<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Gemeente Etten-Leur
Uitkomsten controle
jaarrekening 2009
Verslag van bevindingen voor de Gemeenteraad
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                       Ernst & Young Accountants LLP
                                                                                                       Prof. Dr. Dorgelolaan 12
                                                                                                       5613 AM EINDHOVEN
                                                                                                       Postbus 455
                                                                                                       5600 AL EINDHOVEN
                                                                                                       Tel.: 088-4074591
                                                                                                       Fax: 088-4074801
                                                                                                       www.ey.nl




De Raad
van de gemeente Etten-Leur
Posbus 10100
4870 GA ETTEN-LEUR



Eindhoven, 27 mei 2010                                                                              60405200/DZ/mvb/10.0346


Geachte leden van de Gemeenteraad,

In aansluiting op onze controle van de jaarrekening 2009 van de gemeente Etten-Leur,
brengen wij hierbij verslag uit over de uitkomsten van onze controle.

Wij willen u als opdrachtgever met dit verslag zo goed mogelijk informeren en ondersteunen in
de uitoefening van uw kaderstellende en controlerende functie. Dit verslag sluit aan op de
afspraken die wij met u hebben gemaakt en die zijn vastgelegd in onze opdrachtbevestiging.

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij in concept besproken met de
portefeuillehouder financiën, de directeur, en de controller d.d. 19 april 2010. Een afschrift
van dit verslag is toegezonden aan het College van Burgemeester en Wethouders.

De onderwerpen die in dit verslag aan de orde komen hebben onderdeel uitgemaakt van onze
overwegingen bij de bepaling van de aard, het tijdstip van uitvoering en de diepgang van de
controlemaatregelen die zijn toegepast bij de uitvoering van de controle van de jaarrekening.
De in dit verslag opgenomen bevindingen doen geen afbreuk aan ons oordeel over de
getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening 2009.

Wij stellen het op prijs bijgevoegd verslag nader aan u toe te lichten in het audit committee of
eventuele vragen van u hierover te beantwoorden.

Wij danken u voor de plezierige samenwerking in het afgelopen jaar.

Hoogachtend,
Ernst & Young Accountants LLP




drs. D.E. Zijlmans RA                                              drs. M.H. de Hair RA
senior-manager                                                     partner




                           Ernst & Young Accountants LLP is een limited liability partnership gevestigd in Engeland en Wales met registratienummer OC335594. In relatie tot
                           Ernst & Young Accountants LLP wordt de term partner gebruikt voor een (vertegenwoordiger van een) vennoot van Ernst & Young Accountants LLP.
                           Ernst & Young Accountants LLP is statutair gevestigd te Lambeth Palace Road 1, London SE1 7EU, Verenigd Koninkrijk, heeft haar hoofdvestiging aan
                           Boompjes 258, 3011 XZ Rotterdam, Nederland en is geregistreerd bij de Kamer van Koophandel Rotterdam onder nummer 24432944. Op onze
                           werkzaamheden zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin een beperking van de aansprakelijkheid is opgenomen. Deze algemene
                           voorwaarden zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel Rotterdam en zijn in te zien op www.ey.nl.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                       i




Inhoudsopgave
1     Bestuurlijke samenvatting                                        1
1.1   Algemeen                                                         1
1.2   De financiële resultaten in perspectief                          1
1.3   Uw specifieke wensen en aandachtspunten                          2
1.4   Accountantsverklaring                                            2
1.5   Follow up bevindingen interne beheersing                         2
1.6   Bestuurlijke aandachtspunten                                     3

2     De controle in het kort                                          4
2.1   Uw opdracht aan ons                                              4
2.2   Onze controleaanpak                                              4
2.3   De goedkeurings- en rapporteringstoleranties                     5
2.4   Verantwoording over Single information en single audit (Sisa)    5
2.5   Verplichte mededelingen van uw accountant                        6

3     Uw specifieke wensen en aandachtspunten                          7
3.1   Risicomanagement                                                 7
3.2   Subsidie Surplus                                                 8
3.3   Inkoop- en aanbestedingsbeleid                                   8
3.4   Vergunningverlening                                              9
3.5   Grondaankopen                                                   10
3.6   Reserves en voorzieningen                                       11
3.7   Cultuureducatie                                                 12

4     De (financiële) resultaten in perspectief                       14
4.1   Analyse resultaat 2009                                          14
4.2   Analyse financiële positie ultimo 2009                          14
4.3   Solvabiliteit                                                   15
4.4   Analyse van het weerstandsvermogen                              15

5     De uitkomsten van onze controle                                 17
5.1   Een goedkeurende accountantsverklaring                          17
5.2   Evaluatie van fouten en onzekerheden                            17
5.3   Follow up bevindingen over de interne beheersing                17
5.4   Beoordeling van de rechtmatigheid                               18
5.5   Niet-financiële beheershandelingen                              20
5.6   Bevindingen bij de programmarekening                            20

Bijlagen
1     Verplichte mededelingen van uw accountant
2     Overzicht controleverschillen SiSa 2009
3     Actuele ontwikkelingen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>  2009
Inleiding
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                              1




1      Bestuurlijke samenvatting

1.1    Algemeen
De gemeente Etten-Leur is een zeer ambitieuze gemeente en heeft volop toekomstplannen. Zo
bent u al enige tijd bezig met de ontwikkeling van een nieuw sociaal-cultureel educatief
knooppunt. Daarnaast worden ook andere projecten, zoals Brede Scholen en nieuwe
sportaccommodaties genoemd in de StructuurVisie Plus. Wij merken overigens wel op dat
deze StructuurVisie op dit moment in het licht van de economische crisis en de aanstaande
bezuinigingen bijgesteld wordt.

Ook heeft u eind 2009 besloten om het hoge onderhoudsniveau van de openbare ruimte te
handhaven. Om de meerjarenbegroting met ingang van 2010 te ontlasten is besloten voor
2010 een bedrag van € 15 miljoen begroot toe te voegen aan de voorziening Beheren op
Niveau, waarmee een verdere verhoging van de jaarlijkse storting achterwege kan blijven.
Deze transactie wordt overigens pas in 2010 in uw administratie verwerkt, in lijn met de
programmabegroting. Al de ambities kosten vanzelfsprekend geld en kunnen ook extra
onvoorziene financiële risico’s met zich meebrengen.

1.2    De financiële resultaten in perspectief
Het saldo van baten en lasten (na bestemming) over het jaar 2009 bedraagt € 228.000
voordelig (geraamd saldo volgens de herziene begroting € 28.000 voordelig).

Het resultaat over 2009 ten opzichte van de gewijzigde begroting kan als volgt worden
weergegeven:

                                                    Gewijzigde      Rekening
Bedragen x € 1.000                                  begroting         2009          Afwijking
Totale lasten                                         € 113.693     € 111.285           € 2.408
Totale baten                                          € 114.406     € 111.589         (€ 2.817)
Resultaat vóór bestemming                                  € 713        € 304            (€ 409)
Mutaties in reserves                                     (€ 685)        (€ 16)             € 669
Resultaat na bestemming                                     € 28        € 288              € 260

Het totaal van de reserves volgens de balans per jaareinde 2009 bedraagt € 87,9 miljoen,
hetgeen een toename betekent van ongeveer € 0,3 miljoen ten opzichte van jaareinde 2008.
Voor een goede beoordeling van de financiële positie dienen ook de niet uit de balans blijkende
risico’s, zoals deze uit de risicoparagraaf blijken, in ogenschouw te worden genomen.

Op basis van de huidige weerstandscapaciteit van de gemeente, rekening houdend met de
totale reservepositie, het huidige financiële beleid en de in de risicoparagraaf omschreven
risico’s zijn wij van mening dat de gemeente Etten-Leur een toereikende financiële positie
heeft.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                               2




1.3    Uw specifieke wensen en aandachtspunten
U heeft ons gevraagd dit jaar specifiek aandacht te besteden aan de volgende onderwerpen:
—    Risicomanagement
—    Rechtmatigheid van de subsidieverstrekking aan Surplus
—    Aanbesteden bij omvangrijke projecten
—    Verlening van vergunningen binnen de gemeentelijke organisatie
—    Grondtransacties
—    Mutaties in reserves en voorzieningen
—    Geldstromen met betrekking tot cultuureducatie

In hoofdstuk 3 geven wij u onze bevindingen over de door u aangedragen onderwerpen.

1.4    Accountantsverklaring
1.4.1 Een goedkeurende accountantsverklaring
Wij hebben bij de jaarrekening van de gemeente Etten-Leur een goedkeurende
accountantsverklaring afgegeven met betrekking tot zowel de getrouwheid als de
rechtmatigheid. Dit houdt in dat:
—     De in de programmarekening opgenomen balans en toelichting en rekening van baten en
      lasten geven een getrouwe weergave van de financiële positie en de baten en lasten van
      de gemeente Etten-Leur.
—     De baten en lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2009 in overeenstemming zijn
      met de door u vastgestelde wet- en regelgeving.
—     Het jaarverslag en de jaarrekening 2009 in overeenstemming met het BBV zijn ingericht.

Uit hoofde van onze controletaak hebben wij de financiële gegevens zoals opgenomen in de
jaarrekening gecontroleerd. De in het jaarverslag opgenomen beleidsgegevens,
prestatiegegevens en de toelichtingen daarop, hebben wij niet gecontroleerd.

1.4.2 Evaluatie fouten en onzekerheden
De goedkeurende strekking van de accountantsverklaring voor zowel het getrouwheids- als
het rechtmatigheidsoordeel betekent dat de jaarrekening met een redelijke mate van
zekerheid geen fouten of onzekerheden bevat die in totaliteit de voor de jaarrekeningcontrole
gehanteerde goedkeuringstolerantie overschrijden.

Uit onze werkzaamheden resteren geen ongecorrigeerde controleverschillen die afzonderlijk
groter zijn dan de met u overeengekomen rapporteringstolerantie.

1.5    Follow up bevindingen interne beheersing
In totaliteit constateren wij dat onze bevindingen met prioriteit H (zoals gerapporteerd in onze
management letter d.d. 19 november 2009) afdoende zijn opgelost. De opmerkingen over de
interne beheersing leiden daarmee niet tot bevindingen in het kader van de jaarrekening.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                             3




1.6   Bestuurlijke aandachtspunten
De organisatie is volop in ontwikkeling en kent een hoog investeringsniveau. Dit brengt
vanzelfsprekend een aantal bestuurlijke aandachtspunten met zich mee, die intern ook zijn
onderkend en opgepakt. Onderstaand hebben wij een top 3 van bestuurlijke aandachtspunten
gedefinieerd:

1     Risicomanagement in relatie tot het weerstandsvermogen in meerjarig perspectief. Wij
      gaan hierop nader in bij het aandachtspunt dat u als Raad aan ons heeft meegegeven.
      Daarbij hebben wij geconstateerd dat het huidige risicomanagement versnipperd en
      niet integraal is ingevoerd. De focus dient daarbij het eerst te liggen op:
          · impact van de rijksbezuinigingen en de economische crisis;
          · ICT;
          · Grondexploitatie, projecten en vastgoed; en
          · relatie met verbonden partijen en gesubsidieerde instellingen.

2     De Rijksbezuinigingen, die naar de gemeente Etten-Leur zullen doorwerken via de
      uitkering van het gemeentefonds en verlaging van specifieke subsidiestromen. De
      gemeente Etten-Leur kent op dit moment een gezonde financiële positie, maar ook een
      meerjarenbegroting die onder druk staat. Het is dus van belang om een degelijk plan
      van aanpak op te stellen en te volgen om te komen tot duurzame ombuiging van de
      lasten en baten. Ook de bijstelling van de Structuurvisie Plus loopt hierin mee.
      Het is zaak om op korte termijn zo’n plan van aanpak te formuleren, om de uitwerking
      mee te kunnen nemen in de meerjarenbegroting 2011-2014.

3     Routinematige aanpak van de rechtmatigheidscontroles. Deze werkzaamheden vinden
      nu nog geconcentreerd op het einde van het jaar plaats. Een routinematige inbedding
      biedt de mogelijkheid om tussentijds bij te sturen op basis van uitkomsten van de
      controles.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>        2009
De controle in het kort
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                 4




2      De controle in het kort
2.1    Uw opdracht aan ons
U hebt ons de opdracht gegeven tot controle van de jaarrekening. Wij hebben de afspraken
met u voor de controle van het boekjaar 2009 vastgelegd in onze opdrachtbevestiging van 14
oktober 2009.

In deze opdrachtbevestiging/dienstverleningsplan hebben wij u geïnformeerd over:
—     de reikwijdte van de controle en de toleranties;
—     de controleaanpak;
—     de specifieke wensen en afspraken van de Gemeenteraad;
—     de wederzijdse verantwoordelijkheden;
—     communicatie en rapportering;
—     team en onafhankelijkheid;
—     het honorarium.

Hierna gaan wij nog afzonderlijk in op de controleaanpak en uw specifieke wensen en
afspraken.

2.2    Onze controleaanpak
Door uw opdracht te aanvaarden nemen wij de taak op ons om als onafhankelijke deskundige
een oordeel uit te spreken over:
—    de getrouwe weergave in de jaarrekening van de baten en de lasten activa en passiva per
     31 december;
—    de rechtmatigheid van de totstandkoming van de in de jaarrekening opgenomen baten
     en lasten en balansmutaties.

Onze controle is verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder het Besluit
accountantscontrole provincies en gemeenten (BAPG). Onze controleaanpak is onder andere
gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Voorts
beoordelen wij of de jaarrekening voldoet aan de eisen gesteld in het Besluit Begroting en
Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Het jaarverslag toetsen wij marginaal op
tegenstrijdigheden met de jaarrekening.

De planning en uitvoering van onze controle en de daaraan gerelateerde advieswerkzaam-
heden zijn voornamelijk gericht op:
1     Het geven van feedback aan het College over onze bevindingen betreffende de interne
      beheersing van de bedrijfsprocessen en de kwaliteit van de verbijzonderde interne
      controle.
2     Beoordeling van het jaarverslag van de gemeente Etten-Leur.
3     Controle van de jaarrekening van de gemeente Etten-Leur.
4     Het afgeven van een accountantsverklaring bij de jaarrekening van de gemeente Etten-
      Leur.
5     Ondersteunen van de controlerende rol van de Gemeenteraad door het uitbrengen van
      een verslag van bevindingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                               5




In onze tussentijdse rapportage van 19 november 2009 gericht aan het College hebben wij
invulling gegeven aan het eerste onderwerp. In deze rapportage geven wij invulling aan de
overige onderwerpen.

2.3     De goedkeurings- en rapporteringstoleranties
Op grond van het BAPG stelt de Gemeenteraad de goedkeuringstolerantie vast die de
accountant bij zijn jaarrekeningcontrole dient te hanteren. Het normenkader en de
goedkeurings- en rapporteringstoleranties zijn op 9 november 2009 vastgesteld door de
Gemeenteraad. U heeft ons voor het boekjaar 2009 opgedragen om bij onze oordeelsvorming
uit te gaan van de hierna vermelde goedkeuringstolerantie:

Goedkeuringstolerantie                 Goedkeurend   Beperking    Oordeelonthouding   Afkeurend
Fouten in de jaarrekening (% lasten)      ≤ 1%       > 1% < 3%            –             ≥ 3%
Onzekerheden in de controle (%
                                          ≤ 3%       > 3% < 10%        ≥ 10%              –
lasten)

Op grond van de (concept) jaarrekening 2009 bedraagt de goedkeuringstolerantie voor fouten
afgerond € 1.110.000 (1%) en voor onzekerheden € 3.330.000 (3%). Als de goed-
keuringstolerantie niet wordt overschreden, kan een goedkeurende accountantsverklaring
worden afgegeven.

De rapporteringstolerantie, de maatstaf die geldt voor het rapporteren van fouten en
onzekerheden in dit verslag, is door de Gemeenteraad bepaald op € 116.000.

2.4     Verantwoording over Single information en single audit (Sisa)
Uw gemeente is wettelijk verplicht de verantwoordingsinformatie voor de in het bijzonder
benoemde specifieke uitkeringen op te nemen in een bijlage bij de jaarrekening. Bij de controle
van deze bijlage betrekken wij de door het ministerie van BZK gegeven aanwijzingen, namelijk
de circulaire Single Information Single Audit 2009, waarin onder andere opgenomen de Nota
verwachtingen accountantscontrole 2009.

De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het BAPG in het
verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie
per specifieke uitkering wordt overschreden:
—     € 10.000 indien de omvangbasis (totaal van de lasten) kleiner dan of gelijk aan
      € 100.000 is;
—     10% indien de omvangbasis groter dan € 100.000 en kleiner dan of gelijk aan
      € 1.000.000 is;
—     € 100.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                             6




In hoofdstuk 5 geven wij u inzicht in de fouten en onzekerheden en onze bevindingen over
deze specifieke uitkeringen.
Op verzoek van het ministerie van BZK nemen wij de volledige tabel van de specifieke
uitkeringen met fouten en onzekerheden op in dit verslag. U kunt deze tabel vinden in bijlage 2
van dit verslag.

2.5    Verplichte mededelingen van uw accountant
In bijlage 1 maken wij u een aantal (verplichte) mededelingen bekend betreffende de inrichting
en uitvoering van onze controle.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>         2009
Uw specifieke wensen en
   aandachtspunten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                               7




3      Uw specifieke wensen en aandachtspunten
U heeft ons gevraagd dit jaar specifiek aandacht te besteden aan de volgende onderwerpen:

3.1    Risicomanagement
Risicomanagement       Ernst & Young geeft een oordeel over de kwaliteit van het
                       risicomanagementsysteem in relatie tot de benoemde risico’s. Dit
                       oordeel wordt vergeleken met het oordeel dat in 2008 is gegeven.

Het risicomanagement van de gemeente Etten-Leur is in ontwikkeling. Wij constateren dat op
diverse terreinen binnen uw gemeente risicomanagement wordt toegepast. Daarbij kunt u
denken aan de rapportering over risico’s in de producten van de planning & controlcyclus zoals
binnen de paragraaf weerstandsvermogen. Daarnaast voert u afzonderlijk risicomanagement
inzake de veiligheid.

Wij constateren dat de gemeente Etten-Leur een slag heeft gemaakt door het toepassen van
een risicomanagement systeem, waarbij gesignaleerde risico’s stelselmatig worden
vastgelegd. Vanuit dat systeem worden ook inschattingen gemaakt ten aanzien van de
financiële impact van een risico en de kans dat het risico zich voordoet. De weerslag hiervan is
opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen van de jaarrekening. Wij zien dit als een
belangrijk onderdeel van risicomanagement, waarbij wij opmerken dat Etten-Leur op dit
gebied, zeker gelet op de omvang van de gemeente, zich in de voorhoede bevindt.

Recentelijk heeft de ambtelijke organisatie een ontwikkeltraject uitgestippeld, waarbij wij
direct vanaf het begin betrokken zijn geweest. Doel van dit traject is ‘hoe kunnen wij binnen de
gemeente Etten-Leur de risico’s managen en transparant maken in relatie tot een gezond
weerstandsvermogen en het bereiken van de gemeentelijke doelstellingen”. Daarbij wordt
gewerkt naar gemeentebreed risicomanagement met de nadruk op substantiële risico’s (ofwel
waar is de financiële impact en de kans dat het risico zich voordoet groot).

Op basis van onze sectorervaring onderscheiden wij als belangrijkste risicogebieden van dit
moment:
—    Impact van de rijksbezuinigingen en de economische crisis;
—    ICT;
—    Grondexploitatie, projecten en vastgoed; en
—    Relatie met verbonden partijen en gesubsidieerde instellingen.

Ten opzichte van 2008 zijn in 2009 in beperkte mate vervolgstappen gezet ten aanzien van
risicomanagement. Een ambtelijk voorstel voor de doorontwikkeling naar gemeentebreed
risicomanagement wordt binnenkort ter bespreking voorgelegd aan het audit committee. Wij
zijn van mening dat dit voorstel een goede mogelijkheid biedt om het risicomanagement van
uw gemeente te verbeteren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                             8




3.2    Subsidie Surplus
Rechtmatigheid budget     Ernst & Young geeft hierbij antwoord op de volgende vragen:
Surplus                   —     Is de subsidie verstrekt op basis van SMART beschreven
                                doelstellingen en prestatie-eisen (SMART staat voor Specifiek,
                                Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden)?
                          —     Wordt gecontroleerd of aan de doelstellingen en de prestatie-
                                eisen wordt voldaan?
                          —     Wordt indien nodig actie ondernomen op basis van de controle
                                over de doelstellingen en de prestatie-eisen?

Vanaf 2009 werkt de Gemeente Etten-Leur met een prestatieovereenkomst tussen Surplus en
de gemeente. In deze overeenkomst zijn op prestatieonderdeel doelstellingen en prestatie-
eisen beschreven. Wij constateren dat deze SMART zijn geformuleerd zijn, waarbij wij de
kanttekening plaatsen dat niet alle prestatieafspraken even goed meetbaar zijn.

Op basis van deze overeenkomst wordt door Surplus per kwartaal een management
rapportage opgesteld welke inzicht geeft in de realisatie van de gestelde doelen. Wij hebben
vastgesteld dat over het eerste en tweede kwartaal een dergelijke rapportage is opgesteld
door Surplus en dat deze rapportages uitvoerig met de gemeente Etten-Leur zijn besproken.
In deze besprekingen wordt gecontroleerd en toegelicht in hoeverre aan de doelstellingen en
prestatie-eisen is voldaan. De Raad is over deze tussentijdse rapportages in november 2009
geïnformeerd en daarbij is door de ambtelijke organisatie vastgesteld dat naar verwachting de
afgesproken doelstellingen en prestatie-eisen zullen worden behaald.

De verantwoording over het derde en vierde kwartaal is nog niet door de gemeente Etten-Leur
ontvangen. Met Surplus is de afspraak gemaakt dat deze verantwoordingen voor 1 mei 2010
zal worden ingediend.

3.3    Inkoop- en aanbestedingsbeleid
Inkoop- en            Ernst & Young geeft hierbij antwoord op de volgende vragen:
aanbestedingsbeleid   —     Wordt voldaan aan het inkoop- en aanbestedingsbeleid (maakt
                            overigens onderdeel uit van de reguliere controle). Indien van dit
                            beleid wordt afgeweken, liggen hieraan dan Collegebesluiten ten
                            grondslag?
                      —     Zou je bij inkopen en besteden een opdracht in meerdere delen
                            kunnen knippen en toch rechtmatig kunnen blijven? Een antwoord
                            op deze vraag wordt gegeven door het bezien van 3 nog te
                            benoemen concrete projecten.

De toetsing of inkopen voldoen aan het inkoop- en aanbestedingsbeleid maakt deel uit van
onze reguliere controle. Ten aanzien van de rechtmatigheid van het inkoopproces hebben wij
geen materiële bevindingen geconstateerd. Dit betekent dat in materiële zin wordt voldaan
aan het inkoop- en aanbestedingsbeleid. Wij hebben vastgesteld dat indien, anders dan de
gebruikelijke vorm wordt aanbesteed, hieraan een Collegebesluit ten grondslag ligt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                9




Ten aanzien van de tweede vraag met betrekking tot het knippen van opdrachten hebben wij
concreet een drietal opdrachten beoordeeld, te weten:
—    Ondergrondse containers;
—    Raamovereenkomst met 4 aannemers Operatie Water Weg;
—    Opstellen tweetal bestekken Hooghuis II ten behoeve van Operatie Water Weg.

Bij alle drie de opdrachten komen wij tot de conclusie dat een juist aanbestedingstraject is
gevolgd. Of het rechtmatig is om opdrachten op te knippen is logischerwijs afhankelijk van de
soort opdracht. In bovenstaande gevallen constateren wij het volgende.

Het opknippen van een aanbesteding van ondergrondse containers zou kunnen leiden tot een
onrechtmatigheid, gelet op het gelijksoortig karakter van de inkoop.

Een raamovereenkomst daarentegen wordt juist gesloten om inkoopvoordelen te behalen door
het bundelen van opdrachten. De opdrachten die binnen de raamovereenkomst worden
gegund kunnen dus ook afzonderlijk worden aanbesteed. Ditzelfde geldt ook voor de
aanbesteding van het tweetal bestekken Hooghuis II. Wanneer deze opdracht zou zijn gesplitst
zou dit niet per definitie hebben geleid tot een onrechtmatigheid.

3.4    Vergunningverlening
Vergunningverlening    Een afdeling binnen de gemeentelijke organisatie verstrekt
tussen                 vergunningen aan andere afdelingen. Hiervoor worden ook leges aan
gemeentelijke          elkaar betaald.
afdelingen             De vragen waarop Ernst & Young hierbij een antwoord gaat geven zijn:
                       —    Gebeurt het verstekken van deze vergunningen op een
                            rechtmatige manier?
                       —    Wordt een vergunningaanvraag van een gemeentelijke afdeling op
                            dezelfde manier gecontroleerd als een vergunningaanvraag die
                            van een derde afkomstig is?
                       —    Gebeurt het dat van een vergunning al gebruik wordt gemaakt én
                            onomkeerbare stappen worden gezet (bijvoorbeeld bomen die
                            gekapt worden) terwijl de bezwaartermijn nog loopt? Om een
                            antwoord op deze vraagt te formuleren worden de volgende drie
                            aangedragen projecten geanalyseerd:
                            —     kapvergunning Laakse Vaart;
                            —     verkeersmaatregelen t.b.v. de herfstmarathon 2009;
                            —     vergunning t.b.v. het Dancefestival 2009.

                       Op basis van deze analyse wordt bezien of een aselecte steekproef moet
                       worden uitgevoerd om een algemene uitspraak over deze vraag te
                       kunnen doen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                             10




De toetsing of vergunningen rechtmatig worden verleend maakt deel uit van onze reguliere
controle. Ten aanzien van de rechtmatigheid van de vergunningverlening hebben wij geen
materiële bevindingen geconstateerd. Dit betekent dat in materiële zin wordt voldaan aan het
vergunningenbeleid.

Ten aanzien van de drie aangedragen projecten constateren wij het volgende:
—    Laakse Vaart:
     —    Aanvraag dateert van 6 november 2008;
     —    Vergunning wordt verleend op 21 november 2008;
     —    Verschuldigde leges worden conform verordening 2008 doorbelast naar de
          afdeling;
     —    26 november 2008 wordt melding gemaakt van verleende vergunning. Daarbij
          geldt een bezwaartermijn van 6 weken.
—    Herfstmarathon:
     —    Voor verkeersmaatregelen geldt geen aparte aanvraag, deze loopt mee in de
          aanvraag voor de vergunning voor evenementen, deze aanvraag is dateert van 3
          april 2009;
     —    Op basis van deze aanvraag en aanvullend overleg op 10 september 2009 en
          aanvullende informatie van 3 en 7 oktober 2009 is op 14 oktober 2009 een
          vergunning verleend voor het evenement op 25 oktober 2009;
     —    Verschuldigde leges worden conform verordening 2009 geheven;
     —    Op 21 oktober 2009 heeft de gemeente het besluit aangaande
          verkeersmaatregelen gepubliceerd. Daarbij geldt een bezwaartermijn van 6 weken.
—    Dancefestival 2009:
     —    Aanvraag vergunning dateert van 20 januari 2009;
     —    Vergunning voor het evenement op 5 juli 2009 wordt verleend op 29 mei 2009;
     —    Verschuldigde leges worden conform verordening 2009 geheven;
     —    Op 7 juni 2009 is de verlening van deze vergunning bekend gemaakt in het
          gemeentenieuws. Daarbij geldt een bezwaartermijn van 6 weken.

Wij constateren dat bij de twee evenementenvergunningen de evenementen plaats hebben
gevonden binnen de bezwaartermijn van 6 weken na publicatie. Ook stellen wij vast dat in alle
drie de gevallen de leges conform de geldende legesverordening zijn geheven.

3.5    Grondaankopen
Grondaankopen en       Ernst & Young geeft hierbij antwoord op de volgende vragen:
grondverkopen          —     Hoe komt de prijs bij grondaankopen tot stand (maakt overigens
                             onderdeel uit van de reguliere controle)? Er wordt hierbij gekeken
                             of er een taxatierapport is en hoe onafhankelijk dit taxatierapport
                             is
                       —     Zitten er onderhandse afspraken in aankoopaktes en zo ja welke
                             (denk hierbij aan het recht om nog een aantal jaren te mogen
                             blijven wonen, het recht op één of meer bouwkavels en toe te
                             kennen bouwrechten) en passen deze afspraken binnen de kaders
                             van het grondbeleid?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                           11




In geval van grondaankopen voert een onafhankelijk extern bureau een taxatie uit op basis
waarvan de aankoopprijs wordt bepaald. De daadwerkelijke aankoop wordt conform het beleid
door de burgemeester geautoriseerd.

Wij hebben kennisgenomen van het vigerende grondbeleid, dit grondbeleid is per november
2009 herzien. Hier komen geen specifieke richtlijnen ten aanzien van het
grondaankoopproces uit naar voren, enkel staat vermeld dat "in principe" niet wordt
overgegaan tot het verstrekken van bouwclaims.

Op basis van een steekproef hebben wij een achttal dossiers beoordeeld. Daarbij was in 2
gevallen geen taxatierapport aanwezig. Dit betrof enerzijds een administratieve overboeking
van het grondbedrijf naar de algemene dienst, anderzijds betrof dit een grondruil waarbij de
standaardprijzen van de gemeente zijn gehanteerd. In deze gevallen is de aanwezigheid van
een taxatierapport derhalve niet noodzakelijk.

Met betrekking tot de aankoopaktes constateren wij dat er inderdaad sprake is van een aantal
onderhandse afspraken. Op hoofdlijnen zien wij afspraken met betrekking tot:
—     De afkoop van het zakelijke recht van gebruik;
—     Het verstrekken van de bestemming bouwkavel voor andere gronden van de verkoper;
—     Het verkopen van een ander perceel aan een verkopende partij, aansluitend aan een
      perceel reeds in het bezit van deze verkoper waarbij het bestemmingsplan wordt herzien
      naar woningbouw;
—     Een schadevergoeding inzake deskundigenkosten en gederfde ondernemerswinst;
—     Het behoud van recht tot gebruik van een aan de gemeente verkocht pand;
—     Een aanvullende koopsom bij wijziging van de bestemming op een perceel.
Wij constateren dat de aanvullende afspraken binnen het mandaat van het College liggen.

3.6    Reserves en voorzieningen
Reserves en            Ernst & Young geeft hierbij antwoord op de volgende vraag:
voorzieningen          —     Hoe wordt omgegaan met het toevoegen van gelden aan de (stille)
                             reserves (maakt onderdeel uit van de reguliere controle). In het
                             rapport van bevindingen wordt hieraan expliciet aandacht besteed.

In het kader van onze jaarrekeningcontrole hebben wij alle materiële toevoegingen aan de
reserves beoordeeld. Hierbij hebben wij onder andere vastgesteld dat de toevoegingen in
overeenstemming zijn met onderliggende Raadsbesluiten. Wij hebben geen bevindingen ten
aanzien van deze toevoegingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                              12




3.7    Cultuureducatie
Cultuureducatie        Ernst & Young geeft hierbij antwoord op de volgende vraag:
                       —     Worden de structurele en incidentele geldstromen en subsidies die
                             samenhangen met cultuureducatie door de gemeente en de
                             betrokken instellingen maximaal benut?

De gemeente Etten-Leur onderkent de volgende onderdelen inzake cultuureducatie, waarvoor
structurele en incidentele middelen voor ingezet worden:

—     Doornbos, betreft Centrum voor Beeldende Kunsten. De totale lasten 2009 bedragen €
      57.000 en hebben met name betrekking op de reguliere subsidie van € 51.000. De
      lasten worden gedekt uit de algemene middelen van de gemeente Etten-Leur.

—     Cultuureducatie algemeen, betreft algemene inzet vanuit de gemeente aangaande
      cultuureducatie. De totale lasten 2009 bedragen € 177.000 en hebben met name
      betrekking op eigen personeelskosten en doorbelaste kosten vanuit Muziekschool St.
      Frans. Deze lasten worden enerzijds gedekt uit een subsidie vanuit de Provincie van €
      60.000 anderzijds uit de algemene middelen van de gemeente Etten-Leur.

—     Project Ik/Wij vanuit Muziekschool St. Frans. Betreft een incidenteel project waarbij
      kosten
      € 86.000 bedragen en met name betrekking hebben op projectkosten. De lasten van dit
      project worden grotendeels gedekt door eigen bijdrages vanuit met name scholen. De
      overige lasten worden door Muziekschool St. Frans doorbelast aan de gemeente Etten-
      Leur en komen ten laste van ‘cultuureducatie algemeen’, zoals bovenstaand beschreven.

—     Muziekschool St. Frans. De totale lasten 2009 bedragen € 1.795.000 en zijn als volgt op
      te delen:
      —     * Personeelskosten € 1.042.000
      —     * Inhuur derden € 182.000
      —     * Doorbelaste kosten overige afdelingen € 299.000
      —     * Vaste kosten € 46.000
      —     * Overige kosten € 226.000

Deze kosten worden voor € 425.000 gedekt door eigen opbrengsten uit lesgelden en
dergelijke. Het resterende bedrag van € 1.370.000 wordt gedekt uit de algemene middelen
van de gemeente Etten-Leur. De rechtmatige besteding van deze middelen wordt door de
gemeente adequaat gevolgd. De vraag of de middelen maximaal worden benut valt door ons
niet te beantwoorden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>            2009
De (financiële) resultaten in
        perspectief
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                           14




4      De (financiële) resultaten in perspectief

4.1    Analyse resultaat 2009
Het saldo van baten en lasten (na bestemming) over het jaar 2009 bedraagt € 288.000
voordelig (geraamd saldo volgens de herziene begroting € 28.000 voordelig).

Het resultaat over 2009 ten opzichte van de gewijzigde begroting kan als volgt worden
weergegeven:

                                                   Gewijzigde      Rekening
Bedragen x € 1.000                                 begroting         2009         Afwijking
Totale lasten                                        € 113.693     € 111.285          € 2.408
Totale baten                                         € 114.406     € 111.589        (€ 2.817)
Resultaat vóór bestemming                                 € 713        € 304           (€ 409)
Mutaties in reserves                                    (€ 685)        (€ 16)            € 669
Resultaat na bestemming                                    € 28        € 288             € 260

Uit bovenstaande opstelling blijken zowel vóór als na bestemming zeer beperkte afwijkingen
ten opzichte van de gewijzigde begroting, voortkomend uit zowel voor- als nadelen. In de
programmaverantwoording worden de afwijkingen besproken en toereikend toegelicht. Hieruit
constateren wij dat uw gemeente haar begrotingsbeheer goed op orde heeft.

4.2    Analyse financiële positie ultimo 2009
Het eigen vermogen bedraagt per jaareinde 2009 volgens de jaarrekening, exclusief het
resultaat na bestemming € 87.658.000 en heeft zich gedurende 2009 als volgt ontwikkeld:

                                                                     Resultaat
                                   Algemene       Bestemmings-          na
Bedragen x € 1.000                 reserves         reserves        bestemming      Totaal
                                       €               €                 €            €
Saldo 1 januari 2009                   € 29.994         € 57.270          € 378     € 87.642
Totale stortingen 2009 ten laste          € 881         € 24.468                    € 25.349
van resultaat
Totale onttrekkingen 2009 ten            € 201          € 24.754          € 378      € 25.333
gunste van resultaat
Resultaat na bestemming                                                   € 288         € 288
Saldo per jaareinde 2009              € 30.674          € 56.984          € 288      € 87.946

Van de algemene reserve ter hoogte van € 30,7 miljoen is € 24,6 miljoen opgenomen als
algemene vrije reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van 2008 toegenomen met
€ 0,4 miljoen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                 15




De ontwikkeling in het eigen vermogen kan als volgt worden weergegeven:


  Bedragen in € ‘000                Verloop eigen vermogen

  90.000


  80.000


  70.000

                                                                           Saldo exploitatie
  60.000
                                                                           Bestemmingsreserves

  50.000                                                                   Algemene reserves


  40.000


  30.000

       0
       -
                  31-12-2007
                   31-12-2-2005     31-12-2008
                                     31-12-2006          31-12-2009
                                                          31-12-2007



4.3     Solvabiliteit
De totale vermogenspositie wordt onder ander tot uitdrukking gebracht door middel van het
solvabiliteitspercentage. Dit percentage wordt bepaald door het eigen vermogen te delen door
het balanstotaal. Het huidige solvabiliteitspercentage voor uw gemeente bedraagt 56% (2008:
59%).

De solvabiliteitscijfers van de verschillende gemeenten in Nederland kunnen niet zonder meer
met elkaar worden vergeleken. De noodzakelijke vermogensomvang wordt namelijk bepaald
door het risicoprofiel van de organisatie. Risicoprofielen kunnen sterk variëren per gemeente.

4.4     Analyse van het weerstandsvermogen
In het jaarverslag is onder andere de paragraaf weerstandsvermogen opgenomen, welke
informatie bevat over de weerstandscapaciteit, de risico’s en het beleid dat hieromtrent
gedurende 2009 is gevoerd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                          16




Vertaald in cijfers geeft het weerstandsvermogen van de gemeente Etten-Leur het volgende
beeld:

(in duizenden euro’s)
Weerstandsvermogen                                     Begroting 2009     Rekening 2009
Benodigde weerstandscapaciteit (A)                           23.140            18.900
Beschikbare weerstandscapaciteit (B)                         25.000            28.700
Totale lasten                                               113.693           111.285


Benodigde weerstandscapaciteit als % van de lasten            20,3%             17,0%
Beschikbare weerstandscapaciteit als % van de lasten          22,0%             25,8%


Ratio weerstandsvermogen B / A                                 1,08              1,52
Weerstandsvermogen B – A                                      1.860             9.800

Ten aanzien van het weerstandsvermogen concluderen wij dat deze van een voldoende niveau
is. Voor verdere opmerkingen ten aanzien van het weerstandsvermogen in relatie tot
risicomanagement verwijzen wij u naar paragraaf 3.2.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>         2009
De uitkomsten van onze
       controle
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                           17




5      De uitkomsten van onze controle
5.1    Een goedkeurende accountantsverklaring
Wij hebben het College van Burgemeester en Wethouders van uw gemeente gemachtigd onze
accountantsverklaring d.d. 18 mei 2010 bij de jaarrekening 2009 van uw gemeente op te
nemen.

Onze oordelen zoals opgenomen in deze accountantsverklaring zijn als volgt:

Oordeel over de getrouwheid                                   Goedkeurend
Oordeel over de rechtmatigheid                                Goedkeurend

Hierbij zijn wij ervan uitgegaan dat de Gemeenteraad de nu overlegde jaarrekening
ongewijzigd vaststelt. Indien er nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve vorm van
de jaarrekening dienen wij deze te beoordelen alvorens onze accountantsverklaring hierbij
mag worden opgenomen.

Uit hoofde van onze controletaak hebben wij de financiële gegevens zoals opgenomen in de
jaarrekening gecontroleerd. De in het jaarverslag opgenomen beleidsgegevens,
prestatiegegevens en de toelichtingen daarop, hebben wij niet gecontroleerd.

5.2    Evaluatie van fouten en onzekerheden
De goedkeurende strekking van de accountantsverklaring voor zowel het getrouwheids- als
het rechtmatigheidsoordeel betekent dat de jaarrekening met een redelijke mate van
zekerheid geen fouten of onzekerheden bevat die in totaliteit de voor de jaarrekeningcontrole
gehanteerde goedkeuringstolerantie overschrijden.

Wij hebben geen controleverschillen geconstateerd die groter zijn dan de
rapporteringstolerantie van € 116.000.

5.3    Follow up bevindingen over de interne beheersing
In onze management letter 2009, uitgebracht aan het College op 19 november 2009, hebben
wij onze bevindingen en aanbevelingen van onze tussentijdse controle 2009 opgenomen.

In deze management letter hebben wij aangegeven welke zaken vóór de jaarrekeningcontrole
2009 opgepakt zouden moeten zijn (prioriteit H).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                  18




Onderstaand geven wij de huidige stand van zaken nader in detail weer:

Nr1      Proces/bevinding                    Stand van zaken
1        Interne controle                    De interne controle is zoals verwacht tijdig afgerond
                                             door uw organisatie.
2        Single information en Single        Per jaareinde zijn de werkzaamheden met betrekking
         audit 2009                          tot SiSa uitgevoerd en leiden niet tot bevindingen. Voor
                                             volgende jaren dient de organisatie de opgestelde
                                             risicoanalyses per specifieke uitkering verder te
                                             verbeteren.
5        Inkopen/                            Per jaareinde heeft een inkoopanalyse plaatsgevonden
         Contractenadministratie             om vast te stellen dat inkopen in 2009 rechtmatig
                                             hebben plaatsgevonden.
8        WMO/                                Binnen uw gemeente zijn aanvullende controles
         Controle facturen                   uitgevoerd op de facturatie van de zorgaanbieder. Met
         zorgaanbieders                      ingang van 2009 gaat de gemeente Etten-Leur de
                                             facturen van de zorgaanbieders op elektronische wijze
                                             controleren.
9        WMO/                                Uw organisatie heeft aangegeven te steunen op de
         Volledige inning eigen              ‘Third Party’-mededeling van PriceWaterhouse Coopers
         bijdrage                            betreffende het proces van de eigen bijdrage WMO.
                                             Daarnaast zijn aanvullende controlemaatregelen door
                                             uw organisatie uitgevoerd.

Wij stellen vast dat de door ons gesignaleerde noodzakelijke werkzaamheden tijdig zijn
verricht.

5.4       Beoordeling van de rechtmatigheid
Wij hebben bij de controle over 2009 de rechtmatigheid getoetst conform de bepalingen van
het BAPG en het controleprotocol 2009 van de gemeente Etten-Leur. Bij onze controle
hebben wij aandacht gegeven aan de volgende onderwerpen:
—     het rechtmatigheidsbeheer;
—     de begrotingsrechtmatigheid;
—     het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium;
—     de niet financiële beheershandelingen.

In het vervolg van deze paragraaf geven wij onze bevindingen bij deze onderwerpen.

5.4.1 Het rechtmatigheidsbeheer is op orde
Het rechtmatigheidsbeheer heeft binnen uw organisatie een goed verankerde positie. De
controles opgenomen in het interne controleplan zijn tijdig en met voldoende kwaliteit
uitgevoerd. Wij hebben kennisgenomen van de bevindingen vanuit de rechtmatigheidscontrole
en constateren dat het beheer op orde is. Wel zijn wij van mening dat de
rechtmatigheidscontrole meer ingebed kunnen worden in de bedrijfsvoering. De
werkzaamheden vinden nu laat in het jaar plaats, waardoor bijsturing zeer beperkt mogelijk is.

1   Verwijzing naar nummer in management letter d.d. 19 november 2009
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                               19




5.4.2 Begrotingsbeheer en rechtmatigheid
Met de controle op de juiste toepassing van het begrotingscriterium toetsen wij of het
budgetrecht van de Gemeenteraad is gerespecteerd. Voor een juiste oordeelsvorming is van
belang in hoeverre de begrotingsoverschrijding past binnen het door de Gemeenteraad
geformuleerde beleid en/of wordt gecompenseerd door hogere opbrengsten.

In onderstaande tabel hebben wij per programma een samenvatting gegeven van de
overschrijdingen van de lasten op de begroting. Dit betreffen enkel de lasten omdat hierop een
beoordeling en rapportering van de accountant wordt gevraagd vanuit de Kadernota
Rechtmatigheid.

(in duizenden euro’s)
                                             Lasten         Lasten
Onderdeel programmarekening                 Gewijzigde     Rekening     Overschrijding    In %
                                            begroting        2009
Programmarekening
3. Veiligheid en handhaving                       3.540         3.584              44     1,2%
5. Verkeer en vervoersbeleid                        111           218             107    96,4%
6. Economische zaken                                391           439              48    12,3%
7. Onderwijs                                      5.607         5.641              34     0,6%
8. Cultuur, toerisme en recreatie                 5.804         6.662             858    15,3%
13. Milieu                                          694           866             171    24,6%
16. Financiën                                     2.815         4.015           1.200    42,6%

Investeringen
Geen

Het is de verantwoordelijkheid van het College van Burgemeester en Wethouders om
begrotingsafwijkingen tijdig te signaleren en rapporteren aan de Raad. Het is de
verantwoordelijkheid van de Raad om hier dan tijdig een besluit over te nemen.

Het is de verantwoordelijkheid van de accountant om de begrotingsrechtmatigheid van de
lasten en investeringen te toetsen. Dit doet zij onder andere door:
—     Vast te stellen of begrotingsafwijkingen tijdig zijn gesignaleerd en is omgezet in een
      begrotingswijziging ter autorisatie aan de Raad;
—     Vaststellen of kostenoverschrijdingen leiden tot een onrechtmatigheid welke
      meegewogen moet worden in het accountantsoordeel of niet. Kostenoverschrijdingen
      die passen binnen het bestaande beleid hoeven niet te worden meegewogen in het
      accountantsoordeel.

Wij hebben vastgesteld dat de overschrijdingen op de betreffende programma’s in de
jaarrekening toereikend worden toegelicht op de pagina’s 74-76.

Wij constateren dat kostenoverschrijdingen op programma 3, 6 en 7 geheel en voor
programma 8 en 16 deels worden gecompenseerd door hogere baten. Voor de overige
overschrijdingen hebben wij vastgesteld dat deze passen binnen het bestaande beleid.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                             20




Het College stelt uw Gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het
kader van de vaststelling van de jaarrekening 2009. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan
reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings-)rechtmatigheid.

5.4.3 Misbruik en oneigenlijk gebruik
In de externe en interne regelgeving zijn diverse bepalingen opgenomen die erop zijn gericht
om misbruik- en oneigenlijk gebruik te voorkomen. Uw gemeente heeft de toets op het
misbruik- en oneigenlijk gebruik neergelegd in interne controleplannen. De uitkomst van deze
toets heeft niet geleid tot bevindingen die invloed hebben op de rechtmatigheid van baten en
lasten en balansmutaties.

5.5    Niet-financiële beheershandelingen
Handelingen en beslissingen van niet-financiële aard vallen buiten de scope van de
rechtmatigheidscontrole door de accountant. Wij hebben geïnformeerd naar de lopende
procedures waarbij de gemeente betrokken is, ten einde indicaties te verkrijgen over de
eventuele risico’s op dit vlak. Op grond hiervan beschikken wij niet over aanwijzingen die een
nader onderzoek naar de (financiële) gevolgen noodzakelijke maken.

5.6    Bevindingen bij de programmarekening

5.6.1 Ontwikkelingen grondbedrijf
De gemeente Etten-Leur heeft ambitieuze plannen voor de ontwikkeling van toekomstige
woningbouwlocaties. Vanwege het bereiken van de afgesproken woningbouwdoelstellingen
volgt de provincie Noord-Brabant nauwgezet de aanvullende woningbouwplannen van de
gemeente Etten-Leur. De Provincie heeft dan ook vorig jaar haar goedkeuring onthouden voor
de bestemmingsplannen van het project Haansberg-Oost en een deel van het project De
Streek. Deze beslissing heeft de Raad ook haar prioritering bijgesteld en zijn projecten
aangepast of uitgesteld. Zoals te doen gebruikelijk zijn de exploitatieopzetten in 2009 herzien.
Dit heeft voor enkele projecten een forse impact. Wij zullen onderstaand de belangrijkste
transacties kort belichten.

De Gemeenteraad heeft in 2009 besloten om toch tot ontwikkeling over te gaan van
Haansberg–Oost. Tegelijkertijd is het plan voor de bouw van voornamelijk gestapelde
woningen in het dure segment op het Banakkerterrein komen te vervallen. Met het uitstellen
van deze plannen is het niet meer opportuun om de boekwaarde van dit complex te
handhaven. Voorzichtigheidshalve is de boekwaarde van het complex Banakker van € 5,3
miljoen per ultimo 2009 volledig afgeboekt ten laste van de reserve structuurvisie plus. Wij
onderschrijven deze verwerkingwijze.

Wij hebben begrepen dat de nieuwbouw van het Sociaal Cultureel Educatief Centrum
vooralsnog met 2 jaar is uitgesteld. Om die reden komen ook de voor de verkoop bestemde
gronden op de locatie Anna van Berchemlaan pas op een later tijdstip vrij. Onder andere als
gevolg van de extra rentelasten die dat met zich meebrengt is het niet meer mogelijk is om de
huidige boekwaarde te compenseren door middel van toekomstige grondopbrengsten.
Ook op dit project is de boekwaarde per ultimo 2009 ter hoogte van € 2,3 miljoen volledig
gesaneerd en ten laste gebracht van de reserve structuurvisie plus. Uit het oogpunt van
voorzichtigheid kunnen wij instemmen met dit standpunt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                             21




5.6.2 Voorziening APPA
In het kader van onze natuurlijke adviesfunctie hebben onze collega’s van Ernst & Young
actuarissen de voorziening voor pensioenverplichtingen (voormalige) wethouders beoordeeld.
Uw gemeente heeft een voorziening getroffen voor de toekomstige pensioenverplichtingen
ten opzichte van de (voormalige) wethouders. De gemeente Etten-Leur laat deze voorziening
periodiek doorrekenen door een extern deskundige (Raet). In deze berekening wordt echter
geen rekening gehouden met het risico dat een wethouder vroegtijdig komt te overlijden. In
een dergelijk geval zal de gemeente Etten-Leur geconfronteerd worden met eenmalige hogere
lasten.

Wij adviseren u dan ook om deze risico’s te inventariseren en hier een verzekering voor te
treffen of de voorziening op te hogen.

5.6.3 Single information en Single audit
Jaarlijks dient voor een aantal specifieke uitkeringen de verantwoordingsinformatie te worden
opgenomen in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening. De genoemde bijlage is door ons betrokken
in de controle van de jaarrekening 2009 van uw gemeente. Voor de hierbij eventueel
geconstateerde bevindingen gelden op grond van artikel 5, lid 4 van het BAPG andere
rapporteringstoleranties dan de rapporteringstolerantie, welke wij met uw Raad zijn
overeengekomen voor de controle van de jaarrekening (zie hiervoor paragraaf 2.4 van dit
verslag).

Op grond van ons onderzoek en rekening houdend met de voorgeschreven
rapporteringstolerantie per specifieke uitkering hebben wij bij de navolgende specifieke
uitkeringen de in tabel (zie bijlage 2) geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd.

Het in bijlage 2 gerapporteerde format dient door uw gemeente samen met een aantal andere
verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli a.s. elektronisch bij het CBS te
worden aangeleverd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre> 2009
Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                   22
                                                                                             Bijlage 1




Verplichte mededelingen van uw accountant

In onderstaand schema hebben wij een aantal onderwerpen opgenomen die u als
Gemeenteraad behulpzaam kunnen zijn bij het invullen van uw controlerende rol.

Aandachtsgebied                                      Mededeling

Algemeen aanvaarde controlestandaarden
Onze controle is verricht in overeenstemming met     Bij de jaarrekening 2009 hebben wij een
Nederlands recht waaronder het BAPG. Dit             goedkeurende accountantsverklaring afgegeven
betekent dat een redelijke mate van zekerheid        op het gebied van de getrouwheid en voor wat
wordt verkregen dat de jaarrekening geen             betreft de rechtmatigheid.
onjuistheden van materieel belang bevat.
Onderdeel van onze controle is het uitvoeren van
een evaluatie van de interne
beheersingsmaatregelen teneinde de mate en
diepgang van onze testwerkzaamheden te
plannen.


Onderzoek jaarverslag
Op grond van de wettelijke verplichting ingevolge    In onze accountantsverklaring is tevens een
artikel 213 lid 3 onder d Gemeentewet dienen wij     verklaring betreffende andere wettelijke
na te gaan of in het jaarverslag het jaarverslag     voorschriften en/of voorschriften van
verenigbaar is met de jaarrekening en of overigens   regelgevende instanties opgenomen.
het jaarverslag voldoet aan de wettelijke
vereisten.                                           Van tekortkomingen is ons niets gebleken.



Belangrijke verslaggevingsgrondslagen
Wij beoordelen de keuze van en de wijzigingen in     Er hebben zich in 2009 geen belangrijke
belangrijke verslaggevingsgrondslagen en             wijzigingen voorgedaan in de gehanteerde
controleren de toepassing van het BBV.               verslaggevingsgrondslagen.

                                                     De in 2009 doorgevoerde wijzigingen in het BBV
                                                     zijn, voor zover van toepassing, op toereikende
                                                     wijze verwerkt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                      23
                                                                                              Bijlage 1




Aandachtsgebied                                       Mededeling

Onze mening over de gehanteerde
waarderingsgrondslagen en naleving van
wettelijke bepalingen en richtlijnen voor de
financiële verslaggeving
Wij bespreken met het College en het management       De gekozen waarderingsgrondslagen zijn
de kwaliteit en niet alleen de aanvaardbaarheid       aanvaardbaar en consistent toegepast met
van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de         betrekking tot de significante jaarrekeningposten
consistente toepassing daarvan alsmede de             en bijzondere transacties. Dit geldt tevens voor
duidelijkheid en volledigheid van de                  het tijdstip waarop die transacties hebben
jaarverslaggeving. In deze bespreking komen
                                                      plaatsgevonden, de periode waarin zij zijn
tevens zaken aan de orde die een significante
invloed hebben op de kwaliteit van de                 verantwoord en de desbetreffende toelichtingen in
jaarverslaggeving, zoals:                             de jaarrekening.
—     nieuwe of gewijzigde
      waarderingsgrondslagen;
—     schattingen, beoordelingen en onzeker-
      heden;
—     bijzondere transacties;
—     waarderingsgrondslagen met betrekking tot
      significante jaarrekeningposten, inclusief
      het tijdstip waarop transacties plaatsvinden
      en de periode waarin die worden
      verantwoord.


Verschillen van inzicht met het management
over administratieve en
verslaggevingskwesties
                                                      Er waren geen verschillen van inzicht met het
                                                      College en het management over de
                                                      waarderingsgrondslagen, de financiële
                                                      administratie, de verslaggeving of onze
                                                      controlewerkzaamheden.


Beoordelingen en schattingen van het
management
Voor het opstellen van de jaarrekening moeten         Wij onderschrijven de schattingen en de wijze
vaak schattingen worden gemaakt. Bepaalde             waarop deze worden gemaakt door het
schattingen zijn van bijzonder belang door hun        management en het College.
invloed op de jaarrekening en de waarschijnlijkheid
dat toekomstige gebeurtenissen significant
afwijken van de verwachtingen van het College en
het management.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                                       24
                                                                                                Bijlage 1




Aandachtsgebied                                       Mededeling
Wij informeren de Gemeenteraad en het College         Wij hebben geen controleverschillen
omtrent de controleverschillen die wij tijdens onze   geconstateerd.
controle hebben vastgesteld en die naar ons
oordeel individueel danwel gezamenlijk een
belangrijke invloed hebben op de financiële
verslaggeving.


Volledigheid verplichtingen, claims, risico’s
en garanties
De gemeente gaat gedurende een boekjaar tal van       Aangezien wij als accountant niet in staat zijn vast
transacties aan. Het overgrote deel van deze          te stellen dat alle niet uit de administratie
transacties hebben hun weerslag in de financiële      blijkende relevante verplichtingen, risico’s en
administratie. Een deel van de door uw gemeente       garanties volledig en juist in de jaarrekening zijn
                                                      verwerkt, hebben wij het College gevraagd
in 2009 aangegane transacties heeft geen
                                                      schriftelijk te bevestigen dat bij het opmaken van
weerslag in de financiële administratie over 2009,
                                                      de jaarrekening alle relevante (en bekende) feiten
terwijl hieruit wel financiële consequenties kunnen   en omstandigheden zijn betrokken.
volgen. Als voorbeeld in dit kader noemen wij
afgesloten contracten en
aansprakelijkheidsstellingen.


Werking van de interne
beheersingsmaatregelen (waaronder de
continuïteit en betrouwbaarheid) van de
geautomatiseerde gegevensverwerking
In het kader van de controle van de jaarrekening      De jaarrekeningcontrole heeft geen
brengt de accountant verslag uit omtrent zijn         tekortkomingen in de continuïteit en
bevindingen met betrekking tot de continuïteit en     betrouwbaarheid van de geautomatiseerde
betrouwbaarheid van de geautomatiseerde               gegevensverwerking aan het licht gebracht.
gegevensverwerking. Onze controle was niet
primair gericht op het doen van een uitspraak         Wij hebben het College in het kader van de
omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van        continuïteit en betrouwbaarheid van de
(delen van) de geautomatiseerde                       geautomatiseerde gegevensverwerking adviezen
gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook          gegeven in onze tussentijdse rapportage van 19
geen opdracht van het management ontvangen.           november 2009.


Materiële fouten, fraudes en illegale
handelingen
                                                      Hoewel hier niet specifiek op gericht, hebben onze
                                                      controlewerkzaamheden het afgelopen jaar geen
                                                      materiële fouten, fraudes of andere illegale
                                                      handelingen, uitgevoerd door het College, het
                                                      management of andere werknemers, aan het licht
                                                      gebracht.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                  25
                                                                                          Bijlage 1




Aandachtsgebied                                    Mededeling

Onze onafhankelijkheid
Onafhankelijkheid is naast deskundigheid een van   Wij voldoen op alle punten aan de
de pijlers van onze beroepsuitoefening. Wij        onafhankelijkheidsregelgeving die op ons van
hechten aan onze reputatie op het gebied van       toepassing is.
deskundigheid en onafhankelijkheid.

Wij kennen een groot aantal maatregelen,
vastgelegd in een continu geactualiseerde
database, die de onafhankelijkheid dienen te
waarborgen. Periodiek wordt de naleving van
interne en externe
onafhankelijkheidsvoorschriften beoordeeld,
bijvoorbeeld ten aanzien van potentieel
conflicterende diensten en de financiële
onafhankelijkheid. Onze professionals moeten
jaarlijks hun onafhankelijkheid bevestigen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                              26
                                                                                        Bijlage 2




Overzicht controleverschillen SiSa 2009

Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen
gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2009. Op
grond van ons onderzoek hebben wij bij de navolgende specifieke uitkeringen fouten en/of
onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden.

Nummer
specifieke
uitkering         Specifieke uitkering of overig      Fout of     Financiële      Toelichting
conform                                             onzekerheid   omvang in    fout/onzekerheid
SiSa-bijlage                                                        euro’s
2009
13.            Onderwijsachterstandenbeleid         0             0            n.v.t.
               niet-GSB
20A.           Nationaal                            0             0            n.v.t.
               samenwerkingsprogramma
               luchtkwaliteit (NSL)
22B.           Programma externe veiligheid         0             0            n.v.t.
23.            Subsidieregeling sanering            0             0            n.v.t.
               verkeerslawaai
44B.           Besluit Locatiegebonden Subsidies    0             0            n.v.t.
               2005 (BLS)
50C.           Investering stedelijke vernieuwing   0             0            n.v.t.
59B.           Brede doeluitkering verkeer en       0             0            n.v.t.
               vervoer
72.            Wet sociale werkvoorziening          0             0            n.v.t.
74.            Wet werk en bijstand                 0             0            n.v.t.
75.            IOAW                                 0             0            n.v.t.
76.            IOAZ                                 0             0            n.v.t.
78.            Bbz                                  0             0            n.v.t.
79.            Wet werkloosheidsvoorziening         0             0            n.v.t.
82.            Participatiebudget                   0             0            n.v.t.
83.            Schuldhulpverlening                  0             0            n.v.t.
87.            Regeling Buurt, Onderwijs en         0             0            n.v.t.
               Sport (BOS)
94.            Brede doeluitkering Centra voor      0             0            n.v.t.
               jeugd en gezin
99.            Besluit subsidies herstructurering   0             0            n.v.t.
               Topprojecten bedrijventerreinen
               (TOPPER-regeling)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                           27
                                                                                     Bijlage 3




Actuele ontwikkelingen

Rijksbezuinigingen
Nieuwe raadsleden hebben een grote verantwoordelijkheid om te zorgen dat de gemeente de
juiste keuzes maakt. Omvangrijke bezuinigingen zijn als gevolg van de crisis onontkoombaar.
Gemeenten moeten de komende jaren een belangrijke bijdrage leveren aan het weer op orde
krijgen van de overheidsfinanciën. Van de gemeente worden betere en snellere resultaten
verwacht. Hiervoor zijn steeds minder middelen beschikbaar. Het is aan het raadslid om
besluiten te nemen over de noodzakelijke financiële ombuigingen binnen zijn/haar gemeente
en de realisatie van die bezuinigingen.

Met de publicatie ‘Duurzaam Ombuigen. Tijd om te kiezen!’, die via www.ey.nl te downloaden
is, biedt Ernst & Young een handreiking om bovenstaande onderwerpen op duurzame wijze
vorm te geven. Denk hierbij aan het bepalen van uw visie, het voeren van uw beleid, het
aanbrengen van de juiste structuur, het denken in scenario’s en tot slot: hoe om te gaan met
het fenomeen bezuinigen.

Werkkostenregeling
Met ingang van 1 januari 2011 zal de fiscale wet- en regelgeving rondom het (onbelast)
vergoeden van kosten aan werknemers ingrijpend gaan wijzigen. Vanaf die datum zijn
werkgevers, mits ze geen gebruik maken van de overgangsregeling, 80% belasting
verschuldigd over alle (werk)kosten die aan werknemers worden vergoed, voor zover deze
meer bedragen dan 1,4% van de fiscale loonsom. Deze nieuwe werkkostenregeling kan de
loonkosten aanzienlijk verhogen en tot noodzakelijke wijzigingen van de administratieve
systemen leiden. Wij achten het raadzaam om tijdig actie te ondernemen.

Gemeenteraadsverkiezingen 2010 en beloningstransparantie
De mutaties in het College als gevolg van de gemeenteraadsverkiezingen, kunnen aanzienlijke
lasten voor de gemeente met zich meebrengen. Vertrekkende wethouders zonder nieuwe
dienstbetrekking en sinds kort de burgemeester, kunnen een beroep doen op de
wachtgeldregeling. Daarnaast kunnen zij bij het aangaan van een nieuwe dienstbetrekking een
verzoek doen tot waardeoverdracht van de bij de gemeente opgebouwde pensioenaanspraken
naar de pensioenuitvoerder van de nieuwe werkgever. Dit kan voor de gemeente betekenen
dat een groot bedrag ineens betaald moet worden. Nieuwe wethouders zullen daarentegen
juist waardeoverdracht naar de gemeente ambiëren.

De pensioenregeling van de wethouders, vastgelegd in de Algemene Pensioenwet Politiek
Ambtsdragers (APPA), is een zogenaamde uitkeringsovereenkomst gebaseerd op de
laatstgenoten wedde voor pensionering. Door overdracht van de waarde van de opgebouwde
pensioenen bij de vorige werkgever naar de gemeente te realiseren verkrijgt de nieuwe
wethouder extra pensioendeelnemingsjaren voor de APPA. Bij elke toekomstige stijging van de
wedde van de wethouder wordt het pensioen over deze fictieve deelnemingsjaren verhoogd.
Waardeoverdracht naar de gemeente leidt daarmee tot extra pensioenlasten in de toekomst.
Deze extra lasten kunnen aanzienlijk zijn als met de overdrachtswaarde een groot aantal extra
deelnemingsjaren kan worden gefinancierd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                           28
                                                                                     Bijlage 3




Wij adviseren de gemeente de financiële lasten van het nieuwe College inzichtelijk te maken en
toe te lichten. Hiermee wordt voorkomen dat de wethouder leidend voorwerp wordt in de
discussie over beloningstransparantie en de noodzakelijke kostenbesparingen die gemeenten
zullen moeten doorvoeren.

Voorstel Commissie Dijkstal
Al geruime tijd wordt gesproken over de mogelijkheid dat de pensioenregeling voor de
wethouders, de APPA, wordt uitgevoerd dooreen professionele pensioenuitvoerder. De
commissie Dijkstal heeft daartoe in 2009 een voorstel gedaan, waarbij wordt voorgesteld de
APPA door het ABP te laten uitvoeren. Aan het onderbrengen van de pensioenen van de
wethouders bij het ABP zijn nogal wat haken en ogen verbonden. De verwachting is dat een bij
een toekomstige overgang in ieder geval de pensioenaanspraken van de actieve wethouders
en de nog niet gepensioneerde oud-wethouders overgedragen moeten worden aan het ABP.
Dat dit een kostbare aangelegenheid zal zijn voor de gemeente behoeft geen betoog. Wij
adviseren de gemeente daarom (tijdig) voorzieningen te treffen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>