrijven en infrastructuur zoals
snelwegen en spoorwegen in de regio Zuidoost-Brabant. Ook kan het leiden tot onder andere verstoringen in
nutsvoorzieningen of het overbelast raken van rioolwaterzuiveringsinstallaties (RZWI’s) met milieuschade en
gezondheidsrisico’s tot gevolg.


            Dijkdoorbraak
            De regio Zuidoost-Brabant valt buiten de directe invloed van grote rivieren maar heeft wel regionale keringen
            langs kleinere rivieren zoals de Dommel en de Aa. Deze keringen spelen een essentiële rol in het beheersen
van waterstanden en het voorkomen van overstromingen. De kans op een dijkdoorbraak is relatief klein, maar door
periodes van zware neerslag en smeltwater, met name in de winter en het vroege voorjaar, kunnen de waterstanden in
deze rivieren toenemen, wat de druk op de dijken vergroot. Klimaatverandering draagt bij aan het risico, omdat
intensievere regenbuien en nattere winters en lentes voor hogere waterstanden zorgen. Bovendien kan droogte de dijken
verzwakken, waardoor ze kwetsbaarder worden voor doorbraken bij hevige regenval. Maar ook menselijke activiteiten
zoals graafwerkzaamheden of gebreken in onderhoud kunnen de stabiliteit van de dijken verder aantasten. Daarnaast
kunnen dierlijke graafactiviteiten en bepaalde vegetatie het risico op instabiliteit verhogen. Een dijkdoorbraak zou
aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de regio Zuidoost-Brabant. Er kan wateroverlast ontstaan in laaggelegen
gebieden, wat schade kan veroorzaken aan huizen, infrastructuur en landbouw. Nutsvoorzieningen zoals stroom, water
en gas kunnen uitvallen, wat het dagelijks leven en de bedrijfsvoering ernstig verstoort. Ook drinkwaterbronnen kunnen
worden besmet, en historische gebouwen en natuurlijke habitats lopen het risico op onherstelbare schade.


             Koudegolf, sneeuw en ijzel
             Een koudegolf is gedefinieerd als een opeenvolging van minimaal vijf ijsdagen (maximumtemperatuur lager
             dan 0°C) waarvan ten minste drie dagen met strenge vorst (minimumtemperatuur lager dan -10°C). Door de
klimaatverandering is extreem weer in de vorm van koude, sneeuw en ijzel in de toekomst minder waarschijnlijk maar
nog steeds een mogelijkheid. Het wordt namelijk minder koud en koudegolven nemen af. Sinds 1901 nam het gemiddeld
aantal ijsdagen per jaar af met bijna 5 dagen. Dit komt doordat er in de winter steeds vaker sprake is van een
westenwind in plaats van koudere wind uit het noordoosten. Als de wind wel uit het noordoosten komt is de aangevoerde
lucht bovendien minder koud dan voorheen omdat het noordpoolgebied opwarmt. Door de opwarming neemt ook het
aantal potentiële sneeuwdagen af. Gevolgen van koudegolven, sneeuw en ijzel hebben onder andere betrekking op
infrastructuur, gezondheid en mobiliteit. In de RbRa is een scenario uitgewerkt van een sneeuwstorm in Nederland; de
waarschijnlijkheid daarvan wordt ingeschat op eens in de 50 jaar. Door klimaatverandering met de toenemende
temperaturen wordt de kans op een sneeuwstorm de komende jaren naar verwachting steeds kleiner. De kans dat
koudegolven, sneeuw en ijzel dermate extreem zijn dat het de regio Zuidoost-Brabant enkele dagen stillegt is niet groot.




                                                                                                                       28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>           Storm en windhozen
           Stormen kunnen in Nederland het hele jaar door voorkomen. De zwaarste stormen doen zich meestal in het
           winterperiode voor door de grote temperatuurverschillen in de atmosfeer. Stormen in het zomerhalfjaar (april
tot en met september) worden zomerstormen genoemd. Zomerstormen komen niet zo vaak voor, dit in tegenstelling tot
stormen in het winterhalfjaar (oktober tot en met maart). Zomerstormen zijn door de kleinere temperatuurverschillen vaak
minder zwaar en korter van duur dan winterstormen. Zomerstormen veroorzaken vaak meer problemen doordat bomen
in volle blad staan en daardoor gevoeliger zijn voor omwaaien. De onverwachte intensiteit van deze stormen leidt er
tevens toe dat mensen en organisaties minder goed voorbereid zijn. Bovendien zijn er in de zomer meer mensen
buitenshuis, wat het risico en de impact vergroot. Windhozen ontstaan bij kritische verschillen in luchtvochtigheid en
temperatuur, ook vaak in de zomerperiode. Ontwikkelingen laten zien dat klimaatverandering vooralsnog weinig invloed
heeft op de windsterkte in Nederland, en klimaatmodellen laten voor de toekomst ook geen toename zien van de
windsterkte. Stormen en windhozen kunnen in relatief korte tijd leiden tot ernstige ontwrichting. De gevolgen van stormen
en windhozen hangen af van de windsnelheden en het gebied in de regio Zuidoost-Brabant dat wordt getroffen.
Mogelijke gevolgen zijn onder andere schade aan gebouwen en infrastructuur, verkeershinder en verstoringen van
energievoorzieningen. Stormen kunnen zelfs leiden tot slachtoffers door bijvoorbeeld omvallende bomen en
rondvliegende materialen.


           Hittegolf
           Een hittegolf is gedefinieerd als een opeenvolging van minimaal vijf dagen met zomerse temperaturen
           (maximumtemperatuur van 25°C of hoger), waarvan er minimaal drie tropische dagen (maximumtemperatuur
van 30°C of hoger) moeten zijn. Het stedelijk gebied in de regio Zuidoost-Brabant ervaart vaak hogere temperaturen dan
de landelijke omgeving vanwege het stedelijk hitte-eilandeffect. Dit effect ontstaat doordat bebouwing warmte vasthoudt
en lagere windsnelheden in stedelijke gebieden de warmte langer laten hangen. Dit zorgt ervoor dat stedelijk gebied ‘s
nachts minder afkoelt, wat kan leiden tot een temperatuurverschil van meer dan 5°C tussen stedelijke en landelijke
gebieden. In de afgelopen decennia is er in Nederland steeds vaker sprake van hittegolven. Zowel de frequentie als de
intensiteit van hitteperiodes is toegenomen. Hittegolven worden ook steeds waarschijnlijker door de opwarming van het
klimaat. De KNMI'23-klimaatscenario's voorspellen stijgende temperaturen en drogere zomers voor Nederland. De
vergrijzing (oudere mensen zijn fysiek kwetsbaarder voor extreme temperaturen) en verstedelijking in de regio Zuidoost-
Brabant kunnen de gevolgen van hittegolven verergeren.


           Natuurbranden
           De regio Zuidoost-Brabant omvat veel natuurgebieden met een totale oppervlakte van 25.827 hectare. Deze
           gebieden, met name de bossen en heidevelden langs de grens met België, zijn gevoelig voor natuurbranden
en dan vooral tijdens de droge periodes in het voorjaar en de zomer. Natuurbranden in Zuidoost-Brabant kunnen
ontstaan door zowel menselijke invloeden (zoals brandstichting of onoplettend gedrag) als natuurlijke oorzaken (zoals
blikseminslag). De risico’s nemen toe door klimaatverandering, wat leidt tot langere periodes van droogte en hogere
temperaturen. De verwachting is dat zowel de frequentie, gelijktijdig als de gevolgen van natuurbranden zullen
toenemen. Natuurbranden kunnen leiden tot zowel directe als indirecte schade. Directe schade omvat de vernietiging van
bebouwde omgeving, zoals recreatievoorzieningen en vitale infrastructuur, inclusief wegen en elektriciteitsvoorzieningen,
met mogelijke verstoringen van het dagelijks leven als gevolg. Indien vitale infrastructuur, zoals hoogspanningsleidingen,
beschadigd raakt, kan dit resulteren in grootschalige verstoringen van vitale processen. De indirecte gevolgen kunnen




                                                                                                                         29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>eveneens aanzienlijk zijn, zoals economische verliezen in de recreatiesector en de kosten voor herstel van getroffen
gebieden en infrastructuur. Daarnaast brengen natuurbranden ecologische schade met zich mee, waarbij zowel flora als
fauna worden aangetast. De impact kan variëren van tijdelijke tot permanente schade, afhankelijk van de getroffen
vegetatie. In sommige gevallen kan een natuurbrand leiden tot onherstelbare ecologische veranderingen, met langdurige
effecten op het milieu. De kans op onbeheersbare, gelijktijdige, langdurig arbeidsintensieve natuurbranden in de regio
Zuidoost-Brabant wordt als hoog ingeschat, mede door de invloed van klimaatverandering. Ook de RbRa classificeert
natuurbranden als zeer waarschijnlijk.


7.2       Gezondheid

Onder het maatschappelijk thema 'gezondheid' vallen crisistypen die rechtstreeks de gezondheid van inwoners
bedreigen, zoals humane infectieziekten, maar ook het crisistype dierziekten, die indirect gevolgen kan hebben voor de
volksgezondheid. Deze crisistypen delen diverse gemeenschappelijke factoren die hun gevolgen en waarschijnlijkheid
beïnvloeden. Zo speelt klimaatverandering een belangrijke rol in het veranderen van de verspreiding van
ziekteverwekkers door het verschuiven van leefomstandigheden en het uitbreiden van vectoren zoals muggen en teken
naar nieuwe gebieden. Daarnaast bieden technologische ontwikkelingen zowel kansen als uitdagingen: innovaties zoals
mRNA-vaccins verbeteren preventie en behandeling, maar de groeiende antibioticaresistentie bemoeilijkt de bestrijding
van infecties. Ook de demografische kenmerken van de regio Zuidoost-Brabant, met een hoge bevolkingsdichtheid en
vergrijzing, zorgt voor extra kwetsbaarheid voor uitbraken van infectieziekten. Tegelijkertijd verhoogt de concentratie van
(pluim)veehouderijen in de regio Zuidoost-Brabant het risico op dierziekten, die grote economische en maatschappelijke
ontwrichting kunnen veroorzaken, ook zonder directe impact op de volksgezondheid te hebben.


             Humane infectieziekten
             Humane infectieziekten, veroorzaakt door micro-organismen zoals bacteriën, virussen, parasieten of
             schimmels, vormen een significant risico voor de volksgezondheid. Deze ziekten kunnen zich snel
verspreiden via verschillende routes, waaronder direct contact, lucht, water, voedsel, of via vectoren zoals insecten. De
mate van verspreiding en impact wordt sterk beïnvloed door geografische, klimatologische en demografische factoren. In
de regio Zuidoost-Brabant, waar een hoge mate van mobiliteit is door nationale en internationale reizen (onder andere
via Eindhoven Airport) en de bevolkingsdichtheid hoog is, is de kans op snelle verspreiding van infectieziekten
aanzienlijk. Daarnaast heeft de regio Zuidoost-Brabant een bovengemiddeld aantal ouderen vergeleken met het landelijk
gemiddelde in Nederland. Dit kan tijdens uitbraken leiden tot een hogere ziektelast en mortaliteit. Ziekten die van mens-
op-mens overdraagbaar zijn hebben doorgaans grotere gevolgen voor de samenleving vanwege hun potentieel om snel
grote populaties te infecteren. Dit kan leiden tot overbelasting van de gezondheidszorgsystemen, zoals bleek tijdens de
COVID-19-pandemie, die wereldwijd tot een ongekende crisis leidde. De pandemie had verstrekkende gevolgen op
economisch en sociaal vlak, met bedrijfssluitingen, werkloosheid, en mentale gezondheidsproblemen als gevolg. De druk
op de gezondheidszorg en de impact op de vitale infrastructuur onderstreepten de kwetsbaarheid van samenlevingen
voor dergelijke crises. Klimaatverandering en globalisering versterken de risico’s van infectieziekten door de uitbreiding
van vectoren naar nieuwe gebieden en de versnelde mondiale verspreiding van ziekteverwekkers. Daarnaast vormt
antibioticaresistentie een groeiend probleem, wat de behandeling van bacteriële infecties steeds moeilijker maakt en de
ernst van uitbraken kan vergroten. De opkomst van nieuwe technologieën, zoals mRNA-vaccins en geavanceerde
diagnostische methoden, biedt daarentegen hoop op betere preventie en behandeling van infectieziekten. Echter, de




                                                                                                                             30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>complexiteit van snel muterende virussen, zoals influenzavirussen en coronavirussen, blijft een uitdaging voor het
ontwikkelen van effectieve vaccins en behandelingen. De RbRa benadrukt de hoge waarschijnlijkheid van
griepepidemieën in Nederland, hoewel pandemieën door nieuwe respiratoire virussen een lagere waarschijnlijkheid
hebben, maar wel een veel grotere impact kunnen hebben.


            Dierziekten
            Dierziekten, ook bekend als veterinaire ziekten, kunnen worden geclassificeerd in twee hoofdgroepen:
            ziekten die van dier op mens overdraagbaar zijn (zoönosen) en ziekten die niet van dier op mens
overdraagbaar zijn. Zoönosen, zoals vogelgriep en Q-koorts, vormen ernstige gezondheidsrisico's voor mensen en
kunnen zich snel verspreiden tussen verschillende diersoorten en mensen. Dit maakt ze moeilijk te beheersen en
impactvol vanwege de potentiële economische en sociale gevolgen. De regio Zuidoost-Brabant, met zijn hoge
concentratie van (pluim)veehouderijen en een dichtbevolkte omgeving, loopt een verhoogd risico op de snelle
verspreiding van dierziekten. Intensieve landbouwpraktijken en een goed ontwikkeld transportnetwerk dragen bij aan dit
risico, evenals seizoensgebonden factoren zoals wintermaanden, waarin uitbraken van bijvoorbeeld vogelgriep vaker
voorkomen. Uitbraken van dierziekten kunnen aanzienlijke gevolgen hebben voor zowel de volksgezondheid als de
economie. Zo leidde de uitbraak van Q-koorts in de regio Zuidoost-Brabant tot duizenden menselijke infecties,
sterfgevallen en langdurige gezondheidsproblemen. Economisch leiden dergelijke uitbraken tot grote verliezen in de
veehouderijsector en verstoringen in aanverwante industrieën. Daarnaast kunnen er door quarantainemaatregelen en
andere restrictieve maatregelen maatschappelijke en sociale spanningen ontstaan. Klimaatverandering, globalisering en
intensieve veehouderij vergroten het risico op uitbraken. Tegelijkertijd bieden technologische innovaties en de 'One
Health'-benadering, een interdisciplinaire samenwerking om de gezondheid van mensen, dieren en het milieu te
verbeteren, mogelijkheden voor betere preventie en bestrijding. Antibioticaresistentie vormt echter een groeiende
bedreiging voor de behandeling van infecties. In de RbRa wordt de kans op uitbraken van ziekten zoals mond-en-
klauwzeer, varkenspest en vogelgriep als waarschijnlijk tot zeer waarschijnlijk ingeschat, met potentieel ernstige
gevolgen.


7.3         Vitale voorzieningen

Onder het maatschappelijk thema ‘vitale voorzieningen’ gaat het om processen, producten of diensten die van essentieel
belang zijn voor het dagelijkse leven in Nederland. Vitale voorzieningen kunnen bij uitval grote effecten hebben op de
continuïteit van de samenleving. Ondanks de hoge betrouwbaarheid van vitale voorzieningen, is het niet ondenkbaar dat
inwoners, bedrijven en overheid worden geconfronteerd met korte of langdurige uitval van vitale voorzieningen. De
waarschijnlijkheid van verstoringen neemt ook toe door externe factoren, zoals klimaatverandering, toenemende
cyberdreigingen en de complexiteit die ontstaat door de energietransitie. Het gaat hier om de volgende crisistypen:
uitval/verstoring elektriciteitsvoorziening, uitval/verstoring gas-/warmtevoorziening, uitval/verstoring data en
telecommunicatie, uitval/verstoring drinkwatervoorziening en uitval/verstoring rioolwaterzuiveringsvoorziening. Het
daadwerkelijk oplossen van de oorzaak van uitval of verstoring van een vitale voorziening en het beheersen van de
effecten daarvan binnen het eigen netwerk is een verantwoordelijkheid van de organisatie die de vitale voorziening
levert. De respons van de overheid betreft vooral de maatschappelijk effecten.




                                                                                                                         31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>            Uitval/verstoring elektriciteitsvoorziening
            De elektriciteitsvoorziening is essentieel voor het functioneren van de Nederlandse samenleving en vormt de
            basis voor vrijwel alle maatschappelijke processen. In de regio Zuidoost-Brabant wordt het transport van
elektriciteit beheerd door Enexis, de regionale netbeheerder, terwijl TenneT verantwoordelijk is voor het landelijke
hoogspanningsnet. De infrastructuur voor elektriciteitsdistributie is goed ontwikkeld, met maatregelen om verstoringen
snel te verhelpen. Verstoringen in de elektriciteitsvoorziening kunnen worden veroorzaakt door systeemfalen, externe
factoren zoals extreem weer, en opzettelijke aanvallen, zoals cyberaanvallen. De energietransitie, waarbij de
verschuiving naar duurzame en decentrale opwekking plaatsvindt, brengt nieuwe uitdagingen met zich mee, zoals een
complexer netwerkbeheer. Hierdoor neemt het risico op verstoringen in de elektriciteitsvoorziening toe. Daarnaast
worden er meer cyberaanvallen verwacht, en door klimaatverandering zal de kans op verstoringen in de
elektriciteitsvoorziening verder toenemen, bijvoorbeeld door extremere weersomstandigheden. De gevolgen van
verstoring van de elektriciteitsvoorziening variëren afhankelijk van de duur en schaal van de verstoring. Hoewel de
meeste verstoringen regionaal en van korte duur zijn, neemt door dergelijke ontwikkelingen de waarschijnlijkheid van
verstoringen en hun impact toe. Korte onderbrekingen in de elektriciteitsvoorziening leiden doorgaans niet tot langdurige
ontwrichting, maar bij grootschalige of langdurige verstoringen kunnen er cascade-effecten optreden, zoals de uitval van
vitale processen in de gezondheidszorg, waterbeheer, telecommunicatie, enzovoorts. Zonder stroom komen deze
processen stil te liggen, wat kan leiden tot ernstige gezondheids- en milieuproblemen en maatschappelijke onrust. Ook
economische schade, zoals het stilvallen van bedrijfsprocessen en het betalingsverkeer, kan aanzienlijk zijn.


            Uitval/verstoring gas-/warmtevoorziening
            De maatschappelijke gevolgen van een verstoring van de gasvoorziening zijn sterk afhankelijk van de
            tijdsduur, weersomstandigheden en de omvang van de uitval. Vooral in het winterseizoen zijn de gevolgen
groter, gezien de afhankelijkheid van gas voor verwarming. Kwetsbare groepen, zoals ouderen, zijn in deze periode
bijzonder vatbaar voor de impact van gasuitval. Historisch gezien komt gasuitval in de regio Zuidoost-Brabant zelden
voor en zijn incidenten doorgaans van korte duur en snel verholpen door de netbeheerders. Een langdurige verstoring
van de gasvoorziening kan diverse oorzaken hebben, zoals extreme weersomstandigheden, technische mankementen,
menselijke fouten of opzettelijke sabotage. De verminderde binnenlandse gasproductie en de toenemende
afhankelijkheid van geïmporteerd gas vergroten de kwetsbaarheid van de gasvoorziening, ondanks maatregelen zoals
verhoogde gasopslag. De impact van gasuitval varieert afhankelijk van de betrokken sectoren. In huishoudens leidt uitval
voornamelijk tot groot ongemak, zoals het niet kunnen koken of verwarmen van de woning. Voor bedrijven, met name in
de industrie en glastuinbouw, kan gasuitval echter aanzienlijke economische schade veroorzaken door stilgelegde
productieprocessen. Ziekenhuizen en zorginstellingen, afhankelijk van gas voor verwarming, kunnen te maken krijgen
met continuïteitsproblemen. Hoewel de energietransitie op termijn de afhankelijkheid van gas vermindert, blijven risico’s
bestaan door de complexiteit van het gasnetwerk en geopolitieke spanningen. Toch wordt verwacht dat de kans op
grootschalige gasuitval op de lange termijn zal afnemen door de verschuiving naar duurzame energiebronnen.


            Uitval/verstoring data en telecommunicatie
            De telecommunicatie- en ICT-infrastructuur in Nederland is robuust en beveiligd, maar de toenemende
            afhankelijkheid van digitale systemen maakt deze infrastructuur ook kwetsbaarder voor verstoringen. De
belangrijkste aanbieders van telecommunicatiediensten zijn KPN, VodafoneZiggo en Odido, die een bijna volledige
dekking van vaste en mobiele netwerken bieden. KPN heeft daarbij de taak om kritieke netwerken zoals het




                                                                                                                         32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>alarmnummer 112, de Nood Communicatie Voorziening (NCV) en NL-Alert in stand te houden en te zorgen voor hoge
betrouwbaarheid en beschikbaarheid. Uitval of verstoring van telecommunicatie en ICT kan echter aanzienlijke gevolgen
hebben, variërend van korte periodes met beperkte impact tot langdurige storingen met ernstige economische en
maatschappelijke gevolgen. Vooral kwetsbare groepen, zoals ouderen, zijn tijdens dergelijke storingen extra kwetsbaar
door de verminderd bereikbare hulpdiensten en het mogelijk falen van personenalarmering. Technische storingen,
menselijke fouten, extreme weersomstandigheden en cyberaanvallen zijn de voornaamste oorzaken van uitval of
verstoring van ICT en telecommunicatie. De meest kwetsbare objecten binnen deze infrastructuur zijn datacenters,
netwerkinfrastructuren, servers en mobiele netwerken. Deze vormen de ruggengraat van internet- en
communicatiediensten en hun uitval kan leiden tot grootschalige onderbrekingen. Verstoringen in telecommunicatie
kunnen directe gevolgen hebben voor het fysieke domein, zoals het uitvallen van verkeersregelinstallaties, ziekenhuizen
en vitale voorzieningen. Dit kan leiden tot ernstige fysieke, economische en maatschappelijke schade, vooral als de
verstoring langdurig is. De toenemende afhankelijkheid van digitale systemen betekent dat de impact van uitval steeds
groter wordt. De waarschijnlijkheid van uitval of verstoring van telecommunicatie in Nederland is reëel en neemt toe door
factoren zoals de groeiende dreiging van cyberaanvallen, de complexiteit van digitale systemen, en de toenemende
belasting van het elektriciteitsnet als gevolg van de energietransitie. Ondanks de robuustheid van het netwerk en de
voorzorgsmaatregelen, blijft de kans op storingen bestaan, met mogelijk ernstige gevolgen voor de continuïteit van de
samenleving.

          Uitval/verstoring drinkwatervoorziening
          In de regio Zuidoost-Brabant is Brabant Water verantwoordelijk voor de levering van drinkwater. Brabant
          Water heeft de wettelijke taak om 24/7 en 365 dagen per jaar schoon en gezond drinkwater te leveren. De
beschikbaarheid van voldoende en goed drinkwater is essentieel voor het functioneren van de samenleving. Uitval van
de drinkwatervoorziening heeft grote gevolgen voor huishoudens, bedrijven en vitale processen. Zonder toegang tot
schoon drinkwater kunnen burgers niet koken, douchen of hun toilet doorspoelen. Dit kan snel leiden tot onrust, zeker als
de verstoring langdurig aanhoudt. De gezondheidszorg, voedingsindustrie en andere sectoren zijn sterk afhankelijk van
water, wat hun functioneren kwetsbaar maakt bij uitval. Bij langdurige verstoringen kunnen hygiëneproblemen ontstaan,
wat de volksgezondheid in gevaar brengt. Brabant Water is een grondwaterbedrijf wat diep grondwater onttrekt.
Langdurige regenval heeft geen invloed op de grondwaterbronnen. Langdurige droogte heeft geen effect op de
onttrekkingscapaciteit maar wel op de drinkwatervraag. Aan deze drinkwatervraag kan Brabant Water voldoen. De
drinkwatervraag blijft stijgen door bevolkingsgroei en toename in het aantal huishoudens. Hoewel het watergebruik per
persoon is afgenomen, zorgt de groeiende populatie voor een toename van de totale vraag. Brabant Water neemt
maatregelen om aan deze vraag te voldoen, zoals het aanboren van nieuwe bronnen en het stimuleren van
waterbesparing. Verstoringen in de drinkwatervoorziening kunnen voortkomen uit leveringsproblemen zoals
leidingbreuken, uitval van waterproductiebedrijven of bacteriologische besmettingen (bv. E. coli.). Daarnaast kunnen
cyberincidenten of storingen in de dienstverlening, zoals problemen met facturatie of communicatie, verstoringen
veroorzaken. Hoewel kleine verstoringen regelmatig voorkomen, zorgt de hoge mate van redundantie in het systeem
ervoor dat de kans op langdurige uitval zeer klein is. Incidenten worden doorgaans binnen enkele uren opgelost,
waardoor de impact beperkt blijft. Drinkwatervoorziening is ook een bron voor het bluswater voor de brandweer. De
brandweer van VRBZO is redelijk goed toegerust om niet afhankelijk te zijn van de drinkwatervoorziening. Bij het
uitvallen van deze voorziening moet de brandweer gebruik gaan maken van eigen watertanks en van zogenaamd open
bluswater. Dit levert ongewenste vertraging op in de blussing.




                                                                                                                        33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>           Uitval/verstoring rioolwaterzuiveringsvoorziening
           De RWZI’s in de regio Zuidoost-Brabant, beheerd door Waterschap De Dommel en Waterschap Aa en Maas,
             zijn van essentieel belang voor de zuivering van afvalwater afkomstig van huishoudens, bedrijven en
industrieën. RWZI Eindhoven is een van de grootste installaties van Nederland. Deze installaties, samen met het
gemeentelijke rioleringssysteem en rioolgemalen, spelen een cruciale rol in het waarborgen van de waterkwaliteit in
rivieren en beken, en het beschermen van de volksgezondheid. Verstoring hiervan, door bijvoorbeeld technische
storingen, overbelasting door extreme neerslag, of verontreiniging met ongewenste stoffen zoals chemicaliën of
medicijnresten, kan leiden tot ernstige gevolgen zoals de lozing van ongezuiverd rioolwater, vissterfte, en ecologische
schade. Bovendien speelt klimaatverandering een steeds grotere rol; hevigere regenval kan leiden tot overbelasting van
het rioleringssysteem, terwijl langdurige droogte kan resulteren in verstopping en concentratie van verontreinigingen.
Daarnaast vormen ongewenste stoffen, zoals medicijn- en drugsresten, een toenemende bedreiging voor de biologische
processen binnen de RWZI’s. De toenemende automatisering van zuiveringsinstallaties brengt nieuwe risico’s met zich
mee, zoals de dreiging van cyberaanvallen, die de controle over deze installaties kunnen beïnvloeden. Verouderde
infrastructuur en schade door bouw- en graafwerkzaamheden verhogen ook het risico op storingen. De maatschappelijke
gevolgen van uitval of verstoring van RWZI’s zijn significant. Ongezuiverd rioolwater dat in oppervlaktewater terechtkomt,
kan leiden tot ernstige vervuiling, vissterfte en schade aan aquatische ecosystemen. Daarnaast kunnen bedrijven, vooral
in de industrie, die afhankelijk zijn van schoon water, aanzienlijke economische schade ondervinden bij verstoringen in
de waterzuivering. De impact op de volksgezondheid kan ook groot zijn, vooral in dichtbevolkte stedelijke gebieden, waar
onhygiënische omstandigheden door rioolverstoppingen of overstorten kunnen leiden tot ziekte-uitbraken. Hoewel de
waarschijnlijkheid van grootschalige verstoringen toeneemt door factoren zoals verouderde infrastructuur,
klimaatverandering, en cyberrisico’s, blijven grootschalige incidenten relatief zeldzaam dankzij talrijke preventieve
maatregelen en noodplannen. De meeste storingen zijn lokaal en tijdelijk van aard, waardoor de bredere impact meestal
beperkt blijft. Technologische vooruitgang, zoals geavanceerde SCADA-systemen en innovatieve
zuiveringstechnologieën, speelt een belangrijke rol in het verbeteren van de betrouwbaarheid en efficiëntie van RWZI’s.


7.4        Fysieke leefomgeving en milieu

Het maatschappelijk thema ‘fysieke leefomgeving en milieu’ omvat de crisistypen die direct invloed hebben op de
leefomgeving. Dit varieert van incidenten met gevaarlijke stoffen bij bedrijven en tijdens transport, tot ongevallen met
biologische agentia en stralingsongevallen. Daarnaast worden in dit thema ook de crisistypen belicht die samenhangen
met de infrastructuur van de regio, zoals verkeersongevallen (weg, water, lucht, spoor) en incidenten in tunnels of met
buisleidingen. Gebeurtenissen zoals branden in de gebouwde omgeving en gebouwinstortingen vallen eveneens onder
dit thema. Deze crisistypen hebben niet alleen directe gevolgen voor de volksgezondheid en veiligheid, maar kunnen ook
langdurige milieu- en economische schade veroorzaken.


            Ongevallen chemische stoffen (stationair)
            In de regio Zuidoost-Brabant bevinden zich honderden bedrijven waar in meer of mindere mate gevaarlijke
            stoffen worden gebruikt en/of opgeslagen. De gevolgen van een ongeval kunnen zich beperken tot de directe
omgeving van de bron, maar in sommige gevallen kunnen gevaarlijke stoffen over een grote afstand worden verspreid.
De snelheid waarmee een ongeval zich ontwikkelt hangt af van de oorzaak, de hoeveelheid, de soort en toestand van de
gevaarlijke stof. Mensen die in de directe omgeving van een bedrijf met gevaarlijke stoffen wonen of werken lopen het
grootste risico om blootgesteld te worden aan gevaarlijke stoffen. Ongevallen met gevaarlijke stoffen kunnen worden




                                                                                                                           34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>veroorzaakt door menselijke fouten, technische defecten en natuurrampen. De gevolgen van een ongeval met gevaarlijke
stoffen hangen af van de aard, hoeveelheid van de stof, weersomstandigheden en responsmaatregelen. Blootstelling kan
leiden tot gezondheidsproblemen, variërend van acute klachten zoals ademhalingsproblemen tot chronische
aandoeningen bij langdurige blootstelling. In extreme gevallen kan het dodelijk zijn. Maar ook milieuschade door het
vrijkomen van gevaarlijke stoffen kan leiden tot verontreiniging van bodem en water, wat schadelijk is voor planten en
dieren, en kan resulteren in verlies van biodiversiteit. Stoffen die in voedselketens terechtkomen via gewassen of vee
kunnen ook schadelijk zijn voor mensen en dieren. De waarschijnlijkheid van een ernstig ongeval met gevaarlijke stoffen
in de regio Zuidoost-Brabant is lastig in te schatten en hangt af van diverse factoren. In de regio Zuidoost-Brabant
bevinden zich verschillende industrieterreinen waar gevaarlijke stoffen worden gebruikt, wat het risico op ongevallen
vergroot. Daarnaast speelt de aard van de gebruikte stoffen een belangrijke rol; sommige stoffen zijn intrinsiek
gevaarlijker dan andere en de fysieke toestand van de stof, zoals vast, vloeibaar of gas, kan de kans op een ernstig
ongeval beïnvloeden. Veiligheidsprocedures en -maatregelen die door bedrijven worden toegepast zijn van cruciaal
belang. Als deze onvoldoende zijn of niet strikt worden nageleefd, neemt de kans op een ongeval toe. Verder kunnen
weersomstandigheden, zoals wind en regen, de verspreiding van gevaarlijke stoffen vergroten en daarmee de ernst van
het ongeval beïnvloeden.

            Ongevallen biologische agentia (stationair en verkeer)
            Biologische agentia zijn micro-organismen zoals bacteriën, virussen, schimmels en parasieten, of hun
            toxines, die ziektes kunnen veroorzaken bij mensen, dieren of planten. Deze agentia kunnen van nature
voorkomen of kunstmatig worden gecreëerd en gemodificeerd. Incidenten met biologische agentia, waaronder
accidentele vrijlatingen en opzettelijke bio-terroristische aanvallen, vormen een toenemende dreiging voor
volksgezondheid, economie en nationale veiligheid. De verspreiding van biologische agentia kan lokaal of via
transportnetwerken plaatsvinden, wat aanzienlijke gezondheidsrisico’s, economische schade en maatschappelijke onrust
veroorzaakt. In de regio Zuidoost-Brabant is er een verhoogde kwetsbaarheid door de combinatie van stedelijke en
landelijke gebieden. Stedelijke gebieden kunnen een snelle verspreiding van ziektes faciliteren, terwijl landelijke
gebieden vatbaar zijn voor uitbraken onder dieren en planten. Belangrijke economische sectoren zoals technologie,
landbouw en transport in de regio Zuidoost-Brabant dragen bij aan de kwetsbaarheid voor en potentiële verspreiding van
biologische agentia. Technologische vooruitgang, zoals genetische manipulatie van pathogenen, kan biologische agentia
gevaarlijker maken. Tegelijkertijd kan innovatie in diagnostische technologieën de detectie versnellen en een snelle
respons mogelijk maken. De gevolgen van biologische incidenten zijn omvangrijk. Gezondheidsproblemen kunnen
variëren van acute klachten tot langdurige complicaties zoals blijvende long- of neurologische schade. Psychische
problemen zoals angst en stress komen ook vaak voor, vooral bij langdurige incidenten of bio-terrorisme. Milieueffecten
kunnen eveneens aanzienlijk zijn, met risico’s voor biodiversiteit en ecosystemen. De waarschijnlijkheid van incidenten
met biologische agentia neemt toe door globalisering, urbanisatie en bevolkingsgroei. Deze factoren dragen bij aan een
snellere verspreiding.

           Stralingsongevallen (stationair en verkeer)
           Stralingsongevallen zijn incidenten waarbij radioactief materiaal vrijkomt tijdens productie, transport of
           gebruik. Deze incidenten kunnen zowel lokaal als regionaal ernstige gevolgen hebben. In Nederland wordt
onderscheid gemaakt tussen ongevallen met categorie A-objecten, die regionale of grensoverschrijdende gevolgen
kunnen hebben, en categorie B-objecten, die meestal lokale effecten hebben. Bij een A-incident is coördinatie door de
rijksoverheid vereist, terwijl een B-incident lokaal/regionaal wordt gecoördineerd. In de regio Zuidoost-Brabant bevinden
zich geen A-objecten, maar de regio kan wel te maken krijgen met grensoverschrijdende gevolgen van incidenten in




                                                                                                                         35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>nabijgelegen nucleaire installaties, zoals in Mol, Tihange, Borsele en Doel. Hoewel incidenten met kerncentrales
zeldzaam zijn, kunnen ze aanzienlijke gevolgen hebben. De gezondheidsrisico’s zijn groot, met mogelijke acute
stralingsziekte en een verhoogd risico op kanker op de lange termijn. Daarnaast kunnen psychische klachten, zoals
angst en stress, optreden in getroffen gemeenschappen. Economische schade kan voortkomen uit decontaminatie,
gezondheidszorgkosten en verstoringen in de landbouwsector, met mogelijke besmetting van landbouwproducten. In
Zuidoost-Brabant wordt radioactief materiaal ook gebruikt in ziekenhuizen, onderzoeksinstellingen en industriële
bedrijven, wat een risico met zich meebrengt op kleinere stralingsongevallen. Dergelijke incidenten zijn meestal lokaal
van aard en hebben een beperkte volksgezondheidsimpact. Mobiele incidenten ontstaan tijdens het transport van
radioactieve materialen, zoals bij verkeersongevallen met vrachtwagens, treinen of schepen die deze stoffen vervoeren.
Deze incidenten kunnen radioactief materiaal breed verspreiden, afhankelijk van de locatie van het ongeval en de
weersomstandigheden. De kans op grote stralingsongevallen wordt als zeer laag beschouwd, maar de potentiële impact
is significant, met ernstige gevolgen voor gezondheid, economie en maatschappelijke stabiliteit.

            Verkeersongevallen weg (o.a. chemische stoffen)
            Wegverkeersincidenten, zoals kettingbotsingen, ongevallen met touringcars of incidenten met gevaarlijke
            stoffen, kunnen ernstige gevolgen hebben in de regio Zuidoost-Brabant. De regio Zuidoost-Brabant wordt
doorkruist door belangrijke snelwegen (A50, A58, A2 en A67) en provinciale N-wegen die binnen- en buitenlandse
bedrijven verbinden en waarover een grote hoeveelheid goederen, inclusief gevaarlijke stoffen, wordt vervoerd. Door de
geografische ligging in dichtbevolkte en industriële gebieden wordt het risico bij ongevallen verhoogd, vooral op
momenten van piekverkeer. De regio Zuidoost-Brabant kent een hoge verkeersintensiteit vanwege de aanwezigheid van
logistieke centra, industrie en woon-werkverkeer. Slechte weersomstandigheden, zoals mist en gladheid, spelen vaak
een rol bij het ontstaan van kettingbotsingen, terwijl menselijke fouten en technische gebreken kunnen bijdragen aan
incidenten met gevaarlijke stoffen. Het vrijkomen van gevaarlijke stoffen door lekkages van tankwagens kan leiden tot
ernstige gezondheids- en milieugevolgen. De economische impact van verkeersongevallen in de regio Zuidoost-Brabant
kan groot zijn, met directe kosten voor onder andere sanering en infrastructuurherstel en indirecte kosten door
verkeersopstoppingen, vertragingen en logistieke verstoringen. Deze incidenten kunnen de bereikbaarheid van
belangrijke locaties en diensten belemmeren en leiden tot frustratie bij de bevolking. Daarnaast vormen ongevallen met
gevaarlijke stoffen een risico voor het milieu, met mogelijke verontreiniging van grond, water en lucht, wat langdurige
schade aan ecosystemen en gezondheidsrisico's voor mensen en dieren in de omgeving veroorzaakt.

             Verkeersongevallen water (o.a. chemische stoffen)
             Scheepvaartincidenten in de regio Zuidoost-Brabant zijn zeldzaam, mede doordat de waterwegen, zoals het
             Wilhelminakanaal en de Dommel, geen deel uitmaken van het Basisnet vanwege het beperkte vervoer van
gevaarlijke stoffen. Tijdens piekperiodes, zoals het zomerseizoen en bij verhoogd economisch scheepvaartverkeer,
neemt echter het risico op ongevallen toe. Oorzaken van dergelijke incidenten variëren van menselijke fouten, zoals
navigatiefouten of vermoeidheid, tot technische mankementen, weersomstandigheden en infrastructuurproblemen. Slecht
weer of gebrekkig onderhoud aan schepen en waterwegen kunnen hierbij een rol spelen. De gevolgen van
scheepvaartongevallen kunnen verstrekkend zijn op het gebied van gezondheid, milieu en economie.
Gezondheidsrisico’s omvatten directe verwondingen, zoals verdrinking of blootstelling aan gevaarlijke stoffen.
Milieuschade kan optreden door het weglekken van olie of chemische stoffen, wat leidt tot watervervuiling en ecologische
schade. De economische impact van scheepvaartongevallen kan eveneens groot zijn. Naast de directe schade aan
schepen en infrastructuur kunnen verstoringen in de scheepvaart en toeleveringsketens leiden tot aanzienlijke
economische verliezen.




                                                                                                                     36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>            Verkeersongevallen lucht
            Luchtvaartongevallen zijn incidenten waarbij luchtvaartuigen betrokken zijn die kunnen leiden tot schade,
              verwondingen of dodelijke slachtoffers. In de regio Zuidoost-Brabant, waar zich zowel de Vliegbasis
Eindhoven (met civiel gebruik door Eindhoven Airport) als Kempen Airport bevinden, zijn luchtvaartongevallen een
relevant risico. De regio Zuidoost-Brabant is een belangrijk logistiek en economisch knooppunt, met jaarlijks duizenden
commerciële, militaire en privévluchten. Luchtvaartongevallen in deze dichtbevolkte regio kunnen verstrekkende
gevolgen hebben, mede door de nabijheid van woonwijken, industrieterreinen en belangrijke infrastructuren zoals
snelwegen en spoorwegen. De oorzaken van luchtvaartongevallen kunnen variëren van technische storingen en
menselijke fouten tot ongunstige weersomstandigheden of, in zeldzame gevallen, sabotage of terroristische activiteiten.
Hoewel de meeste ernstige luchtvaartongevallen plaatsvinden in de onmiddellijke nabijheid van luchthavens kunnen ook
ongevallen buiten deze zone aanzienlijke schade veroorzaken. De luchtvaartsector speelt een cruciale rol in de lokale
economie en een dergelijk incident kan leiden tot aanzienlijke economische verliezen, vooral in sectoren zoals
technologie en logistiek. Geavanceerde technologieën en verbeterde veiligheidsprotocollen hebben het aantal
luchtvaartongevallen de afgelopen decennia aanzienlijk verminderd, maar ongevallen blijven een risico. De
waarschijnlijkheid van een luchtvaartongeval wordt geschat op 0,16 per miljoen vluchten voor dodelijke incidenten en
1,21 per miljoen voor ongevallen zonder dodelijke afloop.

            Verkeersongevallen spoor (o.a. chemische stoffen)
            Spoorwegongevallen omvatten botsingen tussen treinen, ontsporingen, aanrijdingen op overwegen en
              incidenten met gevaarlijke stoffen. Deze ongevallen kunnen ernstige gevolgen hebben voor passagiers,
treinpersoneel, omwonenden, de infrastructuur en het milieu. In de regio Zuidoost-Brabant spelen spoortrajecten een
cruciale rol in zowel personen- als goederenvervoer. De regio wordt doorkruist door belangrijke spoorlijnen zoals de
trajecten Eindhoven-Venlo, Eindhoven-’s-Hertogenbosch en Eindhoven-Weert. Deze lijnen zijn essentieel voor het
vervoer van zowel passagiers als gevaarlijke stoffen. Een van de belangrijkste spoorlijnen voor goederenvervoer is de
Brabantroute, die Rotterdam verbindt met Duitsland en België via steden zoals Breda, Tilburg en Eindhoven. Deze route
wordt intensief gebruikt voor het transport van goederen, waaronder gevaarlijke stoffen. Door de vertraging in het gebruik
van de Betuweroute, een spoorlijn speciaal ontworpen voor goederenvervoer, neemt de druk op de Brabantroute toe.
Hierdoor wordt verwacht dat de risicoplafonds voor gevaarlijke stoffen op de Brabantroute in de komende jaren worden
overschreden, wat de kans op incidenten verhoogt. Incidenten op het spoor kunnen op elk moment plaatsvinden, maar
de kans is groter tijdens piekuren, bij slecht weer of tijdens onderhoudswerkzaamheden. Verkeersongevallen op
overwegen vormen een specifiek risico voor ernstige aanrijdingen tussen treinen en voertuigen. De oorzaken van
spoorwegongevallen variëren van menselijke fouten en technische mankementen tot externe factoren zoals extreme
weersomstandigheden of slecht onderhouden infrastructuur. De gevolgen van spoorwegongevallen zijn divers.
Ongevallen met gevaarlijke stoffen, zoals ontsporingen van goederentreinen die chemische stoffen vervoeren, kunnen
leiden tot ernstige gezondheidsrisico's en milieuschade. Hoewel grote spoorwegongevallen in de regio Zuidoost-Brabant
zeldzaam zijn, kan de impact van dergelijke incidenten aanzienlijk zijn.

            Incidenten in tunnels
            De spoortunnel in Best is de enige spoortunnel in de regio Zuidoost-Brabant. De spoortunnel heeft een totale
            lengte van 2,6 kilometer, inclusief inritten, waarvan 900 meter gesloten en 200 meter verdiept. De tunnel
bevat ook het ondergrondse station van Best. De tunnel vormt een essentiële verbinding voor zowel regionaal als
nationaal treinverkeer en is gelegen in een stedelijk gebied. Incidenten in deze tunnel, zoals branden of ontsporingen,
kunnen bijzonder gevaarlijk zijn vanwege de afgesloten ruimte, beperkte ontsnappingsmogelijkheden en snelle
verspreiding van rook. Het tijdstip van een incident speelt een grote rol; tijdens spitsuren kan de impact op het




                                                                                                                        37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>treinverkeer en de gevolgen voor pendelaars aanzienlijk zijn. De oorzaken van incidenten in spoortunnels kunnen
variëren van technische storingen en menselijke fouten tot externe factoren zoals extreem weer. Defecten aan
treinmaterieel of de spoorinfrastructuur zijn hierbij de meest voorkomende oorzaken. Technologische en infrastructurele
ontwikkelingen, zoals verbeterde ventilatiesystemen en detectie- en alarmtechnologieën, worden ingezet om de
veiligheid te verhogen en incidenten zo veel mogelijk te beperken. De kans op een incident in de tunnel is relatief laag,
mede door preventieve maatregelen zoals het ATB-vv veiligheidssysteem en het Basisnet Spoor. Desondanks kunnen
de gevolgen van een ernstig incident groot zijn. Onvoorziene gebeurtenissen zoals menselijke fouten of sabotage blijven
risico's die niet volledig uit te sluiten zijn.

            Ongeval buisleidingen
            In de regio Zuidoost-Brabant worden gevaarlijke stoffen niet alleen over de weg en per spoor vervoerd, maar
            ook via buisleidingen. Deze ondergrondse en soms bovengrondse leidingen strekken zich uit over grote
afstanden en spelen een cruciale rol in de distributie van vloeistoffen en gassen, zoals aardgas, olie en chemische
producten. De stoffen die worden vervoerd, variëren van brandbare en giftige vloeistoffen tot gassen. Dit maakt de
buisleidingen een essentieel onderdeel van de industriële infrastructuur, maar brengt ook aanzienlijke risico’s met zich
mee. De belangrijkste bedreiging voor deze buisleidingen is het risico op lekkages of explosies, die vaak ontstaan door
graafwerkzaamheden. In de regio Zuidoost-Brabant liggen leidingen in zowel stedelijke als landelijke gebieden, waarbij
kwetsbare locaties zoals rivierkruisingen, spoorwegovergangen en dichtbevolkte gebieden een verhoogd risico lopen op
incidenten. De gevolgen van een incident met een buisleiding kunnen zeer divers zijn. De ernst van een incident en de
snelheid waarmee het zich kan verspreiden, hangt sterk af van de aard van de stof en de druk in de leiding. Hoewel
ongevallen met buisleidingen relatief zeldzaam zijn, kunnen ze ernstige gevolgen hebben. Directe gezondheidsrisico's
ontstaan door blootstelling aan giftige stoffen, wat kan leiden tot acute of langdurige gezondheidsproblemen.
Milieuschade is een ander belangrijk gevolg, vooral als giftige stoffen in de bodem of waterwegen terechtkomen. Dit kan
leiden tot langdurige vervuiling en verstoring van ecosystemen. Bovendien kunnen incidenten economische schade
veroorzaken door het stilleggen van productieprocessen en verstoringen in de toeleveringsketen. Een belangrijke
ontwikkeling in de regio is de Delta Rhine Corridor, een strategisch infrastructuurproject dat gericht is op het verbeteren
van de veiligheid en betrouwbaarheid van het buisleidingennetwerk. Dit project faciliteert ook de energietransitie door
schonere energiebronnen, zoals waterstof, te transporteren. Dit draagt bij aan een duurzamer en veiliger transport van
energie.

            Branden gebouwde omgeving
                 In de regio Zuidoost-Brabant bevinden zich diverse gebouwen die bijzondere aandacht vereisen bij
            brandveiligheid, waaronder locaties waar niet of verminderd zelfredzame personen verblijven, zoals
verpleeghuizen, ziekenhuizen, basisscholen en kinderdagverblijven. Ook is er hoogbouw, voornamelijk in Eindhoven en
Helmond, dat extra uitdagingen oplevert bij brandbestrijding en evacuatie. Daarnaast zijn er in de regio objecten met een
grootschalige publieksfunctie, zoals voetbalstadions, treinstations, winkelcentra en evenementgebouwen, waar veel
mensen tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn. Branden in gebouwen kunnen verschillende oorzaken hebben, waaronder
elektrische storingen, menselijke fouten, brandstichting en externe factoren zoals blikseminslag. Statistieken tonen aan
dat branden vaak leiden tot verwondingen, dodelijke slachtoffers en aanzienlijke materiële schade. Moderne uitdagingen
zoals biobased bouwen en de energietransitie introduceren nieuwe brandrisico's. Biobased materialen, zoals hout, zijn
brandbaarder, terwijl de toenemende inzet van zonnepanelen en warmtepompen ook technische risico's meebrengt. Dit
geldt ook voor de toepassing van allerlei moderne materialen en bouwwijzen, en ook functievermenging. Er is steeds
meer sprake van complexe bebouwing in combinatie met de energietransitie, zoals parkeergarages met brandende




                                                                                                                           38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>elektrische voertuigen onder woongebouwen. De huidige middelen van de brandweer zijn ontoereikend voor veilig,
doelgericht en doelmatig repressief optreden. Het wordt steeds gevaarlijker om naar binnen te gaan, en dus zal er
voorzien moeten worden in onbemenste systemen zowel voor de verkenning als voor de blussing.
De gevolgen van branden in de gebouwde omgeving kunnen ernstig zijn en hangen sterk af van factoren zoals het
tijdstip en de bezetting van het gebouw. Overdag kan een brand in een commercieel gebouw meer economische schade
en slachtoffers veroorzaken, terwijl een brand 's nachts in een woongebied een grotere impact kan hebben op bewoners,
vooral als zij verminderd zelfredzaam zijn. Branden kunnen aanzienlijke milieuschade veroorzaken door de uitstoot van
giftige stoffen en de verontreiniging van bodem en water door bluswater. De waarschijnlijkheid van een brand in de
gebouwde omgeving wordt beïnvloed door zowel menselijke factoren als technische omstandigheden. Hoewel
bouwvoorschriften en brandpreventiemaatregelen branden kunnen helpen beperken, blijven menselijke fouten,
technische gebreken en onachtzaamheid belangrijke oorzaken. Gebrek aan bewustwording, training en toezicht
vergroten de kans op branden. Externe factoren, zoals klimaatverandering en extreme weersomstandigheden, kunnen de
kans op brand eveneens vergroten, met name in perioden van droogte en hitte. Regelgeving loopt achter op nieuwe
ontwikkelingen, waardoor de mogelijkheid om branden te beperken met behulp van bouwvoorschriften en
preventiemaatregelen afneemt / minder sterk wordt.

           Instortingen gebouw
            Grote steden zoals Eindhoven en Helmond hebben een hogere concentratie van hoge gebouwen en een
            hoge gebouwdichtheid, terwijl landelijke gebieden meer verspreide, kleinere structuren hebben.
Gebouwinstortingen kunnen op elk moment plaatsvinden, maar zijn vooral verwoestend tijdens kantooruren of wanneer
gebouwen vol zijn met bewoners of werknemers. Een gebouwinstorting kan leiden tot gewonden en dodelijke
slachtoffers, aanzienlijke economische schade en beschadiging van omliggende infrastructuur. Statistieken laten zien dat
structurele fouten, constructiegebreken en natuurlijke oorzaken vaak de belangrijkste factoren zijn bij
gebouwinstortingen. Hoewel Zuidoost-Brabant niet bekend staat om aardbevingsactiviteit, kunnen grondverschuivingen
of verzakkingen door bijvoorbeeld bodemdaling wel een risico vormen. Oudere gebouwen die niet voldoen aan de
huidige bouwvoorschriften lopen een groter risico, maar regelmatige inspecties en verbeteringen in bouwmaterialen
hebben de kans op dergelijke incidenten in Nederland aanzienlijk verminderd. Hoewel ernstige gebouwinstortingen in
Nederland zeldzaam zijn door strenge bouwvoorschriften en technische vooruitgang, blijven deze risico’s relevant, vooral
in regio's met stedelijke groei zoals Zuidoost-Brabant. Historische incidenten in Nederland, zoals de instorting van de
parkeergarage bij Eindhoven Airport in 2017, tonen aan dat ook moderne constructies kwetsbaar kunnen zijn. Mogelijk
speelt ook economisch gewin mee wat leidt tot een mindere kwaliteit.

           Explosie (geen gevaarlijke stoffen)
           Explosies kunnen worden veroorzaakt door verschillende factoren, waaronder gaslekken, defecte elektrische
            apparatuur, bouwfouten of zelfs opzettelijke handelingen, zoals criminele activiteiten met explosieven. Hoewel
woningexplosies meestal minder impact hebben dan industriële explosies, kunnen ze toch leiden tot dodelijke
slachtoffers, gewonden, en aanzienlijke materiële schade. In dichtbevolkte stedelijke gebieden is het risico op
woningexplosies groter door de hogere concentratie aan woningen en de afhankelijkheid van gas- en elektrische
systemen. Gaslekken vormen een van de meest voorkomende oorzaken, waarbij opgehoopt gas kan exploderen
wanneer het in contact komt met een ontstekingsbron. Maar ook vuurwerkbommen en/of de excessen in onbegrepen
gedrag zijn inmiddels steeds vaker de oorzaak. Andere risicofactoren zijn defecte elektrische apparaten en bouwfouten,
zoals beschadigde leidingen. Technologische ontwikkelingen, zoals gassensoren, kunnen bijdragen aan de preventie
van explosies, hoewel het gebruik hiervan niet verplicht is. Strengere bouwvoorschriften en verbeterde onderhoudsregels




                                                                                                                        39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>bieden ook extra bescherming. Toch brengen nieuwe technologieën, zoals lithium-ion thuisbatterijen die bij
productiefouten kunnen exploderenven het gebruik van waterstofgas in de energietransitie, nieuwe risico's met zich mee.
De waarschijnlijkheid van woningexplosies hangt af van factoren zoals de staat van de infrastructuur, de
onderhoudsniveaus van gasleidingen en elektrische installaties, en het gebruik van gecertificeerde bedrijven voor
installatie en onderhoud. Verouderde infrastructuur vergroot het risico, terwijl nieuwe risico's door de energietransitie nog
verder onderzocht moeten worden.


7.5        Maatschappij
Het maatschappelijk thema ‘maatschappij’ omvat crisistypen die de openbare veiligheid en orde kunnen verstoren en
grote impact hebben op de samenleving. Het gaat om crisistypen die direct van invloed zijn op het dagelijkse leven en de
stabiliteit van gemeenschappen in de regio. Het gaat hier om de volgende crisistypen: verstoring van de
publieksveiligheid bij evenementen, openbare ordeverstoringen, extreem geweld in de openbare ruimte, cyberaanvallen
en rampen op afstand.


              Verstoring publieksveiligheid evenementen
              Verstoring van de publieksveiligheid bij evenementen in de regio Zuidoost-Brabant kan ontstaan door een
              breed scala aan incidenten, zoals brand, extreem weer, vechtpartijen, bouwwerkinstorting, of massale paniek
door een incident. Dergelijke verstoringen vormen een aanzienlijk risico door de hoge publieksdichtheid bij evenementen,
wat kan leiden tot verdrukking als er onvoldoende ruimte is om veilig te vluchten. Verdrukking kan optreden door paniek,
maar kan ook een gevolg zijn van een slecht georganiseerd evenement waar te veel mensen in een te kleine ruimte zijn
toegelaten. De gevolgen kunnen ernstig zijn, met verwondingen of zelfs dodelijke slachtoffers als gevolg. Jaarlijks
worden in de regio Zuidoost-Brabant diverse grote evenementen georganiseerd, waaronder festivals, sportwedstrijden en
lokale festiviteiten. Deze evenementen trekken zowel lokale bezoekers als toeristen. Grote evenementenlocaties, zoals
het E3 Strand in Eersel, Aquabest en het Philips Stadion in Eindhoven, trekken jaarlijks tienduizenden bezoekers.
Technologische ontwikkelingen op het vlak van crowd management en bewaking hebben het beheer van grote menigten
verbeterd, waardoor sneller kan worden ingegrepen bij incidenten. Sociale media spelen daarnaast een belangrijke rol in
het verspreiden van informatie en waarschuwingen tijdens evenementen, maar kunnen ook paniek en desinformatie snel
verspreiden. Klimaatverandering brengt extra risico’s met zich mee voor evenementen, aangezien extreme
weersomstandigheden, zoals hittegolven of stormen, kunnen fungeren als triggers voor paniek en verdrukking. Hoewel
de kans op ernstige incidenten bij goed georganiseerde evenementen laag blijft, blijft verdrukking een reëel risico, vooral
bij grote evenementen met beperkte ruimte en ontsnappingsroutes.


           Openbare orde verstoringen
           Openbare ordeverstoringen verwijzen naar ernstige verstoringen van de maatschappelijke rust en orde,
           waarbij grootschalige rellen de meest extreme vorm zijn. Rellen zijn vaak gewelddadige uitbarstingen waarbij
grote groepen mensen geweld gebruiken tegen autoriteiten, publieke of private eigendommen of andere personen. Deze
verstoringen vinden meestal plaats in stedelijke gebieden met hoge bevolkingsdichtheid en slechte sociaal-economische
omstandigheden. Ze leiden vaak tot fysieke schade, verstoringen van het dagelijks leven, en gevoelens van onveiligheid
in de samenleving. Rellen worden meestal veroorzaakt door een combinatie van sociale en economische ongelijkheden,
zoals werkloosheid, armoede, en discriminatie, die leiden tot ontevredenheid en frustratie onder de bevolking. Politieke
onrust, onvrede over overheidsbeleid, en incidenten met autoriteiten, zoals buitensporig politiegeweld, kunnen als directe
triggers fungeren. Ook culturele en etnische spanningen kunnen bijdragen aan de escalatie van protesten naar
grootschalige rellen. Sociale media spelen een cruciale rol in het verspreiden van geruchten en het mobiliseren van grote




                                                                                                                           40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>groepen mensen, wat de kans op escalatie vergroot. De gevolgen van rellen zijn divers en verstrekkend. Ze veroorzaken
vaak materiële schade door vernielingen aan eigendommen, zoals winkels en voertuigen, en leiden tot de onderbreking
van het dagelijks leven, zoals stilgelegd openbaar vervoer en gesloten bedrijven. Daarnaast kunnen gewelddadige
confrontaties tussen relschoppers en de politie resulteren in gewonden of zelfs dodelijke slachtoffers. Moderne
ontwikkelingen, zoals de beschikbaarheid van mobiele technologie en sociale media, hebben de aard van rellen
veranderd. Deze technologieën maken het gemakkelijker om grote groepen mensen snel te mobiliseren en kunnen
realtime monitoring van incidenten mogelijk maken. Tegelijkertijd zorgen ze ook voor een versnelde verspreiding van
geruchten en desinformatie, wat rellen kan verergeren. Globalisering zorgt ervoor dat lokale gebeurtenissen snel
internationale aandacht trekken en zelfs aanleiding kunnen geven tot solidariteitsprotesten in andere landen. De
waarschijnlijkheid van grootschalige openbare ordeverstoringen blijft significant, gezien de toename van sociale en
economische ongelijkheden, politieke polarisatie, en de invloed van moderne communicatietechnologieën.



             Extreem geweld in openbare ruimte
             Extreem geweld omvat situaties waarbij geweld op een overweldigende, afschrikwekkende manier wordt
             ingezet om zoveel mogelijk slachtoffers te maken. Terrorisme is een specifieke vorm van extreem geweld,
waarbij ideologische motieven een rol spelen en het doel is om de maatschappij te ontwrichten, angst te zaaien en
politieke besluitvorming te beïnvloeden. Extreem geweld kan variëren van kleinschalige incidenten met een grote
maatschappelijke impact tot zeer gewelddadige acties met veel slachtoffers. Het hoeft niet altijd om terrorisme te gaan,
zoals bij schietpartijen of gijzelingen. Deze vormen van geweld kunnen een directe weerslag hebben op de samenleving,
vooral in dichtbevolkte of symbolische locaties. In de regio Zuidoost-Brabant is de dreiging van extreem geweld en
terrorisme voorstelbaar, mede vanwege de aanwezigheid van belangrijke infrastructuur zoals Eindhoven Airport en
openbare vervoersknooppunten. Locaties zoals overheidsgebouwen en religieuze of culturele instellingen kunnen
specifieke doelwitten zijn voor aanslagen. Terroristische organisaties zoals Al Qaida en ISIS blijven een grote bedreiging
vormen, en er zijn zorgen over terugkerende Syriëgangers en de toenemende polarisatie binnen de Nederlandse
samenleving. De oorzaken van extreem geweld zijn divers en kunnen variëren van ideologische tot sociaal-economische
factoren. De gevolgen van een incident met extreem geweld zijn vaak groot: er kunnen veel dodelijke slachtoffers en
gewonden vallen, en de sociaal-psychologische impact is enorm, met angst en psychisch trauma als gevolg. De
waarschijnlijkheid van een dergelijk incident is voorstelbaar. Het dreigingsniveau in Nederland staat sinds december
2023 op niveau 4, wat betekent dat een terroristische aanslag in Nederland mogelijk is. Verschillende scenario's in de
RbRa beschrijven situaties zoals een aanslag door een alleenhandelende dader of een aanval tijdens een groot
evenement, waarbij dit soort incidenten als enigszins tot zeer waarschijnlijk worden ingeschat.

           Cyberaanval
           Nederland is een van de meest gedigitaliseerde samenlevingen ter wereld, wat veel kansen biedt, maar ook
           grote risico’s met zich meebrengt. Digitale systemen zijn sterk verweven met alle aspecten van de
samenleving, van energievoorziening en transport tot gezondheidszorg en communicatie. Deze toenemende
afhankelijkheid van digitale processen maakt Nederland kwetsbaar voor cyberaanvallen. Cyberaanvallen kunnen
verschillende vormen aannemen, zoals hacking, ransomware en DDoS-aanvallen, en worden uitgevoerd door diverse
actoren, waaronder statelijke actoren, cybercriminelen en hacktivisten. Veel vitale infrastructuren, zoals energie,
waterbeheer en telecommunicatie, zijn onderling verbonden, waardoor een aanval op één systeem grote keteneffecten
kan veroorzaken. De afhankelijkheid van digitale supply chains en cloud-diensten vergroot deze kwetsbaarheid. Ook
hulpdiensten en alarm- en communicatiesystemen kunnen worden getroffen. De dreiging van cyberaanvallen in
Nederland is aanzienlijk toegenomen, mede door geopolitieke spanningen zoals de oorlog in Oekraïne. Statelijke actoren




                                                                                                                           41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>gebruiken cyberaanvallen voor spionage en sabotage, terwijl cybercriminelen zich richten op financieel gewin via
ransomware. Hacktivisten voeren ideologisch gemotiveerde aanvallen uit. Deze aanvallen hebben vaak een brede
impact, die verder reikt dan nationale grenzen. De gevolgen van cyberaanvallen zijn divers en kunnen leiden tot
economische schade, zoals stillegging van productie, verlies van klantgegevens, verstoringen in het betaalverkeer en
hoge herstelkosten. De verspreiding van misinformatie via sociale media kan bovendien leiden tot verdere polarisatie en
maatschappelijke onrust. Vele scenario’s zijn denkbaar bij cyberaanvallen, vanwege de brede dreigingscategorieën en
de verwevenheid van digitale systemen. Hierdoor is het moeilijk om generaliserende conclusies te trekken over de
omvang en aard van de impact. De effecten kunnen sterk variëren afhankelijk van de getroffen sectoren, de ernst van de
aanval en de keteneffecten die optreden. De waarschijnlijkheid van ontwrichtende cyberaanvallen is hoog, gezien de
groeiende complexiteit van digitale systemen, de toegenomen technologische afhankelijkheid en de wereldwijde
toename van cybercriminaliteit en geopolitieke spanningen. Cyberaanvallen vormen dan ook een blijvende dreiging voor
Nederland en vereisen voortdurende aandacht en versterking van de weerbaarheid.

            Ramp op afstand
            Een ramp op afstand verwijst naar een ramp die buiten Nederland plaatsvindt, maar waarvan de gevolgen
            merkbaar zijn voor Nederlanders, zoals natuurrampen of conflicten in gebieden waar veel Nederlanders
reizen of werken. Dit kan leiden tot Nederlandse slachtoffers of gewonden, en heeft vaak grote emotionele en
psychologische impact op nabestaanden en gemeenschappen in Nederland. Voorbeelden van rampen op afstand zijn de
neergeschoten vlucht MH17 in 2014 en de aardbeving in Nepal in 2015. Nederlanders die veel reizen, zoals diplomaten,
hulpverleners, expats en toeristen, lopen een groter risico direct betrokken te raken bij een ramp op afstand. Bepaalde
etnische gemeenschappen in Nederland kunnen ook sterk betrokken zijn als de ramp plaatsvindt in hun land van
herkomst. De kans op een ramp op afstand neemt toe door de groeiende globalisering en het toenemende aantal
Nederlanders dat naar verre bestemmingen reist, vooral tijdens vakantieperiodes. Dit vergroot de kans dat een ramp
impact heeft op Nederlandse burgers. De gevolgen van een ramp op afstand zijn divers, van doden en gewonden tot
emotionele en psychosociale gevolgen voor de betrokkenen en hun families in Nederland. Daarnaast kan een ramp op
afstand leiden tot aanzienlijke kosten voor repatriëring en medische zorg, en diplomatieke uitdagingen wanneer
internationale samenwerking vereist is. Media-aandacht speelt ook een belangrijke rol bij rampen op afstand, wat vaak
leidt tot publieke betrokkenheid en steunbetuigingen. Hoewel de exacte waarschijnlijkheid moeilijk te berekenen is, is het
duidelijk dat de toenemende reisactiviteit en globalisering de kans op een ramp op afstand groter maken.




                                                                                                                        42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>8         Conclusie
Hoewel tussentijds de risico’s uit dit risicoprofiel en relevante ontwikkelingen tegen het licht worden gehouden en nog
nader worden doorleefd met partners, kan al wel focus worden aangebracht. Het gaat onder meer om de focusgebieden
klimaatverandering, cyberveiligheid, geopolitieke spanningen, sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen en complexe
langdurige crises. Hieronder volgt een beknopte toelichting op de focusgebieden.

Klimaatverandering
Allereerst zorgt het veranderende klimaat voor grotere risico’s. In de Trendanalyse Nationale Veiligheid 2024 wordt
klimaatverandering aangemerkt als een van de belangrijkste fenomenen om aandacht aan te besteden, omdat deze
ontwikkeling almaar versnelt en nog ernstiger wordt dan eerder werd gedacht. Hogere temperaturen en veranderende
weerspatronen vertalen zich naar verwachting vaker naar meer extreem weer, zoals extreme hitte, droogte en neerslag.
Door klimaatverandering nemen daarmee de gevolgen en waarschijnlijkheid van natuurbranden en overstromingen toe.
En ook neemt het risico op grootschalige ziekte-uitbraken en de verstoring van vitale processen toe. Bovendien kunnen
zogenaamde ‘keteneffecten’ optreden doordat veel vitale processen afhankelijk zijn van elkaar. Maar door een toename
van weersextremen nemen bijvoorbeeld ook de veiligheidsrisico’s van grote evenementen toe. Klimaatverandering en -
adaptatie en extreme weersomstandigheden vormen grote uitdagingen die vragen om zowel aangepaste en
uitgebreidere preventieve als reactieve maatregelen van verschillende partijen. Zo zal de brandweer flink moeten
investeren in materieel voor het effectief bestrijden van natuurbranden.

Cyberveiligheid
Een ander aandachtsgebied voor Zuidoost-Brabant is cyberveiligheid. Het digitale domein is sterk verweven met de
samenleving, waardoor cyberaanvallen op veel verschillende plaatsen kunnen optreden en de impact zich snel door de
maatschappij kan verspreiden en tot onrust kan leiden. Het Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) 2023 wijst erop dat de
digitale dreiging voor Nederland onverminderd groot is en ook voortdurend verandert. De waarschijnlijkheid van
cyberaanvallen met een ontwrichtende werking in Nederland is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen. Dit komt door
een combinatie van factoren, waaronder een groter en complexer aanvalsoppervlak, geopolitieke spanningen, lucratieve
mogelijkheden voor cybercriminaliteit en de ontwikkeling van steeds geavanceerdere aanvalstechnieken. Deze trends
maken Nederland, en daarmee ook Zuidoost-Brabant, bijzonder kwetsbaar voor cyberaanvallen met een ontwrichtende
werking. Hoewel de veiligheidsregio's vaak niet direct betrokken zijn bij het bestrijden van de oorzaak van een digitale
verstoring, moeten zij wel adequaat omgaan met de gevolgen.

Geopolitieke spanningen en internationale gebeurtenissen
Verder vormen geopolitieke spanningen en internationale gebeurtenissen, zoals de oorlog in Oekraïne, een toenemende
dreiging voor Nederland en daarmee ook voor Zuidoost-Brabant. Deze gebeurtenissen leiden tot een verhoogde kans op
hybride dreigingen zoals cyberaanvallen, economische verstoringen en mogelijke sabotage van vitale processen. De
civiel-militaire samenwerking in deze relatief nieuwe context vraagt de komende periode om extra aandacht van VRBZO.

Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen
Ook diverse sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen vormen een belangrijk aandachtspunt voor Zuidoost-Brabant. De
groeiende economische aantrekkingskracht van de Brainportregio zorgt voor een toenemende instroom van
internationale kenniswerkers en immigranten, wat bijdraagt aan de diversiteit van de bevolking. Daarnaast speelt de
vergrijzing een belangrijke rol. Deze ontwikkelingen leiden tot een hogere bevolkingsdichtheid en verstedelijking, wat de




                                                                                                                        43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>druk op infrastructuur en voorzieningen verder vergroot en de dynamiek van de regio aanzienlijk verandert. Tegelijkertijd
neemt de polarisatie in de samenleving toe, onder meer door verschillen in sociaaleconomische positie en culturele
achtergronden. Ook hier zullen extra preventieve en reactieve maatregelen getroffen moeten worden. De toenemende
complexiteit van de infrastructuur vraagt bijvoorbeeld om andere bestrijdingsmiddelen en werkwijzen van de brandweer.

Complexe langdurige crises
Naast de klassieke flitsrampen komen bovendien steeds vaker andersoortige crises voor, zoals de coronacrisis en de
vluchtelingencrisis. Deze crises hebben niet alleen een langdurig karakter, maar beïnvloeden vaak meerdere
beleidsdomeinen tegelijkertijd en zijn lastig te beheersen door hun complexe aard. Zuidoost-Brabant heeft ten tijde van
de coronacrisis ook te maken gehad met een langdurige grootschalige natuurbrand, waarbij coronamaatregelen
belemmerend werkten in de reguliere aanpak. Deze stapeling en verwevenheid van crises, ook wel 'verknoopte crises'
genoemd, vergroten de complexiteit.

Afnemend vertrouwen in de overheid
Tot slot is het van belang te benoemen dat het vertrouwen in de overheid de afgelopen jaren aanzienlijk is afgenomen.
Uit de voorjaarsmeting 2023 van de Risico- en Crisisbarometer blijkt dat bijna de helft van de Nederlandse bevolking
weinig tot geen vertrouwen heeft in de overheid. Met name de opeenvolgende crises, zoals de coronapandemie, hebben
bijgedragen aan deze daling. Sindsdien blijft het vertrouwen in de overheid relatief laag. Dit afnemende vertrouwen kan
de effectiviteit van crisisbeheersing ondermijnen, omdat een succesvolle aanpak van crises in belangrijke mate
afhankelijk is van de samenwerking tussen overheid en bevolking.




                                                                                                                          44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>9        Bijlagen
9.1      Impactcriteria vitale belangen
Vitaal belang      Impactcriteria              Toelichting
1 Territoriale     1.1 Aantasting van de       Het feitelijke of functionele verlies van, dan wel het buiten gebruik zijn
veiligheid         integriteit van het         van, dan wel het verlies van zeggenschap over delen van de regio.
                   grondgebied
2 Fysieke          2.1 Doden                   Dodelijk letsel, direct overlijden of vervroegd overlijden binnen een
veiligheid                                     periode van 20 jaar.
                   2.2 Ernstig gewonden        Letsel gevallen behorend tot categorie T1 en T2, en personen met
                   en chronisch zieken         langdurige of blijvende gezondheidsproblemen zoals
                                               ademhalingsklachten, ernstige verbrandingen of huidaandoeningen en
                                               gehoorbeschadiging.
                   2.3 Lichamelijk lijden      Blootstelling aan extreme weer- en klimaatomstandigheden, alsmede
                   (gebrek aan primaire        het gebrek aan voedsel, drinkwater, energie, onderdak of anderszins
                   levensbehoeften)            primaire levensbehoeften.
3 Economische      3.1 Kosten in euro’s        Euro’s in termen van herstelkosten voor geleden schade, extra kosten
veiligheid                                     en gederfde inkomsten.
4 Ecologische      4.1 Langdurige              Langdurige of blijvende aantasting van de kwaliteit van het milieu,
veiligheid         aantasting van milieu en    waaronder verontreiniging van lucht, water of bodem, en langdurige of
                   natuur (flora en fauna).    blijvende verstoring van de oorspronkelijke ecologische functie, zoals
                                               het verlies van soortendiversiteit flora en fauna, het verlies van
                                               bijzondere ecosystemen, overrompeling door uitheemse soorten.
5 Sociale en       5.1 Verstoring van het      De aantasting van de vrijheid zich te verplaatsen en samen te komen
politieke          dagelijks leven             op publieke plaatsen en in openbare ruimten, waardoor de deelname
stabiliteit                                    aan het normale maatschappelijke verkeer wordt belemmerd.
                   5.2 Aantasting van          De aantasting van het functioneren van de Nederlandse overheid, in het
                   positie van het lokale en   bijzonder de lokale en regionale overheid, en haar instituties en/of de
                   regionale openbaar          aantasting van rechten en vrijheden en andere kernwaarden verbonden
                   bestuur                     aan de Nederlandse democratie en vastgelegd in de grondwet.
                   5.3 Sociaal                 Gedragsmatige reactie van de bevolking die door uitgingen van angst
                   psychologische impact       en woede (mogelijk ook vermengd met verdriet en afschuw) worden
                                               gekarakteriseerd en waaraan de media aandacht besteden. Deze
                                               uitingen kunnen komen van personen die direct worden getroffen, en
                                               van de rest van de bevolking, en moeten waarneembaar zijn (d.w.z.
                                               hoorbaar, zichtbaar, leesbaar).
6 Veiligheid van   6.1 Aantasting van          De beschadiging, vernietiging of verdwijning van materiële sporen of
cultureel          cultureel erfgoed           getuigenissen uit het verleden in het heden die de samenleving om
erfgoed                                        redenen van o.a. collectieve herinnering en identiteitsbehoud dan wel
                                               identiteitsvorming van belang acht om te bewaren, te onderzoeken, te
                                               presenteren en over te informeren.




                                                                                                                            45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>9.2        Landgrensoverschrijdende risico’s

Deze bijlage behandelt de landgrensoverschrijdende risico’s die zich in België bevinden en een mogelijk risico voor de
regio Zuidoost-Brabant vormen. In de kaart hieronder is de grens van VRBZO (rood omlijnd) en de 15-kilometerzone
(zwart omlijnd) weergegeven. De reikwijdte van 15 kilometer van de landsgrens is conform het Verdrag van Helsinki.




De Belgische gemeenten die zich in deze 15-kilometerzone bevinden worden hieronder vermeld. Dit zijn niet alleen de
grensgemeenten. De gemeenten bevinden zich zowel in grensprovincie Antwerpen als in Limburg.


 Provincie Limburg                                        Provincie Antwerpen
 Lommel                                                   Ravels
 Pelt                                                     Arendonk
 Hamont Achel                                             Mol
 Bocholt                                                  Turnhout
 Bree                                                     Oud-Turnhout
 Hechtel Eksel                                            Retie
 Peer                                                     Kasterlee
                                                          Dessel
                                                          Balen




                                                                                                                         46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>De risico-inventarisatie is in 2010 tot stand gekomen en wordt periodiek geactualiseerd. Op basis van deze inventarisatie
en professionele expertise is gekeken welke risico’s in het grensgebied (kunnen) voorkomen. Het gaat om de volgende
risico’s:


Overstromingen
In de gemeente Pelt bevindt zich een wachtbekken voor hoogwater. Wanneer men deze vlakte na gebruik te snel weer
laat leeglopen zonder afstemming met Waterschap De Dommel bestaat de kans op overlast in de regio Zuidoost-
Brabant. Geografisch gezien ligt België een stuk hoger dan Nederland, wat gunstig is voor België aangezien het de kans
op een overstroming verkleint.


Natuurbranden
Op het grensgebied tussen de regio Zuidoost-Brabant en de 15-kilometerzone in België bevinden zich veel grote bos- en
heidegebieden. Het merendeel van deze gebieden is groter dan 100 hectare. Het gaat om De Liereman, Keiheuvel-De
Most, Bosland, Achelse Kluis, Warmbeek Vallei, Lozerheide, Kempenbroek en Kamp Beverlo. Volgens de variabelen uit
de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel 2009 worden deze gebieden dan ook aangeduid als een risico. Veel
van deze natuurgebieden zijn ook grensoverschrijdend. Een brand die in België begint zou daarmee ook een risico voor
de regio Zuidoost-Brabant kunnen vormen.


Ongeval vervoer gevaarlijke stoffen weg
De doorgaande rijkssnelwegen in onze regio en België verbinden binnen- en buitenlandse chemieclusters en chemische
industrieën met elkaar. Transport van gevaarlijke stoffen in het grensgebied vindt plaats over provinciale en
rijksgewestwegen, te weten:


Venlo – Antwerpen, A67 (NL) – A21 (BE):
Ten westen van Eersel gaat de Belgische E34 vanaf Antwerpen over in de A67, door een bosgebied met een relatief
lang stuk zonder een aansluiting. De eerste aansluiting voor Eindhoven is Hapert en daarna Eersel. Met name de A67 /
A21 is een zeer belangrijke route voor het vervoer van gevaarlijke stoffen. Deze weg is onderdeel van een route voor
vrachtwagens die het Duitse Ruhrgebied met de Antwerpse haven verbindt.


Valkenswaard – Lommel, N69 (NL) – N74 (BE):
De N69 begint aan de zuidkant van Eindhoven aan de A67. De N69 is een enkelbaans gebiedsontsluitingsweg en loopt
dwars door de kern Aalst. Hierna volgt een bosgebied, en loopt de N69 door het centrum van Valkenswaard. Ten zuiden
van Valkenswaard volgen er geen bebouwde kommen meer, en loopt de N69 met 1x2 rijstroken door een bosgebied,
waarna men de grens met België bereikt. Na een kruispunt met de weg naar Lommel-Kolonie begint de N74, die verder
naar het zuiden richting Hasselt loopt.


Budel – Hamont N71 (BE):
De N71 start in het centrum van Hamont aan de Nederlandse grens, vlakbij Budel. Iets verder kruist hij de N76. Na de
bebouwde kom van Hamont passeert de weg een industriezone en daarna loopt hij door wat minder bebouwd gebied.




                                                                                                                       47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Daarnaast vindt lokaal vervoer van gevaarlijke stoffen in de regio plaats over provinciale en gemeentelijke wegen naar
onder meer (LPG-)tankstations, propaanreservoirs, koel- en vriesinstallaties, opslag- en verwerkende bedrijven met
gevaarlijke stoffen en defensieterreinen. De bodem, het grondwater en oppervlaktewater kunnen verontreinigd raken.
Vloeistoffen en verontreinigd bluswater kunnen in de riolering lopen en kunnen verdere effecten veroorzaken, zoals de
aantasting van het functioneren van rioolwaterzuiveringen.


Incident wegverkeer
Naast bovenstaande wegen is er nog een verbinding tussen Reusel en Arendonk. Hier vindt geen vervoer gevaarlijke
stoffen plaats.


Reusel – Arendonk, N284 (NL) – N139 (BE):
De N284 begint ten westen van Reusel op de grens met België, aan Belgische zijde gaat de N139 verder naar Arendonk
en Turnhout. Aan Nederlandse zijde van de grens staat nog een oud grenscomplex, en verder naar Reusel toe staat ook
veel bebouwing langs de weg.


Ongeval spoorvervoer
In de 15-kilometerzone in België bevinden zich enkele spoortrajecten waarover gevaarlijke stoffen worden vervoerd, te
weten:
    -    Traject Turnhout – Lier
    -    Traject Weert – Mol – Herentals


Ongeval transport buisleiding
In de 15-kilometerzone in België bevinden zich verschillende aardgas- en buisleidingen voor het vervoer van brandbare
stoffen en buisleidingen voor andere gevaarlijke stoffen, geëxploiteerd door verschillende bedrijven. Vanuit Nederland is
een inventarisatie van deze gegevens tot nu toe erg moeilijk te bepalen en beperken we ons alleen tot de gegevens die
we vanuit de (Nederlandse) provinciale risicokaart kunnen halen. De risicokaart geeft twee buisleidingen aan die
grensoverschrijdend vanuit Nederland naar België zijn. Deze buisleidingen worden door de volgende bedrijven
geëxploiteerd:
    -    Defensiepijpleiding organisatie (NATO)
    -    Gasunie
    -    Verschillende Fluxys hogedrukpijpleidingen (tot 600mm op 80 Bar)


Ongeval stationaire inrichtingen
Binnen de 15-kilometerzone in België bevinden zich meerdere hoog drempelwaardige Seveso bedrijven.


 Naam bedrijf                              Type bedrijf                                                    Gemeente
 AGC Glas Europe Belgium                   Produceert isolerend glas                                       Mol
 AJINOMOTO Omnichem N.V                    Produceert farmaceutische ingrediënten                          Balen
 Nyrstar Belgium SA/NV                     Produceert zink, lood en legeringen                             Balen
 Nyrstart                                  Produceert zink, lood en legeringen                             Pelt
 EverZinc                                  Vervaardiging zinkpoeders voor batterij-industrie               Pelt




                                                                                                                         48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre> Tigro industries                           Opslag en behandeling van o.a. chemische stoffen                Lommel
 H. Essers                                  Opslag en behandeling van o.a. chemische stoffen                Lommel
 Soudal                                     Produceert o.a. silicone, lijm en PU schuim                     Turnhout


Stralingsongevallen
Onder stralingsongevallen wordt verstaan ongevallen met nucleaire installaties of radioactieve bronnen en
vervoersongevallen met radioactief materiaal. Een stralingsongeval kan nucleaire straling in een groot gebied tot gevolg
hebben. Op 14 km van de Nederlandse grens bevindt zich in Mol/Dessel in België nucleaire industrie:
    -     Het verwerkingsbedrijf van radioactief afval Belgoprocess;
    -     Het Studiecentrum voor Kernenergie SCK CEN
    -     Het onderzoeksinstituut JRC te Geel
De onderzoeksreactor in Mol heeft overigens een kleiner vermogen dan een kerncentrale. Delen van de gemeenten
Reusel-De Mierden, Bladel, Eersel en Bergeijk liggen binnen een straal van 20 km van deze bedrijven.




                                                                                                                       49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>9.3        Uitwerking crisistypen

9.3.1      Wateroverlast als gevolg van hoge rivierwaterstanden
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Gelet op de hoge en topografische ligging ten opzichte van de grote rivieren (vooral de Maas), valt de regio Zuidoost-
Brabant buiten de directe invloedssfeer van een eventuele overstroming van de grote rivieren. Desondanks is er wel een
risico op wateroverlast als gevolg van hoge rivierwaterstanden in de regio Zuidoost-Brabant.

Tijdens de winter en het vroege voorjaar is er in de regio Zuidoost-Brabant een grotere kans op wateroverlast als gevolg
van hoge rivierwaterstanden. In deze seizoenen komt er vaak veel neerslag voor in combinatie met smeltwater uit hoger
gelegen gebieden, wat de waterstanden in rivieren zoals de Maas doet stijgen. Dit verhoogt het risico op wateroverlast
aanzienlijk. Zoals ook in het crisistype ‘overstromingen: wateroverlast als gevolg van extreme neerslag’ beschreven is,
lijkt de scheiding tussen de reguliere hoogwaterperiode (oktober – april) en de zomerse extreme neerslag echter te
vervagen. Klimatologische ontwikkelingen maken dat opwarming van de aarde leidt tot warmere luchtstromen die meer
water kunnen vasthouden en vervolgens in neerslag weer loslaten. Het aandeel neerslag lijkt daarmee een grotere
impact op rivierstanden te krijgen. Door langdurige neerslag zijn watersystemen vaker en langer verzadigd (hoge
grondwaterpeilen en oppervlaktewaterpeilen). In het regionaal systeem lijken riviertjes daardoor ook vaker tot hoge peilen
te komen en buiten hun oevers te treden. De kans dat een hoge Maaswaterstand samenvalt met hoge pieken in het
regionaal systeem (die dan niet / minder water kan afvoeren en dus tot extra overlast kan leiden) neemt ook toe.

De gebieden langs kleinere rivieren en beken, zoals de Dommel, de Aa en de Nete, zijn extra kwetsbaar voor
wateroverlast door hoogwater. Vooral laaggelegen en dichtbebouwde gebieden in de buurt van deze waterwegen zijn
daardoor gevoelig voor wateroverlast.




Bron: atlasleefomgeving kaart Kans op een overstroming vanuit zee, meer of rivier.




                                                                                                                       50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Casuïstiek en statistiek
In de regio Zuidoost-Brabant is in zowel 2023 als 2024 in bepaalde gebieden sprake geweest van grootschalige
incidenten met wateroverlast door hoge rivier- en grondwaterstanden in combinatie met aanhoudende neerslag. Het was
niet zo zeer de Maas, waar het regionaal watersysteem uit de regio Zuidoost-Brabant op afwatert, die tot problemen
leidde. In plaats waren het de kleinere rivieren en beken, zoals de Dommel, de Aa en de Kleine Beerze, die bij
aanhoudende neerslag in combinatie met een volledig verzadigd regionaal watersysteem en hoge grondwaterstanden,
voor lokale wateroverlast zorgden. De kans op dergelijke overlast neemt toe door klimaatverandering, met name tijdens
de winter en het vroege voorjaar wanneer zowel neerslag als smeltwater bijdragen aan verhoogde rivierwaterstanden. De
kans dat in de omliggende gebieden wateroverlast wordt veroorzaakt als gevolg van hoge rivierwaterstanden wordt
geschat op 1 keer per 100 jaar (of: ieder jaar 1% kans op zo’n situatie). Kijken we echter naar de combinatie van
langdurig aanhoudende neerslag, zoals in de periode 2023 – 2024, dan is de verwachting dat deze kans zal stijgen. Dit
kan nog niet met nieuwe cijfers worden onderbouwd.

Oorzaken
In de regio Zuidoost-Brabant is wateroverlast door hoge rivierwaterstanden vooral het gevolg van zware regenval en
smeltwater die de waterstanden in kleinere rivieren en beken zoals de Dommel, de Aa en de Kleine Beerze doen stijgen.
Deze waterwegen kunnen bij extreme weersomstandigheden of langdurige periodes van aanhoudende regenval snel vol
raken, wat kan leiden tot wateroverlast wanneer voorziene waterbeheersingsmaatregelen (zoals regionale keringen en
waterbergingsgebieden) onvoldoende oplossingen bieden. Klimaatverandering draagt bij aan deze problematiek door
meer extreme en langdurige neerslag die de kans op hoge rivierwaterstanden doet toenemen.

Objecten van belang
Bruggen en wegen die de Dommel en de Aa kruisen zijn kwetsbaar voor hoge rivierwaterstanden, wat
mobiliteitsproblemen in de regio zou kunnen veroorzaken. Ook liggen er waterzuiveringsinstallaties in het invloedsgebied
van de Dommel en de Aa. Deze installaties zijn van cruciaal belang voor het beheer van afvalwater en moeten bestand
zijn tegen wateroverlast door hoge rivierwaterstanden om vervuiling te voorkomen.
Laaggelegen woonwijken en dorpen langs de rivieren lopen risico op aanzienlijke waterschade. Landbouwpercelen in de
buurt van de Dommel en de Aa kunnen overstromen bij hoge waterstanden, wat leidt tot gewasschade en economische
verliezen voor boeren.
Hoge rivierwaterstanden kunnen tot slot aanzienlijke gevolgen hebben voor het scheepvaartverkeer in de regio Zuidoost-
Brabant. Wanneer de waterstanden in de kanalen (Wilhelminakanaal en Zuid-Willemsvaart) te veel stijgen, kunnen
verschillende problemen optreden of maatregelen genomen moeten worden die de scheepvaart beïnvloeden
(bijvoorbeeld het sluiten van waterkeringen en sluizen). Ook kan wateroverlast door hoge rivierwaterstanden leiden tot
storingen in elektriciteit, water en gas, wat bijkomende problemen veroorzaakt voor inwoners en bedrijven.
Wateroverlast door hoge rivierwaterstanden kan tevens aanzienlijke schade toebrengen aan cultureel erfgoed in de regio
Zuidoost-Brabant. Historische gebouwen, monumenten en archeologische sites in laaggelegen gebieden langs rivieren
zoals de Dommel en de Aa zijn kwetsbaar.


Ontwikkelingen
De waarschijnlijkheid van wateroverlast door hoge rivierwaterstanden in Nederland wordt beïnvloed door verschillende
ontwikkelingen. Klimaatverandering leidt tot intensievere en frequentere regenval, wat zorgt voor hogere waterstanden in
rivieren, maar vooral ook gedurende een langere periode, niet alleen in het najaar en de winter maar mogelijk ook steeds
vaker daar buiten. Daarnaast maakt de toenemende digitalisering van waterbeheersystemen de systemen kwetsbaar




                                                                                                                      51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>voor cyberaanvallen, wat de controle over deze systemen (en onderliggende ICT) kan verstoren. Tot slot verhogen
bevolkingsgroei en verstedelijking de druk op de het ruimtelijk gebruik en het watersysteem.


Maatregelen
Preventief
    -    Steeds meer gemeenten passen het beleid ruimtelijke ordening aan (meer onverharde oppervlakte en meer
         ruimte voor water).
    -    De provincie Noord-Brabant en de Brabantse Waterschappen werken met de veiligheidsregio’s, Rijkswaterstaat
         en Defensie samen om voorbereid te zijn op hoogwater en extreem weer in Noord-Brabant (project
         bovenregionale samenwerking hoogwater en extreem weer).
    -    Waterschappen werken aan het creëren van waterbergingsgebieden en de watertransitie (water en bodem
         sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen).
    -    Gemeenten en waterschappen passen rioolsystemen aan.

Reactief
   -     Plaatsen noodpompen en nooddijkjes door het waterschap.
   -     Het waterschap zorgt voor de inzet van de waterbergingsgebieden.
   -     De gemeente laat gebieden ontruimen (mensen en dieren) en wegen afsluiten.


Partners
Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor kanalen in de regio Zuidoost-Brabant, de waterschappen (‘Aa en Maas’ en ‘De
Dommel’) voor het regionale watersysteem en de afvalwaterzuivering en de gemeenten voor de riolering . Het KNMI is
verantwoordelijk voor de informatievoorziening over actuele en verwachte weersomstandigheden die van invloed kunnen
zijn op de (dreigende) overstroming.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, overstroming als gevolg van hoge rivierwaterstanden.
Maakt zich wel eens zorgen: 21% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 89% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 10% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘overstromingen’
opgenomen. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 36% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
         dat het risico ‘overstromingen’ plaatsvindt, tegenover 42% van de Nederlanders.
     -   Zorgen over risico’s en dreigingen: 13% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over overstromingen, tegenover 19% van de Nederlanders.


(Verwachte) maatschappelijke aandacht
De situatie rondom de jaarwisseling 2023 / 2024 en nadien heeft aangetoond dat de maatschappelijke aandacht enorm
toeneemt. Zowel van mogelijke inwoners en bedrijven die geraakt worden, de media als de beleidsmakende en
uitvoerende instanties (watertransitie: water- en bodem sturend). In die toenemende aandacht is ook een verharding
richting het overheidsoptreden ontstaan.




                                                                                                                       52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                    Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Wateroverlast door hoge rivierwaterstanden in Zuidoost-Brabant kan diverse ernstige gevolgen hebben, maar deze
hoeven niet direct op te treden. Bruggen en wegen langs bijvoorbeeld de Dommel en de Aa kunnen kwetsbaar zijn en
mogelijk beschadigd raken, wat mobiliteitsproblemen en economische schade veroorzaakt. Laaggelegen woonwijken en
dorpen kunnen aanzienlijke waterschade oplopen, wat tevens gezondheidsrisico’s kan veroorzaken en de primaire
levensbehoeften van inwoners kan bedreigen. Landbouwpercelen kunnen overstromen, wat leidt tot mogelijke
gewasschade en economische verliezen voor boeren. Hoge waterstanden kunnen verder het scheepvaartverkeer
verstoren, wat economische vertragingen en logistieke problemen veroorzaakt. Ook kunnen storingen in elektriciteit,
water en gas bijkomende problemen opleveren voor inwoners en bedrijven. Maar ook cultureel erfgoed, zoals historische
gebouwen en monumenten, kunnen kwetsbaar zijn voor waterschade. De natuur en het milieu kunnen eveneens worden
aangetast door verontreiniging en overstroming van natuurlijke habitats.


Waarschijnlijkheid
De kans dat in bepaalde gebieden in de regio Zuidoost-Brabant wateroverlast wordt veroorzaakt als gevolg van hoge
rivierwaterstanden wordt geschat op 1 keer per 100 jaar (of anders gezegd: ieder jaar 1% kans). De waarschijnlijkheid
van wateroverlast door hoge rivierwaterstanden in Nederland wordt beïnvloedt door verschillende ontwikkelingen.
Klimaatverandering leidt tot intensievere en frequentere regenval, wat zorgt voor hogere waterstanden in rivieren. Hoewel
er nog geen concrete nieuwe cijfers met betrekking tot verwachting zijn, lijkt het gelet op de klimaatverandering en de
ervaring 2023 / 2024 wel dat de kans dat dergelijke situaties zich voordoen stijgt. In welke mate is onzeker.




                                                                                                                          53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Het watersysteem kent al enkele weken verhoogde waterstanden als gevolg van langdurige neerslag. In februari begint
het water in de Dommel en de Aa snel te stijgen door aanhoudende zware regenval en smeltwater uit hoger gelegen
gebieden. Op een vroege ochtend in februari geven de waterschappen De Dommel en Aa en Maas aan dat er over een
aantal dagen mogelijk sprake is van overstromingsgevaar voor laaggelegen gebieden. De rivieren treden buiten hun
oevers, en het water begint landbouwpercelen en wegen in de omgeving te overspoelen.


Inwoners van laaggelegen wijken worden gewaarschuwd en geëvacueerd naar hogere gronden en noodopvanglocaties.
De waterschappen plaatsen noodpompen en zandzakken langs kritieke punten om de waterstroom te beheersen en
verdere overstromingen te voorkomen. Ondanks deze maatregelen komen straten, kelders en woningen in tal van
gebieden onder water te staan. In de overstroomde woonwijken ontstaat schade aan huizen door het binnendringende
water, met als gevolg schimmelvorming en verzwakking van funderingen.


Een aantal bruggen en wegen die de Dommel en de Aa kruisen, raken beschadigd of onbegaanbaar, wat leidt tot
verkeersproblemen en economische verliezen door vertragingen en omleidingen. De pompgemalen worden maximaal
ingezet om overtollig water af te voeren.


De overstromingen treffen ook de landbouwgebieden rondom de rivieren, waardoor gewassen beschadigd raken en vee
in gevaar komt. Boeren in deze gebieden rapporteren aanzienlijke economische verliezen.


Verschillende natuur- en recreatiegebieden lijden onder de wateroverlast. De natuur wordt beschadigd en recreatieve
activiteiten komen tot stilstand, wat de lokale economie schaadt. Terwijl de waterstanden langzaam beginnen te dalen,
blijft de situatie kritisch en houden de waterschappen en hulpdiensten de situatie nauwlettend in de gaten.




                                                                                                                        54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>9.3.2      Wateroverlast als gevolg van extreme neerslag
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Extreme neerslag kan op een aantal manieren weergegeven worden. Het KNMI gebruikt in zijn weeralarm-berichtgeving
hiervoor de indicator 'zware neerslag'. Deze indicator staat voor het aantal dagen per jaar dat er ergens in Nederland 50
millimeter neerslag valt of meer. Waardes boven de 50 millimeter in een uur en 100 millimeter in een dag zijn voor het
Nederlandse klimaat redelijk extreem. Dat deze kans op extreme neerslag klein is, betekent niet dat dit soort
gebeurtennissen in Nederland heel weinig optreden. Een extreem in de uurneerslag treedt (vrijwel) ieder jaar wel ergens
in Nederland op. Sterker nog, als gevolg van de klimaatverandering is te zien dat de neerslagextremen langzaamaan
toenemen. Of een bui in een bepaalde categorie viel, kan vaak pas achteraf na nadere evaluatie worden bepaald. Een
belangrijk kenmerk van dit crisistype is de (on)voorspelbaarheid. Het is erg lastig om te voorspellen waar en wanneer de
te verwachten neerslag zal vallen, Deze grote onzekerheid maakt dat het handelingsperspectief (reactietijd) vaak veel
korter is dan nodig om nog de juiste maatregelen te treffen.

Neerslag kan op verschillende manieren extreem zijn. Er kan op een bepaalde locatie veel neerslag vallen in een korte
duur, vaak binnen een uur of in enkele uren. Deze neerslag valt voornamelijk uit buien, die relatief kort duren en deze
treden voornamelijk in het zomerhalfjaar op. Het kan ook veel langer hard regenen over veel grotere gebieden. De
intensiteit van de neerslag is in deze situatie veel lager, maar het regent wel lang en over grote gebieden. Dit soort
neerslag valt vaak in de winter. Er wordt dan niet gesproken over buien, maar over grootschalige of frontale neerslag.
Niet in alle gevallen is het verschil in buiige neerslag en grootschalige neerslag zo duidelijk. Er treden ook vaak
mengvormen op waarbij het hard regent over relatief grote gebieden, en waarbij buien zich aaneen lijken te rijgen tot
meer grootschalige gebieden.

Extreme neerslag in korte tijd veroorzaakt vooral wateroverlast in de bebouwde omgeving en langdurige neerslag is
vooral een groot probleem voor het landelijk gebied. Juist de eerder geschetste ‘cumulatie’ van hoge
(grond)waterstanden en langdurige periode van neerslag, maakt dat de verwachting dat er vaker wateroverlast zal
optreden bij op zichzelf minder extreme buien toeneemt. Dit risico neemt dus toe, buien op zichzelf hoeven wat betreft
‘neerslagintensiteit’ niet meer zo extreem te zijn om toch tot veel overlast te leiden. Stedelijke gebieden zijn vaak gevoelig
voor wateroverlast, omdat ze uit veel bebouwing en verharding bestaan. Die zorgen ervoor dat het regenwater moeilijk in
de bodem weg kan zakken. Buurten met veel groen hebben daar veel minder last van. Daarnaast zijn sommige plekken
gevoeliger voor wateroverlast dan andere. Door langdurige neerslag in grote hoeveelheden kan het watersysteem vol
raken, waardoor regenwater in plassen op het land blijft staan. Ook kan het land onderlopen vanuit sloten of beken. Hoe
erg de wateroverlast is, hangt vooral af van de duur en het landgebruik. Bebouwde gebieden en stukken grond met
hoogwaardige teelt ondervinden meer wateroverlast dan bijvoorbeeld graslanden.

Het soort wateroverlast dat ontstaat, hangt dus af van de plek, het type neerslag en het grond-/ ruimtegebruik van de plek
van de overlast.


Voor neerslagduren van minder dan een dag (korte duren tot 12 uur) zijn er geen aantoonbare verschillen in de
extremen. Het regent overal in Nederland ongeveer even hard. Voor dagelijks extremen (lange duren vanaf 12 uur) zijn
er wel aantoonbare regionale verschillen in neerslagextremen binnen Nederland. Zo regent het in het westen van
Nederland, met name in Zuid-Holland, en in het zuiden van Limburg, harder dan in de rest van Nederland.




                                                                                                                           55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Casuïstiek en statistiek
In de afgelopen jaren hebben zich in de regio Zuidoost-Brabant meerdere situaties voorgedaan met extreme neerslag die
tot wateroverlast hebben geleid. In juni 2022 werden verschillende delen van Zuidoost-Brabant getroffen door extreme
neerslag, wat resulteerde in wateroverlast in zowel stedelijke als landelijke gebieden. Straten in Eindhoven en
omliggende dorpen stonden onder water, wat leidde tot verkeersproblemen en schade aan eigendommen. Maar ook
gezondheidsrisico’s door bijvoorbeeld schimmelvorming. Meldingen van wateroverlast kwamen vooral uit Eindhoven,
Valkenswaard en Veldhoven
In 2023 was er opnieuw sprake van hevige en vooral langdurige regenval die leidde tot overstromingen in de regio.
Vooral boeren in de omgeving van De Kempen meldden aanzienlijke schade door de extreme neerslag, die ook de
activiteiten van Waterschap De Dommel beïnvloedde.


Tijdens de periode eind mei – begin juni 2024, toen het in delen van het beheersgebied van de waterschappen erg nat
was en er lokaal veel overlast ervaren werd, zijn naar verwachting enkele buien gevallen van meer dan 50 mm. In deze
periode is bijna twee keer zo veel neerslag gevallen dan normaal. Deze ervaring is ook voor de waterschappen relatief
nieuw. Het was niet alleen langdurig erg nat, ook leken de buien zich te concentreren in bepaalde hoeken van Brabant
(waaronder Wintelre / Vessem). Met als hoogtepunt de weken rond de ‘jaarwisseling’. Het hele systeem (zowel grond- en
oppervlaktewater) was verzadigd. Iedere bui, ook die van een relatief beperkte hoeveelheid mm’s, kwam direct tot
afstroom en zorgde op verschillende plaatsen tot herhaaldelijke overlast. Feitelijk betrof dit een ander crisistype:
‘Overstromingen (wateroverlast als gevolg van hoge rivierwaterstanden)’. Deze situatie hield echter lang aan. Dit leidde
er toe dat in een deel van het beheersgebied, ook na het ‘regulier hoogwaterseizoen’, nog steeds sprake was van een
verzadigd systeem (grond- en oppervlaktewater). Buien die in mei en juni vielen leidde op sommige plaatsen daardoor,
ook al vanaf een veel kleinere intensiteit dan 50 mm, direct tot opnieuw wateroverlast (ondergelopen percelen,
ondergelopen kelders, rioolwater op straat).

Oorzaken
De oorzaken van wateroverlast door extreme neerslag zijn veelzijdig en omvatten zowel natuurlijke als menselijke
factoren. Hierbij kan in eerste instantie worden gedacht aan de intensiteit en frequentie van neerslag. Maar ook
onvoldoende waterafvoer door bijvoorbeeld stedelijke verharding of ondermaatse rioolcapaciteit zijn belangrijke factoren
waardoor wateroverlast kan ontstaan in geval van extreme neerslag. De klimaatverandering leidt ook beleidsmatig tot
nieuwe inzichten. Zo is het principe ‘water en bodem sturend’ bij ruimtelijke ordeningsvraagstukken een steeds actueler
thema. Dat vraagt echter veel tijd en aanpassing in denken en doen (watertransitie). Dit leidt tot gesprekken of het
huidige ruimtegebruik in bepaalde gebieden nog wel bij deze inzichten past. Iets dat nu tot een overlastsituatie leidt, zou
dat in de toekomst op dezelfde plek als gevolg van deze ontwikkeling wellicht niet meer of op zijn minst minder zijn.

Objecten van belang
In de regio Zuidoost-Brabant zijn diverse locaties kwetsbaar voor wateroverlast door extreme neerslag. Steden zoals
Eindhoven en Helmond, met hun dichtbebouwde en laaggelegen wijken, zijn gevoelig voor wateroverlast, wat
aanzienlijke schade en verstoringen kan veroorzaken. Verder speelt in verharde gebieden de riolering vaak een
belangrijke rol bij het afvoeren van regenwater. Veel gemeenten hebben een gemengd rioolstelsel. Omdat de capaciteit
hiervan beperkt is, kan het bij overbelasting overstromen. Regenwater komt dan gemengd met vuilwater op straat te
staan of komt via een overstort terecht in oppervlaktewater. Dit kan gezondheidsrisico’s veroorzaken. De infrastructuur,
waaronder de A2, A67 en belangrijke spoorlijnen, kan door overstromingen onbegaanbaar worden, wat leidt tot
verkeerschaos en economische verliezen. Ook kritieke infrastructuur zoals ziekenhuizen kunnen moeilijk bereikbaar
worden, terwijl waterzuiveringsinstallaties bij overbelasting milieu- en gezondheidsrisico's kunnen opleveren.




                                                                                                                          56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Bedrijventerreinen zoals Brainport Industries Campus kunnen door wateroverlast hun productie en toeleveringsketens
verstoord zien, met economische gevolgen. Landbouwgebieden rond Helmond en De Kempen kunnen gewasschade
lijden door overstromingen, wat de voedselvoorziening beïnvloedt. Recreatiegebieden kunnen zwaar beschadigd raken,
wat de natuur en recreatiemogelijkheden beperkt en de lokale economie schaadt.

Ontwikkelingen
Extreme neerslag is in Nederland sterk toegenomen. Het opvallendst is de toename van de dagen waarop ergens in
Nederland meer dan 50 millimeter regen valt. Dat aantal dagen is sinds 1951 toegenomen met 85%.
In de toekomst neemt het aantal lichte zomerse buien af. Het aantal zware buien met veel neerslag neemt daarentegen
toe. Er vindt daarmee een verschuiving plaats van lichte naar zwaardere en intensere buien. De toename van de
hoeveelheid neerslag komt vooral door de opwarming van de aarde. Warme lucht kan namelijk meer vocht bevatten.


Er ontstaat meer kans op wateroverlast doordat de hoeveelheid en de hevigheid van neerslag toeneemt. De grens
tussen een regulier hoogwaterseizoen (wateroverlast als gevolg van hoge rivierwaterstanden) en het zomerseizoen
(wateroverlast als gevolg van extreme neerslag) lijkt als gevolg van de klimaatveranderingen te vervagen. De kans op
overlast neemt ook bij kleine buien al toe, juist vanwege de geschetste situatie van langdurige neerslag die leidt tot
langdurig verzadigde watersystemen (grond- en oppervlaktewater).

Daarnaast maakt de toenemende digitalisering van waterbeheersystemen de systemen kwetsbaar voor cyberaanvallen,
wat de controle over deze systemen (en onderliggende ICT) kan verstoren. Tot slot verhogen bevolkingsgroei en
verstedelijking de druk op de het ruimtelijk gebruik en het watersysteem.

Daarnaast zien we een trend dat steeds meer ‘afkoppeling’ van verhard oppervlak plaatsvindt (schoon regenwater) om
onnodige belasting van rioleringstelsels te voorkomen en effectiviteit van rioolwaterzuiveringsinstallaties te behouden. Dit
water vind vervolgens zijn weg naar oppervlaktewater of zakt weg naar het grondwater. Wanneer deze echter ook al
hoog zijn, dan kan dit afgekoppelde water ook niet meer weg en draagt het juist bij aan extra overlast.

Daarentegen zorgt toenemende droogte in de zomer voor een extra uitdaging. Omdat regenwater moeilijk in een droge
bodem kan infiltreren. Hierdoor kan sneller wateroverlast ontstaan. Verder is vooral de bebouwde omgeving gevoelig
voor dit type wateroverlast. Er is weinig ruimte om grote hoeveelheden water te bergen of af te voeren. En water kan
moeilijk infiltreren in gebieden met veel verharding.

Maatregelen
Preventief
    -    Steeds meer gemeenten passen hun beleid ruimtelijke ordening aan (meer onverhard oppervlak en meer ruimte
         voor water).
    -    Er is een Coördinatiekaart ‘Waterkolom’.
    -    Waterschappen werken aan het creëren van waterbergingsgebieden en de watertransitie (water en bodem
         sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen).
    -    Gemeenten en waterschappen passen rioolsystemen aan.
    -    Aandacht voor normering voor ‘zomerse situaties’ (voor de bescherming van stedelijk gebied in winterse
         hoogwaterperiodes zijn normen, voor de zomersituaties nog niet of nauwelijks).




                                                                                                                          57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Reactief
   -     Het waterschap plaatst noodpompen en nooddijkjes.
    -    Het waterschap zet waterbergingsgebieden in.
    -    De gemeente laat gebieden ontruimen (mensen en dieren) en wegen afsluiten.

Partners
De gemeenten hebben vooral een hemelwaterzorgplicht en een zorgplicht voor stedelijk afvalwater. De gemeenten zijn
daarmee verantwoordelijk voor inzameling en verwerking van afstromend hemelwater op openbaar terrein. En voor het
inzamelen en afvoeren van afvalwater, waaronder de aanleg en beheer van het riool. De waterschappen Aa en Maas en
De Dommel zijn verantwoordelijk voor de inname en zuivering van het rioolwater en het beheer en onderhoud van
watergangen. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor het beheer van de kanalen. Het KNMI is verantwoordelijk voor de
informatievoorziening over actuele en verwachte weersomstandigheden die van invloed kunnen zijn op de (dreigende)
overstroming.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, overstroming als gevolg van extreme neerslag.
Maakt zich wel eens zorgen: 35% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 72% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 8% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘overstromingen’
opgenomen. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 36% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
         dat het risico ‘overstromingen’ plaatsvindt, tegenover 42% van de Nederlanders.
     -   Zorgen over risico’s en dreigingen: 13% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over overstromingen, tegenover 19% van de Nederlanders.

(Verwachte) maatschappelijke aandacht
De situatie rondom de jaarwisseling 2023 / 2024 en nadien heeft aangetoond dat de maatschappelijke aandacht enorm
toeneemt. Zowel van mogelijke inwoners en bedrijven die geraakt worden, de media als de beleidsmakende en
uitvoerende instanties (watertransitie: water- en bodem sturend). In die toenemende aandacht is ook een verharding
richting het overheidsoptreden ontstaan.




                                                                                                                       58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                    Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


In de regio Zuidoost-Brabant kan wateroverlast door extreme neerslag aanzienlijke gevolgen met zich meebrengen.
Laaggelegen woonwijken kunnen te maken krijgen met ernstige waterschade, variërend van ondergelopen kelders en
woonkamers tot structurele schade aan gebouwen. Schimmelvorming en verzwakking van funderingen zijn mogelijke
gevolgen. Bedrijven en industrieën kunnen tijdelijk stilgelegd worden door wateroverlast, wat leidt tot productie- en
inkomstenverlies. Leveringsketens kunnen verstoord raken, waardoor grondstoffen en producten moeilijker beschikbaar
worden. Vooral agrarische bedrijven kunnen grote verliezen lijden door overstroomde velden.


Belangrijke infrastructuur, zoals snelwegen en spoorlijnen, kan door overstromingen onbegaanbaar worden, wat
resulteert in verkeerschaos en economische verliezen door vertragingen en omleidingen. Dit belemmert zowel het
forensenverkeer als het goederenvervoer ernstig. Wegen, bruggen en spoorwegen kunnen beschadigd raken, vooral in
landelijke gebieden en dorpen waar afwateringssystemen minder robuust zijn, wat kan leiden tot wegverzakkingen en
beschadigingen aan bruggen en dijken.


Overstroomde riolen kunnen leiden tot verontreiniging van het water met ziekteverwekkers, wat gezondheidsrisico's met
zich meebrengt. Stroom-, water- en gasleidingen kunnen beschadigd raken wat kan leiden tot tijdelijke uitval van
elektriciteit, drinkwatervoorziening en verwarming. Ook kunnen zich milieurisico’s voordoen. Overstromingen kunnen
leiden tot verontreiniging van drinkwaterbronnen en landbouwgrond, vooral als chemische stoffen en afval in het water
terechtkomen. Dit kan langdurige milieuschade veroorzaken en de voedselveiligheid in gevaar brengen.


Natuur- en recreatiegebieden lijden onder overstromingen die de natuur beschadigen en recreatieve mogelijkheden
beperken, wat ook de lokale economie schaadt. Kritieke infrastructuur, zoals ziekenhuizen, kan bij wateroverlast moeilijk
bereikbaar worden, wat de werking van vitale systemen verstoort en levensbedreigende situaties kan veroorzaken.
Waterzuiveringsinstallaties kunnen tijdens hevige regenval overbelast raken, wat leidt tot verontreiniging van het
oppervlaktewater en ernstige milieuschade en gezondheidsrisico's.


Waarschijnlijkheid
De kans op wateroverlast door extreme neerslag neemt toe door de toename in hoeveelheid en hevigheid van neerslag.
Dit wordt verergerd door zomerse droogte, die de infiltratie van regenwater in de bodem belemmert. Vooral stedelijke




                                                                                                                        59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>gebieden zijn kwetsbaar door beperkte ruimte voor waterberging en veel verharding. In de toekomst zullen lichte
zomerse buien afnemen, terwijl zware, intensere buien toenemen door de opwarming van de aarde, omdat warme lucht
meer vocht kan bevatten.




                                                                                                                  60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een zomerse middag voorspelt het KNMI een zware storm voor de regio Zuidoost-Brabant, waarbij binnen enkele
uren 70 mm regen wordt verwacht. Rond twee uur ’s middags begint het hevig te regenen. Het verkeer ondervindt al snel
hinder door de zware regenval, en binnen een half uur staan verschillende straten blank. Het verkeer komt langzaam tot
stilstand en chaos begint zich te vormen. Een uur later, om drie uur, raken in verschillende gebieden de
rioleringssystemen overbelast. De putdeksels worden door de enorme waterdruk omhooggeduwd, en ongezuiverd water
stroomt de straten op.


Op verschillende plaatsen treden de watergangen buiten hun oevers, wat leidt tot overstromingen op de
landbouwpercelen in de omgeving. De infrastructuur begint ernstige schade te vertonen; tunnels en onderdoorgangen
staan vol water, waardoor het verkeer compleet stilvalt en diverse wegen afgesloten moeten worden. Ook spoorlijnen zijn
getroffen, met uitval van belangrijke trajecten als gevolg.


Tegen vier uur staan de kelders en begane grond van woningen in laaggelegen wijken op een aantal plaatsen onder
water. Inwoners moeten geëvacueerd worden omdat de waterstand blijft stijgen. Gemeenten en waterschappen reageren
door noodpompen in te zetten en tijdelijke waterbergingsgebieden te creëren om het overtollige water op te vangen.
De economische impact wordt duidelijk als bedrijven in de getroffen gebieden hun activiteiten moeten staken. Scholen,
ziekenhuizen en andere kritieke infrastructuur ondervinden ernstige hinder door de wateroverlast. Rondom De Kempen
rapporteren agrarische bedrijven aanzienlijke schade aan hun gewassen door de overstroomde velden.


Met de avond in zicht, rond zes uur, ontstaan gezondheidsrisico's door het contact met verontreinigd water. Hulpdiensten
hebben moeite om alle noodoproepen te beantwoorden door de slechte bereikbaarheid van de wegen. In sommige
wijken valt de stroom uit door beschadigde transformatorstations, en ook gas- en waterleidingen raken beschadigd, wat
leidt tot uitval van verwarming en drinkwatervoorziening. De hele nacht blijven waterschappen en gemeentelijke diensten
werken aan het beheersen van de situatie. Nooddijken worden geplaatst en extra noodopvanglocaties worden geopend
voor geëvacueerden.




                                                                                                                        61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>9.3.3     Dijkdoorbraak
Eigenschappen risico’s
Geografische en temporele kenmerken
Nederland heeft veel belangrijke dijken, dammen en duinen. Deze zijn vooral langs de kust en in het rivierengebied te
vinden en worden ook wel primaire keringen genoemd. Deze zijn aangeduid met de kleuren oranje, rood en paars. De
regio Zuidoost-Brabant valt buiten de directe invloedssfeer van een eventuele overstroming vanuit zee of van de grote
rivieren zoals de Maas. De regio Zuidoost-Brabant heeft wel dijken, maar het aantal en de omvang zijn minder prominent
dan in gebieden direct langs de zee of de grote rivieren. De dijken in Zuidoost-Brabant zijn voornamelijk gericht op het
beheersen van waterstanden langs kleinere rivieren en beken zoals de Dommel en de Aa, zij worden ook wel regionale
keringen genoemd. Desondanks zijn deze dijken essentieel om overstromingen in de regio Zuidoost-Brabant te
voorkomen. In de onderste kaart is weergegeven hoe hoog het water maximaal kan stijgen in bepaalde gebieden bij een
dergelijke overstroming.




                                                                                                                        62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>De kans op dijkdoorbraken in de regio Zuidoost-Brabant is met name tijdens de winter en het vroege voorjaar groter. In
deze periodes is er vaak veel neerslag in combinatie met smeltwater uit hoger gelegen gebieden, wat de waterstanden in
rivieren zoals de Dommel en de Aa doet stijgen. De kans dat deze relatief kleine dijken (keringen) doorbreken, blijft erg
klein. De kans dat het water ‘erover heen stroomt’ als gevolg van hoge waterstanden is groter dan dat een kering
bezwijkt (doorbraak).

Casuïstiek en statistiek
In de afgelopen jaren (2022, 2023 en 2024) hebben zich in de regio Zuidoost-Brabant meerdere situaties voorgedaan
met extreme neerslag die tot wateroverlast hebben geleid. De overlast ontstond niet door doorbraak van keringen, maar
juist door te hoge waterpeilen in beken en rivieren waarbij het water over de keringen heen stroomde (zie risico
‘wateroverlast als gevolg van extreme neerslag). Maar een feitelijke doorbraak in deze regio heeft zich niet nog
voorgedaan.

Oorzaken
De mogelijke oorzaken van dijkdoorbraken in de regio Zuidoost-Brabant kunnen divers zijn en zowel natuurlijke als
menselijke factoren omvatten. Extreme neerslag en smeltwater, vooral tijdens de winter en het vroege voorjaar, kunnen
de waterstanden in rivieren zoals de Dommel en de Aa sterk doen stijgen, waardoor de druk op dijken toeneemt. Door de
klimaatverandering met tot gevolg de toename van weersextremen in de zomer, neemt ook in die periodes de kans op
een doorbraak toe. Ook de onderhoudstoestand van dijken kan van invloed zijn op het risico op een doorbraak.
Daarnaast kunnen menselijke activiteiten, zoals graafwerkzaamheden en bouwprojecten nabij dijken, de stabiliteit
aantasten. Structurele defecten in het ontwerp of de constructie van dijken vormen eveneens een risico (een deel van de
keringen wordt momenteel aangepast naar de meest recente klimaatextremen (die ook tot hogere waterpeilen kunnen
leiden). Daarnaast kunnen dierlijke graafactiviteiten (bijv. van vosse, konijnen, dassen e.d.) tunnels en holtes in dijken
creëren en leiden tot instabiliteit. Bepaalde vegetatie kan de stabiliteit ondermijnen (bijv. omwaaien van bomen op
keringen tijdens een storm waardoor grote spoelgaten in een kering achterblijven).

Objecten van belang
Bij een eventuele dijkdoorbraak in de regio Zuidoost-Brabant zijn verschillende objecten en gebieden bijzonder
kwetsbaar. Laaggelegen woonwijken en dorpen langs de rivieren de Dommel en de Aa lopen groot risico op
overstromingen, wat kan leiden tot aanzienlijke materiële schade en gezondheidsrisico's door water- en
schimmelgerelateerde problemen. Infrastructuur zoals bruggen en wegen die deze rivieren kruisen, kan beschadigd
raken, wat mobiliteitsproblemen veroorzaakt en de bereikbaarheid belemmert, met economische verliezen door
reparatiekosten en vertragingen als gevolg.

Daarnaast zijn agrarische gebieden langs de rivieren kwetsbaar; overstromingen kunnen leiden tot gewasschade en
economische verliezen voor boeren, wat de voedselvoorziening en economische stabiliteit van de regio beïnvloedt.
Kritieke infrastructuur zoals stroom-, water- en gasleidingen kunnen beschadigd raken, wat storingen in de levering van
deze vitale voorzieningen veroorzaakt en het dagelijks leven en de bedrijfsvoering verstoort.

Verder is cultureel erfgoed, zoals historische gebouwen en monumenten in laaggelegen gebieden langs de rivieren,
bijzonder kwetsbaar voor waterschade. Dit kan leiden tot structureel verval en verlies van cultureel erfgoed, wat
onomkeerbare schade betekent voor de historische waarde van de regio. Overstromingen kunnen ook natuurlijke
habitats beschadigen en verontreiniging veroorzaken, wat de biodiversiteit en het milieu negatief beïnvloedt en
langdurige gevolgen heeft voor de ecologie van de regio. De impact van een dijkdoorbraak zou aanzienlijk zijn en




                                                                                                                            63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>benadrukt de noodzaak van preventieve maatregelen en een goed gecoördineerde respons om de veiligheid en
veerkracht van Zuidoost-Brabant te waarborgen.


Ontwikkelingen
Klimaatverandering verhoogt de waarschijnlijkheid en impact van dijkdoorbraken in Zuidoost-Brabant door intensievere
en frequentere regenbuien, wat leidt tot hogere waterstanden in rivieren zoals de Dommel en de Aa. Nattere winters en
lentes brengen meer smeltwater en regen, wat de druk op dijken vergroot. Daarnaast kunnen droogteperiodes dijken
verzwakken, waardoor ze vatbaarder zijn voor doorbraken na hevige regenval.

Capaciteiten en maatregelen
Preventief
    -    Waterschappen brengen bestaande keringen op orde i.r.t. de meest recente klimaatinzichten (w.o. ophoging),
         verwijderen waar nodig risicovolle vegetatie en treffen waar nodig maatregelen ter bestrijding van graverij door
         dieren op risicovolle locaties.

Reactief
   -     Plaatsen noodpompen en nooddijkjes door het waterschap.
   -     Het waterschap zorgt voor de inzet van de waterbergingsgebieden waarmee druk op keringen soms verlaagd
         kan worden.
    -    De gemeente laat gebieden ontruimen (mensen en dieren) en wegen afsluiten.

Partners
In de regio Zuidoost-Brabant zijn de belangrijkste partners voor het beheersen van dijkdoorbraken de waterschappen,
gemeenten en Rijkswaterstaat. Waterschappen zoals De Dommel en Aa en Maas zijn verantwoordelijk voor het beheer
en onderhoud van dijken, evenals voor waterkwaliteit en waterpeilbeheer. Ze voeren inspecties uit, versterken dijken en
beheren waterbergingen om overstromingen te voorkomen. Gemeenten werken samen met waterschappen aan
ruimtelijke ordening. Ze coördineren lokale noodplannen en ondersteunen bij evacuaties en herstelwerkzaamheden.
Rijkswaterstaat beheert de hoofdwatersystemen, kanaaldijken en grote waterkeringen in Nederland, monitort
waterstanden en verstrekt waarschuwingen en advies tijdens hoogwaterperiodes, en coördineert grootschalige
waterbeheersingsprojecten.

Perceptie
De angst voor dijkdoorbraken in de regio Zuidoost-Brabant is beperkt. Er is een beperkt aantal dijken en de mogelijke
overstromingsdieptes zijn eveneens beperkt (anders dan in de Randstad waar men op sommige locaties tot wel 6 m
onder NAP niveau leeft). Daarnaast liggen de meeste dijken (keringen) langs relatief kleine rivieren en beekjes.

(Verwachte) maatschappelijke aandacht
De aandacht voor het op orde zijn van de keringen groeit, met name ingegeven door de diverse wateroverlast situaties
van afgelopen jaren in de regio (maar dat was vooral overlast waarbij het water niet voldoende kon worden afgevoerd, en
niet zo zeer als gevolg van een doorbraak. In hoeverre de gemiddelde inwoner in het gebied dat onderscheid maakt of
relevant acht, is nog maar de vraag.




                                                                                                                        64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                      Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Een dijkdoorbraak in de regio Zuidoost-Brabant kan aanzienlijke gevolgen hebben. In het ergste geval kunnen
dijkdoorbraken leiden tot doden en gewonden door overstromingsgerelateerde incidenten. Gebieden langs de Dommel
en de Aa kunnen te maken krijgen met aanzienlijke wateroverlast, wat mogelijk schade aan huizen en eigendommen
veroorzaakt. Ook ontstaan onveilige situaties door ondergelopen straten.


Daarnaast kunnen drinkwaterbronnen mogelijk besmet raken omdat vuilwater zich mengt met schoon water. Schoon
drinkwater kan hierdoor tijdelijk niet meer te gebruiken zijn. Als water op straat zich mengt met rioolwater en vuil op straat
kunnen ook ziektes uitbreken. Ook infrastructuur zoals bruggen, wegen, en spoorlijnen kan ernstig beschadigd raken,
wat leidt tot grote verstoringen in de mobiliteit en vertraagde responstijd van hulpdiensten.


Verder kunnen bedrijven stilgelegd worden, wat leidt tot productieverlies en economische schade, terwijl agrarische
gebieden overspoeld kunnen raken, met gewasschade en financiële verliezen voor boeren als gevolg. Nutsvoorzieningen
zoals stroom, water en gas kunnen uitvallen, wat het dagelijks leven van bewoners en de werking van bedrijven
verstoort. Historische gebouwen en monumenten kunnen onherstelbare schade oplopen, wat leidt tot verlies van
cultureel erfgoed. Maar ook natuurlijke habitats kunnen beschadigd raken, wat negatieve effecten heeft op de
biodiversiteit en de ecologie van de regio.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van een dijkdoorbraak in de regio Zuidoost-Brabant is relatief klein, maar niet uitgesloten. Dit komt
omdat de regio Zuidoost-Brabant voornamelijk wordt beïnvloed door kleinere rivieren zoals de Dommel en de Aa, die
minder waterafvoer hebben in vergelijking met grote rivieren zoals de Maas of de Rijn. Desondanks kunnen periodes van
zware regenval en smeltwater, vooral tijdens de winter en het vroege voorjaar, de waterstanden in deze rivieren
aanzienlijk verhogen, waardoor de druk op de dijken toeneemt en het risico op een doorbraak groter wordt.
Verder speelt klimaatverandering hierbij een belangrijke rol, aangezien het leidt tot extremere en frequentere regenbuien,
wat de kans op hoge waterstanden verhoogt. Bovendien kunnen verouderde of slecht onderhouden dijken, in combinatie
met extreme weersomstandigheden, de kans op een doorbraak vergroten. De kans op een overstroming door een
dijkdoorbraak wordt dus groter door klimaatverandering.




                                                                                                                           65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>3 Illustratief scenario
In een koude, natte winterperiode heeft een week van zware regenval en smeltwater uit hogere gebieden geleid tot
uitzonderlijk hoge waterstanden in de rivieren de Dommel en de Aa. De dijken, die normaliter deze waterwegen in
bedwang houden, staan onder grote druk. Ondanks de inspanningen van het waterschap om de dijken te versterken,
komt het tot een kritieke doorbraak op een zwakke plek in een van de dijken langs de Dommel.


De dijkdoorbraak leidt tot een ongecontroleerde waterstroom die zich ook verspreidt naar omliggende laaggelegen
gebieden. Sommige woningen lopen waterschade op, met ondergelopen kelders en lichte schade aan woonruimtes. De
waterdruk kan in enkele gevallen leiden tot kleinere structurele problemen, zoals vochtplekken en beginnende
schimmelvorming.


De infrastructuur wordt ook aangetast; belangrijke wegen worden onbegaanbaar door het water, wat verkeerschaos en
economische verliezen veroorzaakt door vertragingen en omleidingen. Daarnaast zorgen de overstroomde riolen voor
een mengsel van vuil- en regenwater op straat, wat ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengt. Drinkwaterbronnen
zijn mogelijk besmet, waardoor schoon drinkwater tijdelijk onbruikbaar wordt. Er ontstaat een risico op ziektes door
vermenging van rioolwater met het water op straat.


Daarnaast zijn de stroom- en gasleidingen beschadigd in een deel van het getroffen gebied, wat leidt tot uitval van
elektriciteit en verwarming voor veel bewoners.




                                                                                                                       66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>9.3.4     Natuurbranden

De landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel geeft als variabele dat de genoemde natuurgebieden een
aaneengesloten oppervlakte dienen te hebben van minstens 100 hectare. Voor registratie op de Risicokaart wordt
eveneens gekeken naar natuurgebieden met een aaneengesloten oppervlakte van minstens 100 hectare.

Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
In totaal zijn er 103 natuurgebieden in de regio Zuidoost-Brabant die groter zijn dan 100 hectare. Deze gebieden beslaan
in totaal 25.827 hectare. In zijn geheel heeft de regio Zuidoost-Brabant een oppervlakte van 144.016 hectare. Op het
grensgebied tussen de regio Zuidoost-Brabant en de 15-kilometerzone in België bevinden zich veel grote bos- en
heidegebieden. Het merendeel van deze gebieden is groter dan 100 hectare. Een brand die in België begint zou ook een
risico voor de regio Zuidoost-Brabant kunnen vormen.
Met name in de maanden april tot en met september komen in de regio Zuidoost-Brabant met enige regelmaat
natuurbranden voor. Daarnaast is er ook in de maanden januari tot en met maart sprake van een verhoogd risico op
natuurbranden. Naar verwachting wordt het natuurbrandseizoen langer. Het aantal natuurbranden loopt sterk uiteen
tussen natte en droge jaren.




                                                                                                                      67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Casuïstiek en statistiek
Een natuurbrand in Nederland is geen uniek incident; ieder jaar komen honderden natuurbranden voor. In 2020 bereikte
een natuurbrand in de Deurnese Peel een omvang van 710 hectare waarmee dit de grootste (bekende) natuurbrand ooit
in Nederland was en leidde tot maandenlange (rook)overlast.
Gedurende de periode tussen 2017 en 2021 waren drie van de vijf jaren (erg) droog en kwamen er enkele honderden tot
bijna duizend natuurbranden per jaar voor. De relatief natte jaren 2017 (321 natuurbranden) en 2021 (212
natuurbranden) waren rustiger, terwijl in bijvoorbeeld 2018 er 949 geregistreerde natuurbranden waren. Ook in de regio
Zuidoost-Brabant komen ieder jaar meerdere natuurbranden voor.


De richting en snelheid van een natuurbrand laat zich moeilijk voorspellen. Andere factoren die meespelen bij een
natuurbrand zijn onder andere in hoeverre het gebied aaneengesloten is, de aard en vegetatie en wijze van beheren, de
aard van het gebruik van het gebied, de beschikbaarheid van bluswater maar ook de weersomstandigheden.


Oorzaken
De oorzaken van een natuurbrand kunnen divers zijn, waaronder onbewust of moedwillig menselijk handelen. Hierbij kan
worden gedacht aan weggegooide sigaretten, vuurkorven en barbecues. Of bijvoorbeeld brandstichting. Soms is een
natuurinvloed zoals blikseminslag de oorzaak.
De gevoeligheid voor het ontstaan van natuurbranden kan worden beschreven met een drietal factoren, te weten
biomassa en de beschikbaarheid om te branden, weersomstandigheden en ontstekingen.
Voor wat betreft de weersomstandigheden gaat hierbij om de temperatuur, hoeveelheid neerslag, luchtvochtigheid en
windsnelheid. De kans op het ontstaan van een natuurbrand neemt toe bij droogte en een lage luchtvochtigheid, omdat
fijn brandbaar materiaal dan sneller kan ontsteken. Daarnaast breidt een natuurbrand sneller uit bij een hogere
windsnelheid, met name in open gebieden. Vaak komen dergelijke weersomstandigheden in grote delen van Nederland
op hetzelfde moment voor, waardoor ook vrijwel gelijktijdig op meerdere locaties natuurbranden kunnen ontstaan.


Objecten van belang
In en om de natuurgebieden in de regio Zuidoost-Brabant zijn verschillende objecten van belang. Hoe intensief een
natuurgebied gebruikt en bewoond wordt en hoeveel mensen er daardoor bij een brand getroffen kunnen worden
varieert. Natuurgebieden in de regio Zuidoost-Brabant zijn in meer of mindere mate verweven met andere
gebruiksfuncties. Zo bevinden zich in en om de natuurgebieden bewoonde gebieden (met onder andere zorginstellingen)
maar ook gebieden met recreatieve en militaire functies.
Bij de zeer grote natuurbrand op de Strabrechtse Heide in 2010 bleek dat transportroutes die dwars door natuurgebieden
lopen ook kwetsbaar zijn. Voor de regio Zuidoost-Brabant gaat het om de snelwegen A2, de A58 en de A67 en diverse
provinciale wegen. Ook spoorwegen lopen op diverse plaatsen door natuurgebieden.
Verder is er ook een reële kans dat culturele erfgoederen getroffen worden door een natuurbrand. Een cultureel erfgoed
kan een monumentaal pand zijn maar ook een beschermd natuurlandschap. Een voorbeeld van een dergelijk beschermd
natuurlandschap is de Groote Peel, dit gebied bestaat in totaal uit 1400 hectare. Hiervan bevindt zich ongeveer 600
hectare in de regio Zuidoost-Brabant. In diverse natuurgebieden zijn daarnaast ook elektriciteitsmasten gesitueerd, die
als gevolg van een brand buiten werking kunnen raken. Dit met als gevolg dat grote groepen mensen zonder elektriciteit
kunnen komen te zitten.




                                                                                                                          68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Ontwikkelingen
Er is een aantal ontwikkelingen van invloed op de waarschijnlijkheid en mogelijke impact van een natuurbrand. Allereerst
gaat het hierbij om klimaatverandering. Door klimaatverandering wordt het weer in Nederland extremer. De kans op
extreme droogte en hoge temperaturen neemt toe en de verwachting is dat droge perioden langer zullen aanhouden.
Vooral in april en mei is sinds 1965 een significante trend te zien naar hogere waardes van het maximale neerslagtekort.
De toename in de kans op droogte komt door hogere temperaturen en meer zonnestraling, waardoor de verdamping
toeneemt. Droogte en hoge temperaturen zijn belangrijke factoren voor het ontstaan van natuurbranden. Daarnaast is de
verwachting dat perioden van extreme droogte worden afgewisseld met extreme regenval. Vegetatie groeit in de natte
perioden goed, waardoor er meer brandstof is in de droge perioden. Door klimaatverandering is er dus zowel een
toename in de hoeveelheid brandrisicovolle dagen als de hoeveelheid brandstof. De verwachting is dan ook dat de kans
op onbeheersbare natuurbranden zal toenemen.


Naast klimaatverandering kunnen landschapsinrichting en natuurbeheer invloed hebben op het natuurbrandrisico.
Enerzijds zorgt bijvoorbeeld vervanging van grootschalige en brandbare naaldhoutpercelen door minder brandbaar
gemengd bos en loofhoutpercelen voor een verminderd risico op natuurbranden. Anderzijds is er de laatste decennia
ruimte gekomen voor een meer natuurlijke ontwikkeling in natuurgebieden om biodiversiteit te bevorderen. Hierbij blijft
dood hout liggen en worden natuurgebieden met elkaar verbonden. Dit zorgt voor een toename in brandstof, een afname
van de bereikbaarheid voor hulpdiensten en grotere uitbreidingsmogelijkheden voor natuurbranden.


Maatregelen
Wanneer meerdere natuurbranden tegelijk ontstaan, levert dit uitdagingen op voor de verdeling van capaciteiten.


Preventief:
    -       Staatsbosbeheer neemt preventieve maatregelen ter voorkoming van bosbranden (bijvoorbeeld preventief
            afbranden).
    -       Met behulp van de Risico-Index Natuurbranden (RIN) is er per (risico)gebied gekeken hoe het gebied in elkaar
            zit en hoe hoog het risico daardoor is en zijn op basis hiervan maatregelen getroffen.
    -       Aanleg bluswatervoorzieningen in natuurgebieden.
    -       Voor een aantal natuurgebieden zijn aanvalsplannen opgesteld.
    -       De standaard inzetvoorstellen worden aangepast bij (te verwachten en/of) aanhoudende droogte, zodat meteen
            met een grotere slagkracht kan worden opgetreden.
    -       Bij de eerste publieksfasewisseling natuurbrandrisico (zie natuurbrandrisico.nl) van het jaar wordt ingezet op
            risicocommunicatie. Dit gebeurt meestal in maart of april. De lijn die hierbij wordt aanhouden en de
            hulpmiddelen om gemeenten te faciliteren voor het inzetten van risicocommunicatie zijn opgenomen in een
            toolkit.


Reactief:
    -       Inzet loonwerkbedrijven voor mensen en materieel (bijvoorbeeld een kraan met grijper) door de brandweer op
            basis van een ’waakvlamovereenkomst’.




                                                                                                                             69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>    -      De inzet van blushelikopters (‘Fire Bucket Operations’) kan bij defensie worden aangevraagd. Of deze kunnen
           worden ingezet hangt onder meer af van de weersomstandigheden en het tijdstip (niet in het donker). Zij worden
           hierbij ondersteund door een speciaal opgeleid team vanuit veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland.
    -      Voor het inzichtelijk maken van de brand en de ontwikkeling kunnen drones worden ingezet (bijvoorbeeld het
           droneteam van veiligheidsregio Midden- en West Brabant).
    -      De Handcrew Zuid-Nederland


Partners
De meeste bos- en heidegebieden in Nederland zijn eigendom van de landelijke of lokale overheid. Zo ook in de regio
Zuidoost-Brabant. Staatsbosbeheer is in opdracht van de landelijke overheid verantwoordelijk voor het beheer en
onderhoud van vele hectaren bos- en heidegebieden in Nederland. Andere gebiedsbeheerders zijn de provincie en
(particuliere) terreineigenaren. Namens de vakantieparken, vaak in en om natuurgebieden gelegen, is de
brancheorganisatie Recron een belangrijke partij.


Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, natuurbranden.
Maakt zich wel eens zorgen: 48% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 88% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 21% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘natuurbrand’
opgenomen. Uit de factsheet blijkt:
    -      Ingeschatte waarschijnlijkheid: 47% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
           dat het risico ‘natuurbrand’ plaatsvindt. Dit is exact hetzelfde als het percentage van de Nederlanders.
    -      Zorgen over risico’s en dreigingen: 7% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
           maken over het risico ‘natuurbrand’, dit is exact hetzelfde als het percentage van de Nederlanders.




                                                                                                                          70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


De toename van het aantal natuurbranden en de intensiteit kan leiden tot grote gevolgen voor gezondheid, welzijn,
economie en natuur. De mate van de gevolgen zijn onder andere afhankelijk van de locatie van de natuurbrand. Er is
bijvoorbeeld verschil in hoe intensief natuurgebieden gebruikt en bewoond worden en hoeveel mensen er daardoor bij
een brand getroffen kunnen worden. Bij een brand in een natuurgebied dat veel voor recreatie wordt gebruikt,
bijvoorbeeld in de vorm van campings, zijn de gevolgen groot. Maar ook grote evenementen in of rondom de
natuurgebieden kunnen zorgen voor grotere gevolgen door de aanwezigheid van grote groepen mensen.


De gevolgen van een natuurbrand zijn niet perse beperkt tot de locatie van de brand, maar kan ook bovenregionale
effecten hebben, waardoor grotere delen van de maatschappij er hinder van zullen ondervinden
Ook de beperkte bereikbaarheid, toegankelijkheid en ontsluiting van gebieden kan voor de hulpdiensten problemen
opleveren.


Doorgaans zijn slachtofferaantallen bij natuurbranden niet groot maar desondanks kunnen er wel slachtoffers vallen als
direct gevolg van de natuurbrand. Het gaat daarbij om bijvoorbeeld brandwonden, maar ook om luchtwegklachten die
ontstaan door de rook. Rookontwikkeling kan overigens overlast veroorzaken die verder strekt dan het gebied van de
natuurbrand. Verder kan ook impact op de mentale gezondheid ontstaan door de natuurbrand, bijvoorbeeld bij mensen
die geëvacueerd moeten worden. In het geval dat er een grootschalige evacuatie nodig is zal de verstoring van het
dagelijks leven voor het getroffen gebied erg groot zijn.


De economische schade bij natuurbranden wordt onderverdeeld in directe en indirecte schade. De directe schade omvat
alles wat er in het gebied van de natuurbrand staat. Dit kunnen campings, gebouwen, wegen spoor en andere
bebouwing en infrastructuur zijn. In diverse gebieden zijn elektriciteitsmasten gesitueerd, die als gevolg van een brand
buiten werking kunnen raken. Wanneer een natuurgebied wordt getroffen waarin bijvoorbeeld een hoogspanningstracé
met transformatiestations is gelegen die bij de brand beschadigd raken, kan een grote groep mensen zonder elektriciteit
komen te zitten. De criteria gebrek aan primaire levensbehoeften, kosten en verstoring van het dagelijks leven kunnen in
dat geval (ernstiger) geraakt worden. Indirecte schade betreft bijvoorbeeld imagoschade van de recreatiesector, indirecte




                                                                                                                           71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>bedrijfsschade door uitval/aantasting van de vitale infrastructuur en herstelkosten voor infrastructurele voorzieningen en
het natuurgebied zelf.


Natuurbranden veroorzaken ecologische schade. Zo kan de hitte van een natuurbrand de bodem aantasten en die
waterafstotend maken, waardoor de kans op erosie en overstromingen sterk toeneemt. Wanneer een natuurbrand
plaatsvindt heeft dit invloed op flora en fauna. Een winterbrand heeft wel minder negatieve effecten dan een brand in het
voorjaar of in de zomer, wanneer het voortplantingsseizoen plaatsvindt. Desondanks kunnen de gevolgen van een
natuurbrand op flora en fauna groot zijn. Veelal gaat namelijk veel bestaande fauna, en soms zeer zeldzame diersoorten,
verloren. De duur van de aantasting van natuur is verschillend; bij bepaalde type vegetatie treedt vrij snel herstel op,
bijvoorbeeld bij heide. Andere type vegetatie gaat bij brand verloren, waardoor de aantasting blijvend is. Dit is
bijvoorbeeld het geval wanneer veen wordt aangetast. Een natuurbrand kan echter ook positieve gevolgen hebben voor
de natuur, omdat de brand voor verjonging van de vegetatie zorgt.


Waarschijnlijkheid
Het is volgens de deskundigen niet de vraag of maar wanneer een onbeheersbare natuurbrand optreedt, waarbij ernstige
gevolgen zullen ontstaan. Afgelopen jaren zijn er meerdere voorbeelden van natuurbranden geweest.
Klimaatveranderingen met droogte en warmte als gevolg, zeker in combinatie met watertekorten, zorgen voor ook voor
een grotere kans op (onbeheersbare) natuurbranden. In de RbRa is het scenario van natuurbranden geclassificeerd als
zeer waarschijnlijk.




                                                                                                                           72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
In grote delen van Nederland is er al geruime tijd nauwelijks regen gevallen. Omdat de windrichting zuidoostelijk is, is ook
de luchtvochtigheid erg laag. Vandaag is het wederom een warme, droge, zonnige dag met temperaturen rond de 30°C.
Het mooie weer valt samen met de meivakantie, waardoor veel mensen vrij zijn en eropuit trekken in de natuur. In de
middag zal de wind aantrekken tot 30 km/u (5 Bft), wat de brandweer doet besluiten het uitbreidingsrisico op zeer hoog in
te schalen. De weersomstandigheden zorgen ervoor dat in grote delen van Nederland alle ingrediënten voor het ontstaan
van snel uitbreidende natuurbranden aanwezig zijn. Aan het begin van de middag zijn er al een aantal natuurbranden
door de snelle inzet van de brandweer bestreden.Om 14.00 uur breekt er een brand uit in een heideveld. De brandweer
zet direct groot in. Door de meteorologische omstandigheden verspreidt deze brand zich snel in zuidwestelijke richting. In
dat gebied ligt onder andere een bezoekerscentrum, waar het op dat moment druk is met bezoekers.


De gealarmeerde brandweereenheden worden ter plaatse geconfronteerd met een extreem snel groter wordende brand,
die bij aankomst al een oppervlak van ongeveer 4 hectare beslaat. Door de snelle branduitbreiding is het onmogelijk om
een aanval te doen op de kop van de brand. Bij aankomst van de brandweer is er feitelijk al sprake van een
onbeheersbare brand. Omdat in het direct bedreigde gebied het bezoekerscentrum ligt, heeft dit centrum de hoogste
prioriteit. Door de grote rookontwikkeling kunnen de daar aanwezige bezoekers niet zonder hulp van de brandweer het
gebouw veilig verlaten. De meldkamer van de brandweer ontvangt diverse noodoproepen. De brandweer weet de
aanwezigen tijdig uit hun benarde positie te bevrijden, maar hierbij vallen helaas diverse gewonden. Tijdens deze
reddingsactie groeit de brand verder en heeft inmiddels een omtrek van ruim 2 kilometer bereikt. De brandweer kan niet
voorkomen dat het bezoekerscentrum, mede door het droge, brandbare dak en het intense vliegvuur, wordt verwoest.


Inmiddels heeft de brand, twee uur na het ontstaan, een oppervlakte van 70 hectare bereikt. Aan de staart van de brand
wordt met man en macht gewerkt om van achteruit de uitbreiding van de flanken tegen te gaan. De kop van de brand is
nog altijd onbereikbaar voor de brandweer. De condities aan de kop zijn in de afgelopen uren alleen maar verder
verslechterd. De vlammen bereiken op sommige plaatsen lengtes tot 5 meter. De uitbreiding van de kop van de brand
gaat onverminderd snel met 50 meter per uur. Omdat de brand in de komende uren 120 gebouwen bedreigt, gaat er veel
capaciteit naar het beschermen van de gebouwen en het evacueren van personen. De brandweer kan echter niet
voorkomen dat een groot aantal bouwwerken volledig in de as wordt gelegd. Het is ook onduidelijk of er slachtoffers zijn
gevallen en of de in de stallen aanwezige dieren de brand hebben overleefd.


Vier uur na het ontstaan van de brand loopt de kop gedeeltelijk dood op de in het gebied aanwezige
compartimentsgrenzen. De kop van de brand bevindt zich nu in een smaller gebied en met de avond die begint te vallen,
doet de brandweer een ultieme poging om de brand door middel van de inzet van meerdere handcrewteams en
helikopters tot staan te brengen. Ook wordt een zorgcentrum en delen van enkele nabijgelegen woonkernen bedreigd
door de brand. Besloten wordt de inwoners te evacueren. In totaal gaat het om circa 4.500 mensen, onder wie een aantal
slecht ter been. De rookontwikkeling van de brand is zo hevig dat tot op een afstand van 65 kilometer sprake is van
stankoverlast en het neerdalen van roetdeeltjes. Vanwege de rookontwikkeling wordt het verkeer op de nabijgelegen
snelweg stilgelegd. Omdat de snelweg een belangrijke transportader voor vrachtverkeer uit het buitenland is, zijn de
logistieke en financiële gevolgen groot. Het verkeer wordt omgeleid via andere snelwegen in de omgeving, wat leidt tot
verkeersinfarcten. De problemen op de omliggende wegen bemoeilijken de evacuatie van mensen uit het gebied en
beperken de bereikbaarheid van de branden voor hulpdiensten.




                                                                                                                         73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>9.3.5     Koudegolf, sneeuw en ijzel
Met betrekking tot het crisistype ‘Extreem weer’ wordt een onderscheid gemaakt tussen de incidenttypen ‘Koudegolf,
sneeuw en ijzel’, ‘Hittegolf’ en ‘Storm en windhozen’.
In de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel worden geen variabelen genoemd over de ondergrens.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Koudegolven, sneeuw en ijzel zijn seizoensgebonden maar niet specifiek aan een locatie. Sneeuw is in Nederland in het
winterhalfjaar redelijk gewoon.

Koudegolf
Een koudegolf is een opeenvolging van minimaal 5 ijsdagen (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C), waarvan
tenminste drie dagen met strenge vorst (minimumtemperatuur lager dan -10,0 °C).

Sneeuw
Sneeuw kan aanzienlijke problemen veroorzaken, vooral wanneer het door de wind wordt voortgejaagd, wat bekend
staat als sneeuwjacht. Het is veel hinderlijker dan sneeuw die rustig dwarrelt. In een sneeuwjacht is het zeer
onaangenaam, zeker bij temperaturen ver onder nul. Het hoeft dan niet te sneeuwen. Sneeuw kan ook op drift raken
door de wind, wat verschillende problemen met zich meebrengt, vooral bij hoge windsnelheden. Weerkundigen maken
onderscheid tussen hoge en lage driftsneeuw. Van lage driftsneeuw is sprake als de sneeuw door de wind tot geringe
hoogte boven de grond wordt opgewerveld, waarbij het horizontale zicht op ooghoogte (1,8 meter) niet merkbaar
vermindert. Hoge driftsneeuw is sneeuw die door de wind zo hoog opwervelt dat het horizontale zicht ook op ooghoogte
aanmerkelijk vermindert.
Sneeuwval of driftsneeuw bij windkracht 8 of meer wordt een sneeuwstorm genoemd. Een sneeuwstorm is in Nederland
uitzonderlijk. In de twintigste eeuw kwam dat gemiddeld eens in de vijf jaar voor maar zeer onregelmatig in de tijd
verdeeld. De volgende sneeuwstorm liet soms meer dan twintig jaar op zich wachten. In strenge winters woedde soms
enkele malen een sneeuwstorm.

IJzel
IJzel is regen die bevriest zodra deze de grond bereikt. IJzel kan op twee manieren ontstaan. Het meest
voorkomend is dat relatief warme regendruppels op een bevroren oppervlak vallen. De regen bevriest dan vrijwel
direct waardoor een laagje ijs ontstaat. Regen kan ook in de lucht al een temperatuur onder nul bereiken terwijl
het nog vloeibaar blijft (onderkoelde regen). De regen vormt ijs zodra het een oppervlakte raakt en hecht zich
daar direct aan.

Demografische kenmerken
Dak- en thuislozen, ouderen, kinderen en mensen met een lage weerstand zijn kwetsbaarder voor onderkoeling en
bevriezing. Ouderen en mensen die slecht ter been zijn komen moeilijker de deur uit en kunnen daardoor geïsoleerd
raken ten opzichte van bepaalde voorzieningen.




                                                                                                                     74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Sociaaleconomische kenmerken
Sociaaleconomisch zwakkeren hebben minder mogelijkheden om de woning te isoleren, hierdoor is het noodzakelijk om
veel te stoken/verwarmen. Dit gaat echter samen met de hoge kosten van gas en elektriciteit. Gevolg is dat zij mogelijk
sneller in de kou komen te zitten.

Casuïstiek en statistiek
Afgelopen decennia hebben verschillende periodes van (extreme) koude, sneeuw en ijzel zich voorgedaan. Vanaf 1901
tot en met nu zijn er 33 koudegolven in Nederland geweest. De laatste koude golf in Nederland vond plaats in 2012, deze
duurde 10 dagen.
Op 10 en 11 december 2017 veroorzaakten twee storingen die over Nederland trokken veel sneeuw. De intensiteit van
de sneeuwval varieerde tussen licht en zwaar. Daarbij stond er vooral in de westelijke helft van het land een matige tot
vrij krachtige wind uit het noordoosten. Sneeuwval in combinatie met de wind zorgden ervoor dat het zicht soms terugliep
tot slechts een paar honderd meter. Door de soms intense sneeuwval groeide het sneeuwdek vooral in het zuiden en
midden van het land, inclusief de Randstad, snel aan. De sneeuw zorgde voor grote problemen op de Nederlandse
wegen, het spoor en voor de luchtvaart. Op de wegen stonden lange files en soms was rijden vrijwel onmogelijk. De
luchthavens van Eindhoven en Rotterdam werden tijdelijk gesloten en op Schiphol moesten veel vluchten worden
geannuleerd. Ook op het spoor waren er problemen.

Op 7 februari 2021 was code rood van kracht voor sneeuwjacht in heel Nederland. Het sneeuwde bijna overal, behalve in
de zuidelijke helft van Limburg. Ook stond er een stevige oostenwind, hierdoor werd de sneeuw voortgejaagd met als
gevolg sneeuwduinen die voor het verkeer gevaarlijke situaties opleverden. Vanwege de zeldzaamheid kreeg de
weerssituatie de stormnaam Darcy. De combinatie van sneeuwval, harde wind en temperaturen onder nul komen in
Nederland niet vaak voor. Daarmee is Darcy de eerste sneeuwstorm in lange tijd geworden. Rijkswaterstaat rapporteerde
vele ongelukken. De hele dag was er geen treinverkeer mogelijk en Eindhoven Airport werd gesloten vanwege de
sneeuwval.

Oorzaken
Een koudegolf, sneeuw en ijzel zijn gekoppeld aan een weerfront (overgang van warme en koude lucht).
Het betreft een oorzaak waarop geen invloed uitgeoefend kan worden.

Objecten van belang
De belangrijkste objecten betreffen de (rijks)wegen, de kanalen (scheepvaart op het Wilhelminakanaal, Zuid-
Willemsvaart, Beatrix kanaal en Eindhovens kanaal kan worden stilgelegd) en het spoorwegnetwerk (wissels,
bovenleidingen, etc. kunnen bevriezen) en Eindhoven Airport. Binnen de regio Zuidoost-Brabant kan daarnaast sprake
zijn van onbereikbaarheid van vitale objecten (waaronder ziekenhuizen) en stagnatie van nutsvoorzieningen,
voedselvoorziening en (spoedeisende) zorg. Ook de hulpverleningsdiensten kunnen belemmerd worden door sneeuw of
andere neerslag op de weg. Verder kunnen hoogspanningsmasten en –draden worden ingekapseld door het ijs en
daardoor breken.

Ontwikkelingen
Door de klimatologische veranderingen is extreem weer in de vorm van koude, sneeuw en ijzel minder waarschijnlijk
maar nog steeds een mogelijkheid. Het wordt namelijk steeds minder koud en koudegolven nemen af. Sinds 1901 nam
het gemiddeld aantal vorstdagen per jaar af met bijna twee weken, en het gemiddeld aantal ijsdagen met 5. Dit komt
doordat in de winter steeds vaker sprake is van een westenwind in plaats van koudere wind uit het noordoosten. Als de




                                                                                                                          75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>wind wel uit het noordoosten komt is de aangevoerde lucht bovendien minder koud dan voorheen omdat het
noordpoolgebied snel opwarmt. Door de opwarming neemt ook het aantal 'potentiële' sneeuwdagen af. Dit zijn dagen
waarop het koud genoeg is om sneeuw en geen regen te krijgen. De kans op een sneeuwstorm wordt de komende jaren
naar verwachting dan ook steeds kleiner.

Maatregelen
Preventief
    -    Het KNMI alarmeert door middel van weercodes.
    -    Prorail zet extra storingsploegen paraat.

Reactief
    -      Het Landelijk Zoutloket zorgt voor een optimale verdeling van het strooizout.
    -      Gemeenten stellen extra opvanglokaties voor daklozen open.
    -      Wegbeheerders schuiven wegen schoon, strooien zout en sluiten wegen af indien nodig.

Partners
De belangrijkste actoren zijn de (vaar)wegbeheerders, zoals de provincie (provinciale wegen), gemeenten en
Rijkswaterstaat (vaarwegen en rijkswegen) en Waterschappen, de spoorbeheerders (Prorail), Luchthaven Eindhoven en
de energieleveranciers.


Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO, 2021 risico koudegolf, sneeuw en ijzel.
Maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen: 52% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 45% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Heeft een (zeer) grote Informatiebehoefte: 9% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘extreem weer’
opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen ‘koudegolf, sneeuw en ijzel’, geeft dit wel een indicatie van de perceptie van
de inwoners in de regio. Uit de factsheet blijkt:
     -  Ingeschatte waarschijnlijkheid: 65% van de inwoners van de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer)
        waarschijnlijk dat het risico ‘extreem weer’ plaatsvindt. Dit is exact hetzelfde als het percentage van de
        Nederlanders.
     -  Zorgen over risico’s en dreigingen: 40% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
        maken over het risico ‘extreem weer’, tegenover 36% van de Nederlanders.




                                                                                                                       76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                    Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Typerend voor dit incidenttype is dat er een zeer grote verstoring van het dagelijks leven kan zijn, maar dat dit over het
algemeen van vrij beperkte duur is. Optreden van dit incidenttype kan er toe leiden dat mensen direct of indirect worden
getroffen. In directe zin bijvoorbeeld door het optreden van ongevallen door gladheid of verminderd zicht. Het aantal
slachtoffers en gewonden als direct gevolg van een sneeuwstorm of ijzel is over het algemeen beperkt, maar er vallen
ook slachtoffers als gevolg van de kou (onderkoeling en bevriezing). Door klimaatverandering neemt in de toekomst het
aantal sterfgevallen gerelateerd aan koude af.

Voorbeelden van indirecte gevolgen hebben voornamelijk betrekking op het geïsoleerd raken ten opzichte van bepaalde
voorzieningen. Dergelijke koude weersomstandigheden kunnen economische schade veroorzaken. Bij aanhoudende kou
en winterse neerslag kan de mobiliteit sterk verminderen. IJzel, overgaand in ijsregen, bedekt alles onder een dikke
ijslaag. Wegen en spoor worden onbegaanbaar, boomkruinen buigen onder de last van het ijs en knappen af,
hoogspanningsmasten en –draden worden ingekapseld door het ijs en kunnen breken.

Ook kan er logistieke ontwrichting optreden met minimale bevoorrading als gevolg. Binnen de regio Zuidoost-Brabant kan
dit incidenttype leiden tot onbereikbaarheid van vitale objecten (waaronder ziekenhuizen) en stagnatie van
nutsvoorzieningen, voedselvoorziening en (spoedeisende) zorg. Maar ook kunnen de gevolgen voor het (doorstromen
van) verkeer groot zijn. Voornamelijk bij ijzel zullen veel mensen gebruik willen maken van het openbaar vervoer. Echter
zal het openbaar vervoer beperkt functioneren. Daarnaast kunnen er ook gevolgen zijn voor het vliegverkeer van en naar
Eindhoven Airport. En ook hulpverleningsdiensten kunnen ernstig worden belemmerd door bijvoorbeeld gladde wegen.
Hulpverleners kunnen mogelijk hulpbehoevenden of kritische locaties niet tijdig bereiken of mensen niet tijdig in veiligheid
of bij medische zorg brengen. Ook de thuiszorg kan mogelijk niet meer alle patiënten bereiken. Mensen die hiervan
afhankelijk zijn kunnen in de problemen komen.


Koudegolf, ijzel en sneeuw kunnen daarmee leiden tot gevolgrisico’s, waaronder ‘uitval energievoorziening’ (door
bijvoorbeeld het breken van hoogspanningsleidingen) en ‘uitval ICT- en Telecommunicatie’. Deze zijn als aparte
crisistypen uitgewerkt.




                                                                                                                         77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van dit incidenttype wordt in de RbRa ingeschat op eens in de 50 jaar. De kans dat sneeuwval of
ijzel in dat geval dermate extreem is dat het de regio Zuidoost-Brabant enkele dagen stillegt is niet groot. Eens in de
zoveel tijd komen er wel winterse sneeuw- en ijzelsituaties voor waarbij er voor korte tijd overlast is (enkele uren of een
dagdeel), maar dat leidt niet tot dagenlange totale maatschappelijke ontwrichting.
Door klimaatverandering met de toenemende temperaturen wordt de kans op een sneeuwstorm de komende jaren naar
verwachting steeds kleiner.




                                                                                                                              78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Het is zaterdagavond 12 februari. Over Nederland ligt een front met een scheiding van koude lucht in het noorden en
zachtere lucht in het zuiden. Aan de noordkant van het front is het volop winter met 1 tot 3 graden vorst. Ten zuiden
hiervan is de temperatuur ruim boven nul, bijna tien graden. Door de botsing van zachte en koude lucht ontstaat een
actief neerslaggebied. Het aanwezige hogedrukgebied in Noord-Scandinavië breidt zijn invloed steeds verder uit naar het
zuiden, waardoor het steeds kouder wordt. Met het opdringen van een depressie vanuit neemt de oostenwind toe tot
stormachtig. Op de avond van 13 februari komt de kou in alle hevigheid over Nederland en er volgt een zeer zware
sneeuwstorm.


De meeste sneeuw valt in Zuid-Nederland. Daarbij bereikt de stevige oostenwind in vlagen snelheden van 100 kilometer
per uur. Door de wind wordt de sneeuw voortgejaagd met als gevolg sneeuwduinen. Het KNMI heeft voor Zuid-
Nederland code rood afgekondigd vanwege het noodweer. Drie dagen lang houdt de sneeuwval aan.


Voor het gevoel is het snijdend koud. Doordat de sneeuw gepaard gaat met een stevige wind, is er sprake van een
gevoelstemperaturen van -15 graden. Mensen worden overvallen door het extreme weer en de sneeuwstorm ontwricht
de samenleving in Zuid-Nederland. Het verkeer raakt verlamd, doordat de wegen geblokkeerd raken door sneeuwduinen.
Dit in combinatie met het slechte zicht zorgt ervoor dat Rijkswaterstaat oproept om de weg niet meer op te gaan, omdat
de verkeerssituatie te gevaarlijk is. Er zijn al veel ongelukken gebeurd en gestrande auto’s dreigen ingesneeuwd te
raken. Op de snelwegen loopt het verkeer muurvast. Een aantal mensen wordt door de kou onwel. De sneeuwval
beïnvloedt ook de aanrijdtijden en operationele inzetbaarheid van hulpverleningsdiensten.


Vanwege het winterweer en de grote hoeveelheden sneeuw komt ook het treinverkeer in Noord-Brabant stil te liggen.
Passagiers stranden op verschillende stations en moeten de nacht doorbrengen in opvangcentra. Ook Eindhoven Airport
is gesloten. Door het gewicht van de sneeuw breken op meerdere plaatsen hoogspanningskabels, waardoor in een deel
van Zuid-Nederland de elektriciteit uitvalt. Ook komen er meldingen binnen van mensen waarbij de Cv-ketel is
uitgevallen, waardoor zij zonder verwarming zitten. Verder blijven ook de scholen dicht vanwege het extreme weer,
ziekenhuizen zijn zeer slecht bereikbaar en de bevoorrading van winkels is niet meer mogelijk waardoor winkels
noodgedwongen de deuren sluiten. Sommige ouderen komen nog maar moeilijk de deur uit doordat zij slecht ter been
zijn.




                                                                                                                        79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>9.3.6       Hittegolf
Met betrekking tot het crisistype ‘Extreem weer’ wordt een onderscheid gemaakt tussen de incidenttypen ‘Koudegolf,
sneeuw en ijzel’, ‘Hittegolf’ en ‘Storm en windhozen’.
In de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel worden geen variabelen genoemd over de ondergrens.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Een hittegolf is een opeenvolging van in De Bilt minimaal 5 zomerse dagen (maximumtemperatuur 25,0 °C of hoger),
waarvan er minimaal drie tropisch (maximumtemperatuur 30,0 °C of hoger) zijn.

Een hittegolf is seizoensgebonden maar niet aan een specifieke locatie in de regio.


In de steden is het over het algemeen warmer ten opzichte van de landelijke omgeving. In steden wordt meer warmte
geproduceerd en daarnaast wordt warmte door bebouwing ook beter vastgehouden. Maar ook zijn in de steden
gemiddeld lagere windsnelheden dan daarbuiten waardoor de warmte langer blijft hangen.
Deze factoren kunnen leiden tot een verschil in temperatuur van enkele graden in steden ten opzichte van de landelijke
omgeving. Dit effect wordt ook wel het ‘stedelijk hitte-eilandeffect’ of ‘urban heat island effect’ (UHI) genoemd. ‘s Nachts
is dit effect het grootst en kan het verschil tussen de stad en haar omgeving meer dan 5 °C bedragen. Het verschil
tussen de temperatuur in de stad en op het platteland neemt daarbij af van het centrum van de stad naar de buitenwijken
en is vooral afhankelijk van de omvang en geometrie van de stad, tijdstip van dag en de weersomstandigheden.




Bron: atlasleefomgeving kaart Stedelijk hitte-eilandeffect




                                                                                                                          80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Demografische kenmerken
Mensen ouder dan 75 vormen de grootste kwetsbare groep. Dat komt omdat bij ouderen het lichaam minder controle
heeft over de lichaamstemperatuur. Hun lichaam koelt daardoor minder goed af. Ook hebben ze minder snel dorst en
drinken uit zichzelf vaak niet genoeg water.

Andere groepen die zonder maatregelen last kunnen krijgen van hitte zijn:
   -    (Zeer) jonge kinderen
   -    Mensen met een chronische aandoening
   -    Zwangeren
   -    Personen in een sociaal isolement
   -    Daklozen
    -    Mensen met overgewicht

Sociaaleconomische kenmerken
Mensen die in armoede leven zijn mogelijk ook extra kwetsbaar voor hitte omdat ze beperkte financiële middelen hebben
om zichzelf te beschermen tegen de risico’s van hitte. Buurten waar relatief veel huishoudens wonen die rond of onder
het sociaal minimum leven zijn daarmee mogelijk extra kwetsbaar voor hitte.

Casuïstiek en statistiek
In het recente verleden hebben zich meerdere situaties voorgedaan met langdurige en extreme hitte.

In 2018 waren er twee hittegolven. In 2019 waren er ook twee hittegolven, in juli en augustus. Tijdens de hittegolf in juli
overleden bijna vierhonderd mensen meer dan gemiddeld in de zomer, vooral personen van 80 jaar en ouder. De andere
hittegolf begon eind augustus. Nog nooit eerder sinds het begin van de metingen was er zo laat in het jaar een hittegolf.
In 2022 was de laatste landelijke hittegolf, deze hield 8 dagen aan. Vijf dagen daarvan waren tropische dagen.

De afgelopen jaren werd in de zomer soms meermaals het Nationaal Hitteplan afgekondigd om (verzorgers van) mensen
die kwetsbaar zijn voor hitte – met name heel jonge kinderen, ouderen en mensen met bepaalde chronische
aandoeningen – te waarschuwen. In de zomer van 2019 vonden verschillende incidenten plaats waarbij personen
bevangen werden door de hitte.

Perioden van hitte kunnen dan ook negatieve gevolgen hebben op de volksgezondheid. Dit kan variëren van verminderd
welbevinden, huidaandoeningen, uitdroging, ademhalings- en circulatieproblemen tot een hitteberoerte. In ernstige
gevallen kan dit leiden tot (vervroegd) overlijden. Uit onderzoek blijkt ook dat tijdens hittegolven het bezoek aan
ziekenhuizen voor noodgevallen toeneemt en ook de sterfte stijgt. Het is lastig om het exacte verband tussen
temperatuurverhoging en sterfte vast te stellen, omdat verschillende factoren een rol spelen, zoals de duur van de
hitteperiode en de dag- en nachttemperatuur. De toename van sterfte gedurende hitteperiodes is echter onmiskenbaar.


Oorzaken
Perioden van hitte worden mogelijk mede veroorzaakt door de sterke opwarming van het noordpoolgebied. Door een
afname van het temperatuurverschil tussen de noordpool en de tropen wordt de straalstroom (op circa 10 kilometer
hoogte van de aarde) zwakker. Hoe trager de straalstroom meandert, hoe groter de kans dat eenzelfde weerbeeld langer
blijft bestaan, waardoor Nederland voor een langere periode met eenzelfde weertype te maken kan krijgen. Daarnaast




                                                                                                                        81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>hangen hitteperioden samen met de opwarming van Zuid-Europa: in de zomer is in dit gebied de opwarming het grootst
van heel Europa en de lucht afkomstig uit dit gebied leidt in Nederland tot warme dagen.


Objecten van belang
Objecten van belang zijn onder andere zorginstellingen met kwetsbare groepen zoals ouderen en (zeer) jonge kinderen.
Ander belangrijke objecten betreffen de wegen (bijvoorbeeld schade door smeltend asfalt), de kanalen (scheepvaart op
het Wilhelminakanaal, Zuid-Willemsvaart, Beatrix kanaal en Eindhovens kanaal kan worden stilgelegd) en het
spoorwegnetwerk (er kunnen spoorspattingen ontstaan). Verwant aan hitte is droogte. Door toenemende droogte neemt
ook de kans op gevolgrisico’s, zoals natuurbranden en landbouwschade (door verzilting) toe. Daarnaast kan door
extreme droogte zetting van de bodem ontstaan waardoor data- en telecomkabels kunnen breken. Ook de natuur
ondervindt nadelige gevolgen van een tekort aan water. De biodiversiteit kan afnemen door verdroging van natuur- en
leefgebieden. Ook tast een periode van warm en droog weer de waterkwaliteit aan. In oppervlaktewater kunnen dan
makkelijker ziekteverwekkers groeien. In natuurlijk zwemwater kan bijvoorbeeld al vroeg in het seizoen blauwalg
ontstaan en in fonteinen kan de legionellabacterie voorkomen. Maar ook is er meer kans op botulisme in het
oppervlaktewater, wat met name gevaarlijk is voor vissen en watervogels. Ook kan een aanhoudende hitteperiode leiden
tot waterschaarste. Veel sectoren en maatschappelijke voorzieningen kunnen in droge periodes hinder ondervinden van
onvoldoende beschikbaar water. Wanneer er bijvoorbeeld koelwaterbeperkingen worden ingesteld als gevolg van een
hittegolf kunnen energiecentrales stil komen te liggen waardoor er minder elektriciteit beschikbaar is of een verhoogde
kans van uitval. Tevens is er bij hitte een grotere kans op uitval van IT.


Ontwikkelingen
De wereldwijde klimaatverandering leidt tot meer zomerse en tropische dagen.
In de afgelopen decennia was er in Nederland ook steeds vaker sprake van een hittegolf. Zowel de frequentie van de
hitteperiodes, alsook de intensiteit van de hitte en de duur van de hitteperiode is toegenomen.

Volgens de klimaatscenario’s van het KNMI zal de gemiddelde temperatuur in de toekomst verder toenemen: de zomers
worden fors warmer, de warmste zomerdagen zelfs bovengemiddeld. Ook klimaatstudies geven aan dat extreme
weersomstandigheden zoals hittegolven zich in de toekomst mogelijk vaker voordoen. Omdat de verstedelijking verder
zal toenemen verwacht het KNMI dat de gevolgen van hitte een groter probleem worden in toekomst.

Hittegolven hebben veel impact op de maatschappij. Na intense warmte overdag volgen vaak tropische nachten. In de
stedelijke omgeving kan het meer dan 5°C warmer worden dan in het buitengebied. Nu al komen hittegolven veel vaker
voor dan vroeger. In een warmer klimaat zet deze toename door. Hierdoor worden zomers zoals 2018 en 2019, die in het
huidige klimaat ‘extreem’ waren, steeds normaler. Drie factoren bepalen de impact van een hittegolf: de intensiteit, de
duur en de ruimtelijke omvang. In een warmer klimaat nemen alle drie toe, terwijl het aantal ‘afkoeldagen’ (met
temperaturen onder de 25°C) juist afneemt.


Naast de klimaatveranderingen is er nog een andere ontwikkeling te benoemen die bijdraagt aan de
gezondheidseffecten tijdens een langdurige hitteperiode: vergrijzing. Door de toename van de levensverwachting kan
een groeiend aantal mensen tot de risicogroep worden gerekend. In het bijzonder binnen de context van veranderingen
in de gezondheidszorg en de trend dat kwetsbare groepen ouderen steeds vaker en langer thuis blijven wonen. Zij
kunnen vaak niet goed voor zichzelf zorgen en hebben op warme dagen meer aandacht nodig van anderen om
voldoende te drinken en koel te blijven. Het risico op uitdroging of oververhitting is groot onder zelfstandig wonende
ouderen.




                                                                                                                     82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Bij hitte zijn vooral capaciteiten op het gebied van de gezondheidszorg van belang.


Preventief
    -    Alarmering met weercodes door het KNMI met impact- en handelingsadviezen.
    -    Bij de vergunningverlening voor evenementen die in de zomer plaatsvinden, kan een gemeente advies inwinnen
         bij de GGD. In de vergunning kunnen onder andere afspraken worden gemaakt over voorgenomen handelingen
         bij warm weer (zoals de zorg voor verkoeling en de inrichting van EHBO-posten).
    -    Vergroening van stedelijk gebied zoals meer groen in tuinen en parken en groene daken om de warmte-
         eilanden te beperken.
    -    Publieke faciliteiten zoals drinkwaterpunten en zonnebrandstations.
    -    De (risico)communicatie over hitteperioden wordt door verschillende partijen vormgegeven. Het KNMI heeft de
         taak om waarschuwingen uit te geven als de weersomstandigheden een risico vormen.

Reactief
   -     Als warm weer een risico is, activeert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), op basis van de
         KNMI-weersverwachting, het Nationaal Hitteplan. Dit hitteplan bevat richtlijnen en adviezen voor het algemene
         publiek en voor professionals in de gezondheidszorg, zoals huisartsen, verpleegkundigen en verzorgers. Het
         doel is om het risico op gezondheidsproblemen door hitte te verminderen, met name voor kwetsbare groepen
         zoals ouderen, jonge kinderen, chronisch zieken en mensen met een beperkte mobiliteit.
    -    Extra drinkwater aanbieden op evenementen.

Partners
De belangrijkste actoren zijn de (vaar)wegbeheerders, zoals de provincie (provinciale wegen), gemeenten en
Rijkswaterstaat (vaarwegen en rijkswegen) en Waterschappen, de spoorbeheerders (Prorail), Luchthaven Eindhoven en
de energieleveranciers (Enexis en Gasunie). Daarnaast is de provincie betrokken als bevoegd gezag van zwemwater en
het waterschap als beheerder van oppervlaktewater. Wanneer een hittegolf samenvalt met een evenement hebben ook
de evenementorganisatoren een belangrijke rol.


Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, hittegolf.
Maakt zich wel eens zorgen: 52% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 40% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 12% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘extreem weer’
opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen hittegolf, geeft dit wel een indicatie van de perceptie van de inwoners in de
regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 65% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
         dat het risico ‘extreem weer’ plaatsvindt. Dit is exact hetzelfde als het percentage Nederlanders.
     -   Zorgen over risico’s en dreigingen: 40% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over het risico ‘extreem weer’, tegenover 36% van de Nederlanders.




                                                                                                                       83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                      Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Perioden van hitte kunnen negatieve gevolgen hebben op de volksgezondheid. Dit kan variëren van verminderd
welbevinden, huidaandoeningen, uitdroging, ademhalings- en circulatieproblemen tot een hitteberoerte. In ernstige
gevallen kan dit leiden tot (vervroegd) overlijden. Door klimaatverandering neemt in de toekomst het aantal sterfgevallen
gerelateerd aan warmte toe. Tot de ‘risicogroep’ tijdens extreme hitte behoren voornamelijk ouderen, chronisch zieken,
mensen in een sociaal isolement, mensen met overgewicht, kleine kinderen, zwangere vrouwen en stadsbewoners.


Uit onderzoek blijkt ook dat tijdens hittegolven het bezoek aan ziekenhuizen voor noodgevallen toeneemt en ook de
sterfte stijgt. Inwoners van steden zijn kwetsbaarder voor hittestress, omdat het in de stad bijna altijd warmer is dan in het
omringende buitengebied. Zo’n warmte-eiland veroorzaakt tijdens hittegolven meer hittestress. Al deze factoren zullen
een extra druk geven op de capaciteit van de geneeskundige hulpverlening.

Daarnaast ontstaan ook risico’s wanneer grote massa’s mensen zich verzamelen bijvoorbeeld in het geval van
(sport)evenementen. In de zomerperiode moet ook rekening worden gehouden met een onbekend, maar groot aantal
vakantiegasten in de regio. Deze groep mensen is in geval van extreme hitte moeilijke te bereiken via de reguliere
methodes van crisiscommunicatie. Verder kan schade aan wegen ontstaan door bijvoorbeeld smeltend asfalt wat voor
het personen- en goederenvervoer hinder oplevert, komt de scheepvaart mogelijk stil te liggen vanwege vaarverboden,
die met name op de kanalen worden ingesteld, en kan er schade aan het spoor ontstaan door bijvoorbeeld
spoorspattingen.

Verwant aan hitte is droogte. Door toenemende droogte neemt ook de kans op gevolgrisico’s, zoals natuurbranden en
landbouwschade (door verzilting) toe. Ook de natuur ondervindt nadelige gevolgen van een tekort aan water. De
biodiversiteit kan afnemen door verdroging van natuur- en leefgebieden. Ook tast een periode van warm en droog weer
de waterkwaliteit aan. In oppervlaktewater kunnen dan makkelijker ziekteverwekkers groeien. In natuurlijk zwemwater
kan bijvoorbeeld al vroeg in het seizoen blauwalg ontstaan en in fonteinen kan de legionellabacterie voorkomen. Ook kan
een aanhoudende hitteperiode leiden tot waterschaarste. Veel sectoren en maatschappelijke voorzieningen kunnen in
droge periodes hinder ondervinden van onvoldoende beschikbaar water. Wanneer er bijvoorbeeld koelwaterbeperkingen
worden ingesteld als gevolg van een hittegolf kunnen energiecentrales stil komen te liggen waardoor er minder
elektriciteit beschikbaar is of een verhoogde kans van uitval. Tevens is er bij hitte een grotere kans op uitval van IT.




                                                                                                                           84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Waarschijnlijkheid
Hitte is een steeds groter probleem in Nederland. De KNMI’23-klimaatscenario’s laten zien wat Nederland nog meer te
wachten staat als de uitstoot van broeikasgassen tot 2080 in het huidige tempo blijft toenemen (hoge uitstoot). Ook tonen
ze dat de mate waarin het klimaat nog zal veranderen veel minder groot zal zijn als de wereld zich houdt aan het
Klimaatakkoord van Parijs (lage uitstoot). Alle vier de scenario’s laten zien dat Nederland hoe dan ook te maken gaat
krijgen met zeespiegel- en temperatuurstijging, drogere zomers en nattere winters. De waarschijnlijkheid van het
hitte/droogte scenario wordt in de RbRa ingeschat als waarschijnlijk, met een kans van voorkomen van eens in de 25 tot
30 jaar. Door klimaatverandering is er een duidelijke trend te zien in toenemende temperaturen en droogte. Hierdoor is
het aannemelijk dat de kans op een dergelijk hitte/droogte scenario de komende jaren toeneemt. Onder het droogste
KNMI scenario zal een droge zomer als in 2018 in 2050 twee keer zo vaak voorkomen.




                                                                                                                         85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Het is droog en warm in Nederland. In heel mei, juni en juli is bijzonder weinig neerslag gevallen. Er worden zelfs
verschillende records gebroken. Vooral in het zuiden en oosten van Nederland is de grond daardoor kurkdroog. Ook de
temperaturen zijn zeer hoog met veel zonneschijn. In augustus is in De Bilt gedurende vijf dagen achtereen een
temperatuur boven de 28 °C gemeten, waarvan drie boven de 34 °C. In Nederland is nu officieel sprake van een
hittegolf. Het Hitteplan wordt geactiveerd om mensen bewust te maken van de gevaren van hitte. Landinwaarts lopen de
temperaturen op naar recordhoogte van tegen de 40°C.


Naar mate de hitte langer duurt, begint deze zijn tol te eisen. Veel mensen klagen over de warmte. Ook ’s nachts houdt
de warmte aan. Huizen koelen niet meer af en mensen hebben moeite met slapen. Dit speelt nog extra in de grote
steden. Door het hitte-eiland effect blijft het in de steden ’s nachts nog warmer. Vooral ouderen en mensen met een
zwakkere gezondheid hebben veel last van de warmte. Meerdere mensen worden met uitdrogingsverschijnselen of
hittestress opgenomen in het ziekenhuis, een aantal overlijdt door de extreme hitte.


De lage waterstanden in combinatie met de hitte en de daarmee samenhangende verhoogde vraag naar water leveren
problemen op. Er is minder water beschikbaar voor de drinkwaterproductie en het oppervlaktewater dat voor drinkwater
wordt gebruikt, is van slechtere kwaliteit door verzilting. Vanwege het watertekort komt er een verbod op beregening. Dit
heeft enorme gevolgen voor de landbouw die de kwaliteit van de gewassen al achteruit ziet gaan door de
weersomstandigheden.


Ook ontstaan er knelpunten met koelwater bij de industrie en elektriciteitscentrales. Het rivierwater is door de
weersomstandigheden dusdanig opgewarmd dat elektriciteitscentrales volgens hun milieuvergunning geen water meer
mogen lozen op de rivieren. Er moet daardoor een keuze gemaakt worden tussen het beperken van het
elektriciteitsgebruik of het accepteren van milieuschade. Daarnaast ontstaat door de extreme droogte zetting van de
bodem. Hierdoor breken meerdere data- en telecomkabels en is er lokaal geen toegang meer tot internet.


Door de lage waterstanden in de rivieren wordt de binnenvaart binnen Nederland en van en naar Duitsland en België
beperkt. Binnenvaartschepen kunnen minder zwaar beladen worden, omdat ze minder diep kunnen liggen en sommige
schepen kunnen helemaal niet meer varen.


Het is duidelijk te zien dat ook de natuur moeite heeft met de droogte. Weilanden kleuren geel van het verdorde gras en
het lijkt wel herfst door de bruinkleurende bladeren aan de bomen. De afname van de waterkwaliteit en de toename van
de watertemperatuur zorgt voor vissterfte en planten en bomen drogen uit doordat de wortels niet meer bij het gedaalde
grondwater kunnen.




                                                                                                                       86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>9.3.7     Storm en windhozen
Met betrekking tot het crisistype ‘Extreem weer’ wordt een onderscheid gemaakt tussen de incidenttypen ‘Koudegolf,
sneeuw en ijzel’, ‘Hittegolf’ en ‘Storm en windhozen’.
In de landelijke Handreiking Regionaal Risicoprofiel worden geen variabelen genoemd over de ondergrens.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Storm kan in Nederland het hele jaar door voorkomen. Het stormseizoen begint in september en duurt tot maart. De
eerste storm komt vaak in november langs. Stormen in het zomerhalfjaar (april tot en met september) noemen we
zomerstormen. Zomerstormen komen niet zo vaak voor, dit in tegenstelling tot stormen in het winterhalfjaar (oktober tot
en met maart). Een zomerstorm is door de kleinere temperatuurverschillen vaak minder zwaar en duurt korter dan een
winterstorm. Ze leveren vaak wel meer problemen op. Zomerstormen zijn compact en kunnen in vrij korte tijd ontstaan.


Vanaf windkracht 9 wordt gesproken over storm.
De windkracht volgens Beaufort wordt bepaald uit het gemiddelde van de windsnelheid over 10 minuten. Maar wat betreft
de benaming ‘storm’ is het bij het KNMI het gemiddelde over 1 uur bepalend.
Het KNMI gaat uit van storm als een uurgemiddelde windsnelheid tussen 75 en 88 kilometer per uur (20,8 - 24,4 meter
per seconde) gemeten wordt. Volgens de schaal van Beaufort is er sprake van storm (9 Beaufort) als er een 10 minuut
gemiddelde windsnelheid tussen 75 en 88 km/u gemeten wordt. Langs de kust wordt deze situatie gemiddeld ieder jaar
wel een keer bereikt. In het binnenland, waaronder de regio Zuidoost-Brabant, zijn stormen meestal minder intens dan
aan de kust, maar ze kunnen nog steeds aanzienlijke schade veroorzaken.


Een zware storm bereikt windkracht 10 en een en zeer zware storm windkracht 11. Windkracht 12 staat voor een orkaan.
In Europees Nederland is de kans op orkanen zeer klein vanwege de geografische en klimatologische omstandigheden.

De hoogste windsnelheden worden in de regel langs de kust bereikt, waar de wind weinig geremd wordt door obstakels
en wrijving met het aardoppervlak. De herhalingstijd voor een storm is aan zee een stuk korter dan in het binnenland.
Windkracht 10, een zware storm, is boven land een zeldzaamheid.

Naast zware stormen, die meestal enkele uren duren, kan de regio Zuidoost-Brabant ook te maken krijgen met
windhozen. Een windhoos is een zeer plaatselijke wervelwind die optreedt bij kritische verschillen in luchtvochtigheid en
temperatuurverschillen. Windhozen komen vooral voor in de zomerperiode. Ze zijn vaak gekoppeld aan onweersbuien.
Kleinere windhozen worden elk jaar wel ergens in Nederland gemeld met daarbij soms ook lokale schade. Maar zware
windhozen (ook wel een tornado genoemd) zijn zeldzaam in Nederland. In Nederland blijft het vaak bij een windhoos in
wording waarbij het slurfje als een uitstulping onder de wolk zichtbaar is en de schade beperkt blijft.

Casuïstiek en statistiek
De winter van 2022 kende maar liefst vier stormen, genaamd Corrie, Dudley, Eunice en Franklin. De stormen Corry en
Franklin waren goed voor een code oranje, de zware storm Eunice voor een code rood (in de kustprovincies). Storm
Eunice staat in de top 3 zwaarste stormen in ruim vijftig jaar. Dat er zoveel stormen waren in 2022 is toeval.

In 2023 was er maar één storm (genaamd Poly) in Nederland. Storm Poly is een van de zwaarste zomerstormen in ruim
vijftig jaar. In het hele land werd gewaarschuwd voor (zeer) zware windstoten. Rond het IJsselmeergebied was het code




                                                                                                                        87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>rood. In het noorden van het land gold code oranje en in de rest van het land code geel. De storm trok van het
zuidwesten naar het noordoosten over Nederland. In Haarlem overleed een vrouw door een boom die op een auto viel.
Ook in het centrum van Amsterdam raakten twee mensen gewond. In het hele land was er veel schade en hinder. Op
KNMI-weerstation IJmuiden is een windstoot van 146 km/uur gemeten. De waarnemingen laten daar windkracht 11 zien,
dat is bijna orkaankracht. De hoogste windsnelheden worden in de regel langs de kust bereikt, waar de wind weinig
geremd wordt door obstakels en wrijving met het aardoppervlak. Op basis van het stormgetal hoort Poly bij de top 7
zwaarste zomerstormen in ruim vijftig jaar.

Windhozen zijn vrijwel niet te voorspellen, maar kunnen alleen optreden bij bepaalde weersomstandigheden. De
verschillen in temperatuur en vochtigheid tussen de lucht aan het aardoppervlak en op grote hoogte in de atmosfeer,
moeten heel groot zijn.


De ergste windhozen van de laatste tientallen jaren in Nederland met dodelijke slachtoffers traden op bij Chaam en Tricht
(1967), Ameland (1972), Moerdijk (1981) en Ameland (1992). Gemiddeld enkele malen per jaar veroorzaken minder
zware hozen zeer plaatselijk een enorme ravage.
Op 7 juni 2012 werd het Limburgse Montfort getroffen door een windhoos en op 21 juni werd in Aalsmeer schade
aangericht door hoosachtige verschijnselen.

Oorzaken
Grote tegenstellingen in temperatuur in de atmosfeer liggen meestal ten grondslag aan het ontstaan stormdepressies.
Vandaar dat de zwaarste stormen meestal in het winterhalfjaar voorkomen, van oktober tot en met maart. Op het
noordelijk halfrond wordt het in het noorden snel kouder terwijl het in het zuiden nog nazomert. Dit leidt tot grote
temperatuurtegenstellingen over korte afstanden. Er ontwikkelt zich vaak een krachtige straalstroom, een storm op zo’n
10 kilometer hoogte, waarmee de ene depressie na de andere ook richting Nederland komt. Als de atmosfeer onrustig is,
komen stormen vaak kort na elkaar.

Objecten van belang
In de regio Zuidoost-Brabant zijn verschillende objecten van belang die getroffen kunnen worden door storm en
windhozen. Zo is vooral de infrastructuur (weg, spoor en vaarwegen) kwetsbaar. In de bebouwde omgeving kan ook veel
schade ontstaan door bijvoorbeeld losgeraakte stukken dak of gevel, glasschade in het kassengebied, enzovoorts.
Daarnaast kan de energievoorziening en telecommunicatie hinder ondervinden door mogelijke schade aan masten. Maar
ook omvallende bomen kunnen breuken in leidingen en kabels veroorzaken.
Tevens kunnen risico’s ontstaan wanneer grote massa’s mensen zich verzamelen (bijvoorbeeld bij evenementen),
waarbij gedacht kan worden aan paniek door omwaaiende objecten en bijvoorbeeld het instorten van een feesttent.

Ontwikkelingen
Klimaatverandering heeft invloed op de windsterkte in Nederland, met name door de toename van extreme
weersomstandigheden en zware stormen. Hoewel de gemiddelde windsterkte niet eenduidig toeneemt, nemen de
frequentie en intensiteit van zware stormen en windstoten wel toe. Het KNMI verwacht dat de frequentie van zware
stormen met name in de winter kan toenemen, zomers zouden daarentegen relatief stabiele of zelfs iets afnemende
windsterkten kunnen laten zien.




                                                                                                                      88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Preventief
    -    Alarmering met weercodes door het KNMI.
    -    Gemeenten en ProRail rooien preventief bomen die bij een storm om kunnen waaien en daarmee het
         (trein)verkeer kunnen hinderen.
    -    De brandweer heeft bij extreem weer procedures voor een permanente bezetting van kazernes
         (stormnachtprocedure).

Reactief
   -     Gemeenten zorgen dat wegen toegankelijk worden en blijven.


Partners
De belangrijkste actoren zijn de hulpdiensten, beheerders van wegen, vaarwegen en spoorwegen (gemeenten, provincie,
Rijkswaterstaat, Prorail). Het KNMI (in relatie tot het waarschuwen) en elektriciteitsnetbeheerders.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, storm en windhozen.
Maakt zich wel eens zorgen: 61% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 58% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 10% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘extreem weer’
opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen storm en windhozen, geeft dit wel een indicatie van de perceptie van de
inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 65% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
         dat het risico ‘extreem weer’ plaatsvindt. Dit is exact hetzelfde als het percentage van de Nederlanders.
     -   Zorgen over risico’s en dreigingen: 40% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over het risico ‘extreem weer’, tegenover 36% van de Nederlanders.




                                                                                                                       89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                    Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Storm en windhozen kunnen in relatief korte tijd leiden tot een ernstige ontwrichting. De gevolgen hangen onder andere
af van de windsnelheden en het gebied dat wordt getroffen. Voor de gevolgen van een storm maakt het veel uit op welk
moment van de dag en in welk seizoen de storm optreedt. Doordat het hoogtepunt van een storm over het algemeen niet
langer dan een dagdeel aanhoudt, levert een storm ’s nachts minder problemen op dan overdag.


Zomerstormen zijn compact en kunnen in vrij korte tijd ontstaan. En vooral het verkeer en de recreatie, in het bijzonder
op het water, in de problemen brengen. Bomen staan vol in blad en kunnen de wind moeilijker verdragen, vooral als het
hevig regent. Tijdens warm, zonnig en droog zomerweer zijn mensen vaak ook niet goed voorbereid op het omslaan van
het weer.

Stormen in Nederland kunnen slachtoffers en doden veroorzaken, hoewel dit relatief zeldzaam is. Wanneer stormen
slachtoffers veroorzaken, gaat het vaak om enkele doden of gewonden. De meeste dodelijke slachtoffers en gewonden
zijn het gevolg van vallende bomen, rondvliegende objecten, omgewaaide structuren of ongevallen in het verkeer.


Stormen en windhozen hebben vaak behoorlijke gevolgen voor infrastructuur (weg, spoor en vaarwegen). Mogelijk
worden ook vaarverboden ingesteld waardoor de scheepvaart stil komt te liggen. Dit geldt met name voor de kanalen.
Ook het vliegverkeer van en naar Eindhoven Airport kan stil komen te liggen. Verder is het mogelijk dat de
energievoorziening en telecommunicatie hinder kunnen ondervinden door bijvoorbeeld schade aan masten. Ook zijn er
risico’s op plaatsen waar massa’s mensen zich verzamelen, bijvoorbeeld bij evenementen.

Omvallende bomen kunnen naast schade aan wegen ook breuken in leidingen en kabels veroorzaken, met de
bijbehorende overlast tot gevolg. Stormen kunnen ook leiden tot uitval van elektriciteits- en gasvoorziening, wateroverlast
en problemen met de informatievoorziening. Zo leidt een storm in een bebouwde omgeving ertoe dat er vanwege
stormschade een groot beroep wordt gedaan op hulpverleningsdiensten. Dit kan leiden tot overbelasting van de
meldkamer, waardoor reguliere hulpverlening in gevaar kan komen.

Er kan ook schade ontstaan aan cultureel erfgoed. Zo kunnen monumenten en andere historische structuren schade
oplopen door bijvoorbeeld vallende objecten zoals bomen en puin.




                                                                                                                        90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Hoewel het KNMI steeds beter kan voorspellen wanneer storm of windhozen Nederland of een bepaalde regio bereiken,
kunnen de gevolgen lokaal erg verschillen. Hierdoor kunnen mensen in sommige gevallen alsnog worden overvallen. Al
met al kan de impact voor het dagelijkse leven dan ook groot zijn. Een combinatie van zowel een storm met zware
windstoten en hevige neerslag kan de impact voor de maatschappij extra vergroten.


Waarschijnlijkheid
Zware stormen komen in Nederland geregeld voor. Soms kunnen er meerdere zware stormen voorkomen in één jaar en
soms slaan ze een paar jaar over. Hoewel de gemiddelde windsterkte niet consistent toeneemt, nemen zowel de
frequentie als de intensiteit van zware stormen en windstoten wel toe. Het KNMI voorspelt dat vooral in de winter de
frequentie van zware stormen kan toenemen, terwijl de windsterkten in de zomer relatief stabiel blijven of zelfs iets
kunnen afnemen.




                                                                                                                        91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
In het weekend waarschuwt het KNMI voor naderende westerstorm en geeft voor maandag voor het westelijke en
zuidelijke deel van Nederland code geel. Het KNMI verwacht een windkracht 8 met windstoten. In de nacht van zondag
op maandag gaat het harder waaien en op maandagochtend verhevigt de storm zich. Het KNMI geeft op basis van
metingen code rood af, het teken dat het een heftige storm is met maatschappelijke effect van ontwrichting. De wind
heeft vat op alles wat los of niet vast genoeg zit. Omgevallen bomen, rondvliegende dakpannen zorgen voor
verstoringen. Al snel wordt opgeroepen om niet meer naar buiten te gaan.


In de regio Zuidoost-Brabant stort door de wind een bouwsteiger in die op twee personen terecht komt. Ook raakt een
vallende boom een voorbijrijdende auto. De automobilist overlijdt ter plaatse. De storm leidt tot vertragingen in het
treinverkeer. Ook vliegverkeer van en naar Eindhoven Airport komt gedurende enkele uren stil te liggen. Daarnaast staan
op de snelwegen lange files, onder andere op de A67 vanwege een omgevallen vrachtauto.


De hulpdiensten worden overspoeld met meldingen. De meldkamer moet de inzet van de hulpdiensten prioriteren en de
autoriteiten roepen op om niet langer 112 te bellen voor niet spoedeisende meldingen. De gemeente en brandweer
proberen zo goed en zo kwaad mogelijk de voornaamste doorgaande routes vrij te maken en houden. In de avond gaat
de storm liggen en kan de balans opgemaakt worden. Door verstoringen blijft het verkeer in de regio tot laat in de avond
verstoord.




                                                                                                                        92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>9.3.8     Humane infectieziekten
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Humane infectieziekten zijn ziekten die worden veroorzaakt door micro-organismen zoals bacteriën, virussen, parasieten
of schimmels. Voorbeelden zijn griep, COVID-19, tuberculose, malaria en HIV/AIDS. Deze ziekten kunnen zich (snel)
verspreiden via onder andere direct contact, lucht, water, voedsel of vectoren (zoals insecten).

Infectieziekten kunnen worden onderverdeeld in van mens-op-mens overdraagbare infectieziekten en niet van mens-op-
mens overdraagbare infectieziekten. Van mens-op-mens overdraagbare infectieziekten worden direct of indirect
overgedragen tussen mensen. Directe transmissie omvat rechtstreekse overdracht door nauw contact, zoals aanraking,
zoenen, of seksuele activiteit. Bij indirecte transmissie vindt overdracht plaats via onder meer voedsel, water,
voorwerpen, oppervlakken of door de lucht.
Niet van mens-op-mens overdraagbare infectieziekten worden niet rechtstreeks tussen mensen overgedragen. Deze
ziekten worden vaak overgedragen door vectoren zoals insecten, bijvoorbeeld malaria door muggen en de ziekte van
Lyme door teken. Andere voorbeelden zijn zoönosen, die van dieren op mensen worden overgedragen, zoals rabiës.
Binnen de groep zoönosen is er verder onderscheid te maken in infectieziekten waarbij de ziekteverwekkers alleen
overgedragen worden van dier op mens (alleen dier-op-mens transmissie) en zich niet kunnen verspreiden van mens tot
mens, of ziekteverwekkers die zich na overdracht van dier op mens wel mens overdraagbaar kunnen verspreiden (ook
mens-op-mens transmissie). Die eerste maakt onderdeel uit van het crisistype ‘Dierziekte’.

Infectieziekten die van mens op mens overdraagbaar zijn, hebben over het algemeen grotere gevolgen voor mens en
maatschappij dan infectieziekten die niet van mens op mens overdraagbaar zijn. Dit komt door hun vermogen om snel te
verspreiden en grote populaties te infecteren.

Er is sprake van een epidemie wanneer in een bepaalde menselijke populatie een infectieziekte bij een groter aantal
individuen voorkomt dan normaal. Een epidemie klinkt ernstig, maar jaarlijks en soms meerdere keren per jaar vindt er in
Nederland wel een epidemie plaatst. Het gaat dan niet om een heel ernstige ziekte, maar om bijvoorbeeld de griep. Van
een pandemie is pas sprake als een epidemie zich over de hele wereld verspreidt en met grote aantallen ziektegevallen
gepaard gaat. Een pandemie is een stuk zeldzamer dan een epidemie.


Geografische en temporele kenmerken spelen een belangrijke rol in de verspreiding en gevolgen van humane
infectieziekten, zowel wereldwijd als in Nederland en specifiek in de regio Zuidoost-Brabant. In Zuidoost-Brabant
vergroten de hoge mate van mobiliteit door nationale en internationale reizen (onder andere via Eindhoven Airport) de
kans op snelle verspreiding van infectieziekten.

Er zijn verschillende infectieziekten die je in Nederland niet of nauwelijks ziet, maar die elders in de wereld wel
voorkomen. Daarentegen zijn er ook infectieziekten die veelvoorkomend zijn in Nederland maar bijvoorbeeld in andere
delen van de wereld minder vaak worden gezien. Infectieziekten zijn dan ook vaak gebonden aan specifieke
geografische, klimatologische, en ecologische omstandigheden. In gematigde klimaten zoals Nederland komen bepaalde
ziekten vaker voor in specifieke seizoenen, bijvoorbeeld een piek in griepgevallen tijdens de winter. Tekenoverdraagbare
ziekten zoals de ziekte van Lyme pieken daarentegen in de lente en zomer. Naast seizoensgebondenheid vertonen
sommige infectieziekten periodieke uitbraken zonder vast seizoenspatroon.




                                                                                                                        93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>Demografische kenmerken
Demografische kenmerken spelen een belangrijke rol in de verspreiding en de gevolgen van humane infectieziekten.
Mensen met minder weerstand zijn vatbaarder voor infectieziekten. Het gaat hier met name om jonge kinderen, ouderen,
zwangeren en immuungecompromitteerden. Daarnaast zijn er een aantal risicoberoepen waar mensen in contact komen
met ziekteverwekkers. De regio Zuidoost-Brabant heeft een bovengemiddeld aantal ouderen vergeleken met het landelijk
gemiddelde in Nederland. Dit kan tijdens uitbraken leiden tot een hogere ziektelast en mortaliteit, aangezien oudere
mensen vatbaarder zijn voor (ernstige) complicaties. Daarnaast kan de bevolkingsdichtheid van de regio Zuidoost-
Brabant mogelijk zorgen voor een snelle verspreiding van infectieziekten.

Casuïstiek en statistiek
COVID-19, veroorzaakt door het SARS-CoV-2-virus, leidde tot een wereldwijde pandemie die ook Nederland en de regio
Zuidoost-Brabant zwaar trof. De eerste gevallen in Nederland werden begin 2020 gemeld, en de ziekte verspreidde zich
snel door het land. In Nederland leidde de pandemie tot een reeks strikte maatregelen om de verspreiding van het virus
te beperken, waaronder lockdowns, social distancing, mondkapjesplicht en reisbeperkingen. De gezondheidszorg kwam
onder grote druk te staan, met ziekenhuizen die hun capaciteit moesten opschalen en zorgmedewerkers die overuren
maakten om de toestroom van COVID-19-patiënten te kunnen behandelen. In de regio Zuidoost-Brabant, was de impact
bijzonder groot. Hier werden hoge aantallen besmettingen en sterfgevallen geregistreerd, vooral in de eerste golf. De
regio moest snel reageren met noodmaatregelen, zoals het opzetten van extra IC-bedden en het organiseren van test-
en vaccinatiecampagnes.
De economische en sociale gevolgen van de pandemie waren ook aanzienlijk. Veel bedrijven moesten tijdelijk of
permanent sluiten, en er was een toename van werkloosheid en mentale gezondheidsproblemen. De overheid bood
verschillende vormen van financiële steun aan getroffen bedrijven en individuen.

De COVID-19-pandemie laat verder zien dat de gevolgen zich manifesteren in een groot aantal impactcriteria binnen de
nationale veiligheidsbelangen, zoals aantallen chronisch zieken en doden (fysieke veiligheid), kosten en aantasting van
de Nederlandse economie (economische veiligheid), verstoring van het dagelijks leven en sociaal-maatschappelijke
impact (sociale en politieke stabiliteit). Dit wordt veroorzaakt door de grote druk op het zorgsysteem, (tijdelijke) tekorten
aan beschermingsmiddelen en capaciteit, gebrek aan een eenduidige internationale aanpak en de effecten van
maatregelen, zoals een lockdown. Hierbij is er een duidelijke koppeling met verstoring van delen van de vitale
infrastructuur, bijvoorbeeld de beperkingen in het openbaar vervoer en internationale vluchten.

Een andere belangrijke factor is het gebrek aan effectieve behandeling of vaccin. Als er geen effectieve middelen
beschikbaar zijn, zoals bij het begin van de COVID-19-uitbraak, kan de angst en onzekerheid rondom de ziekte de crisis
verergeren. Daarnaast vormen snel muterende virussen, zoals influenzavirussen en coronavirussen, een extra uitdaging,
omdat nieuwe varianten het moeilijk maken om effectieve vaccins en behandelingen te ontwikkelen en toe te passen, wat
kan leiden tot aanhoudende uitbraken en pandemieën.
Deze ziekten kunnen snel escaleren door hun besmettelijkheid, hoge sterftecijfers, en het potentieel om
gezondheidszorgsystemen te overweldigen, waardoor ze aanzienlijke maatschappelijke en economische gevolgen
hebben.

Hoewel andere pathogenen zoals antibioticaresistente bacteriën, vector-gedragen ziekten, en zoönotische infecties ook
ernstige bedreigingen vormen, zijn het de respiratoire virussen die door hun snelle verspreiding en mutatiecapaciteit het
grootste risico op een pandemie vormen.




                                                                                                                            94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>De snelheid van verspreiding wordt vooral bepaald door de vraag of de ziekteverwekker van mens tot mens
overdraagbaar is, of de transmissie van ziekteverwekkers via de lucht of direct contact kan plaatsvinden en door de
responstijd. Daarbij is (zeker ook door de COVID-19- pandemie) duidelijk dat globalisering (inclusief toerisme) een factor
is die de verspreiding wereldwijd versterkt.

Oorzaken
De belangrijkste oorzaken van humane infectieziekten zijn bacteriën, virussen, parasieten en schimmels. Bacteriële
infecties omvatten ziekten zoals tuberculose, cholera en salmonella. Virale infecties omvatten bijvoorbeeld influenza, HIV
en COVID-19. Parasitische ziekten zoals malaria en schistosomiasis zijn ook belangrijke oorzaken van infectieziekten bij
mensen, net als schimmelinfecties zoals candidiasis en aspergillose.


Naast deze micro-organismen spelen andere factoren een rol bij de verspreiding van infectieziekten. Slechte hygiëne,
dichtbevolkte gebieden en internationale reizen dragen bij aan de verspreiding. Veranderingen in het milieu en klimaat
kunnen eveneens invloed hebben op het optreden en de verspreiding van deze ziekten. Opwarming van de aarde kan
bijvoorbeeld de leefgebieden van ziekteverspreidende insecten zoals muggen uitbreiden, waardoor ziektes zoals malaria
en dengue zich naar nieuwe gebieden kunnen verspreiden.

Ontwikkelingen
Een belangrijke ontwikkeling in de context van humane infectieziekten is de opkomst van antibioticaresistentie. Dit maakt
de behandeling van bacteriële infecties steeds moeilijker, wat leidt tot langere en ernstigere uitbraken. Tegelijkertijd
hebben innovaties zoals mRNA-vaccins de snelheid en effectiviteit van vaccinontwikkeling aanzienlijk verbeterd, wat de
gevolgen van ziekten kan verminderen, zoals duidelijk werd tijdens de COVID-19-pandemie. Tevens verbeteren digitale
gezondheidstechnologieën de voorspellingsmodellen en het reactievermogen op uitbraken, waardoor
gezondheidsautoriteiten sneller en nauwkeuriger kunnen reageren.

Verder zorgen globalisering en toegenomen mobiliteit ervoor dat infectieziekten zich sneller wereldwijd kunnen
verspreiden, waardoor lokale uitbraken in korte tijd kunnen uitgroeien tot pandemieën. Daarnaast beïnvloedt
klimaatverandering de verspreiding van vector-gedragen ziekten door het uitbreiden van de leefgebieden van muggen en
andere vectoren, waardoor ziektes zoals malaria en dengue nieuwe regio's kunnen bereiken.

Voornamelijk op het vlak van de detectie en signalering van mogelijke uitbraken van ziekteverwekkers zijn er de laatste
jaren gunstige ontwikkelingen geweest. Er worden steeds meer geavanceerde moleculaire technieken ingezet om in
combinatie met bioinformatica sneller en nauwkeuriger diagnostiek te kunnen bedrijven om aard en omvang van de
uitbraken te kunnen vaststellen. Daarnaast loopt er een geïntegreerde signaleringsstructuur tussen humane
infectieziekten en besmettelijke dierziekten (de One Health aanpak). Deze signaleringsstructuur is ook gebruikt tijdens de
COVID-19-pandemie.


Maatregelen
Preventief
    -    De meldingsplichtige infectieziekten zijn verdeeld over de groepen A1, A2, B1, B2 en C. Deze indeling is
         gebaseerd op de mate waarin dwingende maatregelen opgelegd kunnen worden om de bevolking te
         beschermen. Een infectieziekte valt in groep A1 als er een kans is dat de ziekte pandemisch wordt. Bij A1-
         infectieziekten kunnen persoonlijke en gezamenlijke maatregelen genomen worden om verspreiding van de
         ziekte te voorkomen.




                                                                                                                        95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>    -    Algemene antivirale middelen en antibiotica, niet specifiek voor het betreffende virus of bacterie.
    -    GHOR/GGD’en hebben draaiboeken opgesteld die de effecten van een pandemie moeten beperken.
    -    Veel bedrijven en overheidsinstellingen hebben continuïteitsplannen opgesteld.
    -    Op basis van de recente ervaringen met de griepepidemie werkte de GHOR, in samenwerking met de
         ketenpartners, maatregelen uit (bijvoorbeeld cohortverpleging). De GHOR en partners kunnen deze
         maatregelen toepassen om de zorgcontinuïteit op peil te houden.

Reactief
   -     Een vaccin kan pas ontwikkeld worden tijdens de uitbraak van een pandemie. Vaccins kunnen dus niet
         voorkomen dat pandemieën uitbreken, maar wel de impact ervan beperken.
   -     In Zuidoost-Brabant fungeert tijdens een pandemie het Coördinatieorgaan Infectieziekten, waarin alle eerste- en
         tweedelijns zorgpartners zitting hebben. Het Coördinatieorgaan heeft als taak de situatie in de regio te
         monitoren, knelpunten te signaleren en maatregelen binnen de keten af te stemmen

Partners
De belangrijkste partners bij het beheersen van infectieziekten en pandemieën in de regio Zuidoost-Brabant zijn de GGD
Brabant-Zuidoost, het RIVM, VRBZO, het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb), het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS), en de Minister van Volksgezondheid. De GGD monitort en bestrijdt uitbraken door middel van
bron- en contactonderzoek (BCO), testen en vaccinaties. Het RIVM biedt nationaal overzicht en ondersteuning, terwijl de
Veiligheidsregio noodhulp en crisismanagement coördineert. Het CIb houdt toezicht op infectieziekten en geeft richtlijnen
voor preventie en behandeling. Het ministerie van VWS en de Minister van Volksgezondheid leiden het nationale beleid,
zorgen voor middelen, en communiceren met het publiek en internationale partners. Deze organisaties werken nauw
samen om de volksgezondheid te beschermen en de impact van pandemieën te minimaliseren.

Perceptie
De perceptie van de samenleving in Nederland ten aanzien van infectieziekten, epidemieën en pandemieën is complex
en beïnvloed door recente ervaringen, zoals de COVID-19-pandemie. Er is een verhoogde bewustwording en
bezorgdheid, een algemeen vertrouwen in de gezondheidszorg, bereidheid tot vaccinatie, en bezorgdheid over de
economische en sociaal-psychologische impact. Tegelijkertijd zijn er maatschappelijke discussies en polarisatie over de
beste benaderingen om dergelijke crises aan te pakken.

Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, pandemie.
Maakt zich wel eens zorgen: 69% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 45% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 46% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘infectieziekten’
opgenomen. Uit de factsheet blijkt:
    -  Ingeschatte waarschijnlijkheid: 41% van de inwoners van de regio Zuidoost-Brabant vindt het risico
       ‘infectieziekte’ (zeer) waarschijnlijk, tegenover 49% van de Nederlanders.
    -  Zorgen over risico’s en dreigingen: 36% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
       maken over het risico ‘infectieziekten’, tegenover 37% van de Nederlanders.




                                                                                                                       96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Humane infectieziekten met epidemische of zelfs pandemische potentie zullen veel maatschappelijke aandacht trekken,
vooral bij snelle verspreiding of een hoge mortaliteit. De maatschappelijke druk op autoriteiten om preventieve
maatregelen te versterken en snel te reageren is vaak groot. Hierbij valt ook terug te denken aan de COVID-19-
pandemie waarbij de overheid gedwongen werd om drastische maatregelen te nemen zoals lockdowns en
reisbeperkingen.




                                                                                                                  97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Een grootschalige uitbraak van een infectieziekte kan verstrekkende gevolgen hebben op meerdere vlakken. De mate
waarin de samenleving wordt ontwricht, hangt af van de ernst van de ziekte. Bij een pandemie kan de impact sterk
variëren, afhankelijk van factoren zoals het aantal mensen dat ziek wordt, de complicaties die zich voordoen, de
beschikbaarheid van antivirale middelen of antibiotica en de tijdige beschikbaarheid van een specifiek vaccin.


Een dergelijke uitbraak kan leiden tot een groot aantal sterfgevallen, zoals bij COVID-19 en Ebola, waarbij miljoenen
mensen zijn gestorven. Veel mensen kunnen ook ernstige langdurige complicaties ervaren, zoals blijvende longschade
door COVID-19. Kwetsbare groepen zoals jonge kinderen, ouderen, zwangeren en mensen met een verzwakt
immuunsysteem zijn extra vatbaar voor infecties.


Infectieziekten die van persoon tot persoon overdraagbaar zijn, hebben doorgaans een grotere impact op de
samenleving dan ziekten die niet op deze manier worden verspreid. Dit komt doordat ze zich snel kunnen verspreiden en
grote aantallen mensen kunnen besmetten. Ziekten met ernstige complicaties en hoge sterfte leggen een zware druk op
de gezondheidszorgsystemen. Ook wanneer veel mensen tegelijkertijd ziek worden, kunnen zorgsystemen overbelast
raken, wat resulteert in tekorten aan bedden, personeel en medische voorraden, zoals tijdens de COVID-19-pandemie.


Economisch gezien nemen de zorgkosten aanzienlijk toe door de behoefte aan medische behandelingen,
ziekenhuisopnames en noodhulp. Het massale aantal ziektegevallen en quarantaine leiden tot verlies van productiviteit
en sluiting van bedrijven, met aanzienlijke economische gevolgen. Vele bedrijven moeten wellicht tijdelijk of permanent
sluiten, met toename van werkloosheid en mentale gezondheidsproblemen tot gevolg.

Op sociaal vlak kunnen maatregelen zoals quarantaine en lockdowns grote verstoringen in het dagelijks leven
veroorzaken, zoals duidelijk werd tijdens de COVID-19-pandemie. Hierbij is er een duidelijke koppeling met verstoring
van delen van de vitale infrastructuur, bijvoorbeeld de beperkingen in het openbaar vervoer en internationale vluchten.
Ook kan dit potentieel leiden tot sociaal-maatschappelijke impact, zoals polarisatie, afnemende solidariteit en rellen.

Politiek gezien kan een grootschalige uitbraak het lokaal en regionaal bestuur onder druk zetten. Overheden moeten snel
en effectief handelen om de crisis te beheersen, wat kan leiden tot spanningen tussen inwoners en de overheid, en soms




                                                                                                                          98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>tot maatschappelijke onrust. Een andere belangrijke factor is het gebrek aan effectieve behandelingen of vaccins.
Wanneer deze middelen ontbreken, zoals aan het begin van de COVID-19-uitbraak, kan de angst en onzekerheid
rondom de ziekte de crisis verergeren.


Waarschijnlijkheid
Volgens de RbRa valt op dat de waarschijnlijkheid van een griepepidemie hoog is. Dit is gebaseerd op het feit dat er
bijna elk jaar een griepepidemie voorkomt, veroorzaakt door bestaande typen influenzavirussen. Hoewel een pandemie
een lagere waarschijnlijkheid heeft, heeft deze wel een grotere impact op de nationale veiligheid. De jaarlijkse
griepepidemieën zijn relatief voorspelbaar en worden veroorzaakt door bekende influenzavirussen, wat betekent dat de
volksgezondheidssystemen meestal goed voorbereid zijn. Daarentegen zijn pandemieën veroorzaakt door nieuwe
respiratoire virussen, zoals SARS-CoV-2, veel minder voorspelbaar. In de Rbra is de waarschijnlijkheid van het uitbreken
van een pandemie door een nieuwe respiratoir en mens overdraagbaar virus gescoord als ‘enigszins waarschijnlijk’.




                                                                                                                       99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Gedurende het griepseizoen breekt er een pandemie uit die ook Nederland en de regio Zuidoost-Brabant treft. Omdat
deze pandemie in het griepseizoen plaatsvindt, duurt het enkele weken voordat de oorzaak is vastgesteld. Het blijkt om
een nieuw van mens tot mens overdraagbaar respiratoir virus te gaan, waarvan de morbiditeit en mortaliteit hoger blijken
te zijn dan bij COVID-19.


De infectieziektebestrijding wordt snel opgeschaald en er worden zeer restrictieve maatregelen getroffen, gebaseerd op
onder andere de door COVID-19 opgedane ervaringen. De zorgsector in Zuidoost-Brabant, waaronder enkele
ziekenhuizen, wordt ernstig geraakt en kan de toestroom van patiënten gedurende enkele maanden niet aan. Ook de
ontwikkeling van medicijnen en vaccins loopt door allerlei wetenschappelijke problemen ernstige vertraging op.


Een zeer groot gedeelte van de Nederlandse bevolking, inclusief de inwoners van Zuidoost-Brabant, wordt ziek. Er zijn
honderdduizenden ziekenhuisopnames en er vallen tienduizenden doden. De kosten zijn enorm, oplopend tot tientallen
miljarden euro's, en het dagelijks leven wordt gedurende maanden tot een jaar ernstig verstoord. Verschillende sectoren
vallen nagenoeg stil, met faillissementen en andere economische effecten tot gevolg.


Ook bepaalde vitale diensten en infrastructuur, zoals openbaar vervoer en nutsvoorzieningen, worden geraakt. In
Zuidoost-Brabant ontstaan er voor enkele maanden tekorten aan acute zorg en levering van specifieke producten, wat
zorgt voor grote onrust, angst en polarisatie onder de bevolking. In de maatschappij, zowel nationaal als regionaal, woedt
een stevige discussie over aantasting van vrijheden en grondrechten. Mede daardoor vinden er met grote regelmaat
demonstraties plaats vanuit verschillende belangengroepen, die soms leiden tot ernstige ongeregeldheden, rellen en
plunderingen vanwege de strikte handhaving van de beheersmaatregelen.




                                                                                                                      100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>9.3.9     Dierziekten
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Dierziekten, ook bekend als veterinaire ziekten, kunnen op verschillende manieren worden geclassificeerd. Grofweg zijn
er twee hoofdgroepen: ziekten die van dier op mens overdraagbaar zijn (zoönosen) en ziekten die niet van dier op mens
overdraagbaar zijn. Dierziekten die niet van mens op dier overdraagbaar zijn en ook in de regio Zuidoost-Brabant
voorkomen zijn bijvoorbeeld mond-en-klauwzeer (MKZ) en varkenspest. Deze dierziekten zijn niet gevaarlijk voor de
gezondheid van de mens. Zoönosen daarentegen kunnen ernstige gezondheidsrisico's voor mensen vormen en zijn vaak
complexer te beheersen vanwege hun vermogen om tussen verschillende diersoorten en mensen te circuleren.
Vogelgriep (aviaire influenza) en Q-koorts zijn hiervan voorbeelden uit het recente verleden. Binnen de groep zoönosen
is er verder onderscheid te maken in infectieziekten waarbij de ziekteverwekkers alleen overgedragen worden van dier
op mens (alleen dier-op-mens transmissie) en zich niet kunnen verspreiden van mens tot mens, of ziekteverwekkers die
zich na overdracht van dier op mens wel mens overdraagbaar kunnen verspreiden (ook mens-op-mens transmissie).
Zoönosen zijn impactvoller dan andere dierziekten vanwege hun vermogen om zowel dieren als mensen te infecteren,
hun potentieel voor snelle en wijdverspreide verspreiding, en de ernstige economische en sociale gevolgen die ze
kunnen veroorzaken.

De regio Zuidoost-Brabant is een belangrijke regio voor de landbouw en veeteelt in Nederland en kenmerkt zich door een
hoge concentratie van (pluim)veehouderijen in een tevens dichtbevolkte regio. De intensieve landbouwpraktijken en de
hoge dichtheid van veehouderijen kunnen bijdragen aan een snelle verspreiding van dierziekten. De nabijheid van vele
veehouderijen maakt het lastiger om ziekte-uitbraken te beheersen en te beperken. Een nieuwe uitbraak van een van
dier op mens overdraagbare infectieziekte van welke origine dan ook heeft hierdoor al snel grote gevolgen op het
maatschappelijk leven.

Daarnaast heeft de regio Zuidoost-Brabant een goed ontwikkeld transportnetwerk, wat zowel voordelen als risico's met
zich meebrengt. Het vervoer van dieren en dierlijke producten door de regio Zuidoost-Brabant kan bijdragen aan de
verspreiding van ziekteverwekkers over lange afstanden. De intensieve handel binnen de regio Zuidoost-Brabant en met
andere delen van Nederland en het buitenland verhoogt het risico op het binnenkomen van nieuwe ziekten.

Veel dierziekten vertonen seizoensgebonden patronen. Zo kunnen uitbraken van vogelgriep bijvoorbeeld vaker
voorkomen in de wintermaanden wanneer vogels dichter bij elkaar worden gehouden en migreren. Parasitaire infecties
zoals worminfecties kunnen pieken in de warmere maanden wanneer de omstandigheden gunstiger zijn voor de
levenscyclus van de parasieten.

Demografische kenmerken
Risicogroepen zijn mensen die in de nabijheid van dieren of bedrijven wonen of verblijven. Ook mensen die
beroepsmatig met vee in aanraking komen, zoals veehouders, dierenartsen, medewerkers vleesverwerkende industrie
en laboratoriummedewerkers die werken met geïnfecteerde dieren of diermateriaal, hebben een verhoogd risico op
blootstelling. Ook veehandelaren en medewerkers van dierentuinen, kinderboerderijen en dierenwinkels behoren tot
deze groep. Personen met een verminderde weerstand (zoals ouderen, kinderen, immuungecompromitteerde of
zwangeren) hebben een verhoogde kans op een ernstig beloop.




                                                                                                                   101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Casuïstiek en statistiek
In de winter van 2021-2022 werd Nederland getroffen door een ernstige uitbraak van vogelgriep, die ook de regio
Zuidoost-Brabant zwaar trof. Deze uitbraak leidde tot massale slachtingen van pluimvee om de verspreiding van het virus
te stoppen. Boerderijen moesten duizenden vogels ruimen, wat resulteerde in grote economische verliezen in de
pluimveesector. De vogelgriep zorgde ook voor verstoringen in de voedselketen en leidde tot verhoogde prijzen van
pluimveeproducten. Er werden strikte bioveiligheidsmaatregelen ingevoerd om verdere verspreiding te voorkomen. Naast
de economische gevolgen hadden de maatregelen ook impact op de gemeenschap, waaronder psychologische stress
voor boeren en arbeiders in de getroffen sectoren door verlies van inkomsten en de noodzaak om grote aantallen dieren
te ruimen.

Een andere significante uitbraak in Nederland was die van Q-koorts tussen 2007 en 2010, met een piek in 2009. Deze
ziekte, veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii, wordt vooral verspreid door geiten en schapen. De regio Zuidoost-
Brabant was een van de zwaarst getroffen gebieden, met duizenden menselijke infecties en meerdere sterfgevallen. De
uitbraak leidde tot de ruiming van tienduizenden besmette dieren en had aanzienlijke economische gevolgen voor de
getroffen boeren. Er werden strenge maatregelen ingevoerd, waaronder vaccinatie van geiten en schapen, verbeterde
bioveiligheidsprotocollen en monitoringprogramma's om toekomstige uitbraken te voorkomen. De gevolgen waren niet
alleen economisch van aard; veel mensen die besmet raakten met Q-koorts, kampten met langdurige
gezondheidsproblemen, zoals vermoeidheid en chronische Q-koorts. Dit had aanzienlijke impact op hun kwaliteit van
leven en zorgde voor extra druk op de gezondheidszorg in de regio.


Oorzaken
Dieren kunnen ziekteverwekkers (zoals virussen of bacteriën) op verschillende manieren doorgeven aan mensen. Een
dier kan rechtstreeks een ziekteverwekker doorgeven aan de mens. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het aaien of knuffelen
van een dier, ook een krab of een beet kan iemand ziek maken. Verder kunnen mensen besmet raken door het eten van
een besmet dierlijk product, zoals melk, vlees en eieren. Mensen kunnen ook indirect besmet worden door een dier: een
hond of kat poept in de zandbak en dat komt aan de handen van een kind, in de ontlasting van de hond of kat kunne
ziektekiemen zitten. Ook muggen, vliegen of teken kunnen mensen besmetten als ze een ziekteverwekker bij zicht
dragen (zoals via een tekenbeet bij de ziekte van Lyme).


Objecten van belang
In de regio Zuidoost-Brabant zijn verschillende objecten van belang voor het beheer van dierziekten. Veehouderijen en
boerderijen vormen vaak de bron van uitbraken zoals Q-koorts en vogelgriep. Slachthuizen en verwerkingsbedrijven
spelen een cruciale rol in het beheersen van de verspreiding van ziektes via vlees en andere dierlijke producten. Markten
en distributiecentra zijn knooppunten voor de handel in dieren en dierlijke producten, wat toezicht op de gezondheid van
dieren essentieel maakt. Maar bijvoorbeeld ook natuurgebieden waar wilde dieren leven, kunnen dienen als reservoirs
voor ziekten en vereisen monitoring en beheer om overdracht naar vee en mensen te voorkomen.


Ontwikkelingen
Belangrijke ontwikkelingen op het gebied van dierziekten zijn onder andere technologische innovaties zoals
geavanceerde diagnostiek die snellere detectie en betere behandelingen mogelijk maken. Klimaatverandering speelt ook
een rol, aangezien stijgende temperaturen en veranderende regenpatronen de leefgebieden van vectoren zoals muggen
en teken uitbreiden, wat leidt tot vaker voorkomende ziekten zoals de ziekte van Lyme. Globalisering en internationale
handel vergroten het risico op de introductie van nieuwe dierziekten, terwijl intensieve veehouderij de verspreiding van
ziekten versnelt door de hoge dichtheid en het frequente transport van vee. Antibioticaresistentie, veroorzaakt door het




                                                                                                                      102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>wijdverbreide gebruik van antibiotica, bemoeilijkt de behandeling van infecties en vormt een bedreiging voor de
volksgezondheid. Tot slot benadrukt de 'One Health' benadering de verbondenheid van de gezondheid van mensen,
dieren en het milieu, en bevordert samenwerking tussen verschillende sectoren om zoönotische ziekten effectief te
bestrijden. Doelgroepen zijn dierenartsen, artsen, medewerkers van humane en veterinaire kennisinstituten en ander
professionals die werkzaam zijn op het gebied van zoönosen of de risico’s hierop.

Maatregelen
Preventief
Er kunnen diverse maatregelen getroffen worden om verspreiding te voorkomen en de omvang en impact te beperken:
    -    Uitgebreide screening door de veterinaire sector;
    -    Vaccineren van dieren zoals schapen en geiten tegen Q-koorts en leghennen tegen Salmonella;
    -    Bij de ruimtelijke ontwikkeling worden eisen gesteld aan de minimale afstand tussen veehouderijen en
         bebouwing;
    -    Strenge controles op luchthavens voorkomen dat exotische dieren (illegaal) het land worden binnengebracht.

Reactief
   -     Bij een vermoeden van een aangewezen besmettelijke dierziekte moet een dierhouder of dierenarts dit melden
         aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA);
   -     Bij een uitbraak van zoönosen bij pluimvee kan een ophokplicht worden ingesteld;
    -    Door regels in te stellen t.a.v. de afvoer van dierlijk materiaal bij een uitbraak van een zoönose, kan verspreiding
         worden voorkomen;
    -    (Preventief) ruimen kan een maatregel zijn om de impact te beperken. Groot knelpunt hierbij is de grote
         financiële schade en maatschappelijke onrust die hiermee gepaard gaat.

Partners
De uitbraak van dierziekten kan in verschijningsvorm sterk wisselen. Afhankelijk van de verschijningsvorm zijn
verschillende actoren betrokken. Dit kunnen bijvoorbeeld ZLTO, de GGD en het RIVM zijn. Verschillende organisaties en
bedrijven spelen een rol bij de bestrijding:
    -    De Rijksoverheid bepaalt het beleid om besmettelijke dierziekten tegen te gaan en te voorkomen;
    -    De NVWA is verantwoordelijk voor de bestrijding van deze dierziekten. De Gezondheidsdienst voor Dieren (GD)
         werkt bij de bestrijding van dierziekten samen met de NVWA;
    -    Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) doet laboratoriumonderzoek. Dit onderzoek moet uitsluitsel geven
         over dierziekten;
    -    Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) geeft advies over mogelijke gevaren voor de
         volksgezondheid.

Perceptie
Inwoners kunnen zich bewust zijn van het bestaan van dierziekten, vooral na grote uitbraken zoals vogelgriep en Q-
koorts in het verleden. Dit kan leiden tot zorgen en angst bij inwoners, met name wanneer sprake is van een uitbraak. Er
kan ook angst ontstaan voor bijvoorbeeld huisdieren en wilde dieren waarbij mensen zich zorgen maken over potentiële
besmettingsbronnen.

Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, dierziekten.
Maakt zich wel eens zorgen: 40% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.




                                                                                                                         103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Ik ben niet voorbereid: 84% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 17% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


(Verwachte) maatschappelijke aandacht
De verwachting is dat de manifestatie van dierziekten zal leiden tot maatschappelijke aandacht en beroering. Dierziekten
kunnen namelijk aanzienlijke gezondheidsrisico’s voor mensen inhouden. Uitbraken zoals de vogelgriep hebben laten
zien dat deze ziekten snel kunnen escaleren en een grote impact kunnen hebben op de maatschappij. De overheid en
gezondheidsorganisaties zullen waarschijnlijk snel reageren op uitbraken met bestrijdende maatregelen zoals een
ophokplicht. Deze maatregelen kunnen een aanzienlijke impact hebben op het dagelijks leven van mensen en leiden tot
publieke discussie en soms controverse. Als de media aandacht besteed aan uitbraken van dierziekten kan dit leiden tot
een verhoogde bewustzijn en bezorgdheid onder het publiek.




                                                                                                                     104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                      Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Indien een dierziekte uitbreekt in de regio Zuidoost-Brabant met een hoog besmettingsgevaar, kan dit grote gevolgen
hebben. Om verdere verspreiding tegen te gaan, kunnen gebieden in hun geheel of gedeeltelijk worden afgesloten. Deze
quarantainemaatregelen kunnen de bewegingsvrijheid van mensen en dieren beperken.


Bij dierziekten die overdraagbaar zijn op mensen, kunnen er slachtoffers vallen onder de bevolking. Dit is het geval bij
zoönosen zoals Q-koorts, die in het verleden al tot veel menselijke infecties heeft geleid in Zuidoost-Brabant. De impact
op de fysieke veiligheid van mensen is aanwezig, vooral omdat infecties vaak niet volledig te voorkomen zijn ondanks
preventieve maatregelen. De gezondheidsimpact op dieren kan ook aanzienlijk zijn, met massale sterfte en ernstige
verwondingen onder vee zoals runderen, varkens en pluimvee.


Economisch gezien kan een grootschalige uitbraak van een dierziekte leiden tot aanzienlijke kosten. Naast de directe
verliezen in de veehouderij, kunnen bedrijven in aanverwante sectoren worden getroffen. Met name in het geval van
zoönosen kan de maatschappelijke impact ook groot zijn, aangezien restrictieve maatregelen zoals quarantaine en
bewegingsbeperkingen het dagelijks leven ernstig kunnen verstoren. Maar ook kan er sprake zijn van verdriet, onrust en
woede onder getroffenen. Daarnaast verontwaardiging bij een deel van de bevolking (zorgen om dierenwelzijn of onrust
vanwege de effecten van de maatregelen).


De milieu- en ecologische gevolgen van dierziekten kunnen tevens aanwezig zijn. Massale sterfte en preventieve
slachting van dieren of uitbraken in wilde populaties, zoals bij vogelgriep, kunnen aanzienlijke ecologische verstoringen
veroorzaken. Dit kan resulteren in verlies van biodiversiteit en veranderingen in landgebruik.


Waarschijnlijkheid
In de RbRa wordt de kans dat MKZ optreedt ingeschat als ‘waarschijnlijk’. Experts zijn echter van mening dat de kans op
uitbraken van varkenspest of (niet-zoönotische) vogelgriep iets hoger is, namelijk respectievelijk ‘waarschijnlijk’ tot ‘zeer
waarschijnlijk’. MKZ uitbraken gebeuren naar schatting eens per 20 jaar. Uitbraken van vogelgriep en Afrikaanse
varkenspest komen vaker voor.




                                                                                                                           105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Enkele dagen na de eerste berichtgeving van een Q-koortsuitbraak onder geiten in Frankrijk worden de eerste
besmettingen in Zuidoost-Brabant geconstateerd. Dit zorgt direct voor sterke restricties binnen de veehouderijsector,
aangezien meerdere diergroepen zoals geiten en schapen kunnen worden getroffen. In de twee weken na de eerste
geconstateerde besmettingen in Nederland wordt duidelijk dat ook in andere delen van het land bedrijven besmet zijn
geraakt. Er wordt besloten tot een algeheel vervoersverbod voor vee en dierlijke producten, en conform de Europese
Verordening worden nationale en internationale handelsbeperkingen ingevoerd.


Om verdere verspreiding in te dammen, wordt bij alle gevoelige dieren noodvaccinatie toegepast. Na enkele maanden
zijn in totaal 40 bedrijven besmet geweest en zijn tienduizenden geiten en schapen geruimd. Daarnaast zijn honderden
mensen besmet geraakt en ondervinden klachten zoals koorts, hoofdpijn en vermoeidheid. In de regio Zuidoost-Brabant
zijn strenge restricties van kracht geweest voor transport wat leidt tot economische verliezen in de veehouderijsector en
daarbuiten. De kosten van de uitbraak worden geschat op 1,6 miljard euro.


De uitbraak veroorzaakt ook verdriet, onrust en psychische effecten onder de getroffen boeren, die al onder druk staan
door andere factoren. Er is maatschappelijke verontwaardiging en woede, wat leidt tot enkele demonstraties van milieu-
en dieractivisten.




                                                                                                                        106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>9.3.10 Uitval / verstoring elektriciteitsvoorziening
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
De duur en omvang van uitval of verstoring van de elektriciteitsvoorziening kan variëren en is een belangrijke factor gelet
op de gevolgen. Een kortdurende en regionale uitval van elektriciteit kan al leiden tot grote cascade-effecten als uitval
van bijvoorbeeld openbaar vervoer en IT netwerken. Verreweg de meeste gevallen van elektriciteitsuitval worden binnen
twee uur verholpen en leiden niet tot maatschappelijke ontwrichting. Grootschalige volledige uitval leidt tot ernstige
economische en, afhankelijk van de duur, mogelijk ook tot fysieke schade en maatschappelijke onrust. Gezien het belang
van vitale infrastructuur zijn er vaak maatregelen getroffen voor eventuele uitval of verstoring van deze processen.
Echter, bij een langere duur van uitval of verstoring kunnen deze maatregelen het ook begeven en kunnen de gevolgen
een stuk groter zijn. Daarnaast kan het seizoen waarin de uitval of verstoring van de elektriciteitsvoorziening plaatsvindt
invloed hebben op aard van de gevolgen. Zo zullen in de winter bijvoorbeeld problemen gaan ontstaan doordat inwoners
zonder verwarming komen te zitten, in de zomer leidt het tot uitvallen van airconditioning en koelingen.

Casuïstiek en statistiek
De meeste verstoringen of uitval betreffen doorgaans relatief kleine gebieden en worden binnen twee uur door Enexis
verholpen. Grootschalige verstoringen van de elektriciteitsvoorziening in Nederland zijn zeldzaam, er zijn dan ook niet
veel voorbeelden van bekend. In 2006 is een grote blackout geweest die zich over een groot deel van West Europa
uitstrekte. Oorzaak van die verstoring was het afschakelen van een 380 kV transport kabel over de Ems resulterend in
een onbalans in het Europese hoofdelektriciteitsnet waardoor in een groot deel van Duitsland, Nederland, België,
Frankrijk, Spanje en Portugal het elektriciteit netwerk uitviel. De uitval had gevolgen voor 15 miljoen mensen. Herstel van
het netwerk heeft tussen 30 minuten en 2 uur geduurd.
Een ander meer regionaal voorbeeld is uit 2007 waarbij door een helikopter van de luchtmacht een hoogspanningskabel
werd geraakt en beschadigd, resulterend in een blackout van twee dagen in de Betuwe. Meer recent werd in 2015 een
regionale blackout veroorzaakt door het uitschakelen van een 380 kV substation in Diemen, door een kortsluiting en
onjuist menselijk handelen. Meer dan een miljoen huishoudens zaten zonder stroom, trein en vliegverkeer in de randstad
lagen plat en vele instellingen (o.a. ziekenhuizen) ondervonden hinder. De effecten van de stroomstoring houden vaak
veel langer aan dan de storing zelf.

Crises in de elektriciteitsvoorziening hebben een aantal kenmerkende aspecten. Wanneer een elektriciteitsuitval
grootschalig of zeer complex is, kan de oorzaak mogelijk niet direct worden vastgesteld. Zolang de oorzaak onbekend is,
is het voor netbeheerders moeilijk om de hersteltijd in te schatten. Tijdens een crisis in de elektriciteitsvoorziening kan de
crisisorganisatie zelf ook worden getroffen in haar functioneren. Verder treft een dergelijke crisis onmiddellijk het fysieke
domein en heeft potentieel grote impact op de maatschappij door de verstoring van vitale processen. De gevolgen van
een grote uitval in de elektriciteitsvoorziening kunnen doordringen in alle onderdelen van de samenleving.

Oorzaken
Aan een uitval of verstoring van de elektriciteitsvoorziening kunnen verschillende oorzaken ten grondslag liggen. Grofweg
is onderscheid te maken in systeemfalen en externe omstandigheden, die weer verder onder te verdelen zijn in
natuurlijke oorzaken en onbedoeld en moedwillig menselijk handelen. Systeemfalen kan optreden doordat het systeem
buiten de specificatie (ontwerpgrenzen) wordt gebruikt of door slijtage en/of veroudering. Externe omstandigheden
kunnen weer worden opgesplitst in natuurlijke fenomenen (bijvoorbeeld extreem weer) of menselijke oorzaken. De
menselijke oorzaken kunnen worden onderverdeeld in onbedoelde effecten van handelen (fouten) of moedwillig




                                                                                                                          107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>handelen (sabotage, aanslag), waarbij dit door een eenling, groepen of statelijke actoren kan worden gedaan. Met name
opzettelijk menselijk handelen is via digitale kanalen mogelijk (cybercrime/terrorisme).


Objecten van belang
Objecten die van belang zijn, hebben onder andere betrekking op gezondheid, openbare orde en veiligheid, vitale
infrastructuur en kritische bedrijfsprocessen.

Voor de gezondheid is het essentieel dat ziekenhuizen en zorginstellingen goed beschermd zijn tegen stroomuitval.
Uitval van medische apparatuur kan levensbedreigende situaties veroorzaken. Wat betreft de openbare orde en
veiligheid moeten politiebureaus, brandweerkazernes en gemeentehuizen goed beschermd zijn tegen stroomuitval.
Zonder stroom kunnen hun operaties ernstig belemmerd worden, wat de openbare orde en veiligheid in gevaar brengt.


Vitale infrastructuur zoals telecommunicatie- en ICT-infrastructuren, waaronder mobiele telefoonmasten en datacenters,
zijn kwetsbaar. Deze systemen zijn cruciaal voor communicatie en dataverkeer. Zonder stroom kunnen ze niet
functioneren, wat leidt tot communicatieproblemen en verstoringen in de dataverwerking.

Waterzuiveringsinstallaties en gemalen zorgen voor schoon drinkwater en de afvoer van afvalwater. Een stroomuitval
kan hier leiden tot ernstige gezondheids- en milieuproblemen. Ook verkeerssystemen, zoals verkeerslichten en
matrixborden, zijn afhankelijk van elektriciteit. Uitval of verstoring van de elektriciteitsvoorziening kan dan ook leiden tot
verkeersopstoppingen en een toename van verkeersongelukken. Daarnaast kunnen stuwen, gemalen en sluizen niet
meer op afstand worden aangestuurd, wat risico’s voor de waterbeheerinfrastructuur met zich meebrengt.

Kritische bedrijfsprocessen zoals financiële systemen, waaronder banken, geldautomaten en elektronisch
betalingsverkeer, vereisen elektriciteit. Uitval kan economische verstoringen veroorzaken en leiden tot onrust.
Benzinestations kunnen zonder stroom niet functioneren, wat kan leiden tot brandstoftekorten.

Ontwikkelingen
In de komende decennia zal de elektriciteitsvoorziening in Nederland ingrijpende veranderingen ondergaan,
hoofdzakelijk vanwege de energietransitie. Hiermee samenhangende ontwikkelingen zijn de verdere digitalisering van de
maatschappij en het elektriciteitsnet en de toename van “Internet of Things” (IoT), waardoor tal van gebruiksfuncties,
zoals toegang, signalering, bediening en beveiliging van voorzieningen, kunnen uitvallen bij verstoring van de
elektriciteitsvoorziening. Deze ontwikkelingen vertalen zich in nieuwe en verschuivende risico’s en kwetsbaarheden,
waarbij naar verwachting de kans op verstoringen en de omvang daarvan (qua duur en geografische schaal) zullen
toenemen. Met de verdere elektrificatie van de energievoorziening, zoals bijvoorbeeld vervoer en de energie-intensieve
industrie, en de grotere afhankelijkheid van IT, zal naar verwachting de impact van verstoringen ook toenemen.
Verder wordt ook de toename van duurzame en decentrale opwekking, waardoor de besturing van het netwerk
complexer wordt, gezien als een factor die tot meer en omvangrijkere verstoringen van de elektriciteitsvoorziening kan
leiden. Daarnaast wordt een toename van cyberaanvallen verwacht en tot slot wordt de kans op stroomstoringen ook
groter als gevolg van klimaatverandering.

Maatregelen
Preventief
    -    Er is een Coördinatieplan (CP) Uitval elektriciteitsvoorziening. Het doel van dit plan is het voorbereiden van een
         gecoördineerde incidentbestrijding bij uitval van de elektriciteitsvoorziening en het vastleggen van taken en




                                                                                                                            108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>         verantwoordelijkheden van betrokken functionarissen. In het plan wordt de basis voor de alarmering, opschaling
         en inzet in de eerste fase bepaald.


Reactief
   -     Bij uitval van elektriciteit kunnen noodstroomvoorzieningen worden geplaatst. Het leveren van
         noodstroomvoorzieningen is geen wettelijke taak van de netbeheerder, maar Enexis treedt wel coördinerend op
         bij het voorzien in noodstroomaggregaten. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het bepalen van de
         aansluitvolgorde van de noodstroomaggregaten in de noodplannen (NSA-lijsten).

Partners
De landelijke netbeheerder van het hoofdtransportnet van elektriciteit is TenneT. Tennet is verantwoordelijk voor de
energiebalans in Nederland en de uitwisseling met het buitenland. Zij zijn bevoegd om af te schakelen in het
elektriciteitsnetwerk indien er sprake is van onbalans. Elektriciteit wordt door TenneT onder hoogspanning
getransporteerd naar verdeelstations waar overdracht plaatsvindt naar regionale netbeheerders. De regionale
netbeheerder in de regio Zuidoost-Brabant is Enexis. Enexis zorgt dat de elektriciteit verder gedistribueerd en afgeleverd
wordt bij de afnemers. Ook zijn zij verantwoordelijk voor het registreren van storingen, het herstellen van onderbrekingen,
het verstrekken van informatie over onderbrekingen en het treffen van maatregelen bij onvoorziene situaties. Bij uitval of
verstoring van de elektriciteitsvoorziening is Enexis in eerste instantie het aanspreekpunt voor de hulpdiensten. Bij
langdurige uitval kan behoefte aan noodstroomvoorziening ontstaan. Enexis treedt vanuit zijn rol als netwerkbeheerder
coördinerend op bij het voorzien in aggregaten. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het bepalen van de
aansluitingsvolgorde van de noodstroomaggregaten in de noodplannen (NSA-lijsten). Eerste prioritering is zorg voor
gezondheid en openbare orde en veiligheid. Daarna vitale infrastructuur en kritische bedrijfsprocessen.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, verstoring energievoorziening.
Maakt zich wel eens zorgen: 38% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 59% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 24% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘stoppen van vitale
processen’ opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen de uitval val de elektriciteitsvoorziening, geeft dit wel een
indicatie van de perceptie van de inwoners in de regio. Uit de factsheet blijkt:
     -    Ingeschatte waarschijnlijkheid: 14% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
          dat ‘vitale processen stoppen’, tegenover 24% van de Nederlanders.
     -    Zorgen over risico’s en dreigingen: 42% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
          maken over het stoppen van vitale processen, tegenover 44% van de Nederlanders.




                                                                                                                       109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                        Score
 1.1     Aantasting integriteit grondgebied
 2.1     Doden
 2.2     Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3     Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1     Kosten
 4.1     Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1     Verstoring van het dagelijks leven
 5.2     Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3     Sociaal psychologische impact
 6.1     Aantasting cultureel erfgoed


De elektriciteitsvoorziening is essentieel voor het functioneren van de Nederlandse maatschappij. De volledige
samenleving is afhankelijk van stroom; de gehele maatschappij draait erop, waardoor het van levensbelang is. Bij uitval
van elektriciteit kan er na enkele uren al een complete maatschappelijke ontwrichting ontstaan met ingrijpende gevolgen.


De impact van een stroomuitval varieert afhankelijk van de duur en omvang. Deze impact manifesteert zich op
verschillende gebieden, waaronder maatschappelijke ontwrichting, economische ontwrichting en cascade-effecten zoals
de uitval van gas of telecommunicatie. De omvang van de impact hangt tevens af van het soort gebruikers dat getroffen
is, zoals kwetsbare groepen en industrie, evenals het tijdstip en de weersomstandigheden. Een langdurige stroomstoring
kan tot grote maatschappelijke ontwrichting leiden, maar de precieze effecten zijn moeilijk te voorspellen vanwege de
vele factoren die hierbij een rol spelen.


Grootschalige volledige uitval veroorzaakt ernstige economische schade en, afhankelijk van de duur, mogelijk ook
fysieke schade en maatschappelijke onrust. Uitval van elektriciteit heeft daarnaast impact op andere vitale sectoren.
Vitale processen zijn afhankelijk van elektriciteit, en ook niet-vitale processen worden steeds afhankelijker. Dit betekent
dat stroomuitval grote maatschappelijke gevolgen kan hebben. Veel effecten treden direct op en de impact op
verschillende vitale processen wordt vaak al binnen enkele uren merkbaar. Grootschalige elektriciteitsuitval kan zoveel
sectoren raken dat de gevolgen omvangrijk zijn.


Bij storing of uitval van de elektriciteitsvoorziening is er een grote kans op uitval van vaste en mobiele telefonie, internet
en TV na uitputting van de nood stroomvoorziening via accu’s, in het getroffen gebied en daar buiten als er
afhankelijkheid is van een centraal telecommunicatie station in het getroffen gebied. Huishoudens kunnen vaak geen
gebruik maken van deze noodvoorzieningen omdat het modem van de telecommunicatie aanbieder in huis geen stroom
meer heeft. Zendmasten vallen uit na ongeveer 2 uur, waardoor mobiel bellen onmogelijk wordt en telefoonverkeer
ontregeld raakt. Dit leidt vaak tot computerstoringen, met ingrijpende gevolgen omdat veel bedrijven en instellingen
afhankelijk zijn van ICT. Communicatieverbindingen vallen weg, betalingsverkeer wordt onmogelijk en bedrijven en
dienstverleners zijn onthand. Een plaatselijke storing kan snel een kettingreactie veroorzaken.




                                                                                                                            110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Waterzuiveringsinstallaties en gemalen zijn verantwoordelijk voor schoon drinkwater en de afvoer van afvalwater. Een
stroomuitval kan ernstige gezondheids- en milieuproblemen veroorzaken. Stuwen, gemalen en sluizen kunnen zonder
stroom niet meer op afstand worden aangestuurd, wat risico’s voor de waterbeheerinfrastructuur met zich meebrengt.


Kritische bedrijfsprocessen zoals financiële systemen, waaronder banken, geldautomaten en elektronisch
betalingsverkeer, vereisen elektriciteit. Uitval kan economische verstoringen veroorzaken en leiden tot onrust. Zonder
elektriciteit kunnen benzinestations niet functioneren, wat kan leiden tot brandstoftekorten. Computerstoringen door
stroomuitval hebben ingrijpende gevolgen, omdat veel bedrijven en instellingen afhankelijk zijn van ICT.
Communicatieverbindingen vallen weg, betalingsverkeer wordt onmogelijk en bedrijven en dienstverleners zijn onthand.
Een plaatselijke storing veroorzaakt al snel een kettingreactie, wat leidt tot brede maatschappelijke en economische
ontwrichting.


Ten slotte kan stroomuitval indirect gevolgen hebben voor het behoud van cultureel erfgoed. Musea, archieven en
andere instellingen die afhankelijk zijn van elektriciteit voor klimaatregeling en beveiliging, kunnen door stroomuitval
schade ondervinden aan waardevolle collecties.


Waarschijnlijkheid
De meeste verstoringen of uitval van de elektriciteitsvoorziening betreffen doorgaans relatief kleine gebieden en worden
veelal binnen twee uur door Enexis verholpen. Grootschalige verstoringen van de elektriciteitsvoorziening zijn zeldzaam.
In de komende decennia zal de elektriciteitsvoorziening in Nederland echter ingrijpende veranderingen ondergaan,
voornamelijk als gevolg van de energietransitie en verdere digitalisering. Deze veranderingen brengen nieuwe risico's en
kwetsbaarheden met zich mee. Bovendien verhogen cyberaanvallen en klimaatverandering de kans op uitval of
verstoring, wat naar verwachting zal leiden tot een toename van dergelijke incidenten.




=




                                                                                                                           111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
In een groot deel van regio Zuidoost-Brabant valt de stroom uit waardoor meer dan de helft van de inwoners in de regio
zonder stroom komen te zitten. Aanvankelijk gaat men ervan uit dat de stroom na enkele uren weer zou zijn hersteld.
Enexis geeft aan dat het onduidelijk is hoe lang het zal duren voor de elektriciteitsvoorziening weer is hersteld.


De uitval heeft onmiddellijk grote gevolgen op het dagelijks leven. Mobiele netwerken en internetvoorzieningen vallen na
enkele uren uit. Elektrische apparaten met een accu, zoals mobiele telefoons en laptops, maar ook medische
thuisapparatuur en elektrische auto’s kunnen enkele uren functioneren, maar vallen vervolgens ook uit.
Het toonbankbetalingsverkeer raakt verstoord, waardoor men niet meer kan afrekenen in onder andere supermarkten en
apotheken. Ook contant geld opnemen is niet meer mogelijk door de uitval van pinautomaten. Het treinverkeer valt uit,
wat voor grote drukte op de stations zorgt. Het verkeer op de wegen loopt vast vanwege het uitvallen van matrixborden,
verkeerslichten en op afstand bestuurbare infrastructuur als bruggen. Eindhoven Airport ligt buiten het gebied waar de
stroom is uitgevallen, maar raakt wel ontregeld door het vastlopen van de snelwegen en de treinen.


Een dag na de uitval vallen meer nutsvoorzieningen uit; de verwarming doet het niet meer en in sommige delen van de
regio Zuidoost-Brabant komt er geen water meer uit de kraan. Er ontstaan ook problemen met de
noodstroomvoorzieningen bij vitale objecten, omdat de aanvoer van diesel ontregeld is geraakt. Zo zijn in de meeste
ziekenhuizen in het getroffen gebied de noodaggregaten aangeslagen na de uitval. Deze kunnen ongeveer 24 uur
stroom verzorgen voordat ze moeten worden aangevuld. De ziekenhuizen anticiperen op de mogelijkheid dat de
verstoring enkele dagen kan duren door spoedtransporten te organiseren om hun patiënten naar andere ziekenhuizen
over te brengen naar niet-getroffen gebieden. Ook neemt de druk op de ziekenhuizen toe door het falen van medische
thuisapparatuur; hierdoor moeten verschillende mensen worden opgenomen.


Ook overheidssystemen worden geraakt door de verstoring. Hierdoor komt de dienstverlening van een aantal gemeenten
stil te liggen. Het duurt uiteindelijk een dag om een de stroomvoorziening in het getroffen gebied weer op gang te
brengen met behulp van noodoplossingen. Er moet echter nog wel geprioriteerd worden voor de verdeling van
elektriciteit. Het duurt vervolgens twee dagen tot de elektriciteitsvoorziening weer volledig functioneert.




                                                                                                                      112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>9.3.11 Uitval / verstoring gas- / warmtevoorziening
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
De maatschappelijke gevolgen van een verstoring van de gasvoorziening zijn sterk afhankelijk van de tijdsduur, de
weersomstandigheden en de omvang van de uitval of verstoring. In het winterseizoen zal er meer afhankelijkheid zijn van
de gasvoorziening. Bij langdurige uitval of verstoring van het gasnet in een koude periode kunnen de CV- en
waterinstallaties stuk vriezen. De gevolgen van een uitval of verstoring van de gasvoorziening zijn hierdoor over het
algemeen groter in het winterseizoen.

Demografische kenmerken
Vooral ouderen en verminderd zelfredzamen zijn, in een strenge winterperiode, meer kwetsbaar in geval van een uitval of
verstoring van de gasvoorziening.


Casuïstiek en statistiek
In de regio Zuidoost-Brabant komt gasuitval niet vaak voor. Historisch gezien zijn er weinig meldingen van langdurige of
grootschalige verstoringen in de gasvoorziening. De meeste incidenten die plaatsvinden zijn kortstondig, worden snel
opgelost door de netbeheerders en hebben geen grote impact op de samenleving. Gasuitval komt vele malen minder
frequent voor dan elektriciteitsuitval.

Oorzaken
Aan een langdurige uitval of verstoring van de gasvoorziening kunnen diverse oorzaken ten grondslag liggen.
Voorbeelden hiervan zijn natuurlijke oorzaken als gevolg van weersomstandigheden (bijvoorbeeld door storm),
technische oorzaken (bijvoorbeeld falen van systemen, slijtage, enzovoorts), menselijke fouten (bijvoorbeeld
graafwerkzaamheden) of zelfs opzettelijke oorzaken (bijvoorbeeld moedwillige vernieling of sabotage). Voornamelijk
ontstaan storingen van de gasvoorziening als gevolg van het falen van een gasleiding. Vaak veroorzaakt dit eenzelfde
probleem, namelijk een beperking in het transport van gas in het gasnet naar de markt. De vraag naar gas blijft,
waardoor een situatie ontstaat waarin de toevoer van gas (langdurig) kleiner is dan de afname van gas. Een gevolg
hiervan is een afnemende druk in het gasnet. Bij een te lage druk komen afnemers zonder gas te zitten. Tevens
veroorzaakt dit problemen in de gasnetten van de regionale netbeheerders, omdat de gasnetten van regionale
netbeheerders van minder kwaliteit zijn waardoor inwatering mogelijk is.

Objecten van belang
De aardgasvoorziening en -infrastructuur zijn belangrijk voor Nederland. In vrijwel alle sectoren wordt aardgas verbruikt,
waardoor de maatschappelijke afhankelijkheid van de gasvoorziening groot is. De meeste woningen en gebouwen in
Nederland zijn aangesloten op het aardgasnet. Huishoudens gebruiken aardgas voor ruimteverwarming en koken. Veel
industriële processen worden door aardgas ondersteund en ook de glastuinbouw maakt gebruik van aardgas. Beide zijn
belangrijke sectoren voor de regio Zuidoost-Brabant. Als gevolg van een uitval of verstoring kan dan ook economische
schade ontstaan vanwege het stil komen te liggen van bedrijfsprocessen.


Ontwikkelingen
Door de verminderde binnenlandse winning van aardgas (sluiting van het Groningengas) wordt de afhankelijkheid van de
Nederlandse samenleving en economie van de import van aardgas groter. Een groot deel van het geïmporteerde




                                                                                                                       113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>aardgas is niet direct geschikt voor alle Nederlandse eindgebruikers en alleen geschikt voor industriële toepassingen
zoals aardgasgestookte elektriciteitscentrales. Hierdoor zijn additionele installaties benodigd om een deel van het
geïmporteerde gas om te zetten naar de gassamenstelling waarop huishoudelijke installaties zoals cv-ketels en
gasfornuizen zijn ontworpen. Daarmee is de kwetsbaarheid van de gasvoorziening toegenomen.


Algemeen geldt dat netwerken van onderling verbonden systemen steeds complexer worden. Daarnaast wordt de
gasvoorziening op termijn meer afhankelijk van geopolitieke ontwikkelingen en dat zou tot een toename van de
waarschijnlijkheid van een verstoring kunnen leiden. Tot slot kan de beschikbaarheid van voldoende technisch personeel
om storingen snel op te lossen een zorgpunt worden.


Naar verwachting wordt de impact van verstoring in de gasvoorziening op termijn wel kleiner door de energietransitie. De
inzet op transitie van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen zorgt er voor dat steeds meer gebruik wordt
gemaakt van elektriciteit in plaats van bijvoorbeeld gas of olie.

Maatregelen
Preventief
    -      Het Nationaal Crisisplan Gas (NCP-G) geeft op hoofdlijnen inzicht in en een overzicht van de bestaande
           afspraken op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau, gericht op de beheersing van (dreigende) crisis
           als gevolg van een tekort van aardgas met aanzienlijke maatschappelijke gevolgen. Het plan is een leidraad en
           beschrijft op hoofdlijnen de crisisaanpak op rijksniveau, de samenwerking en aansluiting met betrokken publieke
           en private partners en netwerken op internationaal en regionaal niveau.
    -      Er is een Coördinatieplan (CP) Uitval elektriciteitsvoorziening. Het doel van dit plan is het voorbereiden van een
           gecoördineerde incidentbestrijding bij uitval van de elektriciteitsvoorziening en het vastleggen van taken en
           verantwoordelijkheden van betrokken functionarissen. In het plan wordt de basis voor de alarmering, opschaling
           en inzet in de eerste fase bepaald.
    -      De netbeheerders en de politie maken afspraken omtrent de bewaking en beveiliging van in de regio gelegen
           kwetsbare gasgerelateerde objecten.

Reactief
   -     De landelijk netbeheerder GTS informeert de RNB’s en het Ministerie van EZK over (dreigende) verstoringen
         van de gasvoorziening die ernstig genoeg zijn om er als landelijk netbeheerder voor op te schalen. Zowel bij
         reguliere, beperkte als bij ernstige verstoringen in de aardgaslevering informeren of alarmeren de regionale
         netbeheerders ook de veiligheidsregio’s.

Partners
Gasunie Transport Services (GTS) is aangewezen als netbeheerder van het landelijke gastransportnet. GTS is
verantwoordelijk voor het beheer, de werking en de ontwikkeling van het landelijk aardgastransportnet in Nederland. De
regionale netbeheerder (verantwoordelijk voor het beheer van één of meer elektriciteits- en gasnetten anders dan de
landelijke netten) in de regio Zuidoost-Brabant is Enexis. Het landelijke gastransportnet bestaat uit een Hoofd
Transportleidingnet (HTL-net) en een Regionaal Transportleidingnet (RTL-net), beide voor het transport van twee
(gescheiden) gassoorten:
     -    Laagcalorisch gas, oftewel Gronings gas, bestemd voor de regionale netbeheerders, industrie en export
     -    Hoogcalorisch gas, bestemd voor industrie en export (alleen via het HTL-net).




                                                                                                                           114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>In de regio Zuidoost-Brabant verzorgt Enexis de distributie naar de kleinverbruikers, MKB en (nog) kleinere industrie. Bij
uitval of verstoring van de gasvoorziening is de afspraak dat de Enexis in eerste instantie aanspreekpunt is voor de
hulpverleningsdiensten.

GTS beschikt over het actuele landelijke beeld met betrekking tot de gasvoorraad in het landelijke net. De afzonderlijke
netbeheerders beschikken over het beeld van de gasvoorziening van het eigen regionale net.
Bij gasschaarste treft GTS zo nodig en waar mogelijk eigen herstelmaatregelen.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, verstoring energievoorziening.
Maakt zich wel eens zorgen: 38% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 59% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 24% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘stoppen van vitale
processen’ opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen de uitval van de gas- warmtevoorziening, geeft dit wel een
indicatie van de perceptie van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
     -    Ingeschatte waarschijnlijkheid: 14% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
          dat ‘vitale processen stoppen’, tegenover 24% van de Nederlanders.
    -    Zorgen over risico’s en dreigingen: 42% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over het stoppen van vitale processen, tegenover 44% van de Nederlanders.




                                                                                                                       115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
          Impactcriteria                                                                   Score
  1.1     Aantasting integriteit grondgebied
  2.1     Doden
  2.2     Ernstig gewonden en chronisch zieken
  2.3     Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
  3.1     Kosten
  4.1     Langdurige aantasting natuur en milieu
  5.1     Verstoring van het dagelijks leven
  5.2     Aantasting lokaal en regionaal bestuur
  5.3     Sociaal psychologische impact
  6.1     Aantasting cultureel erfgoed


Verstoring van de gasvoorziening kan gevolgen hebben voor de regio Zuidoost-Brabant en haar inwoners. Inwoners en
organisaties zijn namelijk afhankelijk van gas. De omvang en duur van de verstoring is bepalend voor de gevolgen,
alsook de weersomstandigheden. De kans op slachtoffers door uitval van de gasvoorziening is klein. Als gevolg van
gasuitval, zal bijvoorbeeld de verwarming niet meer werken. Dit is niet een direct levensbedreigend gevolg. De impact
van een gasuitval zal het grootst zijn voor kwetsbare groepen, zoals ouderen en zieken.


Ook kunnen de gevolgen voor bepaalde bedrijven aanzienlijk zijn, aangezien veel industrieën en commerciële
ondernemingen afhankelijk zijn van gas voor hun productieprocessen en verwarming. Bij een langdurige gasuitval
kunnen deze bedrijven stil komen te liggen, wat kan leiden tot aanzienlijke economische schade.
Verstoringen in kritieke diensten, zoals ziekenhuizen en zorginstellingen, kunnen ernstige gevolgen hebben voor de
volksgezondheid. Ziekenhuizen en zorginstellingen zijn afhankelijk van gas voor verwarming. Uitval of verstoring kan
vooral problematisch zijn tijdens een gezondheidscrisis of pandemie, wanneer de vraag naar medische diensten hoog is.


Het dagelijks leven van mensen wordt in beperkte mate verstoord bij uitval van de gasvoorziening. Het voornaamste
probleem voor inwoners is dat ze wellicht niet kunnen koken en de verwarming niet aan kan. De impact op het dagelijks
leven is beperkt en in geval van de meeste storingen ook maar voor een beperkt aantal huishoudens aan de orde.
Daarnaast zorgt de energietransitie ervoor dat er steeds minder gebruik wordt gemaakt van gas, zowel door organisaties
als huishoudens. De verwachting is daarom ook dat de gevolgen van een verstoring van de gasvoorziening steeds
kleiner worden. Net als bij elektriciteit is het beheer van de gasvoorziening in handen van private partijen. Verstoring van
de gasvoorziening zal dus niet (direct) resulteren in een aantasting van de legitimiteit van de overheid. De gevolgen van
een gasverstoring zijn over het algemeen hinderlijk maar niet direct levensbedreigend. Daarnaast is een verstoring van
de gasvoorziening meestal snel verholpen. Dit maakt dat de sociaal psychologische impact over het algemeen beperkt
blijft.


Als de gasvoorziening langdurig uitvalt en het klimaatbeheersingssysteem uitvalt, kunnen waardevolle kunstobjecten
beschadigd raken. Echter zal de impact op de rest van het cultureel erfgoed, zoals monumentale panden, klein zijn.




                                                                                                                         116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van gasvoorzieningsuitval in Nederland is toegenomen door verminderde binnenlandse productie,
afhankelijkheid van geïmporteerd gas, geopolitieke spanningen en complexere netwerken. Ondanks maatregelen zoals
verhoogde gasopslag en diversificatie van leveranciers, blijven deze risico’s aanwezig, vooral bij extreme kou en
geopolitieke spanningen. Echter, door de energietransitie zal deze waarschijnlijkheid op de lange termijn afnemen.




                                                                                                                     117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Tijdens graafwerkzaamheden ergens in de regio Zuidoost-Brabant raakt een gasleiding beschadigd. Dit leidt tot een
groot gaslek en noodzaakt een onmiddellijke afsluiting van de gasvoorziening om explosiegevaar te voorkomen. De uitval
treft een groot deel van Zuidoost-Brabant. Het incident vindt plaats in het midden van een koude winterperiode, met
temperaturen die 's nachts dalen tot -5°C.


Duizenden huishoudens zitten plotseling zonder verwarming en warm water. In de vrieskou stijgt het risico op
gezondheidsproblemen, vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen en kinderen.


Ziekenhuizen en zorginstellingen moeten noodgedwongen overschakelen op hun noodvoorzieningen. Dit vermindert de
capaciteit en efficiëntie van zorgverlening aanzienlijk. Patiënten met ernstige aandoeningen lopen extra risico, en
verzorgingshuizen moeten noodmaatregelen treffen om hun inwoners warm te houden. Bedrijven die gas gebruiken voor
hun productieprocessen komen stil te liggen, wat resulteert in economische verliezen en mogelijk banenverlies.
Commercieel vastgoed zonder verwarming wordt onbruikbaar, wat zakelijke activiteiten verstoort. De glastuinbouwsector,
een belangrijke economische pijler in de regio Zuidoost-Brabant, wordt zwaar getroffen doordat kassen zonder
verwarming niet functioneren, wat leidt tot verlies van oogsten.


Gemeentehuizen, scholen en politiebureaus worden onbruikbaar zonder verwarming, wat leidt tot verstoringen in
publieke diensten en administratieve processen. Gemeenten moeten noodopvangfaciliteiten opzetten voor mensen die
niet in hun koude huizen kunnen blijven. Ondertussen verhoogt het gebruik van alternatieve verwarmingsmethoden,
zoals open vuur of onveilige elektrische kachels, het risico op brand.


De economische schade door de stillegging van productie- en bedrijfsprocessen is aanzienlijk. Herstelwerkzaamheden
en compensatie voor gedupeerde klanten brengen extra kosten met zich mee. Direct na het incident werken
netbeheerders en hulpdiensten intensief samen om de schade te herstellen. Het duurt enkele dagen voordat de
gasvoorziening volledig is hersteld.




                                                                                                                      118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>9.3.12 Uitval / verstoring data en telecommunicatie
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Telecommunicatie en ICT zijn verweven, maar het zijn eigenstandige domeinen. Voor telecommunicatie geldt dat er een
aantal aanbieders is; uitval is daarmee relatief snel te herleiden naar een leverende partij. ICT is vele malen complexer:
het zoeken naar een oorzaak is als zoeken naar een speld in de hooiberg. De Telecominfrastructuur is in Nederland voor
een belangrijk gedeelte in handen van drie partijen: KPN, VodafoneZiggo en Odido. ICT is veel breder dan telecom en
telt een zeer groot aantal aanbieders. Van die infrastructuur zijn andere telecom- en ICT-dienstverleners en de overheid
afhankelijk.

Nederland heeft een uitgebreide dekking van vaste en mobiele netwerken, met de belangrijkste providers KPN,
VodafoneZiggo en Odido die 4G en 5G-diensten aanbieden. Deze netwerken dekken vrijwel het hele land, inclusief
landelijke en stedelijke gebieden. KPN heeft de taak om de voor hulpdiensten belangrijke netwerken in stand te houden
en zorg te dragen voor een hoge vorm van betrouwbaarheid en beschikbaarheid. Dit betreft het alarmnummer 112, de
Nood Communicatie Voorziening (NCV) en NL Alert.
Netwerkcentrales en datacenters spelen een cruciale rol in de telecommunicatie-infrastructuur. Ze verwerken en routeren
het dataverkeer en zijn strategisch verspreid over het land. Eindhoven fungeert als een knooppunt met verschillende
datacenters en netwerkcentrales. Deze faciliteiten zijn cruciaal voor de verwerking en routering van dataverkeer in de
regio Zuidoost-Brabant.

Uitval of verstoring van data en telecommunicatie kan een groot gebied treffen, dit is niet gemeente- of regiogrens
gebonden.

De duur van een verstoring of uitval heeft een significante invloed op de ernst en breedte van de gevolgen. Korte
uitvalperiodes leiden meestal tot beperkte schade en ongemakken, terwijl langdurige uitval ernstige economische, en
maatschappelijke problemen kan veroorzaken.

Demografische kenmerken
Bij de uitval/verstoring van data en telecommunicatie zijn bepaalde groepen extra kwetsbaar, waaronder ouderen. Zo zijn
naasten en hulpdiensten tijdens een verstoring minder goed/niet bereikbaar en kan personenalarmering richting de
zorgaanbieders uitvallen.


Casuïstiek en statistiek
In Nederland hebben we vrijwel altijd goed werkende telecommunicatie. Maar uitval van telecom of IT is nooit helemaal
uit te sluiten. Mocht dit toch gebeuren, dan kan dit grote gevolgen hebben. Uitval van telecommunicatie zorgt ervoor dat
telefoonverkeer (gedeeltelijk) niet mogelijk is. De telecomsector is een complexe omgeving met veel partijen. Er is een
beheerder van de infrastructuur voor telecommunicatie, zowel voor het mobiele net als voor het vaste net. Daarnaast zijn
er diverse providers die producten en dienstverlening aanbieden aan zakelijke partijen en particulieren. Door de
aanwezigheid van meerdere providers zal bij uitval van telecommunicatie niet direct al het telefoonverkeer plat liggen.
Echter kan een dergelijke verstoring wel grote gevolgen hebben. Dit was zichtbaar bij de landelijke KPN-storing op 24
juni 2019. Zowel vaste als mobiele telefoonlijnen vielen uit, waardoor nationale hulpdiensten zoals politie, ambulance en
brandweer niet telefonisch bereikbaar waren. Dit dwong de autoriteiten om alternatieve communicatiekanalen in te




                                                                                                                          119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>zetten, zoals tijdelijke mobiele nummers, e-mail, WhatsApp, en sociale media om in contact te blijven met het publiek. Er
waren meerdere problemen die de storing verergerden. Drie back-ups van KPN faalden, waardoor de storing ernstiger en
langduriger werd. Het nationale waarschuwingssysteem, dat berichten direct naar mobiele telefoons stuurt, werkte ook
niet naar behoren en stuurde in sommige gevallen meerdere berichten of gaf foutieve informatie. Deze operationele
inefficiënties verhoogden de druk op hulpdiensten en vergrootten de verwarring en paniek onder de bevolking.

Oorzaken
De belangrijkste oorzaken van uitval of verstoring van ICT en telecommunicatie zijn technische storingen, zoals
hardware- en softwareproblemen, netwerkproblemen, en stroomuitval. Natuurlijke oorzaken zoals extreme
weersomstandigheden en klimaatverandering kunnen fysieke schade veroorzaken. Menselijke fouten, zoals onbedoelde
handelingen en slecht onderhoud, dragen ook bij. Opzettelijke handelingen zoals cyberaanvallen en sabotage vormen
een grote bedreiging. Daarnaast kunnen overbelasting van netwerken en problemen met dataopslag en -beheer leiden
tot verstoringen.

Objecten van belang
De meest kwetsbare kritieke objecten in ICT en telecommunicatie zijn datacenters, netwerkinfrastructuren, servers en
mobiele netwerken/zendmasten. Datacenters slaan grote hoeveelheden data op en verwerken deze, waardoor ze een
aantrekkelijk doelwit zijn voor aanvallen en storingen, wat kan leiden tot enorme data- en dienstonderbrekingen.
Netwerkinfrastructuren, zoals routers, switches en kabelnetwerken, vormen de ruggengraat van internet- en
communicatiediensten; verstoringen hierin kunnen leiden tot grootschalige onderbrekingen van diensten. Servers, die
applicaties en websites hosten, zijn essentieel voor de beschikbaarheid van kritieke applicaties en data; uitval of
compromittering kan ertoe leiden dat deze middelen niet beschikbaar zijn. Mobiele netwerken en zendmasten zijn
cruciaal voor mobiele communicatie en storingen hierin kunnen de diensten verstoren die een breed scala aan
gebruikers beïnvloeden.

In de regio Zuidoost-Brabant bevinden zich diverse kritieke ICT- en telecommunicatieobjecten. Het gaat onder andere om
ondergrondse infrastructuur en om kwetsbare telecompunten (zendmasten, bedrijfsvestigingen van telecombedrijven).
Voor wat betreft cascade-effecten kan gedacht worden aan (ver)storingen in de financiële sector (bijvoorbeeld
elektronisch bankieren, pinnen en gelduitgifteautomaten), informatiediensten van de overheid, uitval van
verkeerscentrales (inclusief matrixborden), alarmsystemen en andere domotica (huisautomatisering) voor verminderd
zelfredzamen die thuis wonen, ICT-diensten van en tussen zorgverleners en binnen de transportsector.

Ontwikkelingen
Verhoogde cyberdreigingen zoals ransomware, phishing en DDoS-aanvallen vormen een groeiende bedreiging voor ICT-
en telecommunicatiesystemen, wat kan leiden tot aanzienlijke verstoringen en dataverlies. Tegelijkertijd vergroot de
toename van Internet of Things (IoT)-apparaten het aanvalsoppervlak voor cybercriminelen. Klimaatverandering en
extreme weersomstandigheden, zoals stormen, overstromingen en hittegolven, dragen bij aan de kwetsbaarheid van de
infrastructuur. Deze natuurrampen kunnen fysieke schade toebrengen aan zendmasten, kabels en datacenters,
waardoor de kans op storingen toeneemt en de impact ervan groter wordt, vooral in gebieden die gevoelig zijn voor
dergelijke gebeurtenissen. Hiernaast draagt het overvolle elektriciteitsnet bij aan de kwetsbaarheid van de infrastructuur.
De vraag naar elektriciteit neemt naar verwachting alleen maar toe door de energietransitie.




                                                                                                                        120
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Preventief
Er is planvorming uitgewerkt (Coördinatieplan Vitale Infrastructuur- sector Telecommunicatie) voor de crisisbeheersing bij
uitval van telecommunicatie.
Het doel van het coördinatieplan is tweeledig:
     -    het beschikbaar hebben van informatie in de aanvangsfase van een (dreigende) verstoring van telcommunicatie
          waardoor een gecoördineerde afstemming en samenwerking tussen de veiligheidsregio, politie en de
          telecomaanbieder KPN geregeld is;
     -    het voorkomen van maatschappelijke onrust door een heldere communicatie naar de inwoners en bedrijven
          door de hulpverleningsinstanties, de bij het incident betrokken gemeente(n) en KPN.


KPN heeft een Be Alert procedure die voorschrijft op welke wijze geacteerd wordt bij grote verstoringen. Doel is om het
probleem te stabiliseren en op te lossen en de impact bij klanten zo spoedig mogelijk te beperken of weg te nemen. Zij
hanteren daarvoor een uniforme aanpak met een snelle opstart van de eigen calamiteitenorganisatie.

Reactief
Bij een (dreiging van) ernstige regionale verstoring van het vaste of mobiele telefonienetwerk van KPN informeert de
storingsdienstleider KPN de Calamiteitencoördinator (CACO) van de Gemeenschappelijke Meldkamer (GMK).


Partners
Het telecomnetwerk is in Nederland robuust uitgevoerd. Het is beveiligd en er is sprake van een hoge beschikbaarheid.
KPN heeft de taak om de voor hulpdiensten belangrijke netwerken in stand te houden en zorg te dragen voor een hoge
vorm van betrouwbaarheid en beschikbaarheid. Dit betreft 112 Alarmnummer, de Nood Communicatie Voorziening
(NCV) en NL Alert.
KPN heeft een Service Quality Center ingericht die 24/7 zicht heeft op het KPN netwerk en daardoor in staat is om naast
de monitoring ook de regie te voeren op het gebruik (belasting) van het netwerk en incidenten af te handelen.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, verstoring telecommunicatie en ICT.
Maakt zich wel eens zorgen: 50% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 75% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 22% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘stoppen van vitale
processen’ opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen de uitval van telecommunicatie en ICT, geeft dit wel een indicatie
van de perceptie van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 14% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
         dat ‘vitale processen stoppen’, tegenover 24% van de Nederlanders.
    -    Zorgen over risico’s en dreigingen: 42% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over het stoppen van vitale processen, tegenover 44% van de Nederlanders.




                                                                                                                       121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
         Impactcriteria                                                                    Score
 1.1     Aantasting integriteit grondgebied
 2.1     Doden
 2.2     Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3     Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1     Kosten
 4.1     Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1     Verstoring van het dagelijks leven
 5.2     Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3     Sociaal psychologische impact
 6.1     Aantasting cultureel erfgoed


Het wegvallen van het telecommunicatienetwerk heeft verstrekkende gevolgen voor zowel het zakelijke als het
sociaalmaatschappelijke leven. Ook kan het de hulpverleningsdiensten zelf direct raken. De duur van een dergelijk
incident laat zich moeilijk voorspellen en kan variëren van enkele uren tot meerdere dagen. Naarmate de uitval of
verstoring langer duurt neemt de kans op grote economische schade en maatschappelijk impact aanzienlijk toe. Uitval of
verstoring van ICT en telecommunicatie kan leiden tot slachtoffers als gevolg van het uitvallen van vitale voorzieningen in
bijvoorbeeld ziekenhuizen of door het falen van verkeersregelinstallaties.


Een grootschalige verstoring van telecommunicatie of ICT kan in extreme gevallen de integriteit van het grondgebied
aantasten. Bruggen en waterkeringen kunnen niet meer op afstand worden bediend, het wegverkeer kan niet meer goed
worden geregeld en zowel het treinverkeer als de communicatie tussen hulpdiensten (C2000) kan uitvallen. Hierdoor kan
het getroffen gebied voor kortere of langere tijd verminderd of niet bereikbaar zijn. Ook gebouwen en/of objecten binnen
het gebied kunnen te maken krijgen met uitval van automatische alarmering voor inbraak en brand. Bovendien wordt de
samenleving steeds afhankelijker van digitale systemen, waardoor een verstoring van telecommunicatie en ICT een
steeds groter effect heeft op de continuïteit van de samenleving.


Fysieke veiligheid komt in het geding als vitale voorzieningen zoals ziekenhuizen of verkeersregelinstallaties uitvallen.
Mensen die acute medische zorg nodig hebben, bijvoorbeeld door een hartaanval, kunnen de hulpdiensten mogelijk niet
tijdig bereiken, wat tot dodelijke slachtoffers kan leiden. De economische schade van een dergelijke verstoring zijn
afhankelijk van de omvang ervan, maar de cascade-effecten kunnen groot zijn, waardoor de kosten sterk kunnen
oplopen.


Er is geen sprake van (langdurige) aantasting van het milieu en de natuur door een verstoring van het
telecommunicatienetwerk. De storing moet zeer grootschalig zijn voordat het impact heeft op het dagelijks leven. Echter,
door de toenemende afhankelijkheid van digitale systemen, wordt de impact op het dagelijks leven steeds groter. Omdat
telecom- en ICT-bedrijven worden beheerd door private partijen, zal de impact op het functioneren van het bestuur
(landelijk of regionaal) niet direct groot zijn.




                                                                                                                            122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>Cultureel erfgoed zal naar verwachting nauwelijks worden aangetast door de verstoring van telecom en ICT, maar het
kan wel invloed hebben op de beveiliging ervan. Erfgoedinstellingen bewaren naast objecten ook gegevens over
objecten, en deze documentatie is onmisbaar en mag niet verloren gaan door uitval van digitale systemen. Deze
informatie wordt ook beveiligd tegen diefstal en hacks, dus verstoring van telecom of ICT maakt dit kwetsbaarder.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid dat een uitval van telecommunicatie zich voordoet in Nederland, inclusief de regio Zuidoost-
Brabant, is reëel en neemt toe. Dit komt door verschillende factoren, waaronder de groeiende dreiging van
cyberaanvallen, de complexiteit van digitale systemen en de toenemende afhankelijkheid van
telecommunicatienetwerken.




                                                                                                                     123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een lentedag in mei wordt de regio Zuidoost-Brabant getroffen door een grootschalige uitval van het volledige (vaste
en mobiele) telefoonnetwerk. Deze uitval, veroorzaakt door een complexe cyberaanval, legt hardware zoals gsm-masten,
netwerklocaties, datacenters en ICT-voorzieningen plat, en verstoort de software van deze systemen. Als gevolg hiervan
valt ook de personenalarmering van ouderen en hulpbehoevenden uit, en zitten alle klanten van de telecomaanbieders,
zowel bedrijven als inwoners, zonder telefoon en internet.


De eerste tekenen van de storing worden rond 02:00 uur opgemerkt, maar het duurt enige tijd voordat de omvang en
impact van de situatie duidelijk zijn en gecommuniceerd worden door de telecomaanbieder. Aanvankelijk verwacht men
dat de storing binnen een halve dag is opgelost, maar uiteindelijk blijkt het ernstiger te zijn en duurt het twee dagen
voordat de uitval volledig is verholpen.


Een criminele partij gebruikt ransomware om de netwerk management systemen van een Nederlandse telecomprovider
te infecteren en versleutelen. Hierdoor kan het dataverkeer nauwelijks worden gemonitord en kunnen configuraties niet
meer worden aangepast. Dit veroorzaakt verstoringen in internet- en datadiensten, en leidt tot een sterke vertraging of
volledige uitval voor veel consumenten en bedrijven. Ook vitale aanbieders ondervinden ernstige problemen, wat onder
andere leidt tot verkeersproblemen op de snelwegen. Door het wegvallen van matrixborden ontstaat er grote drukte op
stations en files in delen van de regio. Een deel van het betalingsverkeer wordt ook beïnvloed, wat onrust onder inwoners
veroorzaakt omdat betalingen bij sommige supermarkten niet kunnen worden verwerkt en bedrijven tijdelijk geen facturen
kunnen betalen.


Na tien uur slaagt de telecomprovider erin weer toegang te krijgen tot de monitoring- en controlesystemen en begint
langzaam met het herstel van de dienstverlening. Na zestien uur is de verstoring voor de meeste eindgebruikers
opgelost, hoewel het nog weken zal duren voordat de schade aan de netwerken volledig is hersteld. De impact van deze
storing is groot, met verstrekkende gevolgen voor de gezondheidszorg, economie, openbare orde en het dagelijks leven
van inwoners.




                                                                                                                          124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>9.3.13 Uitval / verstoring drinkwatervoorziening
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
In de regio Zuidoost-Brabant is Brabant Water de drinkwaterleverancier. Brabant Water heeft de wettelijke taak om 24/7
en 365 dagen per jaar schoon en gezond drinkwater te leveren.
De beschikbaarheid van voldoende en goed drinkwater is voorwaardelijk voor het functioneren van de samenleving.
Brabant Water is een grondwaterbedrijf wat diep grondwater onttrekt. Langdurige droogte heeft geen effect op de
onttrekkingscapaciteit maar wel op de drinkwatervraag. Aan deze drinkwatervraag kan Brabant Water voldoen.
Langdurige regenval heeft geen invloed op de grondwaterbronnen. Fysieke schade aan infrastructuur door langdurige
regenval is niet te verwachten.

Demografische kenmerken
Brabant Water levert drinkwater aan 2,6 miljoen klanten over 1,1 miljoen aansluitingen en doet dat via 19.000 kilometer
aan drinkwaterleidingen. Het leidingnet varieert in diameter van 40 tot 1000mm en de gemiddelde druk is 350kPa. 65%
gaat richting huishoudens (gemiddeld 124 liter per persoon per dag) en 35% richting zakelijke/agrarische gebruikers. In
Zuid-Oost Brabant zijn 11 waterproductiebedrijven. Hier wordt het grondwater opgepompt, gezuiverd tot drinkwater en op
druk gebracht richting alle afnemers.

Sociaaleconomische kenmerken
Toename drinkwatervraag
Als gevolg van de bevolkingsgroei en de economische groei blijft de drinkwatervraag de komende jaren toenemen. Dit
betekent dat er meer bronnen nodig zijn, maar ook meer infrastructuur om van deze bronnen drinkwater te maken en te
transporteren naar onze klanten. Brabant Water werkt daarom aan aanvullende bronnen en waterbesparing.

Casuïstiek en statistiek
We maken als volgt onderscheid in het type incidenten:
   -     Onvoldoende levering kwantitatief (leidingbreuk of uitval waterproductiebedrijf)
   -     Onvoldoende levering kwalitatief (bacteriologische besmetting)
   -     Teveel water, als gevolg van een waterleidingbreuk
   -     Cyberincident
    -    Dienstverleningsincidenten (uitval telefonie, website, facturatiesysteem)

Om een beeld te geven van het type incidenten zijn de grote incidenten van de afgelopen 5 jaar hieronder benoemd:
   -   E.coli besmetting reinwaterkelder waterproductiebedrijf Vessem: Kookadvies voor consumptie
   -   Hoge afzet in drukgebied Oirschot door lekkage transportleiding: Wateroverlast
   -   Kortstondige uitval waterproductiebedrijf Genderen: Minder druk in voorzieningsgebied
   -   Water op de weg Nieuwe Kadijk, Breda door lekkage in transportleiding: Wateroverlast, verkeershinder
   -   E.coli besmetting Waterproductiebedrijf Schijndel: Kookadvies voor consumptie en uitgifte flessenwater
         aan kwetsbare gebruikers

Prestatie van de watervoorziening
De gemiddelde onderbrekingsduur per verbruiksadres komt bij Brabant Water in 2023 uit op 13 minuten en 4 seconden.
De leveringscontinuïteit komt hiermee uit op 99,998% per jaar. Van de totale onderbrekingsduur werd 3 minuten en 52




                                                                                                                    125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>seconden veroorzaakt door ongeplande onderbrekingen (storingen) en 9 minuten en 12 seconden door geplande
werkzaamheden.


Oorzaken
De gehele aanpak van de verstoringsrisicoanalyse voor drinkwaterbedrijven is beschreven in een vertrouwelijke toolkit,
gerapporteerd aan en beoordeeld door ILT. Dit wordt elke 4 jaar herzien.

Objecten van belang
Productielocaties waar het grondwater gezuiverd wordt tot drinkwater, het ondergronds transport en het distributienet
zelf. In de regio Zuidoost-Brabant zijn in totaal 11 waterproductiebedrijven (vallen allen onder Brabant Water). Een falen
van of bij een van deze productiebedrijven is door redundantie in het systeem klein, maar als het gebeurt dan treft het
een groot aantal mensen. Falen van het transportnet kan kortstondig een groot effectgebied hebben. Na isolatie van de
verstoring vindt herstel van levering plaats. Falen van het distributienet heeft veelal een kleiner effectgebied, maar kan
gezien de omvang van het net vaker voorkomen.

Ontwikkelingen
Tot ongeveer 1990 was er sprake van een sterke groei van het drinkwatergebruik in Nederland. Sinds 1990 is het gebruik
gestabiliseerd en zelfs licht gedaald. Het huishoudelijk drinkwatergebruik per persoon is weliswaar fors gedaald, van ruim
140 naar 124 liter per persoon per dag (vooral door zuiniger watergebruik in
(vaat)wasmachines en bij toiletspoeling), maar dat wordt tenietgedaan door de bevolkingsgroei en de groei van het
aantal éénpersoonshuishoudens. Sinds 2015 wordt weer een stijging in het huishoudelijk drinkwatergebruik
waargenomen. Er is een trend waarneembaar dat het drinkwatergebruik door bedrijven afneemt door meer eigen
winningen en hergebruik. De landelijke prognose voor de periode tot 2030 laat weer een lichte toename zien van de
totale vraag naar drinkwater

Capaciteiten en maatregelen
Preventief
Leveringszekerheidseis
De leveringszekerheidseis is een verplicht ontwerpcriterium voor de infrastructuur van de drinkwatervoorziening, zowel
bovengronds als ondergronds. Deze eis zorgt ervoor dat onder verstoorde omstandigheden maximaal 2000 aansluitingen
niet binnen 24 uur na de verstoring geen hoeveelheid drinkwater krijgen die gelijk is aan de 75% van de hoeveelheid op
een ‘maximum dag’. De hoeveelheid geleverd drinkwater op een ‘maximum dag’ verschilt per drinkwaterbedrijf, maar is
gedefinieerd als het maximum aan geleverd drinkwater zoals dat op één dag in de afgelopen tien jaar is voorgekomen.
Dit is 25% tot 60% hoger dan de hoeveelheid op een gemiddelde dag. Een maximum dag kan zich voordoen op een
hete/droge zomerdag tijdens een hittegolf, maar ook in het voorjaar als bewoners massaal hun tuintjes sproeien.
De leveringszekerheidseis is in feite een norm voor redundantie en herstelvermogen, met als doel om de impact van
uitval van één hoofdelement, zoals een zuiveringsstraat, op het gehele drinkwatersysteem te verminderen.


Zelfvoorzienend
Ieder drinkwaterbedrijf moet voor tien dagen zelfvoorzienend zijn. Dit betekent dat, bij uitval van bijvoorbeeld energie of
telecommunicatie, het hele systeem van drinkwaterlevering gedurende minimaal tien dagen moet blijven functioneren (op
basis van een gemiddeld dagverbruik). In de praktijk betekent dit dat drinkwaterbedrijven onder andere over eigen
noodstroomaggregaten en voorraden brandstof beschikken, als ook voorraden chemicaliën.




                                                                                                                        126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>Reactief
Nooddrinkwater
Wanneer de levering van kwalitatief goed drinkwater voor langer dan 24 uur uitvalt zijn de drinkwaterbedrijven verplicht
om nooddrinkwater aan hun klanten te leveren. Hierbij gaat het om minimaal drie liter per persoon per dag: twee liter voor
consumptie; één liter om voedsel te bereiden. Brabant Water levert het drinkwater, het uitreiken van het nooddrinkwater
wordt uitgevoerd door de gemeente(n).

Partners
Binnen het werkgebied van de regio Zuidoost-Brabant is Brabant Water verantwoordelijk voor de drinkwaterkwaliteit en -
kwantiteit. Vanuit die optiek zijn zij eerste aanspreekpunt bij calamiteiten voor de hulpdiensten. Brabant Water houdt zelf
toezicht op de bedrijfsvoering van de drinkwaterproductiebedrijven en treffen maatregelen om een verstoring van de
levering van drinkwater zo spoedig mogelijk op te heffen, zoals beschreven in het eigen Crisisbeheersplan.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, verstoring drinkwatervoorziening.
Maakt zich wel eens zorgen: 25% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 76% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 25% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘stoppen van vitale
processen’ opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen de uitval van de drinkwatervoorziening, geeft dit wel een
indicatie van de perceptie van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
     -    Ingeschatte waarschijnlijkheid: 14% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
          dat ‘vitale processen stoppen’, tegenover 24% van de Nederlanders.
     -    Zorgen over risico’s en dreigingen: 42% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
          maken over het stoppen van vitale processen, tegenover 44% van de Nederlanders.




                                                                                                                        127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Aantasting van de integriteit van het grondgebied is niet aan de orde bij verstoring van de drinkwatervoorziening. Water is
een primaire levensbehoefte, een gebrek aan drinkwater kan dan ook lichamelijk lijden teweegbrengen.
De kans dat uitval of verstoring van de drinkwatervoorziening leidt tot gewonden of doden is over het algemeen klein.
Brabant Water beschikt over veel noodmaatregelen en heeft een hoge redundantie waardoor ook de duur van uitval of
verstoring van de drinkwatervoorziening van korte duur zal zijn.


De kosten van een verstoring van de drinkwatervoorziening is afhankelijk van de duur en de grootte van het effectgebied.
Deze kosten bestaan onder andere uit de noodmaatregelen die genomen moeten worden en het repareren van de
drinkwaterlevering.


Afhankelijk van de duur van de uitval of verstoring kan een verstoring van het dagelijks leven ontstaan. Indien een
dergelijke uitval of verstoring langdurig aanhoudt of een gevolg is van moedwillige vervuiling, kan dit leiden tot chaotische
situaties bij supermarkten omdat burgers aan het hamsteren slaan. Wanneer dit een aantal dagen aanhoudt zal de
impact toenemen. Daarnaast kunnen mensen bijvoorbeeld het toilet niet meer doortrekken en niet meer douchen. Dit
zorgt op korte termijn voor problemen rondom hygiëne.


Ook de sociaal psychologische impact kan groot zijn omdat drinkwater een primaire levensbehoefte is en de
beschikbaarheid van schoon drinkwater als vanzelfsprekendheid wordt gezien. Wanneer het een onopzettelijke, korte
storing betreft, zal de onrust onder mensen waarschijnlijk erg klein zijn. Als het water echter moedwillig is verontreinigd
en mensen hierdoor gewond raken of komen te overlijden zal er angst ontstaan over de kwaliteit van het drinkwater.
Verstoring van de drinkwatervoorziening heeft niet direct impact op het functioneren van de overheid en ook niet op
cultureel erfgoed.


Over het algemeen is de impact van uitval of verstoring van de drinkwatervoorziening beperkt, maar in uitzonderlijke
gevallen kan deze groot zijn. Dit is dus vooral het geval wanneer de uitval of verstoring langdurig aanhoudt of een
opzettelijke oorzaak heeft. Drinkwatervoorziening is ook een bron voor het bluswater voor de brandweer. Bij het uitvallen
van deze voorziening moet de brandweer gebruik gaan maken van eigen watertanks en van zogenaamd open bluswater.
Dit levert ongewenste vertraging op in de blussing




                                                                                                                          128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>Waarschijnlijkheid
De kans dat er een verstoring in de drinkwatervoorziening optreedt is aanzienlijk. Echter moeten drinkwaterbedrijven, als
gevolg van de Drinkwaterwet en Drinkwaterbesluit, aan hoge eisen voldoen. Hierdoor bezit het Nederlandse
drinkwatersysteem een hoge mate van redundantie en is de kans dat de verstoring van een drinkwatervoorziening
daadwerkelijk impact heeft op de samenleving bijzonder klein.
Langdurige, grootschalige verstoring van de drinkwatervoorziening komt zelden voor. Normaliter is een waterstoring
binnen enkele uren opgelost.




                                                                                                                      129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een hete zomerdag in juli rond 14:00 uur wordt Zuidoost-Brabant getroffen door een grote uitval van de
drinkwatervoorziening. Een breuk in een hoofdwaterleiding, veroorzaakt door de extreme droogte die de grond deed
verschuiven en leidingen deed barsten, zorgt ervoor dat er in grote delen van de regio geen water meer uit de kranen
komt. In eerste instantie merken huishoudens het probleem op, maar er is nog geen paniek. Mensen verwachten dat het
probleem snel wordt opgelost en passen zich tijdelijk aan door water uit flessen te gebruiken.


Naarmate de uren verstrijken en de situatie duidelijker wordt, beginnen supermarkten hun voorraden flessenwater uit te
verkopen. Mensen kunnen geen toiletten doorspoelen of douchen, wat langzaam tot hygiëneproblemen leidt. De
verstoring blijkt ernstiger dan verwacht, wat leidt tot toenemende bezorgdheid onder de bevolking.


Bedrijven, vooral in de voedsel- en drankensector, moeten hun productieprocessen stilleggen, wat economische schade
veroorzaakt. De situatie verslechtert als blijkt dat het herstel van de systemen langer duurt dan verwacht. Brabant Water
gaat de nooddrinkwatervoorziening inrichten in samenwerking met de gemeente. Brabant Water regelt het drinkwater op
aangewezen locaties door de gemeente. Zo wordt er voorzien in 3 liter water per persoon per dag. De brandweer heeft
moeite om voldoende water te vinden voor brandbestrijding, wat extra druk legt op de hulpdiensten.


De sociaal-psychologische impact groeit naarmate de verstoring aanhoudt, omdat schoon drinkwater als vanzelfsprekend
wordt gezien. Mensen raken gefrustreerd en angstig, vooral wanneer de beschikbare voorraden in supermarkten
opraken. Chaotische situaties ontstaan in winkels waar mensen proberen water te hamsteren. Herstelteams werken dag
en nacht om de leidingbreuk te repareren en de watervoorziening weer operationeel te maken.




                                                                                                                       130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>9.3.14 Uitval / verstoring rioolwaterzuiveringsvoorziening
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het transport van rioolwater richting zogenaamde ‘overnamepunten’ van de
waterschappen (veelal gemalen), vanwaar het rioolwater verder getransporteerd wordt via waterschapsleidingen naar de
RWZI’s. Sommige van die waterschapsleidingen transporteren het afvalwater onder zogenaamd ‘vrijverval’
(gebruikmakend van ligging van hoog naar laag), andere leidingen transporteren het rioolwater onder (pomp)druk,
zogenaamde persleidingen. In de regio Zuidoost-Brabant liggen vele kilometers aan gemeentelijk rioolstelsel,
gemeentelijke rioolgemalen en verschillende gemalen en rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) van de waterschappen
Aa en Maas (RWZI’s in Laarbeek en Asten) en Waterschap De Dommel (RWZI’s in Eindhoven, Hapert, Soerendonk en
een slibverwerkingsinstallatie in Mierlo). RWZI Eindhoven behoort tot één van de grootste installaties van Nederland. Een
RWZI neemt in de meeste gevallen rioolwater in van meerdere achterliggende gemeenten / dorpskernen. Stedelijke
gebieden zoals Eindhoven en Helmond (RWZI Laarbeek) hebben een hogere bevolkingsdichtheid en bedrijvigheid,
waaronder industrie.

Het geheel aan rioolleidingen, gemalen en zuiveringen is nodig om het afvalwater van vele huishoudens
(honderdduizenden inwoners) en bedrijven te kunnen zuiveren en uiteindelijk weer als schoon water via oppervlaktewater
terug te kunnen geven aan de natuur. Het goed functioneren van dit stelsel is daarmee belangrijk voor een goede en
gezonde leefomgeving, voor mens, flora en fauna.

Demografische kenmerken
In de regio worden miljarden geïnvesteerd voor nieuwe huisvesting (woningbouw), bedrijvigheid (w.o. industrie) en
migratie. Dit leidt in de toekomst (maar ook nu al) tot een nog zwaardere belasting op de (bestaande) riolering en de
RWZI’s. Daarbovenop komen de gevolgen van klimaatverandering (waaronder extremere neerslag). Deze
ontwikkelingen leiden tot grotere risico’s en toenemende kansen op calamiteiten. Gemeenten en waterschappen werken
dan ook toekomstbestendige riooltransport- en zuiveringscapaciteit. Dat zijn echter complexe en tijdrovende trajecten.

Sociaaleconomische kenmerken
Een toenemend aantal mensen is afhankelijk van medicatie of gebruikt drugs. Dit leidt op zijn beurt tot een (al decennia
lange) toename van medicijn- en drugsresten in het rioolwater. Deze resten hebben enerzijds invloed op het functioneren
van (de biologische processen in) het afvalwaterzuiveringsproces. Anderzijds hebben zij invloed op de kwaliteit van het
oppervlaktewater (en daarmee flora en fauna), doordat deze ‘relatief nieuwe’ stoffen nog onvoldoende uit het rioolwater
gehaald kunnen worden tijdens het zuiveren. Bij renovatie van RWZI’s wordt onderzoek gedaan naar en worden
langzaam steeds meer nieuwe, innovatieve technieken toegepast, om deze resten te kunnen verwijderen. Ook is de
impact van ‘vervuild’ bluswater (met name bij industriële branden) erg groot op het functioneren van het
zuiveringsproces.


Casuïstiek en statistiek
Uitval of verstoring van een RWZI heeft vaak een grotere impact dan lokaal een gemeentelijk riool of een klein
rioolgemaal. Daarom zijn onderstaand vooral een aantal voorbeelden van grootschalige verstoringen met ‘externe
uitwerking’ van RWZI’s in het land opgenomen, waaronder enkelen in de regio Zuidoost-Brabant. Er komen overigens
vaker procesverstoringen (veelal technisch falen) op deze installaties voor, maar die worden veelal in de reguliere




                                                                                                                      131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>bedrijfsvoering opgepakt zonder dat de bedrijfscontinuïteit in het zuiveringsproces tot problemen buiten de installatie zelf
leidt:
     -   In 2012 vindt er een grote explosie plaats op RWZI Raalte vanwege een gasophoping (in het zuiveringsproces
         ontstaan bepaalde concentraties gassen. Daarop worden veiligheidsvoorzieningen getroffen, maar die kunnen,
         zo is gebleken, technisch falen. Omdat dit een kleine RWZI betrof, kon het inkomend rioolwater tijdelijk met
         vrachtwagens naar andere zuiveringen worden afgevoerd.
     -   In 2017 wordt RWZI Aarle-Rixtel (Laarbeek) stilgelegd vanwege een te hoge concentratie ammonium.
         Veroorzaker was een mestverwerker die grote hoeveelheden met ammonium vervuild water had geloosd.
     -   In 2017 en 2018 raakt een aantal besmet door blootstelling aan legionellabacteriën van twee
         rioolwaterzuiveringsinstallaties (van overigens particuliere bedrijven) in Boxtel en Son.
     -   In 2018 valt RWZI Soerendonk gedurende 2 weken volledig uit, doordat een onbekende stof in het rioolwater er
         toe leidde dat de benodigde bacteriën in het biologisch gedeelte van het zuiveringsproces (die ‘eten als het
         ware het vieze rioolwater schoon’) volledig afstierven.
     -   In de zomer van 2023 leidt een langdurige storing op rioolwaterzuivering De Bilt tot massale vissterfte omdat
         ongezuiverd rioolwater in oppervlaktewater terechtkwam. De concrete oorzaak is nooit precies vastgesteld.


Ook treden zo af en toe leidingbreuken op in het ondergrondse riooltransportstelsel, die een tijdelijke stagnatie in de
aanvoer van rioolwater naar de RWZI veroorzaken. Zowel kleinschalige breuken in een gemeentelijk stelsel, als breuken
in grotere (pers)leidingen van het waterschap. Er liggen duizenden kilometers transportleiding onder de grond, waarvan
vele kilometers tegen het einde van hun technische levensduur lopen. Het vervangen van al die leidingstelsels is een
kostbaar en tijdrovend werk, dat vaak in combinatie met andere projecten wordt opgepakt. Afhankelijk van de grootte van
leidingen (achterliggende verzorgingsgebied), de weersomstandigheden (wel of geen regen) en daarmee de beschikbare
‘buffercapaciteit’ in het rioolstelsel et cetera zijn dergelijke breuken in meer of mindere mate van invloed op het transport
en de zuivering van rioolwater en kan er verontreiniging van de directe omgeving plaatsvinden (uitstroom rioolwater),
hinder aan lokale infrastructuur ontstaan et cetera. Vaak is de impact relatief beperkt en kan herstel redelijk snel
plaatsvinden, een enkele keer is de complexiteit van dien aard, dat herstel langer duurt (afhankelijk van de ligging (bijv.
onder/nabij kritische infrastructuur en/of bebouwing), leeftijd van de leiding, beschikbaarheid specifieke materialen
benodigd voor herstel). Een recent voorbeeld is de leidingbreuk van één van de grotere riooltransportleidingen ‘Riool
Zuid’ in 2023 onder de golfbaan in Eindhoven nabij de A67.

Oorzaken
Uitval of verstoring van gemeentelijke riolering, rioolgemalen en rioolwaterzuiveringsinstallaties kan door verschillende
factoren worden veroorzaakt:
     -    In de meeste gevallen is sprake van technisch falen, zoals ouderdom van objecten, mechanische defecten,
         verstoring in de energie-uitval of een ICT-storing (al dan niet als gevolg van verouderde installatieonderdelen).
     -   Extreme neerslag (in korte tijd) kan leiden tot overbelasting van riolering die vervolgens tot zogenaamde
         ‘overstorten’ van ongezuiverd water op oppervlaktewater kan leiden of tot water op straat. Met name daar waar
         nog geen sprake is van gescheiden rioolstelsels waarbij regenwater niet meer wordt afgevoerd naar een RWZI.
     -   Er kan sprake zijn van menselijk falen (foutief handelen, bijv. schade aan leidingen bij graafwerkzaamheden).
         Het komt zelden voor dat dit tot gebeurtenissen leidt die een grote externe impact hebben.




                                                                                                                          132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>    -    Een toenemende, externe oorzaak, is de toename van ongewenste stoffen in het riool (medicijn- en
         drugsresten, maar bijv. ook vervuild bluswater na (met name industriële) branden) die het biologisch
         zuiveringsproces verstoren.
    -    De dreiging van moedwillig handelen (sabotage, bijv. cyberaanvallen) als gevolg van de onrust in de wereld en
         pogingen om de vitale sectoren te ontwrichten en daarmee instabiliteit in landen te veroorzaken neemt toe.
         Waterschappen investeren enorm in de veiligheid van hun installaties, concrete voorbeelden zijn nog niet
         bekend, maar kunnen ook niet uitgesloten worden gelet op de toenemende afhankelijkheid van ICT-systemen
         als gevolg van steeds meer automatisering.

Objecten van belang
De RWZI’s zijn cruciaal voor de zuivering van afvalwater voordat het veilig kan worden geloosd volgens de normen van
de Kaderrichtlijn Water (KRW). Het rioolwater kan pas worden gezuiverd, als het via de gemeentelijk rioolstelsels,
gemalen en vervolgens (veelal pers)leidingen van de waterschappen daadwerkelijk naar de RWZI’s is getransporteerd.
De meeste gemalen en RWZI’s zijn niet voorzien van structurele, eigen noodstroomvoorzieningen. Daarmee is ook het
functioneren van objecten in de regionale energievoorziening van groot belang (langdurige uitval van regionale
energievoorziening kan leiden tot grote problemen in het transport en de zuivering van rioolwater).

Ontwikkelingen
Ontwikkelingen die risico’s in het transport en de zuivering van rioolwater vergroten, zijn met name:
    -    Klimaatverandering (veranderende weerpatronen en toenemende extremen);
    -    Toenemende industrie en bevolking:
             o toenemende hoeveelheid rioolwater;
             o gebruik van nieuwe en risicovolle stoffen die in het rioolwater terechtkomen en waarop RWZI’s nog niet
                 zijn ingericht;
             o niet kunnen bijbenen van de vervanging van verouderde leidingen en installaties t.o.v. wat de snelheid
                 in groei aan capaciteit vraagt;
             o nieuwe bebouwing die dicht bij of zelfs op bestaande leidingen wordt (of, zo blijkt steeds vaker, in het
                 verleden dicht bij of op bestaande leidingen is gebouwd (veel leidingen dateren uit vroeger tijden toen
                 registratie nog aanzienlijk minder aan de orde was, bij onderhoudsprojecten (of n.a.v. calamiteiten)
                 komt dit steeds vaker aan het licht);
    -    Toenemende afhankelijkheid van automatisering;
    -    Toenemende arbeidsmarktkrapte t.a.v. technisch geschoold personeel;
    -    Toenemende dreiging van cyberrisico’s, politieke en interstatelijke instabiliteit;
    -    Toenemende (milieu)normen die grote en tijdrovende investeringen in installaties vragen om aan nieuwe
         normen te kunnen voldoen.

Tegelijkertijd is technologische vooruitgang en innovatie in de wereld van rioolwatertransport en zuivering een
ontwikkeling die een deel van de toenemende risico’s verkleind en beheersbaar houdt (zoals geavanceerde
detectiesystemen, big data-analyse en manieren om de levensduur van bestaande leidingen te verlengen zonder dat
volledige vervanging nodig is.




                                                                                                                        133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Preventief
Er zijn diverse preventieve maatregelen getroffen om verstoringen in de rioolwaterzuiveringsvoorziening te voorkomen.
Waterschappen en gemeenten werken samen aan het onderhoud en de vernieuwing van de infrastructuur. Daarnaast
worden er regelmatig inspecties en onderhoud uitgevoerd om de betrouwbaarheid van de installaties te waarborgen. Er
zijn ook noodplannen geïmplementeerd om snel te kunnen reageren op bepaalde storingen. Verder wordt er
geïnvesteerd in moderne technologieën, monitoringssystemen om vroegtijdige detectie van problemen mogelijk te
maken, wordt steeds vaker hemelwater afgekoppeld (waardoor minder aanvoer naar RWZI’s) en wordt capaciteit van
leidingen en RWZI’s toekomstbestendig gemaakt.

Reactief
VRBZO heeft een coördinatieplan opgesteld voor de waterkolom. Dit plan omvat samenwerking tussen verschillende
partijen, waaronder waterschappen, gemeenten en provincies, om snel en efficiënt te reageren op incidenten. Het
coördinatieplan dient als leidraad voor de gezamenlijke aanpak bij problemen.

Als gevolg van de toenemende risico’s op (langdurige) verstoring van de werking van de RWZI’s (en de langdurige en
brede impact die dat op zijn beurt op het milieu, mens en dier kan hebben), zien waterschappen steeds vaker de
noodzaak om bij bepaald soort incidenten, bijv. grote industriële branden, de inname van rioolwater te stoppen om de
doelmatige werking van de RWZI te beschermen. Dit volgt uit de wettelijke taakstelling die de waterschappen hebben ten
behoeve van het functioneren van de RWZI. Waterschappen doen dit zo zicht mogelijk bij de bron, veelal een
gemeentelijk rioolgemaal waardoor slechts een deel van een gemeente getroffen is. En zo lang de aard, hoeveelheid,
duur en impact van het bluswater op dat functioneren niet bekend is. Doorgaans vraagt het bemonsteren en analyseren
zo’n 8 uur, waarna pas kan worden beoordeeld of het water alsnog op een RWZI ontvangen kan worden. Afhankelijk van
de buffercapaciteit in het gemeentelijk rioolstelsel, is dit direct een (gemeentelijk) probleem of pas na een x-aantal uur. Is
de bron en de exacte verspreiding in het rioleringsstelsel niet bekend, dan kan het echter zijn dat de volledige inname bij
de ‘voordeur’ van een RWZI wordt stopgezet. In dat geval kunnen zelfs meerdere gemeenten daar effect van
ondervinden. Dit kan tijdens een inzet tot discussie leiden in de onderlinge samenwerking tussen de hulpdiensten in de
veiligheidsregio enerzijds en het waterschap anderzijds. De burgemeester kan zo nodig echter vanuit zijn bevoegdheid in
relatie tot Openbare Orde en Veiligheid (gemotiveerd) aan de waterschappen opdracht geven het rioolwater alsnog in te
nemen (onder verantwoordelijkheid en op risico van de burgemeester).

Partners
Waterschappen zijn verantwoordelijk voor het beheer en de zuivering van rioolwater, inclusief het onderhoud en de
werking van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Ze zorgen ervoor dat het rioolwater wordt gezuiverd voordat het in
oppervlaktewateren wordt geloosd. Gemeenten beheren het rioolstelsel tot aan de aansluiting op de zuiveringsinstallaties
van de waterschappen en zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en de vernieuwing van de gemeentelijke riolen.
Provincies coördineren het waterbeheer tussen verschillende gemeenten en waterschappen binnen hun gebied, spelen
een rol in de ruimtelijke ordening en verlenen vergunningen voor waterzuiveringsinstallaties. Samen werken deze partijen
aan de effectieve zuivering van rioolwater en het handhaven van de waterkwaliteit.
Waterschappen maken gebruik van AQUON, die zo nodig in (spoed)analyse van watermonsters voorziet.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, verstoring rioolwaterafvoer en afvalzuivering.
Maakt zich wel eens zorgen: 25% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.




                                                                                                                          134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>Ik ben niet voorbereid: 87% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 18% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘stoppen van vitale
processen’ opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen de uitval van de rioolwaterzuiveringsvoorziening, geeft dit wel
een indicatie van de perceptie van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 14% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het (zeer) waarschijnlijk
         dat ‘vitale processen stoppen’, tegenover 24% van de Nederlanders.
     -   Zorgen over risico’s en dreigingen: 42% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over het stoppen van vitale processen, tegenover 44% van de Nederlanders.


(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Als gevolg van de toenemende bedrijvigheid, bevolkingsgroei en steeds meer rioolvreemde stoffen (bijv. medicijnresten),
die maken dat het voor de waterschappen steeds lastiger wordt om aan hun lozingsnormen te kunnen voldoen. Daarom
wordt gezocht naar allerlei technische vernieuwingen om dit te verbeteren, die kosten ook de belastingbetaler geld. Daar
gaan mensen vroeg of laat hinder van ondervinden.




                                                                                                                      135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                    Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Een langdurige uitval van RWZI’s kan ernstige gevolgen hebben op verschillende gebieden. Overlopende riolen (door
uitgevallen gemalen of te veel aanvoer, bijv. tijdens extreme regenval) veroorzaken onhygiënische omstandigheden in
straten en huizen, wat de kans op uitbreken van ziektes verhoogt als men met het ongezuiverde rioolwater in contact
komt. Het zal niet direct leiden tot doden of ernstig gewonden. Herstel (‘opstart’) van een langdurig uitgevallen RWZI is
een tijdrovend proces (mogelijk enkele weken als bijv. het biologisch proces weer tot leven gewekt moet worden). Tijdens
deze periode wordt rioolwater niet effectief getransporteerd en/of gezuiverd, wat de eerder genoemde problemen
verergert.


Daarnaast kan ongezuiverd rioolwater dat in rivieren, beken en sloten terechtkomt leiden tot vissterfte en schade aan
aquatische ecosystemen door zuurstoftekorten en verhoogde nutriëntenniveaus. Biodiversiteit in oppervlaktewater wordt
mogelijk aangetast doordat gevoelige soorten niet kunnen overleven in de vervuilde omstandigheden, wat kan resulteren
in ernstige ecologische schade.


Verder moeten bedrijven die afhankelijk zijn van het kunnen lozen op de riolering of van schoon oppervlaktewater hun
activiteiten stilleggen, wat aanzienlijke economische verliezen tot gevolg kan hebben. De kosten voor het opruimen van
vervuilde gebieden en het repareren van beschadigde infrastructuur kunnen ook fors zijn. Deze kosten en economische
gevolgen hebben mogelijk ook een impact op het lokaal en regionaal bestuur, dat voor de uitdaging staat om de
benodigde middelen en oplossingen te vinden. Tot slot sterft bij langdurige storingen of uitval de biologische
zuiveringscapaciteit in de installaties af, wat weken kan duren om te herstellen.


Waarschijnlijkheid
Hoewel de waarschijnlijkheid van uitval of verstoring van RWZI’s toeneemt door factoren zoals verouderde infrastructuur,
klimaatverandering, toenemende leveringsonzekerheid van de energievoorziening, verhoogde vervuiling, ongekende
stoffen en bijv. cyberrisico’s, is het in zijn algemeenheid nog steeds relatief zeldzaam dat er op grote schaal problemen
ontstaan. Dit komt doordat er tal van preventieve maatregelen en noodplannen zijn geïmplementeerd om dergelijke
incidenten te voorkomen en te beheersen. De meeste verstoringen zijn lokaal en tijdelijk, waardoor grootschalige
problemen vaak kunnen worden voorkomen.




                                                                                                                        136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Een plotselinge stroomuitval treft een rioolwaterzuiveringsinstallatie in de regio Zuidoost-Brabant tijdens een
regenachtige periode. De noodstroomvoorzieningen werken niet zoals verwacht, waardoor de installatie volledig stil komt
te liggen. Binnen enkele uren lopen de riolen in omliggende gebieden over in oppervlaktewateren. Op sommige plekken
komt het rioolwater zelfs via straatkolken op straat te staan. Ook stroomt het ongezuiverde rioolwater direct de
nabijgelegen sloten en beken in, wat resulteert in een plotselinge piek in vervuiling. Dit veroorzaakt vissterfte en schaadt
de aquatische ecosystemen aanzienlijk. De hoge concentraties van nutriënten zoals stikstof en fosfaat leiden tot
overmatige algengroei, wat het zuurstofniveau in het water verlaagt en verdere schade aanricht.


Gedurende de uitval sterft de biologische zuiveringscapaciteit volledig af, omdat vanwege de stroomuitval de
beluchtingssystemen niet meer functioneren. Het bacteriologische systeem van de installatie heeft enkele weken nodig
om weer optimaal te functioneren. In de tussentijd wordt het rioolwater nauwelijks gezuiverd, wat ernstige gevolgen heeft
voor mens (met name stank en risico op in contact komen tijdens bijv. recreatie in de nabijheid van oppervlaktewater) en
het milieu.


Op de middellange termijn neemt de kans op uitbraken van ziektes toe. Bedrijven die afhankelijk zijn van het kunnen
transporteren van grote hoeveelheden rioolwater, moeten hun productie stilleggen, wat aanzienlijke economische
verliezen tot gevolg heeft. De kosten voor het opruimen van met rioolwater vervuilde gebieden en het repareren van de
infrastructuur zijn enorm en leggen een zware druk op de budgetten.




                                                                                                                         137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>9.3.15 Ongevallen chemische stoffen (stationair)
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Ongevallen met gevaarlijke stoffen kunnen overal plaatsvinden waar gevaarlijke stoffen worden opgeslagen of gebruikt.
In de regio Zuidoost-Brabant bevinden zich honderden bedrijven waar in meer of mindere mate gevaarlijke stoffen
worden gebruikt en/ of opgeslagen. De gevolgen van een ongeval kunnen zich beperken tot de directe omgeving van de
bron, maar in sommige gevallen kunnen gevaarlijke stoffen over een grote afstand worden verspreid door de wind. De
snelheid waarmee een ongeval zich ontwikkelt hangt af van de oorzaak, de hoeveelheid, de soort en toestand van de
gevaarlijke stof.




Demografische kenmerken
Mensen die in de directe omgeving van een bedrijf met gevaarlijke stoffen wonen of werken lopen het grootste risico om
blootgesteld te worden aan gevaarlijke stoffen. Ook mensen met luchtwegaandoeningen, kinderen en ouderen zijn extra
kwetsbaar.

Sociaaleconomische kenmerken
Een ongeval met gevaarlijke stoffen kan een grote impact hebben op de lokale economie. Bedrijven kunnen worden
gedwongen te sluiten, wat kan leiden tot werkverlies. Ook kan een ongeval leiden tot langdurige psychosociale
problemen voor slachtoffers.




                                                                                                                   138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>Casuïstiek en statistiek
In Nederland zijn de afgelopen jaren diverse ongevallen met gevaarlijke stoffen geweest. Enkele bekende voorbeelden
zijn:
    -  De brand in de Chemie-Pack fabriek in Moerdijk in 2011
    -  De explosie bij Shell in Moerdijk in 2014
    -  De lekkage van ammoniak bij Chemelot in Geleen in 2017
Deze ongevallen hebben geleid tot evacuaties, sluitingen van bedrijven en scholen, en in sommige gevallen tot
gezondheidsproblemen bij omwonenden.

Ieder jaar vindt er in Nederland gemiddeld één incident plaats bij een stationaire inrichting met risicovolle activiteiten met
gevaarlijke stoffen. Bij 70% van deze incidenten komt er een gevaarlijke stof vrij in de omgeving. In 20% van de gevallen
leidt dit tot ernstige gezondheidsproblemen bij omwonenden.
De economische schade van een ongeval met gevaarlijke stoffen kan oplopen tot miljoenen euro's.

Bij een stationair ongeval met gevaarlijke stoffen kan een grote hoeveelheid gevaarlijke stoffen vrijkomen in de
omgeving. Zo'n incident kan ontstaan als gevolg van verschillende oorzaken, zoals menselijke fouten, technische
defecten of natuurrampen. Dit kan vervolgens zorgen voor een ongecontroleerde situatie.

Onmiddellijk na het incident worden de hulpdiensten gealarmeerd. Uit voorzorg kunnen omliggende gebieden worden
geëvacueerd en/ of worden inwoners opgeroepen om binnen te blijven en ramen en deuren te sluiten. Het incident kan
resulteren in dodelijke slachtoffers en ernstige verwondingen onder de werknemers. Omstanders en omwonenden
kunnen blootgesteld worden aan de vrijgekomen gevaarlijke dampen of gassen. Er is medische hulp nodig en
slachtoffers moeten eventueel ter plaatse gereinigd worden en vervolgens naar nabijgelegen ziekenhuizen worden
vervoerd voor verdere behandeling.

Naast de menselijke tol kan het ongeval ook aanzienlijke gevolgen voor het milieu hebben. De gevaarlijke stof kan
terecht komen in de bodem of nabijgelegen waterwegen, waardoor een ernstige milieuramp kan ontstaan.
Milieubeschermingsinstanties moeten worden ingeschakeld om de vervuiling aan te pakken en de impact op het
ecosysteem te minimaliseren.

De casuïstiek van dit ongeval benadrukt de ernstige gevolgen die kunnen voortvloeien uit ongelukken met gevaarlijke
stoffen bij stationaire activiteiten. Het onderstreept ook het belang van strikte veiligheidsmaatregelen, regelmatig
onderhoud van apparatuur en effectieve noodplanning om dergelijke incidenten te voorkomen of de impact ervan te
beperken.

Oorzaken
Ongevallen met gevaarlijke stoffen kunnen verschillende oorzaken hebben, die we over het algemeen kunnen indelen in
drie categorieën: menselijke fouten, technische defecten en natuurrampen.

Menselijke fouten tijdens de productie omvatten vergissingen bij het mengen van chemicaliën, het bedienen van
apparatuur of het naleven van veiligheidsprocedures. Daarnaast kan onzorgvuldig transport, zoals lekkages of
ongevallen tijdens het vervoer van gevaarlijke stoffen, leiden tot het ongecontroleerd vrijkomen van de gevaarlijke
stoffen. Ook menselijke nalatigheid, bijvoorbeeld bij de opslag, het onderhoud of de inspectie van gevaarlijke stoffen, kan
incidenten veroorzaken.




                                                                                                                           139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>Technische defecten vormen een andere categorie. Slecht ontworpen of defecte apparatuur, zoals lekkages in leidingen
of storingen in pompen, kan resulteren in het ongecontroleerd vrijkomen van de gevaarlijke stoffen. De kans op dergelijke
defecten is groter in oudere installaties. Onvoldoende onderhoud speelt hierbij een cruciale rol; regelmatig preventief
onderhoud is essentieel om technische mankementen te voorkomen.

Natuurrampen kunnen eveneens aanleiding geven tot ongevallen met gevaarlijke stoffen. Blikseminslag kan
ontploffingen of branden in installaties of opslagen met gevaarlijke stoffen veroorzaken. Overstromingen kunnen leiden
tot het instabiel worden of onderdompelen van installaties of opslagen, waardoor gevaarlijke stoffen in het milieu kunnen
terechtkomen.


Objecten van belang
In de regio Zuidoost-Brabant bevindt het gros van de risicovolle inrichtingen met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen
zich op industrieterreinen op enige afstand van de bewoonde omgeving. Enkele activiteiten vinden in de nabijheid van de
bebouwde omgeving plaats.

Ontwikkelingen
Door de energietransitie neemt het aantal locaties waar gevaarlijke stoffen worden gebruikt en/ of opgeslagen alleen
maar toe. Incidenten met nieuwe energievormen- en dragers en daardoor ongevallen met gevaarlijke stoffen (stationair)
zullen daardoor ook alleen maar toe gaan nemen, ook binnen de bewoonde omgeving.

Maatregelen
Preventief
    -    De Brabantse veiligheidsregio’s hebben een zevental kernwaarden met betrekking tot de inrichting van een
         veilige leefomgeving opgesteld. Deze kernwaarden gebruikt de regio in de advisering richting gemeenten.
         Wanneer men bij de inrichting van een gebied en/of gebouw met deze kernwaarden rekening houdt,
         verminderen de risico’s.
    -    Voor de hogedrempel Seveso-inrichtingen zijn rampbestrijdingsplannen conform wetgeving opgesteld. De
         plannen bevatten essentiële informatie over deze bedrijven en afspraken over de rampenbestrijding, zodat een
         zwaar ongeval met gevaarlijke stoffen zo snel en effectief mogelijk bestreden kan worden.

Partners
Bij een ramp, die grootschalige blootstelling aan gevaarlijke stoffen tot gevolg heeft, heeft het betrokken bedrijf een
centrale rol. Daarnaast kunnen bij vervuiling van grond en/of water de waterschappen, het drinkwaterbedrijf en Zuidoost-
Brabant (ODZOB) betrokken zijn.

Perceptie
In de regio Zuidoost-Brabant kan er onder de inwoners bezorgdheid zijn over mogelijke ongevallen met gevaarlijke
stoffen, mede door de nabijheid van industriële installaties en eerdere incidenten. Deze bezorgdheid omvat de mogelijke
gevolgen voor gezondheid, milieu en economie, evenals vragen over de effectiviteit van preventieve en repressieve
maatregelen en rampenbestrijdingsplannen. Er is een dringende behoefte aan transparante communicatie van
autoriteiten over veiligheidsprotocollen en maatregelen om dergelijke incidenten te voorkomen en te beheersen. Lokale
overheden en hulpdiensten moeten niet alleen technische en logistieke maatregelen treffen, maar ook psychologische
ondersteuning en informatievoorziening bieden om de angst en onzekerheid onder inwoners te verminderen.




                                                                                                                      140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, incident met gevaarlijke stoffen die zijn opgeslagen bij een chemisch bedrijf.
Maakt zich wel eens zorgen: 31% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 91% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 20% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘milieuramp of een
chemisch incident’ opgenomen. Hoewel dit breder is dan alleen ongevallen met gevaarlijke stoffen (stationair), geeft dit
wel een indicatie van de perceptie van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 14% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het risico ‘milieuramp of
         een chemisch incident’ (zeer) waarschijnlijk, tegenover 24% van de Nederlanders.
    -    Zorgen over risico’s en dreigingen: 42% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over een milieuramp of een chemisch incident, tegenover 44% van de Nederlanders.

(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Bij een brand op een stationaire locatie met gevaarlijke stoffen kan de maatschappelijke aandacht aanzienlijk zijn
vanwege verschillende redenen. Het publiek is vaak bezorgd over de veiligheidsrisico's die gepaard gaan met branden
op locaties met gevaarlijke stoffen. Branden op locaties met gevaarlijke stoffen kunnen leiden tot het ongecontroleerd
vrijkomen van gevaarlijke stoffen in de atmosfeer, bodem en waterwegen, wat kan resulteren in milieuverontreiniging en
schade aan ecosystemen. Deze omstandigheden roepen bezorgdheid op over de langetermijneffecten op de milieu- en
ecologische gezondheid.


Bovendien kunnen branden op locaties met gevaarlijke stoffen schadelijke gevolgen hebben voor de gezondheid van
mensen in de nabijgelegen gemeenschappen, zoals ademhalingsproblemen, irritatie van de ogen, huidirritatie en andere
gezondheidsproblemen. Dit leidt vaak tot verhoogde bezorgdheid en een grotere vraag naar gezondheidsinformatie en -
diensten. De economische impact van dergelijke branden is ook aanzienlijk, met onder meer verlies van eigendommen,
bedrijfsstilstand en kosten voor schoonmaak en herstel. Dit kan leiden tot zorgen over de economische stabiliteit en het
welzijn van de getroffen gemeenschappen.


Daarbij roepen branden op locaties met gevaarlijke stoffen vragen op over de effectiviteit van regelgeving en handhaving
met betrekking tot de veiligheid van installaties en opslagen met gevaarlijke stoffen. Het publiek kan bezorgd zijn over het
toezicht op de naleving van veiligheidsvoorschriften en de bescherming van de gemeenschap tegen potentiële risico's.
Over het algemeen zal de maatschappelijke aandacht voor een brand op een stationaire locatie zeer hoog zijn vanwege
de potentiële impact op de veiligheid, gezondheid, milieu en economie van de betrokken gemeenschappen. Het is
daarom van vitaal belang voor autoriteiten en betrokken instanties om transparant te communiceren, adequaat te
reageren op zorgen en vragen van het publiek, en passende maatregelen te nemen om de risico's te beperken en de
gevolgen te minimaliseren.




                                                                                                                        141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Een ongeval met gevaarlijke stoffen (stationair) kan in de regio Zuidoost-Brabant ernstige gevolgen hebben, zowel voor
de menselijke gezondheid als voor het milieu. De exacte gevolgen hangen af van de oorzaak, de hoeveelheid, de soort
en toestand van de gevaarlijke stof, de weersomstandigheden en de genomen responsmaatregelen.


Mogelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid zijn divers. Acuut kan blootstelling aan gevaarlijke stoffen leiden tot
gezondheidsproblemen zoals irritatie van de ogen en luchtwegen, ademhalingsproblemen, misselijkheid, braken, diarree,
hoofdpijn, duizeligheid, flauwvallen en in extreme gevallen zelfs de dood. Op de lange termijn kan langdurige blootstelling
aan gevaarlijke stoffen chronische gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals kanker, luchtwegaandoeningen,
neurologische aandoeningen, reproductieve problemen en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. N.B.: van langdurige
blootstelling is over het algemeen pas sprake bij een blootstelling van jaren en zal voornamelijk optreden bij kleinere
lekkages die onopgemerkt blijven. Daarnaast kunnen omwonenden van een ongeval met gevaarlijke stoffen psychische
gevolgen ondervinden, waaronder angst, stress, paniek en posttraumatische stressstoornis (PTSS).


Mogelijke gevolgen voor het milieu kunnen aanzienlijk zijn. Verontreiniging van bodem en water door gevaarlijke stoffen
kan schadelijk zijn voor planten en dieren, wat kan leiden tot sterfte van organismen, verlies van biodiversiteit en
aantasting van ecosystemen. Daarnaast kunnen gevaarlijke stoffen die op gewassen of in veevoer terechtkomen giftig
zijn voor mensen en dieren die deze goederen consumeren. De langetermijneffecten van gevaarlijke stoffen op het milieu
kunnen bovendien complex en moeilijk te voorspellen zijn, wat de uitdaging voor milieubeheer nog groter maakt.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van een ernstig ongeval met gevaarlijke stoffen (stationair) in Zuidoost-Brabant is moeilijk te
kwantificeren. Dit hangt af van een aantal factoren, zoals:
    -    Het aantal bedrijven dat met (grote hoeveelheden) gevaarlijke stoffen werkt: In Zuidoost-Brabant bevinden zich
         diverse bedrijventerreinen waar gevaarlijke stoffen worden gebruikt. Dit verhoogt de kans op ernstige
         ongevallen.




                                                                                                                          142
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>-   De aard en toestand van de gebruikte gevaarlijke stoffen: Sommige gevaarlijke stoffen zijn door hun intrinsieke
    eigenschappen gevaarlijker dan andere. Ook de toestand van de gevaarlijke stof (vast, vloeibaar of gas en
    eventueel verhoogde/ verlaagde temperatuur en/ of druk) is van invloed op de kans op een ernstig ongeval.
-   De veiligheidsprocedures en -maatregelen die worden gehanteerd: Bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken,
    zouden strikte veiligheidsprocedures moeten hanteren en veiligheidsmaatregelen getroffen moeten hebben om
    de kans op ernstige ongevallen te verkleinen. Als de procedures en maatregelen onvoldoende zijn/
    onvoldoende worden toegepast, zal de kans op een ernstig ongeval toenemen.
-   De weersomstandigheden: Weersomstandigheden zoals wind en regen kunnen de verspreiding van gevaarlijke
    stoffen beïnvloeden en de ernst van het ongeval doen toenemen. Dit verhoogt de kans op een ernstig ongeval.




                                                                                                                143
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Tijdens werkzaamheden aan de ammoniak koelinstallatie van een bedrijf op een industrieterrein in Zuidoost-Brabant
wordt een fout gemaakt bij het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden. Er ontstaat een lekkage en een bijtende en
giftige gaswolk ontsnapt uit de installatie. De gaswolk verspreidt zich over het industrieterrein en trekt in de richting van
omliggende bedrijven en woonwijken.


De brandweer zet sproeistralen in om de gaswolk neer te slaan en de verspreiding ervan te beperken. De brandweer
voert metingen uit om de verspreiding en de concentratie van het giftige gas te bepalen. De politie zet de omgeving af en
door middel van een NL-alert worden de omliggende bedrijven en omwonenden geadviseerd om binnen te blijven, ramen
en deuren te sluiten en ventilatie uit te schakelen.


Ongeveer 500 mensen moeten schuilen in woningen en werkplekken. Drie werknemers van de fabriek raken gewond
door blootstelling aan het bijtende en giftige gas. Zij worden ter plekke door de brandweer gespoeld en daarna naar het
ziekenhuis gebracht. Enkele omwonenden klagen over prikkende ogen en luchtwegen. De materiële schade aan het
bedrijf is beperkt.


De brandweer slaagt erin om de gaswolk te verdunnen en de lekkage te stoppen. De brandweer voert verdere metingen
uit om te controleren of de luchtkwaliteit veilig is. De schuilende inwoners en werknemers mogen na enkele uren hun
woningen en werkplekken weer verlaten. Het bedrijf stelt een onderzoek in naar de oorzaak van het ongeval en neemt
maatregelen om soortgelijke incidenten in de toekomst te voorkomen.


De autoriteiten informeren de bevolking via persberichten, sociale media en lokale radiozenders over de ontwikkelingen
rond het ongeval. Er wordt een informatiecentrum opgezet waar inwoners terecht kunnen met vragen en zorgen. Het
ongeval heeft de bevolking in de regio geschokt. Er is veel aandacht voor de veiligheid van installaties met gevaarlijke
stoffen en de risico's van het werken hiermee. De overheid belooft strengere controles uit te voeren.




                                                                                                                           144
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>9.3.16 Ongevallen biologische agentia (stationair en verkeer)

Biologische agentia, ook bekend als biologische agenten of bioagentia, zijn micro-organismen zoals bacteriën, virussen,
schimmels en parasieten, of hun toxines, die in staat zijn om ziektes te veroorzaken bij mensen, dieren of planten. Ze
kunnen van nature voorkomen of kunstmatig worden gecreëerd en gemodificeerd (Genetisch Gemodificeerd Organisme
(GGO)). De dreiging van biologische agentia neemt toe, met risico's die zich uitstrekken over volksgezondheid, economie
en nationale veiligheid. Incidenten met biologische agentia kunnen optreden door natuurlijke uitbraken, accidentele
vrijlatingen of opzettelijke bio-terroristische aanvallen. Bij ‘ongevallen Biologische Agentia’ gaat het alleen over
accidentele vrijlatingen of opzettelijke bio-terroristische aanvallen.


De verspreiding van biologische agentia kan zowel stationair (lokaal vrijkomen) als via verkeer (transport van biologische
agentia) plaatsvinden, wat leidt tot aanzienlijke gezondheidsrisico's, economische schade en maatschappelijke onrust.
De detectie van dergelijke agentia is vaak lastig door minder acute en herkenbare effecten na blootstelling, vooral bij niet-
conventionele aanslagen.

Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken.
Biologische incidenten kunnen overal plaatsvinden, van stedelijke gebieden tot landelijke gemeenschappen. Stationaire
incidenten zijn vaak beperkt tot een bepaalde regio of locatie, zoals een stad, dorp of zelfs een enkel gebouw
(bijvoorbeeld een ziekenhuis of een fabriek). Incidenten via verkeer kunnen zich snel verspreiden over grote afstanden
door middel van transportnetwerken, zoals vliegverkeer, scheepvaart, spoorwegen en wegverkeer.

De regio Zuidoost-Brabant heeft een inwonersaantal van ongeveer 800.000 mensen en is hierdoor bijzonder kwetsbaar
voor biologische incidenten vanwege zijn dichtbevolkte gebieden en economische activiteiten. Deze regio kent een
diverse bevolkingsdichtheid met zowel stedelijke centra zoals Eindhoven en Helmond als landelijke gebieden, wat
verschillende uitdagingen biedt bij het beheersen van uitbraken. De mix tussen stedelijke en landelijke gebieden maak de
regio gevoelig voor verschillende biologische dreigingen. Stedelijke gebieden kunnen snelle verspreiding van ziekten
faciliteren, terwijl landelijke gebieden kwetsbaar zijn voor uitbraken onder dieren en planten. Daarnaast herbergt de regio
belangrijke economische sectoren zoals technologie, landbouw en transport, die zowel vatbaar zijn voor verstoringen als
potentieel kunnen bijdragen aan de verspreiding van biologische agentia.

Demografische kenmerken
Biologische incidenten kunnen alle demografische groepen treffen, maar bepaalde groepen kunnen kwetsbaarder zijn,
zoals ouderen, kinderen, mensen met een verzwakt immuunsysteem. De impact kan variëren afhankelijk van het
verspreidingsmedium, de bevolkingsdichtheid, hygiënepraktijken en de beschikbaarheid van medische voorzieningen.

Sociaaleconomische kenmerken
Biologische incidenten kunnen aanzienlijke sociaaleconomische gevolgen hebben. Kwetsbare gemeenschappen, vaak
met lagere inkomens en beperkte toegang tot gezondheidszorg, kunnen harder worden getroffen. Economische sectoren
zoals landbouw, gezondheidszorg, en toerisme kunnen zwaar lijden onder uitbraken.




                                                                                                                         145
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>Casuïstiek en statistiek
Historische voorbeelden zijn de uitbraak van legionella in Bovenkarspel in 1999, de Anthrax-aanvallen in 2001 of de
vondst van het toxine ricine in Londen in 2003. Biologische agentia kunnen zich snel verspreiden en wereldwijd
aanzienlijke gevolgen hebben.

Oorzaken
De oorzaken van biologische incidenten zijn divers en kunnen omvatten:
    -   Accidentele Verspreiding: Onbedoelde verspreiding van pathogenen door bijvoorbeeld
                                   laboratoriumongevallen, voedselverwerking of transport.
    -   Opzettelijke Verspreiding: Bioterrorisme waarbij pathogenen opzettelijk worden vrijgelaten om ziekten
                         te veroorzaken.

Objecten van belang
Belangrijke objecten omvatten gezondheidsfaciliteiten, laboratoria die met pathogenen werken, transportknooppunten
(zoals luchthavens, havens en treinstations), en gebieden met hoge bevolkingsdichtheid. Ook landbouwgebieden en
voedselproductiefaciliteiten zijn kwetsbaar voor biologische agentia die gewassen of vee kunnen besmetten.

Ontwikkelingen
De toekomst van biologische agentia en de dreiging die zij vormen, kan door verschillende factoren worden beïnvloed.
Technologische innovatie speelt een belangrijke rol. Vooruitgang in biotechnologie kan leiden tot zowel nieuwe
therapeutische middelen als potentieel gevaarlijke biologische agentia. Genetische manipulatie kan bijvoorbeeld
pathogenen besmettelijker of resistent tegen bestaande behandelingen maken. Daarnaast kunnen innovaties in
diagnostische technologieën, zoals draagbare en snellere testkits, de detectie van biologische agentia versnellen, wat
cruciaal is voor een snelle respons en beheersing van uitbraken.


De globalisering en toegenomen mobiliteit van mensen en goederen vergroten de dreiging van biologische agentia.
Internationale reizen en handel kunnen een lokale uitbraak snel veranderen in een wereldwijde pandemie. De
complexiteit van moderne transportnetwerken maakt het beheersen van de verspreiding van biologische agentia
uitdagender.

Socio-politieke factoren blijven een belangrijke rol spelen. De dreiging van bioterrorisme is reëel, waarbij niet-statelijke
actoren biologische agentia kunnen gebruiken om angst en verstoring te zaaien. Internationale samenwerking op het
gebied van volksgezondheid en crisisrespons zal cruciaal zijn om de verspreiding van ziekten te beperken en de
ontwikkeling van tegenmaatregelen te versnellen.

Preventie en beheersingsmaatregelen zijn eveneens essentieel. Doorbraken in vaccinontwikkeling, zoals mRNA-vaccins,
hebben hun waarde al bewezen en kunnen verder worden ontwikkeld om snel te reageren op nieuwe uitbraken. De
groeiende uitdaging van antimicrobiële resistentie vereist voortdurende aandacht en innovatie om effectieve
behandelingen te behouden.

Capaciteiten en maatregelen
Strikte regelgeving en handhaving zijn cruciaal voor preventie. Dit omvat nauwgezet toezicht op laboratoria,
voedselverwerking en het transport van gevaarlijke stoffen om mogelijke uitbraken te voorkomen.




                                                                                                                           146
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>In het geval van een incident zijn reactieve maatregelen essentieel. Quarantaine en isolatie moeten snel worden
uitgevoerd om besmette personen te isoleren en mogelijk blootgestelde individuen te quarantaine. Adequate medische
zorg, inclusief antivirale middelen en ondersteunende zorg, moet onmiddellijk beschikbaar zijn voor de getroffen
personen. Sanering en decontaminatie van besmette gebieden en objecten zijn noodzakelijk om verdere verspreiding te
voorkomen. Transparante en accurate communicatie met het publiek is eveneens van groot belang om paniek te
voorkomen en duidelijke gedragsrichtlijnen te verstrekken.

Partners
Belangrijke partners zijn instanties zoals, politie, CBRN- unit Defensie, Incident Responsteam van de RAV Brabant
Midden – West – Noord, gezondheidsdiensten, het RIVM en veiligheidsorganisaties, internationale organisaties (zoals de
WHO en CDC), wetenschappelijke en onderzoeksinstellingen, non-profitorganisaties, en de private sector (zoals
farmaceutische bedrijven).

(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Biologische incidenten trekken veel media-aandacht en publieke belangstelling, vooral wanneer ze zich snel verspreiden
of hoge sterftecijfers veroorzaken. Biologische incidenten trekken meestal aanzienlijke media-aandacht en publieke
belangstelling, vooral bij grote uitbraken of incidenten met gevaarlijke pathogenen. De maatschappelijke druk op
autoriteiten om preventieve maatregelen te versterken en snel te reageren is vaak groot.




                                                                                                                   147
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


De gevolgen van biologische incidenten kunnen op meerdere aspecten worden onderverdeeld. Op het gebied van
gezondheid kunnen uitbraken leiden tot directe gezondheidsproblemen, met hoge morbiditeit en mortaliteit, vooral onder
kwetsbare bevolkingsgroepen. Sommige biologische agentia kunnen langdurige gezondheidsproblemen veroorzaken,
zoals blijvende longschade of neurologische aandoeningen. Daarnaast kan de mentale gezondheid ernstig worden
aangetast, met wijdverspreide angst, stress en trauma, vooral tijdens langdurige uitbraken of bio-terrorisme.


Milieueffecten zijn ook aanzienlijk. Ziekten die dieren of planten treffen, kunnen de biodiversiteit ernstig verminderen en
ecosystemen verstoren door massale sterfte van flora en fauna. Dit kan leiden tot langdurige ecologische schade en het
uit balans raken van natuurlijke systemen.


Economisch gezien kunnen biologische incidenten leiden tot hoge gezondheidszorgkosten, zowel door de behoefte aan
uitgebreide medische zorg als door langdurige ziekenhuisopnames. Er is ook een aanzienlijk productiviteitsverlies door
ziekte en quarantaine, wat resulteert in verlies van arbeidsuren. Daarnaast kunnen handelsbeperkingen noodzakelijk zijn
om de verspreiding van ziekten te voorkomen, wat de handel in goederen en diensten belemmert.


De sociale impact van biologische incidenten is eveneens ingrijpend. Quarantaine en andere beperkende maatregelen
kunnen leiden tot sociaal isolement en verstoring van het dagelijks leven. Dit heeft ook gevolgen voor onderwijs en werk,
aangezien scholen en werkplekken tijdelijk kunnen worden gesloten, wat invloed heeft op opleiding en werkgelegenheid.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van incidenten met biologische agentia wordt beïnvloed door verschillende risicofactoren.
Globalisering, met toenemende internationale reizen en handel, verhoogt de kans op snelle verspreiding van
infectieziekten. Ten slotte dragen bevolkingsgroei en urbanisatie bij aan het risico, doordat grotere en dichter bevolkte
steden ideale omstandigheden creëren voor de verspreiding van infecties.




                                                                                                                            148
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op diverse locaties in het land, bij zowel overheidsinstanties als grote bedrijven, zijn poederbrieven ontvangen. Ook
binnen Zuidoost-Brabant zijn op meerdere locaties deze brieven ontvangen en een aantal hiervan zijn al geopend met
blootgestelde personen tot gevolg, voordat duidelijk wordt dat het gaat om een wijdverspreide bio-terroristische aanslag.
De politie isoleert de getroffen locaties. De brandweer zet grootschalige ontsmettingslocaties op om de blootgestelde
personen te ontsmetten, alvorens zij worden overgedragen aan het Incident Respons Team van de RAV Brabant
Midden-West-Noord. De CBRN-unit van Defensie wordt ook opgeroepen om de getroffen locaties te ontsmetten. Uit de
eerste laboratoriumresultaten blijkt dat het om antrax gaat.


Met de ernst van de situatie begint de GGD noodmaatregelen te implementeren. Lokale media worden geïnformeerd en
brengen het publiek op de hoogte van de situatie, inclusief preventieve maatregelen zoals het vermijden van onbekende
postpakketten en het dragen van beschermende middelen bij het verwerken van post.


Het crisisteam, bestaande uit vertegenwoordigers van de gezondheidsdienst, ziekenhuizen, lokale overheden, brandweer
en politie, komt regelmatig bijeen om de situatie te evalueren en nieuwe maatregelen te bespreken. De overheid zendt
extra medische hulpverleners en middelen naar de regio. Mobiele klinieken worden opgezet om de druk op de
ziekenhuizen te verlichten. Er wordt een grondig onderzoek gestart om de herkomst van de poederbrieven te achterhalen
en om verdere verspreiding te voorkomen.


De crisis heeft diepe indruk gemaakt op de regio. Mensen zijn alert en nemen voorzorgsmaatregelen bij het ontvangen
van post. De overheid en gezondheidsdiensten evalueren het incident grondig om te leren van de uitbraak en om
toekomstige crisissen beter te kunnen beheersen.




                                                                                                                        149
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>9.3.17 Stralingsongevallen (stationair en verkeer)

Binnen een aantal sectoren wordt gewerkt met radioactief materiaal. Aan de productie, het transport of het gebruik van
radioactief materiaal zijn risico’s verbonden. Wanneer deze risico’s leiden tot een incident vallen deze onder de noemer
‘stralingsongevallen’.


In de Kernenergiewet wordt onderscheid gemaakt tussen ongevallen met categorie A- en B-objecten. Bij een (dreigend)
stralingsincident met een categorie A-object ontstaat er bestuurlijk, maatschappelijk en operationeel een complexe
situatie, omdat bij dit type incident regio- of zelfs grensoverschrijdende gevolgen te verwachten zijn. Hierdoor is
bestuurlijke coördinatie van de rijksoverheid nodig.
De bestrijding van een incident met een A-object vereist een andere aanpak dan een incident met categorie B-objecten.
Een incident met een categorie B-object is een stralingsincident met lokale effecten en lokale coördinatie. Een incident
met primair lokale fysieke effecten kan overigens wel uitgroeien tot een crisis.


Het Crisis Expert Team straling en nucleair (CETsn) is opgericht om tijdens stralingsongevallen of dreigingen daarvan
adviezen te verstrekken voor een effectieve bestrijding. Het CETsn fungeert als een kennis- en adviesnetwerk waar
expertise op het gebied van nucleaire veiligheid en stralingsbescherming wordt gebundeld om autoriteiten bij te staan in
geval van een stralingsnoodsituatie.


Stralingsongevallen kunnen ernstige gevolgen hebben, en het is van cruciaal belang voor bestuurders en ambtenaren in
Zuidoost-Brabant om voorbereid te zijn op deze dreigingen. Dit houdt in dat zij zich bewust moeten zijn van de risico's en
de maatregelen die nodig zijn om de bevolking te beschermen, zoals het schuilen en de inname van jodiumtabletten in
de specifieke risicogebieden. Daarnaast moeten zij alert zijn op mogelijke incidenten met kleinere hoeveelheden
radioactief materiaal in de regio.

Eigenschappen risico
Binnen de regio Zuidoost-Brabant bevinden zich geen A-objecten. Zuidoost-Brabant kan wel met de mogelijk
(regio)grensoverschrijdende gevolgen te maken krijgen van stralingsongevallen met A-objecten.

Geografische en temporele kenmerken
In de nabijheid liggen nucleaire installaties. Te weten:
    -    Mol, België: Op 14 kilometer van de Nederlandse grens bevindt zich het Studiecentrum voor Kernenergie
         (SCK•CEN) in Mol, België. Dit onderzoekscentrum heeft een kleiner vermogen dan een kerncentrale, maar
         delen van de gemeenten Reusel-De Mierden, Bladel, Eersel en Bergeijk liggen binnen een straal van 20
         kilometer van deze installatie. Bij incidenten in dit centrum kunnen maatregelen zoals schuilen en inname van
         jodiumtabletten voor mensen onder de 40 jaar en zwangere vrouwen van toepassing zijn.
    -    Tihange, Borsele en Doel: Het overgrote deel van Zuidoost-Brabant ligt binnen de 100 kilometer zone van deze
         kerncentrales. Hier geldt de maatregel van jodiumtablet-inname voor mensen jonger dan 18 jaar en zwangere
         vrouwen.




                                                                                                                        150
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>Daarnaast zijn er in Zuidoost-Brabant diverse ziekenhuizen en onderzoeksinstellingen aanwezig die gebruikmaken van
radioactieve bronnen voor diagnostische en therapeutische doeleinden. Ook industriële bedrijven in de regio gebruiken
radioactieve materialen voor onder andere radiografische inspecties en meetapparatuur.
Stralingsongevallen kunnen plotseling optreden zonder waarschuwing, zoals bij een ongeluk tijdens het transport van
radioactief materiaal of een storing in een onderzoeksreactor.




Demografische kenmerken
Zuidoost-Brabant heeft een inwonersaantal van ongeveer 800.000 mensen. De regio kent een diverse leeftijdsopbouw
met een significante populatie van zowel jonge gezinnen als oudere inwoners. Bijna 20% van de bevolking is jonger dan
18 jaar, en ongeveer 16% is 65 jaar of ouder. De regio heeft een sterke gezondheidszorginfrastructuur met meerdere
ziekenhuizen en gespecialiseerde zorginstellingen.

Zuidoost-Brabant bevat stedelijke centra zoals Eindhoven en Helmond. De regio wordt gezien als een belangrijk
technologisch en economisch knooppunt, dat een hoge bevolkingsdichtheid en intensieve economische activiteit kent.


Sociaaleconomische kenmerken
Eindhoven en omliggende steden zijn bekend om hun technologische innovaties en industriële activiteiten, die ook
risico’s kunnen meebrengen bij het gebruik van radioactieve materialen in onderzoeks- en productieprocessen. Naast dit
heeft de regio heeft een sterke agrarische sector, die bij stralingsongevallen kan leiden tot wijdverspreide economische
schade door contaminatie van landbouwproducten.
Wanneer we naar de werkgelegenheid in de regio kijken zien we dat deze divers is met een groot aantal mensen
werkzaam in de technologie, gezondheidszorg en landbouw. Stralingsongevallen kunnen significante verstoringen
veroorzaken in deze sectoren.


Casuïstiek en statistiek
Stralingsongevallen met radioactieve bronnen zijn zeldzaam, maar komen zeker enkele keren per jaar voor in Nederland.
De meeste incidenten betreffen kleine schaal ongelukken met beperkte lokale effecten zonder significante




                                                                                                                      151
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>volksgezondheidsimpact. De directe gezondheidsimpact van deze incidenten is meestal beperkt. Langdurige blootstelling
of grootschalige incidenten, die kunnen leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals stralingsziekte of een verhoogd
risico op kanker, zijn als gevolg van dit soort incidenten niet te verwachten. De economische schade door dit soort
stralingsongevallen zal beperkte kosten voor decontaminatie en medische behandeling geven.


Stralingsincidenten bij kerncentrales komen bijna niet voor en als ze als voorkomen zal het bestrijden van een dergelijk
ongeval in een andere regio/ land plaatsvinden. De kans op grootschalige stralingsongevallen is dus zeer laag, maar de
impact op nationale veiligheidsbelangen is ernstig. Gezondheidsgevolgen omvatten ziekte en psychische klachten, met
een verhoogde kans op kanker op lange termijn. Directe sterfgevallen door straling zijn zeldzaam, maar paniek tijdens
evacuaties kan extra slachtoffers veroorzaken.
De maatschappelijke gevolgen zijn eveneens ernstig, met mogelijke terughoudendheid bij hulpverleners en langdurige
maatregelen. Incidenten met kerncentrales, hoewel zeldzaam, kunnen discussie over kernenergie aanwakkeren en
regio's buiten de directe omgeving beïnvloeden. Statistieken tonen aan dat ondanks de lage waarschijnlijkheid, de
gevolgen significant genoeg zijn om uitgebreide crisisplannen te rechtvaardigen.

Oorzaken
Stationaire incidenten
Wanneer we naar kernreactoren en onderzoekscentra kijken kunnen ongevallen optreden door technische storingen,
menselijke fouten of natuurrampen die leiden tot een lek of explosie in een reactor of onderzoeksfaciliteit.

Bij opslagfaciliteiten kunnen incidenten plaatsvinden door falende opslag van radioactief materiaal, zoals beschadigde
containers of onvoldoende beveiligde opslagruimten, wat kan resulteren in lekkage. In ziekenhuizen en laboratoria
kunnen kleine stralingsbronnen die in medische en industriële settings worden gebruikt, bij onjuist gebruik, menselijke
fouten of technische storingen lekken of breken, wat blootstelling veroorzaakt.

Mobiele Incidenten
Ongevallen tijdens het transport van radioactief materiaal, zoals verkeersongevallen met vrachtwagens of treinen die
radioactieve stoffen vervoeren, kunnen leiden tot het vrijkomen van deze materialen.

Objecten van belang
De gehele regio Zuidoost-Brabant kan last hebben van een stralingsongeval. De omvang en gevolgen zijn afhankelijk
van locatie, hoeveelheid materiaal, aantal blootgestelden en weersomstandigheden. Vitale processen in het gebied zijn
ook belangrijk.

Bij grootschalige stralingsongevallen kunnen maatregelen zoals evacuatie, schuilen en jodiumtabletten nodig zijn. Op
grotere afstand zijn andere maatregelen relevant, zoals een graasverbod in de agrarische sector. De omvang van dit
gebied hangt af van de bron, het weer en de windrichting. Bij stralingsongevallen in het buitenland kunnen windrichting
en regen bepalen of er in Nederland effecten optreden.

Ontwikkelingen
In de afgelopen jaren hebben zich relatief weinig nieuwe dreigingen voorgedaan in de categorie stralingsongevallen.
Gelukkig zijn er geen grootschalige stralingsongevallen in Nederland geweest die de nationale veiligheid hebben
bedreigd. Binnen de energietransitie is de bouw van nieuwe kerncentrales een mogelijke optie als alternatief voor




                                                                                                                       152
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>fossiele energiebronnen. Hoewel nieuwe kerncentrales nog jaren op zich laten wachten, blijft nucleaire kennis en
stralingsbescherming een belangrijk aandachtspunt. Ook de beveiliging van radioactief materiaal en de bescherming
tegen economische en cyberdreigingen hebben de nodige aandacht gekregen. De aansturing van centrales gebeurt
analoog om directe cyberimpact te voorkomen, maar informatiebeveiliging blijft cruciaal om kwetsbaarheden te
beheersen en lekken te voorkomen.

Capaciteiten en maatregelen
Preventief
Landelijke georganiseerde publieksvoorlichting speelt een belangrijke rol in het informeren van inwoners in
risicogebieden over noodprocedures en het gebruik van jodiumtabletten.


Reactief
Het coördinatieplan straling is opgesteld met het doel het verzorgen van een gecoördineerde afstemming tussen de
hulpdiensten, gemeenten en instellingen wanneer sprake is van een (dreigend) stralingsincident.

Bij een grootschalig stralingsongeval activeert de regio het Landelijk Crisisplan Straling (LCP-S) en coördineert de
respons vanuit een crisiscentrum. Om de blootstelling van de bevolking aan radioactiviteit te beperken, worden
beschermende maatregelen zoals schuilen, jodiumprofylaxe en ontsmetting ingezet. Landelijk vastgestelde
interventieniveaus (dosiswaarden) bepalen het soort maatregelen.


Naast directe maatregelen, zoals evacuatie en schuilen, zijn er indirecte maatregelen om de inname van radioactief
besmet voedsel en water te beperken. Hiervoor zijn maximale toelaatbare niveaus voor levensmiddelen, diervoeders,
drinkwater en beregening vastgesteld. Afhankelijk van de interventiewaarden worden maatregelen genomen en bepaald
in welk gebied deze van toepassing zijn.

Partners
Bij een stralingsongeval werk je samen met diverse partners, waaronder de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Straling
(ANVS) voor technische expertise, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voor
gezondheidsonderzoeken, en lokale en regionale overheden voor crisiscoördinatie. Hulpdiensten zoals brandweer, politie
en ambulancediensten spelen een cruciale rol in de uitvoering van evacuaties en noodhulp. Daarnaast zijn
samenwerking met ziekenhuizen en de betrokken kerncentrale essentieel voor een effectieve respons.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, kernongevallen.
Maakt zich wel eens zorgen: 20% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 87% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 20% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘stralingsongeval’
opgenomen. Uit de factsheet blijkt:
     -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 10% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt het risico
         ‘stralingsongeval’ (zeer) waarschijnlijk, tegenover 11% van de Nederlanders.
     -   Zorgen over risico’s en dreigingen: 16% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over een stralingsongeval, tegenover 13% van de Nederlanders.




                                                                                                                        153
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>(Verwachte) maatschappelijke aandacht
De maatschappelijke aandacht richt zich niet alleen op de directe gevolgen van een mogelijk incident, zoals
gezondheidsrisico’s en milieuvervuiling, maar ook op de bredere implicaties voor de leefbaarheid en veiligheid in de
regio. Mensen maken zich zorgen over de impact op hun dagelijkse leven, de economische consequenties en de
potentiële noodzaak voor evacuaties. Daarnaast speelt de energietransitie een rol in de publieke discussie. Terwijl de
overgang naar duurzame energiebronnen wordt versneld, blijft kernenergie een controversieel onderwerp. De
mogelijkheid van nieuwe kerncentrales als alternatief voor fossiele brandstoffen kan de bestaande onrust verder
aanwakkeren. Mensen zijn bezorgd over de balans tussen energiebehoeften en veiligheid, en discussies over de
toekomst van kernenergie kunnen leiden tot verhoogde maatschappelijke spanning en protesten.




                                                                                                                         154
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                    Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


De gevolgen van een grootschalig stralingsongeval (incident met A-object) kunnen verstrekkend en complex zijn, met
zowel directe als langetermijncomplicaties voor de gezondheid, het milieu en de maatschappelijke stabiliteit. Op de lange
termijn kunnen blootgestelde personen een verhoogd risico op kanker en andere ernstige gezondheidsproblemen
ervaren. Daarnaast kan een ongeval ook psychologische effecten hebben, zoals angst en stress in de getroffen
gemeenschappen.


De bestrijdbaarheid van stralingsongevallen hangt sterk af van de voorbereiding en de snelheid van de respons.
Effectieve crisismanagementplannen, zoals het Landelijk Crisisplan Straling (LCP-S), en het regionale Coördinatieplan
Straling zijn essentieel om snel en adequaat te kunnen reageren. Deze plannen bieden richtlijnen voor maatregelen
zoals evacuatie, schuilen en het verstrekken van jodiumtabletten om de blootstelling aan straling te minimaliseren.
Daarnaast zijn nauwkeurige stralingsmetingen en monitoring van cruciaal belang om de omvang van de besmetting vast
te stellen en gerichte decontaminatie uit te voeren.


De samenwerking tussen verschillende instanties, zoals de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Straling (ANVS), het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), lokale overheden en hulpdiensten, is cruciaal voor een
gecoördineerde aanpak. Het is belangrijk dat deze partners goed op elkaar zijn ingespeeld en regelmatig oefenen om de
respons op een daadwerkelijk incident te optimaliseren.
Een ander belangrijk aspect is de communicatie met de bevolking. Transparante en tijdige informatievoorziening kan
helpen om paniek te voorkomen en de bevolking te informeren over de juiste beschermingsmaatregelen. Dit vereist een
goed voorbereid crisiscommunicatieteam dat gebruikmaakt van diverse kanalen, zoals sociale media, radio en televisie,
om snel en effectief te communiceren.


Langetermijnstrategieën omvatten ook het beheer van vervuilde gebieden en het herstel van gemeenschappen. Dit kan
variëren van het opruimen en decontamineren van besmette grond tot het verlenen van psychosociale ondersteuning
aan getroffen personen. Bovendien is het van belang om voortdurend te investeren in onderzoek en technologie om de
veiligheid van kerncentrales te verbeteren en nieuwe oplossingen te ontwikkelen voor stralingsincidenten.




                                                                                                                      155
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>Waarschijnlijkheid
Zoals gemeld volgt uit de beoordeling van het scenario dat de waarschijnlijkheid van dit scenario zeer laag is. Dat wil niet
zeggen dat dit scenario de nationale veiligheid niet raakt. Er zijn twee criteria die ernstig worden aangetast. Dat gaat om
het grondgebied vanwege de landbouwmaatregelen die getroffen worden en daaraan gerelateerd de kosten die deze
maatregelen met zich meebrengen. Verder zal een dergelijk ongeval kunnen leiden tot angst onder bepaalde groepen in
de samenleving en zal het leiden tot discussie over het gebruik van kernenergie ook in het kader van de energietransitie.




                                                                                                                        156
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een rustige ochtend in de regio Zuidoost-Brabant vindt er een incident plaats met een transport van radioactief
materiaal. Een vrachtwagen, beladen met medische isotopen voor gebruik in ziekenhuizen, raakt betrokken bij een
verkeersongeval op de snelweg A2, nabij een druk knooppunt richting de stad Eindhoven. De vrachtwagen komt tot
stilstand na een botsing met een personenauto, waarbij de vrachtwagenchauffeur lichtgewond raakt.


De vrachtwagen blijkt een lek te hebben in de container die de radioactieve bronnen vervoert. Een kleine hoeveelheid
radioactief materiaal lekt uit de container, waardoor er een verhoogd stralingsniveau wordt gemeten in de directe
omgeving van het ongeval. De hulpdiensten, waaronder brandweer en ambulancediensten, zijn snel ter plaatse en
nemen maatregelen om de situatie onder controle te krijgen.


Het Coördinatieplan Straling en de Coördinatiekaart B-object zijn van toepassing. De omgeving rondom het ongeval
wordt afgezet en het verkeer wordt omgeleid om verdere blootstelling aan de straling te minimaliseren. Speciale
eenheden voor stralingsbescherming worden ingezet om de bron van het lek te identificeren en te isoleren.


De lokale bevolking wordt via sociale media en lokale media geïnformeerd over de situatie.




                                                                                                                       157
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>9.3.18 Verkeersongevallen weg (o.a. chemische stoffen)

Een wegverkeersincident kan een groot ongeval met veel slachtoffers omvatten. Denk hierbij aan een kettingbotsing, een
ongeval met een touringcar, en tevens een ongeval met gevaarlijke stoffen. In alle gevallen, bijvoorbeeld bij een brand in
een touringcar of het vrijkomen van gevaarlijke stoffen, zal de weg afgesloten moeten worden.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
De provinciale N-wegen en de snelwegen A50, A58, A2 en A67 in onze regio verbinden binnen- en buitenlandse
bedrijven en faciliteren het transport van goederen. Te denken valt dan aan grondstoffen, goederen en
gevaarlijke stoffen. Geografisch gezien doorkruisen deze snelwegen dichtbevolkte en industriële gebieden, wat de
risico's bij een ongeval verhoogt. Naast incidenten met gevaarlijke stoffen kan het ook gaan om grote ongevallen zonder
chemische stoffen, zoals kettingbotsingen. Temporale kenmerken van deze incidenten kunnen variëren, maar
piekmomenten in verkeer en transport vergroten de kans op ernstige ongevallen. Zowel overdag als 's nachts is het
vervoer van gevaarlijke stoffen onderworpen aan strikte Europese regelgeving om de veiligheid te waarborgen.


Demografische kenmerken
De regio kenmerkt zich door een diverse bevolking met een mix van stedelijke en landelijke gemeenschappen. Veel
inwoners zijn forenzen die dagelijks deze wegen gebruiken, waardoor de impact van een verkeersincident groot kan zijn.
Er wonen mensen van verschillende leeftijden en socio-economische achtergronden, wat belangrijk is voor de evacuatie-
en hulpverleningsstrategieën. In geval van een groot ongeval, zowel met als zonder gevaarlijke stoffen, zijn er
voorzieningen nodig om aan de uiteenlopende behoeften van de bevolking te voldoen.


Sociaal economische kenmerken
De provinciale N-wegen en de snelwegen A50, A58, A2 en A67 in onze regio verbinden binnen- en buitenlandse
bedrijven. De regio Zuidoost-Brabant heeft een diverse sociaal-economische samenstelling, met veel industrie en
bedrijvigheid die bijdragen aan een hoge verkeersintensiteit. De wegen zijn cruciaal voor woon-werkverkeer, handel, en
transport, wat leidt tot drukte en verhoogde kans op ongevallen. De aanwezigheid van economische knooppunten en
logistieke centra zorgt voor een constante stroom van zowel personen- als vrachtverkeer. Dit verhoogt niet alleen het
risico op ongevallen, maar maakt ook de impact van dergelijke incidenten significant, met mogelijke verstoringen van
economische activiteiten en dagelijkse routines van de bevolking.


Casuïstiek en statistiek
Eerdergenoemde wegen zijn frequent toneel van ernstige verkeersongevallen, variërend van kettingbotsingen tot
incidenten met gevaarlijke stoffen. Statistieken tonen aan dat jaarlijks honderden ongevallen plaatsvinden op deze
wegen, met een significante toename tijdens piekuren en bij slechte weersomstandigheden. In de afgelopen vijf jaar zijn
er gemiddeld 50 incidenten per jaar gemeld waarbij gevaarlijke stoffen betrokken waren. Uit gegevens van de
verkeerspolitie blijkt dat deze ongevallen vaak leiden tot langdurige wegafsluitingen en hoge kosten voor noodhulp en
opruimwerkzaamheden.




                                                                                                                        158
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>Analyse van de cijfers laat ook zien dat ongevallen met gevaarlijke stoffen een groter risico vormen voor de omgeving en
vaak complexer zijn om te beheersen dan reguliere verkeersincidenten. Het merendeel van de betrokken voertuigen bij
deze incidenten zijn vrachtwagens, wat de noodzaak benadrukt voor strikte naleving van transportvoorschriften en
voortdurende training van chauffeurs.


Oorzaken
Grote verkeersongevallen op het land kunnen door diverse oorzaken plaatsvinden. Slechte weersomstandigheden zoals
dichte mist en plotselinge gladheid op de weg zijn vaak een belangrijke factor. Daarnaast kan het vervoer van gevaarlijke
stoffen over de weg leiden tot specifieke risico's. Een lek in een tankwagen kan ontstaan door beschadiging als gevolg
van een aanrijding, slecht onderhoud, of structurele defecten. Ook menselijke fouten, zoals vermoeidheid of
onoplettendheid van de bestuurder, kunnen bijdragen aan het ontstaan van dergelijke ongevallen. In de complexe en
drukke verkeerssituaties op lwegen, waar zowel personen- als vrachtverkeer intensief gebruik van maken, is de kans op
ernstige incidenten groter, zeker in combinatie met het transport van gevaarlijke stoffen.


Objecten van belang
Allereerst zijn voertuigen essentieel, zowel personenauto’s als vrachtwagens, met specifieke aandacht voor tankwagens
die gevaarlijke stoffen kunnen vervoeren. De staat van onderhoud, belading en technische conditie van deze voertuigen
zijn cruciaal voor de afloop van een incident.


Daarnaast speelt de wegeninfrastructuur een belangrijke rol, inclusief de kwaliteit van het wegdek, aanwezigheid van
vangrails, verkeersborden, verlichting en wegmarkeringen. In slechte weersomstandigheden kan slecht onderhouden
infrastructuur bijdragen aan de ernst van een ongeval. Omgevingsobjecten langs de weg, zoals bomen, verkeerslichten
en andere vaste structuren, kunnen ook bij een aanrijding betrokken raken. De nabijheid van woningen, logistieke hubs,
opslagfaciliteiten voor gevaarlijke stoffen en industriële gebieden verhoogt het risico en de impact van een incident.


Tevens zijn noodvoorzieningen van vitaal belang, zoals vluchtstroken, noodtelefoons en brandblusapparatuur, voor een
snelle en effectieve hulpverlening. Ten slotte spelen de bereikbaarheid en responstijd van hulpdiensten zoals politie,
brandweer en ambulances een cruciale rol in het beperken van de schade en het verlenen van hulp aan slachtoffers.


Ontwikkelingen
De statistieken tonen een gestage toename van verkeersongevallen op deze snelwegen, zowel met als zonder
betrokkenheid van gevaarlijke stoffen. Dit komt door de groei van vrachtverkeer en forensenverkeer, wat de kans op
botsingen vergroot. Lokale autoriteiten en transportbedrijven investeren in geavanceerde technologieën zoals
verkeersmanagementsystemen en geautomatiseerde controlesystemen voor voertuigen die gevaarlijke stoffen
vervoeren, om de veiligheid te verbeteren en incidenten te verminderen.


Vanwege de complexiteit en het risico van incidenten met gevaarlijke stoffen zijn er verbeterde noodplannen ontwikkeld,
inclusief training van hulpdiensten en simulaties om de reactietijd en coördinatie te verbeteren. Daarnaast kan striktere
handhaving van regelgeving met betrekking tot het vervoer van gevaarlijke stoffen, inclusief inspecties van voertuigen en
naleving van veiligheidsvoorschriften helpen, om ongevallen te voorkomen.




                                                                                                                         159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Preventief
    -      Er is sprake van ‘routering gevaarlijke stoffen’. Voertuigen die gevaarlijke stoffen vervoeren moeten deze
           bebording volgen.
    -      Er is in een aantal gemeenten in de regio een geprioriteerd wegennet ingericht, waardoor op afstand de
           doorstroming van deze wegen kan worden verhoogd.
    -      Het ministerie en de provincie werken aan een nieuw verkeersveiligheidsbeleid voor 2030
           (www.duurzaamveilig.nl).


Reactief
    -      Op de Nederlandse wegen wordt Incidentmanagement (IM) toegepast. IM is gericht op het verbeteren van de
           doorstroming en veiligheid op het Nederlandse wegennet.


Partners
Bij een verkeersongeval zijn diverse partners betrokken om een effectieve respons te waarborgen. De politie speelt een
cruciale rol in de verkeersregulatie, het afzetten van het gebied, het onderzoek naar de oorzaak van het ongeval en de
handhaving van wet- en regelgeving. De brandweer is verantwoordelijk voor het bestrijden van branden, het uitvoeren
van reddingsoperaties en het veiligstellen van gevaarlijke stoffen. Ambulancediensten zorgen voor de medische
hulpverlening aan gewonden en coördineren het transport naar ziekenhuizen. Gemeentelijke diensten zijn essentieel
voor de coördinatie van de lokale respons, het opstellen van evacuatieplannen en het communiceren met de bevolking.
Rijkswaterstaat beheert de snelwegen, informeert weggebruikers en coördineert wegafsluitingen en omleidingen.
Milieuagentschappen beoordelen en minimaliseren de milieuschade en monitoren de impact op het milieu.
Transportbedrijven leveren informatie over de betrokken voertuigen en lading en werken mee aan opruim- en
herstelwerkzaamheden. Ziekenhuizen en medische faciliteiten zijn verantwoordelijk voor de opvang en behandeling van
gewonden en bieden gespecialiseerde zorg bij blootstelling aan gevaarlijke stoffen.


Communicatie- en mediapartners verstrekken accurate informatie aan het publiek en beheren de mediarelaties.
Provinciale en nationale overheden coördineren en ondersteunen op hoger niveau indien nodig en verstrekken extra
middelen. Deze partners werken nauw samen om de veiligheid te waarborgen, de impact van het incident te
minimaliseren en de gemeenschap te ondersteunen tijdens en na het ongeval.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, ongeval vervoer gevaarlijke stoffen op de weg.
Maakt zich wel eens zorgen: 29% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 94% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 13% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.




                                                                                                                        160
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Bij een verkeersongeval op de drukke snelwegen in onze regio kan een aanzienlijke maatschappelijke aandacht
verwacht worden. De mogelijke aanwezigheid van doden, ernstig gewonden en zieken zal meteen de aandacht van de
media en het publiek trekken, met een sterke focus op het menselijke leed en de verhalen van de slachtoffers.
Lichamelijk lijden door blootstelling aan gevaarlijke stoffen kan tot langdurige gezondheidsproblemen leiden, wat de
publieke bezorgdheid verder vergroot.


De economische impact van dergelijke ongevallen is aanzienlijk. De directe kosten van de hulpverlening, het opruimen
van eventuele gevaarlijke stoffen en de reparatie van infrastructuur zijn hoog. Daarnaast zijn er indirecte kosten door de
verstoring van het dagelijkse leven, zoals verkeersopstoppingen en omleidingen, wat leidt tot tijdverlies voor forenzen en
logistieke problemen voor bedrijven. Deze verstoringen kunnen de bereikbaarheid van belangrijke locaties en diensten
beïnvloeden, wat voor veel ongemak en frustratie zorgt onder de bevolking.


De aantasting van natuur en milieu door het vrijkomen van gevaarlijke stoffen is een ander belangrijk aandachtspunt.
Verontreiniging van grond, water en lucht kan langdurige schade veroorzaken aan ecosystemen en de gezondheid van
mensen en dieren in de omgeving bedreigen. De kosten voor milieusanering en de tijd die nodig is voor het herstel van
de natuurlijke omgeving kunnen enorm zijn.


Al deze aspecten dragen bij aan een intensieve media-aandacht en publieke discussie over de veiligheid van het
wegverkeer, de regulering van gevaarlijke stoffen en de effectiviteit van noodplannen. Er kan een roep ontstaan om
strengere regelgeving, verbeterde infrastructuur en betere voorbereiding en reactie van hulpdiensten om toekomstige
incidenten te voorkomen en de impact te minimaliseren. De maatschappelijke aandacht zal zich waarschijnlijk ook richten
op de verantwoordelijken voor het incident, wat kan leiden tot juridische en politieke gevolgen.




                                                                                                                       161
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een drukke snelweg, die door een gebied met zowel stedelijke als industriële zones loopt, ontstaat er plotseling een
ongeluk. Een tankwagen, beladen met een gevaarlijke chemische stof, rijdt in een file wanneer een
vrachtwagenchauffeur achter hem te laat remt en met hoge snelheid botst. Door de impact scheurt de tank en begint de
chemische stof te lekken. Het ongeval veroorzaakt paniek onder andere weggebruikers en een kettingbotsing volgt,
waardoor meerdere voertuigen betrokken raken. De hulpdiensten worden onmiddellijk gealarmeerd en arriveren snel ter
plaatse. De politie zet het gebied af om verdere toegang te voorkomen en leidt het verkeer om. De brandweer begint met
het evacueren van mensen uit hun voertuigen en probeert de lekkende chemische stof te isoleren om verdere
verspreiding te voorkomen. Ambulancediensten behandelen ter plekke de gewonden en transporteren deze indien nodig
naar nabijgelegen ziekenhuizen.


Het ongeval trekt veel media-aandacht. Journalisten rapporteren over het aantal gewonden en de potentiële blootstelling
aan gevaarlijke stoffen. De berichtgeving focust zich ook op de getroffen weggebruikers, de verstoring van het verkeer en
de mogelijke langetermijneffecten van de chemische lekkage op de gezondheid en het milieu. Het verkeer op de snelweg
komt tot stilstand, wat leidt tot lange files en ernstige vertragingen voor forenzen en vrachtverkeer. De omliggende wegen
raken snel verstopt doordat het verkeer wordt omgeleid. Dit veroorzaakt chaos in nabijgelegen steden en dorpen, waar
de wegen niet zijn ontworpen om zo'n groot aantal voertuigen te verwerken. Lokale inwoners en bedrijven ondervinden
grote hinder van de verkeersopstoppingen, wat leidt tot verstoorde levertijden en vertraagde noodhulp.


Lokale inwoners maken zich zorgen over de mogelijke verontreiniging van het milieu. Er zijn vragen over de veiligheid
van het drinkwater en de luchtkwaliteit. De autoriteiten werken aan het beheersen van de situatie en starten met een
grondig onderzoek naar de oorzaak van het ongeval. Tegelijkertijd worden er maatregelen genomen om de chemische
stof veilig op te ruimen en verdere schade aan het milieu te voorkomen.




                                                                                                                        162
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>9.3.19 Verkeersongevallen water (o.a. chemische stoffen)

Verkeersongevallen op water omvatten incidenten zoals aanvaringen, kapseizingen, en scheepsbranden die
plaatsvinden op rivieren, kanalen, plassen en andere waterwegen. Deze ongevallen kunnen aanzienlijke gevolgen
hebben voor de betrokken schepen, bemanning, passagiers en de omgeving. In het geval van het vervoeren van
gevaarlijke stoffen kan een ongeval ook leiden tot ernstige milieu- en gezondheidsrisico's.

1 Eigenschappen risico’s
Geografische en temporele kenmerken
De regio Zuidoost-Brabant kent diverse waterwegen zoals het Wilhelminakanaal, het Beatrixkanaal, de Dommel, de Aa,
en verschillende plassen zoals de Berkendonk en de Karpendonkse plas. Deze waterwegen zijn niet opgenomen in het
Basisnet2. Er is namelijk te weinig vervoer van gevaarlijke stoffen over deze waterwegen. Ondanks dat
verkeersongevallen op deze wateren op elk moment kunnen plaatsvinden, komen deze in de regio Zuidoost-Brabant
maar weinig voor. Het volledige risico van een verkeersongeval op het water kan niet wegnomen worden. Namelijk,
tijdens periodes van druk scheepvaartverkeer, zoals in het zomerseizoen en tijdens economische pieken wanneer er
meer vrachtverkeer is, is de kans op een ongeval groter.




Bron: BHIC.nl



Demografische kenmerken
Verkeersongevallen op het water kunnen een breed scala aan mensen treffen, waaronder beroepsschippers, recreatieve
vaarders, omwonenden en personen die het water gebruiken voor recreatie of visserij. Vooral beroepsschippers en
bemanningsleden van vrachtschepen lopen een hoger risico, aangezien zij vaak en langdurig op het water aanwezig zijn.
In de regio Zuidoost-Brabant is het scheepvaartverkeer en ook het vervoer van gevaarlijke stoffen over water relatief




2
 Gevaarlijke stoffen vervoeren is risicovol. Om gevaarlijke stoffen te vervoeren moeten vervoerders zich houden aan veiligheidseisen. Transportroutes en
de omgeving rond deze transportroutes moeten aan speciale eisen voldoen. Het Basisnet maakt het mogelijk dat het vervoer van gevaarlijke stoffen
plaatsvindt op een zo veilig mogelijke manier. https://www.infomil.nl/onderwerpen/veiligheid/basisnet/#WatishetBasisnet




                                                                                                                                                     163
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>beperkt. Dit draag bij aan een kleinere kans op een mogelijk incident. Desondanks blijft veiligheid op het water een
cruciale zorg voor alle betrokkenen, ongeacht hun specifieke rol of activiteit op het water.


Sociaaleconomische kenmerken
De sociaaleconomische impact van verkeersongevallen op water kan aanzienlijk zijn. Economische sectoren zoals de
scheepvaart, visserij, toerisme en recreatie kunnen zwaar worden getroffen. Gemeenschappen langs de waterwegen
kunnen ook gevolgen ondervinden, vooral als er vervuiling of schade aan infrastructuur optreedt.

Casuïstiek en statistiek
Historische gegevens tonen aan dat verkeersongevallen op waterwegen kunnen variëren van kleine aanvaringen tot
grote incidenten met aanzienlijke schade en slachtoffers. Voorbeelden zijn aanvaringen tussen vrachtschepen,
scheepsbranden en het kapseizen van boten. In Zuidoost-Brabant zijn dergelijke incidenten relatief zeldzaam, maar de
gevolgen kunnen ernstig zijn vanwege de economische en milieubelangen in de regio.

Oorzaken
De oorzaken van verkeersongevallen op water zijn divers en kunnen onder meer bestaan uit menselijke fouten,
technische mankementen, weersomstandigheden en infrastructuurproblemen. Menselijke fouten, zoals onoplettendheid,
vermoeidheid of navigatiefouten, zijn vaak een belangrijke factor. Daarnaast kunnen technische fouten, zoals
mechanische storingen of gebrekkig onderhoud aan schepen, tot ernstige ongelukken leiden. Weersomstandigheden,
zoals slecht weer, mist of onvoorziene weersomstandigheden, vormen eveneens een aanzienlijk risico. Ten slotte kan de
slechte staat van infrastructuur, zoals sluizen, bruggen of waterwegen, bijdragen aan de kans op ongevallen.

Objecten van belang
Belangrijke objecten in de context van waterverkeersongevallen zijn schepen, waaronder vrachtschepen, tankers en
recreatieboten, evenals infrastructuur zoals sluizen, bruggen en kades. Daarnaast zijn oevergebieden van groot belang.
Specifieke aandacht moet worden besteed aan woonboten en woningen die in de nabijheid van water liggen, aangezien
deze vaak direct worden beïnvloed door waterverkeer en mogelijke ongevallen. Gebieden die gevoelig zijn voor
vervuiling, zoals natuurreservaten en drinkwatergebieden, zijn eveneens cruciaal. Bescherming van deze gebieden is
essentieel om zowel de natuurlijke omgeving als de kwaliteit van het drinkwater te waarborgen.

Ontwikkelingen
Er zijn voortdurende inspanningen om de veiligheid op de waterwegen te verbeteren, waaronder technologische
innovaties zoals geavanceerde navigatiesystemen, verbeterde communicatieapparatuur, en betere regelgeving en
handhaving. Ook zijn er trainingsprogramma's voor schippers en bemanningsleden om hun vaardigheden en kennis te
vergroten.

Partners
Belangrijke partners zijn waterbeheerorganisaties (zoals Rijkswaterstaat), lokale en nationale overheden, hulpdiensten
(brandweer, politie, medische diensten), scheepvaartbedrijven, milieuorganisaties en gemeenschappen langs de
waterwegen.




                                                                                                                       164
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                   Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Scheepvaartincidenten kunnen aanzienlijke gevolgen hebben op verschillende gebieden, waaronder gezondheid, milieu,
economie en de samenleving. In termen van gezondheid zijn er zowel acute als langdurige risico's. Directe verwondingen
zoals verdrinking, trauma door de impact en blootstelling aan gevaarlijke stoffen zijn enkele acute gezondheidsproblemen
die kunnen optreden. Langdurige gezondheidsproblemen kunnen ontstaan door blootstelling aan chemische stoffen, wat
kan leiden tot chronische ziekten en andere gezondheidsproblemen.


Milieuschade is een andere belangrijke gevolg van scheepvaartincidenten. Er kunnen olieproducten weglekken of in het
ergste geval kunnen chemische ongevallen op het water leiden tot ernstige watervervuiling, wat zowel ecologische
schade als aantasting van drinkwaterbronnen veroorzaakt. Bovendien kunnen dieren en planten in en rond het water
worden beschadigd of gedood, wat leidt tot verstoring van de biodiversiteit en de ecologische balans.


Economisch gezien kunnen scheepvaartincidenten leiden tot directe schade aan schepen, infrastructuur en goederen.
Daarnaast kunnen onderbrekingen in de scheepvaart economische verliezen veroorzaken en verstoringen in de
toeleveringsketen tot gevolg hebben. Er zijn ook vaak hoge kosten gemoeid met het herstel van beschadigde
infrastructuur en de sanering van het milieu.


Op sociaal vlak kunnen evacuaties noodzakelijk zijn, wat leidt tot tijdelijke verplaatsing van omwonenden.
Gemeenschappen kunnen getroffen worden door verlies van leven, schade aan eigendommen en verstoring van
economische activiteiten.


Waarschijnlijkheid
Wat de waarschijnlijkheid van scheepvaartincidenten betreft, spelen verschillende risicofactoren een rol. Druk
scheepvaartverkeer verhoogt de kans op ongevallen, terwijl de staat van sluizen, bruggen en waterwegen eveneens het
risico beïnvloedt. Slechte weersomstandigheden vergroten ook de kans op aanvaringen en kapseizen. Technologische
vooruitgang, zoals verbeteringen in navigatie- en communicatieapparatuur, kan het risico op ongevallen verminderen.
Strengere veiligheidsvoorschriften en handhaving kunnen eveneens bijdragen aan de preventie van ongevallen.




                                                                                                                      165
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>Historische gegevens tonen aan dat verkeersongevallen op het water relatief zeldzaam zijn, maar ernstige gevolgen
kunnen hebben. Grote ongevallen, vooral met gevaarlijke stoffen, hebben vaak wijdverspreide en langdurige gevolgen
voor zowel de economie als het milieu




                                                                                                                    166
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een drukke dag op een kanaal in de regio Zuidoost-Brabant is een groot binnenvaartschip onderweg, geladen met
waardevolle goederen. Door een combinatie van dichte mist en een defect in de navigatieapparatuur verloopt de
communicatie tussen de schipper en het sluizencomplex niet zoals het zou moeten.


Bij het naderen van een nauwe bocht in de nabijheid van de sluis, krijgt de schipper te laat door dat het schip te snel en
niet volledig gecorrigeerd op koers afstevent. Ondanks noodsignalen en pogingen om het schip bij te sturen, kan een
aanvaring met de sluis niet worden voorkomen. Het schip ramt met volle kracht de sluismuur, waardoor containers in het
water vallen en het schip zelf ernstig beschadigd raakt.


De impact veroorzaakt paniek aan boord. De bemanning slaagt erin om een noodoproep te doen, terwijl ze proberen te
helpen en de schade te beperken. Lokale hulpdiensten, waaronder de brandweer en reddingsboten, worden snel
gemobiliseerd.


Het incident leidt tot een tijdelijke blokkade van de vaarroute, wat een kettingreactie veroorzaakt in de regionale
scheepvaart. Goederenvertragingen en economische verliezen stapelen zich op. Ondertussen zorgt de aanwezigheid
van lekkende olie uit het beschadigde schip voor milieurisico's, waardoor er snel maatregelen genomen moeten worden
om verdere vervuiling te voorkomen.


De autoriteiten starten een onderzoek naar de oorzaak van het ongeval, waarbij de focus ligt op de defecte
navigatieapparatuur en de weersomstandigheden. Gemeenschappen langs het kanaal worden op de hoogte gehouden
van de situatie, en hersteloperaties worden onmiddellijk gestart om de scheepvaart zo snel mogelijk weer op gang te
brengen.




                                                                                                                        167
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>9.3.20 Verkeersongevallen lucht

Een luchtvaartongeval is een incident waarbij een luchtvaartuig betrokken is, wat kan leiden tot schade, verwondingen of
dodelijke slachtoffers. In de regio Zuidoost-Brabant, een belangrijk logistiek en economisch knooppunt, kunnen dergelijke
ongevallen aanzienlijke gevolgen hebben voor zowel de lokale gemeenschap als de bredere regio. Een relevant
incidenttype voor de regio betreft een ongeval ongevallen tijdens start of landing op of nabij een luchtvaartterrein (zone 1)
en een vliegtuigongeval op afstand waarbij een vliegtuig ver buiten de luchthaven neerstort.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
De regio Zuidoost-Brabant heeft twee vliegvelden:
    -    Vliegbasis Eindhoven (militair deel) ondersteunt militaire operaties, humanitaire missie en speciale opdrachten
         en vredes-, crisis en oorlogstijd door het inzetten van luchttransport waar dan ook ter wereld.
         De vliegbasis Eindhoven stelt landingsbaan en bijbehorende faciliteiten beschikbaar voor civiel medegebruik. Dit
         civiel medegebruik door Eindhoven Airport geeft ruimte aan charter- en lijndiensten.
    -    Kempen Airport in Budel richt zich op zakelijke vluchten met één- en tweemotorige vliegtuigen,
         pilotenopleidingen voor kleine vliegtuigen en privévluchten.




                                                                                                                         168
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>Door de geografische ligging in een dichtbevolkte stedelijke omgeving met belangrijke infrastructuren zoals snelwegen en
spoorwegen, kunnen luchtvaartongevallen in de regio Zuidoost-Brabant verstrekkende gevolgen hebben. De nabijheid
van woonwijken en industrieterreinen verhoogt het risico op secundaire incidenten.


Eindhoven Airport is een van de drukste luchthavens van Nederland, met een jaarlijkse limiet van 41.500 vluchten. Dit
komt neer op ongeveer 6,8 miljoen passagiers die hier jaarlijks hun reis beginnen of eindigen. Naast de commerciële
vluchten vinden er ook zo'n 5000 militaire vluchten per jaar plaats, wat bijdraagt aan de status van Eindhoven Airport als
de op een na grootste luchthaven van het land. Kempen Airport, een andere belangrijke luchthaven in de regio, mag
volgens zijn vergunning jaarlijks 80.000 vliegbewegingen verwerken. Een aanzienlijk deel hiervan bestaat uit
trainingsvluchten. Elke keer dat een lesvliegtuig opstijgt en landt, telt dit namelijk als twee vliegbewegingen.


Demografische kenmerken
De regio Zuidoost-Brabant heeft een diverse en dynamische bevolking. De regio Zuidoost-Brabant omvat stedelijke
centra zoals Eindhoven en Helmond, evenals landelijke gebieden. Eindhoven is bekend om zijn technologische innovatie
en huisvest een grote populatie studenten, professionals en expats, wat zorgt voor een internationale gemeenschap. Dit
leidt tot een hoog aantal zakelijke en internationale reizigers die gebruikmaken van Eindhoven Airport.


Sociaaleconomische kenmerken
De regio Zuidoost-Brabant is een economisch vitale regio met een sterke aanwezigheid van technologie- en logistieke
bedrijven. Eindhoven staat bekend als technologie hub, wat resulteert in veel reizigers. Luchtvaartongevallen kunnen
aanzienlijke economische schade veroorzaken, vooral in sectoren die afhankelijk zijn van snelle transportmogelijkheden.


Casuïstiek en statistiek
In de Nederlandse geschiedenis hebben zich meerdere luchtvaartongevallen voorgedaan, variërend van kleine
incidenten tot grote rampen. Deze ongevallen tonen de diversiteit aan scenario's waarin luchtvaartincidenten kunnen
plaatsvinden en de potentiële impact op zowel luchthavens als omliggende gebieden.


Een van de meest tragische ongevallen in de regio Zuidoost-Brabant is de Herculesramp van 15 juli 1996, waarbij een
Belgisch Lockheed C-130 Hercules transportvliegtuig neerstortte op Eindhoven Airport. Hierbij kwamen 34 van de 41
inzittenden om het leven, waaronder leden van het Nederlands Omroeporkest. Andere significante luchtvaartongevallen
in Nederland zijn onder meer de Bijlmerramp in 1992, waarbij een El Al vrachtvliegtuig neerstortte in een woonwijk in
Amsterdam en 43 doden veroorzaakte, en de crash van Turkish Airlines vlucht 1951 nabij Schiphol in 2009, waarbij zes
mensen omkwamen. In de regio Zuidoost-Brabant zijn ook minder grote incidenten geweest. Zo is in 2023 is op Kempen
Airport een vliegtuig gecrasht waarbij de motor meteen vlam vatte. In 2020 kreeg een toestel van de kustwacht een
klapband en crashte. In 2013 crashte nabij Eindhoven Airport een sportvliegtuig en in 2012 stortte een straaljager neer in
een weiland in Valkenswaard.


Statistieken tonen aan dat het aantal ernstige luchtvaartongevallen wereldwijd relatief laag is dankzij strikte
veiligheidsmaatregelen en technologische vooruitgang. Ongeveer 80% tot 85% van de fatale ongevallen vindt plaats in
de onmiddellijke omgeving van de luchthaven (de zogenoemde zone 1). Nog eens 10% van de ongevallen vindt plaats




                                                                                                                        169
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>buiten deze strook, dus ergens in de regio. De overige percentage is op zee of in een ander land. Echter, de impact van
zelfs een enkel ernstig incident kan aanzienlijk zijn.


Oorzaken
Luchtvaartongevallen kunnen worden veroorzaakt door een breed scala aan factoren, die vaak samenkomen in een
complexe reeks gebeurtenissen. Technische storingen zijn een van de meest voorkomende oorzaken, waarbij defecten
in motoren, navigatiesystemen of andere vitale vliegtuigcomponenten tot ernstige incidenten kunnen leiden. Menselijke
fouten spelen eveneens een cruciale rol; dit kan variëren van pilotenfouten tijdens kritieke fasen van de vlucht zoals
opstijgen en landen, tot fouten van grondpersoneel tijdens het onderhoud van het vliegtuig.


Weersomstandigheden vormen een andere belangrijke factor. Sneeuw, mist, zware regen en windstoten kunnen de
controle over het vliegtuig bemoeilijken en het zicht verminderen, wat leidt tot een verhoogd risico op ongevallen. Verder
kunnen organisatorische tekortkomingen, zoals gebrekkige communicatie tussen luchtverkeersleiding en piloten of
onvoldoende veiligheidsprocedures binnen luchtvaartmaatschappijen, bijdragen aan de kans op ongelukken. In
zeldzame gevallen spelen sabotage of terroristische activiteiten een rol, hoewel deze oorzaken minder frequent zijn in
vergelijking met technische en menselijke factoren.


Objecten van belang
In de regio Zuidoost-Brabant zijn verschillende objecten van cruciaal belang als het gaat om luchtvaartveiligheid en de
mogelijke impact van luchtvaartongevallen. Vliegbasis Eindhoven, met medegebruik van Eindhoven Airport is de meest
prominente locatie, waar zowel civiele als militaire vluchten plaatsvinden. Dit maakt de luchthaven een belangrijk
knooppunt voor militair logistiek en transport, en een potentiële locatie voor sabotage of aanslagen. Het luchthaventerrein
zelf is de belangrijkste risico-object / kwetsbaarheid. Ook rondom de luchthaven kan een luchtvaartongeval plaatsvinden.
In de preparatie wordt daarom onderscheid gemaakt tussen:
- Zone 1:                            Dit is een definieert gebied direct bij de luchthaven van Vliegbasis
                                     Eindhoven/Eindhoven Airport en Kempen Airport
- Buiten luchthaven terrein:         Alles wat buiten deze twee aangeven zone 1 vallen is anders geprepareerd
                                     om hier passende hulpverlening voor een dergelijk vliegtuigongeval te leveren.


Ontwikkelingen
De luchtvaartindustrie ontwikkelt zich voortdurend met technologische vooruitgang en verbeterde veiligheidsmaatregelen.
Moderne vliegtuigen zijn uitgerust met geavanceerde navigatie- en communicatiesystemen en real-time monitoringtools.
Het aantal vliegbewegingen op Eindhoven Airport neemt toe, met 41.496 bewegingen in 2023. Deze groei weerspiegelt
de toenemende populariteit van de luchthaven en de opkomst van budgetluchtvaartmaatschappijen. Om deze groei aan
te kunnen, worden luchtverkeersleidingssystemen en luchthaveninfrastructuur verbeterd. Striktere veiligheidsprotocollen
en uitgebreide training voor luchtvaartpersoneel dragen bij aan een veiligere luchtvaartomgeving.


Maatregelen
Preventief
    -    Voor Vliegbasis Eindhoven geldt dat er permanent luchthavenbrandweer aanwezig is. Deze brandweerzorg is
         afgestemd op het type vliegtuig wat binnen komt. Daarmee kan er in geval en een luchtvaartongeval altijd direct




                                                                                                                         170
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>           worden gehandeld. Voor Kempen Airport is er tijdens openingstijden altijd personeel aanwezig die een
           vliegtuigbrand kan bestrijden.
    -      Voor incidenten op een vliegvelden zijn crisisbeheersplannen (CBP’s) opgesteld. Het Crisisbeheersplan bevat
           het geheel van maatregelen tijdens de 1e fase van een (verwacht) luchtvaartongeval . Ook is een scenario
           opgenomen voor een (vermoeden van) kaping/gijzeling en een (vermoeden van) infectieziekte aan boord van
           een vliegtuig. Daarnaast zijn er diverse andere documenten waarin maatregelen en samenwerkingsafspraken
           bij incidenten, rampen en crisissen op het luchtvaartterrein staan beschreven:
    -      Het coördinatieplan luchtvaartongeval buiten luchthaven terrein beschrijft de operationele inzet als er een
           ongeval is buiten zone 1 van de vliegvelden.
    -      Landelijk is er het Ambassadeprotocol opgesteld waarin staat hoe te handelen bij betrokkenheid van (personen
           uit) andere landen;
    -      Het Calamiteiten-/ Bedrijfsnoodplan (CBNP) Vliegbasis Eindhoven en Kempen Airport waarin de vliegbasis haar
           eigen processen bij incidenten, rampen en crisissen heeft beschreven;
    -      Het Calamiteitenplan Eindhoven airport waarin Eindhoven Airport haar eigen processen bij incidenten, rampen
           en crisissen heeft beschreven;
    -      Vliegtuigmaatschappijen hebben hun eigen protocollen;
    -      Bevolkingszorg heeft specifieke protocollen voor opvang van slachtoffers en nazorg. Reactief Beide vliegvelden
           beschikken over een eigen brandweer
    -      De plannen worden structureel getest en beoefend om goed voorbereid te zijn op een luchtvaartongeval. Deze
           oefeningen worden gedaan niet alleen door de luchthavenbrandweer, maar ook multidisciplinair.
    -      Binnen de regio is er een samenwerkingsverband met een strategisch (bestuurlijk) en een tactisch overleg
           waarin zaken rondom veiligheid en ontwikkelingen worden besproken en uitgewerkt. Tevens vind er landelijke
           afstemming plaats met andere regio’s met een luchthaven.


Reactief
    -      Directe activering van het Crisisbeheersplan
    -      Samenwerking volgens het Calamiteiten-/ Bedrijfsnoodplan (CBNP) van Vliegbasis Eindhoven en het
           Calamiteitenplan van Eindhoven Airport.
    -      Brandweer op de twee grootste vliegvelden


Partners
Bij een luchtvaartongeval zijn er verschillende bijzondere actoren betrokken. Naast de lokale bevolking kunnen ook
passagiers uit diverse nationale en internationale achtergronden getroffen worden. Eindhoven Airport en Kempen Airport
zijn belangrijke civiele luchtvaartfaciliteiten in de regio. Bij een vliegtuigongeval zijn verschillende partijen en instanties
betrokken die samenwerken om de situatie te beheersen, hulp te verlenen en onderzoek te doen. Dit omvat onder
andere:
    -      Luchthavenexploitanten: Verantwoordelijk voor het activeren van calamiteitenplannen en coördinatie ter plaatse.
    -      Vliegtuigmaatschappijen: Eigenaren van het vliegtuig, die hun interne protocollen voor crisisbeheer activeren en
           communiceren met betrokkenen.
    -      Hulpdiensten: Brandweer, ambulance en politie die als eerste ter plaatse komen om hulp te verlenen en de
           situatie te stabiliseren.




                                                                                                                              171
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>    -    Overheidsinstanties: Lokale, regionale en nationale autoriteiten zoals gemeenten, veiligheidsregio's en
         inspectiediensten die coördinatie en ondersteuning bieden.
    -    Medische diensten: Ziekenhuizen en medische teams die gewonden behandelen en verzorgen, zowel ter
         plaatse als in ziekenhuizen.
    -    Internationale betrokkenheid: Ambassades, consulaten en internationale luchtvaartorganisaties kunnen
         betrokken zijn bij incidenten met buitenlandse slachtoffers of internationale aspecten.


(Verwachte) maatschappelijke aandacht
De aanwezigheid van een vliegveld in deze tijd van stikstofmaatregelen en energietransitie trekt grote maatschappelijke
aandacht naar de luchtvaartsector. Niet alleen milieugroeperingen zijn hierin geïnteresseerd, maar ook de veiligheid van
luchthavens wordt nauwlettend gevolgd vanwege het risico op aanslagen. Daarnaast zijn er aanzienlijke
gezondheidsrisico's voor omwonenden, wat zorgt voor zowel lokale als nationale en internationale bezorgdheid.
Bij incidenten zal de media en het publiek zich vooral richten op de directe gevolgen voor de slachtoffers en hun families.
Persoonlijke verhalen, de zoektocht naar oorzaken, en de afhandeling en nazorg voor de betrokkenen zullen uitgebreid
worden belicht. Ervaring leert dat deze trajecten vaak langdurig en complex zijn.




                                                                                                                       172
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Luchtvaartongevallen hebben diepgaande en diverse gevolgen, die zowel menselijk leed als brede economische en
operationele gevolgen omvatten. Dergelijke tragedies zorgen tot verlies van mensenlevens en ernstige verwondingen bij
overlevenden, wat enorme emotionele en psychologische tol eist van families en gemeenschappen. Het herstelproces na
een luchtvaartongeval kan langdurig zijn, met blijvende impact op de betrokkenen. Economisch gezien brengen
luchtvaartongevallen aanzienlijke kosten met zich mee, inclusief verlies van vliegtuigen en lading, juridische procedures,
verzekeringsclaims en mogelijk langdurige operationele verstoringen voor luchtvaartmaatschappijen. Deze incidenten
kunnen ook infrastructurele schade aan luchthavens veroorzaken, wat verdere economische gevolgen heeft.
De sociale en psychologische effecten zijn evenzeer ingrijpend. Gemeenschappen die betrokken zijn bij de luchtvaart of
in de buurt van luchthavens wonen, kunnen diep worden beïnvloed door angst, rouw en langdurige trauma's. Individuen
en de samenleving als geheel kunnen te maken krijgen met verhoogde angst voor vliegen en andere psychologische
stressreacties na een luchtvaartongeval. Milieuschade is ook een mogelijke consequentie, vooral bij ongevallen die
leiden tot branden, brandstoflekkages of chemische verontreiniging. Deze kunnen aanzienlijke ecologische gevolgen
hebben voor nabijgelegen ecosystemen en het milieu.


Waarschijnlijkheid:
De waarschijnlijkheid van een luchtvaartongeval wordt bepaald door verschillende factoren, waaronder technische
storingen, menselijke fouten, en externe omstandigheden zoals weersomstandigheden. Statistieken tonen aan dat de
kans op een dodelijk luchtvaartongeval 0,16 per miljoen vluchten ligt. De kans op een luchtvaart ongeval zonder
dodelijke afloop ligt op 1,21 per miljoen vluchten. Deze waarschijnlijkheid wordt berekend aan de hand van het aantal
vluchten en het aantal luchtvaartongevallen wereldwijd.
De waarschijnlijkheid van een luchtvaartincident als gevolg van een moedwillige actie is een ander aspect. Dergelijke
acties kunnen variëren van kapingen tot terroristische aanslagen. Statistisch gezien zijn dergelijke incidenten zeldzaam in
vergelijking met andere oorzaken van luchtvaartongevallen. Hoewel de waarschijnlijkheid voorstelbaar beschouwd. Dit is
ook de reden dat de luchthaven zich daarop prepareert. De luchtvaartindustrie wordt gekenmerkt tot veel protocollen, de
achterliggende intentie van dergelijke geprotocolleerde werkwijze is om veiligheidsrisico’s te beperken.




                                                                                                                        173
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een heldere ochtend ontvouwt zich een onverwachte crisis een vliegveld dat ligt inde regio. Tijdens het manoeuvreren
op de startbaan verliest een passagiersvliegtuig plotseling de controle over zijn stuurinrichting. Met een schokkend geluid
raakt het vliegtuig van de baan af en komt tot stilstand in een nabijgelegen grasveld, omringd door een wolk van rook.
Onmiddellijk ontstaat er een chaotische scène op de luchthaven. De brandweer snelt naar de plaats van het incident,
terwijl ambulances en medische teams zich voorbereiden op mogelijke gewonden. Overal op het vliegveld heerst een
gevoel van urgentie, met sirenes die loeien en hulpverleners die in volle vaart naar de crashsite gaan. Het geluid van
radio's die instructies doorgeven, vermengt zich met de angstige kreten van passagiers die het toestel hebben verlaten.
In het vliegtuig zelf heerst paniek. Passagiers proberen via de nooduitgangen naar buiten te komen, geholpen door het
cabinepersoneel dat ondanks de eigen angst kalm en efficiënt blijft. Sommigen zijn ernstig gewond, anderen zijn in
shock. Hulpverleners beginnen met het verlenen van eerste hulp, terwijl medische teams zich voorbereiden op het
transport van de zwaargewonden naar nabijgelegen ziekenhuizen.


Op de luchtverkeerstoren heerst bezorgdheid terwijl zij snel de communicatie herstellen en de luchtverkeersleiding
coördineert om andere vluchten om te leiden en het luchtruim te beheren. De terminal vult zich snel met verwarde
passagiers en bezorgde familieleden die nieuws over hun geliefden zoeken. De luchthaven moet tijdelijk worden
gesloten, wat leidt tot aanzienlijke vertragingen en annuleringen van vluchten. De economische impact hiervan is direct
merkbaar; luchtvaartmaatschappijen moeten noodgedwongen hun vluchtschema’s herzien en compenseren getroffen
passagiers.


Achter de schermen komen crisismanagementteams samen in de crisisruimte van het vliegveld. Ze schakelen over op
het Crisisbeheersplan van de luchthaven, waarin duidelijke procedures staan voor het omgaan met dergelijke
noodsituaties. Vertegenwoordigers van luchtvaartmaatschappijen, politie en lokale autoriteiten werken nauw samen om
de situatie te beoordelen, informatie te verzamelen en de juiste beslissingen te nemen.


De sociale en psychologische effecten zijn evenzeer ingrijpend. Gemeenschappen die betrokken zijn bij de luchtvaart of
in de buurt van luchthavens wonen, kunnen diep worden beïnvloed door angst, rouw en langdurige trauma's. Individuen
en de samenleving als geheel kunnen te maken krijgen met verhoogde angst voor vliegen en andere psychologische
stressreacties na een luchtvaartongeval. Families van de slachtoffers worstelen met hun verlies, terwijl overlevenden
vaak te maken hebben met blijvende fysieke en emotionele littekens.


De media arriveert snel en verspreidt beelden van de rookpluim over de luchthaven, wat leidt tot zorgen en vragen in de
bredere gemeenschap. Updates worden door de officiële woordvoerders zorgvuldig gecoördineerd om de feiten te
verduidelijken en geruststelling te bieden aan het publiek. Sociale media explodeert met speculaties en
ooggetuigenverslagen, wat de noodzaak benadrukt voor duidelijke en tijdige communicatie van officiële bronnen.
Milieuschade is ook een mogelijke consequentie. Bij het incident op de luchthaven is er sprake van een kleine brand en
een brandstoflek. Deze veroorzaken aanzienlijke ecologische gevolgen voor nabijgelegen ecosystemen.
Brandweerteams werken onvermoeibaar om de brand te blussen en de lekkage te beheersen, maar de schade aan de
lokale flora en fauna is niet te voorkomen. Milieuteams worden ingeschakeld om de impact te beoordelen en beginnen
met de schoonmaak- en hersteloperaties.




                                                                                                                         174
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre>Terwijl het onderzoek naar de oorzaak van het incident begint, blijft de focus van alle betrokkenen gericht op het
beperken van schade, het bieden van medische zorg aan slachtoffers en het herstellen van de operationele normen op
de luchthaven. De uitkomst van dit incident zal niet alleen de directe betrokkenen beïnvloeden, maar ook bredere
implicaties hebben voor de veiligheid en het vertrouwen in de luchtvaartsector. Het voorval zal een blijvende indruk
achterlaten op de gemeenschap, de luchtvaartindustrie en het milieu, en het belang van voortdurende verbetering van
veiligheidsmaatregelen en crisismanagement onderstrepen.




                                                                                                                       175
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>9.3.21 Verkeersongevallen spoor (o.a. chemische stoffen)

Verkeersongevallen op het spoor omvatten botsingen tussen treinen, ontsporingen, aanrijdingen met voertuigen op
overwegen, en incidenten met gevaarlijke stoffen. Deze ongevallen kunnen ernstige gevolgen hebben voor passagiers,
treinpersoneel, en omwonenden, evenals voor de infrastructuur en het milieu. Spoorverkeer speelt een cruciale rol in het
vervoer van personen en goederen, waardoor ongevallen op het spoor aanzienlijke impact kunnen hebben.

Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Brabant-Zuidoost wordt doorkruist door belangrijke spoortrajecten, waaronder de lijnen:
Eindhoven – Venlo
Eindhoven – 's-Hertogenbosch
Eindhoven – Weert
Eindhoven – Helmond – Venlo
Tilburg – Eindhoven
Helmond – Deurne – Horst-Sevenum

Spoorwegongevallen kunnen op elk moment plaatsvinden, maar de kans is hoger tijdens piekuren met veel treinverkeer,
bij slecht weer, of in tijden van onderhoud en werkzaamheden aan het spoor.

Demografische kenmerken
Spoorwegongevallen kunnen iedereen treffen die betrokken is bij het spoorverkeer, inclusief passagiers, treinpersoneel,
automobilisten bij overwegen, en omwonenden van spoorlijnen. De impact kan groter zijn in dichtbevolkte stedelijke
gebieden en op trajecten met veel forensenverkeer.

Sociaaleconomische kenmerken
De sociaaleconomische impact van spoorwegongevallen kan aanzienlijk zijn. Spoorvervoer is essentieel voor zowel
personenvervoer als goederenvervoer. Onderbrekingen kunnen leiden tot economische verliezen, verstoringen van
toeleveringsketens en vertragingen voor passagiers. Economisch kwetsbare gemeenschappen kunnen zwaarder worden
getroffen door de gevolgen van ongevallen op het spoor.


Casuïstiek en statistiek
Historische gegevens tonen aan dat spoorwegongevallen variëren van kleine ontsporingen tot grote botsingen met veel
slachtoffers en aanzienlijke schade. Voorbeelden van grote spoorwegongevallen in Nederland zijn de treinbotsing bij
Harmelen in 1962 en de ontsporing bij Amsterdam in 1992. In Zuidoost-Brabant zijn zulke incidenten zeldzaam, maar de
impact kan groot zijn, zeker op de Brabantroute3.

Oorzaken
Een veelvoorkomende oorzaak is menselijke fout, zoals onoplettendheid of vermoeidheid van treinbestuurders,
verkeersleiders en andere spoorwegmedewerkers. Technische mankementen aan treinen of infrastructuur spelen
eveneens een cruciale rol. Defecte remsystemen, signaleringsfouten of slecht onderhouden sporen kunnen leiden tot



3
    https://www.brabant.nl/onderwerpen/verkeer-vervoer/goederenvervoer/goederenvervoer-spoor/




                                                                                                                     176
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>ernstige incidenten. Daarnaast kunnen externe factoren zoals extreme weersomstandigheden of natuurrampen zoals
aardverschuivingen of overstromingen het risico op ongevallen verhogen.


De complexe logistiek en coördinatie die gepaard gaan met het vervoer van gevaarlijke stoffen vergroten de kans op
ongelukken. Het verkeerd laden of labelen van gevaarlijke stoffen, het gebruik van ondeugdelijke containers of wagens,
en onvoldoende naleving van veiligheidsvoorschriften kunnen ernstige gevolgen hebben. De verkeersintensiteit, vooral
op drukke routes en tijdens piekuren, kan leiden tot congestie en verhoogde kans op fouten en ongelukken.

Ook op overwegen ontstaan veel ongevallen, vaak door een combinatie van menselijke en technische fouten.
Automobilisten die de waarschuwingssignalen negeren, defecte slagbomen, of slecht zicht door weersomstandigheden
kunnen leiden tot botsingen tussen treinen en voertuigen. Daarnaast kunnen ontsporingen plaatsvinden door obstakels
op het spoor, zoals puin of voertuigen die vastzitten op de rails.

Objecten van belang
Belangrijke objecten zijn treinen, spoorwegen, wissels, bruggen, tunnels, stations en overwegen. Ook omliggende
gebieden, zoals stedelijke zones, natuurgebieden, recreatiegebieden en industrieterreinen, zijn van belang vanwege de
mogelijke impact van een ongeval.

Ontwikkelingen
De spoorverbindingen in Noord-Brabant blijven noodzakelijk voor het mogelijk maken van goederenvervoer. Voor de
lange termijn zet de provincie in op een goederenruit Zuid-Nederland. Het doorgaande goederenvervoer over spoor gaat
dan vanuit de Rotterdamse haven of vanuit Zeeland naar Duitsland en België, zoveel mogelijk buiten Brabant om. De
provincie wil de Brabantroute (blauwe lijn) ontlasten, omdat deze door een aantal grote steden loopt (Breda, Tilburg,
Eindhoven). Ze stimuleert het gebruik van de Betuweroute (rode lijn) langs Gorinchem en Nijmegen. De Betuweroute is
een spoorlijn alleen voor goederentreinen. Deze wordt vooral gebruikt door goederentreinen uit de Rotterdamse haven
richting het Europese achterland.

De komende jaren zal de Betuweroute nog niet in gebruik worden genomen en wordt er een toename van gevaarlijke
stoffen over de Brabantroute verwacht. Deze risicoplafonds4 die zijn vastgelegd in het Basisnet worden overschreden.




4
    https://www.infomil.nl/onderwerpen/veiligheid/basisnet/spoor/




                                                                                                                    177
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>Maatregelen
Preventief
    -      Veiligheidssystemen: Gebruik van geavanceerde signalering en automatische treinbeïnvloeding (ATB) om
           botsingen te voorkomen. Tevens de implementatie van European Rail Traffic Management System (ERTMS)
           voor nog betere controle en veiligheid op het spoor.
    -      Regelmatige Inspecties: Frequente inspecties en onderhoud van treinen en spoorinfrastructuur. Dit omvat ook
           het gebruik van drones en andere technologieën voor moeilijk bereikbare locaties.
    -      Opleiding en Training: Regelmatige opleiding en training voor machinisten, treinpersoneel en noodhulpdiensten.
           Dit omvat ook crisissimulaties en oefeningen gericht op het omgaan met gevaarlijke stoffen.
    -      Geavanceerde Monitoring: Real-time monitoring van treinbewegingen en spoorcondities met behulp van
           sensoren om vroegtijdige waarschuwingssignalen te identificeren.


Reactief
    -      Noodhulp en Evacuatie: Snelle inzet van medische en noodhulpeenheden om gewonden te behandelen en
           passagiers te evacueren. Hierbij ook het gebruik van mobiele medische units en evacuatieoefeningen specifiek
           voor spoorwegongevallen.
    -      Milieubeschermingsmaatregelen: Procedures voor decontaminatie en milieusanering in geval van gevaarlijke
           stoffen. Dit omvat ook samenwerking met milieudiensten en het gebruik van gespecialiseerde decontaminatie-
           eenheden.
    -      Herstelplannen: Lange termijn plannen voor herstel van infrastructuur en ondersteuning van getroffenen. Dit
           omvat ook psychosociale hulpverlening en financiële compensatie voor slachtoffers en hun families.
    -      Crisiscommunicatie: Effectieve communicatieplannen om tijdige en accurate informatie te verstrekken aan het
           publiek, media en andere belanghebbenden tijdens en na een incident.

Partners
Spoorwegbedrijven (zoals NS en ProRail): Nederlandse Spoorwegen (NS) en ProRail zijn verantwoordelijk voor het
treinverkeer en het onderhoud van de spoorinfrastructuur in Nederland. Zij spelen een sleutelrol in zowel de preventie als
de reactie op ongevallen door het implementeren van veiligheidsmaatregelen, het coördineren van het treinverkeer, het
uitvoeren van inspecties en onderhoudswerkzaamheden en de inzet van de Incidentenbestrijding van Prorail.
Vervoersmaatschappijen: Vervoersmaatschappijen die gevaarlijke stoffen en andere goederen over het spoor vervoeren,
moeten voldoen aan strenge veiligheidsnormen en werken nauw samen met spoorwegbedrijven en overheidsinstanties
om veilig transport te waarborgen. Zij zijn ook betrokken bij noodplannen en crisismanagement.
Gemeenten die langs spoorwegen liggen: Lokale gemeenschappen, inclusief inwoners en bedrijven langs de spoorlijnen,
zijn belangrijke partners in zowel preventieve als reactieve maatregelen. Hun medewerking en paraatheid kunnen de
effectiviteit van noodrespons en evacuatie verhogen.
Industrie en Bedrijven: Bedrijven die gevaarlijke stoffen produceren of gebruiken, zijn betrokken bij het ontwikkelen van
veilige transportmethoden en noodplannen. Zij werken samen met spoorwegbedrijven en hulpdiensten om risico's te
minimaliseren en effectief te reageren op incidenten.




                                                                                                                         178
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, incident spoorverkeer; botsing tussen twee treinen of ontsporing van trein
waarbij slachtoffer vallen.
Maakt zich wel eens zorgen: 28% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 91% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 9% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, ongeval spoorvervoer of incidenten in spoortunnels.
Maakt zich wel eens zorgen: 26% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 91% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 10% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Spoorwegongevallen trekken doorgaans aanzienlijke media-aandacht en publieke belangstelling, vooral bij grote
incidenten met veel slachtoffers en/of aanzienlijke schade. De maatschappelijke druk op autoriteiten om preventieve
maatregelen te versterken en verantwoording af te leggen is vaak groot. Media en het publiek eisen snelle en
transparante communicatie over oorzaken, gevolgen en genomen maatregelen




                                                                                                                      179
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                    Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Spoorwegongevallen, vooral die waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn, kunnen aanzienlijke en diverse gevolgen
hebben op verschillende niveaus. Op het gebied van gezondheid kunnen acute problemen ontstaan zoals directe
verwondingen, waaronder trauma, botbreuken, en brandwonden bij de getroffenen. Daarnaast kunnen langdurige
gezondheidsproblemen optreden, waaronder fysieke en psychologische trauma’s bij overlevenden, zoals
angststoornissen en posttraumatische stressstoornis (PTSS).


Milieu-impact van dergelijke ongevallen kan ernstig zijn. Lekken van gevaarlijke stoffen kunnen leiden tot verontreiniging
van bodem en water, waardoor de ecosystemen in de omgeving van het spoor worden beschadigd. Branden waarbij
gevaarlijke stoffen betrokken zijn kunnen verdere ecologische schade veroorzaken.


Economisch gezien leiden dergelijke ongevallen tot directe schade aan treinen, spoorwegen en infrastructuur, evenals
productieverlies door onderbrekingen in het spoorvervoer. Dit kan leiden tot aanzienlijke economische verliezen en
verstoringen van de toeleveringsketen. Daarnaast kunnen de herstelkosten voor de beschadigde infrastructuur en
milieusanering zeer hoog oplopen.


Op sociaal vlak kunnen spoorwegongevallen leiden tot de verplaatsing van personen door noodzakelijke evacuaties, wat
tijdelijke verplaatsing van omwonenden tot gevolg heeft. Gemeenschappen kunnen worden getroffen door verlies van
leven, schade aan eigendommen en verstoring van economische activiteiten, wat leidt tot een langdurige impact op het
gemeenschapsleven.


Historische data tonen aan dat grote spoorwegongevallen zeldzaam zijn, maar de gevolgen kunnen ernstig zijn. Vooral
ongevallen met gevaarlijke stoffen hebben vaak wijdverspreide en langdurige gevolgen voor zowel de economie als het
milieu. Een specifiek incident waarbij een goederentrein geladen met gevaarlijke stoffen ontspoort nabij een woonkern
zou kunnen leiden tot directe gezondheidsrisico’s voor de treinbemanning en omwonenden, langdurige vervuiling van
bodem en water, hoge saneringskosten en mogelijke evacuatie van nabijgelegen gemeenschappen, wat angst en
onzekerheid onder de bevolking zou veroorzaken.




                                                                                                                       180
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>Waarschijnlijkheid
Wat de waarschijnlijkheid van dergelijke ongevallen betreft, zijn er verschillende risicofactoren die een rol spelen. De
intensiteit van het spoorverkeer, de staat van de spoorwegen, wissels en bruggen, en de weersomstandigheden kunnen
allemaal het risico op ongevallen vergroten. Technologische vooruitgang, zoals verbeteringen in signalerings- en
beveiligingssystemen, en strengere onderhoudsvoorschriften kunnen echter bijdragen aan het verminderen van deze
risico's. De waarschijnlijkheid van spoorongevallen met gevaarlijke stoffen hangt af van verschillende factoren,
waaronder de frequentie van transport van gevaarlijke stoffen en de effectiviteit van de veiligheidsmaatregelen.




                                                                                                                           181
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Een goederentrein met verschillende wagons gevuld met gevaarlijke stoffen rijdt over een druk spoortraject. Door een
onverwachte technische storing in het remsysteem ontspoort de trein, waarbij meerdere wagons kantelen en beschadigd
raken. Enkele van de wagons beginnen te lekken, waardoor gevaarlijke stoffen vrijkomen in de omgeving. De
treinbemanning slaat alarm, en noodhulpdiensten worden onmiddellijk gealarmeerd. Brandweer, politie, ProRail en
medische eenheden haasten zich naar de plaats van het ongeval. De brandweer begint met het indammen en afdekken
van de lekkende gevaarlijke stoffen en het blussen van kleine branden, terwijl de politie de omgeving afzet om
nieuwsgierige omstanders op afstand te houden en de veiligheid te waarborgen.


Medische diensten richten een noodhulpcentrum in voor de behandeling van gewonden. De brandweer richt een
Grootschalige Ontsmettingseenheid (GOE) in om slachtoffers meteen blootstelling aan gevaarlijke stoffen schoon te
maken. De lokale autoriteiten besluiten een nabijgelegen woonwijk te evacueren om de inwoners te beschermen tegen
mogelijke blootstelling en explosies. Ondertussen is een gespecialiseerd team voor gevaarlijke stoffen gearriveerd om de
lekkage te stoppen en de schade te beperken. Terwijl de evacuatie gaande is, worden omwonenden geïnformeerd via
noodkanalen over de situatie en krijgen zij instructies over de te nemen voorzorgsmaatregelen. De lekkage van
gevaarlijke stoffen veroorzaakt tijdelijke verontreiniging van de nabijgelegen bodem en waterlopen, wat onmiddellijke
zorgen oproept over de milieu-impact.


Naarmate de situatie onder controle wordt gebracht, wordt begonnen met het bergen van de ontspoorde wagons en het
herstellen van de beschadigde spoorinfrastructuur. Milieutechnici nemen monsters van de bodem en het water om de
mate van verontreiniging te beoordelen en een saneringsplan op te stellen. De economische impact van het incident is
aanzienlijk, met onderbrekingen in het spoorverkeer en verstoringen van de toeleveringsketen.


Het incident leidt tot een breed scala aan reacties van het publiek en de media, waarbij de nadruk wordt gelegd op de
noodzaak van verbeterde veiligheidsmaatregelen en preventieve strategieën om dergelijke ongevallen in de toekomst te
voorkomen.




                                                                                                                        182
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>9.3.22 Incidenten in tunnels

In de regio Zuidoost-Brabant is er één lange spoortunnel die langer is dan 250 meter. Incidenten in tunnels, zoals
branden, kunnen bijzonder gevaarlijk zijn vanwege de afgesloten ruimte, beperkte ontsnappingsmogelijkheden en de
snelle verspreiding van rook. De spoortunnel in Best heeft een totale lengte van 2,6 kilometer, inclusief inritten, waarvan
900 meter gesloten en 200 meter verdiept, maar open spoor is. De tunnel bevat ook het ondergrondse station van Best.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
De spoortunnel van Best bevindt zich op een strategische locatie in de regio Zuidoost-Brabant. Deze tunnel dient als een
cruciale verbinding voor zowel het regionale als nationale treinverkeer. De tunnel doorkruist het stedelijke gebied van
Best en ligt op een belangrijke spoorlijn die verschillende steden en regio's met elkaar verbindt. Het incident kan op elk
moment van de dag plaatsvinden, maar de gevolgen kunnen variëren afhankelijk van het tijdstip en de drukte op het
spoor. Tijdens de ochtend- en avondspits is de impact op het treinverkeer aanzienlijk groter vanwege het hoge aantal
pendelaars. Bovendien kan de tijd van het jaar, zoals winterse omstandigheden, de complexiteit van de evacuatie en
reddingsoperaties verder beïnvloeden.




Locatie spoortunnel Best




                                                                                                                          183
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>Demografische kenmerken
De bevolking die wordt beïnvloed door een incident in de spoortunnels van Best bestaat uit een mix van treinreizigers,
omwonenden en hulpverleners. Afhankelijk van het tijdstip van het incident kunnen treinen vol zitten met forenzen die
onderweg zijn naar hun werk of met families die op weg zijn naar hun bestemming. De omwonenden in de nabijgelegen
wijken kunnen ook worden getroffen door verkeersopstoppingen en verstoringen in het treinverkeer of door een incident
waar gevaarlijke stoffen vrijkomen.

Sociaaleconomische kenmerken
Het incident in de spoortunnels van Best heeft aanzienlijke sociaaleconomische gevolgen voor zowel individuen als
bedrijven. Treinreizigers ervaren vertragingen en verstoringen in hun dagelijkse routine, wat kan leiden tot verlies van
productiviteit en inkomsten. Bedrijven die afhankelijk zijn van het treinverkeer voor hun logistiek en transport, lopen het
risico op financiële verliezen door vertraagde leveringen en verstoringen in de toeleveringsketen.

Casuïstiek en statistiek
Incidenten in spoortunnels, zoals technische storingen, ontsporingen, branden of vrijkomen van gevaarlijke stoffen,
komen sporadisch voor maar hebben potentieel verregaande gevolgen voor mens, milieu en economie. Statistieken
tonen aan dat technische defecten en menselijke fouten de meest voorkomende oorzaken zijn van incidenten in
spoortunnels. Hoewel de kans op een dergelijk incident relatief laag is, kunnen de gevolgen ervan aanzienlijk zijn.


Oorzaken
Incidenten in spoortunnels kunnen worden veroorzaakt door een verscheidenheid aan factoren, waaronder technische
storingen, menselijke fouten, gebrekkig onderhoud en externe factoren zoals extreme weersomstandigheden. Defecten
aan treinmaterieel, spoorinfrastructuur of tunnelapparatuur kunnen leiden tot vertragingen, ontsporingen of andere
noodsituaties in de tunnels.

Objecten van belang
Belangrijke objecten die worden beïnvloed door een incident in de spoortunnels zijn onder meer treinen,
spoorinfrastructuur, tunneluitrusting en de omringende gebouwen en wijken. Treinreizigers en hulpverleners zijn ook van
belang, omdat zij direct worden blootgesteld aan de gevolgen van het incident.

Ontwikkelingen
Technologische en infrastructurele ontwikkelingen, zoals verbeterde ventilatiesystemen en geavanceerde detectie- en
alarmtechnologieën, spelen een belangrijke rol in het verhogen van de veiligheid van tunnels. Daarnaast zijn er
voortdurende trainingen en simulaties voor hulpdiensten om hen voor te bereiden op dergelijke incidenten.

Maatregelen
Preventief
    -    Sinds juli 2015 is het Basisnet Spoor van kracht. Hierin worden zogenoemde plafonds gesteld aan het vervoer
         van gevaarlijke stoffen over het spoor. Ook de mogelijkheden van ruimtelijke ontwikkelingen langs de
         vervoersassen zijn hierin opgenomen. Echter wordt al enkele jaren het basisnet overschreden. Ook de komende
         jaren wordt nog een overschrijding van het vervoer van gevaarlijke stoffen verwacht.
    -    De provincie Brabant stimuleert het gebruik van de Betuweroute en wil de Brabantroute ontlasten (zie
         onderstaand kaartje). De Betuweroute is een aanvulling op het bestaande spoor voor alleen goederentreinen.
         Voor een aantal bestemmingen wordt de Betuweroute verplicht, bijvoorbeeld voor treinen tussen de




                                                                                                                          184
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 185 ======================================================================

<pre>         Rotterdamse haven en Noordoost-Europa. Verwacht wordt dat de komende (4) jaren de Betwuweroute nog niet
         gebruikt kan worden, waardoor het transport van gevaarlijke stoffen vooral over de Brabantroute plaatsvindt. Er
         wordt een toename van gevaarlijke stoffen over de Brabantroute verwacht.
    -    Op de Brabantroute wordt versneld het veiligheidssysteem ATB-vv aangebracht. Dat veiligheidssysteem
         voorkomt dat treinen door een rood sein rijden.
    -    De Brabantse veiligheidsregio’s hebben zeven kernwaarden met betrekking tot de inrichting van een veilige
         leefomgeving opgesteld. Deze kernwaarden gebruikt de regio in de advisering richting gemeenten. Wanneer
         men bij de inrichting van een gebied en/of gebouw met deze kernwaarden rekening houdt, verminderen de
         risico’s. De spoortunnel in Best is voorzien van veiligheidssystemen.
    -    De brandweer heeft een aanvalsplan voor incidenten in de spoortunnel opgesteld.
    -    Er is planvorming uitgewerkt (Coördinatieplan Vitale Infrastructuur-sector Spoor) voor de crisisbeheersing bij
         spoorincidenten.

Reactief
   -     Snelle inzet van hulpdiensten: Bij een incident in de spoortunnel worden onmiddellijk alle relevante hulpdiensten
         gealarmeerd en ingezet. Dit omvat brandweer, politie, ambulance en gespecialiseerde tunnelreddingsteams.
   -     Evacuatie en reddingsoperaties: Onmiddellijke evacuatie van passagiers en treinpersoneel wordt gestart
         volgens het aanvalsplan. De focus ligt op snelle en veilige verplaatsing van mensen naar een veilige locatie
         buiten de tunnel.
    -    Real-time communicatie: Implementatie van een real-time communicatieprotocol voor het informeren van
         passagiers, treinpersoneel en hulpdiensten. Dit omvat gebruik van omroepinstallaties in de tunnel en treinen,
         evenals mobiele apps en sociale media.
    -    Afsluiting en omleiding van treinverkeer: Het getroffen spoortraject wordt onmiddellijk afgesloten. Alternatieve
         routes worden geactiveerd om het treinverkeer om te leiden en verdere incidenten te voorkomen.
    -    Ventilatiesystemen activeren: Directe activering van de tunnelventilatiesystemen om rook en giftige gassen af te
         voeren, waardoor de luchtkwaliteit in de tunnel verbetert en evacuaties veiliger kunnen plaatsvinden.
    -    Opzetten van een crisiscentrum: Een crisiscentrum wordt opgezet nabij de locatie van het incident om de
         coördinatie tussen verschillende hulpdiensten en betrokken partijen te verbeteren.


Partners
Belangrijke partners bij de respons op een incident in de spoortunnels zijn lokale overheden, spoorwegmaatschappijen
zoals Prorail, NS, hulpdiensten, medische diensten en andere betrokken instanties. Samenwerking en coördinatie tussen
deze partijen zijn essentieel voor een effectieve respons en herstel

(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Een incident in de spoortunnels van Best zal waarschijnlijk aanzienlijke maatschappelijke aandacht krijgen vanwege de
potentiële gevolgen voor mens, milieu en economie. Media-aandacht, publieke debatten en mogelijke juridische
gevolgen kunnen volgen na het incident.




                                                                                                                          185
</pre>

====================================================================== Einde pagina 185 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 186 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                      Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Ten aanzien van de gezondheid kunnen passagiers en personeel ademhalingsproblemen krijgen door de inademing van
rook en schadelijke chemische stoffen. In geval van brand kunnen er ook brandwonden ontstaan bij de aanwezige
mensen in de tunnel. Mogelijke verontreiniging door rook en chemicaliën uit brandende materialen kan verder leiden tot
acute en langdurige gezondheidsproblemen. Verstoring in het treinverkeer zal leiden tot productiviteitsverlies en
economische schade voor bedrijven die afhankelijk zijn van tijdige levering en transport. De integriteit van het
grondgebied kan aangetast worden door structurele schade aan de tunnel, wat mogelijk langdurige reparaties vereist. De
kosten voor herstel en compensatie kunnen aanzienlijk zijn, wat een financiële last legt op lokale en regionale
overheden. Langdurige aantasting van natuur en milieu kan optreden door vervuiling van de omgeving met schadelijke
stoffen. Het dagelijks leven van inwoners kan ernstig verstoord raken door wegomleggingen en langere reistijden.
Daarnaast kan de efficiëntie van lokaal en regionaal bestuur worden aangetast door de noodzaak van crisisbeheer en
hersteloperaties. Sociaalpsychologische impact omvat angst, stress en trauma bij getroffenen, wat een langdurige
invloed kan hebben op de gemeenschap.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van een spoorwegongeval in een tunnel is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de
frequentie van treinverkeer, het type vervoerde goederen, en de effectiviteit van preventieve veiligheidsmaatregelen. De
aanwezigheid van veiligheidssystemen zoals ATB-vv en het Basisnet Spoor, samen met de voortdurende inspanningen
om gevaarlijke stoffen via alternatieve routes te vervoeren, verkleinen het risico op een ernstig incident. Desondanks blijft
een zeker risico bestaan door menselijke fouten, technische storingen of onverwachte gebeurtenissen zoals sabotage of
natuurrampen. Incidenten tijdens piekuren kunnen vaker voorkomen vanwege het hogere aantal treinen en passagiers.
Regelmatige inspecties en onderhoud, evenals trainingen voor hulpdiensten, zijn essentieel om de waarschijnlijkheid van
ongevallen te minimaliseren en de paraatheid voor mogelijke incidenten te vergroten.




                                                                                                                         186
</pre>

====================================================================== Einde pagina 186 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 187 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Het is een drukke donderdagochtend in de regio Zuidoost-Brabant. In de ochtendspits vertrekt een passagierstrein vanuit
Eindhoven richting Tilburg, vol met forenzen, studenten en andere reizigers. Terwijl de trein de spoortunnel in Best
binnenrijdt, ontstaan er plotselinge problemen.


In een van de middelste wagons begint een elektrische storing, die snel escaleert tot een brand. Binnen enkele minuten
vult de wagon zich met dikke rook. Passagiers raken in paniek en proberen naar de aangrenzende wagons te vluchten.
Het treinpersoneel probeert de situatie onder controle te krijgen, maar de rook verspreidt zich snel door de gehele tunnel,
waardoor de zichtbaarheid en ademhalingsmogelijkheden ernstig worden beperkt.


De machinist brengt de trein onmiddellijk tot stilstand en alarmeert de verkeersleiding. De verkeersleiding stopt al het
treinverkeer in en rond de tunnel en schakelt direct hulpdiensten in. De brandweer, ambulances en politie worden met
spoed naar de locatie gestuurd. In de tussentijd probeert het treinpersoneel de passagiers te kalmeren en te begeleiden
naar de nooduitgangen. De brandweer arriveert binnen enkele minuten en begint met de evacuatie van passagiers. Met
behulp van ademhalingsapparatuur betreden brandweerlieden de tunnel en helpen de mensen veilig naar buiten. De
rook zorgt voor aanzienlijke complicaties, maar door de snelle inzet van krachtige ventilatiesystemen wordt de rook uit de
tunnel geblazen.


Een groot aantal passagiers heeft rook ingeademd en sommigen hebben lichte brandwonden opgelopen. Ter plekke
worden mobiele medische teams ingezet om eerste hulp te verlenen, terwijl de ernstigst gewonden naar nabijgelegen
ziekenhuizen worden gebracht. De lokale ziekenhuizen waren vooraf gewaarschuwd en voorbereid op een toestroom
van patiënten. ProRail en de NS schakelen snel om het treinverkeer te herrouteren en zetten vervangend busvervoer in
om gestrande reizigers naar hun bestemming te brengen. Informatieverstrekking via omroepberichten, sociale media en
andere kanalen wordt opgevoerd om reizigers op de hoogte te houden van de situatie en hen gerust te stellen.


Ondertussen wordt een onderzoek gestart naar de oorzaak van de brand. Voorlopige aanwijzingen wijzen op een
kortsluiting in de elektrische systemen van de trein. Technische teams inspecteren zowel de trein als de
tunnelinfrastructuur om verdere risico's uit te sluiten en herstelwerkzaamheden te starten.


De impact van het incident is aanzienlijk. Het treinverkeer tussen Eindhoven en Tilburg ligt voor een groot deel van de
dag stil, wat leidt tot grote vertragingen en verstoringen. Lokale bedrijven ervaren productiviteitsverlies doordat
werknemers later arriveren. De economische schade door het incident is aanzienlijk, maar de prioriteit ligt bij de
gezondheid en veiligheid van de betrokkenen.


De media-aandacht is enorm. Nieuwsuitzendingen en kranten besteden uitgebreid aandacht aan het incident, de respons
van de hulpdiensten en de veiligheid van de spoortunnel. Publieke bezorgdheid over tunnelveiligheid neemt toe, en er
wordt geëist dat er strengere veiligheidsmaatregelen worden genomen om toekomstige incidenten te voorkomen.




                                                                                                                           187
</pre>

====================================================================== Einde pagina 187 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 188 ======================================================================

<pre>9.3.23 Ongeval buisleidingen

Naast transport over de weg of spoor worden gevaarlijke stoffen ook door buisleidingen vervoerd. Deze buisleidingen
lopen meestal ondergronds maar soms ook bovengronds. Ze strekken zich vaak uit over grote afstanden en spelen een
cruciale rol in de economische en industriële activiteiten. Buisleidingen vormen een essentieel onderdeel van de
infrastructuur voor het transport van vloeistoffen en gassen, zoals aardgas, olie, water en chemische producten. De
stoffen kunnen dan ook (zeer) brandbare vloeistoffen en gassen zijn, maar ook giftige stoffen.


Incidenten met buisleidingen kunnen aanzienlijke gevolgen hebben voor de volksgezondheid, het milieu en de economie.
Als er tijdens het transport van gevaarlijke stoffen iets misgaat, kan de gevaarlijke lading ontbranden of exploderen. Ook
kunnen giftige vloeistoffen of gassen ontsnappen via een lek of breuk. De grootste kans op beschadiging aan een
buisleiding ontstaat door graafwerkzaamheden.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Er liggen verschillende soorten buisleidingen in onze regio. De (petro-)chemische producten die door onze regio stromen,
zijn hoofdzakelijk K1-vloeistoffen (licht ontvlambaar, zoals benzine), K2-vloeistoffen (ontvlambaar, zoals kerosine) en K3-
vloeistoffen (brandbaar, zoals gasolie). Ook liggen er hogedruk aardgasleidingen in onze regio. De buisleidingen in de
regio lopen zowel door landelijk gebied als langs/door bebouwd gebied. Dit betekent dat een incident met een leiding een
breed scala aan gebieden kan treffen, met uiteenlopende bevolkingsdichtheden en infrastructuur.


Bepaalde locaties langs de buisleidingen zijn extra kwetsbaar voor incidenten, zoals:
    -    Rivierkruisingen
    -    Spoorwegoversteken
    -    Dichtbevolkte gebieden
    -    Gebieden met gevoelige infrastructuur (bijv. ziekenhuizen, energiecentrales)


De snelheid waarmee een lek zich ontwikkelt, hangt af van verschillende factoren, zoals de aard van de vloeistof en de
druk in de leiding. In het algemeen kunnen lekken zich snel ontwikkelen, wat snelle reactietijden vereist. De omvang van
de schade die door een buisleidingincident wordt veroorzaakt, hangt af van de hoeveelheid vloeistof of gas die ontsnapt,
de weersomstandigheden en de nabijheid van kwetsbare gebieden. Schade kan zich snel verspreiden, waardoor
grootschalige evacuaties en andere maatregelen nodig kunnen zijn.
De duur van een buisleidingcrisis kan variëren van enkele uren tot meerdere dagen of zelfs weken, afhankelijk van de
ernst van het incident en de tijd die nodig is voor herstel.


Demografische kenmerken
Het gebied in Zuidoost-Brabant waar de buisleidingincidenten kunnen plaatsvinden, heeft een gevarieerde
bevolkingssamenstelling. In het landelijke gebied wonen over het algemeen minder mensen dan in stedelijke gebieden,
waardoor de bevolkingsdichtheid relatief laag is, maar er zijn pockets van hogere dichtheid in dorpskernen en langs
belangrijke verkeerswegen. De bevolking bestaat uit een mix van jongere gezinnen, werkende volwassenen en ouderen,




                                                                                                                       188
</pre>

====================================================================== Einde pagina 188 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 189 ======================================================================

<pre>waarbij in landelijke gebieden vaak meer ouderen te vinden zijn, terwijl jongere gezinnen dichter bij de dorpskernen
wonen.


Veel inwoners werken in de agrarische sector, lokale bedrijven of pendelen naar nabijgelegen steden voor werk. Tijdens
kantooruren is het verkeer van en naar industriële faciliteiten en bedrijventerreinen in de regio het drukst, wat het risico
en de impact van een incident tijdens deze piekuren verhoogt. De aanwezigheid van scholen, kinderopvangcentra en
zorginstellingen in de nabijheid van de buisleidingen vereist extra bescherming en evacuatieplanning.


Sociaaleconomische kenmerken
Zuidoost-Brabant is een belangrijke economische regio, met een sterke nadruk op technologie, landbouw en industrie.
Een ongeval met een buisleiding kan leiden tot aanzienlijke economische schade, waaronder verlies van productie,
verstoring van de toeleveringsketen en kosten voor het opruimen en herstellen van milieuschade. Bovendien kunnen
evacuaties en tijdelijke sluitingen van bedrijven leiden tot verlies van inkomsten en werkgelegenheid. Het gebied wordt
bewoond door een mix van agrarische gemeenschappen, kleine dorpen en industriële zones. De bevolking bestaat uit
een diversiteit aan achtergronden, met inbegrip van boeren, arbeiders in de industrie, en kantoorpersoneel. De
aanwezigheid van buisleidingen door landelijke en stedelijke gebieden brengt een potentieel risico met zich mee voor
zowel lokale inwoners als voorbijgangers.


Casuïstiek en statistiek
Hoewel ongevallen met buisleidingen relatief zeldzaam zijn, kunnen ze ernstige gevolgen hebben. Statistieken tonen aan
dat lekkages, explosies en branden kunnen optreden als gevolg van technische storingen of menselijke fouten, zoals
graafwerkzaamheden. Dergelijke incidenten hebben in het verleden geleid tot verlies van mensenlevens, ernstige
verwondingen, en langdurige milieuschade.


Oorzaken
Mogelijke oorzaken van een ongeval met een buisleiding zijn onder meer mechanische storingen, corrosie,
constructiefouten, en externe interferenties zoals graafwerkzaamheden. Menselijke factoren, zoals nalatigheid,
onvoldoende training, en gebrek aan naleving van veiligheidsvoorschriften, kunnen ook bijdragen aan de kans op een
ongeval.


Objecten van belang
Belangrijke objecten in dit scenario zijn de buisleidingen zelf, evenals omliggende gebouwen, infrastructuur en natuurlijke
hulpbronnen. De aanwezigheid van kwetsbare ecosystemen, landbouwgronden, en waterwegen in de regio vergroot de
potentiële impact van een ongeval.


Ontwikkelingen
Na het incident zullen hulpdiensten snel ter plaatse komen om de situatie te beoordelen en te beheersen. Een grondig
onderzoek zal worden uitgevoerd om de oorzaak van het ongeval vast te stellen en lessen te trekken voor toekomstige
preventie. Herstelwerkzaamheden zullen worden uitgevoerd om de schade te beperken en de veiligheid van de
omgeving te herstellen.




                                                                                                                           189
</pre>

====================================================================== Einde pagina 189 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 190 ======================================================================

<pre>Een belangrijke ontwikkeling in de regio is de Delta Rhine Corridor, een strategisch infrastructuurproject dat tot doel heeft
de transportcapaciteit en veiligheid van buisleidingen in Zuidoost-Brabant te verbeteren. Deze corridor is ontworpen om
een robuust netwerk van pijpleidingen te creëren dat efficiënt kan omgaan met het vervoer van petrochemische
producten en aardgas, terwijl de risico’s van incidenten worden geminimaliseerd. Door de aanleg van nieuwe,
geavanceerde pijpleidingen en de modernisering van bestaande infrastructuur, zal de Delta Rhine Corridor bijdragen aan
een grotere betrouwbaarheid en veiligheid van het buisleidingennetwerk.


Bovendien zal de Delta Rhine Corridor bijdragen aan de verduurzaming van de regio door het faciliteren van het
transport van schonere energiebronnen, zoals waterstof. Dit past binnen de bredere energietransitie die gericht is op het
verminderen van de CO2-uitstoot en het bevorderen van duurzame energieoplossingen. Door te investeren in moderne
en veilige infrastructuur, kan de regio Zuidoost-Brabant zich beter positioneren als een toekomstbestendig knooppunt
voor energie en logistiek.


Maatregelen
Preventief
Preventieve maatregelen omvatten regelmatige inspecties en onderhoud, naleving van veiligheidsvoorschriften en
training van personeel in noodprocedures. Geavanceerde detectie- en monitoringstechnologieën kunnen helpen
potentiële problemen vroegtijdig te identificeren. Voor het aanleggen en beheren van buisleidingen voor gevaarlijke
stoffen zijn diverse vergunningen van verschillende overheden nodig. De locaties waar buisleidingen liggen, zijn in beeld
bij het Kabels en Leidingen Informatiecentrum (KLIC). Voorafgaand aan graafwerkzaamheden moet toestemming worden
gevraagd via een KLIC-melding om te voorkomen dat per ongeluk buisleidingen worden beschadigd.


Reactief
In geval van een ongeval zullen hulpdiensten snel reageren om de veiligheid te waarborgen, gewonden te behandelen
en de verspreiding van gevaarlijke stoffen waar mogelijk te beperken. De brandweer beschikt over een zakboek met
locaties en contactgegevens van de beheerder van de buisleidingen, zodat ze bij een incident snel kunnen nagaan met
welke stof ze te maken hebben. Uit de capaciteiteninventarisatie is echter gebleken dat de capaciteiten voor dit scenario
mogelijk onvoldoende zijn bij een aantal hulpverleningsprocessen. In ernstige gevallen kunnen evacuaties nodig zijn om
de veiligheid van de bevolking te garanderen.


Partners
Bij een incident met buisleidingen zijn de betrokken exploitanten een belangrijke partij. Exploitanten zijn: de Nederlandse
Gasunie N.V., Enexis N.V., Defensie Pijpleiding Organisatie, Sabic, Rotterdam-Rijn Pijpleidingmaatschappij N.V.,
Petrochemical Pipeline Services B.V.. Belangrijke partners bij de respons op het incident zijn lokale overheden,
hulpdiensten, nutsbedrijven, en bedrijven in de regio. Samenwerking en coördinatie tussen deze partijen zijn essentieel
voor een effectieve respons.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, ongeval vervoer gevaarlijke stoffen die per buis vervoerd worden
Maakt zich wel eens zorgen: 19% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 92% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 15% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.




                                                                                                                         190
</pre>

====================================================================== Einde pagina 190 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 191 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Een ongeval met een buisleiding kan ernstige menselijke gevolgen hebben, waaronder verwondingen,
gezondheidsproblemen en zelfs dodelijke slachtoffers. Blootstelling aan giftige stoffen kan leiden tot
ademhalingsproblemen, brandwonden en andere acute gezondheidsproblemen. Ook kan een ongeval met een
buisleiding een aanzienlijke milieuschade veroorzaken, met name als milieugevaarlijke stoffen worden gemorst in bodem,
waterwegen of lucht. Bodemverontreiniging kan leiden tot verlies van landbouwgrond en verstoring van ecosystemen.
Waterverontreiniging kan schadelijk zijn voor aquatische flora en fauna, en kan ook de drinkwatervoorziening bedreigen.
Luchtverontreiniging kan schadelijk zijn voor de volksgezondheid en het milieu.
Zowel lokaal als regionaal kunnen er economische gevolgen zijn. Vitale infrastructuur kan worden afgesloten uit
veiligheidsoverwegingen, wat kan leiden tot verkeersinfarcten. Bedrijven kunnen gedwongen worden te sluiten vanwege
veiligheidsredenen, wat leidt tot verlies van inkomsten en werkgelegenheid. Landbouwbedrijven kunnen worden getroffen
door verlies van gewassen en bodemverontreiniging. Bovendien kunnen de kosten van opruiming, herstel en
compensatie enorm zijn en een aanzienlijke druk uitoefenen op lokale en regionale financiële middelen.


Naast de directe fysieke en economische gevolgen kan een ongeval met een buisleiding ook psychosociale gevolgen
hebben voor getroffenen en de bredere gemeenschap. Angst, stress, trauma en onzekerheid kunnen voorkomen bij
degenen die betrokken zijn bij het incident, evenals bij familieleden, buren en andere gemeenschapsleden.
Psychosociale ondersteuning en hulpverlening zijn cruciaal om de veerkracht en het welzijn van de gemeenschap te
bevorderen.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van een ongeval met een buisleiding wordt beïnvloed door verschillende technische en structurele
factoren. Ondanks strikte veiligheidsvoorschriften en reguleringen kunnen mechanische storingen, corrosie,
constructiefouten en andere technische problemen nog steeds optreden. Externe factoren zoals graafwerkzaamheden,
natuurrampen en terroristische aanslagen dragen ook bij aan de waarschijnlijkheid van een incident. Daarnaast spelen
menselijke fouten en nalatigheid een belangrijke rol. Onvoldoende training, gebrek aan bewustwording en niet naleven
van veiligheidsvoorschriften kunnen het risico vergroten. Fouten in besluitvorming, communicatie en toezicht zijn ook
bijdragende factoren.




                                                                                                                        191
</pre>

====================================================================== Einde pagina 191 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 192 ======================================================================

<pre>Omgevingsfactoren zoals geografische ligging, klimatologische omstandigheden en bodemgesteldheid hebben eveneens
invloed. In gebieden met veel industrie en dichtbevolkte gebieden zijn meer activiteiten die kunnen leiden tot een
beschadiging van buisleidingen. Extreme weersomstandigheden, zoals overstromingen en aardverschuivingen, kunnen
de kans op een incident verder vergroten.




                                                                                                                     192
</pre>

====================================================================== Einde pagina 192 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 193 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een doordeweekse dag tijdens kantooruren wordt een buisleiding in een landelijk gebied geraakt door
graafwerkzaamheden. Ondanks dat er een KLIC-melding is gedaan, is de exacte locatie van de buisleiding niet goed
doorgegeven aan het graafbedrijf. Hierdoor wordt een hogedruk aardgasleiding beschadigd, wat leidt tot een groot
gaslek.


Direct na het incident worden de noodprotocollen geactiveerd. De werknemers ter plaatse evacueren onmiddellijk en
bellen 112. Binnen enkele minuten arriveren de eerste hulpdiensten, waaronder de brandweer en politie. Het gebied rond
het lek wordt afgezet en omliggende inwoners worden geïnformeerd over de situatie. Vanwege het risico op explosie
wordt een noodverordening afgekondigd en een evacuatie van nabijgelegen woningen en bedrijven georganiseerd.


De brandweer maakt een inschatting van de situatie en zal afstand houden totdat de druk van de leiding is gehaald.
Ondertussen wordt het lek nauwlettend gemonitord met behulp van geavanceerde detectie- en
monitoringstechnologieën. Speciale teams van de buisleidingbeheerder worden opgeroepen om het lek te dichten en de
situatie onder controle te brengen.


Door de ernst van het incident worden ook regionale crisisbeheersingsorganisaties geactiveerd. Er wordt een
crisiscentrum opgezet waar de coördinatie tussen verschillende hulpdiensten, gemeentelijke overheden en de
buisleidingbeheerder plaatsvindt. Communicatie met het publiek wordt verzorgd via persconferenties, sociale media en
lokale omroepen, waarbij informatie wordt gegeven over de evacuatie, de status van het lek en de
veiligheidsmaatregelen die worden genomen.


Gelukkig kunnen de technische teams het lek na enkele uren dichten, waardoor het directe gevaar wordt weggenomen.
De evacuatie wordt opgeheven, maar inwoners mogen pas terugkeren naar hun huizen nadat inspecties hebben
aangetoond dat het veilig is. Ondertussen wordt een grondig onderzoek gestart naar de oorzaak van het incident en naar
mogelijke nalatigheden bij de graafwerkzaamheden en de melding daarvan.


In de nasleep van het incident worden herstelwerkzaamheden uitgevoerd om de beschadigde buisleiding te repareren en
verdere schade te voorkomen. Er wordt ook een evaluatie gehouden om lessen te trekken uit het incident en om te
bepalen welke verbeteringen in de preventieve maatregelen en noodplannen nodig zijn om dergelijke incidenten in de
toekomst te voorkomen. Daarnaast worden extra trainingen en bewustwordingscampagnes opgezet voor graafbedrijven
en andere betrokken partijen om de naleving van veiligheidsvoorschriften te verbeteren.




                                                                                                                     193
</pre>

====================================================================== Einde pagina 193 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 194 ======================================================================

<pre>9.3.24 Branden gebouwde omgeving

Een brand in de gebouwde omgeving is een incident met potentieel verwoestende gevolgen voor mens, eigendommen
en het milieu. In de regio Zuidoost-Brabant zijn diverse gebouwen aanwezig waar niet of verminderd zelfredzame
personen verblijven, zoals verpleeghuizen, ziekenhuizen, basisscholen en kinderdagverblijven. Daarnaast zijn er in de
gemeente Eindhoven en omliggende gemeenten gebouwen tussen de 20 en 70 meter hoog, die bij brand lastig te
bestrijden zijn. Ook zijn er objecten met een grootschalige publieksfunctie, zoals voetbalstadions, treinstations,
winkelcentra en evenementgebouwen, waar veel mensen tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn. Bij brand in deze
gebouwen wordt er vanuit gegaan dat ze voldoen aan wet- en regelgeving.


Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
De brand kan plaats vinden in de stedelijke of semi-stedelijke omgeving van Zuidoost-Brabant, variërend van
dichtbevolkte woonwijken tot commerciële complexen. Het incident kan op elk moment van de dag plaatsvinden. De
gevolgen kunnen sterk variëren afhankelijk van het tijdstip, de locatie en het aantal mensen. Dit geldt zowel voor
zelfredzame als niet-zelfredzame personen die in de gebouwen verblijven. Overdag kan een brand in een commercieel
gebouw meer economische schade en potentiële slachtoffers veroorzaken, terwijl een brand 's nachts in een woongebied
een grotere impact kan hebben op de inwoners en dan met name verminderd zelfredzame personen.


Demografische kenmerken
In de regio Zuidoost-Brabant varieert de bevolking sterk en kan bestaan uit een mix van inwoners, werknemers en
bezoekers. In stedelijke gebieden, zoals Eindhoven, zijn er dichtbevolkte wijken, bedrijfsgebouwen en recreatiegebieden
waar veel mensen samenkomen. In semi-stedelijke gebieden omvatten de risicogebieden dorpen, kleine steden en
industrieterreinen. De aanwezigheid van instellingen zoals verpleeghuizen, scholen en ziekenhuizen zorgt ervoor dat een
aanzienlijk deel van de bevolking verminderd zelfredzaam is. Dit demografische kenmerk verhoogt de kwetsbaarheid
tijdens branden in zowel hoge gebouwen als gebouwen met een grootschalige publieksfunctie.


Sociaaleconomische kenmerken
De regio Zuidoost-Brabant is een economisch belangrijke regio met een sterke focus op technologie, industrie en
dienstverlening. Een brand in de gebouwde omgeving kan aanzienlijke economische schade veroorzaken, waaronder
verlies van eigendommen, bedrijfsonderbrekingen én -continuïteit en hoge kosten voor herstel en wederopbouw. Deze
schade kan ook een negatieve invloed hebben op de werkgelegenheid en de lokale economie, vooral in gebieden met
veel bedrijven en industrieterreinen. Bovendien kan een brand in kritieke infrastructuren, zoals ziekenhuizen en scholen
niet alleen economische maar ook sociale ontwrichting veroorzaken. Hierdoor wordt hersteltijd verlengt en de regio’s
veerkracht op de proef stelt.


Casuïstiek en statistiek
Branden in gebouwde omgevingen komen regelmatig voor en kunnen verschillende oorzaken hebben, waaronder
elektrische storingen, brandstichting, kookongevallen en nalatigheid. Statistieken tonen aan dat branden kunnen leiden
tot ernstige verwondingen, dodelijke slachtoffers en aanzienlijke schade aan eigendommen.




                                                                                                                       194
</pre>

====================================================================== Einde pagina 194 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 195 ======================================================================

<pre>Oorzaken
Belangrijkste oorzaken van branden in de bebouwde omgeving onder andere menselijk handelen, technische defecten
en externe factoren. Menselijke fouten, zoals onzorgvuldig omgaan met sigaretten en apparaten, zijn vaak de oorzaak
van branden. Technische problemen zoals kortsluiting door verouderde bedrading en defecte apparatuur spelen ook een
grote rol. Brandstichting, zowel door vandalen als inbrekers, is een significant risico, vooral in bedrijfsomgevingen.
Daarnaast kunnen branden ook ontstaan door blikseminslag In woningen zijn keukenbranden en defecten in
huishoudelijke apparaten veelvoorkomende oorzaken.


Objecten van belang
Belangrijke objecten in dit scenario zijn de gebouwen waar veel mensen bij elkaar komen, waar veel mensen wonen en
samenleven of bouwwerken waar de samenleving afhankelijk van zijn.
Voorbeelden zijn: woongebouwen, bedrijfspanden winkelcentra, scholen, en andere infrastructurele voorzieningen. Een
kleine of grote brand heeft direct veel impact op de samenleving.


Ontwikkelingen
Biobased bouwen en de energietransitie dragen bij aan een duurzame gebouwde omgeving, maar brengen ook nieuwe
brandveiligheidsuitdagingen met zich mee. Biobased materialen zoals hout zijn van nature brandbaar, wat extra
voorzorgsmaatregelen vereist, maar ook een andere manier van brandbestrijding.. De energietransitie, inclusief het
gebruik van zonnepanelen en warmtepompen, introduceert nieuwe brandrisico's door technische defecten en
oververhitting.


Maatregelen
Preventief
VRBZO heeft een zevental kernwaarden ontwikkeld die betrekking hebben op de inrichting van een fysiek veilige
leefomgeving. Deze kernwaarden gebruikt de VRBZO in de advisering naar gemeenten. Wanneer men bij de inrichting
van een gebied en/of gebouw met deze kernwaarden rekening houdt, kan dat een positief effect hebben op de beperking
van risico’s. Ook kunnen er preventieve maatregelen zoals brandveiligheidsvoorschriften, regelmatige inspecties,
brandpreventie- en detectiesystemen, en training van personeel en inwoners in brandveiligheid en evacuatieprocedures
een positieve bijdrage leveren aan de brandveiligheid..
Vanuit het programma ‘Brandveilig leven’ lopen diverse projecten die er aan moeten bijdragen dat er minder branden
ontstaan. Deze zijn vooral gericht op risicobewustzijn en brandveiligheid in algemene zin.


Reactief
In geval van een brand zullen hulpdiensten snel reageren om levens te redden, de brand te blussen, en de veiligheid van
de omgeving te waarborgen. Evacuaties kunnen nodig zijn, afhankelijk van de ernst van de brand en de aanwezigheid
van gevaarlijke stoffen.


Partners
Belangrijke partners bij de respons op een brand zijn de lokale overheden, brandweer, politie, medische diensten, en
andere hulpverleningsorganisaties. Samenwerking en coördinatie tussen deze partijen zijn essentieel voor een effectieve
respons.




                                                                                                                         195
</pre>

====================================================================== Einde pagina 195 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 196 ======================================================================

<pre>Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, grote brand in een gebouw waarin zich verminderd zelfredzamen bevinden
Maakt zich wel eens zorgen: 33% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 87% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 17% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, grote brand in bijzonder hoge gebouwen
Maakt zich wel eens zorgen: 29% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 87% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 11% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.


Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, grote brand in een gebouw met een grootschalige publieksfunctie
Maakt zich wel eens zorgen: 26% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 88% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 15% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Een brand in een gebouwde omgeving zal waarschijnlijk aanzienlijke maatschappelijke aandacht krijgen, gezien de
mogelijke gevolgen voor mens, eigendommen en het milieu. Media-aandacht, publieke debatten en mogelijke juridische
gevolgen kunnen volgen.




                                                                                                                  196
</pre>

====================================================================== Einde pagina 196 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 197 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                   Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Een brand in een gebouwde omgeving kan leiden tot ernstige menselijke gevolgen, waaronder letsels,
ademhalingsproblemen, trauma's en zelfs dodelijke slachtoffers. De rook en hitte van de brand kunnen snel verspreiden,
waardoor evacuatie moeilijk wordt en levens in gevaar komen. Mensen die worden blootgesteld aan brandwonden, rook
of giftige stoffen kunnen langdurige fysieke en mentale gezondheidsproblemen ervaren.


Naast de directe menselijke impact kan een brand in een gebouwde omgeving ook aanzienlijke milieuschade
veroorzaken. Brandende gebouwen kunnen giftige stoffen, as en roet in de lucht uitstoten, wat de luchtkwaliteit kan
aantasten en schadelijk kan zijn voor de gezondheid van mens en dier. Brandblusmiddelen en bluswater kunnen bodem-
en waterverontreiniging veroorzaken, wat schadelijk is voor ecosystemen en drinkwaterbronnen .


De economische gevolgen van een brand kunnen enorm zijn, zowel voor individuen als voor de bredere samenleving.
Verlies van eigendommen, bedrijfsonderbrekingen en herstelkosten kunnen financiële schade veroorzaken voor
getroffenen, bedrijven en verzekeringsmaatschappijen. Bovendien kan de impact op de lokale economie langdurig zijn,
met verlies van werkgelegenheid, verstoring van de toeleveringsketen en verminderde investeringen.
Een brand kan ook psychosociale gevolgen hebben voor getroffenen en de bredere gemeenschap. Angst, stress,
verdriet en trauma kunnen optreden bij mensen die betrokken zijn bij de brand, evenals bij familieleden, vrienden en
buren. Psychosociale ondersteuning en hulpverlening zijn cruciaal om de veerkracht en het welzijn van de gemeenschap
te bevorderen na een traumatische gebeurtenis als een brand.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van een brand in een gebouwde omgeving wordt beïnvloed door verschillende technische en
structurele factoren. Ondanks strenge bouwvoorschriften en brandpreventiemaatregelen kan brand met slachtoffers niet
worden voorkomen. De aanwezigheid van brandveiligheidsvoorzieningen zoals rookmelders, sprinklersystemen en
brandwerende materialen kan onbeheersbare branden en slachtoffers wel beperken.


Menselijke fouten, zoals onvoorzichtigheid, brandstichting, en het niet naleven van brandveiligheidsvoorschriften, kunnen
de kans op een brand vergroten. Gebrek aan bewustwording, training en toezicht op brandveiligheid kunnen significant




                                                                                                                       197
</pre>

====================================================================== Einde pagina 197 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 198 ======================================================================

<pre>bijdragen aan het ontstaan van brand en de ontwikkeling van een grote brand in gebouwde omgevingen. Daarnaast
kunnen externe factoren zoals klimaatverandering en extreme weersomstandigheden het risico op brand vergroten.


Omgevingsfactoren, zoals locatie, klimaat, en gebruik van gebouwen, kunnen de waarschijnlijkheid van een brand
beïnvloeden. Gebieden met veel industrie, verouderde gebouwen, en dichtbevolkte wijken lopen mogelijk een hoger
risico op branden. Daarnaast kunnen droge en warme weersomstandigheden de kans op brand vergroten, vooral in
periodes van droogte en hittegolven.


Hoewel branden in gebouwde omgevingen relatief vaak voorkomen, kunnen de specifieke oorzaken en gevolgen sterk
variëren. Statistieken tonen aan dat branden kunnen optreden als gevolg van menselijke fouten, technische storingen,
natuurlijke oorzaken, en opzettelijke brandstichting. Door continue monitoring, preventieve maatregelen, en publieke
educatie kan de waarschijnlijkheid van branden worden verminderd.




                                                                                                                       198
</pre>

====================================================================== Einde pagina 198 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 199 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Hoogbouw
Het is een zonnige zomerse dag in de bebouwde omgeving in Zuidoost-Brabant. De straten zijn gevuld met mensen die
genieten van de vele winkels, restaurants en culturele attracties. De bebouwde omgeving staat bekend om zijn mix van
historische gebouwen en moderne hoogbouw, die kenmerkend zijn voor de skyline van de stad.


Er breekt brand uit in een van de hoogbouwappartementencomplexen in het hart van de binnenstad. De brand begint op
een van de bovenste verdiepingen en verspreidt zich snel door het gebouw vanwege de brandbare materialen en de
sterke wind die door de smalle straten waait. De dichte bevolking en de complexe architectuur van de binnenstad maken
het moeilijk voor de hulpdiensten om snel ter plaatse te komen en de brand te bestrijden. Bewoners en bezoekers van
het gebouw worden geconfronteerd met een levensbedreigende situatie. Sommigen worden gedwongen om naar het dak
te vluchten in een poging te ontsnappen aan de vlammen en de verstikkende rook, terwijl anderen vastzitten in hun
appartementen. Hulpdiensten proberen wanhopig om mensen te redden, maar door de intense hitte en rookontwikkeling
kunnen ze niet alle bewoners op tijd bereiken.


De brand veroorzaakt enorme rookpluimen die zich verspreiden over de stad, wat resulteert in luchtverontreiniging en
gezondheidsproblemen voor omwonenden en hulpverleners. Bluswater stroomt over de straten en dreigt het
nabijgelegen waterwegsysteem te verontreinigen, wat gevolgen heeft voor de lokale flora en fauna. De brand veroorzaakt
aanzienlijke schade aan het gebouw en omliggende eigendommen, waaronder winkels, restaurants en kantoren.
Bedrijven moeten hun deuren sluiten vanwege rook- en waterschade, wat leidt tot verlies van inkomsten en
werkgelegenheid. De kosten voor herstel en wederopbouw zijn enorm en zullen een lange nasleep hebben voor de
economie van de stad.


De brand laat diepe emotionele littekens achter bij overlevenden, nabestaanden en hulpverleners. Angst, verdriet en
trauma zullen nog lang nadat de vlammen zijn gedoofd blijven bestaan. Gemeenschapsleden komen samen om steun te
bieden aan degenen die getroffen zijn door de tragedie, maar het zal jaren duren voordat de wonden volledig zijn
geheeld.


Waarschijnlijkheid
Hoogbouwappartementencomplexen zijn kwetsbaar voor brand vanwege de compacte constructie, beperkte
evacuatieroutes en brandbare materialen. Ondanks strikte bouwvoorschriften en brandpreventiemaatregelen kan er altijd
een brand ontstaan.


Menselijke fouten, zoals onvoorzichtigheid, brandstichting en het negeren van brandveiligheidsvoorschriften, kunnen de
kans op een brand vergroten. Gebrek aan bewustwording, training en toezicht op brandveiligheid kunnen significant
bijdragen aan het ontstaan van brand en de ontwikkeling van een grote brand in gebouwde omgevingen.


De ligging van hoogbouw in dichtbevolkte stedelijke gebieden verhoogt het risico op branden en compliceert de respons
van hulpdiensten. Smalle straten, beperkte toegang voor brandweervoertuigen en de aanwezigheid van andere
gebouwen in de buurt maken het moeilijk om branden snel te blussen en levens te redden.




                                                                                                                       199
</pre>

====================================================================== Einde pagina 199 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 200 ======================================================================

<pre>Hoewel branden in hoogbouw relatief zeldzaam zijn, zijn de gevolgen vaak groot vanwege de hoge bevolkingsdichtheid
en de complexe architectuur van stedelijke gebieden. Branden in hoogbouw kunnen leiden tot zeer complexe
ontruimingen met slachtoffers tot gevolg, langdurige schade aan het gebouw waardoor opvang elders noodzakelijk is met
economische schade.


Verzorgingstehuis
Het is een zonnige zomerse dag in de bebouwde omgeving in Zuidoost-Brabant. De straten zijn gevuld met mensen die
genieten van de vele winkels, restaurants en culturele attracties. De bebouwde omgeving staat bekend om zijn mix van
historische gebouwen en moderne hoogbouw, die kenmerkend zijn voor de skyline van de stad.


In een verzorgingstehuis met veel verminderd zelfredzame ouderen breekt brand uit. De brand begint op een van de
onderste verdiepingen en rook verspreidt zich snel door het gebouw. De kwetsbare bewoners en de complexe
architectuur van het gebouw maken het moeilijk voor de hulpdiensten om snel ter plaatse te komen en de brand te
bestrijden. Bewoners en medewerkers worden geconfronteerd met een levensbedreigende situatie. Sommigen worden
gedwongen om naar het dak te vluchten in een poging te ontsnappen aan de vlammen en de verstikkende rook, terwijl
anderen vastzitten in hun kamers. Hulpdiensten proberen wanhopig om mensen te redden, maar door de intense hitte en
rookontwikkeling kunnen ze niet alle bewoners op tijd bereiken.


De brand veroorzaakt enorme rookpluimen die zich verspreiden over de stad, wat resulteert in luchtverontreiniging en
gezondheidsproblemen voor omwonenden en hulpverleners. Bluswater stroomt over de straten en dreigt het
nabijgelegen waterwegsysteem te verontreinigen, wat gevolgen heeft voor de lokale flora en fauna. De brand veroorzaakt
aanzienlijke schade aan het gebouw en omliggende eigendommen, waaronder winkels, restaurants en kantoren.
Bedrijven moeten hun deuren sluiten vanwege rook- en waterschade, wat leidt tot verlies van inkomsten en
werkgelegenheid. De kosten voor herstel en wederopbouw zijn enorm en zullen een lange nasleep hebben voor de
economie van de stad.


De brand laat diepe emotionele littekens achter bij overlevenden, nabestaanden en hulpverleners. Angst, verdriet en
trauma zullen nog lang nadat de vlammen zijn gedoofd blijven bestaan. Gemeenschapsleden komen samen om steun te
bieden aan degenen die getroffen zijn door de tragedie, maar het zal jaren duren voordat de wonden volledig zijn
geheeld.


Waarschijnlijkheid
Verzorgingstehuizen met verminderd zelfredzame ouderen zijn kwetsbaar voor brand vanwege de beperkte mobiliteit van
de bewoners, de compacte constructie, beperkte evacuatieroutes en brandbare materialen. Ondanks strikte
bouwvoorschriften en brandpreventiemaatregelen kan er altijd een brand ontstaan.
Menselijke fouten, zoals onvoorzichtigheid, brandstichting en het negeren van brandveiligheidsvoorschriften, kunnen de
kans op een brand vergroten. Gebrek aan bewustwording, training en toezicht op brandveiligheid kunnen significant
bijdragen aan het ontstaan van brand en de ontwikkeling van een grote brand in verzorgingstehuizen.
De ligging van verzorgingstehuizen in dichtbevolkte stedelijke gebieden verhoogt het risico op branden en compliceert de
respons van hulpdiensten. Smalle straten, beperkte toegang voor brandweervoertuigen en de aanwezigheid van andere
gebouwen in de buurt maken het moeilijk om branden snel te blussen en levens te redden.




                                                                                                                       200
</pre>

====================================================================== Einde pagina 200 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 201 ======================================================================

<pre>Hoewel branden in verzorgingstehuizen relatief zeldzaam zijn, zijn de gevolgen vaak groot vanwege de kwetsbaarheid
van de bewoners en de complexe architectuur van stedelijke gebieden. Statistieken tonen aan dat branden in
verzorgingstehuizen kunnen leiden tot complexe ontruimingen en langdurige schade aan het gebouw waardoor opvang
elders noodzakelijk is.




                                                                                                                 201
</pre>

====================================================================== Einde pagina 201 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 202 ======================================================================

<pre>9.3.25 Instortingen gebouw

Het instorten van een gebouw is een schokkende gebeurtenis die niet alleen materiële schade veroorzaakt, maar ook
grote menselijke en maatschappelijke gevolgen heeft. Gebouwinstortingen vormen een ernstig crisistype met potentiële
gevolgen voor menselijk leven, infrastructuur en de bredere gemeenschap. Deze incidenten kunnen worden veroorzaakt
door structurele fouten, natuurlijke gebeurtenissen zoals aardbevingen, of menselijke activiteiten zoals explosies of
nalatig onderhoud. De impact van een instorting is vaak direct en verwoestend, wat snelle en effectieve noodhulp vereist.

Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Zuidoost-Brabant is een regio met een mix van stedelijke en landelijke gebieden. Grote steden zoals Eindhoven en
Helmond hebben een hogere concentratie van hoge gebouwen en een hoge gebouwdichtheid, terwijl landelijke gebieden
meer verspreide, kleinere structuren hebben. Gebouwinstortingen kunnen op elk moment plaatsvinden, maar zijn vooral
verwoestend tijdens kantooruren of wanneer gebouwen vol zijn met bewoners of werknemers.

Demografische kenmerken
De getroffen bevolking kan variëren van kantoorpersoneel en winkelend publiek in stedelijke centra tot gezinnen in
residentiële gebouwen. De demografische diversiteit in de regio betekent dat slachtoffers van verschillende leeftijden,
achtergronden en gezondheidstoestanden kunnen zijn, wat de complexiteit van de hulpverlening verhoogt.


Sociaaleconomische kenmerken
De economische impact van de instorting is aanzienlijk. De regio Zuidoost-Brabant heeft een sterke economische basis
met veel bedrijven, onderzoekscentra en productiebedrijven. Gebouwinstortingen in zakelijke districten kunnen
aanzienlijke economische schade veroorzaken door verlies van werkplekken, onderbreking van bedrijfsactiviteiten en
verlies van bedrijfsgegevens. De directe economische schade omvat verlies van eigendommen, verstoring van
bedrijfsactiviteiten en potentiële werkloosheid voor de getroffen werknemers. Daarnaast kan de instorting leiden tot
bredere economische gevolgen voor de stad, zoals daling van vastgoedwaarden en verlies van investeerdersvertrouwen.


Casuïstiek en statistiek
Historische data toont aan dat gebouwinstortingen zeldzaam zijn, maar wanneer ze plaatsvinden, hebben ze vaak
ernstige gevolgen. Statistieken uit vergelijkbare incidenten wereldwijd laten zien dat de overlevingskansen afnemen
naarmate de tijd verstrijkt zonder redding. De gemiddelde redding tijd varieert, maar snelle reactie van hulpdiensten kan
levens redden. In Nederland zijn strenge bouwvoorschriften van kracht, maar menselijke fouten en onverwachte factoren
kunnen nog steeds leiden tot dergelijke rampen. Historische incidenten in Nederland, zoals de instorting van de
parkeergarage bij Eindhoven Airport in 2017 en 2024 in Nieuwegein, tonen aan dat zelfs moderne constructies
kwetsbaar kunnen zijn. Statistieken laten zien dat structurele fouten, constructiegebreken en natuurlijke oorzaken vaak
de belangrijkste factoren zijn bij gebouwinstortingen.


Oorzaken
Mogelijke oorzaken van de instorting zijn constructiefouten, verouderde infrastructuur, gebrekkig onderhoud, en externe
factoren zoals aardbevingen of explosies. In dit scenario wordt aangenomen dat de oorzaak een combinatie is van
structurele zwakheden en nalatigheid in onderhoud. Een grondig onderzoek zal noodzakelijk zijn om de exacte oorzaak
vast te stellen en toekomstige incidenten te voorkomen.




                                                                                                                          202
</pre>

====================================================================== Einde pagina 202 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 203 ======================================================================

<pre>Objecten van belang
Belangrijke objecten in dit scenario omvatten niet alleen het ingestorte gebouw, maar ook de omliggende infrastructuur.
Andere nabijgelegen gebouwen, wegen en voorzieningen zoals elektriciteit en waterleidingen kunnen eveneens
beschadigd raken, wat de complicaties vergroot. Evacuatie- en opvanglocaties zijn cruciaal voor de onmiddellijke
hulpverlening.

Ontwikkelingen
Na de instorting zal de eerste focus liggen op reddingsoperaties en het stabiliseren van de situatie. Vervolgens zal er een
onderzoek worden gestart naar de oorzaken van de instorting. Op lange termijn kunnen veranderingen in
bouwvoorschriften en inspectieprocedures worden doorgevoerd om toekomstige incidenten te voorkomen.
Technologische vooruitgang in bouwmaterialen, constructietechnieken en monitoringtechnologieën kunnen helpen bij het
voorkomen van instortingen. Innovaties zoals slimme sensoren voor structurele integriteit en betere bouwvoorschriften
dragen bij aan de veiligheid van gebouwen. Er zullen ook initiatieven komen voor de wederopbouw van het getroffen
gebied en ondersteuning van de getroffen gemeenschappen.

Maatregelen
Preventief
Preventieve maatregelen omvatten regelmatige inspecties van gebouwen, strenge handhaving van bouwvoorschriften en
het gebruik van moderne bouwtechnieken en -materialen. Zo is het nieuwe Bouwbesluit Leefomgeving (hierna BBL) op 1
januari 2024 vastgesteld. In dit BBL zijn bouwvoorschriften opgenomen om de veiligheid van gebouwen te waarborgen.
Door op de naleving hiervan toe te zien, tracht de overheid de veiligheid verder te vergroten. Ook het opleiden van
bouwprofessionals en het bewustmaken van gebouwbeheerders over het belang van onderhoud en veiligheid zijn
eveneens cruciaal. Ook kan er gedacht worden aan continue monitoring van grote en kwetsbare gebouwen met behulp
van sensortechnologie.

Reactief
In geval van een instorting zijn snelle en gecoördineerde noodhulpmaatregelen essentieel. Dit omvat de inzet van
brandweer, politie, medische hulpdiensten en speciale reddingsteams. Het opzetten van tijdelijke opvanglocaties en het
bieden van psychosociale ondersteuning aan slachtoffers en hun families zijn ook belangrijk.

Partners
Samenwerking tussen verschillende partners is cruciaal. Lokale overheden, hulpdiensten, bouw- en
onderhoudsbedrijven, verzekeraars en maatschappelijke organisaties moeten nauw samenwerken om zowel preventieve
als reactieve maatregelen te implementeren. Internationale organisaties en experts kunnen ook waardevolle inzichten en
ondersteuning bieden.


Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, Instorting gebouw
Maakt zich wel eens zorgen: 21% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 88% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 8% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.




                                                                                                                       203
</pre>

====================================================================== Einde pagina 203 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 204 ======================================================================

<pre>(Verwachte) maatschappelijke aandacht
De maatschappelijke aandacht voor de instorting zal groot zijn, met uitgebreide media-aandacht en publieke
betrokkenheid. Er zal een sterke focus zijn op de reddingsoperaties, de oorzaken van de instorting en de gevolgen voor
de slachtoffers. Ook de rol van verantwoordelijke partijen en de maatregelen om toekomstige incidenten te voorkomen
zullen intensief worden besproken. Op sociale media zal het incident breed worden gedeeld en besproken, waarbij zowel
steunbetuigingen als kritische vragen zullen worden geuit.




                                                                                                                  204
</pre>

====================================================================== Einde pagina 204 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 205 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


De directe menselijke gevolgen van de instorting van een gebouw zijn aanzienlijk. Er is een groot risico op dodelijke
slachtoffers en gewonden onder de mensen die zich in en rondom het gebouw bevinden. De aard van de verwondingen
kan variëren van lichte tot zeer ernstige, waaronder breuken, hoofdletsel en verstikking door het puin. Psychologische
gevolgen, zoals posttraumatische stressstoornis (PTSS), zijn ook te verwachten onder overlevenden, getuigen en
hulpverleners.


Economisch gezien kan de instorting leiden tot directe en indirecte kosten. Directe kosten omvatten de schade aan het
gebouw zelf, de kosten van de reddingsoperaties en medische zorg voor de slachtoffers. Indirecte kosten kunnen verlies
van productiviteit, tijdelijke of permanente sluiting van bedrijven, en een daling van het investeerdersvertrouwen in de
regio omvatten. Bovendien kan er schade zijn aan de omliggende infrastructuur, zoals wegen en andere gebouwen, wat
verdere economische impact kan hebben.


De instorting kan aanzienlijke schade toebrengen aan de omliggende infrastructuur, zoals elektriciteits-, water- en
gasleidingen, waardoor secundaire noodsituaties ontstaan, zoals branden of overstromingen. Verkeersopstoppingen en
beperkingen in de toegang tot het getroffen gebied kunnen ook een grote uitdaging vormen voor de logistiek en
hulpverlening. Herstelwerkzaamheden aan de infrastructuur kunnen weken tot maanden duren, wat verdere verstoring
van het dagelijks leven en de economie veroorzaakt.


De sociale gevolgen kunnen breed en diepgaand zijn. Gemeenschappen kunnen geraakt worden door verlies en rouw,
en er kan een langdurige behoefte zijn aan psychosociale ondersteuning. Het vertrouwen in de veiligheid van gebouwen
en infrastructuur kan afnemen, wat leidt tot angst en onzekerheid onder de bevolking. Sociale cohesie kan zowel
versterkt als verzwakt worden, afhankelijk van hoe de gemeenschap reageert en samenwerkt tijdens en na de ramp.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van een gebouwinstorting hangt sterk af van verschillende technische en structurele factoren.
Ondanks strenge bouwvoorschriften in Nederland, kunnen fouten in ontwerp, constructie of onderhoud bijdragen aan het




                                                                                                                           205
</pre>

====================================================================== Einde pagina 205 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 206 ======================================================================

<pre>risico van instorting. Oudere gebouwen, die mogelijk niet aan de huidige normen voldoen, lopen een hoger risico.
Regelmatige inspecties en onderhoud kunnen de waarschijnlijkheid van dergelijke incidenten aanzienlijk verminderen.


Omgevingsfactoren zoals aardbevingen, extreme weersomstandigheden of andere natuurlijke rampen kunnen de kans
op een gebouwinstorting vergroten. Hoewel Nederland en met name de regio Zuidoost-Brabant relatief weinig
aardbevingsactiviteit kent, kunnen grondverschuivingen en verzakkingen door bijvoorbeeld bodemdaling in specifieke
regio's een risico vormen. In de regio Zuidoost-Brabant, bekend om zijn technologische en industriële ontwikkelingen, is
de infrastructuur doorgaans goed onderhouden en modern. Echter, de snelle stedelijke ontwikkeling kan soms leiden tot
druk op bouw- en onderhoudsnormen. De technologische voorsprong van de regio kan echter ook bijdragen aan
innovatieve oplossingen en strengere naleving van veiligheidsvoorschriften, wat de waarschijnlijkheid van dergelijke
incidenten verkleint.


Het komt erop neer dat statistisch gezien de kans op een gebouwinstorting in Nederland laag, mede dankzij de strikte
regelgeving en het hoge niveau van bouwkundig toezicht. Historische gegevens tonen aan dat ernstige instortingen
zeldzaam zijn, maar de gevolgen kunnen aanzienlijk zijn wanneer ze optreden.
In de afgelopen decennia zijn er enkele incidenten geweest die als leermomenten hebben gediend voor verbetering van
de veiligheidsnormen en inspectieprocedures. Dankzij deze verbeteringen is de huidige waarschijnlijkheid van een
gebouwinstorting verder afgenomen. De continue verbetering van bouwmaterialen, technologieën en
veiligheidsprotocollen speelt een belangrijke rol in het verminderen van deze waarschijnlijkheid.




                                                                                                                       206
</pre>

====================================================================== Einde pagina 206 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 207 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een warme zomermiddag begint een drukke werkdag in een modern kantoorgebouw in een stedelijk gebied in
Zuidoost-Brabant. Het gebouw is een herkenningspunt in de stad, met zijn glanzende glazen gevels en een druk
bezochte lobby. Rond het middaguur uur klinkt er plotseling een doffe knal. Medewerkers op de bovenste verdiepingen
voelen het gebouw licht trillen.


Binnen enkele minuten begint de situatie te escaleren. Er klinkt gekraak van brekend beton en metaal. De liften stoppen
abrupt en de lichten beginnen te flikkeren. Rook stijgt op vanuit de ondergrondse parkeergarage, waar een structurele
fout de fundering heeft aangetast. Mensen in het gebouw raken in paniek en proberen zo snel mogelijk naar de
nooduitgangen te komen.


De hulpdiensten zijn snel ter plaatse, met brandweerwagens en ambulances die de straten vullen. De evacuatie verloopt
chaotisch, terwijl brokstukken naar beneden vallen en de situatie steeds gevaarlijker wordt. De brandweer probeert met
man en macht slachtoffers te redden en de schade te beperken, maar het gebouw dreigt volledig in te storten.


Buiten verzamelen zich honderden mensen, toeschouwers en bezorgde familieleden. De lucht is gevuld met het geluid
van sirenes en het gekraak van de instortende constructie. Uiteindelijk begeeft het gebouw en stort met een donderend
geraas in. Er ontstaat een dikke stofwolk die de omgeving bedekt. Terwijl de rook optrekt, begint het reddingswerk, met
hulpdiensten die onvermoeibaar werken om overlevenden te vinden tussen de puinhopen.




                                                                                                                        207
</pre>

====================================================================== Einde pagina 207 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 208 ======================================================================

<pre>9.3.26 Explosie
Explosies in woningen zijn plotselinge en krachtige ontploffingen die aanzienlijke schade kunnen veroorzaken aan zowel
mensen als gebouwen. Dit kan voorkomen in individuele woningen, maar ook in woongebouwen zoals flats. Hoewel deze
explosies diverse oorzaken kunnen hebben, hoeven ze niet altijd gerelateerd te zijn aan de opslag of het gebruik van
gevaarlijke stoffen. Vaak ontstaan ze door gaslekken, defecte elektrische apparatuur of bouwfouten.

Ondanks dat woningexplosies onverwacht en verwoestend kunnen zijn, blijven de gevolgen meestal beperkt tot een
kleinere schaal in vergelijking met industriële explosies. Desalniettemin kunnen ze leiden tot ernstige verwondingen,
verlies van levens, en aanzienlijke materiële schade in de directe omgeving. De impact op de getroffen gemeenschap is
vaak groot, zowel fysiek als emotioneel, omdat woningen doorgaans worden gezien als veilige en comfortabele plekken.

Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Explosies in woningen kunnen overal voorkomen, maar ze komen vaker voor in dichtbevolkte stedelijke gebieden waar
de concentratie van woningen en infrastructuur hoger is. Hoewel het moment waarop woningexplosies plaatsvinden
onvoorspelbaar is, kunnen bepaalde factoren, zoals slecht onderhouden gasleidingen of verouderde elektrische
installaties, de kans op een explosie vergroten.

Demografische kenmerken
Explosies in woningen kunnen iedereen treffen, maar de impact is vaak groter in dichtbevolkte stedelijke gebieden
vanwege de nabijheid van veel mensen. Specifieke risicogroepen zijn bewoners van oudere woningen met verouderde
infrastructuur, huurders in woningen waarvan het onderhoud slecht is, en mensen die wonen in gebieden met een hoge
bevolkingsdichtheid.

Sociaaleconomische kenmerken
Woningexplosies hebben aanzienlijke sociaaleconomische gevolgen. Gemeenschappen met lage inkomens zijn vaak
kwetsbaarder voor de gevolgen van explosies omdat ze minder toegang hebben tot hulpbronnen voor herstel en
wederopbouw. Bovendien kunnen de economische schade voor individuen en gemeenschappen hoog zijn, variërend van
medische kosten tot verlies van woningen en herstel van infrastructuur. De economische impact kan ook leiden tot
langdurige sociale ontwrichting en verminderde leefbaarheid van de getroffen wijken.


Casuïstiek en statistiek
Deze categorie incidenten worden niet separaat geregistreerd waardoor er geen gevalideerde statistische gegevens zijn,
maar met enige regelmaat vinden er explosies plaats in woningen waar bij de gehele voor- en achtergevel uit de woning
wordt geblazen, of bouwdelen instorten.

Oorzaken
De oorzaken van woningexplosies zijn divers en kunnen zowel menselijk als technisch van aard zijn:
    -   Gaslekken: Een van de meest voorkomende oorzaken van woningexplosies. Gasophoping door lekkages kan
        tot een explosie leiden wanneer het in contact komt met een ontstekingsbron.
    -   Defecte elektrische apparatuur: Kortsluitingen of oververhitting van huishoudelijke apparaten kunnen explosies
        veroorzaken.




                                                                                                                    208
</pre>

====================================================================== Einde pagina 208 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 209 ======================================================================

<pre>    -    Nalatigheid en slecht onderhoud: Gebrek aan onderhoud en veiligheidsmaatregelen in woningen kan leiden tot
         gevaarlijke situaties zoals gas- of elektrische storingen.
    -    Bouwfouten: Constructiefouten die kunnen leiden tot het breken van gasleidingen.
    -    Productiefouten in thuisbatterijen, die leiden tot een thermal runaway
    -    Opzettelijk veroorzaken van explosies middels brandbommen of explosieven

Objecten van belang
Belangrijke objecten in de context van woningexplosies zijn woongebouwen, appartementencomplexen, en andere
residentiële structuren. Gasleidingen, elektrische installaties en huishoudelijke apparatuur binnen deze woningen zijn van
bijzonder belang vanwege hun rol bij potentiële explosies. Daarnaast zijn gemeenschappelijke ruimtes en aangrenzende
gebouwen ook van belang omdat de impact van een explosie zich kan uitbreiden naar naburige structuren, waardoor een
groter gebied wordt getroffen. Ook de infrastructuur rondom deze gebouwen, zoals wegen, nutsvoorzieningen en
ondergrondse leidingen, kan worden beïnvloed door de nasleep van een explosie.

Ontwikkelingen
Er wordt voortdurend gewerkt aan het verbeteren van de veiligheid en het verminderen van de kans op explosies in
woningen. Technologische innovaties, zoals gassensoren, kunnen hierbij een belangrijke rol spelen, hoewel het gebruik
ervan niet wettelijk verplicht is. Daarnaast dragen strengere bouwvoorschriften, betere regulering van onderhoud, en
verbeterd toezicht bij aan de veiligheid van woningen.

Toch kunnen nieuwe ontwikkelingen ook het risico op explosies vergroten. Zo zijn thuisbatterijen op basis van lithium-ion
een relatief nieuwe technologie. Bij een fabricagefout kunnen deze batterijen een zogenaamde thermal runaway
veroorzaken, wat uiteindelijk tot een explosie kan leiden. In het kader van de energietransitie wordt ook gekeken naar het
gebruik van waterstofgas voor het verwarmen van huizen. Hoewel dit een veelbelovende ontwikkeling is, zal het
waarschijnlijk nog jaren duren voordat waterstof op grote schaal wordt toegepast.

Daarnaast is er de laatste jaren sprake van een zorgwekkende trend waarbij opzettelijke explosies worden veroorzaakt
door criminele activiteiten, zoals het gebruik van brandbommen of explosieven bij woningen.

Maatregelen
Preventief
Om het risico op woningexplosies te verminderen, kunnen er vooraf technische maatregelen worden genomen. Zo is het
wettelijk verplicht dat de installatie en het onderhoud van gasverwarmingsinstallaties uitsluitend door gecertificeerde
bedrijven worden uitgevoerd. Daarnaast kunnen gasdetectiesystemen een extra veiligheidsmaatregel bieden door
vroegtijdig te waarschuwen bij een gaslek. Door middel van bewustwordingscampagnes kunnen inwoners worden
voorgelicht over het veilig gebruik van huishoudelijke apparaten. Het is ook van groot belang om bouwvoorschriften strikt
te handhaven en ervoor te zorgen dat renovaties en nieuwbouwprojecten voldoen aan de geldende veiligheidsnormen.

Reactief
Wanneer er toch een incident plaatsvindt, zijn reactieve maatregelen gericht op het stabiliseren van de situatie en het
uitvoeren van reddingsacties waar mogelijk. Hierbij is het cruciaal dat hulpdiensten goed getraind en uitgerust zijn, zodat
ze snel ter plaatse kunnen zijn om lekkages te stoppen, de gevolgen van brand te beperken, gewonden te behandelen
en verdere gevaren te neutraliseren.




                                                                                                                        209
</pre>

====================================================================== Einde pagina 209 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 210 ======================================================================

<pre>Partners
Bij instortingen zijn de hulpverleningsdiensten van cruciaal belang, waarbij de brandweer vaak samenwerkt met
gespecialiseerde hulpverleningsteams in verschillende regio's. Daarnaast bestaat er een landelijk USAR-team (Urban
Search And Rescue), waarin hulpdiensten zoals brandweer, politie en medische diensten samenwerken om efficiënt op
dergelijke incidenten te reageren. Bij deze situaties wordt ook altijd nauw samengewerkt met bedrijven uit de private
sector, waaronder gas- en elektrabedrijven, evenals bedrijven die bouwkranen en andere gespecialiseerde apparatuur
kunnen inzetten.

(Verwachte) maatschappelijke aandacht
Explosies trekken meestal aanzienlijke media-aandacht en publieke belangstelling, vooral wanneer er sprake is van veel
slachtoffers en schade. De maatschappelijke druk op autoriteiten om preventieve maatregelen te versterken en
verantwoording af te leggen is vaak groot. Daarnaast kan er een verhoogde vraag zijn naar informatie en transparantie
over de oorzaken van de explosie en de stappen die worden ondernomen om toekomstige incidenten te voorkomen.
Deze aandacht kan ook leiden tot beleidswijzigingen en extra financiering voor veiligheidsinitiatieven.




                                                                                                                    210
</pre>

====================================================================== Einde pagina 210 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 211 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
       Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Explosies in woningen kunnen aanzienlijke en uiteenlopende gevolgen hebben. Allereerst veroorzaken ze acute
gezondheidsproblemen, zoals brandwonden, botbreuken en snijwonden, die vaak onmiddellijke medische zorg vereisen.
Naast deze directe lichamelijke letsels kunnen overlevenden ook langdurige gezondheidsproblemen ontwikkelen,
waaronder blijvende fysieke en psychologische gevolgen.


Hoewel woningexplosies meestal geen chemische verontreiniging veroorzaken, kan de brand die daarop volgt wel
milieurisico's met zich meebrengen. Bijvoorbeeld, het bluswater dat gebruikt wordt om de brand te bestrijden, kan grond
en waterwegen verontreinigen, wat kan leiden tot milieuschade.


De directe schade aan gebouwen door een woningexplosie is vaak aanzienlijk, waarbij gebouwen gedeeltelijk of volledig
kunnen worden verwoest. Dit resulteert in hoge kosten voor wederopbouw en reparatie. Hoewel de economische
gevolgen op maatschappelijk niveau beperkt kunnen zijn, kunnen omwonenden gedwongen worden hun woningen te
verlaten, wat leidt tot tijdelijke of permanente verplaatsing en verdere sociaal-economische ontwrichting van de getroffen
gemeenschap.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van woningexplosies wordt beïnvloed door verschillende risicofactoren, waaronder verouderde of
slecht onderhouden infrastructuur. Oude gasleidingen, verouderde elektrische installaties, en slecht onderhouden
huishoudelijke apparatuur vergroten de kans op dergelijke incidenten aanzienlijk. Het laten uitvoeren van installatie en
onderhoud door gecertificeerde bedrijven is cruciaal om het risico op woningexplosies te verminderen. Er zijn echter nog
geen waarschijnlijkheidsgegevens bekend over de nieuwe gevaren die de energietransitie met zich meebrengt.




                                                                                                                       211
</pre>

====================================================================== Einde pagina 211 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 212 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Het was een rustige avond in een studentenhuis waar zes studenten samenwoonden. Ze hadden net hun avondmaaltijd
achter de rug en zaten verspreid over de gemeenschappelijke ruimte en hun slaapkamers. Terwijl sommige studenten
zich voorbereidden op hun tentamens, keken anderen ontspannen een film in de woonkamer.


Plotseling klonk er een harde knal vanuit de keuken. De explosie was zo krachtig dat ramen sprongen en muren
instortten. In een oogwenk werd de rustige avond omgezet in chaos. Enkele studenten die zich dichtbij de keuken
bevonden, ondervonden de effecten van de explosie. Brandwonden, snijwonden van rondvliegend glas en brokstukken,
en zware kneuzingen waren enkele van de acute verwondingen.


Een van de studenten, die zich in een andere kamer bevond, rende naar buiten om hulp te halen, terwijl een ander
probeerde zijn gewonde vrienden te helpen. Binnen enkele minuten arriveerden de hulpdiensten. De brandweer begon
onmiddellijk met het blussen van de brand die door de explosie was ontstaan, terwijl medisch personeel de gewonden
stabiliseerde en naar het ziekenhuis bracht.


De oorzaak van de explosie bleek een gaslek te zijn, veroorzaakt door een defecte gasleiding in de keuken. De leiding
was al jaren niet gecontroleerd of onderhouden, waardoor er langzaam gas kon ophopen. Een vonk van een elektrisch
apparaat was voldoende om de gaswolk tot ontploffing te brengen.


De gevolgen van de explosie waren aanzienlijk. Het studentenhuis is onbewoonbaar geworden, en de studenten
moesten elders onderdak zoeken. De fysieke en emotionele impact op de bewoners was groot; sommigen kampten met
langdurige angst en trauma door de gebeurtenis. Daarnaast zorgde de explosie voor aanzienlijke materiële schade aan
het gebouw en de omliggende woningen, wat leidde tot hoge herstelkosten en bewoners van naburige huizen waar
elders een tijdelijke woonruimte voor gezocht moet worden.


De buurt kwam samen om de studenten te ondersteunen, en lokale autoriteiten lanceerden een campagne om
bewustwording te vergroten over de noodzaak van regelmatig onderhoud en veiligheid van gasinstallaties. De explosie in
het studentenhuis diende als een harde herinnering aan de potentiële gevaren van verouderde en slecht onderhouden
gasinstallatie in woningen.




                                                                                                                    212
</pre>

====================================================================== Einde pagina 212 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 213 ======================================================================

<pre>9.3.27 Verstoring publieksveiligheid evenementen
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Door de diversiteit in aard en omvang kennen evenementen verschillende soorten veiligheidsrisico’s. Onder 'verstoring'
van de publieksveiligheid bij evenementen kan een breed scala aan incidenten en situaties vallen die de normale gang
van zaken verstoren en de veiligheid van het publiek in gevaar brengen. Verstoring van de publieksveiligheid is een risico
vanwege de drukte op het evenement. De publieksdichtheid zal op sommige plekken hoog zijn, waardoor er een risico op
verdrukking ontstaat. Als gevolg van een brand, ontploffing, vechtpartij of bijvoorbeeld in instorting van een bouwwerk
kan vluchtgedrag van publiek een logische reactie zijn. De gevolgen van het in beweging komen van grotere groepen
mensen kunnen bijzonder ernstig zijn als er onvoldoende ruimte is om veilig weg te komen. Er kan verdrukking optreden.
Verdrukking kan dus ontstaan door massale paniek, veroorzaakt door een triggerincident. In zulke situaties leidt paniek
vaak tot chaos waarbij mensen elkaar verdringen in een poging om te ontsnappen, wat kan resulteren in ernstige
verwondingen of zelfs dodelijke slachtoffers. Veel gevallen van verdrukking zijn echter geen gevolg van paniek of
vluchtgedrag maar van een slecht georganiseerd evenement waardoor er te veel mensen in een te beperkte ruimte
terecht zijn gekomen.

Jaarlijks worden er talloze evenementen georganiseerd in de regio Zuidoost-Brabant, waaronder grote festivals,
sportevenementen, culturele manifestaties en lokale festiviteiten. Deze evenementen trekken zowel lokale bezoekers als
toeristen en hebben een belangrijke impact op de regio Zuidoost-Brabant. Grote evenementen worden onder andere
georganiseerd op locaties zoals het E3 Strand in Eersel en Aquabest bij Eindhoven, evenals in de stad Eindhoven zelf.
Deze festivals trekken jaarlijks tienduizenden bezoekers. Maar ook de marathon van Eindhoven, voetbalwedstrijden van
PSV in het Philips Stadion, en diverse wielerwedstrijden trekken eveneens grote menigten aan. Daarnaast zijn er tal van
lokale evenementen, zoals dorpsfeesten, kermissen en jaarmarkten, die een belangrijke rol spelen in het sociale leven
van de gemeenschappen.

Temporeel gezien worden de meeste grote evenementen in de regio Zuidoost-Brabant gehouden tijdens de warmere
maanden van het jaar, van late lente tot vroege herfst.

Casuïstiek en statistiek
Een voorbeeld van een verstoring van de publieksveiligheid is het tragische incident tijdens de Love Parade in Duisburg
in juli 2010. De problemen begonnen toen duizenden mensen zich door een smalle tunnel probeerden te bewegen, de
enige toegang tot het festivalterrein. Door de enorme drukte en beperkte ruimte ontstond er een bottleneck, wat leidde tot
paniek onder de festivalgangers. Mensen werden samengedrukt, vielen en werden onder de voet gelopen. In de chaos
die volgde, kwamen 21 mensen om het leven en raakten meer dan 500 mensen gewond. De hulpdiensten hadden grote
moeite om de slachtoffers te bereiken door de dicht opeengepakte menigte, wat de reddingsoperaties bemoeilijkte. De
tragische gebeurtenis leidde tot een onmiddellijke en aanzienlijke emotionele impact op de overlevenden en de
nabestaanden van de slachtoffers.


Er zijn ook voorbeelden van verdrukking en paniek bij evenementen in Nederland, hoewel de schaal vaak kleiner is dan
de tragische gebeurtenis bij de Love Parade in Duisburg. Een bekend voorbeeld in Nederland is het incident met de
zogenaamde ‘Damschreeuwer’ in mei 2010 tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam. Tijdens de
herdenking veroorzaakte een man paniek door hard te schreeuwen, wat leidde tot een massale uitbraak van paniek en




                                                                                                                      213
</pre>

====================================================================== Einde pagina 213 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 214 ======================================================================

<pre>verdrukking onder de aanwezigen. Mensen renden in paniek weg, waardoor verschillende personen gewond raakten
door valpartijen en verdrukking.


Oorzaken
Verdrukking treedt op bij een hoge dichtheid van aanwezigen op een bepaald grondoppervlak en een grote mate van
ingeslotenheid, waarbij de bewegingsruimte en vluchtwegen beperkt zijn. Een triggerincident kan aanleiding geven tot
verdrukking, waarbij paniek of stuwing wordt aangewakkerd. Echter, verdrukking kan ook ontstaan zonder een
triggerincident, bijvoorbeeld door een slecht georganiseerd evenement waarbij te veel mensen in een te beperkte ruimte
worden toegelaten of waarbij bezoekersstromen elkaar kruisen in een te kleine besloten ruimte.

Ontwikkelingen
Een aantal ontwikkelingen zijn relevant in relatie tot verstoring van de publieksveiligheid bij evenementen. Zo
vergemakkelijkt de opkomst van nieuwe technologieën, zoals geavanceerde bewakingssystemen, crowd management
software en real-time monitoring via drones en CCTV, het beheer van grote menigten en maakt snel ingrijpen bij
incidenten mogelijk. Deze technologische vooruitgangen kunnen de veiligheid bij evenementen aanzienlijk verhogen.
Echter, de afhankelijkheid van dergelijke technologieën brengt ook kwetsbaarheden met zich mee, zoals storingen of
cyberaanvallen.

Daarnaast bieden sociale media krachtige tools voor het verspreiden van informatie en waarschuwingen in real-time. Dit
kan helpen bij het snel informeren van het publiek en het coördineren van noodmaatregelen, wat cruciaal is tijdens
evenementen. Tegelijkertijd kunnen sociale media bijdragen aan de snelle verspreiding van paniek en desinformatie. De
rol van sociale media in het snel mobiliseren van grote groepen mensen kan ook leiden tot onverwachte en
ongecontroleerde menigten, wat de kans op verdrukking vergroot.

Klimaatverandering en extreme weersomstandigheden, zoals hittegolven, zware regenval of stormen, kunnen de
veiligheid van evenementen aanzienlijk beïnvloeden. Deze omstandigheden kunnen op zichzelf al risico's met zich
meebrengen, maar kunnen ook fungeren als triggerincidenten die massale paniek en verdrukking veroorzaken.

Maatregelen
Maatregelen
Gemeenten en VRBZO categoriseren evenementen in drie risicocategorieën: A, B en C.
   -    A-evenementen zijn reguliere evenementen die de organisator zelf voldoende veilig kan voorbereiden en
        uitvoeren. Hierbij hebben de hulpdiensten informatie beschikbaar om de organisator te ondersteunen.
   -    B-evenementen vereisen meer aandacht bij de voorbereiding vanuit zowel de gemeente als de organisator dan
        A-evenementen. De gemeente kan het noodzakelijk achten om maatwerkondersteuning van de hulpdiensten
        aan te vragen.
   -    C-evenementen zijn risicovolle evenementen waarbij de impact van de risico’s dusdanig groot is dat
        samenwerking tussen de organisator, betrokken hulpdiensten en de gemeente vereist is. De risico’s moeten
        hierbij duidelijk in kaart worden gebracht, en er moeten heldere afspraken en beschrijvingen worden gemaakt
        over de te nemen maatregelen bij een calamiteit.

Om de behandelaanpak van een evenement te bepalen, wordt een behandelscan gebruikt als hulpmiddel. Deze scan is
bedoeld voor evenementen waarvoor een vergunning verplicht is. De keuze van de behandelclassificatie blijft altijd een




                                                                                                                    214
</pre>

====================================================================== Einde pagina 214 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 215 ======================================================================

<pre>eigen afweging van de gemeente. De adviescriteria van de hulpdiensten zijn in de behandelscan verwerkt, zodat het voor
een vergunningverlener eenvoudig inzichtelijk is of en bij welke hulpdiensten advies kan worden gevraagd.


Partners
De organisatoren van evenementen zijn verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid op het evenement. Zij dienen
hiertoe onder andere veiligheidsplannen op te stellen, inclusief crowdmanagement, noodprocedures, enzovoorts. De
gemeenten zijn verantwoordelijk voor de vergunningverlening. Zij zorgen ervoor dat de evenementen aan de
veiligheidsvoorschriften voldoen en houden toezicht op de naleving hiervan. De hulpdiensten zijn adviserend.

Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, verdrukking en stuwing in menigten
Maakt zich wel eens zorgen: 28% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 81% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 11% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.




                                                                                                                  215
</pre>

====================================================================== Einde pagina 215 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 216 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                 Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Verdrukking kan leiden tot dodelijke slachtoffers en ernstig gewonden. Personen kunnen worden vertrapt of bekneld
raken in de menigte, wat kan resulteren in verstikking en andere levensbedreigende verwondingen. Naast de
onmiddellijke fysieke gevolgen, zoals dodelijke slachtoffers en gewonden, hebben dergelijke incidenten ook een
langdurige psychologische impact op de overlevenden, ooggetuigen en nabestaanden van de slachtoffers.


Een verdrukking kan bovendien het vertrouwen in het lokaal en regionaal bestuur ernstig aantasten. Wanneer
veiligheidsmaatregelen ontoereikend blijken te zijn, kunnen beschuldigingen van nalatigheid en incompetentie worden
geuit. Dit kan leiden tot politieke consequenties en een verlies van vertrouwen van het publiek in de autoriteiten.

Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van verdrukking en verstoring bij evenementen hangt af van verschillende factoren, waaronder de
aard en omvang van het evenement, de locatie, en de mate van voorbereiding en crowd management. Grote
evenementen met hoge bezoekersaantallen, zoals festivals, sportwedstrijden en concerten, brengen een verhoogd risico
op verdrukking met zich mee, vooral als ze plaatsvinden op locaties met beperkte ruimte en ontsnappingsroutes. Hoewel
de kans op ernstige incidenten relatief laag blijft bij goed georganiseerde evenementen met adequate
veiligheidsmaatregelen, blijft verdrukking een reëel risico.




                                                                                                                    216
</pre>

====================================================================== Einde pagina 216 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 217 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een zonnige zomerdag vindt er een groot muziekfestival plaats in de regio Zuidoost-Brabant. Het festival trekt
duizenden bezoekers van verschillende leeftijden en achtergronden, aangetrokken door de line-up van populaire
artiesten en de ontspannen sfeer aan het water. De organisatoren hebben verschillende veiligheidsmaatregelen
getroffen, zoals duidelijke bewegwijzering, een verhoogde aanwezigheid van beveiligingspersoneel en eerstehulpposten.


Rond 20:00 uur, net voordat de hoofdact het podium betreedt, begint de menigte zich te verplaatsen naar het
hoofdpodium. De festivalgangers willen een goede plek bemachtigen om hun favoriete artiest van dichtbij te zien. De
sfeer is opgewonden en mensen dringen steeds dichter naar het podium. De drukte neemt toe en de menigte staat dicht
op elkaar gepakt.


Plotseling ontstaat er paniek wanneer een aantal festivalgangers een harde knal hoort, afkomstig van een omvallende
lichtmast. In de verwarring en het lawaai raken mensen in paniek, denkend dat er sprake is van een veiligheidsrisico
zoals een aanslag. De paniek verspreidt zich snel door de menigte, en mensen beginnen in verschillende richtingen te
rennen in een poging te ontsnappen.


De druk op de menigte neemt snel toe, en ondanks de pogingen van beveiligingspersoneel om de situatie onder controle
te krijgen, verergert de chaos. Bezoekers proberen wanhopig te ontsnappen aan de verdrukking, maar door de dichtheid
van de menigte is er weinig ruimte om te bewegen. Mensen schreeuwen om hulp en proberen elkaar overeind te helpen,
maar de chaos maakt het moeilijk om effectief te handelen. Enkele bezoekers verliezen het bewustzijn door de druk en
het gebrek aan zuurstof.


De aanwezige hulpdiensten en festivalbeveiliging reageren snel door extra personeel in te zetten en nooduitgangen te
openen om de menigte te spreiden. Eerstehulpposten worden overspoeld met gewonden, en medische teams verlenen
hulp aan degenen die gewond zijn geraakt of ademhalingsproblemen hebben. De politie helpt bij het evacueren van de
meest getroffen gebieden en zorgt ervoor dat de nooduitgangen vrij blijven.


Het duurt ongeveer een uur voordat de situatie onder controle is en de menigte zich weer enigszins heeft verspreid.
Tientallen festivalgangers zijn gewond geraakt, variërend van lichte kneuzingen en snijwonden tot ernstige verwondingen
door verdrukking. De organisatie besluit om het festival voortijdig te beëindigen en start een onderzoek naar de oorzaak
van de verdrukking om toekomstige incidenten te voorkomen.




                                                                                                                       217
</pre>

====================================================================== Einde pagina 217 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 218 ======================================================================

<pre>9.3.28 Openbare orde verstoringen
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Openbare orde verstoringen verwijzen naar gebeurtenissen waarbij de normale orde en rust in de samenleving ernstig
worden verstoord. Dit kan variëren van kleinere en bijna dagelijkse openbare ordeverstoringen tot grootschalige rellen.
De kleinere openbare ordeverstoringen vallen buiten het bestek van deze uitwerking. Deze uitwerking richt zich
hoofdzakelijk op rellen. Een rel is een grootschalige verstoring van de openbare orde, vaak veroorzaakt door een groot
aantal mensen dat in groepsverband geweld gebruikt tegen autoriteiten, publieke of private eigendommen, of andere
personen. Rellen kunnen leiden tot grootschalige vechtpartijen, vernielingen en plunderingen.

Geografische en temporele kenmerken kunnen een rol spelen bij het ontstaan, het verloop en de impact van rellen.
Rellen komen vaker voor in stedelijke gebieden, vooral in sociaal-economisch zwakkere wijken waar hoge
bevolkingsdichtheden en slechte leefomstandigheden onvrede en frustratie vergroten. Steden met een goed ontwikkelde
infrastructuur voor openbaar vervoer kunnen snel grote aantallen mensen samenbrengen, wat de mobilisatie voor
protesten vergemakkelijkt en de kans op snelle escalatie en maatschappelijke ontwrichting vergroot.

Temporeel gezien ontstaan rellen vaak naar aanleiding van specifieke gebeurtenissen of beleidsmaatregelen die
onvrede veroorzaken, zoals de invoering van een avondklok of controversiële gemeentebesluiten. Rellen breken vaker ‘s
avonds en 's nachts uit, wanneer mensen zich anoniemer voelen en meer mensen vrij zijn van werk of andere
verplichtingen.


Demografische kenmerken
Jongeren en jongvolwassenen domineren vaak rellen. Maar ook personen uit economisch achtergestelde wijken of met
lage inkomens zijn vaak oververtegenwoordigd bij rellen, omdat zij vaker sociale en economische ongelijkheid ervaren,
wat kan leiden tot frustratie en woede. Hoge werkloosheidscijfers binnen een gemeenschap dragen ook bij aan
ontevredenheid en frustratie, wat de neiging tot deelname aan gewelddadige protesten versterkt. Rellen worden vaker
gedomineerd door mannen dan door vrouwen, wat te maken kan hebben met sociaal-culturele factoren en de neiging
van mannen om vaker betrokken te zijn bij risicovol en gewelddadig gedrag. Personen met een lager opleidingsniveau
zijn eveneens vaker betrokken bij rellen, deels door minder kansen op de arbeidsmarkt en meer blootstelling aan
economische ongelijkheid en sociale uitsluiting.


Sociaaleconomische kenmerken
Sociaal-economische factoren zoals armoede, werkloosheid en lage opleidingsniveaus dragen significant bij aan de
dynamiek van rellen. Deze factoren creëren een context van ontevredenheid en frustratie die kan leiden tot
gewelddadige uitbarstingen wanneer specifieke triggers optreden.

Casuïstiek en statistiek
Prominente voorbeelden van grootschalige verstoringen van de openbare orde zijn onder andere het Project-X incident
in Haren, de avondklokrellen in Eindhoven en de rellen in Geldermalsen.

Project X, ook bekend als het Facebookfeest, vond plaats in september 2012 in Haren. Het begon met een uitnodiging
voor een verjaardagsfeest van een 16-jarig meisje, die per ongeluk openbaar werd gedeeld op sociale media. Wat begon
als een kleinschalige uitnodiging mondde uit in een bijeenkomst van duizenden jongeren en escaleerde in grootschalige




                                                                                                                      218
</pre>

====================================================================== Einde pagina 218 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 219 ======================================================================

<pre>rellen. De sfeer sloeg om van feestelijk naar chaotisch en gewelddadig. Relschoppers richtten vernielingen aan, sloegen
ramen in, gooiden auto's om en stichtten brand. De politie, die niet was voorbereid op de omvang van de
ongeregeldheden, moest traangas en waterkanonnen inzetten om de menigte uiteen te drijven.

De gevolgen waren aanzienlijk: meerdere gewonden, zowel onder relschoppers als politieagenten, en miljoenen euro's
aan materiële schade. Winkels en huizen werden geplunderd en beschadigd en voertuigen werden in brand gestoken.
Het incident had ook een langdurige psychologische en sociale impact op de gemeenschap van Haren, die geschokt was
door de omvang van de rellen. Dit leidde tot discussies over de rol van sociale media in het mobiliseren van mensen en
het risico van ongewenste massabijeenkomsten.

De avondklokrellen in Eindhoven in januari 2021 werden veroorzaakt door onvrede over de invoering van een avondklok
tijdens de COVID-19-pandemie. Vooral jongeren, gefrustreerd door langdurige lockdowns en economische onzekerheid,
kwamen in opstand. Via sociale media werden oproepen tot protest en geweld verspreid. De rellen resulteerden in
vernielingen en plunderingen van winkels, brandstichting en beschadiging van het station. De politie gebruikte traangas
en waterkanonnen om de orde te herstellen, en veel relschoppers werden gearresteerd. De schade was aanzienlijk, en
de rellen leidden tot een gevoel van onveiligheid en verdeeldheid in de samenleving.

Een ander voorbeeld zijn de rellen in Geldermalsen in december 2015, die ontstonden uit protest tegen de geplande
bouw van een asielzoekerscentrum. De lokale bevolking vreesde overlast en veiligheidsproblemen door de komst van
asielzoekers, aangewakkerd door nationale en internationale debatten over migratie. Tijdens een
gemeenteraadsvergadering escaleerde het protest in geweld. Demonstranten bestormden het gemeentehuis, gooiden
met vuurwerk en vernielden eigendommen. De politie moest ingrijpen met wapenstokken en honden, en de vergadering
werd afgebroken. Deze rellen veroorzaakten niet alleen materiële schade, maar legden ook diepgaande spanningen en
angsten bloot binnen de gemeenschap, wat leidde tot politieke discussies over integratie en veiligheid.

Oorzaken
De belangrijkste oorzaken van grootschalige ordeverstoringen, waaronder rellen, zijn vaak een combinatie van sociale en
economische ongelijkheid, zoals armoede, werkloosheid en discriminatie, die leiden tot ontevredenheid en frustratie.
Politieke onrust, veroorzaakt door ontevredenheid met overheidsbeleid, kan ook een grote rol spelen. Incidenten met
politie of andere autoriteiten, zoals buitensporig politiegeweld, kunnen eveneens publieke verontwaardiging en massale
protesten uitlokken. Maar ook culturele en etnische spanningen kunnen bijdragen aan de mobilisatie van grote groepen
mensen. Economische crises, zoals recessies en bezuinigingsmaatregelen, verhogen de maatschappelijke onrust, en
specifieke triggers zoals politieke beslissingen, ongevallen en symbolische gebeurtenissen kunnen uiteindelijk de directe
aanleiding zijn voor grootschalige onrust. Deze onrust kan zich uiteindelijk uiten door het optreden van massale dan wel
ernstige aantastingen van de openbare orde (demonstraties en uiteindelijk rellen).

Objecten van belang
Belangrijke objecten bij grootschalige ordeverstoringen en rellen zijn vaak symbolische of strategische locaties die als
doelwit kunnen dienen vanwege hun betekenis of functie. Dit omvat regeringsgebouwen, zoals gemeentehuizen en
ministeries, die de autoriteit en het beleid vertegenwoordigen waartegen wordt geprotesteerd. Politiebureaus en andere
overheidsgebouwen zijn vaak doelwitten vanwege hun rol in de handhaving van de wet en orde. Maar ook commerciële
centra, zoals winkelgebieden en grote warenhuizen, kunnen eveneens het doelwit zijn, vooral vanwege de zichtbaarheid
en de mogelijkheid voor plunderingen. Infrastructuur, zoals treinstations, busdepots en andere openbaar




                                                                                                                      219
</pre>

====================================================================== Einde pagina 219 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 220 ======================================================================

<pre>vervoersknooppunten, is ook kwetsbaar omdat verstoringen daar grote impact kunnen hebben op de mobiliteit en het
dagelijks leven van mensen.


Ontwikkelingen
De toegenomen mobiliteit en communicatie tussen mensen wereldwijd, een kenmerk van globalisering, zorgt ervoor dat
lokale gebeurtenissen snel internationale aandacht kunnen trekken, wat kan leiden tot internationale
solidariteitsprotesten en het importeren van conflicten uit andere delen van de wereld. De toenemende polarisatie binnen
samenlevingen versterkt deze tendens, doordat groepen met tegengestelde meningen en belangen steeds vaker lijnrecht
tegenover elkaar staan. Sociale media spelen hierbij een cruciale rol door de verspreiding van geruchten en
complottheorieën te faciliteren, waardoor de kans op gewelddadige confrontaties toeneemt.
Sociale media zijn ook essentieel in de organisatie en mobilisatie van mensen voor protesten en rellen. Platforms zoals
Facebook, Twitter en WhatsApp maken het mogelijk om snel en effectief grote groepen mensen te bereiken en te
mobiliseren, wat kan leiden tot spontane en grootschalige bijeenkomsten die moeilijk te controleren zijn. Dit komt vaak
voor in een context van groeiende economische ongelijkheid. De kloof tussen rijke en arme delen van de bevolking leidt
tot sociale spanningen. Werkloosheid, armoede en gebrek aan kansen dragen bij aan gevoelens van onrechtvaardigheid
en frustratie, die zich kunnen uiten in gewelddadige protesten.

Politieke onrust, veroorzaakt door een gebrek aan vertrouwen in de overheid en politieke instellingen, draagt verder bij
aan de kans op rellen. Technologische ontwikkelingen hebben daarnaast de dynamiek van rellen veranderd. De
beschikbaarheid van mobiele technologie en internet maakt het niet alleen makkelijker om rellen te organiseren, maar
verandert ook de manier waarop ze worden gevoerd. Live streaming, drones en andere technologieën kunnen worden
gebruikt om de situatie in real-time te monitoren en te beïnvloeden, wat de complexiteit en impact van dergelijke
gebeurtenissen vergroot.

Partners
Bij dit crisistype is een belangrijke rol weggelegd voor de burgemeester en het OM. De burgemeester is belast met de
handhaving van de openbare orde en kan bij verstoring van de openbare orde, of bij ernstige vrees voor het ontstaan
daarvan, de bevelen geven die noodzakelijk worden geacht voor de handhaving van de openbare orde.


Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, grootschalige ordeverstoringen, buurtellen en/of demonstraties
Maakt zich wel eens zorgen: 42% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 85% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 18% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.




                                                                                                                       220
</pre>

====================================================================== Einde pagina 220 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 221 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                  Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Hoewel het aantal slachtoffers varieert afhankelijk van de ernst en duur van de rellen, laten historische en recente
voorbeelden zien dat grootschalige ordeverstoringen significant leed kunnen veroorzaken, waarbij ook slachtoffers vallen.
Gewelddadige confrontaties tussen relschoppers en de politie kunnen resulteren in gewonden of zelfs dodelijke
slachtoffers onder zowel de deelnemers als de ordetroepen. De dreiging van geweld kan bovendien leiden tot een
algemeen gevoel van onveiligheid en angst binnen de gemeenschap.


Rellen leiden vaak tot aanzienlijke fysieke en materiële schade, zoals de vernieling van eigendommen waaronder
winkels, voertuigen en publieke infrastructuur. De kosten voor het repareren van deze schade kunnen aanzienlijk zijn.
Daarnaast kunnen rellen het dagelijks leven van de inwoners verstoren, doordat straten worden afgesloten, openbaar
vervoer stil komt te liggen en winkels gesloten blijven. Rellen kunnen ook aanzienlijke financiële en economische schade
veroorzaken, zowel direct door vernieling van eigendommen en infrastructuur als indirect door verlies van inkomsten voor
lokale bedrijven en verhoogde verzekeringspremies. De kosten voor herstel en reparatie kunnen in de miljoenen euro's
lopen, en de verhoogde inzet van politie en hulpdiensten brengt extra uitgaven voor de lokale overheid met zich mee.

Grootschalige openbare orde verstoringen kunnen ook politieke gevolgen hebben. Ze kunnen leiden tot een verlies van
vertrouwen in de overheid en de autoriteiten, vooral als het gevoel bestaat dat de situatie slecht is aangepakt.

Sociaal-psychologisch hebben rellen een langdurige impact op de gemeenschappen. Ze kunnen leiden tot een breuk in
de sociale cohesie en het vertrouwen tussen verschillende groepen binnen de samenleving. Inwoners kunnen gevoelens
van angst, wantrouwen en onzekerheid ervaren, wat het herstel en de wederopbouw van de gemeenschap bemoeilijkt.

Tot slot kunnen rellen op één locatie aanleiding zijn om ook op andere plaatsen de orde te verstoren of andere type
relschoppers aantrekken met escalatie tot gevolg.


Waarschijnlijkheid
Gezien de combinatie van sociale en economische ongelijkheden, politieke polarisatie, de invloed van sociale media en
gelet op historische gebeurtenissen, is de kans op rellen en grootschalige ordeverstoringen in Nederland significant.
Daarbij neemt de invloed van moderne communicatietechnologieën en sociale media op de organisatie en mobilisatie
van mensen voor protesten steeds meer toe.




                                                                                                                      221
</pre>

====================================================================== Einde pagina 221 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 222 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een warme zomermiddag in de regio Zuidoost-Brabant escaleert een geplande vreedzame demonstratie in een
grootschalige openbare ordeverstoring. De demonstratie werd georganiseerd uit protest tegen de sluiting van een groot
cultureel centrum dat jarenlang een belangrijk ontmoetingspunt was voor de lokale gemeenschap. De sluiting,
veroorzaakt door bezuinigingsmaatregelen van de overheid, heeft geleid tot veel onvrede en zorgen onder de bevolking,
vooral in de omliggende wijken.


Via sociale media worden oproepen tot deelname massaal gedeeld, waardoor honderden mensen zich verzamelen in het
stadscentrum. De sfeer is aanvankelijk gespannen maar vreedzaam. Echter, naarmate de middag vordert, neemt de
menigte toe en beginnen kleine groepen provocateurs de demonstranten op te hitsen. Geruchten over politiegeweld
elders in het land verspreiden zich snel via social media, wat de spanningen verder aanwakkert.


Wanneer de politie de demonstratie probeert in te perken door enkele hoofdwegen af te sluiten, slaat de vlam in de pan.
Enkele demonstranten beginnen stenen en flessen naar de politie te gooien, waarop de politie reageert met traangas en
waterkanonnen. Naarmate de avond valt en de duisternis invalt, escaleert de situatie verder. Winkels worden geplunderd,
auto's in brand gestoken en straatmeubilair vernield. De rel verspreidt zich naar aangrenzende wijken, waar jongeren de
chaos aangrijpen om vernielingen aan te richten.


De openbare orde is ernstig verstoord en het stadscentrum verandert in een chaotische en gevaarlijke zone. Ambulances
en brandweerwagens hebben moeite om door de blokkades en brandende barricades te komen. Verschillende
hoofdwegen zijn onbegaanbaar, wat leidt tot verkeersopstoppingen en verdere ontwrichting van het dagelijks leven. In de
loop van de nacht houden de rellen aan, en de situatie wordt steeds grimmiger. Er vallen gewonden, zowel
demonstranten als politieagenten. De politie werkt samen met gemeentelijke crisisdiensten om de orde te herstellen,
maar de rellen houden urenlang aan.


De nasleep van de rellen is ernstig: tientallen gewonden, aanzienlijke materiële schade en een gevoel van onveiligheid
en verdeeldheid binnen de gemeenschap. De getroffen winkels en bedrijven sluiten tijdelijk hun deuren, wat leidt tot
economische verliezen. De gebeurtenissen leiden tot intensieve discussies over de aanpak van de politie, de oorzaken
van sociale onrust en de noodzaak van betere communicatie en samenwerking tussen overheid en inwoners om
toekomstige escalaties te voorkomen.




                                                                                                                       222
</pre>

====================================================================== Einde pagina 222 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 223 ======================================================================

<pre>9.3.29 Extreem geweld in openbare ruimte
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Extreem geweld is het aanwenden van geweld dat als extreem kan worden betiteld door het overweldigende karakter van
de gebruikte geweldsmiddelen, door de maatschappelijk gezien afschrikwekkende wijze waarop geweld wordt toegepast
en/of door de intentie van de daders zo veel mogelijk slachtoffers te maken. Terrorisme is een verbijzondering van
extreem geweld: het behelst het uit ideologische motieven dreigen met, voorbereiden of plegen van op mensen gericht
ernstig geweld, dan wel daden gericht op het aanrichten van maatschappij ontwrichtende zaakschade, met als doel
maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen, de bevolking ernstige vrees aan te jagen en/of politieke
besluitvorming te beïnvloeden.

Extreem geweld kent vele verschijningsvormen. Het kan gaan om kleinschalige acties met grote
maatschappijontwrichtende impact, maar ook om verwoestende en zeer gewelddadige incidenten met veel slachtoffers.
Het gaat niet altijd om incidenten met een terroristisch motief, denk bijvoorbeeld aan schietpartijen of gijzelingen. In
sommige gevallen is het motief direct duidelijk, in andere gevallen kan het enige tijd duren voordat het mogelijk is duiding
te geven aan een incident. Een (dreigend) extreem geweldsincident, met een mogelijk terroristisch motief, heeft een
directe weerslag op de samenleving.

Extreem geweld en terrorisme kunnen zich overal in Nederland voordoen. Het gaat hier dan ook om een risico dat voor
iedere veiligheidsregio geldt. Bepaalde geografische kenmerken beïnvloeden de dreiging en impact. In grotere steden
kan bijvoorbeeld vanwege bevolkingsdichtheid en aanwezigheid van belangrijke infrastructuur en overheidsinstellingen
de impact aanzienlijk groter zijn. Internationale knooppunten, waaronder Eindhoven Airport, zijn kwetsbare punten door
de hoge concentratie van reizigers. Dit maakt ze aantrekkelijke doelwitten voor terroristen die maximale impact willen
bereiken. Politieke en symbolische locaties in de regio, zoals gemeentelijke gebouwen en culturele of religieuze
instellingen, kunnen specifieke doelwitten zijn voor aanslagen met als doel angst te zaaien en politieke of ideologische
boodschappen te versterken.

De timing van aanslagen kan beïnvloed worden door verschillende factoren. Terroristische groeperingen kunnen
specifieke data kiezen die symbolisch belangrijk zijn, zoals nationale feestdagen of verkiezingen, om de impact van de
aanslag te vergroten. Internationale gebeurtenissen, zoals conflicten of politieke spanningen in het Midden-Oosten,
kunnen ook de timing van aanslagen beïnvloeden. Soms zijn aanslagen het resultaat van opportunistische acties waarbij
daders gebruik maken van onverwachte kansen of zwakheden in de beveiliging. Dit betekent dat de timing minder
voorspelbaar is en afhankelijk is van de omstandigheden op dat moment.

Casuïstiek en statistiek
In het verleden hebben zich verschillende vormen van extreem geweld en terrorisme voorgedaan in Nederland. Zo vond
in maart 2019 een schietpartij plaats in een tram in Utrecht, waarbij vier mensen om het leven kwamen en meerdere
personen gewond raakten. Het ging hier om terroristische motieven. De aanval veroorzaakte grote angst en paniek in de
stad. Direct na de aanval werd de stad in lockdown geplaatst, het openbaar vervoer stilgelegd en een grootschalige
politieactie opgestart om de dader te vinden.
In augustus 2018 vond een steekpartij plaats op het Centraal Station in Amsterdam, waarbij twee Amerikaanse toeristen
ernstig gewond raakten. De oorzaak van dit incident was de radicale islamitische overtuigingen van de dader, wat het
incident als een terroristische aanslag klasseerde. De politie schoot de dader ter plaatse neer en arresteerde hem. Het




                                                                                                                        223
</pre>

====================================================================== Einde pagina 223 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 224 ======================================================================

<pre>incident leidde tot verhoogde veiligheidsmaatregelen op het station, evacuaties van de directe omgeving en een snelle
reactie van hulpdiensten om de gewonden te behandelen en de situatie te beveiligen.
In mei 2018 stak een verwarde man drie mensen neer nabij de Haagsche Hogeschool in Den Haag. De oorzaak van dit
geweld lag in de psychische problemen van de dader, er was geen sprake van terroristische motieven. Eén persoon
raakte ernstig gewond.

In Nederland wordt het dreigingsniveau voor terrorisme vastgesteld door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding
en Veiligheid (NCTV). Dit niveau wordt regelmatig geëvalueerd en aangepast op basis van de huidige situatie en risico’s.
Sinds december 2023 staat het dreigingsniveau op 4, wat betekent dat er een reële kans is op een terroristische aanslag
in Nederland. Het jihadisme blijft de belangrijkste terroristische dreiging tegen Nederland.


Oorzaken
De oorzaken van extreem geweld en terrorisme zijn divers en kunnen ideologische, sociaal-economische, politieke,
psychologische, culturele of criminele aspecten omvatten. Deze factoren kunnen individueel of in combinatie bijdragen
aan de radicalisering en de neiging tot extreem gewelddadig gedrag. Specifieke Nederlandse contexten, zoals
terugkerende Syriëgangers en maatschappelijke polarisatie, kunnen hierbij een belangrijke rol spelen.

Objecten van belang
In de regio Zuidoost-Brabant zijn verschillende objecten van belang met betrekking tot extreem geweld en terrorisme,
variërend van publieke ruimtes en infrastructuur en transport waaronder Eindhoven Airport en openbaar vervoer tot
overheidsgebouwen, onderwijsinstellingen, culturele en religieuze locaties en economische doelwitten. Deze objecten
zijn aantrekkelijk voor extremisten vanwege hun symbolische waarde, hoge concentratie van mensen en potentiële
impact bij een aanval.

Ontwikkelingen
De trends en ontwikkelingen op het gebied van extreem geweld en terrorisme in Nederland worden nauwlettend
gemonitord door de NCTV. Volgens het meest recente Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) van juni 2024 zijn er
enkele belangrijke en ontwikkelingen. Zo is de terroristische dreiging in Nederland licht toegenomen door factoren zoals
de oorlog in Gaza, incidenten van Koranschendingen en activiteiten van jihadistische netwerken. Het mondiaal jihadisme
vormt al jaren de grootste terroristische dreiging tegen Nederland. De beweging bestaat uit de terroristische organisaties
Al Qaida en ISIS en aan hen gelieerde groepen, netwerken en eenlingen over de hele wereld, waaronder in Nederland.
Verder maken terroristische groeperingen steeds vaker gebruik van geavanceerde technologieën om aanslagen te
plannen en uit te voeren. Dit omvat het gebruik van sociale media voor rekrutering en propaganda, evenals de inzet van
drones en andere technologische hulpmiddelen voor verkenning en aanvallen.
Een andere belangrijke ontwikkeling ziet op polarisatie en toenemende spanningen tussen verschillende
bevolkingsgroepen binnen de samenleving welke bijdragen aan de voedingsbodem voor radicalisering, zowel bij
jihadistisch geïnspireerd terrorisme als bij extreemrechts en extreemlinks geweld.


Maatregelen
Preventief
    -    Er is een regionale Coördinatiekaart Extreem geweld en terrorisme. Het doel van deze coördinatiekaart is het
         voorbereiden van een gecoördineerde incidentbestrijding in geval van extreem geweld en terrorisme en het
         vastleggen van taken en verantwoordelijkheden van betrokken functionarissen. In de coördinatiekaart wordt de
         basis voor de alarmering, opschaling en inzet in de eerste fase bepaald.




                                                                                                                       224
</pre>

====================================================================== Einde pagina 224 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 225 ======================================================================

<pre>    -    Er is een Landelijk Crisisplan Extreem Geweld en Terrorisme. Dit plan beschrijft de gezamenlijke aanpak van
         dreigingen en crises waarbij sprake is van extreem geweld, al dan niet met een terroristisch motief. Het plan
         vormt een leidraad om op hoofdlijnen inzicht en overzicht te creëren in de bestaande afspraken en wetgeving op
         lokaal, regionaal en nationaal niveau.

Reactief
Eén van de bijzonderheden van het optreden bij een terroristische aanslag is het reactief optreden. De plaats van het
incident gaat gepaard met een dynamisch gevaar, namelijk dat van de aanslagpleger(s). Hiervoor is het ringenmodel
ontwikkeld. Het ringenmodel is bedoeld om veilig genoeg op te kunnen treden maar wel hulp te kunnen verlenen. In dit
model worden drie zones onderscheiden: ‘hot’, ‘warm’ en ‘cold’. In de hot zone mogen alleen specialistische eenheden
van de politie optreden omdat hier het gevaar het grootst is vanwege de (mogelijke) aanwezigheid van (een)
verdachte(n). In de warm zone mogen hulpverleners van de ambulance en brandweer alleen onder begeleiding van de
politie optreden om slachtoffers ter plekke te helpen of om ze te verplaatsen naar de cold zone.

Partners
Voor wat betreft dit crisistype is er een bijzondere rol weggelegd voor het college van procureurs-generaal, de
hoofdofficier van het landelijk parket (en eventueel de lokale hoofdofficier van justitie), de NCTV, het ministerie van
Justitie en Veiligheid en het ministerie van Defensie.


Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, extreem geweld en terrorisme
Maakt zich wel eens zorgen: 58% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 85% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 27% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.

In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘Terrorisme’
opgenomen. Hoewel dit een verbijzondering is van extreem geweld, geeft dit wel een indicatie van de perceptie van de
inwoners in de regio Zuidoost-Brabant. Uit de factsheet blijkt:
    -    Ingeschatte waarschijnlijkheid: 38% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt ‘terrorisme’ (zeer)
         waarschijnlijk, tegenover 48% van de Nederlanders.
    -    Zorgen over risico’s en dreigingen: 29% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
         maken over terrorisme, tegenover 30% van de Nederlanders.

Maatschappelijke aandacht
Een terroristisch incident genereert vrijwel direct internationale media-aandacht. Er kan een beroep gedaan worden op
bijstand door hulpdiensten uit het buitenland, vermoedelijke daders kunnen vluchten naar een ander land en er kunnen
slachtoffers met een buitenlandse nationaliteit te betreuren zijn.




                                                                                                                          225
</pre>

====================================================================== Einde pagina 225 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 226 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                   Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Extreem geweld en terroristische aanslagen leiden vaak tot doden en ernstig gewonden. Dit menselijk leed heeft een
langdurige impact op de slachtoffers, hun families en de bredere gemeenschap. De sociaal-psychologische impact van
extreem geweld is enorm. Getuigen en overlevenden van aanslagen ervaren vaak langdurig psychisch trauma en angst.
De angst voor nieuwe aanslagen kan zich verspreiden in de bredere gemeenschap, wat leidt tot een verhoogd gevoel
van onveiligheid en stress. Deze angst kan de sociale cohesie verstoren en gemeenschappen polariseren.


De economische schade van extreem geweld en terrorisme kan ook aanzienlijk zijn. De directe kosten omvatten
noodhulp, medische zorg en herstel van infrastructuur. Langdurige economische gevolgen kunnen onder andere de
vermindering van toerisme, verhoogde verzekeringspremies en verstoringen in handels- en bedrijfsactiviteiten omvatten.
Bovendien leiden verhoogde beveiligingsmaatregelen tot extra kosten voor de overheid en particuliere sector.
Terroristische aanslagen en extreem geweld verstoren het dagelijks leven van inwoners. Verhoogde
veiligheidsmaatregelen, zoals strengere controles en surveillance, kunnen leiden tot langere wachttijden en beperkingen
in bewegingsvrijheid. Dit kan invloed hebben op de manier waarop mensen hun dagelijkse activiteiten uitvoeren, zoals
reizen, werken en deelnemen aan openbare evenementen.


Daarnaast kunnen aanslagen leiden tot versterkte vooroordelen en discriminatie tegen bepaalde etnische of religieuze
groepen, wat de sociale cohesie kan ondermijnen en kan leiden tot verdere radicalisering en geweld. De symbolische
impact van aanslagen is eveneens significant; ze kunnen worden gezien als aanvallen op de waarden en vrijheden van
een samenleving, wat leidt tot een versterkt gevoel van kwetsbaarheid en verlies van vertrouwen in de overheid en de
rechtsstaat.


Waarschijnlijkheid
De kans dat in de regio Zuidoost-Brabant een incident plaatsvindt waarbij sprake is van extreem geweld, al dan niet met
een terroristisch motief, is voorstelbaar. Sinds december 2023 staat het dreigingsniveau op 4, wat betekent dat er een
reële kans is op een terroristische aanslag in Nederland. In de RbRa zijn verschillende scenario’s uitgewerkt en voorzien
van een waarschijnlijkheidsbeoordeling. Een scenario waarin een alleenhandelende dader met een achtergrond van
mentale problematiek vanuit een fixatie op een bepaald onderwerp mensen die behoren tot een bepaalde groep aanvalt,
wordt als zeer waarschijnlijk ingeschat. Een ander scenario betreffende een aanslag op een groot evenement met
gemakkelijk voorhanden middelen als steekwapens wordt enigszins waarschijnlijk geacht.




                                                                                                                      226
</pre>

====================================================================== Einde pagina 226 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 227 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een drukke zaterdagmiddag in december vindt een schietincident plaats in een groot winkelcentrum in Zuidoost-
Brabant. Het winkelcentrum is vol met mensen die kerstinkopen doen, families die samen lunchen en jongeren die tijd
doorbrengen met vrienden. Een zwaarbewapende schutter, gemotiveerd door extremistische ideologieën, opent het vuur
in het centrale atrium van het winkelcentrum.


De aanval veroorzaakt onmiddellijke paniek en chaos. Mensen rennen in alle richtingen terwijl de schutter zich door het
winkelcentrum beweegt, willekeurig schietend op passanten. Vijf mensen komen om het leven en twintig anderen raken
gewond, sommigen ernstig. Terwijl de schutter verder gaat met zijn aanval, besluiten enkele moedige omstanders in te
grijpen. Ze weten de schutter te overmeesteren en ontwapenen hem, waarbij ze hun eigen leven riskeren om anderen te
redden.


De politie arriveert snel ter plaatse, arresteert de schutter en beveiligt de omgeving. Hulpdiensten arriveren kort daarna
en beginnen met de evacuatie en behandeling van de gewonden. Het winkelcentrum wordt een plaats delict en blijft
urenlang afgesloten voor onderzoek.


De onmiddellijke impact van het incident is enorm. Het winkelcentrum wordt volledig ontruimd en de omliggende wegen
worden afgesloten, wat leidt tot verkeerschaos en verstoringen voor duizenden mensen. Scholen en bedrijven in de
omgeving worden geïnformeerd, en veel mensen vrezen voor verdere aanslagen. De media berichten continu over het
incident, wat leidt tot een golf van schok en verontwaardiging in de samenleving.




                                                                                                                        227
</pre>

====================================================================== Einde pagina 227 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 228 ======================================================================

<pre>9.3.30 Cyberaanvallen
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Nederland staat bekend als een van de meest gedigitaliseerde samenlevingen ter wereld. Dit komt door de
geavanceerde technologische infrastructuur, de brede acceptatie van digitale diensten en de hoge internetpenetratie.
Digitale systemen vormen het zenuwstelsel van de samenleving. Dat biedt veel kansen, maar brengt ook risico’s met zich
mee. De Nederlandse samenleving is steeds afhankelijker geworden van digitale systemen. Hierbij kan worden gedacht
aan handelingen als bellen, reizen, betalen, slimme sensoren in veiligheidssystemen en volledig geautomatiseerde
processen in tal van bedrijfstakken. En steeds vaker zijn verschillende systemen ook nog aan elkaar gekoppeld. Digitale
systemen raken steeds meer verweven in de samenleving en een duidelijk onderscheid tussen het digitale of fysieke
domein is eigenlijk niet meer te maken. De veiligheid in het digitale domein blijft echter ver achter bij die in het fysieke
domein. Dit maakt de samenleving kwetsbaar voor onder andere cyberaanvallen.


Een cyberaanval is een opzettelijke en kwaadwillige poging door individuen of groepen om computersystemen,
netwerken of digitale infrastructuren te verstoren, beschadigen, of ongeautoriseerde toegang te verkrijgen. Deze
aanvallen kunnen variëren van hacking, malware, phishing, ransomware, tot Distributed Denial of Service (DDoS)-
aanvallen. Het gaat dus om een moedwillige activiteit van een actor die is gericht op het met digitale middelen verstoren
van één of meer digitale processen.

Veel vitale infrastructuren, zoals energievoorziening, transportnetwerken, waterbeheer en gezondheidszorg, zijn sterk
gedigitaliseerd en onderling verbonden. Een storing in één systeem kan snel gevolgen hebben voor andere systemen,
wat de impact van een cyberaanval kan vergroten. Bedrijven en organisaties zijn vaak afhankelijk van complexe digitale
supply chains, bestaande uit leveranciers, partners en dienstverleners. Een cyberaanval op een enkele schakel in de
keten kan wijdverspreide verstoringen veroorzaken. Ook de brede acceptatie van cloud computing creëert
afhankelijkheden van externe cloud service providers, waardoor een aanval op een grote cloud provider gevolgen kan
hebben voor duizenden bedrijven en organisaties.

Casuïstiek en statistiek
De cyberaanvallen die plaatsvonden in 2022 en 2023 passen in het beeld van de digitale dreiging zoals beschreven in
het Cybersecuritybeeld Nederland 2023 (CSBN 2023). In Nederland of andere EU-landen deden zich geen
maatschappijontwrichtende cyberaanvallen voor. De aard van de incidenten bleef divers, met ransomware-aanvallen die
opnieuw een prominent aandeel vormden. Deze aanvallen gingen soms gepaard met de publicatie van buitgemaakte
informatie, wat de impact verder vergrootte. Ook de uitval van digitale processen kwam relatief vaak voor.

Opvallend ten opzichte van voorgaande jaren waren de cyberaanvallen door hacktivisten. Hoewel deze voornamelijk in
het buitenland plaatsvonden, werden er ook enkele aanvallen in Nederland geregistreerd. Daarnaast maakten enkele
incidenten duidelijk dat organisaties deel uitmaken van een breder ecosysteem, waardoor ze indirect te maken kunnen
krijgen met cyberaanvallen die andere delen van dat ecosysteem treffen.


Uit casussen zoals de cyberaanval op de Rotterdamse haven in 2017, de uitval van 112 door de KPN-storing in 2019 en
kwetsbaarheden in de Citrix-software in 2020 blijkt dat grootschalige cyberincidenten met eventuele maatschappelijke
gevolgen realistisch zijn.




                                                                                                                        228
</pre>

====================================================================== Einde pagina 228 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 229 ======================================================================

<pre>Er zijn een aantal zaken die digitale verstoringen en de gevolgbestrijding onderscheiden van een ‘regulier’ of ‘klassiek’
incident:
    -    De effecten van een digitale verstoring beperken zich niet tot territoriale grenzen en kan fluctueren; er is
         mogelijk geen duidelijke bronregio aan te wijzen. Tevens kunnen geopolitieke cyberdynamieken regionaal en
         lokaal grote impact hebben. De aanval op een bedrijf in Oekraïne had bijvoorbeeld gevolgen in de Rotterdamse
         Haven bij het bedrijf Maersk.
    -    Voorspellende waarden met betrekking tot schaal, tijdsduur, ernst en cascade-effecten zijn beperkt. Dit maakt
         het lastig om op een consistente manier met scenariodenken te werken en het handelingsperspectief wordt
         hierdoor onduidelijker.
    -    Na een incident is het niet altijd eenvoudig te bepalen of de betrokken systemen weer te vertrouwen zijn.
    -    Bij een digitale verstoring is het niet altijd (vaak niet) aan de veiligheidsregio om de oorzaak te bestrijden. De
         veiligheidsregio heeft echter wel met de gevolgen te maken.
    -    Het feit dat de digitale wereld volledig vervlochten is met de fysieke wereld, maakt dat iedere crisis of ieder
         incident een cybercomponent kan hebben. Deze alomvattendheid van het risicotype cyber onderscheidt het van
         andere risico’s.

Oorzaken
Cyberaanvallen worden veroorzaakt door diverse actoren. Landen zoals Rusland, China, Iran en Noord-Korea voeren
aanvallen uit voor spionage, sabotage en politieke beïnvloeding. Cybercriminelen, zowel individuen als groepen, richten
zich op financieel gewin via ransomware en Cybercrime-as-a-Service. Hacktivisten, gedreven door ideologische
motieven, proberen vijandige organisaties te ondermijnen. Insiders, zoals huidige of voormalige medewerkers, kunnen
met kwaadwillige intenties interne systemen aanvallen. Daarnaast gebruiken onervaren hackers, of scriptkiddies,
bestaande tools om kwetsbaarheden te exploiteren.

Objecten van belang
Aantasting van de cybersecurity kan leiden tot uitval van vitale infrastructuren zoals nutsvoorzieningen,
telecommunicatie, openbaar vervoer en ziekenhuizen, wat kan resulteren in de ontwrichting van een groot deel van het
maatschappelijk leven. Een cybercrisis kan ook de hulpdiensten treffen, waardoor de hulpverlening niet op gang komt.
Bovendien kunnen alarmerings- en communicatiemiddelen zoals het sirenenetwerk en NL Alert doelwit zijn van
cyberaanvallen. Deze keteneffecten kunnen op hun beurt leiden tot andere scenario’s die al naar hun aard zijn
beschreven.

Het digitale domein is sterk verweven met de samenleving, onder andere door kantoorautomatisering,
procesautomatisering, dataopslag en netwerkafhankelijkheid. Deze verwevenheid zorgt ervoor dat cyberaanvallen op
veel plaatsen kunnen plaatsvinden en dat de impact van een cyberaanval zich snel door de samenleving kan
verspreiden.


Ontwikkelingen
Nederland wordt geconfronteerd met een reeks actuele trends en ontwikkelingen op het gebied van cyberaanvallen,
zoals beschreven in het CSBN 2023. De digitale dreiging voor Nederland blijft onverminderd groot en aan verandering
onderhevig. Geopolitieke spanningen, zoals de Russische oorlog tegen Oekraïne, dragen bij aan een toename van
cyberaanvallen door statelijke actoren. Deze actoren gebruiken cyberaanvallen om hun belangen te behartigen, wat kan
leiden tot keteneffecten die vitale processen raken. De Russische oorlog tegen Oekraïne heeft bijvoorbeeld geleid tot een
opleving van hacktivisme, waarbij ideologisch gedreven cyberaanvallen worden uitgevoerd.




                                                                                                                        229
</pre>

====================================================================== Einde pagina 229 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 230 ======================================================================

<pre>De complexiteit en verwevenheid van digitale processen, systemen en netwerken in Nederland creëren een groot en
groeiend aanvalsoppervlak. Dit maakt de digitale infrastructuur kwetsbaar voor cyberaanvallen. Verouderde
informatiesystemen en de toename van het aantal Internet of Things (IoT)-apparaten vergroten deze kwetsbaarheid. IoT-
apparaten, die vaak beperkte beveiligingsmogelijkheden hebben, worden steeds vaker ingezet binnen kritieke
infrastructuren, wat de mogelijke gevolgen van een aanval ernstig kan maken.
Cybercriminelen blijven een aanzienlijke dreiging vormen vanwege het lucratieve verdienmodel dat cybercriminaliteit
biedt. Ransomware blijft een prominente methode, waarbij criminelen niet alleen gegevens versleutelen maar ook stelen
om slachtoffers onder druk te zetten met publicatie. De commercialisering van cyberaanvallen, zoals Cybercrime-as-a-
Service, maakt het voor minder technisch onderlegde criminelen mogelijk om aanvallen uit te voeren, wat de dreiging
verder vergroot.


Operationele technologie (OT), die een cruciale rol speelt in het aansturen van vitale processen, blijft een kwetsbare
bouwsteen. De verwevenheid van OT met informatietechnologie (IT) en de integratie van Industrial Internet of Things
(IIoT) vergroten het aanvalsoppervlak en het risico op compromittering van deze systemen. Ondanks de groeiende
aandacht voor de weerbaarheid van OT zijn er nog belangrijke uitdagingen en ruimte voor verbetering.

Een andere ontwikkeling is dat aanvallers steeds vaker gebruik van kunstmatige intelligentie en machine learning om
geavanceerdere en effectievere aanvallen uit te voeren. Dit verhoogt zowel de waarschijnlijkheid als de impact van
succesvolle aanvallen.

Maatregelen
Preventief
Er is een Coördinatiekaart Cybergevolgbestrijding en digitale ontwrichting welke zich primair richt op de gevolgen van
een extern cyberincident met een maatschappelijke impact.

Partners
De regionale crisisorganisatie is verantwoordelijk voor het bestrijden van de fysieke effecten bij cybercrises. Het
Nationaal Cyber Security Center (NCSC) vergroot de digitale weerbaarheid via organisaties binnen de rijksoverheid en
vitale processen, speelt een coördinerende rol bij nationale cybercrises, deelt informatie om de digitale weerbaarheid te
versterken en helpt bij het opzetten van samenwerkingsverbanden zoals ISAC en CSIRT. De Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en het Nationaal Crisis Centrum (NCC) zijn beschikbaar voor hulp, vragen en
afstemming en kunnen op verzoek een coördinerende rol oppakken richting betrokken veiligheidsregio’s en landelijke
partners. De Informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten (IBD) is de sectorale CERT/CSIRT voor alle Nederlandse
gemeenten en onderdeel van de VNG, ondersteunt gemeenten bij informatiebeveiliging en fungeert als schakelpunt met
het NCSC. Vitale en niet-vitale bedrijven, instellingen en organisaties die getroffen worden door een digitale crisis blijven
zelf verantwoordelijk voor de continuïteit van de eigen processen en dienstverlening.


Perceptie
Risicoperceptie onderzoek VRBZO 2021, aantasting cybersecurity/cyberdreigingen.
Maakt zich wel eens zorgen: 56% van de inwoners maakt zich minimaal 1 keer per jaar zorgen.
Ik ben niet voorbereid: 68% van de inwoners vindt zich niet voorbereid.
Informatiebehoefte: 28% geeft aan in (zeer) grote mate informatiebehoefte te hebben.




                                                                                                                         230
</pre>

====================================================================== Einde pagina 230 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 231 ======================================================================

<pre>In de regionale factsheet VRBZO van de najaarsmeting Risico- en Crisisbarometer 2023 is het risico ‘Cyberdreigingen’
opgenomen. Dit risico wordt als meest waarschijnlijk risico ingeschat. Uit de factsheet blijkt:
    -   Ingeschatte waarschijnlijkheid: 74% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant vindt ‘cyberdreigingen’ (zeer)
        waarschijnlijk, dit percentage is gelijk aan het percentage van de Nederlanders.
    -   Zorgen over risico’s en dreigingen: 43% van de inwoners in de regio Zuidoost-Brabant geeft aan zich zorgen te
        maken over cyberdreigingen, tegenover 46% van de Nederlanders.




                                                                                                                    231
</pre>

====================================================================== Einde pagina 231 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 232 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                     Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed

Omdat er talloze situaties denkbaar zijn als het gaat om cyberaanvallen, in combinatie met een mogelijke doorwerking
naar het fysieke domein, hangt de impact samen met de omvang, ernst en complexiteit van de verstoring die zich
voordoet. De gevolgen van cyberaanvallen kunnen doordringen in alle lagen van de samenleving. Duidelijk is dat er niet
één soort cyberaanval bestaat; de verschijningsvormen van cyberaanvallen en de gevolgen daarvan zijn divers.
Gevolgen van cyberaanvallen kunnen optreden bij een breed scala aan organisaties, overheidsdiensten en vitale
infrastructuren. En door de sterke verwevenheid van digitale systemen kunnen aanvallen op een enkel systeem snel
doorwerken naar andere sectoren. Dit leidt tot bredere maatschappelijke ontwrichting, met name in sectoren zoals
logistiek, financiële dienstverlening en de maakindustrie. Vele scenario’s zijn denkbaar. Door deze breedte van het thema
en de dreigingscategorieën is het moeilijk om generaliserende conclusies te trekken over de omvang en aard van de
impact van de onderliggende fenomenen in relatie tot specifieke veiligheidsbelangen of criteria.


Cyberaanvallen vormen een complexe en veelzijdige dreiging met potentieel verregaande gevolgen. Aanvallen kunnen
zo verstorend zijn dat ze langdurig impact hebben op organisaties en ketens. Hierbij kan onder andere worden gedacht
aan een uitval van vitale infrastructuur zoals de elektriciteits- of drinkwatervoorziening, het internet of betalingsverkeer.
De dreiging neemt derhalve toe doordat maatschappelijke processen door de digitale ontwikkelingen makkelijker op grote
schaal kunnen worden verstoord. Een cyberaanval kan dan ook leiden tot maatschappelijke onrust of verstoring van de
openbare orde, mede door moeilijk te voorspellen cascade-effecten. Een digitale verstoring kan ook directe impact
hebben op de veiligheidsregio zelf.


Het is niet ondenkbaar dat er slachtoffers vallen door de gevolgverstoringen in de samenleving. Afhankelijk van de
specifieke organisaties die geraakt worden, kunnen bepaalde processen in de zorg, het verkeer en andere vitale
sectoren verstoord raken, wat kan leiden tot dodelijke incidenten. Ernstige zijn eveneens mogelijk door de
gevolgverstoringen in de samenleving.

Ook de economische schade door cyberaanvallen kan aanzienlijk zijn. Zowel mkb-bedrijven als grote ondernemingen
kunnen te maken krijgen met stillegging van productie, verlies van klantgegevens en financiële verliezen door
herstelkosten en gemiste inkomsten. Dit kan leiden tot faillissementen en economische instabiliteit. Aanvallen op
hightech bedrijven kunnen leiden tot diefstal van intellectueel eigendom, verstoring van onderzoek en ontwikkeling, en
verlies van concurrentievoordeel. Dit heeft niet alleen financiële gevolgen, maar kan ook de technologische vooruitgang
belemmeren.




                                                                                                                         232
</pre>

====================================================================== Einde pagina 232 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 233 ======================================================================

<pre>Cyber aanvullen kunnen aanzienlijke sociaal-psychologische impact hebben. Ze kunnen angst en
onveiligheidsgevoelens veroorzaken, ondermijnen het vertrouwen in technologie en instellingen, en leiden tot stress en
psychische gezondheidsproblemen. Daarnaast kunnen ze sociale cohesie aantasten en de verspreiding van
misinformatie bevorderen, wat tot verdere verwarring en polarisatie leidt.


Waarschijnlijkheid
De waarschijnlijkheid van cyberaanvallen met een ontwrichtende werking in Nederland is aanzienlijk toegenomen. De
combinatie van een groter en complexer aanvalsoppervlak, geopolitieke spanningen, lucratieve cybercriminaliteit en
geavanceerde aanvalstechnieken maakt Nederland bijzonder kwetsbaar voor dergelijke aanvallen.




                                                                                                                     233
</pre>

====================================================================== Einde pagina 233 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 234 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Op een drukke maandagochtend in oktober wordt de regio Zuidoost-Brabant getroffen door een gerichte cyberaanval die
zowel midden- en kleinbedrijven (mkb) als ziekenhuizen raakt. De aanval begint met een phishingcampagne gericht op
bedrijven in diverse sectoren, waaronder detailhandel, productie en gezondheidszorg. Kwaadaardige e-mails verleiden
medewerkers om een geïnfecteerde bijlage te openen, waardoor ransomware wordt geïnstalleerd die zich snel door de
netwerken verspreidt.


Binnen enkele uren zijn de IT-systemen van tientallen mkb-bedrijven en meerdere ziekenhuizen versleuteld, inclusief
klantgegevens, orderverwerking, betalingssystemen en medische dossiers. De aanvallers eisen losgeld in cryptocurrency
in ruil voor het ontsleutelen van de gegevens. Bedrijven kunnen geen transacties verwerken, bestellingen plaatsen of hun
dagelijkse activiteiten uitvoeren, wat leidt tot chaos en onzekerheid.


De gevolgen zijn onmiddellijk merkbaar. Winkels kunnen geen betalingen accepteren of nieuwe voorraad bestellen.
Productiebedrijven moeten hun activiteiten stilleggen omdat ze geen toegang hebben tot cruciale gegevens en machines
die door de ransomware zijn vergrendeld. In de ziekenhuizen kunnen artsen en verpleegkundigen geen toegang krijgen
tot patiëntendossiers, wat de zorg voor hun patiënten ernstig belemmert. Operaties moeten worden uitgesteld of
geannuleerd, en de spoedeisende hulp kan geen nieuwe patiënten opnemen, wat de druk op andere zorginstellingen
verhoogt.


Om de bereikbaarheid, toegankelijkheid en opvang van acute patiënten te borgen, worden er snel noodmaatregelen
getroffen. Ambulances worden omgeleid naar ziekenhuizen buiten de regio en tijdelijke medische hulpposten worden
opgezet om de meest urgente zorg te bieden. De regionale gezondheidsdiensten coördineren met hulpdiensten om
ervoor te zorgen dat kritieke patiënten zo snel mogelijk de benodigde zorg ontvangen.


Het herstelproces duurt dagen, waarbij bedrijven en ziekenhuizen noodgedwongen overstappen op handmatige
processen om hun klanten en patiënten te blijven bedienen. Medische gegevens worden handmatig bijgehouden, wat de
werklast voor het personeel aanzienlijk verhoogt en de kans op fouten vergroot. De financiële schade is aanzienlijk, met
verloren inkomsten, kosten voor herstelwerkzaamheden en mogelijke reputatieschade.




                                                                                                                      234
</pre>

====================================================================== Einde pagina 234 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 235 ======================================================================

<pre>9.3.31 Ramp op afstand
Eigenschappen risico
Geografische en temporele kenmerken
Een ‘ramp op afstand’ verwijst naar een ramp die zich buiten Nederland voordoet, maar waarvan de gevolgen merkbaar
zijn voor Nederlanders. Dit kan bijvoorbeeld gaan om Nederlandse inwoners die betrokken raken bij een groot ongeluk of
een natuurramp in het buitenland. Een ramp op afstand kan zich overal ter wereld voordoen. Gedacht kan worden aan
gebieden waar veel Nederlanders naartoe reizen voor vakantie of werk. Bijvoorbeeld conflictgebieden waar Nederlanders
werkzaam zijn, zoals het Midden-Oosten, Afrika of delen van Zuid-Amerika. Daarnaast zijn er gebieden die gevoelig zijn
voor natuurrampen, zoals aardbevingen, tsunami's, orkanen en overstromingen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de ring van
vuur in de Stille Oceaan, de Caribische eilanden en Zuid-Azië. Dergelijke natuurrampen zoals orkanen, tyfoons en
moessonoverstromingen zijn vaak seizoensgebonden. Het orkaanseizoen in de Atlantische Oceaan loopt bijvoorbeeld
van juni tot november, terwijl het moessonseizoen in Zuid-Azië meestal van juni tot september duurt. Aan de andere kant
zijn rampscenario's zoals aardbevingen, terrorisme of grote industriële ongevallen moeilijk te voorspellen en kunnen op
elk moment plaatsvinden. Tijdens vakantieperiodes, zoals de zomer- en kerstvakantie, reizen meer Nederlanders naar
het buitenland, wat de kans vergroot dat een ramp op afstand een significante impact op Nederlandse inwoners heeft.

Demografische kenmerken
Nederlanders die veel reizen, vooral naar verre en exotische bestemmingen, lopen een groter risico om betrokken te
raken bij een ramp op afstand. Jongeren en werkende volwassenen zijn vaak de groepen die het meest reizen voor
zowel vakantie als werk. Personen die werken voor internationale bedrijven, NGO's of overheidsorganisaties kunnen zich
vaak bevinden in risicovolle gebieden. Dit betreft vaak diplomaten, hulpverleners en expats die actief zijn in
conflictgebieden of regio's met een verhoogd risico op natuurrampen.

Daarnaast hebben bepaalde etnische gemeenschappen in Nederland nauwe banden met hun landen van herkomst. Bij
rampen in deze landen kan er een aanzienlijke betrokkenheid en bezorgdheid zijn binnen deze gemeenschappen in
Nederland.

Sociaaleconomische kenmerken
Mensen met een hogere socio-economische status hebben vaak meer financiële middelen om naar verre bestemmingen
te reizen. Hierdoor kunnen zij vaker direct betrokken raken bij rampen op afstand. Dit geldt zowel voor toeristische reizen
als voor zakelijke reizen. Bij mensen met een lagere socio-economische status bestaat echter ook de kans om betrokken
te raken bij een ramp op afstand. Deze mensen hebben juist minder financiële middelen, waardoor zij vaker kiezen voor
een meer budget manier van reizen. Denk hierbij aan een lange busreis. (voornamelijk toeristische reizen). Een ander
risico is dat zij mogelijk vaker kiezen voor goedkopere hotels en accommodaties die in slechte staat kunnen zijn.

Casuïstiek en statistiek
Een van de meest aangrijpende voorbeelden van een ramp op afstand is het neerhalen van Malaysia Airlines vlucht
MH17 op 17 juli 2014. Het vliegtuig, dat op weg was van Amsterdam naar Kuala Lumpur, werd neergeschoten boven
Oost-Oekraïne, waarbij alle 298 inzittenden, waaronder 196 Nederlanders, om het leven kwamen. Deze ramp leidde tot
enorme maatschappelijke ontwrichting in Nederland. De stoet lijkwagens die vanaf Vliegbasis Eindhoven vertrok, werd
een symbool van nationale rouw. De belangrijkste gevolgen waren emotionele en psychosociale impact op
nabestaanden, de noodzaak voor intensieve coördinatie van repatriëring, en diplomatieke spanningen tussen Nederland
en andere betrokken landen.




                                                                                                                       235
</pre>

====================================================================== Einde pagina 235 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 236 ======================================================================

<pre>Maar ook de verwoestende aardbeving die in april 2015 plaatsvond in Nepal is een voorbeeld van een ramp op afstand.
Deze ramp had een aanzienlijke impact op Nederlandse reizigers die op dat moment in het land waren voor toerisme of
vrijwilligerswerk. De ramp leidde tot een gecoördineerde inspanning voor repatriëring en hulpverlening vanuit Nederland.
De gevolgen omvatten uitgebreide humanitaire hulpacties, ondersteuning van overlevenden en nabestaanden.

Een ramp op afstand kan een enorme impact kan hebben op een lokale gemeenschap, vooral wanneer veel personen uit
dezelfde gemeenten betrokken zijn. Een dergelijk voorbeeld is het busongeluk in de Sierre-tunnel in Zwitserland in maart.
Bij het ongeluk kwamen 28 mensen om het leven, waaronder 22 kinderen. Veel van de kinderen kwamen uit Lommel en
Heverlee, twee gemeenten in België, maar ook meerdere Nederlandse kinderen waren betrokken bij het ongeluk.


Oorzaken
Rampen op afstand kunnen vele oorzaken hebben, variërend van natuurrampen tot menselijke activiteiten en conflicten
waarbij Nederlanders betrokken raken.

Ontwikkelingen
De waarschijnlijkheid van een ramp op afstand neemt toe door de groeiende globalisering en toegenomen reisactiviteit
van Nederlanders. Meer mensen reizen naar verre bestemmingen, wat de kans vergroot dat ze betrokken raken bij een
ramp of crisis in het buitenland. Door het toenemende gebruik van internet en sociale media verspreidt nieuws zich
sneller, waardoor mensen zich wereldwijd meer betrokken voelen bij rampen.

Maatregelen
Er is bewustwording bij gemeenten dat het hen kan overkomen en dat er dan een taak en rol voor hen is weggelegd.
Welke rol dit is, is sterk afhankelijk van de aard van het incident. De reguliere processen van bevolkingszorg binnen de
crisisorganisatie kunnen de gemeente hierin ondersteunen. Afhankelijk van de impact kan er ook een rol zijn weggelegd
voor de landelijke overheid.

Partners
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken coördineert consulaire bijstand en werkt samen met buitenlandse autoriteiten.
Ambassades en consulaten bieden lokale ondersteuning aan Nederlanders in het getroffen gebied, helpen bij evacuatie
en regelen tijdelijke huisvesting en medische zorg. Ook hulpverleningscentrales, die namens de verzekeraars hulp
bieden, zijn belangrijk binnen dit crisistype. Zij zorgen voor praktische ondersteuning en logistieke hulp. Het Nederlandse
Rode Kruis verleent humanitaire hulp en psychosociale ondersteuning, terwijl lokale gemeenten in de regio Zuidoost-
Brabant de getroffen families kunnen ondersteunen door bijvoorbeeld bijeenkomsten te organiseren en informatie te
verstrekken. De GGD biedt medische zorg en psychosociale hulp aan teruggekeerde slachtoffers.

Maatschappelijke aandacht
De maatschappelijke aandacht voor rampen op afstand hangt af van de aard, omvang en locatie van de ramp, evenals
de betrokkenheid van specifieke groepen zoals kinderen. Grote rampen met veel slachtoffers en uitgebreide media-
aandacht leiden tot meer maatschappelijke betrokkenheid. Het gebruik van sociale media en de tijd van het jaar kunnen
deze aandacht verder vergroten. Zo hebben gebeurtenissen die plaatsvinden tijdens vakantieperiodes, zoals de zomer-
en kerstvakantie, vaak een grotere impact omdat er dan meer Nederlanders in het buitenland zijn.




                                                                                                                       236
</pre>

====================================================================== Einde pagina 236 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 237 ======================================================================

<pre>Gevolgen en waarschijnlijkheid
Gevolgen
        Impactcriteria                                                                 Score
 1.1    Aantasting integriteit grondgebied
 2.1    Doden
 2.2    Ernstig gewonden en chronisch zieken
 2.3    Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften)
 3.1    Kosten
 4.1    Langdurige aantasting natuur en milieu
 5.1    Verstoring van het dagelijks leven
 5.2    Aantasting lokaal en regionaal bestuur
 5.3    Sociaal psychologische impact
 6.1    Aantasting cultureel erfgoed


Rampen op afstand kunnen aanzienlijke gevolgen hebben afhankelijk van de aard en omvang van de ramp. Zowel voor
de direct getroffenen in het rampgebied als voor betrokkenen in Nederland. Allereerst kunnen er doden en ernstig
gewonden vallen in het land waar de ramp plaatsvindt. De emotionele en psychosociale impact op families of
gemeenschappen kan enorm zijn, met intense rouw en trauma tot gevolg. Collectieve rouw binnen gemeenschappen
leidt tot een sterke behoefte aan emotionele en psychologische ondersteuning, evenals gemeenschappelijke
herdenkingsactiviteiten.

Daarnaast kunnen rampen op afstand diplomatieke en politieke gevolgen hebben. Internationale samenwerking is vaak
vereist, wat kan leiden tot diplomatieke uitdagingen en samenwerkingsovereenkomsten. Eventuele politieke gevolgen
spelen eerder landelijk dan regionaal. Daar waar opzet in het spel is, is maatschappelijke onrust denkbaar.

Een ramp op afstand kan ook aanzienlijke kosten veroorzaken. Bijvoorbeeld voor de repatriëring van slachtoffers en
gewonden, medische behandelingen en langdurige zorg, en psychologische ondersteuning voor nabestaanden.

Media-aandacht en publieke betrokkenheid spelen eveneens een grote rol. Uitgebreide media verslaggeving kan
bewustwording en steun mobiliseren, maar legt ook extra druk op de betrokkenen. Publieke betrokkenheid leidt vaak tot
massale steunbetuigingen en hulpacties, zoals inzamelingen en herdenkingsbijeenkomsten.


Waarschijnlijkheid
De kans op een ramp op afstand is niet te berekenen maar zeker voorstelbaar. Wel neemt de waarschijnlijkheid van een
ramp op afstand toe door de groeiende globalisering en toegenomen reisactiviteit van Nederlanders. Meer mensen
reizen naar buitenlandse bestemmingen, wat ook de kans vergroot dat ze betrokken raken bij een ramp of crisis in het
buitenland.




                                                                                                                     237
</pre>

====================================================================== Einde pagina 237 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 238 ======================================================================

<pre>Illustratief scenario
Een groep Nederlandse schoolkinderen uit de regio Zuidoost-Brabant is op schoolreis naar Italië. De leerlingen,
afkomstig van een middelbare school, reizen samen met hun leraren en enkele ouders als begeleiders. Ze zijn onderweg
naar een historische stad voor een culturele uitwisseling en excursie. Tijdens een rit door de bergen raakt de bus van de
weg en kantelt na een bocht. De oorzaak blijkt een combinatie van vermoeidheid van de chauffeur en een onverwachte
scherpe bocht in de weg. Het ongeval veroorzaakt paniek en verwondingen onder de passagiers. Tragisch genoeg
komen een aantal kinderen om het leven door het ongeval.


Direct na het ongeval worden lokale Italiaanse hulpdiensten ingeschakeld. Ambulances, brandweer en politie arriveren
snel ter plaatse om eerste hulp te verlenen en gewonden te evacueren naar nabijgelegen ziekenhuizen. Enkele kinderen
en begeleiders hebben ernstige verwondingen opgelopen en moeten direct geopereerd worden. De Nederlandse
ambassade in Rome wordt onmiddellijk geïnformeerd en start met het coördineren van hulp voor de getroffen
Nederlanders. Ambassadepersoneel reist af naar de plaats van het ongeval om ondersteuning te bieden en fungeert als
contactpunt voor Italiaanse autoriteiten en de Nederlandse slachtoffers.


Het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Nederland opent een noodlijn voor de families van de betrokkenen en stelt een
crisisteam samen. Lokale gemeenten in Zuidoost-Brabant worden geïnformeerd en bereiden zich voor op de terugkeer
van de leerlingen en begeleiders. Hulpverleningscentrales van verzekeraars regelen de repatriëring en verdere medische
zorg voor de gewonden. De media in Nederland pikken het nieuws snel op, wat leidt tot brede nationale aandacht. Lokale
gemeenschappen in Zuidoost-Brabant tonen hun medeleven en organiseren steunbetuigingen. Scholen in de regio
houden herdenkingsbijeenkomsten en bieden psychosociale ondersteuning aan leerlingen en families.




                                                                                                                      238
</pre>

====================================================================== Einde pagina 238 =================================================================

<br><br>