<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>REWIN
West-Brabant

Cosunpark 22

4814 ND Breda

2 +31(0)76 5646780
4 info@rewin.nl

“= www.rewin.nl

RWB - Regio West Brabant Rabobank Breda
Tav. het Bestuur NL98 RABO 0113 1447 17
Postbus 503 ihn
4870 AM ETTEN-LEUR RABONL2U
Handelsregister
20051723
BTW
8173.31.220.B.01
datum: 29 maart 2018
betreft: Productplan 2019

Geacht Bestuur,

Namens de Raad van Commissarissen van NV REWIN West-Brabant bied ik u in het kader van de
begrotingscyclus van de RWB hierbij het Productplan 2019 en het Jaarverslag over 2017 aan.

De regio West-Brabant heeft gekozen voor een meer samenhangende aanpak van het regionaal
economisch beleid en heeft daartoe de bijdrage aan REWIN met ingang van 2017 verhoogd.
Daarmee kon in 2017 een start worden gemaakt met de inrichting van het economisch
ontwikkelsysteem zoals geschetst in het productplan 2017 “Call for Action”. Afgesproken is dat in 2018
op basis van de ingezette koers en resultaten de bijdrage opnieuw wordt bepaald. Vandaar dat wij u
ook het jaarverslag over 2017 sturen.

In het jaarverslag van REWIN over 2017 wordt geschetst wat is gerealiseerd. Enkele belangrijke
elementen daaruit zijn:
- Het ontwikkelen van samenhangende programmalijnen op de speerpuntsectoren onder

regie van triple helix werkgroepen voorgezeten door regionale bestuurders (p. 10-19).

- Een actieve benadering van het groei-MKB in samenwerking met de gemeenten (p. 20-
21).

- Het inrichten van een regionale acquisitiestructuur ten behoeve van de onderlinge
samenwerking en de samenwerking met de BOM/NFIA met goede resultaten (p. 22-23).

- - Deinrichting en facilitering van de Economic Board West-Brabant (EBWB) als
kaderstellend orgaan en de aanpassing van de governance van REWIN daarop.

- Doorontwikkeling van de samenwerking op het niveau van de Delta Region.

Het productplan voor 2019 is opgesteld in een periode dat er door de Economic Board West-Brabant
(EBWB) gewerkt wordt aan een breed gedragen economische ambitie voor de regio. Het is de
verwachting dat de EBWB in het voorjaar naar buiten zal treden voor dialoog met overheden,
ondernemers en onderwijs over de economische koers van de regio in de nieuwe raadsperiode. De
uitkomsten van dit proces zullen kaderstellend zijn voor de economische programma's die REWIN (en
RWB) uitvoeren.

Gezien de context waarin het productplan is opgesteld kan het in zekere zin als “beleidsarm” worden
getypeerd. Het bouwt voort op de keuzes die in de Strategische Agenda van 2012 en de uitwerking
daarvan in eerdere productplannen zijn gemaakt. Actualisering en aanpassing op basis van nieuwe
inzichten en ambities zullen zonodig in de loop van dit jaar worden voorgelegd.

initieert
stimuleert
verbindt

</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>De Raad van Commissarissen constateert dat REWIN belangrijke stappen heeft gezet naar een meer
samenhangende aanpak (het economisch ontwikkelsysteem) en als uitvoeringsorganisatie behoefte
heeft aan een voortvarende en breed gedragen besluitvorming over de regionale ambitie.

De Raad van Commissarissen vraagt uw Bestuur om:
- Kennis te nemen van het Jaarverslag 2017 als verantwoording.

- Op basis van het Productplan in te stemmen met de gevraagde bijdrage voor 2019 van
1.870.001 - Euro (2,67 p. inwoner) en gemeente Tholen te adviseren in te stemmen met
de bijdrage van 42.630,- Euro.

Wij zijn gaarne bereid tot nadere toelichting.

Namens de Raad%an Commissarissen en met vriendelijke groet,
ést-Brabant

Drs. H.N. (Henk) Ros
directeur

Bijlagen: Productplan 2019 en Jaarverslag 2017

initieert
stimuleert
verbindt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                       Jaar
                       verslag
                                        2017
In dit jaarverslag o.a.:
Henk Rosman over de verbouwing
van REWIN
De lancering van regionale programma’s
Nieuw: Groei mkb
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoud
jaarverslag 2017
 04                                     06
 Voorwoord                              REWIN verbouwt
                                                       08                 10
                                                Over REWIN       Op weg naar
                                                                programma’s
 12                                    14                  16                18
 Hightech &                            Logistiek           Biobased          Agrofood
 maintenance                                               economy
 Colofon:
 Teksten: REWIN communicatie, Pink communicatie
 Ontwerp & opmaak: maan.nl concept & creatie
                                                                         20                 22
 Druk: Solfers printing & branding                                Groei mkb           Vestigen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                        REWIN jaarverslag 2017 Voorwoord          5
 Voorwoord
‘Ondanks de uit-
 dagingen van de
‘verbouwing’ zijn
we al een heel
 eind op weg.’
West-Brabant staat voor een grote uitdaging. Als strategisch     bevordering. De Green Chemistry Campus, waarvan REWIN
gelegen regio met brede bedrijvigheid hebben we veel             aan de wieg heeft gestaan, is in 2017 verzelfstandigd en het
potentie. Maar de globaliserende economie vraagt om stra-        nieuwe programma Groei mkb ging van start. Samen met
tegische keuzes om onderscheidend te zijn ten opzichte van       gemeenten zijn ruim 100 bedrijven bezocht en is informatie
andere regio’s. Terwijl de inspanningen voor een excellent       verzameld. Verder werd de regio verkozen tot logistieke hotspot
regionaal innovatieklimaat en profilering als vestigingsregio    van Nederland 2017.
versnipperd zijn. Ofwel: het ontbreekt nog aan voldoende
samenhang tussen overheden, ondernemers en onderwijs-            Kortom: ondanks de uitdagingen van de ‘verbouwing’ zijn we
instellingen. Daar gaan we met z’n allen wat aan doen!           al een heel eind op weg. We hebben een goede club mensen
                                                                 en samen met andere partijen willen we ons de komende jaren
In 2017 werkte REWIN West-Brabant dan ook aan een nieuw          inzetten om het aanjagen van de regionale economie op een
ontwikkelsysteem dat zorgt voor een breed gedragen regionale     hoger plan te tillen. Onze rol blijft daarbij helder: REWIN initieert,
agenda en bundeling van krachten om die uit te voeren.           stimuleert en verbindt!
                                                                                                                                                                       ns
In dit jaarverslag leggen we het graag aan u uit. Ondertussen                                                                                                  Lees o e
                                                                                                                                                                      reid
ging de ‘verkoop’ bij REWIN gewoon door. Zo hebben we 28         Henk Rosman,                                                                                 uitgeb g op
                                                                                                                                                                    rsla
bedrijven begeleid bij vestiging of uitbreiding in West-Brabant, Directeur REWIN
                                                                                                                                                            jaar ve          l/
                                                                                                                                                                     ewin.n
                                                                                                                                                             www.r
goed voor ruim 680 arbeidsplaatsen. Ook faciliteerden we ruim
                                                                                                                                                                           2 0 17
                                                                                                                                                                     rslag
                                                                                                                                                             jaar ve
700 bedrijven en kennisinstellingen bij clustering en innovatie­
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                               REWIN jaarverslag 2017 REWIN verbouwt                        7
                                                                                                                                                                                    Bert Pauli
                                                                                                                                                                                    gedeputeerde economie en internationalisering
REWIN
                                                                                                                                                                                    Provincie Noord-Brabant
                                                                                                                                                                                   ‘Ondernemers die willen groeien,
verbouwt
                                                                                                                                                                                    innoveren of zich vestigen kunnen in
                                                                                                                                                                                   West-Brabant op goede dienstverlening
                                                                                                                                                                                    rekenen. Dat is mede dankzij REWIN, dat
                                                                                                                                                                                    samen met partners bouwt aan een net-
                                                                                                                                                                                    werk van lokale en regionale overheden,
Onderscheidend zijn, strategische keuzes maken, het                   REWIN en RWB. In het voorjaar van 2018 presenteert de Board                                                   kennisinstellingen en ontwikkelingsmaat-
West-Brabantse bedrijfsleven optimaal faciliteren. Wil de             het eerste ambitiedocument.                                                                                   schappijen. Partijen werken daardoor vanuit
economie in onze regio sterk blijven, dan is meer samen-
hang tussen overheden, ondernemers en onderwijsin-                    Het toezicht op REWIN is aangepast aan deze nieuwe aansturing
                                                                                                                                                                                    een gezamenlijke visie aan het versterken
stellingen een must. Daarom kreeg REWIN op grond van                  en de huidige eisen van ‘good governance’. De aandeelhouders                                                 van de werkgelegenheid en de economi-
het productplan 2017 ‘Call for Action’ de opdracht om het             hebben een nieuwe, compacte Raad van Commissarissen (drie
                                                                                                                                                                                    sche structuur in de regio. Dat leverde in
West-Brabantse ontwikkelsysteem op een hoger plan te                  leden) benoemd, die vooral toezicht houdt op een goede en
brengen. De West-Brabantse gemeenten stelden er extra                 efficiënte uitvoering.                                                                                       2017 al mooie resultaten op en is veelbe-
middelen voor beschikbaar.                                                                                                                                                          lovend voor de toekomst nu de economie
                                                                      Op weg naar regionale programma’s
Breed gedragen                                                        De uitvoering van de regionale agenda gaat plaatsvinden via                                                   stevig groeit.’
REWIN heeft de opdracht voortvarend opgepakt, waarbij we              gezamenlijke regionale programma’s, waarin bedrijfsleven,
veel hulp hebben gezocht en gekregen van anderen. Het gaat            onderwijs en overheden hun eigen sterktes inbrengen. Voor
immers om een complexe transformatie waaraan veel partijen            elke speerpuntsector zijn er triple helix samengestelde regie-
mee schakelen. Hun meningen over dit proces vindt u terug             groepen, onder leiding van een regionaal bestuurder. In de
in dit jaarverslag. Een en ander heeft geleid tot een basis voor      loop van 2017 is REWIN qua personeelsbezetting op voltallige
                                                                                                                                                 Jan Pelle
een nieuw ontwikkelsysteem, waarmee we de aanpak van de               sterkte gekomen. Nieuwe programmamanagers - in dienst van                  directeur BOM
economie met meer samenhang op een hoger plan tillen. Op              REWIN, maar actief voor de regio - pakten de ontwikkeling van              (Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij)
basis van een gezamenlijk vast te stellen agenda, die breed           deze gezamenlijke programma’s rond de topsectoren in 2017
gedragen wordt door ondernemers, onderwijs en overheden.              met succes op.
                                                                                                                                                ‘De BOM werkt goed en intensief samen
Nieuwe aansturing en afstemming                                       We werken daarbij steeds intensief samen met de Brabantse                  met REWIN. REWIN kent het regionale
Op het niveau van Zuidwest-Nederland is het Delta Region              Ontwikkelingsmaatschappij (BOM), diverse overheden, onder-
Network ingesteld, met vertegenwoordigers van bedrijfsleven,          wijspartners en bedrijfsleven in de regio. Rond de speerpunt­
                                                                                                                                                 bedrijfsleven door en door. Daardoor zijn
onderwijs en overheden uit de regio West-Brabant en de pro-           sectoren wordt een nieuwe structuur opgezet met als doel een              ze in staat om zaken op te halen en te
vincies Zeeland en Brabant. Zij signaleren voor Zuidwest-             meer strategische marktbenadering, in samenwerking met
                                                                                                                                                verbinden met onze provinciale fondsen
Nederland relevante economische ontwikkelingen en stemmen             gemeenten en marktpartijen.
onderling activiteiten af. Dit resulteert o.a. in een jaarlijks Delta                                                                            en beleidsthema’s. Voor potentiële buiten-
Economic Forum waarin inzichten met elkaar worden gedeeld.                                                                                       landse vestigers vormen ze een deskundig
Voor de regio West-Brabant is eind 2017 de Economic Board                                                                                        landingspunt in de regio en ze pakken de
West-Brabant (EBWB) ingericht. Deze Board - eveneens samen-                                                                                      uitwerking van strategische proposities
gesteld uit overheid, bedrijfsleven en onderwijs - bepaalt de
economische koers en ambitie van de regio en geeft daarmee
                                                                                                                                                 goed op.’
de kaders voor de uitvoering van economisch beleid door
                                                                                                                                                                                                                                                                    ns
                                                                                                                                                                                                                                                           Lees o e
 Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                          reid
                                                                                                                                                                                                                                                          uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                 rsla
                                                                                                                                                                                                                                                        jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                                  ewin.n
                                                                                                                                          Hightech & maintenance                                   Groei mkb                                             www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                  rslag2
              Hightech & maintenance                                                                   Logistiek
                                                                                                                                                                                                                                                         jaar ve
                                                                                                                                          Project initiation meeting:                    Groei mkb bezoekt
                   Studenten van Avans                                              1e van 6 meetings met alle                        1ste bijeenkomst van partners                      mkb-parel Unipak.
                 maken voor de Internet                                                triple O betrokkenen ter                      van het internationale ICAReS                    Specialist in verpakkin-
                 of Thingsproeftuin een                                               voorbereiding van beurs                        project dat zich richt op remo-                   gen uit Steenbergen.
                     IoT/LoRa opstelling.                                         Transport Logistic München.                          te sensing technieken in o.a.
                                                                                               Bij CCT Moerdijk.                                        de landbouw.
 januari                                                                                                                                                                            februari                       voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                            REWIN jaarverslag 2017 Over REWIN                        9
Over REWIN
De regionale ontwikkelingsmaatschappij REWIN West-Brabant
is opgericht om de werkgelegenheid te bevorderen en de
                                                                West-Brabant:
economische structuur van de regio West-Brabant te
versterken.
REWIN maakt zich sterk voor de groei van de werkgelegenheid
en de versterking van het innovatief vermogen door het aantrek-
ken van nieuwe vestigers en het samen met bedrijven, kennis­
instellingen en overheden versterken en vernieuwen van de drie
speerpuntsectoren hightech & maintenance, logistiek en biobased
economy en het uitvoeren van het bovenregionale programma
agrofood. We leveren ontwikkelingskracht door te initiëren,
stimuleren en verbinden.
Samenwerking BOM
                                                                 19
REWIN onderkent het belang van goede samenwerking. Op
provinciale schaal is de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij
(BOM) haar belangrijkste partner. Beide organisaties onder-
schrijven het belang van samenwerking vanuit een comple-                                                        De volgende personen hadden in 2017 zitting in de Raad van Commissarissen REWIN v.l.n.r: Thomas Zwiers Gemeente Moerdijk, Marcel Willemsen
mentaire rol. Eind 2017 is besloten om nog intensiever te gaan                                                  Gemeente Oosterhout, Piet Utens namens de kleine zuidelijke gemeenten, Henk Rosman directeur REWIN, Boaz Adank (voorzitter) Gemeente Breda,
                                                                                                                Matthijs van Oosten namens de kleine noordelijke gemeenten, Jean-Pierre Schouw Gemeente Etten-Leur, Cees Budding (adviseur) RWB, Hans Verbraak
samenwerken.                                                      gemeenten
                                                                                                                (plaatsvervangend voorzitter) Gemeente Roosendaal, Ad Coppens Gemeente Bergen op Zoom
                                                                                                                Op 1 janurai 2018 heeft de Raad van Commissarissen formeel haar taak overgedragen aan een nieuwe compacte Raad van Commissarissen. Zie voor de
                                                                                                                nieuwe Raad van Commissarisen en de Economic Board West-Brabant: www.rewin.nl/jaarverslag2017
REWIN                                                            725.000                                                            59.000
initieert,
                                                                  inwoners                                                          vestigingen
                                                                                                                Speerpuntsectoren: hightech & maintenance, logistiek, biobased economy plus
stimuleert
                                                                                                                het bovenregionale programma agrofood
en verbindt.                                                     324.000
                                                                  banen
                                                                                                                                                                                                                                                              ns
                                                                                                                                                                                                                                                     Lees o e
 Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                    reid
                                                                                                                                                                                                                                                    uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                           rsla
                                                                                                                                                                                                                                                  jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                            ewin.n
                                                                                                                         Groei mkb                                                   Biobased economy                                              www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                            rslag2
                    Biobased economy                                                       Logistiek
                                                                                                                                                                                                                                                   jaar ve
                                                                                                       Mkb-er Van Eijk agro, grond                                            Captain’s Dinner Biobased.
                Het BioLinX team slaagt                                  Connected West-Brabant-       en groen uit Alphen-Chaam                                                 Aanzet tot programma-
                     met vlag en wimpel                                  partners komen bijeen bij         onderschrijft belang van                                               denken gemaakt; ‘slim
                tijdens het midterm re-                              Lineage Logistics in Bergen op  samenwerken en innoveren in                                           regionaal verbinden’ op basis
              view voor de Horizon2020                                  Zoom, voor beurs Transport              precisielandbouw.                                              van toegevoegde waarde.
                   commissie in Brussel.                                        Logistic München.
 februari                                                           maart                                                                                                       april                        voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>             bij indeling 45 steeds 2 of -2 graden tussen de lijnen
             vanuit het midden roteren
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                REWIN jaarverslag 2017 Op weg naar programma’s                          11
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Logistiek
OpLogistiek
    weg naarprogramma                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Bijvoorbeeld het regionale
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           programma logistiek
programma’s
   West-Brabant
                West-Brabant ontwikkelt en innoveert in triple helix
                                                                                                                         be
                                                                                                                                     id
                                                                                                                                                                10.0
                                                                                                                                                                     00+
                                                                                                                                                                           ban
                                                                                                                                                                               enp
                                                                                                                                                                                   lan
                                                                                                                                                                                         er
                                                                                                                                                                                                  Zij-
                                                                                                                                                                                                        ins
                                                                                                                                                                                                            tro
                                                                                                                                                                                                                om
                                                                                                                                                                                                                                                                                              Log
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  is
                                                                                                                                                                                                                                                                                             Roo tiek Pl
                                                                                                                                                                                                                                                                                                sen       a
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Als voorbeeld tonen we de aanpak van het regionale pro-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            gramma Logistiek. De 3 O’s hebben gezamenlijk het onder-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            scheidend vermogen en de ambitie van de logistieke sector in
                                                                                                                                                                                                                                                                                                     daa tform
                verband haar logistieke keten. Maritieme en continen-                                                      le                                                       vijv
                                                                                                                                                                                 eek kerr
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     CO
                                                                                                                                                                             Kw       e                                                                                                                             We NNE                                                                                  West-Brabant vastgesteld. Daarbij is een werkvorm ontwikkeld
                                                                                                                                                                                                                                                                                                        l
                                                                                      Landelij
                tale lading wordt op een zo duurzaam en efficiënt                                                                                                                 dew                                                                                                                                 st- CT
                                                                                                                                                                              me             um                                                                                                                                                       01
                                                                                                                                                                                        ntr ek                     BO                                                                                                    Br ED                          8
                                                                                                                                                                          ek                                                                                                                                                                                                                                die bekend is geworden als het wiel van West-Brabant. In het
                                                                                              ke &
                                                                                                                                                                      isti
                                                                                                                                                             gi                                                                                                                                                            ab
                                                                                                                                                                                     Ce isti
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    t2
                mogelijke manier georganiseerd, geproduceerd en van                                                                                        Lo
                                                                                                                                                                  log             ng og                 0
                                                                                                                                                                                                                 M                                                                                                           an
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               t
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 en
                                                                                                   prov                                                                                                                                eleid
                                                                                                                                                                                                      .
                                                                                                                                                                               hti     L             3                                                                                                                                                                                                      centrum van dit wiel staan de 4 programmapijlers, met hierom-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Ev
                                                                                                                                                                            ric it &               t
                                                                                                                                                                                                                                   HR b
                toegevoegde waarde voorzien. Haar logistieke knoop-                                                                            As
                                                                                                                                                                         Op ite               p a c                                                                                                                                       st
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            k
                                                                                                       inci
                                                                                                                                                                                                           rm                                                                                                                                                                                               heen de voorwaarden voor een sterke logistieke sector en in de
                                                                                                                                                 so                                         s                                                                                                                                               ie
                                                                                                                                                     cia                     bil          ni             fo k                                                                                                                                                                 l)
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 l
                                                                                                                                                                         Mo                                                                                                                                                                                             iaa
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       gi
                punten zijn multimodaal (via weg, water, spoor en buis)                                                                                te                            Ke
                                                                                                                                                                                        n
                                                                                                                                                                                                      at ee
                                                                                                                                                                                                                                                                                                             fie                    Lo
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     er
                                                                                                                                                                                                    Pl tr
                                                                                                           ale
Voor een sterke regionale economie in West-Brabant is het
                                                                                                                                                                                                                                                                                                           pro
                                                                                                                                                      Lo Deg                                     k ers                                                                                                                                                             at                                       buitenste ring de bijbehorende projecten en acties. De ambitie
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               m
                ontsloten. Door haar robuuste (digitale) infrastructuur,                                                                                gis re                                ie
                                                                                                                                                                                            st Am
                                                                                                                                                                                                                                                                                                        ig
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          ot
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            ie(
                                                                                                               pro
van belang om als regio onderscheidend te zijn, strategische                                                                                               tie e                                                                                                                                       uid
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            is om zo van West-Brabant de meest duurzame en innovatieve
                                                                                                                                          KD                  k                                                                                                                                                                      or               om
                modern markgericht onderwijs en de aanwezigheid                                                                               Cl                                                                                                                                                      nd
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 se
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   ct               Pr
                                                                                                                  gra
keuzes te maken en het bedrijfsleven optimaal te faciliteren.                                                                                   og
                                                                                                                                                    ist
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Ee
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             o                                          pla
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           n                                hotspot in de Vlaams-Nederlandse Delta te maken.
                van voldoende gekwalificeerde arbeidskrachten is                                                     NH                                   iek                                                                                                                                                              ag                                     zen
Maar: inspanningen van overheden, onderwijsinstellingen                                                                TV t                                                                                                                                                                                              Im                                   ur
                                                                                                                     mm
                                                                                                                           a                                           HB                                                                                                                                                                                  Be
                                                                                                                                lent                                        O
                West-Brabant de meest duurzame en innoverende                                                                         pro                                                                                                                                                                                                         d
en bedrijfsleven zijn te versnipperd.                                                                                                      gra
                                                                                                                                                mm                                                                                  wijs                                           Pro                                                        hei
                logistieke hotspot in de Vlaams-Nederlandse Delta.                                                                                    a                                                                          der                                                                                                      aar
                                                                                                                       a’s
                                                                                                                                                                                                                               on                                                     fil                                            htb
                                                                                                                                                                                                                                                                                         er                                      Zic
                                                                                                                                                                Tale                                                      t&                                                               in
                                                                                                                                                                & on nt (vast
                                                                                                                           &
Daarom is in 2017 de basis gelegd voor een nieuw ontwikkelsys-                                                                                                                                       Arb                                                                                                                                          ezige
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  g
                                                                                                                                                                    twik )houd                          eid                                                                                                                               Aanw nale
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      &
                                                                                                                                                                          kele
                                                                                                                                                                               n en                        sm                                                                                                                                   atio kt
                                                                                                                                                                                                                                                                                                            sitie
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           r )n
teem. Ofwel een meer samenhangende aanpak van de economie                                                                                                                                                                                                                                                                           (in te         mar
                                                                                                                                                                                                                                                                                                         qui
                                                                                                                                                                                                             ar
                                                                                                                                                                                                               k
op basis van een gezamenlijk vast te stellen agenda, die breed                                                                                                                                                                                                                                         ac
                                                                                                                                                      WO/ Kennisontwik                                                                                                                                                                  Aantrekkelijk
                         legenda
                                                                                                                                                                      keling
gedragen wordt door ondernemers, onderwijs en overheden                                                                                                                                                                                                                                                                                 woonklimaat
                                                                                                                               TKI Dinalog
(3 O’s). De uitvoering van die regionale agenda gaat plaatsvin-                                                                                                                                                                                                                                                                      Planologische
                                                                                                                                                                                                     I n n o va
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     mogelijkhede
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Hightech & maintenance
                                                                                                                                                                                       e                                                                                                                                                          n                   OV naar
den via gezamenlijke regionale programma’s. De 3 O’s brengen                                                                                                             ati
                                                                                                                                                                 valoris
                                                                                                                                 Logistics                 Kennis                                                                                                                                                                  Bere
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     bedrijvente
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         rreinen
                                                                                                                                       nity                                                             tie
hun eigen sterktes in. REWIN zorgt voor de uitvoering, door                                                                     Commu t                                                                                                                                                                                                      ikbaa
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    rheid           Corrid
                                                                                                                                   Braban                                       ce                          &b                                                                                        or
                                                                                                                                                                                                                                                                                                        de                                                         (MIRT
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               orstu
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        die Zu
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     weg
verschillende partijen te verbinden rond de regionale                                                                                                                a sc
                                                                                                                                                                           ien                                     us                                                                                                                                                        )                 id
                                                                                                                                                                 Dat                                                    es                                                                   op
                                                                                                                                                                                                                     in
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  s                                                              Mod
programma’s.                                                                                                                             in &                                                                                 sd                                                             si                               Be                                       al sp
                                                                                                                                      Cha nce                                                                                      ev                                                   Ba                                        rei                           mon            lit-p
                                                                                                                                  ply                                                      g                                            elo                                                                                                                           itor           e
                                                                                                                               Sup ta Scie                                           e rin                                                     p m en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      kb
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         aa                                 PoR rforma
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              nce
                                                                                                                                  Da                                         a   lis                                                                      t                                                          Be                     rh
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                eid          Lob
                                                                                                                                                                         git                                                                                                                                                             s                         byk
                       Pijlers        Voorwaarden             Projecten & acties                                                                       en             Di                                                                                                                                                re                 po                           nel
Regionaal programma                                                                                                                              rijd )
                                                                                                                                              m ones
                                                                                                                                                                                    Te                                                                                                                                     ik
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              ba
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              or         R ail                p unt
                                                                                                                                            o
                                                                                                                                           o dr                                   ve chn                                                                                                                                         ar                            ter                   en
‘Een regionaal programma is een verzameling van geco-                                                                                  ton                                          rn o                                                                                                                                                                           mi
                                                                                                                                    Au ing &                                                                                                                                                                                  w hei
                                                                                                                                                                                                                                                                                                     te
                                                                                                                                                                                      ie log                                                                                                                                                          MO              na
                                                                                                                                                                                                                  inn
                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ruim n
                                                                                                                                       o n                          s                   uw is                                                                                                                                   at d                     Re              lM
                                                                                                                                                                                                                                       Vergroenin
ördineerde inspanningen, gekoppeld aan een strategie                                                                               ato                           ng                       in ch                      ova                                                                                                           er                        (ke              oe
                                                                                                                                                                                                                                                                                            bare bouwe
                                                                                                                               (pl                            hi                            g e                         tie                                                                                                                                      ten              rdi
                                                                                                                                                                                                                                                  g
                                                                                                                                                           ft
                                                                                                                                                                                                                                                                            tale
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               In                                     jk
                                                                                                                                                                                                                                       elektrisch (LNG,
                                                                                                                                                                                                                                                              (Veilige) digi r
                                                                                                                                                                                                                                                                                       chik
                                                                                                                                                         o                                                                                                                                                                                  Be lan                   re
en gericht op het nastreven en verwezenlijken van unieke,                                                                                             et
                                                                                                                                                                                                                                                                                               e
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        g
                                                                                                                                                                                                                                                                                    Bes els & g
                                                                                                                                                   rn                                                                                                                                                                                          rg dte                     ie
                                                                                                                                                                                                       Soc                                                                                                                                                                   sp
                                                                                                                                                                           g
                                                                                                                                                                                                                                                 rij
                                                                                                                                                te                                                                                                                                                                                                en rm
                                                                                                                                                                                                                                       waterstof) den,
                                   Extern geïnitieerd project                                                                                                           tin
samenhangende doelen op langere termijn.’                                                                                                    In                                                           iale                                                                                                                                                                   oo
                                                                                                                                                                                                                                                                             uu      kav
                                                                                                                                                                                                                                                                infrastruct
                                                                                                                                                                    prin          ing                                                                                                                                                               op in                           r)
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Zo al
In de loop van 2017 hebben programmamanagers bij REWIN de
                                                                                                                                                                 3D
                                                                                                                                                                            ot ise                                                                                                                                                                      om
                                                                                                                                                                                   r
regionale programma’s opgestart Lokaal
                                   voor initiatief
                                          de speerpuntsectoren                                                                                                           Ro
                                                                                                                                                                            b                   wW                                                                                                            e
                                                                                                                                                                                                  ays       gist                                                                                         elijk
hightech & maintenance, logistiek en biobased economy, plus                    legenda                                                                                                         Ne               ics
                                                                                                                                                                                                                                                                                           een
                                                                                                                                                                                                                                                                                                sch
                                                                                                                                                                                                                                                                                                     app
                                                                                                                                                                                                         h lo                                                                         Gem raken cie)
de uitvoering van het bovenregionale   programma agrofood.                                                                                                                                                                                                                             afsp       ovin
                                   Van belang voor acquisitie                                                                                                                                                                                                                               t pr
                                                                                                                                                                                                      Pitc                                                                              (me
2017 staat dan ook in het teken van ‘op weg naar programma’s’.                                                                                                                                                                                                                                        g
                                                                                                                                                                                                                                                                                               iligin
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Biobased economy                                Agrofood
                                                                                                                                                                                                                                                                                                               en
                                                                                                                                                                                                                                                                                         Beve enterrein
De programmamanagers trekken de programma’s en zijn het                         Pijlers Voorwaarden               Projecten & acties
                                                                                                                                                                                                                                                                                          bedr
                                                                                                                                                                                                                                                                                                ijv
                                   Project nog niet gestart
eerste aanspreekpunt.
                                                                                              Extern geïnitieerd project
Afhankelijk van de acties of          projecten vervult
                                               REWIN verschil-
                                            Lopend project                                    Lokaal initiatief
lende rollen, zoals spin in het web, verbinder, initiatiefnemer,                              Van belang voor acquisitie
trekker, aanjager, deelnemer, uitvoerder, regisseur of bijvoor-                               Project nog niet gestart
beeld critical friend. De aanpak verschilt per programma.
                                                                                              Lopend project
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ns
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Lees o e
Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        reid
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              rsla
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      jaar ve         l/
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               ewin.n
                                                                                                                                                                                                                                                                                              Vestigen/Logistiek                                                                                                    Logistiek                                          www.r          0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               rslag2
              Hightech & maintenance                                                                           Biobased economy
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       jaar ve
                                                                                                                                                                                                                                                                                               Hollister investeert                                                                                    Provincie geeft project
                        Smart Tooling:                                                                 BioBase4SME, Geertruiden-                                                                                                                                                               15 miljoen in nieuw                                                                                  MORe € 50.000 subsidie.
                            Testdag bij                                                                berg. 100 deelnemers Natural                                      #FeelingFibertastic                                                                                                distributiecentrum op                                                                                         Krachtenbundeling
                       Delft Dynamics.                                                                    Fibertastic workshop over                                                                                                                                                       Borchwerf, Oud-Gastel.                                                                                     3 West-Brabantse op- &
                                                                                                         toepassing van natuurlijke                                                                                                                                                   40 arbeidsplaatsen. Samen-                                                                                     overslaglocaties. Modal
                                                                                                         vezels en biocomposieten.                                                                                                                                                        werking REWIN & BOM.                                                                                               shift naar spoor.
april                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               mei                          voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                             REWIN jaarverslag 2017 Hightech & maintenance                       13
                                                                                                                                                                                                             Arie Meeuwissen
Hightech
                                                                                                                                                                                                             Taks Handling Systems
                                                                                                                                                                                                            ‘Dankzij REWIN heb ik
& maintenance
                                                                                                                                                                                                              interessante contacten met
                                                                                                                                                                                                              andere machinebouwers en
                                                                                                                                                                                                              roboticabedrijven in de regio.’
Nederland is een van de voorlopers in het toepassen van          Programma hightech & maintenance
nieuwe technologieën die de basis zijn van de vierde indus-      Om bedrijven en onderwijs- en kennisinstellingen te steunen
triële revolutie. Denk aan big data, Internet of Things, nieuwe  bij het aangaan van deze uitdagingen startte halverwege
materialen, remote sensing, robotisering, smart industry &       2017 het programma hightech & maintenance (HTM). Twintig
tooling, energie en servitization.                               vertegenwoordigers vanuit de drie O’s formuleerden de kaders
                                                                 waarbinnen de regionale HTM-community samenwerkt om
Hiermee kunnen bedrijven in de maak- en onderhoudsindustrie      maximaal te profiteren van de nieuwe technologieën.
hun business ‘verslimmen’ (smart), waardoor hun concurren­
tiepositie versterkt wordt. Het biedt hen - naast onderscheidend Meer informatie
vermogen - nieuwe mogelijkheden voor nieuwe producten,           Voor meer informatie kunt u contact opnemen met
nieuwe diensten en het optimaliseren van bedrijfsprocessen.      programma­manager John den Ridder: j.denridder@rewin.nl
Tegelijkertijd vraagt de snelheid van deze technologische
vernieuwingen om voortdurende aanpassingen.
Highlight                                                                                                                        Highlight
Centrale opslag reserveonderdelen JSF                                                                                            Robotisering
Hoe een project uit 2009 kan leiden tot een miljoenencontract                                                                    In de (proces)industrie draaien machines non-stop. Minutieus
Tijdens een bijeenkomst van een REWIN project in 2007 ont-                                                                       onderhoud is daarom belangrijk, zeker vanwege de steeds
stond het idee om in te gaan zetten op de logistieke kansen                                                                      strengere veiligheids- en milieuregels. Met robots kan dat
van de komst van de F35 (JSF). REWIN realiseerde vervolgens                                                                      onderhoud veiliger, goedkoper, schoner en efficiënter. Binnen
de nodige subsidie waarna het project OneLogistics in 2009                                                                       het Smart Tooling project ontwikkelen Vlaamse en Nederlandse
van start kon gaan. In de jaren die daarop volgden, is het                                                                       bedrijven - samen met kennisinstellingen als Avans – dergelijke
concept verder uitgewerkt, wat in augustus 2017 leidde tot                                                                       robots voor industrieel onderhoud. Dat geeft het West-Brabantse
de toekenning van de opslag van alle reserveonderdelen van                                                                       mkb een impuls tot ontwikkeling, maakt de regionale proces-
Europese F-35 toestellen aan Logistiek Centrum Woensdrecht.                                                                      industrie veiliger en goedkoper en biedt toeleveranciers en
Dit levert honderden miljoenen aan extra omzet op. Daarnaast                                                                     deelnemende studenten een unieke (internationale) exposure.
profiteren zo’n 70 Nederlandse bedrijven van deze opdracht.                                                                      Op 29 juni werden de eerste resultaten van het project
De toenmalige minister Hennis-Plasschaert: “Prachtig nieuws                                                                      getoond.
voor Nederland, en een compliment ook aan de Nederlandse
industrie. Het is illustratief voor de samenwerking tussen over-                                                                 Meer highlights! Kijk op ons online jaarverslag
heid en industrie en de kwaliteit van onze bedrijven.”                                                                           www.rewin.nl/jaarverslag2017
                                                                                                                                                                                                                                                                           ns
                                                                                                                                                                                                                                                                  Lees o e
 Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                                 reid
                                                                                                                                                                                                                                                                 uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                        rsla
                                                                                                                                                                                                                                                               jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                                         ewin.n
                                                                                                                                                 Vestigen                                                  Groei mkb                                            www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                         rslag2
                                Logistiek                                       Hightech & maintenance
                                                                                                                                                                                                                                                                jaar ve
                                                                                                                                Gezamenlijke West-Brabant                                           Groei mkb bezoekt
              Minister Kamp i.v.m logis-                                        Link2Innovate presenteert                     deelname aan vastgoedbeurs                                      mkb-parel FMI Precision
              tieke hotspot nr.1 op stand                                    zich op Vlaams-Nederlandse                                   Provada. REWIN,                                          in Bergen op Zoom.
            CONNECTED West-Brabant,                                           Handelsdag. Koppeling van                         8 gemeenten, Havenbedrijf                                      Precisiewerk: leiden zelf
             TL München. Dagafsluiting                                          mkb’ers en technostarters                     Moerdijk en Kop van Brabant.                                                 mensen op.
                            Brabantdag.                                                 uit de grensregio.
 mei                                                                                                                           juni                                                                                       voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                 REWIN jaarverslag 2017 Logistiek                     15
                                                                                                                                  Highlight
 Logistiek
                                                                                                                                  Verkenning Supply Chain & Data Science van start
                                                                                                                                  Op 19 september ging de verkenning Supply Chain & Data Science
                                                                                                                                  officieel van start. Waar liggen de kansen voor bedrijven om
                                                                                                                                  met big data (of zelfs small data) logistieke ketens efficiënter
                                                                                                                                  en innovatiever in te richten? Hiervoor wordt onderzoek
                                                                                                                                  gedaan bij negen mkb-bedrijven. In deze verkenning wordt
                                                                                                                                  onderzocht wat er aan data beschikbaar is en wat de meest
                                                                                                                                  kansrijke big data-cases zijn voor deze bedrijven. Vervolgens
                                                                                                                                  gaat het project in een opvolgend proeftuinprogramma aan
                                                                                                                                  de slag met concrete big data-cases voor Brabantse bedrijven.
                                                                                                                                  Uit West-Brabant doen twee bedrijven mee in de verkennings-
                                                                                                                                  fase: Kennis Transport en Ryano Logistics. De verkenning wordt
West-Brabant is aantrekkelijk voor logistieke bedrijvigheid     presenteerden de betrokken partijen zich in mei 2017 als          uitgevoerd via een samenwerking tussen JADS, NHTV, Midpoint
vanwege de ligging, de infrastructuur en ontsluiting naar het   CONNECTED West-Brabant op de grootste logistieke beurs ter        Brabant, BOM en REWIN. Naar aanleiding van de eerste
Europese achterland, de arbeidsmarkt en het innovatieve         wereld, in München. CONNECTED West-Brabant bestaat uit elf        inventarisatie is in december de whitepaper ‘Starten met Data
vermogen. De logistieke sector onderkent die sterke positie     logistieke bedrijven, drie onderwijsinstellingen, de zes grootste Science in Supply Chain’ opgeleverd.
en beloonde West-Brabant in 2017 in de ‘Logistieke Hotspots     West-Brabantse gemeenten en REWIN.
van Nederland’-verkiezing weer met de nummer 1-positie.                                                                           Voor meer informatie, zie: www.rewin.nl/jaarverslag2017
                                                                Momenteel wordt, opnieuw onder aanvoering van REWIN,              en www.connected-westbrabant.nl
CONNECTED West-Brabant                                          gewerkt aan een integraal logistiek programma voor West-Brabant.
Vanzelfsprekend wil West-Brabant voorop blijven lopen en de     CONNECTED West-Brabant zal een belangrijke regievoerende
logistieke sector in de regio versterken. Samen werken is een   rol spelen in de uitvoering van het programma. Programma-
belangrijke voorwaarde voor succes . Daarom benaderde REWIN     manager Hanneke Bruinsma vertelt u er graag meer over:
een groep logistieke stakeholders voor mogelijke samenwer-      h.bruinsma@rewin.nl
king. Als katalysator van deze triple helix samenwerking
                                                                                                                                                                                                 Jack Zagers
                                                                                                                                                                                                 directeur eigenaar Otentic Logistics, Oosterhout
Highlight                                                                                                                                                                                       ‘Na de beurs in München weet iedereen
                                                                                                                                                                                                 wat we in West-Brabant te bieden hebben.
West-Brabant stand op grootste logistieke beurs ter wereld
In mei 2017 vond in München de belangrijkste logistieke beurs                                                                                                                                    We hebben er bovendien voor ons
ter wereld plaats. Voor het eerst was West-Brabant hier                                                                                                                                          bedrijf enkele serieuze leads opgedaan
vertegenwoordigd: met de triple helix CONNECTED
West-Brabant-stand. Uniek aan deze beursdeelname is dat de                                                                                                                                       en een mooie samenwerking met een
regio er stond als collectief met een eensluidende boodschap                                                                                                                                     andere CONNECTED-ondernemer.
over de kracht van West-Brabant. Die formule sprak aan, de
CONNECTED West-Brabant stand werd drukbezocht en leidde                                                                                                                                          En: de drempel tussen bestuurders,
zelfs tot concrete nieuwe business en contacten voor deelne-                                                                                                                                     onderwijs en ondernemers is opnieuw
mende partijen. Hoofddoel was echter om via de voorbereidingen
te bouwen aan verdere concrete regionale samenwerking. Dat                                                                                                                                       verlaagd. We weten nu hoe we elkaar
is gelukt en dat is het grootste succes van de beurs, zo beamen                                                                                                                                  kunnen versterken. ONBETAALBAAR!’
alle deelnemers. Zo ook de delegatie West-Brabantse
overheids- en onderwijsbestuurders die een bezoek bracht
aan CONNECTED West-Brabant. Tijdens dat bezoek verrichtten
vertegenwoordigers van ondernemers, overheid en onderwijs
samen de officiële openingshandeling van de stand.
                                                                                                                                                                                                                                                                                ns
                                                                                                                                                                                                                                                                       Lees o e
 Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                                      reid
                                                                                                                                                                                                                                                                      uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                             rsla
                                                                                                                                                                                                                                                                    jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                                              ewin.n
                                                                                                                                                                                                                                                                     www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                              rslag2
                   Biobased economy                                              Groei mkb/ Hightech &                            Hightech & maintenance                                     Groei mkb/Biobased economy
                      Pyrolyse Proeftuin                                                    maintenance                                 Smart Tooling Event.                                     Aftrap van het ReAP project                                         jaar ve
              Zuid-Nederland in beeld.                                            Meeting Minds, bezoek                                       Druk bezochte                                           Symbiosis for Growth,
              Bedrijfstechnologieën op                                        hightech Groei mkb’ers aan                                 informatiedag over                                   rond reststroomuitwisseling op
               pilotniveau aan de hand                                      voorbeeldbedrijf Grass Valley.                          slimme toepassingen in                                                    bedrijventerrein
                van verschillende feed-                                             O.a. facility sharing &                                        techniek.                                          Vijf Eiken, Oosterhout.
                      stockcombinaties.                                           gezamenlijke innovatie.
 juni                                                                                                                                                                                            juli                          voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                      REWIN jaarverslag 2017 Biobased economy                        17
                                                                                                                                                                                                     Leon Joore
 Biobased
                                                                                                                                                                                                     voorzitter Natuurvezel Applicatie Centrum
                                                                                                                                                                                                    ‘Door als gespecialiseerde applicatie­
 economy
                                                                                                                                                                                                     centra in de regio een netwerk te
                                                                                                                                                                                                     bouwen, weten we elkaar sneller te
                                                                                                                                                                                                     vinden en hoeven we zelf niet
                                                                                                                                                                                                     opnieuw het wiel uit te vinden. Dit
                                                                                                                                                                                                     heeft ook een groot voordeel voor
                                                                                                                                                                                                     nieuwe ondernemers in de circulaire
                                                                                                                                                                                                     biobased economie.
De verduurzaming en vergroening van producten en pro-           versterken. Hierdoor ontstaat ook een sterke regionale econo-
ductieprocessen is noodzakelijk én de drijfveer achter de       mische structuur en een unieke propositie van de regio. In het                                                                       Een win-winsituatie dus, die onze
biobased economy. In West-Brabant zetten we gewassen en         programma is het de rol van REWIN om deze ‘verbindingen’
                                                                                                                                                                                                     regio sterker maakt.’
reststromen uit de landbouw en voedingsmiddelenindustrie        samen met de andere partners te realiseren. In de diverse
(biomassa) in voor de productie van materialen, chemicaliën     trajecten is er daarom ook meer aandacht voor het verbindende
en energie.                                                     aspect.
Onder het motto ‘slim regionaal verbinden’ gezamenlijk(er)      Meer weten over het regionale programma biobased economy?
optrekken in de regionale biobased economy. Dat spraken de      Neem contact op met Dennis van der Pas via:
aanwezige triple helix stakeholders af tijdens het Captain’s    d.vanderpas@rewin.nl
Dinner begin 2017. De essentie is om de regionale faciliteiten,
locaties en initiatieven beter met elkaar te verbinden en te
 Highlight                                                                                                                         Highlight
Transitieprojecten (i.s.m. Biobased Delta)                                                                                         Pyrolyse Proeftuin Zuid-Nederland
Sugar Delta, Redefinery en Biorizon: het zijn ook binnen de                                                                        De locatie voor de Pyrolyse Proeftuin Zuid-Nederland is
Biobased Delta belangrijke thema’s. Een cluster van zes grote                                                                      bekend: het voormalige Tetrapak-terrein in Moerdijk. Ondanks
bedrijven streeft onder de naam Sugar Delta naar suikerver-                                                                        enige vergunningsvertragingen verwachten we de proef-
waarding door hier hoogwaardige chemicaliën en materialen                                                                          opstellingen in de eerste helft van 2018. Dan kunnen de
van te maken. Het cluster richt zich op de vestiging van één of                                                                    waarde­ketens op proefschaal worden getest. De Pyrolyse-
meerdere bedrijven met bestaande en bewezen business cases.                                                                        proeftuin Moerdijk telt nu 14 deelnemers uit de publieke en
Het doel van Redefinery is het realiseren van grootschalige                                                                        private sector: Havenbedrijf Moerdijk, REWIN, Avans, B.N.M.
raffinage van lignocellulose tot suikers, lignine en energie.                                                                      Holding, SABIC, Goodfuels, Teknow Systems BV, Nettenergy,
REWIN onderzoekt of we een relatie kunnen leggen met de                                                                            Nimaro Ageno, Charcotec, Waste4ME, DSM, Delphy en de
pyrolyseproeftuinontwikkelingen. Biorizon is het gezamenlijke                                                                      Technische Universiteit Eindhoven.
onderzoekscentrum van consortium TNO, ECN en VITO. De
eerdere studie, die mede op verzoek van de regio is gedaan,                                                                        Meer highlights? Zie ons online jaarverslag
leidde in 2017 tot een subsidie van de provincie Noord-Brabant                                                                     www.rewin.nl/jaarverslag2017
van 5 miljoen euro en eenzelfde inbreng vanuit het
Biorizon-consortium.
                                                                                                                                                                                                                                                                              ns
                                                                                                                                                                                                                                                                     Lees o e
 Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                                    reid
                                                                                                                                                                                                                                                                    uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                           rsla
                                                                                                                                                                                                                                                                  jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                                            ewin.n
                                                                                                                                                  Agrofood                                                   Hightech &                                            www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                            rslag2
                        Agrofood/ HTM                                                              Logistiek
                                                                                                                                                                                                                                                                   jaar ve
                                                                                                                                   Werkconferentie agrofood                                               maintenance
                  Internationaal ICAReS                                            Bijeenkomst regiegroep                             West-Brabant. Triple O                                      Officiële start van het
                congres over innovaties                                                logistiek programma                      bijeenkomst over belang van                                    hightech & maintenance
                in remote sensing in de                                       West-Brabant in Oosterhout.                      agrofood voor West-Brabant &                                     (HTM) programma voor
                   landbouw, natuur en                                        Afstemming inhoud logistiek                               rol HAS Hogeschool.                                                     de regio.
                           water & infra.                                          programma. Groen licht
                                                                                               vervolgacties.
 juli                                                                          september                                                                                                                                     voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                     REWIN jaarverslag 2017 Agrofood                      19
                                                                                                                           Highlight
 Agrofood                                                                                                                  HAS komt naar West-Brabant
                                                                                                                           HAS besloot in september 2017 zich te vestigen in Bergen op
                                                                                                                           Zoom. De vele regionale agrofoodbedrijven hebben allerlei
                                                                                                                           innovatieve uitdagingen en grote behoefte aan goed opgeleide
                                                                                                                           mensen, maar een hbo-opleiding in de regio ontbreekt. Op de
                                                                                                                           HAS-vestiging in Den Bosch studeren momenteel ca. 900
                                                                                                                           studenten uit West-Brabant en Zeeland, maar slechts een klein
                                                                                                                           deel keert na de studie terug naar de regio. De dependance van
                                                                                                                           HAS moet bedrijven ondersteunen bij innovatietrajecten en het
De agrofoodsector is van zeer groot belang voor de            het ‘Innovatieprogramma Agrofood 2020’. REWIN is gevraagd    invullen van hun Human Capital vraagstukken. De dependance
West-Brabantse economie. Het is één van de grootste           om namens West-Brabant een voortrekkersrol in de uitvoering  is vooralsnog bedoeld voor derde- en vierdejaars­studenten.
sectoren als het gaat om o.a. toegevoegde waarde en           van dit programma te spelen, samen met o.a. BOM en ZLTO.     Door hun stages en afstudeeropdrachten kunnen ze direct een
werkgelegenheid. De vele agrofoodbedrijven in de regio        Hiervoor ontvangt REWIN van de provincie een financiële      bijdrage leveren aan de ontwikkeling van West-Brabantse
vertegenwoordigen de hele keten: boeren, telers, voedsel­     bijdrage.                                                    bedrijven en kennismaken met hetgeen de regio hen te bieden
producenten, gewasveredelaars, machinebouwers en                                                                           heeft.
verpakkers. Zij zorgen voor belangrijke verbindingen met      Meer weten over de West-Brabantse agrofood sector?
logistiek, maintenance en biobased economy. Agrofood is zo    Neem contact op met Marc-Paul van Halderen:                  Meer highlights? Zie ons online jaarverslag
een natuurlijke aanvulling op de drie regionale speerpunt-    m.vanhalderen@rewin.nl                                       www.rewin.nl/jaarverslag2017
sectoren. Daarom spant REWIN zich in voor het stimuleren
van deze stuwende en structuurversterkende sector.
Op provinciaal niveau is agrofood eveneens een zeer grote
sector. De provincie Noord-Brabant wil tot de meest duurzame
en innovatieve agrofoodregio’s van Europa gaan behoren via
                                                                                                                                                                                               Ronald van Eijck
 Highlight                                                                                                                                                                                    Van Eijk agro, grond en groen
ICAReS                                                                                                                                                                                        ‘Om verder te komen in precisie­land­
Cross-over met hightech & maintenance
                                                                                                                                                                                               bouw is samenwerken en innoveren
Voor West-Brabant met haar omvangrijke agrofoodsector                                                                                                                                          noodzakelijk bijvoorbeeld bij het
is sensortechniek in de landbouw zeer interessant. Het kan
boeren, telers en loonwerkers helpen efficiënter en duurzamer                                                                                                                                  ontwikkelen van nieuwe software.
te produceren. Ook kan het aanbieders van sensortechnieken                                                                                                                                    REWIN kan ons helpen om in contact
helpen hun producten door te ontwikkelen voor deze gebrui-
kers. ICAReS (een Interreg-project van een internationaal                                                                                                                                     te komen met nieuwe partijen.’
consortium - met onder meer ZLTO) volgt een teeltgerichte
aanpak, waarbij gekeken wordt naar de specifieke uitdagingen
voor de belangrijke teelten in het gebied.
                                                                                                                                                                                                                                                                    ns
                                                                                                                                                                                                                                                           Lees o e
 Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                          reid
                                                                                                                                                                                                                                                          uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                 rsla
                                                                                                                                                                                                                                                        jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                                  ewin.n
                                                                                                                                          Groei mkb                                         Biobased economy                                             www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                  rslag2
                               REWIN                                                         Logistiek
                                                                                                                                                                                                                                                         jaar ve
                                                                                                                                  Groei mkb bezoekt                                           BioLinX event t.b.v.
                     Economic Board                                          Pitch logistics jaarevent.                   mkb-parel Schouten Europe                                       vinden financiering en
                West-Brabant 1ste keer                                            Innovatieve starters                               in Woudrichem,                                     samenwerkingspartners
                               bijeen.                                             demonstreren hun                                  vleesvervangers                                   voor lignine-gebaseerde
                                                                         producten/diensten aan het                                        specialist.                                brandstoffen, chemicaliën
                                                                              supply-chain werkveld.                                                                                              en materialen.
 september                                                                 oktober                                                                                                                                 voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                                                                           100
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              REWIN jaarverslag 2017 Groei mkb                      21
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  100
                                                                                                                                                                                                                                                                                                               bedrijven bezocht
          Groei mkb
                                                                                                                                                                                                                                                                                                              68     100              bedrijven bezocht
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     100                                                                       Jean-Paul Schuurmans
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     68
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        bedrijven bezocht
          Het mkb is een belangrijke groeifactor voor de West-Brabantse                                                     de basis voor initiatieven tot verbetering van het ecosysteem.                                                                                                                                                                                                     VacuMetal
          economie. De midden- en kleinbedrijven zorgen voor veel                                                           Bijvoorbeeld door mkb’ers samen te brengen in clusters of te                                                                                                                          bedrijven zijn gestart met één
          werkgelegenheid en toegevoegde waarde.                                                                            koppelen aan een publieke of private dienstverlener. Daarnaast                                                                                                                        of meerdere
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        bedrijven bezocht        opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        68
                                                                                                                            ondersteunen we bij financieringstrajecten, uitbreidingsplannen                                                                                                                                                                                                   ‘We onderzoeken hoe we binnen twee jaar
          Na een goed herstel sinds de economische crisis dreigt nu                                                         en duurzaamheidtrajecten.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               offertes uitbrengen met de hoeveelheid
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        68
          een groeiplafond. Onder andere door de komst van nieuwe
                                                                                                                                                                                                        100100100100100                                                                                                           100 100
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          bedrijven zijn gestart met één
          technologieën en de noodzaak tot innoveren. Ook het vinden                                                        Mkb parels
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          of meerdere opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               CO2 verbruik per product. Windenergie
          van financieringsmogelijkheden en human capital zijn flinke                                                       We zien het tijdens de bedrijfsbezoeken: West-Brabant zit vol
          uitdagingen voor het mkb.                                                                                         met mooie mkb-bedrijven en daar mag de regio trots op zijn!                                                                                                                                    bedrijven zijn gestart met één                                      zou bijvoorbeeld perfect zijn. Door REWIN
                                                                                                                                                                                                                                                                                    100
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           of    meerdere            opvolgingstrajecten
                                                                                                                            Daarom bundelden we negentien ondernemersverhalen                              bedrijven bezocht         in eenbezochtbedrijven bezochtbedrijven bezochtbedrijven bezocht bedrijven bezocht
                                                                                                                                                                                                                                 bedrijven                                                                                                                          bedrijven bezocht
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               zijn we nu in gesprek met de gemeenten,
          Groei mkb                                                                                                         publicatie. Uit elke West-Brabantse gemeente en de gemeente                                                                                                                                    bedrijven zijn gestart met één
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               provincie en andere grote bedrijven.’
                                                                                                                                                                                                          68 68 68 68 68 68 68
          REWIN ondersteunt samen met de accountmanagers economi-                                                           Tholen werd een zogenoemde parel gekozen. In december                                                                                                                                          of meerdere opvolgingstrajecten
          sche zaken van de regio mkb’ers bij innovatie, investeren en/of                                                   presenteerden we het boek “Roadtrip langs mkb-parels van
          internationaliseren. We praten met ondernemers aan de hand                                                        West-Brabant”.
          van elf relevante onderwerpen. De uitkomsten daarvan zijn
                                                                                                                                                                                                             bedrijven zijn gestartbedrijven
                                                                                                                                                                                                                                        met één
                                                                                                                                                                                                             of meerdere opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                               zijn gestartbedrijven
                                                                                                                                                                                                                                                             met éénzijn gestart
                                                                                                                                                                                                                                   of meerdere opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                      met éénzijn gestart
                                                                                                                                                                                                                                                                                   bedrijven
                                                                                                                                                                                                                                                           of meerdere opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                            bedrijven
                                                                                                                                                                                                                                                                                                               met éénzijn gestartbedrijven
                                                                                                                                                                                                                                                                                   of meerdere opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                       bedrijven bezocht
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       met één zijn gestart met bedrijven
                                                                                                                                                                                                                                                                                                            of meerdere opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      of meerdere opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       één      zijn gestart met één
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      of meerdere opvolgingstrajecten      Highlight
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Meeting Minds
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           In een serie bijeenkomsten bezoekt een selecte groep mkb’ ers
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           uit dezelfde branche of hetzelfde vakgebied voorbeeldbedrij-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           ven. Dat is Meeting Minds. De deelnemers bespreken actuele
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           thema’s om zo tot nieuwe inzichten en kruisbestuivingen te
                                                                                                                                                                                                                                                                          68
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           komen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld facility sharing of geza-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           menlijke innovatie. Voor het beste resultaat en een goede en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           open discussie nodigen we slechts een selecte groep uit voor
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           deze meetings. REWIN organiseerde in 2017 twee Meeting
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Minds met als thema’s hightech en investor readiness.
                                                                                                                                                                                                                                                                              bedrijven zijn gestart met één of                                                                                            Praktijkvoorbeeld:
                                                                                                                                                                                                                                                                              meerdere opvolgingstrajecten                                                                                                 Het Emmy-awardwinnende bedrijf Grass Valley in Breda
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           benutte zijn klimaatkamers niet volledig. Of REWIN niet
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           een bedrijf kende. We zetten de vraag uit in ons netwerk en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           organiseerden in juni 2017 een Meeting Minds bijeenkomst.
               98 9825982598                                                                             9825                   98                   13 98
                   Totaal             Totaal                  Totaal                 Totaal                 Totaal                 Totaal                           Totaal
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Tien hightech bedrijven uit de regio, aangevuld met vertegen-
                                                                                  242524                            2124                212524                  21  2513     2421         8 13       252482113                7 24       821713 8 721                         13 8 7 138 7                                                          87                              7                      woordigers van Avans Hogeschool, TNO, KvK, gemeente Breda
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           en REWIN, bezochten Grass Valley. Onder hen een bedrijf uit
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Zundert dat zo enthousiast werd, dat het nu ook de klimaatka-
                98 24
                      Totaal
         25                                                                                                             2421 21 13 13                                                                                                                                          825 8898                                                           7
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           mers gebruikt. En in het verlengde daarvan ontdekten de twee
                                                                     25                                                                                                                                                                                                                                                                              7
         opvolgingstrajecten
            opvolgingstrajectenopvolgingstrajecten
                                                            innovatietrajecten
                                                     opvolgingstrajecten
                                              innovatietrajecten  innovatietrajecten
                                                                       verdiepingsvraag  aan
                                                                            opvolgingstrajecten
                                                                                                        verdiepingsvraag
                                                                                          innovatietrajecten
                                                                                            verdiepingsvraag
                                                                                              gemeente        aan
                                                                                                                marketingtrajecten
                                                                                                                  gemeente
                                                                                                                   verdiepingsvraag
                                                                                                    opvolgingstrajecten
                                                                                                                innovatietrajecten
                                                                                                                                     aan     gemeente
                                                                                                                                    marketingtrajecten
                                                                                                                                    aaninnovatietrajecten
                                                                                                                                         gemeente
                                                                                                                            opvolgingstrajecten             marketingtrajecten
                                                                                                                                              financieringstrajecten
                                                                                                                                          verdiepingsvraag
                                                                                                                                                                              marketingtrajecten
                                                                                                                                                                            uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                           opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                    financieringstrajecten
                                                                                                                                                            aan gemeente
                                                                                                                                                                   verdiepingsvraag
                                                                                                                                                                 innovatietrajecten              uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                               aanduurzaamheid
                                                                                                                                                                                            financieringstrajecten
                                                                                                                                                                                     marketingtrajecten
                                                                                                                                                                                     aan gemeente
                                                                                                                                                                                            verdiepingsvraag marketingtrajecten
                                                                                                                                                                                                  innovatietrajecten
                                                                                                                                                                                                                   gemeente
                                                                                                                                                                                                                                      financieringstrajecten
                                                                                                                                                                                                                          uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                   en symbiose
                                                                                                                                                                                                                                         duurzaamheid
                                                                                                                                                                                                                              verdiepingsvraag
                                                                                                                                                                                                                             trajecten
                                                                                                                                                                                                                                                        en symbiose
                                                                                                                                                                                                                                                                duurzaamheid
                                                                                                                                                                                                                                                  uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                        marketingtrajecten
                                                                                                                                                                                                                     financieringstrajecten     aan gemeente
                                                                                                                                                                                                                                             financieringstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                  trajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                         uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                 en symbiose
                                                                                                                                                                                                                                                                           uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                       marketingtrajectenduurzaamheid
                                                                                                                                                                                                                                                                       financieringstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                           trajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                          en symbiose
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  duurzaamheid en symbiose
                                                                                                                                                                                                                                                                                                    uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                        financieringstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  trajecten                 trajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            duurzaamheid en symbiose
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      trajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           duurzaamheids-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           duurzaamheid en symbiose
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   trajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        en symbiosetrajecten               bedrijven nog meer raakvlakken in de technologie.
   8 98 25 25 2424 2121 13
 otaal                Totaal                                                                                                                                                                                                                                                                         Totaal
                                                                                                                                                                                                                                      13                                                                8
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      25 24                     25 24                725 25212425 21242524
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       7                                    132124 25    132124 13     821 21 24       81321 781313                7813
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  21
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              ns
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Lees o e
           Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          reid
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           rsla
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            ewin.n
           opvolgingstrajecten                                   innovatietrajecten                       verdiepingsvraag aan gemeente                                  marketingtrajecten                                financieringstrajecten                       uitbreidings-/vestigingstrajecten     Logistiek              duurzaamheid en symbiose                                       Biobased economy                                               www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            rslag2
                                                 Agrofood/                                                                                          Hightech & maintenance
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   jaar ve
                                                                                                                                                                                                                                                                                      Bijeenkomst bij Mepavex,                                      trajecten                                  Jaarlijkse Biobased Delta
      innovatietrajecten Biobasedverdiepingsvraag  economy                         aan gemeente                               marketingtrajectenOPZuid aanvraagfinancieringstrajecten                                                              uitbreidings-/vestigingstrajecten        Bergen op Zoom van                duurzaamheid                   en   symbiose                       Business Development
                               Workshop plant inhouds-                                                                                                    “Fieldlab composieten
           opvolgingstrajecten
                             stoffen voor telers. REWIN,         innovatietrajecten                       verdiepingsvraag         aan    gemeente                       marketingtrajecten
                                                                                                                                                    onderhoud” goedgekeurd                                                 financieringstrajecten                                 CONNECTED           West-Brabant.
                                                                                                                                                                                                                                                                                        opvolgingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                        uitbreidings-/vestigingstrajecten                            duurzaamheidtrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    innovatietrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              en   symbiose                           Dag. In Terneuzen,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            verdiepingsvraag    aan gemeente          marketingtrajecten               financieringstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                       Logistiek programma en                                                                                       samen met Vlaamse
                              LIB en laurierkweker Gova                                                                                                                   en als beste                                                                                                                                                              trajecten
ngstrajecten                           innovatietrajecten                              verdiepingsvraag aan gemeente                                           marketingtrajecten                                        financieringstrajecten                               uitbreidings-/vestigingstrajecten
                                                                                                                                                                                                                                                                                         start werkgroepsessies.                                    duurzaamheid en symbiose evenknie Flanders
                              over vermarkten van plant                                                                                                                  beoordeeld!
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     25                                         24
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      trajecten                          Biobased Valley
                                            inhoudstoffen.
           oktober                                                                                                                              november                                                                                                                                                                                                                                                                     voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                   REWIN jaarverslag 2017 Vestigen                    23
Vestigen
                                                                                                                                                                               49,7
REWIN verzorgt de promotie van de regio West-Brabant als         Buitenlandse bedrijven
vestigingsplaats voor bedrijven. We proberen bedrijven hier      Van de 28 nieuwe bedrijfsinvesteringen in West-Brabant zijn 13
te laten landen, want nieuwe vestigers betekenen nieuwe          bedrijven van buitenlandse oorsprong, samen goed voor 215
arbeidsplaatsen. We zoeken daarom proactief naar bedrijven       nieuwe arbeidsplaatsen. REWIN werkt intensief samen met de
die een nieuwe vestigingsplaats overwegen.                       Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM) bij het aantrek-
                                                                 ken van buitenlandse vestigers en uitbreidingsinvesteringen.
Daarnaast is REWIN actief om bedrijven voor de regio te          Samen met de BOM realiseerden we 8 nieuwe vestigers en
behouden en uitbreidingsinvesteringen te ondersteunen. We        uitbreidingen van buitenlandse bedrijven.
staan bedrijven terzijde over vestigingsmogelijkheden, maar
ook over subsidiemogelijkheden, fiscale vraagstukken, juridi-    Provada
sche structuur, verkrijgen van vergunningen, aantrekken van      REWIN heeft in 2017 samen met de gemeenten Bergen op
personeel en ga zo maar door. Bovendien introduceren we          Zoom, Roosendaal, Breda, Halderberge, Rucphen, Steenbergen,
hen zo mogelijk in het Brabantse ondernemersnetwerk en bij       Tholen, Woensdrecht en het havenbedrijf Moerdijk en Kop
kennisinstellingen om nieuwe samenwerking en business te         van Brabant deel genomen aan de vastgoedbeurs Provada in
stimuleren. In 2017 zette REWIN de verschuiving in van generieke de RAI Amsterdam. Zo is onze regio in de spotlight gezet, zijn
acquisitie naar strategische acquisitie. Ofwel: het specifiek    nieuwe contacten gelegd en de banden met het relatienetwerk
werven van structuurversterkende bedrijven in de speerpunt-      aangehaald.
sectoren. Per speerpuntsector is een strategisch acquisitieteam
geformeerd en is gezamenlijke regionale strategische acquisi-
tie opgestart.
                                                                                                                          49,7 49,7              Nieuwe vestiger!
                                                                                                 49,7
                                                                                                                                                 Eerste West-Europese fabriek                                      Roosendaal. REWIN heeft Sarten begeleid bij de zoek-
                                                                                                                                                 van Sarten in Roosendaal                                          tocht naar dit pand. Ook hebben we samen met de ge-
                                                                                                                                                 Sarten is een snelgroeiend Turks bedrijf, gespecialiseerd         meente de benodigde vergunningen geregeld en Sarten
                                                                                                                                                 in de productie van verpakkingen voor fast moving consu-          geïntroduceerd bij diverse toeleveranciers. Bovendien
                                                                                                 miljoen euro investering                        mer goods. Het bedrijf behoort tot de top 100 van Turkse          hielpen we hun via ons netwerk bij het vinden van een
                                                                                                                                                 industriële bedrijven en maakt allerlei soorten metalen en        lokale manager en technisch en productiepersoneel. In
                                                                                                                                                 plastic verpakkingsproducten. In totaal telt Sarten 3.000         totaal kunnen er 40 medewerkers bij Sarten aan de slag!
 28                                                                   683
                                                                                                                                                 werknemers en 15 productielocaties in Turkije, Rusland
                                                                                                                                                 en Bulgarije. Binnenkort start Sarten met hun eerste              Meer vestigers, ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
                                                                                                                                                 West-Europese productie vestiging, waarbij de keuze is
                                                                                                                                                 gevallen op een pand op bedrijventerrein Borchwerf in
                                                                      arbeidsplaatsen
 nieuwe bedrijfsinvesteringen
                                                                                                                                                                                                                                                                                 ns
                                                                                                                                                                                                                                                                        Lees o e
 Tijdlijn                                                                                                                                                                                                                                                                       reid
                                                                                                                                                                                                                                                                       uitgeb g op
                                                                                                                                                                                                                                                                              rsla
                                                                                                                                                                                                                                                                     jaar ve           l/
                                                                                                                                                                                                                                                                               ewin.n
                                                                                                                                                                                                                                                                      www.r           0 17
                                                                                                                                                                                                                                                                               rslag2
             Hightech & maintenance                                                     HTM/Agrofood                                                Logistiek                                                    Groei mkb
            Op Woensdrecht vinden de                                          ICARes met eigen stand op                                Lancering van eerste                                          Groei mkb presenteert                                            jaar ve
                     eerste tests plaats                                             Agrifoodtechbeurs.                                    white paper: ‘Data                                    ‘Roadtrip langs mkb-parels
                        voor draadloze                                                Sensoren, drones,                                Science in de Supply                                      van West-Brabant’. Uit elke
                 informatieuitwisseling                                         autonome robots, smart                            Chain’. Verbeteren van het                                                 gemeente één.
                   met brandsensoren.                                                farming & big data.                                    innovatieklimaat.
 december                                                                                                                                                                                                                       voor de hele tijdlijn ga naar www.rewin.nl/jaarverslag2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                     REWIN West-Brabant
           ns
   Lees o e                    Cosunpark 22
          reid
  uitgeb g op                 4814 ND Breda
        rsla
jaar ve         l/
         ewin.n
 www.r
                      T: +31 (0)76 56 46 780
                0 17
         rslag2                info@rewin.nl
 jaar ve                        www.rewin.nl
                                    nvrewin
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                      PRODUCTPLAN 2019
                    NV REWIN WEST-BRABANT
NV REWIN West-Brabant
Maart 2018
Cosunpark 22, Breda
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Voorwoord
Dit REWIN-productplan voor 2019 is opgesteld in een periode dat er door de Economic Board
West-Brabant (EBWB) hard gewerkt wordt aan een breed gedragen economische ambitie
voor de regio. Het is de verwachting dat de EBWB in het voorjaar naar buiten zal treden voor
intensieve dialoog en consultatie met overheden, ondernemers en onderwijs over de
economische koers van de regio in de nieuwe raadsperiode. De uitkomsten van dit proces
zullen kaderstellend zijn voor de economische programma’s die REWIN (en RWB) uitvoeren.
Het voorliggende productplan vervult een functie in het jaarlijkse begrotingsproces van de
regio/RWB en is vooral bedoeld als onderbouwing van de REWIN begroting voor 2019. Gezien
de context waarin dit plaatsvindt kan dit beleidsplan dan ook als “beleidsarm” worden
getypeerd. Het bouwt voort op de keuzes die in de Strategische Agenda van 2012 en de
uitwerking daarvan in eerdere productplannen zijn gemaakt. Actualisering en aanpassing op
basis van nieuwe inzichten en ambities zullen zonodig in de loop van dit jaar worden
voorgelegd.
De regio West-Brabant heeft gekozen voor een meer samenhangende aanpak van het
regionaal economisch beleid en heeft daartoe de bijdrage aan REWIN met ingang van 2017
verhoogd. Daarmee kon in 2017 een start worden gemaakt met de inrichting van het
economisch ontwikkelsysteem zoals geschetst in het productplan 2017 “Call for Action”.
In het jaarverslag van REWIN over 2017 wordt geschetst wat in dit kader is gerealiseerd.
Enkele belangrijke elementen daaruit zijn:
      Het ontwikkelen van samenhangende programmalijnen op de speerpuntsectoren
          onder regie van triple helix werkgroepen voorgezeten door regionale bestuurders;
      Het inrichten van een regionale acquisitiestructuur ten behoeve van de onderlinge
          samenwerking en de samenwerking met de BOM/NFIA;
      Een actieve benadering van het Groei mkb in samenwerking met de gemeenten;
      De inrichting en facilitering van de Economic Board West-Brabant (EBWB) als
          kaderstellend orgaan en de aanpassing van de governance van REWIN daarop;
      Doorontwikkeling van de samenwerking op het niveau van de Delta Region.
Gelijk met deze meer structurerende ontwikkelingen is het “gewone werk” onverminderd
doorgegaan en zijn de resultaten over 2017 goed te noemen. In hoofdstuk 2 schetsen we de
belangrijkste resultaten.
Hoofdstuk 3 gaat vervolgens in op de stand van zaken in de programmaontwikkeling. De
feitelijke programma-activiteiten treft u in de bijlage, evenals de (beleidsarme) begroting voor
2019.
Mede namens de Raad van Commissarissen,
Lex Besselink, voorzitter
Henk Rosman, directeur
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 2 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Samenvatting
       Achtergrond
           West-Brabant heeft gekozen om in de toekomst te gaan voor een meer
           samenhangende aanpak van het regionaal economisch beleid dat versnippering van
           inspanningen tegengaat en effectief inspeelt op de uitdagingen van een
           globaliserende economie. Binnen een regionaal ontwikkelsysteem gaan verschillende
           partijen gezamenlijk werken aan dezelfde regionale agenda. Het triple helix
           strategisch overlegorgaan Economic Board West-Brabant bepaalt daarbij de
           ontwikkelingsrichting van de regio en de regionale ambitie. Gezamenlijk worden er
                                                                                                 1
           door overheden, onderwijsinstellingen en ondernemers programma’s gemaakt en
           uitgevoerd. De oproep is door diverse betrokken partijen in West-Brabant opgepakt
           en samen geven we hier nader vorm aan.
           De Economic Board West-Brabant (EBWB) is momenteel bezig met het formuleren
           van de economische ambitie van de regio, in afstemming met diverse betrokken
           partijen. De uitkomsten zijn kaderstellend voor de uitvoeringsactiviteiten van REWIN,
           maar zijn op dit moment nog niet beschikbaar. Dit productplan 2019 is daarom
           inhoudelijk nog gebaseerd op de in 2012 vastgestelde strategische agenda.
       Taakinvulling REWIN
           Met de Strategische Agenda nog als basis kent REWIN de volgende regionale
           taakinvulling op hoofdlijnen voor 2019:
                  Regionale programma’s
                      Samen met partners ontwikkelt REWIN programma’s rond de speerpunten.
                      Dit betreft de speerpuntsectoren hightech & maintenance, logistiek,
                      biobased economy en het bovenregionale programma agrofood. Zo
                      bundelen we de uitvoeringskracht in de regio en verbinden we bedrijven
                      rondom kennisthema’s, potentiële businesscases en innovaties door
                      clustering. We ontwikkelen ecosystemen rondom toplocaties voor een
                      optimaal innovatief vestigingsklimaat.
                  Groei mkb
                      In verbinding met regionale partners ondersteunt REWIN de top van het
                      MKB in de regio met professioneel accountmanagement. Het doel is om de
                      ontwikkelingen en wensen binnen het MKB te kennen en op basis daarvan
                      initiatieven te nemen voor betere ondersteuning. Dit draagt zo bij aan de
                      eigen kracht van de regio.
                  Vestigen
                      REWIN zorgt er voor dat diverse partners elkaar vinden binnen strategische
                      acquisitieteams. Zo organiseren we “business intelligence” en stellen we
                      vast waar men elkaar kan helpen. Samen met de partners formuleert
                      REWIN een heldere regionaal acquisitiestrategie met strategische
                      proposities voor de speerpuntsectoren, gericht op het aantrekken van
                      vestigers die werkgelegenheid op lange termijn realiseren en de
                      economische structuur versterken.
1
  Een programma is een verzameling van gecoördineerde inspanningen, gekoppeld aan een strategie en gericht op
het nastreven en verwezenlijken van unieke, samenhangende doelen op langere termijn. Randvoorwaarden zijn
gedeelde ambitie, belangenverbinding, kwaliteitbenutting en heldere samenwerking. Een regionaal programma is
nadrukkelijk géén REWIN-programma. De programmamanagers zijn aanjagers, spin in het web en procesmanagers.
Ze verbinden triple helix partners rond regionaal gedragen uitvoeringsopgaven.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 3 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    Op weg naar regionale programma’s
       De Economic Board West-Brabant bepaalt zoals aangegeven momenteel de
       gewenste ontwikkelingsrichting van de regio. REWIN heeft een duidelijk uitvoerende
       taak en is door hen, vooruitlopend op de definitieve visieontwikkeling, gevraagd om
       samenhangende programmalijnen voor de speerpuntsectoren te ontwikkelen en de
       uitvoering met de triple helix partners op te pakken. De programma’s zijn thans in
       verschillende stadia van ontwikkeling. Mogelijk dat er op basis van de bevindingen
       van de Economic Board West-Brabant in de toekomst nog aanpassingen c.q.
       bijsturing zal plaatsvinden ten aanzien van de invulling van de regionale
       programma’s.
       In het verlengde van de ontwikkeling van regionale programma’s is REWIN ook actief
       is op het gebied van Groei mkb en Vestigen. Op termijn zal er steeds meer sprake zijn
       van verwevenheid met de regionale programma’s door overlappende doelgroepen,
       werkzaamheden en partners. Kruisbestuiving tussen de hoofdactiviteiten, cross-
       sectorale interactie en wisselwerking zal regionale meerwaarde geven. Dat past bij
       onze kernkwaliteiten: REWIN initieert, stimuleert en verbindt. Dat verbinden staat
       voorop: we doen het samen in West-Brabant!
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 4 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
VOORWOORD ....................................................................................................................... 2
SAMENVATTING .................................................................................................................... 3
INHOUDSOPGAVE ................................................................................................................. 5
1     REWIN IN HET REGIONAAL ONTWIKKELSYSTEEM.......................................................... 6
   1.1     HET REGIONAAL ONTWIKKELSYSTEEM .................................................................................. 6
   1.2     STAND VAN ZAKEN ECONOMISCHE AGENDA WEST-BRABANT ................................................... 8
2     RESULTATEN 2017 ......................................................................................................... 9
3     REALISEREN GROEI- EN WERKGELEGENHEID ............................................................... 11
   3.1     REGIONALE TAAKINVULLING OP HOOFDLIJNEN..................................................................... 11
      3.1.1 Regionale programma’s ....................................................................................... 12
      3.1.2 Groei mkb ............................................................................................................ 13
      3.1.3 Vestigen ............................................................................................................... 14
BIJLAGEN ............................................................................................................................. 16
   REGIONALE PROGRAMMA’S ......................................................................................................... 17
   GROEI MKB ............................................................................................................................... 26
   VESTIGEN ................................................................................................................................. 27
   FINANCIEEL OVERZICHT ............................................................................................................... 29
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 5 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>1   REWIN in het Regionaal ontwikkelsysteem
1.1  Het regionaal ontwikkelsysteem
      In 2016 is in de regio de discussie gestart over de manier waarop het regionaal
         (economisch) ontwikkelsysteem ingericht moet gaan worden om in de regio op een
         goed georganiseerde en gestructureerde manier de economie van de regio te
         versterken. Destijds is geconcludeerd dat verschillende organisaties nog te
         geïsoleerd van elkaar werken aan het stimuleren van de regionale economische
         ontwikkelingen. Daarnaast is geconstateerd (ref OECD) dat ondanks globalisatie
         sterke regio’s een steeds belangrijkere rol spelen in de innovatiekracht van
         bedrijven en de bevordering van economische ontwikkeling en werkgelegenheid.
         Tegelijkertijd zijn de huidige (economische) vraagstukken en toekomstige
         uitdagingen te groot en te complex om door overheden, bedrijven of
         onderwijsinstellingen afzonderlijk te worden aangepakt. Een en ander vraagt dus
         om een gezamenlijke aanpak op basis van een breed gedragen regionale agenda
         waar alle partijen zich eigenaar van voelen en bijdragen aan de uitvoering. Daarom
         is het initiatief genomen tot het instellen van Economic Board voor West-Brabant
         (EBWB) vergelijkbaar zoals dat in andere regio’s ook gebeurt.
      De leden in de EBWB zijn gezaghebbende vertegenwoordigers, boegbeelden,
         vanuit de triple helix. Ieder lid moet zonder last of ruggespraak (van hun eigen
         organisatie en/of speerpuntsector waarin zij actief zijn) kunnen functioneren en
         moet in vertrouwen van de EBWB setting met de andere partners in discussie
         kunnen gaan. Leden dienen tevens over een positie te beschikken die hen in staat
         stelt om als ambassadeurs van de triple helix samenwerking op te treden. Via de
         EBWB moet een breed gedragen ambitie op het economische domein worden
         geformuleerd en de realisatie van de voortgang bewaakt kunnen worden. De EBWB
         is daarbij ook klankbord voor diverse speerpuntsectoren en naar de lokale en
         regionale overheden.
         Samenstelling EBWB:
            Naam                     Triple helix            Rol
            P. Depla                                         Voorzitter
            H. Rosman                                        Secretaris
            B. Adank                 Overheid                Lid
            S. Adriaansen            Overheid                Lid
            A. Markusse              Ondernemers             Lid
            R. Neutelings            Onderwijs               Lid
            H. van Oorschot          Onderwijs               Lid
            F. Petter                Overheid                Lid
            J. de Rijk               Ondernemers             Lid
            P. Rüpp                  Onderwijs               Lid
            G. Verpaalen             Ondernemers             Lid
            I. de Waard              Ondernemers             Lid
            C. Budding                                       Ambtelijk support
                                                             richting voorzitter
            D. van der Pas                                   Ambtelijk secretaris
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 6 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>      Om de relaties tussen de diverse partijen in het regionaal ontwikkelsysteem te
         schetsen het volgende overzicht:
                                                                                 10
              18 oktober 2016
      De volgende directe relaties zijn te onderkennen:
         Regio West-Brabant (RWB): RWB verbindt en adviseert de colleges van de 19
            West-Brabantse gemeenten. Regio West-Brabant legt haar focus op het
            ‘scheppen van een excellent vestigingsklimaat’. RWB is de directe ingang naar
            de overheidspartijen en geeft richting de overheidsvertegenwoordigers in de
            EBWB advies over de positie van de overheid in de economische agenda.
         REWIN West-Brabant (REWIN): REWIN is een ontwikkelingsmaatschappij.
            Oorspronkelijk opgericht voor het verrichten van gezamenlijke acquisitie &
            promotie en later ook voor het stimuleren van innovatie en realiseren
            economische structuurversterking. REWIN faciliteert de EBWB. De Raad van
            Commissarissen van REWIN is daartoe omgevormd tot een driekoppige raad die
            zich richt op de toezichtsrol. De nieuwe RvC van REWIN bestaat uit Lex
            Besselink (vrz.), Simon Hoenderop en Nico van Os en is benoemd in de
            Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) op 28 september 2017.
            REWIN voert verder het secretariaat voor de EBWB. REWIN formuleert haar
            jaarplan op basis van de Strategische Agenda die door de EBWB gedefinieerd
            wordt. Naast het stimuleren van de huidige speerpuntsectoren is REWIN ook
            actief op het gebied van Vestigen en Groei mkb.
         Delta Region Network (DRN): samenwerking tussen West-Brabant en Zeeland
            waarin ‘regio-overstijgende’ vraagstukken geadresseerd worden via een
            netwerkbijeenkomst (Delta Economic Forum). Uit het forum komen adviezen
            aan de regio’s. Het is aan de regio’s om te bepalen op welke manier invulling
            wordt gegeven aan deze adviezen. In het geval van West-Brabant is de EBWB de
            vertegenwoordiger van de regio. Er is een ‘personele unie’ op een aantal
            posities in het DRN en EBWB.
         Formele en informele organisaties & netwerken: naast de genoemde
            organisaties is natuurlijk ieder van de triple helix partners onderdeel van het
            totale ecosysteem. Belangrijk is ook om te onderkennen dat er daarnaast nog
            een aantal relevante formele en informele organisaties & netwerken zijn die
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 7 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                 een effect hebben op het ontwikkelsysteem. Te denken valt aan Stichting
                 Biobased Delta, Connected netwerk, maintenance stuurgroep, Agrofood
                 stuurgroep HAS etc.
          Positie EBWB in het ontwikkelsysteem:
             In de figuur is de EBWB de ‘blauwe bol’. De EBWB is een samenwerkingsverband
             van de triple helix partners. Doel van EBWB is om de economische structuur van
             West-Brabant te versterken door het opstellen van een gezamenlijke
             (meerjaren-)agenda of Strategische Agenda. Daarmee heeft de EBWB dus direct
             impact / invloed op de bovenste helft van het plaatje (focus & innovatieklimaat).
             De EBWB bepaalt ook de kaders voor uitvoeringsmaatschappij REWIN. Daarom is
             ook de RvC van REWIN omgevormd zoals eerder beschreven.
1.2      Stand van zaken economische agenda West-Brabant
          De RWB is verantwoordelijk voor de huidige Strategische Agenda die in 2012 is
             gepresenteerd. Binnen het economische domein (‘Economische dragers’ genoemd
             in de Strategische Agenda) onderkent de RWB de volgende relevante dragers van
             de economie: Maintenance, Logistiek, Biobased Economy, Zorgeconomie, Toerisme
             & recreatie en Agro (glastuinbouw en boomteelt).
          Vanuit de huidige Strategische Agenda is voor REWIN in eerste instantie de nadruk
             gelegd op het faciliteren van de ontwikkelingen op het gebied van Logistiek,
             Maintenance en Biobased Economie. In 2016 is het verzoek gekomen om de
             mogelijkheden voor Agrofood mee te onderzoeken.
          In 2017 is REWIN gevraagd om, voor ieder van de door haar gevoerde
                                                                        2
             speerpuntsectoren, te komen tot een programma . De status van de programma’s
             is nog zeer divers, dit is mede toe te schrijven aan de status van de verschillende
             sectoren (bijv.: biobased is formeel georganiseerd via Stichting Biobased Delta,
             logistiek is informeler via ‘Connected’ verbonden etc) en de prioriteiten binnen de
             sectoren (bijvoorbeeld: biobased legt focus op verbinden van de initiatieven).
          Tijdslijnen: het opstellen van een herziene strategische agenda door de EBWB
             vergt enige tijd. Nadat de herziene strategische agenda is opgesteld moet de RWB
             deze agenda voor gaan leggen aan de gemeenteraden van de West-Brabantse
             gemeenten. Met het oog op de gemeentelijke verkiezingen in maart 2018 is het
             voornemen om de herziene agenda kort na de gemeentelijke verkiezingen gereed
             te hebben, zodat die direct daarna gepresenteerd kan worden.
          Het voorliggende productplan 2019 is daarom nog niet gebaseerd op deze nieuwe
          strategische agenda. Het vervult een functie in het jaarlijkse begrotingsproces van de
          regio/RWB en is vooral bedoeld als onderbouwing van de REWIN begroting voor
          2019. Gezien de context waarin dit plaatsvindt kan dit beleidsplan dan ook als
          “beleidsarm” worden getypeerd. Het bouwt voort op de keuzes die in de Strategische
          Agenda van 2012 en de uitwerking daarvan in eerdere productplannen zijn gemaakt.
          Actualisering en aanpassing op basis van nieuwe inzichten en ambities zullen zonodig
          in de loop van dit jaar worden voorgelegd.
2
  Een programma is een verzameling van gecoördineerde inspanningen, gekoppeld aan een strategie en gericht op
het nastreven en verwezenlijken van unieke, samenhangende doelen op langere termijn.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 8 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>2   Resultaten 2017
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 9 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 10 | Maart 2018</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>3     Realiseren groei- en werkgelegenheid
3.1      Regionale taakinvulling op hoofdlijnen
          Economische structuurversterking in de regio is effectief vorm te geven door te
             focussen op drie belangrijke thema’s. De aandacht wordt daarmee gericht op die
             bedrijven waarvan een grote impuls voor de werkgelegenheid te verwachten is. De
             impact van deze bedrijven op de economie (en groei hiervan) is verschillend.
                                                                                     3
             Hetzelfde geldt voor de belemmeringen die zij ervaren .
          Deze thema’s zijn:
              Regionale programma’s: Het gaat dan om schaaleffecten en het identificeren
                  van mogelijke innovatieve ontwikkelingen, het combineren van partijen en het
                  laten samenwerken. Met andere woorden het gaat om het aanjagen van
                  innovatie en het op de markt krijgen van producten en diensten;
              Groei mkb: Het gaat dan om mkb-bedrijven die bovengemiddeld groeien en
                                                                          3
                  ambities hebben tot internationalisatie . Groei mkb brengt innovatie en
                  dynamiek in de regio. Groei mkb kan ook inspelen op markten die nog niet
                  bediend worden;
              Vestigen: Strategisch gekozen zich in de regio vestigende bedrijven: het gaat
                  dan om het direct creëren van nieuwe werkgelegenheid door nieuw te vestigen
                  bedrijven. Bedrijven moeten strategisch gekozen worden omdat die zorgen
                  voor werkgelegenheid op de langere termijn vs bedrijven die minder afhankelijk
                  zijn van de regio (zie Pegatron: na 2 jaar verhuisd het bedrijf naar een
                  goedkopere productielocatie en verdwijnen 500 arbeidsplaatsen).
          Ieder thema wordt in de volgende subparagrafen nader uitgewerkt. In de bijlagen
             is een uitwerking per thema opgenomen.
3
  Bronnen: EIM. (2006). Entrepreneurship in the Netherlands: high growth enterprises; Running fast but still keeping
control; EIM. (2007). Snelle groeiers zijn ambitieus; Snelle groeiers versus niet-snelle groeiers; Ondernemerschap.nl.
2014) Topsectoren in Beeld; Ontwikkelingen van de innovativiteit van de topsectoren 2012-2014
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 11 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                     Onderstaand schema geeft de insteek op de 3 thema’s overzichtelijk weer:
                        Vestigers                     Regionale programma’s       Groei mkb
Economische groei       Nieuwe werkgelegenheid        Versterking schaaleffecten  Innovatieve impulsen
door
Issues                    Geschikte werklocaties         Technische knelpunten    Gekwalificeerd
                          Gekwalificeerd                 Financiering               personeel
                             personeel (aantal &          Marktintroducties        Financiering
                             mate)                        Wet- & regelgeving       Huisvesting
                          Regionale incentives                                     Management van groei
                                                                                      / interne organisatie
Hulp van de overheid      Lokale incentives            Clustervorming             Accountmanagement
                          ‘rode loper’                 Fondsvorming               Verbinden op thema’s
                                                        Regionale
                                                           programma’s
REWIN Propositie        REWIN helpt nieuwe            REWIN versterkt regionale   REWIN is het actieve
                        bedrijven efficiënt hun weg   speerpunten…                contact voor de top van de
                        te vinden…                                                Groei mkb bedrijven in de
                                                                                  regio…
REWIN Taken             …door regionale               …door programma’s met       … door goed ingericht
                        acquisitiekracht te           aantoonbare regionale       accountmanagement…
                        coördineren…                  meerwaarde uit te voeren…
   Primaire partners    …in nauw verband met          … in zorgvuldige            …in verbinding met
                        BOM, NFIA, gemeenten en       afstemming en verdeling     gemeentelijke
                        bedrijvennetwerken.           met NV Impuls, BOM en       contactfunctionarissen,
                                                      regionale partners.         kennisinstellingen en
                                                                                  bedrijfsleven.
            3.1.1    Regionale programma’s
                     Uitgangspunt zijn de speerpuntsectoren uit de huidige regionale Strategische
                      Agenda, aangevuld met een Agrofood verkenning op basis van provinciaal beleid.
                     REWIN werkt op grond van extra financiering sinds 2017 aan uitwerking van deze
                      speerpunten in samenhangende programma’s.
                     Om te komen tot samenhangende programma’s zijn in 2017 programma managers
                      aangetrokken die voor de invulling per speerpuntprogramma vooraanstaande
                      vertegenwoordigers vanuit de triple helix hebben betrokken.
                     Een en ander onder leiding van bestuurlijke boegbeelden: Jacques Niederer
                      (Logistiek), Steven Adriaansen (Hightech & maintenance) en Frank Petter (Biobased
                      economy).
                     De belangrijkste onderdelen van een regionaal programma zijn:
                       Basis op orde:
                           Dit omvat de “hardware” van het ecosysteem. Het gaat hier om top
                           infrastructuur, (shared) faciliteiten voor innovatie & groei en financiering. Deze
                           zijn vaak geconcentreerd rondom toplocaties. Het slim verbinden van
                           toplocaties rondom samenhang en synergie draagt bij aan een topecosysteem.
                       Business Development & Innovatie:
                           Dit omvat samen met human capital de “software” van het ecosysteem. Het
                           betreft hier slim clusteren (verbinden) van bedrijven en kennisinstellingen
                           rondom gemeenschappelijke innovatiethema’s. Dit leidt uiteindelijk tot nieuwe
                           product marktcombinaties en hiermee tot groei en een betere
                           concurrentiepositie (toegevoegde waarde).
            PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 12 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>          Arbeidsmarkt & onderwijs (human capital):
            Het betreft hier een goede aansluiting van vraag & aanbod van personeel op
            zowel korte als lange termijn. Het gaat hier om competenties, juiste matching
            vraag & aanbod en kennisborging. Om de juiste prioriteiten te kunnen stellen
            en om tot adequate uitvoering te komen is een programmamanager Human
            Capital Agenda (= Regionaal Specialist Topsectoren Arbeidsmarkt) noodzakelijk
            die ontwikkelingen aanjaagt in triple helix verband en mede zorg draagt voor
            een adequate uitvoering. Deze rol gaat ingevuld worden via de RWB.
          Profilering & acquisitie:
            Het gaat hier om een gezamenlijk gedragen beeld naar buiten (profiel) en de
            activiteiten die ontplooid worden om dit beeld uit te dragen zoals beurzen &
            events en strategische acquisitie.
       Schets van fase en proces per speerpuntprogramma:
                             Fase & Proces per programma
       In de bijlage business development vindt u een uitgebreide (inhoudelijke) update
         per speerpunt programma.
3.1.2  Groei mkb
     REWIN werkt samen met de accountmanagers economische zaken van de
       gemeenten in West-Brabant om mkb-bedrijven te ondersteunen bij innovatie,
       investeren of internationaliseren. Op basis van gesprekken met ondernemers (op
       basis van elf onderwerpen) worden initiatieven tot verbetering van het regionale
       ecosysteem geïdentificeerd en/of worden mogelijkheden voor financieringstrajecten,
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 13 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>           ondersteuning bij uitbreidings- of vestigingsplannen en duurzaamheidstrajecten
           gestart.
       Het programma in 2018 vormt de basis voor het Groei mkb programma. De
           voornaamste onderdelen uit dat programma worden in 2019 gecontinueerd:
                  Actief in gesprek met Groei mkb:
                       In 2018 wederom in gesprek met 100 Groei mkb-ers in West-Brabant. Dit
                       gebeurt in samenwerking met de relevante gemeentelijke accountmanagers
                       economische zaken.
                  Mkb ontmoet elkaar:
                       Organiseren van ‘Meeting Minds’; een serie bijeenkomsten waarin een
                       selecte groep mkb-ers uit dezelfde branche of vakgebied elkaar ontmoet.
                       Actuele thema’s worden besproken om zo tot nieuwe inzichten en
                       kruisbestuivingen te komen.
                  Duurzaamheid en symbiose:
                       REWIN stimuleert samen met de provincie Noord-Brabant, RVO, BOM en
                                                                   4
                       Zeeland op methodische wijze (NISP ) industriële symbiose. Het gaat om het
                       delen van restproducten, energie, warmte, faciliteiten en innovatie. Door
                       middel van thematische workshops worden de mkb-ers met elkaar in
                       contact gebracht.
                  Succesvolle financieringsaanvragen:
                       Toegang tot financiering blijft cruciaal voor het mkb om innovaties te
                       realiseren en te groeien. Met financieringsadviesvouchers wordt het Groei
                       mkb gestimuleerd een financieel adviseur in te schakelen om de kans op
                       financiering te vergroten.
                  Samenwerking triple helix:
                       Bij het onderwijs willen wij zowel de contacten met de regionale
                       onderwijsinstellingen intensiveren als met het bovenregionale WO (oa met
                       Brainport) uitbreiden en samenwerking intensiveren. Wij richten ons hierbij
                       op de thema’s Scale Up, Human Capital en Financiering.
               De resultaten van deze activiteiten worden ook dit jaar weer geanalyseerd en
                   neergelegd in de mkb monitor. Deze monitor geeft een beeld van de
                   ontwikkeling en behoeften van het mkb in West-Brabant.
3.1.3      Vestigen
          In 2018 is gestart met de implementatie van een nieuwe taakverdeling tussen
              REWIN en regionale partners in de acquisitie. De samenwerking krijgt vorm en
              inhoud via regionale acquisitieteams, waarvan er voor elke topsector één is
              gevormd.        Zowel        gemeenten        -veelal        in     de      persoon        van      de
              bedrijfscontactfunctionaris- als locaties -doorgaans de commercieel manager-
              maken deel uit van deze teams. In 2019 vindt een verdere doorontwikkeling plaats
              waarbij de teams onder begeleiding van REWIN inhoud geven aan de regionale
              propositie voor de topsectoren en de commerciële vertaling daarvan (gerichte
              acquisitie, promotie en marketing), zulks in nauwe samenwerking met de
4
  NISP staat voor National Industrial Symbioses Programme een initiatief dat in Engeland ontwikkeld is en waarin op
een systematische manier en met behulp van software gestructureerd mogelijkheden tot industriële uitwisseling van
mensen, machines, reststromen worden geïdentificeerd. In Limburg wordt deze methode al toegepast onder de
naam SILVER.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 14 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>         desbetreffende programmamanagers en met het betreffende topsectorprogramma
         als uitgangspunt en klankbord.
      In die regionale acquisitiestrategie worden marktinzichten en contacten over te
         acquireren partijen met elkaar op regelmatige (en vertrouwelijke basis) gedeeld.
         Het in 2018 daarvoor ontwikkelde digitale platform is in 2019 operationeel. Via dit
         platform kan de voortgang per acquisitiecontact worden bijgehouden en de juiste
         support vanuit de overige partners worden aangeboden/worden georganiseerd.
         Bovendien faciliteert het digitale platform alle regionale acquisitiepartners met
         actuele presentaties en statistieken om potentiële vestigers op uniforme wijze van
         actuele informatie over de regio, de topsectoren en alle bijkomende aspecten
         (fiscaal, juridisch, arbeidsmarkt etc.) te voorzien.
      REWIN en de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM) werken voor de pro-
         actieve acquisitie samen op basis van een jaarplan waarin de taken op het gebied
         van buitenlandse acquisitie onderling zijn verdeeld. Leidend principe daarbij is dat
         REWIN zich op het terrein van de internationale acquisitie beperkt tot de eigen
         topsectoren. Een ander uitgangspunt is dat de middelen zo efficiënt mogelijk
         worden ingezet. Dat betekent dat de BOM primair verantwoordelijk is voor de
         buitenlandse acquisitie. Daar waar de BOM geen capaciteit kan leveren of geen
         prioriteit kan geven aan een door REWIN gewenste internationale actie (beurs,
         event, prospect) zal REWIN die inzet zelf plegen, zulks op basis van de gemaakte
         afspraken met betrekking tot het delen van informatie en contacten met de BOM.
      In zijn algemeenheid concentreert de rol van REWIN zich op het faciliteren en
         organiseren van het ontwikkelsysteem én natuurlijk ‘gewoon’ het acquireren van
         vestigers.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 15 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bijlagen
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 16 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Regionale programma’s
        Hieronder volgt een update per speerpunt programma (peildatum 1 maart 2018).
Programma Hightech & maintenance
  Onderwerp           Uitleg activiteiten 2018-2019
  Achtergrond          De belangrijkste Hightech & maintenance markten voor West-Brabant zijn
                                                        5
  en huidige               (proces)industrie, aerospace en maritiem.
  situatie             De trend van Smart Industry is een belangrijke driver voor de maintenance
                           agenda in de (proces)industrie, het geplande Motoronderhoud F35 is een
                           belangrijke katalysator van de West-Brabantse aerospace maintenance agenda.
                       West-Brabant kent een omvangrijke Aerospace (Maintenance) industrie die
                           voor een deel gevestigd is op en rondom de vliegbasis Woensdrecht. Dit cluster
                           van zowel militair als civiel vliegtuigonderhoudsbedrijven is door combinatie
                           van markten en de focus op hoogwaardig en complex onderhoud uniek in z’n
                           soort. Vanuit deze clustering komt het Aerospaceprogramma West-Brabant.
                       Aerospace is 1 van de 12 topclusters van de BOM met zwaartepunt in West-
                           Brabant.
                       De hightech sector als zodanig is ook 1 van de belangrijkste toegevoegde
                           waarde sectoren van West-Brabant (Valueportstudie, BCI consultants. Veel
                           hightech bedrijven zoals machinebouwers, equipment manufacturers, maar
                           ook bedrijven rondom robots, sensoren, ICT, etc. zitten in West-Brabant om dat
                           hier hun afzetmarkt zit.
                       Zij spelen in op voor Nederland belangrijke trends en beleidslijnen zoals Smart
                           Industry (robotisering) en digitalisering (ict, big data, Internet of Things,
                           servitization). Crossovers met logistiek (ICT en internet) en biobased
                           (maakindustrie) en met name ook Agrofood liggen voor de hand.
                       In 2016 is de regio samen met de provincie en de BOM een verkenning gestart
                           gericht op een betere benutting van het Hightech potentieel in de regio.
  Belangrijkste        Provincie en BOM (aerospace MRO), toplocaties (Aviolanda, Maritime
  triple helix             Industries     Werkendam         en     Havenschap        Moerdijk),      regionale
  partners                 onderwijsorganisaties (ROC, NHTV en Avans), WCM, kennisinstellingen (NLR, TU
                           Delft, TU Eindhoven), gemeenten en meer dan 100 hightech, proces en
                           maakbedrijven en maintenance dienstverleners.
  Programma-          Strategisch           Update / opgave 2018 en 2019
  lijnen              project
  Basis op orde        Verkenning           Van ontwikkeling afzonderlijke toplocaties (Aviolanda,
                           regioplan Top         Maritime Industries Werkendam en Industriehaven
                           -ecosysteem           Moerdijk) naar verkenning regioplan gericht op synergie
                           (integraal)           en samenhang zodat een (ijzer)sterk ecosysteem (naar
                                                 binnen) en strategische acquisitiepropositie (naar buiten)
                                                 ontstaat.
                                             In 2018 ligt accent op verkenning en de inrichting van
                                                 applicatie labs rondom de trends: materialen (composiet),
                                                 robotisering, remote sensing, smart industry, Bigdata &
                                                 IoT, energie en servitization. Afhankelijk van resultaat
                                                 vindt planvorming plaats in 2018 en de inrichting in
                                                 2018/2019.
  Innovatie &          Aerospace            De belangrijkste pijlers binnen dit programma zijn
  Regionale                programma             Composietonderhoud (Dutch Composite Maintenance
  programma’s              West-Brabant          Center), cluster UAS met demonstratieprojecten voor
                                                 diverse toepassingsmarkten en motoronderhoud spin off
5
  Uit het onderzoeksrapport “Economie en perspectieven van Midden- en West-Brabant” (Buck 2014) blijkt dat
Industrie de belangrijkste toegevoegde waarde sector van West-Brabant is. Ruim 20% van de gecreëerde Bruto
Toegevoegde Waarde in West-Brabant komt rechtstreeks uit de industrie voort.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 17 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre> Onderwerp     Uitleg activiteiten 2018-2019
                                         F35 en F16 (civiel).
                                      In 2018 ligt het accent op uitvoering van dit
                                         aerospaceprogramma (accent rondom Woensdrecht).
                                      in 2018/19 wordt verbinding (cross-overs) gezocht met
                                         andere clusters (maritiem, industrie en agrofood) en
                                         andere (deel)regio’s.
                Maritiem             Dit (lokale) programma heeft een accent op nieuwe
                    Industries           generatie binnenvaartschepen. Innovatie gericht op Smart
                    Werkendam            ships. Accent: remote sensing, duurzame aandrijving
                    programma            (motoren), digitalisering en lichte materialen (composiet).
                                         Naast een verdere ontwikkeling van dit maritieme cluster
                                         met accent in Werkendam wordt vanaf 2018 verbinding
                                         gezocht met andere clusters (aerospace, high tech,
                                         energie)     en      andere     (deel)regio’s;   waaronder
                                         Drechtsteden, maar ook Eindhoven (High Tech).
               Smart                 Opzetten Smart Industry Hub Brabant: vergroten van de
                    Industry             samenwerking in Noord-Brabant. Focus op Smart
                    (smart               manufacturing en Smart maintenance projecten en
                    tooling)             applicatie labs in West-Brabant. Verkenning in 2018 en
                                         uitvoering in 2019.
                                      Inzetten op project Smart tooling: (uitvoering 2018-2019).
                                      Verdere verkenning in 2018 inzet robots in onderhouds-
                                         en productieomgevingen en door opzetten van pilots en
                                         mogelijk een applicatie lab in 2018/2019 vanuit consortia
                                         van bedrijven.
               High Tech             Hightech Trends zoals digitalisering, Internet of Things en
                    (crossovers          Big Data hebben een enorme impact op de topsectoren
                    logistiek en         van West-Brabant, met name Logistiek (smart logistics) &
                    agrofood)            Agrofood (smart farming).
                                      Logistiek:
                                            2018 Verkenning invloed Hightech op sectoren
                                             Logistiek en Agrofood (REAP West- en Midden-
                                             Brabant) Strategisch project: Big Data & Logistiek: een
                                             verkenning invloed Hightech op sector Logistiek
                                             Verkenning samen met Midden-Brabant en enkele
                                             kennisinstituten (waaronder Jheronimus Acadamy of
                                             Data Science in Den Bosch en TUE/UvT).
                                            2019 vertaling maken naar enkele strategische
                                             uitvoeringsprojecten big data en logistiek.
                                      Agrofood:
                                            Inzetten op precisie landbouw met project: Icarus.
                                             Clusteren van bedrijven rondom demonstratieproject
                                             precisielandbouw.
                                            2018 accent op: clustervorming en aansluiting maken
                                             op landelijke proeftuin.
                                            2019 1 of meerdere demonstratieprojecten uitvoeren.
 Human          Aanjagen en  De regionale human capital agenda is gericht op het
 Capital            borgen               borgen van voldoende gekwalificeerd personeel, nu en in
                    Human                de toekomst.
                    Capital           Aandachtspunten in het aanjagen en borgen zijn het
                    Agenda               vergroten van de instroom, het aanhaken van het
                    West-Brabant         onderwijs bij de applicatie labs en het verbeteren van het
                    (topsectoren)        imago van techniek en maintenance.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 18 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre> Onderwerp     Uitleg activiteiten 2018-2019
 Profilering &  Ontwikkeling         De hightech & maintenance sector in West-Brabant omvat
 acquisitie         West-Brabant         een aantal sterke clusters (Aerospace, Maritiem,
                    profilering          Industrie). Naast profilering op toplocatieniveau en voor
                    Hightech &           de applicatie labs wordt in 2018 op basis van synergie en
                    maintenance          impact een gezamenlijke propositie en profilering op
                                         West-Brabant niveau verkend en ontwikkeld. Ook ten
                                         behoeve van strategische acquisitie.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 19 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Programma Logistiek
  Onderwerp           Uitleg activiteiten 2018-2019
  Achtergrond          De logistieke sector heeft een belangrijke taak om de industrie effectief en
                                                                                           6
  en huidige               kostenefficiënt met het Europese achterland te verbinden . Dit geldt ook voor
  situatie                 grootschalige importstromen via de wereldhavens en de Europese
                           distributiecentra die in de regio gevestigd zijn, of zich willen vestigen.
                       In de logistieke keten gaat het om betrouwbaarheid, service en kosten. Het
                           delen van informatie tussen partijen in de keten wordt daarbij steeds
                           belangrijker. Innovatie in de logistiek gaat over ‘nieuwe concepten’,
                           digitalisering (i.c.m. data science), robotisering, serious gaming, augmented
                           reality, sensortechnologie (IoT) en 3D-printing. Een goede aansluiting van de
                           logistieke sector in West-Brabant op deze ontwikkelingen is cruciaal voor de
                           lange termijn concurrentiepositie. Het succes van een slimme keten staat of
                           valt met samenwerking tussen partijen. Vertrouwen en transparantie is cruciaal
                           voor innovatie.
                       Er is grote behoefte aan een concrete HCA en projecten of initiatieven om meer
                           mensen aan het werk te krijgen in de logistiek. Arbeidsmarkt is het ‘probleem’
                           van de komende jaren. Naast een inzet op technologische ontwikkelingen en
                           innovaties, zal de focus in 2018 en 2019 ook op arbeidsmarkt en onderwijs
                           moeten liggen.
                       West-Brabant is een belangrijke logistieke hotspot. Middels CONNECTED West-
                           Brabant wordt samen uiting gegeven aan de profilering van de regio.
                       Bereikbaarheid is cruciaal voor groei en ontwikkeling van de sector, de
                           zogenaamde harde randvoorwaarden zullen in regionaal verband opgepakt en
                           geadresseerd moeten worden.
  Belangrijkste        Onderwijspartners (ROC West-Brabant, NHTV en Avans), cluster van verladers
  triple helix             (NewWays), cluster van logistieke dienstverleners (CONNECTED West-Brabant),
  partners                 Logistic     Community      Brabant      (NHTV,     UvT      en    TUE),     Dinalog,
                           (werkgelegenheids)gemeenten, BOM en Midpoint.
  Programma-          Strategisch             Stand van zaken / opgave 2018 - 2019
  lijnen              project
  Basis op orde                                West-Brabant heeft in haar gebied 3 hoogwaardige
                                                  terminals (Moerdijk (spoor en water), Bergen op Zoom
                                                  (water), Oosterhout (water en spoor). Daarnaast is er een
                                                  binnenvaart lijndienst in ontwikkeling in Roosendaal. Het
                                                  havengebied Moerdijk fungeert in het verlengde van de
                                                  wereldhavens als Europese Hub. Tenslotte completeert
                                                  Topinstituut Dinalog en NHVT in Breda de infrastructuur
                                                  met hoogwaardige (toepasbare) kennis.
                       MORe                   2018 uitvoeren project MORe: bevorderen van spoor als
                           (spoor)                vervoersmodaliteit. Er ligt op dit vlak een onbenut
                                                  potentieel. Er zijn bedrijven die gebruik maken van spoor
                                                  en tegen belemmeringen aanlopen en er zijn bedrijven
                                                  die gebruik willen maken van spoor maar de
                                                  mogelijkheden onvoldoende kennen. Het project MORe
                                                  (samen met circa 35 bedrijven met een accent rondom
                                                  Moerdijk, Oosterhout en Roosendaal) speelt hier op in.
6
  Uit het onderzoeksrapport “Economie en perspectieven van Midden- en West-Brabant” (Buck 2014) blijkt dat
Industrie de belangrijkste toegevoegde waarde sector van West-Brabant is. Ruim 20% van de gecreëerde Bruto
Toegevoegde Waarde in West-Brabant komt rechtstreeks uit de industrie voort. Voor deze industrie geldt Europa als
de belangrijkste afzetmarkt.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 20 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre> Onderwerp     Uitleg activiteiten 2018-2019
 Regionale      Multimodale          Transport over de weg staat onder toenemende druk.
 programma’s        oplossingen          Toch kiezen verladers nog altijd weinig voor andere
                    verladers            transportmodaliteiten dan wegvervoer. Dit heeft te
                    (NewWays)            maken met een gebrek aan voldoende distributievolume
                                         en specifieke know-how. NewWays zorgt voor de juiste
                                         verbindingen zodat clusters van verladers een ‘modal
                                         shift’ maken naar spoor en water.
                                      2018 en 2019: 5 nieuwe businesscases t.b.v. spoor en
                                         water realiseren.
                Data Science         In 2017 is een start gemaakt met de verkenning big data
                    & Supply             in de supply chains. Dit is de aanzet naar pilots en andere
                    Chain                innovatieprojecten op het snijvlak van high tech en
                                         logistiek.
                                      In 2018 en 2019 ligt het accent op het uitwerken van de
                                         programmalijn Supply Chain Innovaties tot een cluster van
                                         50 actieve bedrijven ten einde samen met het High Tech &
                                         Maintenance programma en de BOM een proeftuin-
                                         programma te ontwikkelen.
                Pitch                Pitch Logistics is het start up programma ter bevordering
                     Logistics           van innovatieve start ups binnen het logistieke werkveld
                                         in Brabant. REWIN zorgt voor de aansluiting en vertaling
                                         in West-Brabant. Er zijn nu 70 Brabantse start-up
                                         gesignaleerd, in 2018 en 2019 wordt de nadruk gelegd om
                                         daar samen met het beoogde start up en scale up
                                         programma van de regio de ‘parels’ uit te selecteren en
                                         hen verder te brengen alsmede weer nieuwe start-ups te
                                         signaleren.
                Logistic             2019 Samen met Logistic Community Brabant (NHTV, UvT
                     Community           en TUE) Uitvoering geven aan een logistieke kennis &
                     Brabant             innovatie agenda op het snijvlak met High Tech.
 Arbeidsmarkt,  Aanjagen             De regionale human capital agenda is gericht op het
 Kennis &           Human                borgen van voldoende gekwalificeerd personeel, nu en in
 Onderwijs          Capital              de toekomst.
                    Agenda            De OP Zuid call Human Capital in 2018 biedt een eerste
                    West-Brabant         kans voor invulling van de HCA agenda voor logistiek in
                    (topsectoren)        combinatie met ontwikkelingen uit Midpoint.
                Centrum voor         Het RIF project is een PPS project met als trekker ROC
                    Mobiliteit &         West-Brabant met als doel om meer gecentraliseerd
                    Logistiek en         uitvoering te geven aan de HCA agenda. Dit moet het
                    RIF     project      centrum voor Mobiliteit Logistiek een vliegende start
                    (ROC)                geven.
 Marketing,     CONNECTED            In 2017 is het beeldmerk CONNECTED West-Brabant
 Profilering &      West-Brabant         ontwikkeld en op de belangrijkste logistieke beurs in
 acquisitie         (gezamenlijke        München geïntroduceerd. In 2018 en 2019 verder wordt
                    West-Brabant         deze lijn verder doorgezet vanuit een gezamenlijke
                    profilering)         Marketing & Profilering campagne en strategisch
                                         acquisitieplan.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 21 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Programma Biobased economy
 Onderwerp     Uitleg activiteiten 2018-2019
 Achtergrond    Vanuit de druk op de (mondiale) concurrentiepositie van de procesindustrie
 en                 (chemie en food) maar zeker ook vanuit de gunstige ligging (binnen Europa en
 uitgangspunt       tussen wereldhavens) en de aanwezige hoogwaardige agrosector en haar
                    feedstock positie (suikers) wordt er vanuit Zuidwest Nederland samen met
                    Noord-Frankrijk, Vlaanderen en Nord-Rhein-Westfalen gewerkt aan het
                    grootste Biobased Economy cluster van Europa;
                REWIN heeft in West-Brabant aan de wieg gestaan van het bovenregionale
                    triple helix programma Biobased Delta;
                West-Brabant heeft met de Green Chemistry Campus (GCC), Agrofood Cluster
                    Nieuwe Prinsenland (NP), Pyrolyse proeftuin Moerdijk en de diverse
                    applicatiecentra belangrijke toplocaties in haar gebied;
                Biobased (term BOM: carbohydrates4materials) is 1 van de 12 top thema’s van
                    de BOM. Dit topcluster voor Brabant heeft een zwaartepunt in West-Brabant.
                Naast Biobased kijkt de procesindustrie / chemie en food naar mogelijkheden
                    om te verduurzamen via het concept van de circulaire economie en het
                    verlagen van de energiekosten (energietransitie);
                Duurzaamheid wordt dus steeds duidelijker gekoppeld aan Biobased + Circulair
                    + Energietransitie.
 Belangrijkste  De belangrijkste triple helix partners zijn: Stichting Biobased Delta, provincie
 triple helix       Noord-Brabant, BOM, Avans (Center of Expertise Biobased), ROC (Center of
 partners           innovatief Vakmanschap Biobased), shared R&D center Biorizon (TNO, ECN &
                    Vito) toplocaties (GCC, NP en Havenschap Moerdijk) gemeenten, ZLTO,
                    Innovatielink en een netwerk van circa 100 (industriële en MKB) bedrijven uit
                    de AgroFood en Chemie keten.
                De noodzaak tot een goed regionaal (West-Brabant) programma wordt door
                    alle partijen onderschreven. Belangrijkste element van dat programma moet
                    zijn het verbinden van de diverse biobased ontwikkelingen, faciliteiten en
                    initiatieven zodat een sterk ecosysteem (naar binnen) en propositie (naar
                    buiten) ontstaat.
 Programma-    Strategisch            Update 2018 / 2019 (opgave)
 lijnen        project
 Basis op orde  Regioplan             Van ontwikkeling afzonderlijke toplocaties (GCC/NP/
                    Top -                Moerdijk en de verschillende applicatiecentra) naar een
                    ecosysteem           regioplan gericht op synergie en samenhang zodat een
                    (integraal)          (ijzer)sterk ecosysteem (naar binnen) en acquisitie-
                                         propositie (naar buiten) ontstaat.
                                       2018 Validatie van de ambitie voor de regio. Gezamenlijke
                                         propositie als verbinding tussen de diverse locaties
                                         (iconen) en faciliteiten (GCC, Biorizon NP, applicatiecentra
                                         en Pyrolyse Proeftuin. Doorontwikkeling BPM (Bio
                                         Polymeren Materialen) proeffabriek in Etten-Leur.
                                       2019 Komen tot evaluatie van de diverse locaties en
                                         faciliteiten, waar moeten we meer tijd en aandacht aan
                                         besteden, waar zit de synergie? wat kunnen (of moeten)
                                         we afbouwen / stop zetten? Realisatie BPM proeffabriek.
 Regionale      Sugardelta            Komen tot een grootschalig industrieel bioraffinage
 programma’s        (bioraffinage        cluster rondom suikers naar chemietoepassingen.
                    suikers)           2018 met 1 (of meerdere) geïnteresseerde bedrijven
                                         wordt een specifieke investeringscasus uitgewerkt
                                         (acquisitie, financiering en lobby).
                                       2019 Met grote industriële partijen uitwerking geven aan
                                         vestiging van 1 (of meerdere) partijen of, bij ontbreken
                                         van resultaten, stopzetten van het traject.
                Biorizon              Doorontwikkelen van het shared research programma
                                         rondom bio-aromaten.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 22 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre> Onderwerp     Uitleg activiteiten 2018-2019
                                      2018 eind 2017 is 5M Euro geborgd. Doorontwikkelen
                                         Biorizon. Vestiging Lignine Applicatie Centrum in de regio
                                         en proefopstellingen Biorizon.
                                      2019 naast doorontwikkeling Biorizon, eerste ‘spin-outs’
                                         (bedrijvigheid vanuit het programma) of ‘spin-offs’
                                         (vestigers die Biorizon relevant genoeg vinden om
                                         activiteiten in de regio uit te voeren) realiseren vanuit
                                         Biorizon onderzoeksprogramma’s.
                Biobased             Nieuwe biobased product markt combinaties realiseren
                    innovaties           met MKB cluster aanpak.
                    MKB               In 2018 van publiek gestuurd aanjagen van MKB
                                         innovaties naar meer privaat gestuurd aanjagen. Herzien
                                         van de manier van aanjagen van de clusters. Meer
                                         ondernemerschap koppelen aan applicatiecentra, Starten
                                         BioVoice initiatief (Groot bedrijf daagt MKB uit om met
                                         innovatieve oplossingen te komen voor geselecteerde
                                         uitdagingen, inclusief vouchers).
                                      2019 evaluatie van nieuwe manier van werken. Verder
                                         ontwikkelen van BioVoice project.
                Verkenning           In 2018 wordt gestart met het project Industrial Symbiose
                    circulaire           (zie ook Groei mkb programma). Volgens beproefde
                    economie             methode (NISP) worden (schaarse) middelen uitgewisseld
                                         tussen bedrijven (energie, grondstoffen, faciliteiten en
                                         talent).
                                      2019 doorontwikkelen Industrial Symbiose project.
 Arbeidsmarkt,  Aanjagen             De regionale human capital agenda (HCA) is gericht op het
 Kennis &           HCA      West-       borgen van voldoende gekwalificeerd personeel, nu en in
 Onderwijs          Brabant              de toekomst.
                    (topsectoren)  2018 Human Capital Agenda loopt achter in ontwikkeling
                                         en moet in 2018 opgesteld worden. Coördinator Human
                                         Capital gaat werken aan projectportfolio vanuit een triple
                                         helix gedragen Human Capital Agenda.
                                      2019 verdere uitvoering Human Capital Agenda.
 Marketing      Regionaal            De regionale profilering maakt onderdeel uit van de
 profilering &      profiel              Biobased Delta profilering.
 acquisitie                           2018 regionaal profilering gereed. Deze vormt input voor
                                         strategische acquisitie en gezamenlijke profilering
                                         (branding).
                                      2019 uitvoering van regionale profilering (gezamenlijke
                                         beurs, bijeenkomst, etc).
 Financiering   Financiële           Afstemmen van het financiële instrumentarium op
                    instrumenten         marktvraag.
                                      2018 Financieringsfondsen blijft een hekel punt voor
                                         Biobased, maar ook ontbreekt het aan goede business
                                         cases om in te investeren. Via BioVoice project wordt hier
                                         ook op ingezet vanwege beschikbare vouchers voor
                                         participerend mkb.
                                      2019 doorlopend afstemming zoeken in fondsen en
                                         business cases.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 23 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Programma Agrofood
 Onderwerp     Uitleg activiteiten 2018-2019
 Achtergrond    De Agrofood sector is één van de grootste sectoren (qua bruto toegevoegde
 en                 waarde) in West-Brabant. Het betreft een stuwende sector; meer dan 75% van de
 uitgangspunt       productie gaat naar het buitenland.
                West-Brabant is sterk in hoogwaardige gewassenteelt (suikerbieten,
                    aardappelen, zacht fruit (aardbeien), glastuinbouw en boomteelt) en
                    voedselverwerking / voedingsmiddelen productie.
                In West-Brabant is een groot aantal Agrofood-bedrijven verspreid over de gehele
                    agrofoodketen gevestigd, zoals: gewasveredelaars, telers & agrariërs,
                    voedselverwerkers / -producenten, machinebouwers, verpakkers, transporteurs
                    en adviesbureaus.
                De Research & Development centers van Cosun en Rijk Zwaan zijn gevestigd in
                    West-Brabant en zijn van een zeer hoogwaardig niveau.
                HAS onderkent de strategische positie van West-Brabant en is samen met de
                    regio en 4 top bedrijven (Cosun, Lamb Weston Meijer, Rijk Zwaan en CLTV) een
                    strategische agenda verkenning gestart.
                    Has heeft inmiddels besloten om een dependance in de regio te vestigen,
                                       e    e
                    voornamelijk om 3 en 4 jaar studenten in stages en projecten te begeleiden.
                Na een succesvolle pilot in 2015 en 2016 (met ook een actieve bijdrage van
                    diverse west Brabantse gemeenten) is inmiddels de aansluiting gemaakt op het
                    Agrofood programma van de provincie. REWIN draait integraal mee in het
                    business development team met naast de provincie, BOM, ZLTO en Agri Food
                    Capital.
                    REWIN zet zich in om deze samenwerking ook in 2019 voort te zetten.
                Smart Food is 1 van de 12 topclusters van de BOM met zwaartepunt in West-
                    Brabant (samen met Noordoost-Brabant).
 Belangrijkste  Provincie, BOM (smart food), Agri Food Capital, LIB, ZLTO, HAS en WuR, ROC
 triple helix       (Princentuin), gemeenten, Avans en een netwerk van circa 50 bedrijven uit agro
 partners           en food ketens.
 Programma-    Strategisch project     Update 2018/2019 (opgave)
 lijnen
 Basis op orde  Verkenning             De Research & Development centers van Cosun en
                    ontwikkeling           Rijkzwaan zijn gevestigd in West-Brabant en zijn van een
                    toplocaties            zeer hoogwaardig niveau. Rijkzwaan wil in West-Brabant
                    Agrofood               25 miljoen euro investeren in een fundamenteel
                                           onderzoekscentrum (bron FD). Ook nichepartijen zoals
                                           Treeport en de aardbijen coöperatie (CLTV) willen hun
                                           leadpositie binnen Europa meer uitnutten. Door deze
                                           centers en faciliteiten in verbinding te stellen met andere
                                           kennis (HAS, WUR), bedrijvigheid en clusters in West-
                                           Brabant kunnen toplocaties ontwikkeld worden. Deze
                                           mogelijkheid wordt in 2018 nader verkend. Als de
                                           verkenning positief is, wordt in 2019 de uitvoering hiervan
                                           opgestart.
 Regionale      Agrofood                Aansluiting met het mkb-programma is daarom belangrijk,
 programma’s        (MKB)                  hier is de afgelopen jaren reeds op ingezet en dat zal in
                    innovaties:            2019 voortgezet worden.
                1. Smart Food          Realiseren van demonstratieprojecten (zoals Icarus, zie
                    (project Icarus)       Hightech maintenance) voor precisielandbouw met high
                                           tech bedrijven (sensoring, big data en UAV).
                                        2018: minimaal 3 innovatieprojecten voor smart food
                                           toepassing opstarten.
                                        In 2019 moet de programmalijn Smart Farming verder
                                           ontwikkeld zijn. Deze bestaat uit meerdere (innovatie)
                                           projecten en netwerkactiviteiten en heeft een duidelijke
                                           verbinding met het Hightech programma.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 24 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre> Onderwerp     Uitleg activiteiten 2018-2019
                2. Gezonde             Een         innovatie      cluster   van    West-Brabantse
                    voeding                voedselproducenten willen met (kennis)partners zonder
                    (cluster)              kwaliteitsverlies en grote prijsstijgingen gezondere en
                                           natuurlijkere voeding produceren (minder suiker, zout
                                           en/of vet). In 2018 ligt het accent op clustervorming,
                                           kennisontwikkeling en -uitwisseling (via workshops en
                                           meetings). In 2019 moet dit leiden tot de realisatie van
                                           minimaal 3 productinnovaties of nieuwe producten.
                                        In samenwerking met BOM wordt in 2018 en 2019
                                           verkend of doelgroepenvoeding of zelf gepersonaliseerd
                                           voedsel een trend is die interessant is voor West-
                                           Brabantse bedrijven.
                3. Benutting en  In groeten, fruit en planten zitten allerlei inhoudstoffen
                    winning van            (medicijnen, cosmetica, etc.).
                    inhoudsstoffen         In 2018 ligt het accent op verkenning kansen en interesse
                    (cluster)              bij bedrijven. In 2019 moet dit leiden tot enkele
                                           haalbaarheids- en innovatieprojecten.
                                           In 2019 zal een traject met diverse (innovatie)projecten
                                           en netwerkactiviteiten zijn opgezet, gekoppeld aan de
                                           programmalijnen Hightech en Biobased.
 Arbeidsmarkt,  Aanjagen               De regionale human capital agenda (HCA) is gericht op het
 kennis &           Human Capital          borgen van voldoende gekwalificeerd personeel, nu en in
 onderwijs          Agenda West-           de toekomst.
                    Brabant             2018 triple helix stroomlijning Human Capital Agenda.
                    (topsectoren)       In 2018 trachten we een Human Capital project te starten
                                           in regio’s West-Brabant en Zeeland. In 2019 gaan we dit
                                           uitvoeren.
                Verkenning             HAS wil zijn focus op West-Brabant en Zeeland
                    HAS vestiging in       aanscherpen en overweegt vestiging. Het aandeel
                    West-Brabant           studenten uit Zuidwestelijke Delta is hoog (jaarlijks circa
                                           1000). HAS wil dichter op de ontwikkelingen in West-
                                           Brabant acteren.
                                        HAS heeft besloten om een dependance te starten in
                                                                             e     e
                                           West-Brabant, vooral voor om 3 en 4 jaarstudenten te
                                           faciliteren bij projecten en stages. We ondersteunen HAS
                                           bij inbedding in het ecosysteem, en werken de
                                           ontwikkeling van gezamenlijke projecten en programma’s.
 Marketing &    Verkenning             Noordoost-Brabant profileert zich als agrofood regio,
 Profilering &      West-Brabant           terwijl West-Brabant qua toegevoegde waarde niet onder
 acquisitie         profilering &          doet. Een sterk akkerbouw en tuinbouwprofiel en de
                    strategische           aanwezigheid van wereldspelers en –faciliteiten (Rijk
                    acquisitie             Zwaan en Cosun) biedt kansen. Ook voor strategische
                    Agrofood               acquisitie. Marketing & Profilering rondom agrofood is
                                           een thema op de triple helix agenda van West-Brabant in
                                           2018. Dit blijft zo in 2019.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 25 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Groei mkb
     Het totale programma omvat circa 300 geïdentificeerde groei mkb bedrijven, 19
        West-Brabantse gemeenten en Tholen (accountmanagers en bedrijven
        contactfunctionarissen), netwerk van publieke dienstverleners mkb (BOM, KvK, RVO,
        Provincie Noord-Brabant, regionale onderwijsinstellingen, RWB, VNO NCW BZ,
        starterscentra, werkgeversservicepunt, diverse fondsen en financieringsregelingen)
        en private dienstverleners (adviseurs financiering, adviseurs internationalisering,
        adviseurs innovatie, adviseurs industriële symbiose).
Het Groei mkb programma zet in op een aantal onderdelen. Concreet betekent dit voor 2019
de volgende activiteiten:
        Actief in gesprek met Groei mkb
           100 gesprekken met Groei mkb (10 – 250 fte), samen met accountmanager EZ
             van de betreffende gemeente;
           11 onderwerpen: Ambitie, Innovatie, Duurzaamheid en Symbiose,
             Internationaliseren, Human Capital, Onderwijs, Vestigen, Financiering,
             Wetgeving, Netwerken en Marketing.
        Mkb ontmoet elkaar
           2 ‘Meeting Minds mkb bijeenkomsten’;
           Tijdens deze bijeenkomsten komt een selecte groep mkb-ers (circa 10
             deelnemers) bij elkaar rondom een actueel onderwerp om zo tot nieuwe
             inzichten en kruisbestuivingen te komen.
        Duurzaamheid en Symbiose
           2 industriële symbiose workshops met circa 30-40 deelnemers per keer;
           Naar aanleiding van de matches die in de workshops worden gemaakt worden
             circa 10 industriële symbiose casussen begeleid;
           REWIN doet dit samen met de provincie Noord-Brabant, RVO, BOM en Zeeland
             op methodische wijze (NISP);
           Begeleiding 7 bedrijven op 5 Eiken met realisatie project duurzame energie.
        Succesvolle financieringsaanvragen
           20 vouchers ter waarde van €5000 (per voucher) worden beschikbaar gesteld
             aan het (Groei) mkb. Hiermee kan het Groei mkb een financieel adviseur
             inschakelen om de kans op financiering te vergroten.
           Scouten van mkb voor Investor ready, Market ready en Trade programma’s van
             de BOM.
        Mkb monitor
          De resultaten van deze activiteiten worden ook dit jaar weer geanalyseerd en
             neergelegd in de mkb monitor. Deze monitor geeft een beeld van de
             ontwikkeling en behoeften van het mkb in West-Brabant.
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 26 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Vestigen
Inleiding
        REWIN zet in op het opsporen van bedrijven die van toegevoegde waarde zijn voor
          de werkgelegenheid of het innovatievermogen van de regio. Pro-actief doen we dat
          in de Benelux. Uitgangspunt zijn de programmalijnen voor de topsectoren voor
          West-Brabant. De uitvoering wordt opgepakt in samenwerking met regionale
          partners.
        Daarnaast wordt samen met de Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij als
          convenantpartner hard gewerkt aan het aantrekken van buitenlandse bedrijven die
          toegang zoeken tot de Europese afzetmarkt en daarbij ondersteunende faciliteiten
          zoeken (zoals een hoofdkantoor of een distributiecentrum) en/of bedrijven die op
          zoek zijn naar technologie of kennis voor eigen product- of procesontwikkeling. De
          samenwerking met de BOM heeft er ook toe geleid dat accountmanagement met
          betrekking tot bestaande bedrijven een plaats heeft gekregen in onze werkwijze.
          Dit is van belang in relatie tot groei en behoud van bestaande werkgelegenheid.
          Maar ook als het gaat om het delen van kennis en leads is het verkrijgen van goede
          testimonials van gevestigde bedrijven een belangrijk hulpmiddel bij de promotie
          van onze regio als vestigingslocatie.
Randvoorwaarden
        Het acquisitieproces wordt ingestoken vanuit een regionale benadering. Dat vraagt
          om een aantal randvoorwaarden die als leidraad gelden bij onze acquisitie
          activiteiten. Deze randvoorwaarden kunnen als volgt worden geformuleerd:
           Het belang van de klant staat altijd voorop. De business case is te allen tijde
              leidend, niet de locatie;
           Bij de uitvoering wordt niet gedacht in bestuurlijke grenzen, maar vanuit het
              belang van de regio West-Brabant als geheel;
           De acquisitie is niet sec gericht op grondverkoop, maar op het bieden van de
              beste (investerings- of vestigingsoplossing(en) voor de klant;
           Vertrekpunt zijn de regionale proposities die door een ieder die betrokken is bij
              de propositie West-Brabant, op uniforme wijze worden toegepast. Deze worden
              gevoed met informatie aangedragen vanuit de regio zelf;
           Er is bij de betrokken lokale bestuurders voldoende draagvlak voor regionale
              samenwerking.
        Ten aanzien van de samenwerking met de BOM gelden ook een aantal belangrijke
          uitgangspunten. Zo hebben we afgesproken:
           Leads direct te delen;
           Voor de branding richting buitenlandse partijen aan te sluiten op het “Invest in
              Holland” netwerk (strategie, aanpak, werkwijze);
           Capaciteit voor begeleiding van leads zo effectief en efficiënt mogelijk in te
              zetten;
           Gezamenlijke proposities te ontwikkelen;
           Tot één resultaatmeting te komen voor buitenlandse investeringen.
Doelstelling
        Reeds in 2017 met doorontwikkeling naar 2018 is een “shift” gemaakt van een
          kwantitatieve doelstelling naar een kwalitatieve doelstelling. Zo zijn we
          nadrukkelijk opgeschoven van generieke acquisitie naar meer strategische
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 27 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>         acquisitie gericht op structuurversterkende bedrijfsactiviteiten, met name in de
         topsectoren of kansrijke branches.
      Dit maakt dat de acquisitietrajecten langer en gecompliceerder zijn geworden, er is
         immers een verdiepingsslag nodig als het gaat om de ontwikkelingen die in de
         betreffende sectoren of branches spelen. Daarbij gaat het o.a. om technologische
         ontwikkelingen en innovaties op basis waarvan “logische” clusters kunnen worden
         gevormd. Clusters van bedrijven die verschillende schakels vormen in de
         waardeketen en of bedrijven die in een omgeving van open innovaties werken aan
         het ontwikkelen van producten, diensten en/of kennis en het naar de markt
         brengen daarvan. Feitelijk een “verduurzaming” van ons acquisitieproces waarbij er
         via programmalijnen een sterke interactie is met Regionale programma’s.
      Concreet vertaalt zich dat in de volgende acties:
          Het voortdurend uitwerken/verdiepen van proposities voor de
             speerpuntsectoren die door alle acquisitiepartners kunnen worden ingezet;
          Een verdere integratie van het acquisitieproces met de verschillende
             programmalijnen voor de speerpuntsectoren;
          Voor de noodzakelijke leadgeneratie een jaaragenda met de voornaamste
             beurzen en events met daaraan gekoppeld een budget voor deelname;
          Accountmanagementgesprekken (i.s.m. BOM en/of regionale programma’s) bij
             bedrijven die qua omvang, activiteit of innovatie relevant zijn voor het succes
             van de regio en bijdragen aan een krachtig regionaal profiel/de regionale
             propositie. De resultaten van deze gesprekken moeten mede richting geven aan
             de regionale acquisitie inspanningen.
      Met de regio wordt ook in 2019 hard gewerkt aan de verdere uitbouw van het
         regionale ontwikkelsysteem. Voor de inhoudelijke proposities in relatie tot de
         topsectoren wordt samengewerkt met partners via regionale acquisitieteams. In
         2019 hopen we hiervan de vruchten te plukken, zij het dat de "scoringskansen" per
         topsector verschillen. Voor wat betreft de topsector Logistiek bijvoorbeeld, van
         oudsher dé banenmotor voor onze regio, moeten we vaststellen dat de
         vestigingsmogelijkheden voor grootschalige distributieactiviteiten nagenoeg zijn
         opgedroogd. Bij het schrijven van dit productplan is zojuist bekend geworden dat
         ook het Logistiek Park Moerdijk nog op zich zal laten wachten. Tevens moeten we
         in relatie tot logistiek vaststellen dat ook de arbeidsmarkt erg krap is geworden.
      De 3 topsectoren in zijn algemeenheid in aanmerking nemende, is de prognose
         voor 2019 een groei met 800 arbeidsplaatsen verdeeld over 30 bedrijven
         (uitbreidingsinvesteringen en nieuwe vestigers van buiten de regio West-Brabant).
PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 28 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                    Financieel overzicht
                    Kosten en bijdragen
                                            2018      2018*         2019         2020         2021        2022
 KOSTEN
 Totale salariskosten                  1.415.848  1.393.789    1.414.696    1.435.916    1.457.455   1.479.317
 Totale personeelskosten                  15.211     44.700       45.415       46.233       47.111      48.006
 Totale huisvestigingskosten              60.540     79.000       80.264       81.709       83.261      84.843
 Totale kantoorkosten                     47.157    191.000      194.056      197.549      201.302     205.127
 Subtotaal kosten exploitatie          1.538.756  1.708.489    1.734.431    1.761.407   1.789.130    1.817.293
 Activiteitskosten                       267.577    200.000      203.200      206.858      210.788     214.793
 Subtotaal activiteitskosten             267.577    200.000      203.200      206.858      210.788     214.793
 TOTALE KOSTEN                         1.806.333  1.908.489    1.937.631    1.968.264   1.999.918    2.032.086
 Indexering personeelskosten                                       1,50%        1,50%        1,50%       1,50%
              overige kosten                                       1,60%        1,80%        1,90%       1,90%
                                            2018       2018         2019         2020         2021        2022
 BIJDRAGEN
 Bijdragen gemeenten                  1.766.201   1.766.201    1.870.001    1.923.592   1.953.969    1.985.117
 Bijdrage Tholen                          38.132     38.132       42.630       44.672       45.949      46.970
 Rente inkomsten (incidenteel)             2.000      2.000             0           0             0           0
 TOTALE BIJDRAGE                      1.806.333   1.806.333    1.912.631    1.968.264   1.999.918    2.032.086
Bijdrage per inwoner                        2,54        2,54          2,67        2,75         2,79        2,84
Provincie draagt bij                                  50.000        25.000           0            0           0
REWIN financiert zelf                                 52.156              0          0            0           0
Jaarbegroting                                              0              0          0            0           0
                    2018* Aangepaste begroting
                    Toelichting op de meerjarenraming van 2019 - 2022
                    Berekening van bijdrage per inwoner is gebaseerd op een inwoneraantal van 699.132. Dit is
                    het inwoneraantal per 2017, exclusief de gemeente Tholen.
                    Toelichting op de kosten:
                    Ten opzichte van voorgaande jaren zijn de kosten ge-herrubriceerd. Om deze meer in
                    overeenstemming te brengen met de wijze waarop vanaf 2017 intern wordt begroot en
                    extern in het jaarverslag wordt gerapporteerd. In voorgaande jaren was sprake van een
                    afdelingsboekhouding waardoor algemene kosten werden verdeeld naar de twee afdelingen.
                    Vergelijking van de productplannen met de jaarverslagen was daardoor niet goed mogelijk.
                    PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 29 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                  Benadrukt wordt dat de kosten niet zijn gestegen en in overeenstemming blijven met het in
                  het productplan 2018 ingezette langjarig perspectief. Vanaf 2018 zullen de RvC kosten
                  worden toegevoegd.
                  Personeelskosten: vanaf 2017 zijn volgens plan 4 extra fte's toegevoegd; 1 fte
                  vestigers/acquisitie, 2 fte's voor business development voor de invulling van de programma
                  management rollen en een fte voor het MKB account management. Deze fte’s zijn in de loop
                  van 2017 ingestroomd zodat met ingang van 2018 de verwachte loonkosten exacter kunnen
                  worden begroot. Voor 2018 hebben wij een aangepaste begroting opgesteld. Op de
                  personeelskosten is voor 2019 een indexering van 1,5% toegepast conform de richtlijn van
                  RWB. Voor latere jaren is uitgegaan van 1,5% salarisstijging per jaar.
                  Totale huisvestingskosten:       het betreft de werkelijk verwacht huur en overige
                  huisvestingskosten.
                  Totale kantoorkosten: het betreffen de werkelijk verwachte kantoorkosten waarbij voor 2018
                  de kosten voor de RvC extra zijn toegevoegd.
                  Onderstaand een specificatie:
Diverse bureaukosten w.o. kopieer en drukwerk, porti en telecommunicatie                                € 19.700
Abonnementen, jaarverslag, advies en onderzoek, representatie en vergaderkosten, publiciteit            € 33.800
Bankkosten, verzekeringen en accountant                                                                 € 24.300
Automatisering                                                                                          € 68.000
Afschrijving inventaris                                                                                 € 30.200
RvC (nieuw m.i.v. 2018)                                                                                 € 15.000
TOTAAL                                                                                                 € 191.000
                  In voorgaande jaren werd een groot deel van deze kosten aan afdelingen toegewezen en
                  werd in de activiteitskosten van de afdelingen opgenomen. Op basis van Benchmark
                  informatie zijn de normen voor bureau kosten in relatie tot de personele kosten 12%. Onze
                  kosten zijn derhalve gebruikelijk te noemen.
                  Activiteiten budget: Per 2016 is voor de urgente beleidsnotitie 4 x € 25.000 verhoging op het
                  activiteitenbudget van vestigers doorgevoerd. De Provincie compenseert het vervallen van de
                  sponsoropbrengsten vanaf 2016 met € 100.000, afbouwend met € 25.000 per jaar. De
                  aandeelhouders hebben met ingang van 2017 een opbouwende bijdrage van € 25.000
                  (opbouwend met € 25.000 per jaar tot € 100.000 in 2020) toegezegd.
                  Ter dekking van de algemene kosten:
                  De indexering voor kostenstijging is gebaseerd op richtlijnen van RWB. Voor 2019 is 1,6%,
                  voor 2020 1,8%, voor 2021 1,9% en voor 2022 1,9% toegepast.
                  PRODUCTPLAN 2019| PAGINA 30 | Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>