<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>      Vindbaarheid en beschikbaarheid van de specialistische
            jeugdhulp voor ouders en jongeren in Oss




Bestuurlijke rapport

Beantwoording onderzoeksvragen en aanbevelingen
A) Beantwoording van de onderzoeksvraag
B) Beantwoording van de deelvragen
C) Aanbevelingen




Bevindingenrapport

Hoofdstuk 1. Inleiding
1.1    Aanleiding voor het onderzoek
1.2    Nadere uitwerking onderzoeksvraag
1.3    Onderzoeksmethode
1.4    Opzet van het rapport


Deel I. Vindbaarheid van (de toegang naar) de jeugdhulp

Hoofdstuk 2. Eerste hulpvragen van ouderen en jongeren
2.1    Verschillende rollen van lokale hulpverleners en instellingen
2.2    Basisteam Jeugd en Gezin (BJG)
       2.2.1 Het BJG, zoals vastgelegd in het beleid
       2.2.2 Uitvoering: hoe is de vindbaarheid van het BJG vormgegeven?
       2.2.3 Praktijk: hoe is de vindbaarheid van het BJG voor ouders en jongeren?
2.3    De GGD en (huis)artsen
       2.3.1 Het gemeentelijk beleid voor het samenwerken met medische specialisten en
       hulpverleners bij jeugdhulp
       2.3.2 De uitvoering van de samenwerking met medische specialisten en
       hulpverleners bij jeugdhulp
       2.3.3 De praktijk: vindbaarheid van jeugdhulp via medische specialisten en
       hulpverleners
2.4    Scholen en leerplicht
       2.4.1 Het gemeentelijk beleid voor de samenwerking met scholen bij jeugdhulp
       2.4.2 De uitvoering van de samenwerking met scholen bij jeugdhulp
       2.4.3 De praktijk: vindbaarheid van jeugdhulp via school
2.5    Zichtbaar zijn in de wijken waaronder jongerenwerk
       2.5.1 Het gemeentelijk beleid voor zichtbaar zijn in de wijken en jongerenwerk
       2.5.2 Uitvoering van zichtbaar zijn in de wijken en jongerenwerk
       2.5.3 Praktijk: vindbaarheid van medewerkers in de wijk en jongerenwerk
2.6    Uitval en verborgen hulpvragen


                                          1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Deel II. Bij de toegang
Hoofdstuk 3. De drie toegangen
3.1   De gemeentelijke toegang verzorgd door het BJG
      3.1.1 Het beleid voor de gemeentelijke toegang door het BJG
      3.1.2 De uitvoering van de toegang door het BJG
      3.1.3 De praktijk van de gemeentelijke toegang door het BJG van ouders en
      jongeren
3.2   Toegang via huisartsen of andere artsen
      3.2.1 Beleid toegang door artsen
      3.2.2 Uitvoering toegang door artsen
      3.2.3 Praktijk toegang door artsen
3.3   Toegang via gecertificeerde instellingen
      3.3.1 Het beleid voor de toegang via gecertificeerde instellingen
      3.3.2 Uitvoering van de toegang via gecertificeerde instellingen
      3.3.3 Praktijk van de toegang via gecertificeerde instellingen


Hoofdstuk 4. De gemeentelijke toegang door het BJG tot andere aanbieders:
het persoonsgebonden budget (PGB)
4.1   Het beleid over PGB’s
4.2   De uitvoering van PGB aanvragen
4.3   De praktijk van ouders van het aanvragen van een PGB


Hoofdstuk 5. De gemeentelijke toegang door het BJG bij meerdere
hulpvragen in 1 gezin
5.1   Beleid 1 gezin, 1 plan
5.2   Uitvoering 1 gezin, 1 plan
5.3   Praktijk 1 gezin, 1 plan


Hoofdstuk 6. Voorkomen en oplossen van fricties bij de toegang
6.1   Ondersteuning van cliënten
      6.1.1 Cliëntondersteuning in de regels
      6.1.2 De uitvoering van cliëntondersteuning bij jeugdhulp
      6.1.3 Cliëntondersteuning in de praktijk
6.2   Wie kan er fricties oplossen?
      6.2.1 Wat is er in de regels opgenomen over het oplossen van fricties?
      6.2.2 Hoe wordt er in de uitvoering omgegaan met fricties?
      6.2.3 Wat is de praktijk van omgegaan met fricties?



Deel III. Beschikbaarheid van de jeugdhulp

Hoofdstuk 7. Tussen toegang en jeugdhulpaanbieder
7.1   Het beleid over het aanmelden, wachttijden en beschikbaarheid van jeugdhulp
7.2   De uitvoering van aanmelden, wachttijden en beschikbaarheid van jeugdhulp
      7.2.1 Het vinden van een aanbieder met plek door verwijzers


                                          2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>      7.2.2 Omgaan met wachttijden door jeugdhulpaanbieders
      7.2.3 Waarom zijn er wachttijden?
7.3   De praktijk van ouders en jongeren van aanmelden, wachttijden en
      beschikbaarheid van jeugdhulp


Hoofdstuk 8. Regie bij jeugdhulpvragen
8.1   Wat is regie?
8.2   Wat zegt het beleid over regie?
8.3   De uitvoering van regie
8.4   Regie in de praktijk van ouders en jongeren


Hoofdstuk 9. 18 jaar worden
9.1   Beleid over 18 jaar worden
9.2   De uitvoering van wettelijke veranderingen bij 18 jaar worden
9.3   De praktijk van wettelijke veranderingen bij 18 jaar worden




Bijlagen
Bijlage 1 Overzicht van geïnterviewden
Bijlage 2 Lijst van documenten
Bijlage 3 Onderzoeksverantwoording




                                         3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Bestuurlijk rapport




         4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>       Beantwoording onderzoeksvragen en aanbevelingen



Onderzoeksvraag De rekenkamercommissie van de gemeente Oss heeft onderzoek
gedaan naar de jeugdhulp in Oss. De onderzoeksvraag is:
Zijn de juiste typen specialistische jeugdhulp vindbaar en beschikbaar voor de
ouders en jongeren van Oss?

Hiermee bedoelen we kort samengevat het volgende:
   • specialistische jeugdhulp: de door de regio ingekochte jeugdhulp (dus niet de
      lokale jeugdhulp of basishulp, niet de bovenregionale of landelijk ingekochte
      jeugdhulp en niet de reclassering)
   • juiste jeugdhulp: jeugdhulp volgens de doelen van de wet- en regelgeving. Dat is:
          o er is aandacht voor preventieve jeugdhulp (iedereen waarvoor het
              relevant is is in beeld)
          o er is maatwerk waar nodig
          o meerdere vragen in een gezin worden in samenhang gezien
   • vindbaarheid: ouders/jongeren weten waar ze vragen kunnen stellen en worden
      vervolgens doorverwezen naar één van de toegangen als dat nodig is.
   • toegang: het proces bij de toegangen is duidelijk en de besluitvorming is
      transparant.
   • beschikbaarheid: ouders en jongeren weten waar ze zich moeten melden als ze
      door de toegang zijn en de hulp wordt vervolgens binnen afzienbare tijd gestart.
   • 18 jaar worden: in het onderzoek hebben we ook meegenomen hoe met
      hulpvragen wordt omgegaan als jongeren 18 jaar worden.

Perspectief van ouders/jongeren Het onderzoek hebben we gedaan vanuit het perspectief
van ouders en jongeren. We hebben ouders en jongeren gesproken en ook
ondersteuners van ouders/jongeren, jeugdhulpaanbieders en medewerkers van de
gemeente.
Omdat we het onderzoek doen vanuit het perspectief van ouders en jongeren is het
onderzoek breed van opzet. Ouders en jongeren hebben immers geen keuze als ze
specialistische jeugdhulp nodig hebben. Ze moeten alle stappen van het zoeken naar
hulp, door de toegang gaan en vervolgens het vinden van een jeugdhulpaanbieder
doorlopen.

Focus op het gemeentelijk beleid Als rekenkamercommissie focussen we op het
gemeentelijk beleid. De gemeente is verantwoordelijk voor de gemeentelijke toegang tot
de specialistische jeugdhulp. De gemeente is ook verantwoordelijk voor de
beschikbaarheid van het aanbod van de jeugdhulp via alle toegangen, dat is behalve de
gemeentelijke toegang ook de toegang via (huis)artsen en gecertificeerde instellingen
(Jeugdbescherming Brabant, de William Schrikker Stichting en het Leger des Heils).
In dit onderzoek staat daarom de vindbaarheid van de gemeentelijke toegang (via het
Basisteam Jeugd en Gezin) voorop. De processen van de twee andere toegangen nemen
we beperkt mee, omdat de gemeente geen verantwoordelijkheid voor deze toegangen




                                          5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>heeft, maar de gemeente wel de jeugdhulp beschikbaar moeten stellen waar inwoners
via deze toegangen naartoe zijn verwezen.

Beantwoording vragen, conclusies en aanbevelingen In dit bestuurlijke rapport gaan we
in op:
    A) beantwoording van de onderzoeksvraag
    B) beantwoording van de negen deelvragen
    C) aanbevelingen voor beleid

Bevindingenrapport Een uitgebreide onderbouwing van de beantwoording van de negen
deelvragen is in het bevindingenrapport opgenomen. Hier gaan we alleen in op de
antwoorden zelf. In het bevindingenrapport (in hoofdstuk 1) gaan we ook verder in op
de aanleiding van het onderzoek, de verdere uitwerking van de vraagstelling en de
uiteenzetting van de onderzoeksmethode.

Manier van interpreteren onderzoek Het beeld van de vindbaarheid en beschikbaarheid
van de specialistische jeugdzorg, dat uit de praktijk van ouders en jongeren naar voren
komt, is vaak niet positief. Hierbij willen we drie punten benadrukken:
   • Dit beeld gaat over het proces van hulpvraag tot de start van een traject. Het gaat
        niet om de inzet van hulpverleners of verwijzers. Het gaat ook niet over de
        kwaliteit van de jeugdhulp.
   • Ook van belang is dat het beeld niet zo zeer is dat er heel veel slecht gaat, maar
        dat er belangrijke onderdelen zijn waar ouders/jongeren vastlopen. Anders
        gezegd: er gaat vrij veel goed bij het proces van hulpvraag tot de start van een
        traject in Oss. Ook bij ouders waar het proces niet goed verliep ging een deel wel
        goed. Zo hebben we diverse gesprekken gehad waar meerdere kinderen in het
        gezin hulp kregen; bij een aantal kinderen liep de hulp goed, maar bij één niet. Of
        een onderdeel van de hulp liep niet goed. Door de zwaarte van de problemen
        gaat de aandacht volledig uit naar wat niet goed gaat.
   • De transitie en transformatie van de jeugdhulp is een groot en intensief traject
        waar alle gemeenten in Nederland midden in zitten en mee worstelen. Dat is in
        Oss niet anders. Wel is het zo dat enkele jaren na de transitie dit het moment is
        waarop stappen gezet moeten worden richting verbetering. Die stappen zien we
        Oss zetten, maar we willen benadrukken dat het volgens ons op grote stappen
        gaat.


A) Beantwoording van de onderzoeksvraag

Zijn de juiste typen specialistische jeugdhulp vindbaar en beschikbaar voor de
ouders en jongeren van Oss?

Vindbaarheid De toegang tot de specialistische jeugdhulp in Oss is door ouders en
jongeren vindbaar, maar deels niet transparant. Ouders / jongeren weten waar ze een
vraag kunnen stellen, maar:
    • Het is voor veel ouders/jongeren niet heel duidelijk wat het Basisteam Jeugd en
       Gezin (BJG) wel en niet doet.
    • Er zijn doorverwijzingen naar en tussen toegangen, maar niet alle
       doorverwijzingen zijn direct naar de goede toegang.

Toegang Het proces van de gemeentelijke toegang via het BJG is regelmatig niet
duidelijk voor ouders/jongeren. Dit geldt voor aanvragen voor zorg in natura, maar
sterker nog voor het PGB.



                                            6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    •   Er is daarbij wel aandacht van ondersteuning van ouders/jongeren door het
        eigen netwerk, maar er is weinig aandacht voor de ondersteuning van
        ouderen/jongeren bij hun juridische rechten en plichten.
    •   De taken van de gemeentelijke toegang zijn gemandateerd aan het BJG. De
        gemeente blijft verantwoordelijk. De gemeente pakt haar verantwoordelijkheid
        tot nu toe beperkt op, wat betreft het bijstellen van zaken die niet goed lopen in
        de praktijk.
    •   Er zijn enkele regels die onnodig bureaucratisch uitpakken.

Beschikbaarheid Veel ouders, maar niet allemaal, weten waar ze zich kunnen melden als
ze een beschikking of verwijzing hebben. Het probleem is dat er wachttijden zijn. Dit
probleem wordt versterkt doordat er geen goed zicht is op de wachttijden en
beschikbare plekken van de aanbieders.
Bij het ontstaan van de wachttijden speelt mee:
    • De wijze waarop de lump sum bekostiging is vormgegeven en hoe
         jeugdhulpaanbieders ermee omgaan.
    • De manier van verwijzen.

Juiste hulp:
Is iedereen in beeld? In de basisstructuur is er aandacht voor mensen met een andere
culturele achtergrond, inclusief vluchtelingen. Ondanks dat iedereen waarvoor het
relevant is in beeld is, is dat beeld niet altijd scherp. Er is ook de nodige uitval, culturele
achtergrond kan meespelen, maar het probleem van uitval is groter.
Maatwerk: daar waar maatwerk nodig is, is dat er niet altijd. Zo wordt een optie voor
maatwerk, zoals het PGB, daar in de praktijk niet altijd voor gebruikt.
Omgaan met meerdere hulpvragen in een gezin: Het daadwerkelijk verbinden van
verschillende type vragen staat nog in de kinderschoenen.
     • Het verbinden van meerdere hulpvragen in een gezin gebeurt niet via 1 gezin 1
         plan: per kind wordt 1 plan gemaakt.
     • Het is in diverse situaties onduidelijk wie de regie heeft. Er vallen daarom hiaten
         in de regie en soms is er overlap.

18 jaar worden Het is voor ouders/jongeren regelmatig niet duidelijk wat er gaat
veranderen. Zo is er niet één loket waar vragen kunnen worden gesteld, maar is dit
versnipperd. Daar komt bij dat de relatie tussen het BJG en het Sociaal Team niet altijd
helder is. Er zijn initiatieven om de voorbereiding van jongeren en hun ouders op het 18
jaar worden te verbeteren. Het is de vraag of dat volstaat.


B) Beantwoording van de deelvragen

Deelvragen We hebben 9 deelvragen gesteld om de onderzoeksvraag te beantwoorden.
In het onderstaande tekstkader hebben we deze vragen opgenomen. Ook hebben we
aangegeven welke vragen bij elkaar horen. De vragen hebben we geclusterd in vier
groepen (vindbaarheid, toegang, beschikbaarheid en 18 jaar worden). Hieronder
beantwoorden we de vragen aan de hand van deze vier groepen.




                                              7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Tekstkader deelvragen van het onderzoek

 Juiste hulp:
      • Is iedereen in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele andere doelgroepen die speciale
          aandacht vergen, zoals vluchtelingen?
      • Is er maatwerk waar nodig?
      • Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?

 Deze drie vragen beantwoorden we niet zelfstandig, maar nemen we mee onder bij de vier
 clusters aan vragen.

 Vindbaarheid van (de toegang naar) de specialistische jeugdhulp:
     • Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
     • Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?
 Toegevoegde vraag over juiste hulp:
     • Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele andere
        doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?

 Bij de toegang:
      • Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe is dan het proces tot het krijgen van een
          beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk wie er
          toegang heeft gekregen en wie niet? En waarom wel of niet?
 Toegevoegde vragen over juiste hulp:
      • Is er maatwerk waar nodig?
      • Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?

 Beschikbaarheid van de jeugdhulp:
     • Is het voor ouders/jongeren duidelijk waar ze zich kunnen melden voor de hulp waar ze
         recht op hebben?
     • Is de hulp beschikbaar? Of is er bijvoorbeeld een wachtlijst?
 Toegevoegde vragen over juiste hulp:
     • Is er maatwerk waar nodig?
     • Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?

 18 jaar worden:
     • Hoe wordt omgegaan met het 18 jaar worden van een jongere?



Is de toegang naar de specialistische jeugdhulp vindbaar voor ouders/jongeren?

Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?

Ouders / jongeren weten waar ze een vraag kunnen stellen. Ze gaan naar de huisarts,
consultatiebureau, GGD, school of een andere instantie.
   • Het BJG is voor veel ouders/jongeren vindbaar, veelal via andere verwijzers:
            o De GGD, met name het consultatiebureau, en huisartsen zijn goed
               vindbaar voor ouders en jongeren. Bij consultatiebureaus zijn, op enkele
               uitzonderingen na, alle kinderen tot 4 jaar in beeld. De huisarts is
               laagdrempelig en zorgt voor een goede vindbaarheid.
            o Ouders en jongeren weten scholen te vinden voor vragen over jeugdhulp.
               Scholen en leerplicht spelen ook zelf een rol bij de vindbaarheid.
            o Veel jongeren weten het jongerenwerk te vinden.




                                                  8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Het is voor veel ouders/jongeren niet heel duidelijk wat het BJG wel en niet doet.
    • Het BJG is niet aanwezig op locaties bijvoorbeeld bij een huisarts. Op scholen
        neemt het BJG wel deel aan het zorgteam, maar is het BJG niet zichtbaar in de zin
        van bijvoorbeeld een spreekuur. De rol van het fysieke loket van het BJG wordt
        door het CJG uitgevoerd. Het BJG is daarmee niet erg zichtbaar voor
        ouders/jongeren.
    • Het BJG is niet aanwezig in de wijk. Behalve het jongerenwerk zijn er weinig
        hulpverleners in de wijk.
    • Wat het BJG doet en wat ouders er wel en niet kunnen vragen is regelmatig niet
        duidelijk voor ouders/jongeren. Dit komt, omdat:
             o Het BJG twee taken heeft: hulpverlening (basishulp) én toegang.
             o De gemeente de beschikking maakt voor de toegang, maar verder niet
                 zichtbaar is.
             o Het CJG wordt geïntroduceerd als het fysieke loket. Dit lijkt voor niet-
                 ingewijden een extra organisatie. Wat het CJG is en wat het BJG, is vaak
                 niet helder voor ouders/jongeren.
             o De manier van communiceren over wat het CJG en het BJG is, maakt de
                 taakverdeling CJG/BJG extra verwarrend. Bij de communicatie van Ons
                 Welzijn (bijvoorbeeld op de website) wordt niets over het CJG gezegd.
                 Het CJG zelf probeert zich te promoten, omdat bekendheid van belang is
                 voor de vindbaarheid. De gemeente verwijst naar zowel CJG als naar het
                 BJG.

Er zijn doorverwijzingen naar en tussen toegangen, maar niet alle doorverwijzingen zijn
direct naar de goede toegang.
    • Er zijn doorverwijzingen van GGD, huisartsen, scholen enzovoort naar het BJG.
    • Er is een samenwerking tussen GGD, BJG en huisartsen opgezet.
             o De samenwerking tussen huisartsen en BJG is in de uitvoering en in de
                 praktijk beperkt.
             o Er wordt wel doorverwezen van huisarts naar BJG en omgekeerd. Het is
                 niet duidelijk of huisartsen zich voldoende bewust zijn van het BJG en de
                 mogelijkheden van het BJG. Een complicatie voor doorverwijzen zijn de
                 wachttijden bij het BJG.
             o Het is opvallend dat ouders soms alsnog van het BJG naar de huisarts
                 gaan.
    • Er zijn ook diverse ‘doorverwijzingen’ van school naar huisarts en vervolgens
         BJG of in een andere volgorde. Ook gaan ouders soms zelf op zoek van de ene
         vindplek/toegang naar de andere.


Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele
andere doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?

In de basisstructuur is er aandacht voor mensen met een andere culturele achtergrond,
inclusief vluchtelingen. Ondanks dat iedereen in beeld is, is dat beeld niet altijd scherp. Er is
ook de nodige uitval, culturele achtergrond kan meespelen, maar het probleem is groter.
    • Jongeren met een andere culturele achtergrond zitten in de basisstructuur (dat
        is bijvoorbeeld het consultatiebureau, school enzovoort). Vluchtelingen zijn ook
        in beeld, maar dat beeld lijkt niet helemaal scherp. Er is wel speciale aandacht,
        maar dat is vooral in een project, zoals in het project van Ons Welzijn waarin
        vluchtelingenjongeren werden begeleid. Het is de vraag of er structureel
        voldoende aandacht is.




                                               9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>   •   Er zijn meer groepen waarvan het beeld niet altijd scherp is; soms is het beeld
       van de problematiek niet correct of volledig. Ook kan het zijn dat een
       aangeboden traject niet aansluit of dat er te laat wordt gehandeld. Bovendien is
       er een kleine groep die wel in beeld is, maar die toch lastig bereikbaar is (zoals
       thuiszitters).
   •   Daarnaast kan de communicatie met jongeren en ouders gevoelig zijn. Dit begint
       met name als jongeren 12 jaar worden en neemt toe met de leeftijd. Ouders
       voelen zich gepasseerd als ze niet worden betrokken en jongeren gaan
       school/instanties wantrouwen als ouders worden betrokken zonder dat ze het
       weten.
   •   Een deel van de jongeren haakt af op de hulpverlening in het algemeen, dus
       inclusief het BJG, maar zeker niet alleen het BJG. Redenen voor afhaken zijn
       onder andere: een beperkte aansluiting tussen een hulpverleningstraject en de
       leefwereld van jongeren, bureaucratische problemen rond het loket waar een
       ouder/jongere moet zijn, aanvraagprocedures die onduidelijk zijn, lange
       wachttijden en doorlooptijden bij BJG en jeugdhulpaanbieders en de
       beeldvorming van de hulpverlening.
   •   Er zijn maar weinig hulpverleners direct in de wijk actief. De afstand
       hulpverlening – jongeren is daarmee vrij groot. Het jongerenwerk speelt een
       bemiddelende rol, maar het zelf relaties opbouwen door hulpverleners is ook
       van belang en kan maar deels door anderen, zoals jongerenwerkers, worden
       overgenomen.


Is het proces bij de toegang duidelijk voor ouders/ jongeren?

Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe is dan het proces tot het krijgen van
een beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk
wie er toegang heeft gekregen en wie niet? En waarom wel of niet?

Het proces van de gemeentelijke toegang via het BJG is regelmatig niet duidelijk voor
ouders/jongeren. Dit geldt voor aanvragen voor zorg in natura, maar sterker nog voor het
PGB.
    • Hoe lang het toegangsproces gaat duren is vaak onduidelijk voor ouders. Dit
       omdat veel processtappen langer duren dan er officieel voor staat en omdat er
       niet altijd duidelijk over wordt gecommuniceerd.
    • Er worden geen verslagen voor ouders/jongeren gemaakt (er zijn wel interne
       rapportages). Er kan verwarring ontstaan bij ouders als het plan van aanpak niet
       leidt tot een aanvraag terwijl dat wel werd verwacht. Ouders/jongeren kunnen
       wel vragen besluitvorming expliciet te maken, bijvoorbeeld door rapportages op
       te vragen. Ouder/jongeren moeten zich daar wel van bewust zijn en in staat zijn
       die stap te zetten.
    • Er zijn verschillende gemeentelijke loketten voor bijvoorbeeld de Wmo en
       Jeugdhulp. Het is niet altijd duidelijk voor ouders/jongeren welk loket waarvoor
       is. Bovendien wordt er soms geschoven met vragen die tussen beide loketten
       inzitten/beide loketten raken. Het schuiven tussen loketten kan diverse weken
       (en soms maanden) in beslag nemen.
    • Gemeentelijke beschikkingen worden in de praktijk voor maximaal één jaar
       afgegeven. Dat is kort voor situaties waarin het duidelijk is dat er structureel
       hulp nodig is. Dit leidt tot extra handelingen voor verlengingen; dit kan leiden
       tot extra stress bij ouders/jongeren.
    • Het aanvragen van een PGB kent relatief veel onduidelijkheden. Het gaat dan
       om:



                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>           o    Het tarief (de hoogte van het tarief is in de regelgeving opgenomen; dat
                is duidelijk. Het gebrek aan onderbouwing van het tarief leidt in de
                praktijk tot onduidelijkheden).
           o De motivering (wat wordt verwacht van de motivering van het PGB en
                wanneer is een motivering niet voldoende).
           o De communicatie over wat wel en niet kan wat betreft motivering en
                tarief.
           o Het proces (onduidelijkheid over welke stappen wanneer en waarom).
   •   De wettelijke mogelijkheid van een familiegroepsplan wordt niet gestimuleerd
       of actief ingezet. Ouders die dit plan willen kunnen hier niet veel mee bij de
       toegang. De oorzaak hiervan lijkt te zijn dat er nog geen werkwijze voor dit plan
       is ontwikkeld.

Ouders/jongeren kunnen worden ondersteund door het eigen netwerk en
cliëntondersteuning. Het wordt bij de toegang gestimuleerd dat ouders/jongeren steun
zoeken bij hun netwerk. Andere vormen van ondersteuning worden beperkt gestimuleerd,
terwijl er wel behoefte aan is.
    • Er wordt ingezet op ondersteuning via het netwerk van de ouders/jongere; dat
         kan in veel situaties een goede ondersteuning geven.
    • Ouders/jongeren worden weinig gewezen op de mogelijkheden voor
         cliëntondersteuning. Voor een deel van de ouders/jongeren is dat een gemis. Het
         kan dan ook gaan om eenvoudig te beantwoorden vragen.
    • Er wordt geen gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigen.

Het kan verleidelijk zijn voor ouders/jongeren de toegang via de huisarts te zoeken, maar
dat heeft wel gevolgen.
    • Het proces bij de toegang van de huisarts is kort en relatief duidelijk. Dit nodigt
        uit deze toegang te benutten.
    • Artsen sturen soms door naar het BJG, maar aarzelen hierbij vanwege de
        wachttijden. Als artsen naar een gespecialiseerde jeugdhulpaanbieder verwijzen
        is dat naar de GGZ.

De taken van de gemeentelijke toegang zijn gemandateerd aan het BJG. De gemeente blijft
verantwoordelijk. De gemeente pakt haar verantwoordelijkheid tot nu toe beperkt op:
    • De taakverdeling tussen het BJG en de gemeente is bestuurlijk niet voldoende
       scherp, dat wil zeggen de gemeentelijke verantwoordelijkheid is niet helder
       afgebakend. Dit kan leiden tot discussies tussen BJG en gemeente die gevolgen
       hebben (bijvoorbeeld voor de doorlooptijd) voor ouders en jongeren.
    • Er is geen inhoudelijke toets van de gemeente bij zorg in natura-aanvragen (en
       beperkt bij het PGB). Het is de vraag of de (wettelijke) gemeentelijke
       verantwoordelijkheid zo voldoende is geborgd. En daarmee of inwoners gelijk
       worden behandeld in vergelijkbare situaties.
    • De onduidelijkheden bij het PGB komen voort uit een beperkte uitwerking van
       de nadere regels. Bovendien zijn de regels (nog) niet geëvalueerd met de vraag
       of ze efficiënt of effectief zijn, noch op de landelijke ontwikkelingen rond het
       PGB.
    • De subsidieovereenkomst met Ons Welzijn is een mengeling van een
       subsidieovereenkomst voor taken die de gemeente stimuleert en taken waar de
       gemeente een wettelijke verantwoordelijkheid voor draagt, zoals de jeugdhulp;
       bij deze taken zijn de prestaties afdwingbaar. Deze mix aan verschillende type
       taken maakt het karakter van de overeenkomst onduidelijk.
    • De subsidieovereenkomst is complex van opzet met uitgangspunten, kerntaken
       en aanvullende eisen, maatschappelijke en strategische doelen, regionale SMART



                                           11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>       resultaten, lokale resultaten, prioritering en nuancering SMART resultaten. Als
       we kijken naar bijvoorbeeld de regionale SMART resultaten dan zijn dit er
       enerzijds vrij veel en anderzijds is het de vraag wat ze precies meten of wat een
       verantwoording over deze indicatoren zegt.
       Voorbeelden zijn:
           o Het accent bij indicator 3 ligt op de wachttijd bij het BJG. Echter de hele
                periode van aanmelding tot beschikking (de wachttijd én de
                doorlooptijd) is van belang en kan langer duren dan in de beleidsregels
                opgenomen. Een deel van deze extra doorlooptijd kan worden
                veroorzaakt door motivatieproblemen bij ouders, bijvoorbeeld in
                situaties waarbij de veiligheid van het kind volgens hulpverleners een
                probleem is. Ouders motiveren is echter een ander proces dan het
                toegangsproces dan dat ouders/jongeren zelf zijn gestart
           o Indicator 5. geeft aan dat het BJG de oplossingen voor jeugdhulp dient te
                motiveren middels een handelingskader op basis van de driehoek
                legitimiteit, betrokkenheid en rendement. Het is zeer de vraag of deze
                een dergelijke indicator zonder verder duiding leidt tot enige scherpte in
                de motivering van de jeugdhulp.
   •   Er zijn situaties die vastlopen; dat is onvermijdelijk. Van belang is hoe er met het
       vastlopen wordt omgegaan:
           o Er zijn oplossingen gezocht deze zaken los te trekken. Het gaat dan met
                name om SKO en ook de Raadgever Sociaal Domein.
           o Medewerkers die knopen kunnen doorhakken en zaken vlot trekken
                worden gemist; met name bij het BJG. Het gaat dan om medewerkers met
                bepaalde vaardigheden en met een bepaalde rol/bevoegdheid.


Is er maatwerk waar nodig?

Daar waar maatwerk hard nodig is, is dat er lang niet altijd
   • Het PGB is bij uitstek een manier om maatwerk te organiseren. Dat is
      bijvoorbeeld ook zo in het beleidsplan van Oss is opgenomen. In die situaties
      waar een PGB tot stand komt levert dit maatwerk op, bijvoorbeeld doordat een
      Wmo-aanbieder ook de opvoedondersteuning vanuit de Jeugdwet kan doen.
      Daar waar ouders zich richting zorg in natura gestuurd voelen wordt het
      tegenovergestelde ervaren. Zo zijn er ouders die een PGB hadden voor 2015 en
      nu via zorg in natura jeugdhulp krijgen; zij ervaren dit als minder flexibel en
      daarmee minder effectief.


Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?

Het verbinden van meerdere hulpvragen in een gezin gebeurt niet via 1 gezin 1 plan: per
kind wordt 1 plan gemaakt.
    • Het uitgangspunt van de gemeente is: 1 gezin 1 plan. In de uitvoering wordt dit
       opgevat als: 1 kind 1 plan, maar verbonden met het gezin.
    • Er lijkt een inschatting te zijn van de hulpverlener/verwijzer welke vragen voor
       een gezinslid zijn en welke voor het gezin. Vaak zal dit correct zijn, maar daar
       waar ouders/jongeren er anders over denken vinden ze niet altijd gehoor.




                                           12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Het daadwerkelijk verbinden van verschillende type vragen staat nog in de
kinderschoenen.
    • Het streven is bijvoorbeeld beschikkingen van jeugdhulp binnen één gezin voor
       de looptijd met elkaar af te stemmen. Tussen de Wmo en jeugdhulp lijkt dat niet
       te gebeuren. De scheidslijn Wmo – jeugdhulp lijkt in de praktijk van
       ouders/jongeren vrij hard te zijn (het gaat dan bijvoorbeeld om ondersteuning
       van ouders bij zowel de opvoeding van de kinderen als bij het op orde
       krijgen/houden van het eigen leven).


Is de jeugdhulp beschikbaar?

Is het voor ouders/jongeren duidelijk waar ze zich kunnen melden voor de hulp
waar ze recht op hebben?

Veel ouders, maar niet allemaal, weten waar ze zich kunnen melden als ze een beschikking
of verwijzing hebben. Het probleem is dat er wachtlijsten zijn én dat er geen goed zicht is
op die wachtlijsten.
    • Onder andere vanwege wachtlijsten besteedt de verwijzer regelmatig meer tijd
        aan het helpen van de ouders/jongeren met het zoeken van een aanbieder.
    • De verwijzer zelf heeft regelmatig geen goed zicht op welke aanbieder plek heeft.
        Dit komt door de wachtlijsten, maar ook doordat er geen gedeelde definitie is
        van wat een wachtlijst is. Doordat aanbieders een andere definitie hebben dan
        de regio doet iedereen wat hij nodig acht, maar is er geen eenduidigheid en
        daarmee geen goed inzicht in het aanbod van jeugdhulp.
    • Als de verwijzer geen goed zicht heeft op waar plek is heeft de ouder/jongere
        dat ook niet.


Is de hulp beschikbaar? Of is er bijvoorbeeld een wachtlijst?

Veel ouders/jongeren krijgen te maken met een wachtlijst.

Een wachtlijst heeft consequenties. Het leidt onder andere tot:
   • Wisselende hulpverleners (al dan niet vanwege overbruggingshulp); dit wordt
       vaak als onprettig ervaren.
   • Alternatieve keuzen van aanbieders waar ouders/jongeren naar hun gevoel geen
       invloed op hebben en ook minder tevreden over kunnen zijn.
   • Alternatieve keuzen door ouders/jongeren waarvan verwijzers denken dat dit
       niet een goede keuze is.
   • Het zwaarder worden van problemen gedurende het wachten.
   • Afhaken van ouders/jongeren.

Bij de oorzaken van de wachtlijsten speelt onder andere mee:
     • Hoe de bezuinigingen zijn ingevuld in combinatie met de inkoopsystematiek. Op
        een aantal punten wordt de inkoopsystematiek als te globaal gezien en te veel
        gebaseerd op, inmiddels vrij oude, historische cijfers.
     • Er is nog geen uitgekristalliseerd beeld van hoe de rol van de verwijzer wordt
        ingevuld en wat goed verwijzen is. Het is van belang dat de rol van verwijzers en
        de wijze van verwijzen moet verder worden ontwikkeld..




                                            13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Is er maatwerk waar nodig?

Er is niet altijd maatwerk waar dat nodig is. Het gaat dan bijvoorbeeld om de volgende
situaties:
    • Bij ouders die duidelijk ondersteuning nodig hebben, zoals ouders met een licht
         verstandelijke beperking, is die steun er veelal. Ouders die minder duidelijk
         ondersteuning hebben, bijvoorbeeld omdat ze dat in het algemeen niet nodig
         hebben, maar nu door de omstandigheden wel, moeten zich relatief vaak zelf
         zien te redden.
    • Personeelswisselingen kunnen een proces verstoren, zeker als er (te) weinig
         aandacht is voor overdracht.
    • Voor het hebben van een klik met de aanbieder is niet altijd ruimte; dat wil
         zeggen er is niet altijd aandacht, van bijvoorbeeld een verwijzer, voor de vraag
         van een ouder/jongeren om te wisselen van aanbieder of medewerker vanwege
         het ontbreken van een klik. Dit zegt niets over de kwaliteit van de aanbieder. Het
         zegt wel iets over de effectiviteit van de hulp.
    • Er zijn wel pilots en werkmethoden waarbij maatwerk voorop staat, evenals het
         omgaan met meerdere hulpvragen. De proeftuin Ruwaard is daar een belangrijk
         voorbeeld van.


Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn? Wie heeft
er de regie op de hulpvragen?

Het is in diverse situaties onduidelijk wie de regie heeft. Er vallen daarom hiaten in de
regie en soms is er overlap.
    • Er is in het beleid van Oss geen duidelijke definitie van regie. De regie kan liggen
         bij de ouder/jongere, de verwijzer of de jeugdhulpaanbieder. De regie van een
         ouder/jongere (zelfregie) is echter een andere vorm van regie dan die van een
         professional (verwijzer/jeugdhulpaanbieder). De regie van de professional kan
         worden onderverdeeld in een aantal typen regie (zoals casusregie en
         procesregie).
         Door het niet hanteren van duidelijke definities is er soms overlap in regie bij
         een jongere of een gezin en soms een hiaat. Anders gezegd de ouders/jongere
         hebben soms erg weinig zelfregie en in andere situaties hebben ouders/jongere
         soms een vorm van regie die alleen een professional kan voeren. Ook tussen
         professionals is er soms sprake van een overlap in de regie, maar vaker nog van
         een hiaat. Ouders/jongeren merken daar dan weer de gevolgen van.
    • Speciale aandachtspunten waar problemen rond regie ontstaan zijn:
              o Het vraagstuk is te breed voor de (gespecialiseerde) aanbieder.
              o Bij het afronden van trajecten, in het bijzonder bij het afschalen bij
                 jeugdbeschermingsmaatregelen.


Is het voor jongeren die 18 jaar worden en hun ouders duidelijk wat er gaat
veranderen?

Het is voor ouders/jongeren regelmatig niet duidelijk wat er gaat veranderen als de
jongere 18 jaar wordt. Zo is er niet één loket waar vragen kunnen worden gesteld, maar
zijn is de informatie versnipperd. Daar komt bij dat de relatie tussen het BJG en het Sociaal
Team diffuus is. Er zijn initiatieven om de voorbereiding van jongeren en hun ouders op het
18 jaar worden te verbeteren.




                                             14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>   •   Er zijn loketten waar vragen in verband met 18 jaar worden kunnen worden
       gesteld. Er is niet één loket of plek waar alle vragen rond 18 jaar worden kunnen
       worden gesteld. Daar is wel behoefte aan, want een heel nieuw palet aan
       wetgeving is opeens van toepassing als jongeren 18 jaar worden.
   •   De relatie tussen het BJG en het Sociaal Team is niet altijd helder. Aangegeven
       wordt,dat het BJG er is voor jongeren van 0 – 23 jaar. Het gaat echter om hulp
       die onder de Jeugdwet valt. De Jeugdwet gaat uit van hulp van jongeren van 0 tot
       18 jaar. Verlengde jeugdhulp is mogelijk voor jongeren van 18 tot 23 jaar. Als
       jongeren vanaf 18 jaar een hulpvraag hebben die niet is op te lossen met een
       overgangsregeling (verlengde jeugdhulp) valt de vraag onder de Wmo als het om
       gemeentelijke taken valt en daarmee onder het Sociaal Team. Dit team is
       onbekender dan het BJG en heeft een beperkter werkveld.
   •   Er zijn initiatieven om beter te anticiperen op het 18 jaar worden van jongeren,
       maar die lijken vooralsnog ad hoc te worden ingezet.


C) Aanbevelingen

Op basis van ons onderzoek doen we acht aanbevelingen. Deze geven we hieronder en
lichten we vervolgens toelichten. De aanbevelingen zijn aan de gemeenteraad. Een deel
zal in de uitvoering bij het college liggen. Toch richten we alle aanbevelingen aan de
gemeenteraad, omdat het aan de gemeenteraad is het college te vragen de
aanbevelingen uit te voeren.


 Aanbeveling 1: Vergroot de transparantie bij de vindbaarheid, toegang en
 beschikbaarheid van de jeugdzorg voor ouders en jongeren.
 Doe dit bijvoorbeeld door:
    - (Korte) verslagen te maken voor ouders/jongeren bij het toegangsproces.
    - Ouders/jongeren de mogelijkheid te geven bij overleggen, zoals het overleg
         passende hulp, aanwezig te zijn.
    - Vaker een multidisciplinair overleg met ouders/jongeren te organiseren bij de
         (door)start van een traject.
    - Meer aandacht te geven aan informatie over de juridische rechten en plichten
         van ouders/jongeren, bijvoorbeeld door cliëntondersteuning meer onder de
         aandacht te brengen.
    - De zelfregie van ouders/jongeren en de regie van de professionals duidelijker
         vorm te geven.
    - Concreet vorm te geven aan 1 gezin 1 plan.


Verslagen Het proces van het zoeken naar jeugdhulp tot en met de toegang is voor
ouders vaak niet duidelijk. Ze weten dan bijvoorbeeld niet welke instantie waarover
gaat en waar ze hun vervolgvragen kunnen stellen. Ook weten ze soms niet in welke fase
van een proces ze zijn. Een belangrijk voorbeeld daarvan is het BJG. Het BJG is
hulpverlener (basishulp) maar verzorgt ook de gemeentelijke toegang naar
specialistische hulp. Daar komt bij dat ouder/jongeren soms via meerdere loketten op
zoek zijn geweest naar hulp. Het overzicht is er daarom vaak niet. Bij een belangrijk
proces als de aanvraag voor jeugdhulp is het daarom van belang dat ouders/jongeren
weten waar ze zich in dit proces bevinden. Vooral ook als er geen aanvraag wordt
gedaan, maar het BJG bijvoorbeeld zelf hulp verleent. Verslagen maken, zoals bij de
Wmo, kan daarbij helpen. Het gaat dan om korte verslagen.




                                          15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Aanwezig zijn bij overleg Ouders/jongeren betrekken bij het overleg waar hun casus
wordt besproken kan ook helpen in het vergroten van transparantie. Dit kan
bijvoorbeeld bij het overleg passende hulp. In het overleg passende hulp worden onder
andere casussen besproken waarbij meerdere aanbieders betrokken zijn of zouden
moeten zijn (een arrangement), casussen waarbij het proces stokt, omdat de hulp niet
beschikbaar is en waar uitstel geen optie is en casussen waar het PGB-tarief het
probleem is. In het overleg passende hulp zijn ouders/jongeren niet bij dit overleg
aanwezig. Met name als het overleg leidt tot een beslissing waar ouders/jongeren het
niet of deels mee eens zijn is het voor hen onduidelijk wat er is gebeurd en waarom. In
diverse andere gemeenten in Nederland is het wel gebruikelijk dat ouders/jongeren bij
dergelijke overleggen zijn. De ervaringen daarmee zijn positief.
Een methode die zowel voor meer transparantie als voor kwalitatief goede oplossingen
zorgt is multidisciplinair overleg met ouders/jongeren bij de start van een traject, als
een grotere verandering plaatsvindt of als een traject dreigt vast te lopen. In Oss wordt
dit toegepast bij bijvoorbeeld Samen Kracht Oss en bij de proeftuin Ruwaard. Dit kan
verder worden doorgevoerd.

Informatie over rechten en plichten, bijvoorbeeld door cliëntondersteuning In Oss ligt het
accent bij cliëntondersteuning op het eigen netwerk. Als het eigen netwerk goed kan
ondersteunen is dat een prima oplossing. Echter, vrij veel geïnterviewden waren bewust
of onbewust zoekend naar hun rechten en plichten. Ondersteuning op dat vlak was
onbekend bij diverse geïnterviewden. We adviseren daarom veel sterker in te zetten op
ook het aanbieden van deze mogelijkheden, dat wil zeggen informeer ouders/jongeren
nadrukkelijker over hun rechten en plichten en wijs hun daarbij op de mogelijkheden
van cliëntondersteuning. Ouders/jongeren kunnen bij het begin van een hulpvraag al op
bijvoorbeeld cliëntondersteuning worden gewezen. Het is ook goed ze er bij herhaling
op te wijzen. De ondersteuning hoeft niet altijd intensief te zijn. Als ouders/jongeren
weten dat ze met Zorgbelang kunnen bellen voor een vraag over hoe iets zit dan kan dat
al helpen. Diverse vragen van ouders/jongeren die we hoorden in de praktijk waren niet
complex, maar werden dat naar de ervaring van de ouders/jongeren wel, omdat ze niet
wisten waar ze hun vraag konden stellen.
We merken op dat ondersteuning door het netwerk en cliëntondersteuning via MEE of
Zorgbelang Brabant elkaar niet uitsluiten. De aandacht voor het netwerk is positief en
dient te blijven, maar daarnaast is aandacht voor rechten en plichten op zijn plaats.

Verduidelijken regie De transparantie voor ouders en jongeren kan ook worden vergroot
door anders met de term regie om te gaan. Dat wil zeggen door regie op te splitsen in
bijvoorbeeld zelfregie, casusregie en procesregie en deze termen vervolgens duidelijker
in te vullen. Regie door een ouder is iets anders als regie door een professional. Door
alles regie te noemen en geen verdere duiding te geven ontstaan onduidelijkheden. Bij
aanbeveling 5, de rol van het BJG, gaan we verder in op regie en het belang van het goed
invullen van wat regie is.

1 gezin 1 plan In Oss wordt per kind één plan gemaakt. Daarbij wordt rekening
gehouden met het gezin. Van een gezinsplan of familiegroepsplan is nauwelijks sprake.
De redenen daarvoor zijn vrij pragmatisch. Het gevolg is echter dat er niet altijd
voldoende rekening wordt gehouden met het gezin in zijn geheel; ten minste niet
volgens ouders/jongeren. Er zijn ook mogelijkheden beide te combineren: een
familiegroepsplan en daaronder individuele plannen. Het is van belang dat een goede
werkwijze wordt ontwikkeld; dat is een werkwijze die hanteerbaar is voor bijvoorbeeld
verwijzers en die iets toevoegt voor het gezien. Het accent ligt nu vooral op de
werkbaarheid voor de professionals te liggen. Werken met 1 plan voor het gezin kan
tijdrovender lijken te zijn. Echter indien het leidt tot meer integraliteit bespaart het in
andere fasen tijd.


                                            16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>    Aanbeveling 2: Vergroot de herkenbaarheid van het BJG.
    Doe dit bijvoorbeeld door:
       - Het BJG zijn eigen fysiek loket te laten zijn; hevel de taken van het CJG over
            naar het BJG en het het CJG op .
       - Laat het BJG meer zichtbaar zijn in de wijk, maar ook bij bijvoorbeeld scholen
            en GGD.
       - Maak duidelijk dat het BJG over de Jeugdwet (vaak tot 18 jaar) gaat.

BJG met een eigen fysiek loket Het BJG voert twee taken voor de gemeente uit: lichte
hulpvragen behandelen en de toegangsfunctie. Dit kan sowieso al enige verwarring
geven bij ouders/jongeren, maar dit heeft een zekere onvermijdelijkheid.1 Het CJG
wordt gepositioneerd als het fysieke loket van het BJG. Het CJG is echter geen
organisatieonderdeel; het is een andere naam voor een aantal taken van het BJG. Het is
moeilijk uitlegbaar wat het CJG is. Er is geen enkele noodzaak voor het onderscheid CJG
– BJG. Het enige waartoe het onderscheid leidt is verwarring bij ouders (en ook anderen,
zoals hulpverleners) over waar ze moeten zijn.

Zichtbaarheid BJG Het BJG wordt zichtbaarder als het BJG zelf de loketfunctie heeft. Het
BJG kan ook op meer manieren zichtbaarder worden, zoals in de wijk zijn en meer op
locaties zijn. BJG’ers komen wel naar scholen en consultatiebureaus, maar dat is alleen
als ze worden gevraagd. We begrijpen dat zichtbaar zijn in de wijk wel belangrijk wordt
gevonden, maar toch het onderspit delft, omdat het BJG veel taken heeft. Bij aanbeveling
5. gaan we verder in op de taken van het BJG.

Afbakening BJG Als jongeren 18 worden zijn er diverse veranderingen in wetgeving van
belang. Als jongeren jeugdhulp krijgen kan deze worden verlengd, maar vaak wordt
gezocht naar een nieuwe oplossing, bijvoorbeeld vanuit de Wmo. Doordat het
uitgangspunt nu is dat het BJG tot 23 jaar is lijkt het of ook jongeren tussen de 18 en 23
bij het BJG terecht kunnen. Dat is echter regelmatig niet zo. Het is dan in ieder geval
transparanter om aan te geven dat het BJG er is voor jongeren tot 18 jaar en soms wat
langer. (In aanbeveling 8 doen we een aanbeveling voor het geven van informatie aan
jongeren die 18 worden en hun ouders.)

Opdrachtgeverschap college Aanbeveling 2 zou opgevat kunnen worden als een
aanbeveling aan Ons Welzijn, waar het BJG onder valt. Wij doen de aanbeveling
nadrukkelijk aan het college via de gemeenteraad. Het college is verantwoordelijk voor
de jeugdhulp en is opdrachtgever van Ons Welzijn. Dit betekent dat de zichtbaarheid
van het BJG in het opdrachtgeverschap kan worden opgenomen. In aanbeveling 4. gaan
we daar verder op in.




1Er zijn professionals die de combinatie van taken van het BJG een goede keuze vinden. Er zijn
ook professionals die de keuze van ‘s Hertogenbosch - waar de wijkteams geen hulpverlening
doen - beter vinden. Wij hebben de combinatie aan taken niet onderzocht en stellen deze
combinatie van taken daarom niet ter discussie. Bij aanbeveling 5. bevelen we wel aan goed naar
de taken van het BJG te kijken. Deze aanbeveling doen we vanuit de vraag wat redelijkerwijs van
een medewerker en/of organisatie kan worden verwacht.


                                              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> Aanbeveling 3: Zorg voor meer maatwerk; verminder onnodige bureaucratie
 Doe dit bijvoorbeeld door:
    - Hulpvragen op de grens tussen Wmo en jeugdhulp daadwerkelijk te
         ontschotten.
    - Meer maatwerk bij de looptijd van beschikkingen; geeft ook beschikkingen af
         die langer dan één jaar lopen.
    - De regels voor PGB’s te evalueren, met name de tarieven, en de regels
         vervolgens efficiënter en effectiever vorm te geven.
    - Ervoor te zorgen dat er medewerkers zijn bij het BJG, en eventueel ook de
         gemeente, die knopen kunnen doorhakken in complexe casussen.



Bij vrij veel casussen zijn we een forse overschrijding van de doorlooptijd
tegengekomen die werd veroorzaakt door (onnodige) bureaucratische beslommeringen.

Ontkokering Wmo en Jeugdwet Er gaat regelmatig de nodige tijd overheen met de vraag
of een hulpvraag onder de Wmo of onder de jeugdhulp valt. Het gaat dan om de
ondersteuning van een ouder. Als deze ondersteuning de opvoeding van het kind betreft
valt het onder de Jeugdwet en als deze hulp de ouder op een ander vlak ondersteunt valt
de hulp onder de Wmo. De keuze maakt uit voor de vraag welke aanbieders zijn
gecontracteerd. Als een ouder wordt ondersteund vanuit zowel de jeugdhulp als de
Wmo kan dat betekenen dat er twee aanbieders worden ingezet, omdat de ene
aanbieder een contract heeft via de Wmo en de andere via de jeugdhulp. Voor ouders die
hulp nodig hebben, bijvoorbeeld ouders met een verstandelijke beperking, is dat niet
altijd handig of begrijpelijk. Daarnaast is het de vraag of het altijd de efficiëntste
oplossing is.
Zowel hulp vanuit de Wmo als vanuit de Jeugdwet wordt door de gemeente betaald.
Bovendien is een belangrijk doel van de transitie dat er integraler wordt gewerkt. Er is
dus een aantal redenen om ervoor te zorgen dat de hulp vanuit de Wmo en Jeugdhulp
wordt ontkokerd. Oss is daarmee bezig. Wij ondersteunen dat en bevelen tevens aan dit
snel, flexibel en doortastend (wat betreft aanbieders en de contracten) op te lossen.

Maatwerk bij looptijd beschikkingen Er zijn diverse jeugdhulpvragen waarvan van te
voren bekend is dat de ondersteuning lang nodig blijft, zo niet levenslang. Het gaat dan
bijvoorbeeld om een verstandelijke beperking of een diagnose voor ADHD. Er kan meer
maatwerk worden geleverd door de lengte van de beschikking af te stemmen op de
problematiek en de oplossingen. Een beschikking voor langer dan één jaar, bijvoorbeeld
vijf jaar, kan dan een optie zijn. Anders gezegd het beperken van beschikkingen tot één
jaar, betekent verlengen terwijl het vaak al bekend is dat de hulp doorloopt. Toch
kunnen de procedures tot stress bij ouders/jongeren leiden; zeker bij een PGB. Oss is
ermee bezig naar dit vraagstuk te kijken. Ook dit ondersteunen wij en ook hier willen we
benadrukken dit snel, flexibel en doortastend op te lossen.

PGB In het beleid van Oss is opgenomen dat een PGB een goede mogelijkheid biedt tot
maatwerk. In de praktijk wordt terughoudend omgegaan met PGB’s, dat wil zeggen in de
uitvoering wordt geprobeerd de regels voor het PGB te interpreteren. Het is de vraag of
die interpretatie voldoet aan de essentie van het beleid; dat wil zeggen of de regels
voldoende aansluiten bij het beleid. Inmiddels is er een traject gestart rond het proces
van het PGB. Dit is gericht op de uitvoering.
Wij missen bij het PGB een meer beleidsmatige en bestuurlijke weging van wat Oss wil
met het PGB: is dat daadwerkelijk het stimuleren van maatwerk? Of is het PGB alleen
voor situaties als het echt niet anders kan? Als het PGB als positief wordt gezien is het de


                                            18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>vraag of het huidige kader en de invulling ervan voldoet. Zo geven de nadere regels een
kader voor PGB’s, waaronder de tarieven. Een aantal van deze tarieven geeft discussie.
Het gaat dan bijvoorbeeld om ambulante hulp gegeven door professionele
jeugdhulpaanbieders. Deze hulpverleners werken ook in andere gemeenten. We gaan er
daarom vanuit dat ze aan de kwaliteitseisen voldoen. Het is de vraag of de tarieven
realistisch zijn; de tarieven zitten regelmatig substantieel onder die van de
gecontracteerde aanbieders. De tarieven geven nu in ieder geval aanleiding tot een
langere procedure en onduidelijkheden bij ouders/jongeren.
Naast een evaluatie van de tarieven is ook de evaluatie van de motivatie van een PGB
van belang. Is bijvoorbeeld een wachtlijst bij een zorg in natura aanbieder een goede
reden voor een PGB? Het efficiënt vormgeven van het proces van de aanvraag en vooral
ook de communicatie erover zijn dan het sluitstuk van dit traject.
We bevelen daarom aan om het beleid over en de regels voor PGB’s te evalueren en
dusdanig aan te passen dat beleid – regels – interpretatie met elkaar in
overeenstemming zijn.

Knopen doorhakken Discussies tussen ouders en professionals over de jeugdhulpvraag
van een jongere zijn onvermijdelijk. Er zijn ook onvermijdelijk hele complexe casussen.
Dit betekent dat het ook onvermijdelijk is dat er voldoende medewerkers zijn die, die
casussen kunnen vlottrekken. Samen Kracht Oss is een voorbeeld van medewerkers van
de gemeente die casussen kunnen vlottrekken. Het is wenselijk dat er ook bij het BJG
medewerkers zijn die dat kunnen. De gemeente kan hierop sturen, omdat de gemeente
de wettelijke verantwoordelijkheid voor de jeugdhulp heeft; het college is de
opdrachtgever van Ons Welzijn en kan daarmee dus sturen op belangrijke onderdelen
van de opdracht. Bij de volgende aanbeveling gaan we daar verder op in.


 Aanbeveling 4: Versterk de invulling van het opdrachtgeverschap van de
 gemeente voor de jeugdhulp.
 Doe dit bijvoorbeeld door:
    - De verantwoordelijkheid te nemen voor vergroting van de kwaliteit van de
         verwijzingen.
    - Met Ons Welzijn afspraken te maken over
             o Medewerkers die problemen op kunnen lossen (zie aanbeveling 3)
             o Een sterker accent op het geven van informatie over rechten en
                plichten, waaronder informatie over cliëntondersteuning (zie
                aanbeveling 1)
             o Een duidelijkere invulling van de regiefunctie door het BJG (zie
                aanbeveling 5).
    - De subsidieovereenkomst duidelijker op te zetten. Dat wil zeggen, duidelijk
         aangeven wat wettelijke taken zijn en wat niet, Een minder gelaagde
         overeenkomst met duidelijkere indicatoren kan duidelijker maken waarop
         wordt gestuurd en hoe. .



Verantwoordelijkheid gemeente Er zijn duidelijke pijnpunten tussen het BJG en de
gemeente en/of jeugdhulpaanbieders. Het gaat bijvoorbeeld om de vraag wie
verantwoordelijk is voor de verwijzingen naar de specialistische jeugdhulp: het BJG of
de gemeente. Er zijn ook discussies tussen het BJG en jeugdhulpaanbieders over wie
wanneer de regie heeft. Dat dergelijke discussies ontstaan tijdens de eerste jaren na de
transitie is niet zo vreemd. Wij zien dat deze discussies in de uitvoering worden gevoerd
en dat er soms pogingen tot oplossingen worden gedaan. Het is volgens ons echter van
belang deze discussies op het goede niveau op te lossen. De uitvoering is niet het goede


                                           19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>niveau om deze issues op te lossen; het zijn issues op bestuurlijk niveau. Het college
moet volgens ons nu de regie nemen op ze op te lossen. Hieronder lichten we de
belangrijkste issues toe.

Verwijzingen Er is discussie tussen de gemeente, met name de backoffice, en het BJG
over de verantwoordelijkheid van de gemeente bij het afgeven van de beschikkingen. De
vraag is of de gemeente het BJG mag controleren. De taak wordt uitgevoerd door het BJG
en het BJG bestaat uit professionals. Controleren wordt dan als ingrijpen in de
professionaliteit gezien. De uitvoering is nu zo dat het BJG een aanvraag indient voor
zorg in natura en de gemeente alleen op vormvereisten (datum e.d.) controleert.
Wettelijk bezien is de gemeente verantwoordelijk; de taak is gemandateerd naar het
BJG. Mandateren betekent dat de gemeente de verantwoordelijk houdt; ze kan het niet
overdragen. Dat betekent ook dat de gemeente mag controleren. Sterker nog, het is zeer
de vraag of de gemeente haar verantwoordelijkheid kan nemen als ze alleen op de
vormvereisten controleert. Er zijn diverse opties om de gemeentelijke
verantwoordelijkheid in te vullen. Zo kan een medewerker van de gemeente bij het BJG
aanschuiven, vergelijkbaar met de Wmo. Het is ook mogelijk dat de gemeente
steekproefsgewijs de aanvragen controleert. Het doel daarvan kan bijvoorbeeld zijn na
te gaan of gelijke casussen ook gelijk worden behandeld. Een optie is ook een nauwere
samenwerking tussen verwijzer en jeugdhulpaanbieder (zie ook aanbeveling 6).

Sturing gemeente Daarnaast is het van belang dat de gemeente haar taak als
opdrachtgever vervult bij een aantal andere onderwerpen. Het gaat dan om het leggen
van een sterker accent op de mogelijkheden voor cliëntondersteuning en andere
manieren om ouders/jongeren over hun rechten en plichten te informeren (zie ook
aanbeveling 1). Het gaat ook om het aanwijzen en faciliteren van medewerkers die
problemen kunnen oplossen bij het BJG (aanbeveling 3) en om een duidelijkere invulling
van de regiefunctie door het BJG (aanbeveling 5).

Subsidieovereenkomst Tot slot bevelen we aan om de subsidieovereenkomst anders op
te zetten. De overeenkomst is nu een mix van taken van Ons Welzijn van verschillend
karakter. Er zijn ‘klassieke’ subsidietaken, maar er zijn ook wettelijke taken waarbij de
subsidieovereenkomst juridisch het karakter heeft van een overeenkomst. Dit kan
worden ontrafeld in bijvoorbeeld meer overeenkomsten en/of duidelijkere onderdelen
in de huidige overeenkomst. Daarnaast bevelen we aan de subsidieovereenkomst te
verduidelijken. Er zijn erg veel onderdelen, zoals met uitgangspunten, kerntaken en
aanvullende eisen, maatschappelijke en strategische doelen, regionale SMART
resultaten, lokale resultaten, prioritering en nuancering SMART resultaten. Dat kan
overzichtelijker waardoor het duidelijker wordt waarop wordt gestuurd. Daarnaast zijn
de prestatie-indicatoren niet allemaal duidelijk geformuleerd, dat kan bijvoorbeeld
leiden tot indicatoren waarvan het niet mogelijk is na te gaan of ze wel of niet zijn
gehaald. Een voorbeeld hiervan is de indicator: Het BJG dient de oplossingen voor
jeugdhulp te motiveren middels een handelingskader op basis van de driehoek legitimiteit,
betrokkenheid en rendement.

Subregio Wij realiseren ons dat Oss deel uitmaakt van de subregio en dat de hele
subregio met Ons Welzijn werkt. Aanbeveling 4, en daarmee samenhangend ook enkele
andere aanbevelingen, kan Oss dus alleen oppakken samen met de andere gemeenten.
Dat is complex, maar noodzakelijk.




                                            20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre> Aanbeveling 5: Evalueer de taken van het BJG, herzie de taken en/of zorg
 ervoor dat de taken kunnen worden uitgevoerd.
 Aandachtspunten daarbij zijn:
    - Is er voldoende kennis bij BJG medewerkers voor het uitvoeren van het
        proces bij de gemeentelijke toegang?
    - Is het zoeken van een aanbieder een taak van het BJG? Zo ja, wat zijn daarvan
        de consequenties?
    - Hoe kan de regiefunctie zo worden ingevuld dat er geen hiaten meer zijn?
    - Hoe kan een waakvlamfunctie worden ontwikkeld, zodat uitval uit de hulp
        wordt tegengaan?
    - Hoe kan het BJG zichtbaar worden in de wijk?



Taken BJG Diverse aanbevelingen gaan over het BJG. Het BJG is nieuw vanaf 2015 en
heeft een omvangrijke en complexe taak. Dat veel aanbevelingen over het BJG gaan wil
niet zeggen dat het BJG op zichzelf niet functioneert; het zijn aanbevelingen om het
proces te verbeteren.
Wat opvalt is dat het BJG een omvangrijk takenpakket heeft. Inhoudelijk is het
takenpakket groot, omdat er heel veel verschillende jeugdhulpproblemen onder het BJG
vallen.
    - Medewerkers worden geacht problemen over een heel breed spectrum aan
        inhoudelijke vraagstukken te kunnen oppakken.
    - Daarnaast is het takenpakket breed, omdat BJG’ers zowel hulp verlenen als de
        toegangsfunctie voor de gemeente uitvoeren. Er wordt dus zowel
        vakinhoudelijke kennis verwacht als ook de kennis van het proces van de
        gemeentelijke toegang.
    - Inmiddels is ook het zoeken naar een jeugdhulpaanbieder met een beschikbare
        plek een onderdeel van het takenpakket geworden.
    - Het BJG heeft de regiefunctie als de ouder en de jeugdhulpaanbieder de regie
        niet hebben.
    - Het BJG wordt geacht zichtbaar te zijn in de wijk.
In de praktijk richten BJG’ers zich op de aanvraag van ouders/jongeren zowel op de
hulpverlening door het BJG zelf als op de functie van toegang tot de jeugdhulp en daarna
tot het daadwerkelijk overdragen van cliënten aan een jeugdhulpaanbieder. Het
zichtbaar zijn in de wijk is dan iets waar medewerkers niet aan toe komen.
Wij bevelen aan om het takenpakket van het BJG te evalueren en daar waar taken niet of
te weinig aandacht krijgen na te gaan wat nodig is om de taken daadwerkelijk in te
vullen. Op enkele belangrijke aandachtpunten die we tegenkwamen gaan we hieronder
verder in.

Kennis van het proces van de toegang Voor het geven van hulp is de professionele kennis
van de BJG’er nodig. Voor het maken van aanvragen is daarnaast een ander type kennis
nodig, namelijk meer kennis van een proces met bijvoorbeeld juridische aspecten. Het is
de vraag of iedere medewerker die kennis voldoende heeft. Het is namelijk geen kennis
die automatisch uit de opleiding van een hulpverlener volgt. Het is daarbij ook de vraag
hoeveel kennis de BJG’er moet hebben en wat bijvoorbeeld een medewerker van de
gemeente doet (zie ook aanbeveling 4). .




                                          21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Zoeken naar een aanbieder BJG’er zijn 2 – 10 uur per week bezig met het zoeken naar
een plek bij een jeugdhulpaanbieder.2 Het heeft uiteraard de voorkeur dat wachtlijsten
bij jeugdhulpaanbieders sterk verminderen en dat de gemeente inzicht heeft in de
wachtlijsten en wachttijden (zie aanbeveling 7). Echter, zolang dat niet het geval is en er
aanzienlijke wachttijden zijn en het tijdrovend is om inzicht te krijgen in waar plek is en
waar niet, is het een realiteit dat zoeken naar een aanbieder of tijdelijke oplossingen een
taak is. Dat moet dan worden meegewogen in het takenpakket van het BJG.

Casusregie, procesregie en de waakvlamfunctie In het beleid wordt aangegeven dat de
ouder de regie heeft of de jeugdhulpaanbieder. Het BJG heeft alleen de regie als het niet
anders kan. Er zijn echter diverse situaties waar geen of beperkte regie is, bijvoorbeeld
omdat de ouder het niet aan kan of de hulpverlener buiten zijn expertise zou moeten
werken. De regie zou dan aan het BJG moeten terugvallen. Dit gebeurt niet altijd. Er zijn
meer situaties waarin de regie niet of beperkt is belegd. Wij bevelen daarom aan om:
   - Een onderscheid te maken in verschillende vormen van regie bijvoorbeeld
       zelfregie voor de ouder/jongere, casusregie voor een jeugdhulpaanbieder of het
       BJG en procesregie als een casus vastloopt (zie ook aanbeveling 1).
   - Duidelijker af te bakenen wat regie dan is.
   - Een duidelijkere en grotere rol voor casusregie bij het BJG te beleggen.
   - Ook procesregie bij het BJG te beleggen (dit heeft een raakvlak met
       medewerkers die knopen kunnen doorhakken; zie aanbeveling 3).
   - Een waakvlamfunctie bij het BJG te beleggen, dat wil zeggen actiever contact
       houden met jongeren en/of hun ouders als ze in een intensief traject zitten of
       hebben gezeten. Dus bijvoorbeeld als de hulp is afgeschaald.

Zichtbaarheid in de wijken Het BJG is niet zichtbaar in de wijken. Als dit wel de wens is
van de gemeente dan dient hier vorm aan te worden gegeven, bijvoorbeeld door enkele
BJG’ers hier een rol bij te geven. Hierbij speelt mee dat aansluiting met specifieke
doelgroepen van belang is.



    Aanbeveling 6: Zorg voor continue aandacht voor het ontwikkelen van de
    kwaliteit van de verwijzingen.
    Doe dit bijvoorbeeld door:
       - Het gesprek tussen BJG en jeugdhulpaanbieders hierover te organiseren.
       - Huisartsen te ondersteunen met bijvoorbeeld een praktijkondersteuner.
       - Het BJG duidelijker te positioneren, zodat er vaker direct naar het BJG wordt
            verwezen.


Stepped care Een veel gehoord probleem is dat de kwaliteit van de verwijzingen dient te
verbeteren. Dat wil zeggen:
    - Veel verwijzingen zijn later dan wenselijk volgens jeugdhulpaanbieders; er
       wordt van lichte naar steeds zwaardere hulp doorverwezen in plaats van dat er
       direct een inschatting wordt gemaakt van de juiste zwaarte van de problematiek
       van een jongere. Hierbij is ook van belang dat er soms wordt behandeld of naar
       tussenoplossingen wordt gezocht vanwege wachtlijsten. Ook het motiveren van
       ouders/jongeren kan tijd kosten.
    - (Huis)artsen verwijzen standaard – en daarmee teveel - naar de geestelijke
       gezondheidszorg volgens jeugdhulpaanbieders, terwijl bijvoorbeeld het BJG
       meer op zijn plaats is.

2   Dit volgens berekeningen van het BJG, zie hoofdstuk 7 van het bevindingenrapport.


                                                22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Ontwikkelen van verwijzen Het verwijzen door het BJG is een nieuwe taak. Het kan
daarom tijd kosten deze te ontwikkelen. Daarbij is wel van belang dat het verwijzen
wordt ontwikkeld én dat dit samen met jeugdhulpaanbieders gebeurt. Een traject
hierover is op zijn plaats. De gemeente zou ervoor kunnen zorgen dat het gesprek
tussen het BJG en de jeugdhulpaanbieders hierover plaats vindt en blijft vinden. Er
worden overigens wel sessies gehouden tussen bijvoorbeeld het BJG en
jeugdhulpaanbieders, maar dat gaat vooral over het begrip krijgen voor elkaar. Onze
aanbeveling gaat een stap verder dan dat.
Ook voor de verwijzingen van huisartsen is het van belang in gesprek te zijn en te
blijven. De gemeente Oss heeft een plan voor het inzetten van praktijkondersteuners bij
huisartsen, zodat er meer ruimte is voor vraagverheldering. Dit is een inzet die wij
ondersteunen. Daarnaast speelt bij huisartsen mee dat het BJG duidelijk moet zijn
gepositioneerd. Een daling van de wachtlijsten en van de doorlooptijden bij het BJG is
dan van belang.



 Aanbeveling 7: In aanvulling op de evaluatie van de samenwerking in de
 jeugdhulpregio Noordoost-Brabant doen we enkele aanbevelingen over de
 beschikbaarheid van de jeugdhulp:
       7a) Zorg voor inzicht in de wachtlijsten, onder andere door een realistische
       definitie van wat een wachtlijst of wachttijd is.
       7b) Bij de bekostiging zien wij de historische kosten in combinatie met een
       erg globale berekening als belangrijk knelpunt. De bekostiging zou hierop
       moeten worden onderzocht.


Evaluatie inkoopregio Wij doen enkele aanbevelingen over de beschikbaarheid van de
jeugdhulp. Het gaat dan om de inkoop en daarmee om de inkoop regio Noordoost-
Brabant. De samenwerking in de jeugdhulpregio Noordoost-Brabant is geëvalueerd.
Deze evaluatie hebben we niet in ons onderzoek meegenomen, omdat we bronnen van
na 1 juli 2018 niet hebben meegenomen. Omdat wij onze aanbevelingen vanuit een
ander perspectief doen – dat van de vindbaarheid en beschikbaarheid van de jeugdhulp
door ouders en jongeren – zien wij onze aanbevelingen als aanvullend aan de evaluatie
van de inkoopregio.

Inzicht in de wachtlijsten Een vaak genoemd probleem rond de wachttijden is dat er
geen inzicht is in de wachttijd of wachtlijst. Het is bijvoorbeeld niet inzichtelijk of een
jeugdhulpaanbieder vol zit of niet voor een ouder/jongere, huisarts, BJG’er,
gecertificeerde instelling of een andere jeugdhulpaanbieder. Een reden daarvoor is de
manier waarop wordt omgegaan met de definitie van wanneer een jeugdhulpaanbieder
vol zit. Formeel is een jeugdhulpaanbieder vol als hij 110% van het aantal jongeren die
hij volgens afspraken behandelt of heeft behandeld. Dit ongeacht hoeveel jongeren de
medewerkers van de jeugdhulpaanbieder tegelijkertijd kan behandelen en ongeacht de
beperkingen van de fysieke locatie. De definitie is daarmee niet werkbaar in de praktijk.
Jeugdhulpaanbieders hanteren daarom allemaal hun eigen systematiek. Hierdoor is er
nog minder zicht op waar plek is en waar niet. Één consistente methode is nodig voor
het krijgen van inzicht. Deze methode moet werkbaar zijn en daarom met de aanbieders
zijn ontwikkeld. Zonder inzicht in de plekken kost het zoeken naar plekken veel tijd van
bijvoorbeeld het BJG Die tijd gaat dan weer af van andere taken.

Bekostigingsmethode Grotere aanbieders krijgen een vast bedrag (lump sum) per jaar
waarvoor ze een bepaald aantal cliënten per jaar behandelen. Bij dat aantal is een marge


                                            23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>van 10% eronder en erboven. In het algemeen waren jeugdhulpaanbieders positief over
de lump sum systematiek. Daarbij werden echter twee knelpunten aangegeven door de
jeugdhulpaanbieders:
    - De berekening van het bedrag omdat dit bedrag op het jaar 2013 is gebaseerd
        (met een korting). 2013 wordt als te lang geleden gezien.
    - Een jongere telt als één cliënt ongeacht het aantal behandelingen. Dit wordt als
        te globaal gezien, omdat sommige jongeren meerdere behandelingen krijgen. Er
        worden vraagtekens gezet bij deze berekening.
Beide knelpunten spelen ook bij de p x q bekostiging, omdat de tarieven (de p) ook
historisch zijn berekend en de q (de cliënt) ook op dezelfde manier worden geteld. Bij
voortzetting van de lump sum methode en de p x q bekostiging voor kleinere aanbieders
adviseren wij beide punten mee te laten wegen.



 Aanbeveling 8: Zorg voor één centraal plek bij BJG of gemeente waar jongeren
 en hun ouders terecht kunnen met vragen over 18 jaar worden.


Tot slot, bevelen wij aan om een centraal punt te organiseren waar jongeren en ouders
terecht kunnen met hun vragen over de veranderingen in de wetgeving. Wij sluiten met
deze aanbeveling aan bij het advies 18+ van de Adviesraad Sociaal Domein van juni
2018.
Met een centraal punt bedoelen we niet per definitie een nieuw loket. Wij zien het meer
als een informatietaak. Deze kan bij bijvoorbeeld het BJG worden belegd, of het Sociaal
Team of bij de gemeente. Een centraal punt voor vragen is van belang omdat de
wetgeving niet alleen verandert, maar ook omdat er veel meer verschillende wetten van
belang zijn. Wat voor het 18e levensjaar onder de Jeugdwet viel valt vanaf het 18e
levensjaar onder de Wmo, Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Daarnaast
zijn er nog diverse andere veranderingen in de wetgeving (bijvoorbeeld: geen leerplicht
meer, Participatiewet) Een vraagbaak voor alle vragen en doorverwijzingen kan dan
helpen. Dit loket zou ook een functie richting jeugdhulpaanbieders kunnen hebben,
bijvoorbeeld door hen voor te lichten over specifieke veranderingen waar regelmatig
misverstanden over zijn.




                                          24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Bevindingenrapport




        25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                            Hoofdstuk 1. Inleiding



1.1 Aanleiding voor het onderzoek

Aanleiding Begin 2016 heeft de rekenkamercommissie Oss gesprekken gevoerd met de
fracties in de gemeenteraad. Een van de vragen in die gesprekken was waar de
rekenkamercommissie onderzoek naar zou kunnen doen. De hervormingen in het
sociaal domein werden genoemd als belangrijk om te onderzoeken, maar niet in 2016,
omdat dat nog te vroeg was. Najaar 2017 hebben wij besloten dit onderwerp op te
pakken.

Input vanuit raadsleden Omdat onze gesprekken met de fracties anderhalf jaar eerder
hadden plaatsgevonden hebben we oktober 2017 met raadsleden (leden van de
inmiddels niet meer bestaande raadswerkgroep decentralisaties) verkend welke vragen
leven. Uit dit gesprek kwam naar voren dat:
    • De jeugdhulp de sterke voorkeur heeft voor onderzoek; over onderwerpen rond
        jeugdhulp zijn de meeste zorgen. Het is een nieuwe taak, overgedragen met
        minder middelen en er zijn diverse aandachtspunten.
    • Aandachtspunten zijn: wachtlijsten, aanbod van specialistische hulp, de toegang
        en veranderingen van jeugdhulp tijdens een traject, de overgang van 18- naar
        18+, aandacht voor preventie, het daadwerkelijk maken van één plan,
        keuzevrijheid in combinatie met het grote aantal aanbieders, maar ook
        samenwerking tussen instellingen, administratieve lasten voor de instellingen
        en de accountantskosten.
    • De doelgroep binnen de jeugdhulp waar de meeste vragen over zijn, zijn
        multiprobleemgezinnen.
    • Onderzoek vanuit burgers wordt belangrijk gevonden; het moet wel een
        representatief beeld geven.
    • Voorbeelden vanuit andere gemeenten kunnen ook inzicht geven.

Vraagstelling Op basis van deze input en verdere verkenning van het onderwerp hebben
we besloten om de specialistische jeugdhulp in Oss te onderzoeken. Daarbij hebben we
gekozen voor de invalshoek van de burger, omdat dit de doelgroep is van de jeugdhulp.
Het gaat dan om vragen als: kan de burger de overheid vinden? Krijgt de burger de
voorzieningen die hij nodig heeft? De vraagstelling van het onderzoek is daarom:

Zijn de juiste typen specialistische jeugdhulp vindbaar en beschikbaar voor de
ouders en jongeren van Oss?

Achter het woord jeugdhulp gaat een hele wereld schuil. Ook de woorden specialistisch,
vindbaar, beschikbaar en juiste typen hebben uitleg nodig. In de volgende paragraaf
leggen we deze termen uit.




                                          26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>1.2 Nadere uitwerking onderzoeksvraag


Specialistische jeugdhulp

Jeugdhulp De Jeugdwet geeft aan wat jeugdhulp is. In tekstkader 1 hebben we de
definitie van jeugdhulp uit de Jeugdwet opgenomen. De definitie is erg breed; het gaat
zowel om psychische, psychosociale en gedragsproblemen als om verstandelijke
beperkingen. Ook gaat het om het ondersteunen – of zorg verlenen - bij die problemen,
het helpen deelnemen aan de maatschappij en het bevorderen van de zelfredzaamheid.
Het kan gaan om hulp aan jongeren, maar ook voor de ouders als het om de opvoeding
gaat.

Onder de jeugdhulp vallen ook de kinderbeschermingsmaatregelen (zoals onder
toezichtstelling) uit het Burgerlijk Wet en de jeugdstrafmaatregelen uit het Wetboek van
Strafrecht en de Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichtingen. De bekostiging en het
beschikbaarstellen van maatregelen moet door gemeenten worden geregeld, omdat het
jeugdhulpmaatregelen zijn.

Een van de weinige uitzonderingen van ondersteuning die niet onder de Jeugdwet valt is
ondersteuning van kinderen die 24 uurs zorg nodig hebben bijvoorbeeld vanwege
zware fysieke en verstandelijke handicaps. Deze zorg valt onder de Wet langdurige zorg
(Wlz).


Tekstkader 1. Definitie jeugdhulp in de Jeugdwet

 In de Jeugdwet wordt jeugdhulp als volgt omschreven:

 Jeugdhulp:
     1. ondersteuning van en hulp en zorg, niet zijnde preventie, aan jeugdigen en hun
         ouders bij het verminderen, stabiliseren, behandelen en opheffen van of omgaan
         met de gevolgen van psychische problemen en stoornissen, psychosociale
         problemen, gedragsproblemen of een verstandelijke beperking van de jeugdige,
         opvoedingsproblemen van de ouders of adoptiegerelateerde problemen;
     2. het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het
         zelfstandig functioneren van jeugdigen met een somatische, verstandelijke,
         lichamelijke of zintuiglijke beperking, een chronisch psychisch probleem of een
         psychosociaal probleem en die de leeftijd van achttien jaar nog niet hebben
         bereikt, en
     3. het ondersteunen bij of het overnemen van activiteiten op het gebied van de
         persoonlijke verzorging gericht op het opheffen van een tekort aan
         zelfredzaamheid bij jeugdigen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke
         beperking of een somatische of psychiatrische aandoening of beperking, die de
         leeftijd van achttien jaar nog niet hebben bereikt,
 met dien verstande dat de leeftijdgrens van 18 jaar niet geldt voor jeugdhulp in het kader
 van jeugdstrafrecht.

 Bron: Jeugdwet, artikel 1.1 onder sub 1.



Indeling typen jeugdhulp Oss In Oss is jeugdhulp onder andere ingedeeld aan de hand
van de manier van inkopen. Dit is gekoppeld aan de zwaarte van de hulp. Er zijn vier
typen jeugdhulp naar wijze van inkoop:



                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>    •   Lokale jeugdhulp en basishulp: voor deze hulp is geen verwijzing of beschikking
        nodig. Deze hulp is voor iedereen toegankelijk. Het gaat bij lokale jeugdhulp
        bijvoorbeeld om het consultatiebureau of om activiteiten van het
        jongerencentrum. Bij basishulp gaat het om de ondersteuning door de
        basisteams jeugd en gezin (BJG).
    •   Regionale jeugdhulp: dat is jeugdhulp die door de regio Noordoost-Brabant is
        ingekocht. Voor deze hulp is een beschikking van de gemeente nodig of een
        verwijzing van een arts of gecertificeerde instelling.
    •   Bovenregionale jeugdhulp: voor sommige vormen van jeugdhulp is de regio te
        klein en/of is er geen regionaal aanbod. Er wordt daarom bovenregionaal
        ingekocht. Het gaat dan bijvoorbeeld om jeugdzorgplus dat wil zeggen de
        gesloten jeugdhulp.
    •   Landelijke ingekochte jeugdhulp: specialistische hulp waarbij de vraag zo beperkt
        is dat het regionaal moeilijk is om tot een goed aanbod te komen. Het gaat dan
        om hulp die valt onder de zogenaamde Landelijke Transmurale Afspraken
        (LTA's).

Specialistische jeugdhulp in dit onderzoek In dit onderzoek richten we ons dus op de
jeugdhulp die regionaal wordt ingekocht.3 Daarbij nemen we ook hulp die is ingekocht
via een persoonsgebonden budget mee. Ouders kunnen om een aantal redenen kiezen
voor een PGB, bijvoorbeeld om meer zelf de regie hebben. We nemen deze hulp mee,
omdat het vanuit inkoop bezien een alternatief is voor de door de gemeente ingekochte
hulp. We noemen deze hulp specialistisch, en niet regionale jeugdhulp, omdat het woord
specialistisch meer zegt over de hulpvraag.

Afbakening Buiten beschouwing laten we:
   • Lokale jeugdhulp en basishulp, de gesloten jeugdhulp en de jeugdhulp die zo
       specialistisch is dat deze landelijk wordt ingekocht. Deze vormen van jeugdhulp
       zouden het onderzoek te breed maken. Lokale jeugdhulp nemen we wel mee als
       mogelijke plek waar ouders of jongeren vragen stellen en kunnen worden
       doorverwezen naar de specialistische jeugdhulp (zie ook onder het kopje
       vindbaarheid verderop in deze paragraaf).
   • Reclassering, dat zijn de strafrechtelijke maatregelen voor jongeren van 12-18
       jaar. We kijken niet naar hulpvragen van jongeren vanuit het strafrecht. De
       reden hiervoor is dat dit een ander type vraag is en daarom een ander
       onderzoek zou vergen.
   • Crisisopvang Voor crisisopvang zijn aparte maatregelen van toepassing.
       Crisisopvang wordt bijvoorbeeld altijd direct geregeld. Omdat het om aparte
       maatregelen gaat nemen we deze niet mee. De overgang van crisisopvang naar
       jeugdhulp nemen we wel mee in ons onderzoek. Als de crisisopvang ten einde
       komt is er vaak (specialistische) jeugdhulp nodig. De vragen die dan spelen zijn
       vergelijkbaar met de vragen voor jongeren die niet via de crisisopvang komen.
       Daarom nemen we deze overgang wel mee.


J


3 In de geestelijke gezondheidszorg wordt door de zorgverzekeraar het onderscheid gemaakt
tussen basis en specialistische geestelijke gezondheidszorg. Voor de jeugdhulp is dat onderscheid
niet relevant. Zowel de basis als specialistische geestelijke gezondheidszorg vallen, als er een
contract voor is, onder de gespecialiseerde jeugdhulp, zoals wij het definiëren. Daarnaast wordt
in de Nadere Regels van Oss gesproken over generalistische en specialistische GGZ. Ook voor
deze indeling geldt dat beide onder de specialistische jeugdhulp, zoals wij het definiëren, vallen.


                                                28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>uiste hulp

Doelen Jeugdwet In de onderzoeksvraag hebben we het ook over de ‘juiste’ hulp.
Belangrijk bij juiste hulp is dat ons onderzoek niet gaat over de kwaliteit van de
geleverde jeugdhulp. Het gaat ook niet over wat passende jeugdhulp is. We hebben het
over het proces van vraag van inwoners tot en met het verkrijgen van hulp.
Met de juiste hulp bedoelen we hulp in lijn met het landelijke en het Osse beleid. Dat wil
zeggen hulp in lijn met de doelen van de decentralisatie (Memorie van Toelichting
Jeugdwet, p. 2)4, dat is bijvoorbeeld hulp die uitgaat van:
    Doel 1) Preventie en eigen verantwoordelijkheid en eigen mogelijkheden (eigen
    kracht) van jeugdigen en hun ouders, met inzet van hun sociale netwerk.
    Doel 2) Eerder de juiste hulp op maat te bieden om het beroep op dure
    gespecialiseerde hulp te verminderen.
    Doel 3) Integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt één gezin, één plan,
    één regisseur.

Juiste hulp Het eerste doel gaat over preventie. De wet geeft geen definitie van preventie.
Er is wel een globale beschrijving van preventie. Bij preventie gaat het erom dat door
versterking van het opgroei- en opvoedklimaat problemen zoveel mogelijk worden
voorkomen. Vroegtijdige signalering wordt vaak genoemd als onderdeel van preventie.
Door preventie worden problemen voorkomen of in een vroeg stadium onderkend (JB
Lorenz, Onderzoek preventie jeugdhulp, p. 4). Voor ons onderzoek - gericht op ouders
en jongeren - vertalen wij dit in de vraag of iedereen waarvoor het relevant is in beeld is.
Daarbij besteden we ook aandacht aan groepen die in het algemeen vaak wat lastiger te
bereiken zijn, zoals vluchtelingen en mensen met een andere culturele achtergrond.5 Het
gaat daarbij om jongeren die specialistische jeugdhulp nodig hebben.
Het eerste doel vertalen we daarom in de vraag:
    1. Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele
        andere doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?

Het tweede doel – eerder de juiste hulp op maat – hangt hiermee samen. Als we dit doel
vertalen naar ons onderzoek dan gaat het om de vraag of inwoners hulp op maat, dat wil
zeggen maatwerk, krijgen. De vraag luidt daarom:
    2. Is er maatwerk waar nodig?

Het derde doel Integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt één gezin, één
plan, één regisseur vertalen we naar de vraag:
    3. Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?


Vindbaarheid en beschikbaarheid van jeugdhulp

Vindbaarheid van (de toegang naar) de jeugdhulp De specialistische jeugdhulp is in Oss
alleen toegankelijk met een beschikking van de gemeente of een verwijzing van een
(huis)arts of een gecertificeerde instelling (dat zijn voor Oss: Jeugdbescherming
Brabant, de William Schrikkerstichting en het Leger des Heils).
Het onderzoek naar de specialistische jeugdhulp doen we zoveel mogelijk vanuit het
perspectief van de burgers van Oss, dat wil zeggen de ouders en de kinderen/jongeren.
We gebruiken daarom het woord vindbaarheid. Dit is breder dan alleen de toegang. We

4 De Jeugdwet kent meer doelen dan wij bespreken. We beperken ons tot de doelen relevant voor
ons onderzoek. Een voorbeeld van een doel dat we niet meenemen is demedicalisering.
5 Zie bijvoorbeeld, de brief van de adviesraad sociaal domein, Oss, Pleidooi voor meer

betrokkenheid en diversiteit, brief van 21 januari 2018.


                                             29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>nemen daarbij nadrukkelijk het proces mee dat ouders/jongeren doorgaan van de
eerste hulpvraag totdat ze de beschikking of verwijzing naar de jeugdhulpaanbieder
hebben. De toegang (beschikking/verwijzing) is daarbij een noodzakelijke tussenstap.
Het gaat bij de vindbaarheid van de jeugdhulp om een aantal stappen:
    4. Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
    5. Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?

Gevonden worden We merken hier op dat vindbaarheid twee kanten heeft. Een
ouder/jongere kan zelf een vraag hebben en dan gaan zoeken. Het kan ook zijn dat
anderen, bijvoorbeeld de buren of de school, vinden dat er een hulpvraag is. Het gaat
dan meer om ‘gevonden worden’.
Bij gevonden worden kan het gaan om:
     • Signalen die bijvoorbeeld een school oppakt, zoals een kind dat niet goed mee
        kan komen met de andere kinderen, erg druk en ongeconcentreerd is of niet
        goed uitgerust lijkt. Dit soort vragen nemen we mee omdat ze overlappen met
        vragen die ouders of jongeren zelf hebben.
     • Signalen van huiselijk geweld. Onder huiselijk geweld valt niet alleen fysiek
        geweld, zoals slaan, maar ook verwaarlozing van kinderen, zoals niet op tijd eten
        of geestelijke verwaarlozing. Signalen van huiselijk geweld nemen we beperkt
        mee, dat wil zeggen onder de vindbaarheid geven we aan waar de raakvlakken
        liggen tussen gevonden worden en vrijwillige jeugdhulp.

Bij de toegang Als ouders of jongeren de toegang naar de jeugdhulp hebben gevonden is
de volgende stap door de toegang te gaan. Daarbij is het de vraag of het proces voor het
krijgen van een beschikking of verwijzing duidelijk is. Dit geldt voor een toekenning van
het recht op specialistische jeugdhulp, maar vooral ook voor een afwijzing. Dit vatten we
samen met de volgende vraag:
     6. Als ouders/jongeren bij de toegang zijn, hoe is dan het proces van het krijgen van
         een beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk
         wie er toegang heeft gekregen en wie niet? En waarom wel of niet?

Focus op de gemeentelijke toegang We focussen in ons onderzoek op de gemeentelijke
toegang. De gemeentelijke toegang is in Oss gemandateerd aan de Basisteams Jeugd en
Gezin (BJG). We focussen hierop, omdat de gemeente verantwoordelijk is voor het
proces van deze toegang.
De processen van de twee andere toegangen (de (huis)arts en de gecertificeerde
instellingen) nemen we beperkt mee, omdat de gemeente geen verantwoordelijkheid
voor deze toegangen heeft. De gemeente probeert wel op samenwerking met deze
toegangen te sturen, omdat de jeugdhulp waar artsen en gecertificeerde instellingen
naar verwijzen beschikbaar moet zijn. De gemeente moet dit organiseren.

Beschikbaarheid van jeugdhulp Als ouders/jongeren een beschikking of verwijzing
hebben kunnen ze naar een jeugdhulpaanbieder. Het is dan de vraag of de hulp
beschikbaar is. Met beschikbaar bedoelen we of ouders/jongeren weten waar ze zich
kunnen melden en of ze vervolgens ook kunnen starten met het traject. Voor
beschikbaarheid stellen we daarom de vragen:
   7. Is het voor ouders/jongeren duidelijk waar ze zich kunnen melden voor de hulp
       waar ze recht op hebben?
   8. Is de hulp beschikbaar? Of is er bijvoorbeeld een wachtlijst?

Beschikbaarheid vanuit alle drie de toegangen De beschikbaarheid van jeugdhulp nemen
we mee ongeacht via welke toegang de ouders of jongeren zijn verwezen. De reden




                                             30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Afbeelding 1. Vindbaarheid en beschikbaarheid jeugdhulp




                                                          31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>hiervoor is dat de gemeente moet zorgen voor het aanbod van jeugdhulp ongeacht via
welke toegang de ouders/ jongeren recht hebben op de jeugdhulp.

In afbeelding 1 geven we een overzicht van het onderzoek.


Jeugdwet tot 18 jaar

18 jaar worden De jeugdwet gaat over jongeren tot 18 jaar. 6 Vanaf 18 jaar gelden andere
wetten. In plaats van de Jeugdwet is dat bijvoorbeeld de Wet maatschappelijke
ondersteuning (Wmo) en de Zorgverzekeringswet, maar ook wat betreft leerplicht,
inkomen en huisvesting verandert er van alles. Voor jongeren met bijvoorbeeld
jeugdhulp met verblijf kan dit een grote overgang betekenen. Er zijn enkele
mogelijkheden tot verlenging van jeugdhulp. Dat kan helpen bij het versoepelen van de
overgang naar andere hulp. Op een bepaald moment moet dan echter toch de overgang
zijn geregeld. Dit is complex. Het vinden van de juiste ondersteuning van jongeren met
specialistische jeugdhulp die 18 jaar worden is landelijk een belangrijk aandachtspunt.7
De laatste vraag die we stellen is daarom:
    9. Hoe wordt omgegaan met het 18 jaar worden van een jongere?

We gaan ook bij deze vraag niet in op de kwaliteit van de hulp. We gaan alleen in op het
proces.


Vragen

Samenvattend komen we daarom tot de volgende vragen8:

Juiste hulp:
    1. Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele
        andere doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?
    2. Is er maatwerk waar nodig?
    3. Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?

Vindbaarheid van (de toegang naar) de jeugdhulp:
   4. Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
   5. Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?

Bij de toegang:
    6. Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe is dan het proces tot het krijgen van
         een beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk
         wie er toegang heeft gekregen en wie niet? En waarom wel of niet?

Beschikbaarheid van de jeugdhulp:
   7. Is het voor ouders/jongeren duidelijk waar ze zich kunnen melden voor de hulp
       waar ze recht op hebben?
   8. Is de hulp beschikbaar? Of is er bijvoorbeeld een wachtlijst?

6 Jeugdreclassering is hier een uitzondering op; voor jeugdreclassering gaat het om jongeren tot
23 jaar. Jeugdreclassering nemen we niet mee in ons onderzoek.
7 Zie bijvoorbeeld de ‘Handreiking Van 18-min naar 18-plus’ van de VNG.
8 In de onderzoeksopzet van februari 2018 zijn deze deelvragen anders geformuleerd. We

hebben de vragen en volgorde aangepast om er een lopend verhaal van te maken. De essentie van
de vragen is dezelfde.


                                              32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>18 jaar worden:
    9. Hoe wordt omgegaan met het 18 jaar worden van een jongere?


1.3 Onderzoeksmethode

Voor het onderzoek hebben we gebruik gemaakt van met name gesprekken en
documenten. Hieronder lichten we beide toe.


Toelichting op de gesprekken
Een overzicht van de gesprekken is opgenomen in tabel 1. In bijlage 1 is een volledig
overzicht opgenomen.
De gesprekken zijn soms aangevuld met een kort telefoongesprek of mailwisseling met
andere organisaties of contactpersonen om extra informatie te krijgen. Dit hebben we
niet opgenomen in de tabel of bijlage 1.


Tabel 1. Overzicht gevoerde gesprekken

Ouders en jongeren        - Vijftien diepte gesprekken met ouders en jongeren (dat wil zeggen
                          veertien ouders en één jongere).
                           - Vijf korte gesprekken met jongeren.
Ondersteuners             - Vijf gesprekken met organisaties die ouders en/of jongeren
                          ondersteunen, zoals een lid van een cliëntenraad, de raadgever
                          sociaal domein en de kenniskring jeugd.
Doorverwijzers naar de    - Een diepte gesprek met drie jongerenwerkers.
toegang (signaleerders,   - Acht informele gesprekken en ruim tien telefonische pogingen om
voorliggend veld)         achter informatie te komen. Dit heeft voor sommige
                          deelonderwerpen informatie opgeleverd. Voor andere
                          deelonderwerpen hebben we relatief weinig gesprekken kunnen
                          voeren. Zo wilden bijvoorbeeld benaderde kinderopvanginstellingen
                          niet meedoen aan het onderzoek.
Verwijzers (toegang)      - Tien gesprekken met verwijzers, dat is BJG, artsen, Veilig Thuis en
                          gecertificeerde instellingen.
Gemeente                  - Één gesprek met de wethouder.
                          - Vier gesprekken met ambtenaren die direct betrokken bij de
                          jeugdhulp zijn/waren.
                          - Eén gesprek met de inkooporganisatie (regio).
                          - Vier gesprekken met de gemeente voor onderwerpen die
                          samenhangen met jeugdhulp, zoals werk & inkomen en de proeftuin
                          Ruwaard. Ook is één ochtend deelgenomen aan een sessie van de
                          proeftuin.
Jeugdhulpaanbieders       - Negen gesprekken met jeugdhulpaanbieders


Selectie geïnterviewden Voor het onderzoek en daarmee voor de selectie van de
gesprekken van ouders, jongeren, ondersteuners, verwijzers en jeugdhulpaanbieders,
zijn we uitgegaan van een aantal doelgroepen, dat is:
    • Onder toezicht gestelde jongeren.
    • Jongeren die niet bij hun familie wonen vanwege bijvoorbeeld een
        verstandelijke beperking en/of gedragsproblemen.
    • Jongeren met bijvoorbeeld geestelijke gezondheidsproblemen, thuiswonend in
        een gezin waar ook andere vragen zijn.



                                             33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>    • Jongeren met diverse problemen die 18 worden (huisvesting, werk en inkomen).
Het doel van het werken met doelgroepen is het zorgen voor een goede spreiding van de
geïnterviewden (zie ook bijlage 3 waarin we onze onderzoeksverantwoording geven).


Andere doelgroepen In gesprekken met professionals hebben we vragen gesteld over de
contacten met jongeren uit andere culturen, in het bijzonder vluchtelingen/jonge
statushouders. We hebben overwogen jonge statushouders als doelgroep mee te nemen.
Dit bleek echter niet mogelijk in dit onderzoek. De reden hiervoor is dat het vinden van
ouders en jongeren voor interviews veel tijd kostte (zie ook de volgende alinea). Meer
doelgroepen betrekken was daarom niet realistisch. De resultaten van het vragen naar
deze doelgroepen in de gesprekken met onder andere verwijzers en aanbieders hebben
we daarom beperkt opgenomen in het onderzoek (zie paragraaf 2.5 en 2.6).

Wijze van selecteren ouders en jongeren De ouders en jongeren die we hebben gesproken
hebben we benaderd via verwijzers, ondersteuners, jeugdhulpaanbieders en anderen.
We hebben voor deze methode van benaderen gekozen, om zo tot een diverse selectie
van ouders/jongeren te komen. Dit was overigens moeilijker dan gehoopt. Daar is een
aantal redenen voor. De eerste reden is dat jeugdhulpaanbieders en ook cliëntenraden
regionaal werken. Het is daarom niet altijd duidelijk wie uit Oss komt. Selectie is dan,
zeker in combinatie met privacyregels, ingewikkeld. De tweede reden is dat vrij veel
ouders en jongeren niet geïnterviewd wilden worden, bijvoorbeeld omdat een gesprek
stressvol is of omdat men niet teveel met beleid, onderzoek of hulp te maken wil
hebben.

Voor de volledigheid merken we op dat we ervoor hebben gekozen geen brieven aan
bijvoorbeeld alle ouders met een beschikking voor jeugdhulp uit te doen. De reden
hiervoor is dat een dergelijke brief – bij de doelgroep van ons onderzoek – vaak tot een
respons leidt van een bepaald deel van de ouders/jongeren die niet representatief is
voor ons onderzoek. Voor het onderzoek waren wij nadrukkelijk op zoek naar
diversiteit van situaties, dus ook naar bijvoorbeeld ouders en/of jongeren met een
verstandelijke beperking, gezinnen waar onder toezichtstelling speelde en gezinnen
waar meerdere problemen waren.

Aanvullende informatie Naast gesprekken met ouders en jongeren hebben we ook
geprobeerd of een korte digitale vragenlijst zou kunnen werken. Dit leverde echter een
zeer beperkt aantal reacties op, omdat het onderwerp jeugdhulp onvermijdelijk vrij
complex en technisch is. De vragenlijst nog verder vereenvoudigen zou betekenen dat
wij er voor het onderzoek niet genoeg informatie uit zouden halen om de vragenlijst
zinvol te laten zijn. De vragenlijsten die zijn ingevuld hebben we wel gebruikt, maar met
name als controle op de bevindingen uit de interviews.

De gesprekken met ouders en jongeren zijn aangevuld met extra (oorspronkelijk niet-
geplande) gesprekken met ondersteuners. Ondersteuners hebben vaak een beeld van
diverse casussen en wat daar goed en minder goed ging. Door deze aanvullende
informatie kunnen we de betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek waarborgen.
In bijlage 3 gaan we in op de betrouwbaarheid en validiteit van het onderzoek.

Manier van interpreteren interviews Het beeld dat uit de praktijk van ouders en jongeren
naar voren komt is vaak niet positief. Dit beeld gaat over het proces van hulpvraag tot de
start van een traject.
We willen benadrukken dat dit beeld niet gaat over de inzet van hulpverleners of
verwijzers. Het gaat ook niet over de kwaliteit van de jeugdhulp.



                                           34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Ook van belang is dat er vrij veel goed gaat bij het proces van hulpvraag tot de start van
een traject in Oss. Ook bij ouders waar het proces niet goed verliep ging een deel wel
goed. Zo hebben we diverse gesprekken gehad waar meerdere kinderen in het gezin
hulp kregen; bij een aantal kinderen liep de hulp goed, maar bij één niet. Of een
onderdeel van de hulp liep niet goed. Door de zwaarte van de problemen gaat de
aandacht volledig uit naar wat niet goed gaat. Het beeld van de praktijk is daarom niet
zo zeer dat heel veel slecht gaat, maar dat er belangrijke onderdelen zijn waar
ouders/jongeren vastlopen.

Borging privacy ouders en jongeren De gesprekken met ouders en jongeren en de
voorbeelden van bijvoorbeeld ondersteuners hebben we in het rapport verwerkt. Als we
een voorbeeld uit een gesprek hebben opgenomen in het rapport hebben we telkens een
aanpassing gedaan om de privacy te waarborgen. Aanpassingen zijn bijvoorbeeld de
leeftijd, het kinderaantal of het geslacht.

Anonimiteit geïnterviewden De gesprekken met alle geïnterviewden, dus ook de
hulpverleners, verwijzers enzovoorts, zijn anoniem verwerkt, dat wil zeggen het is niet
aangegeven wie wat zei. We gebruiken daarom duidingen als ‘een aantal
geïnterviewden’.


Toelichting op de documenten

Documenten Oss De documenten van de gemeente Oss die we hebben gebruikt hebben
we opgenomen in bijlage 2.

Landelijke documenten Landelijke evaluaties en andere documenten over jeugdhulp,
zoals de wetgeving, hebben we gebruikt om het landelijk beleid te schetsen, maar ook
om een beeld te schetsen van ontwikkelingen in andere gemeenten. Deze
ontwikkelingen gebruiken we als referentie voor Oss. Dat wil zeggen, uit ons onderzoek
komt een beeld van Oss naar voren, dat beeld vergelijken we met de ontwikkelingen in
andere gemeenten. Het doel hiervan is om te kijken of Oss het beter, slechter of
hetzelfde doet als andere gemeenten. De schets van andere gemeenten hebben we
telkens in aparte tekstkaders opgenomen zodat ze het verhaal van Oss niet
onderbreken.
De documenten over wetgeving en landelijke evaluaties hebben we ook opgenomen in
bijlage 2.


Onderzoeksperiode
Het onderzoek heeft plaatsgevonden in de eerste helft van 2018, dat is tot juli 2018. Na
juli zijn nog wel enkele gesprekken gevoerd en documenten opgezocht, om het
onderzoek volledig te maken. Ontwikkelingen na juli 2018 zijn echter niet meegenomen.


Onderzoekers
Het onderzoek is uitgevoerd door de rekenkamercommissie van Oss. De
rekenkamercommissie is daarbij ondersteund door het onderzoeksbureau Regioplan.
Regioplan heeft vooral gesprekken gevoerd en informatie gezocht voor het onderdeel
‘vindbaarheid’. Ook heeft regioplan een deel van de interviews met ouders/jongeren
gedaan.




                                            35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>1.4 Opzet van het rapport

Hoofdstuk indeling Dit rapport is als volgt opgebouwd:
   • In deel I staat de vindbaarheid van de toegang naar de jeugdhulp centraal.
   • In deel II gaan we in op het proces van de toegang.
   • In deel III kijken we naar de beschikbaarheid van de hulp. Ook kijken we naar
       andere vragen die te maken hebben met het vinden van een jeugdhulpaanbieder
       als er een beschikking is. We gaan daar ook in op de regie op de hulp en op 18
       jaar worden

Opbouw hoofdstukken Ieder deel kent één of meerdere hoofdstukken. Ieder hoofdstuk
kent per onderwerp, voor zover relevant, de opbouw: Wat is het beleid? Hoe ziet de
uitvoering eruit? Hoe is de praktijk? In aparte tekstkaders geven we een schets van het
beeld van andere gemeenten uit bijvoorbeeld het onderzoek ‘Eerste evaluatie Jeugdwet’.

Conclusies Dit rapport is omvangrijk. Daarom:
    - Beginnen we ieder hoofdstuk met een korte schets van het hoofdstuk inclusief
       conclusies.
    - De conclusies uit de hoofdstukken nemen we in het bestuurlijke rapport van dit
       onderzoek (Beantwoording onderzoeksvragen en aanbevelingen) samen tot
       conclusies op hoofdlijnen.
Het meenemen van conclusies in het bevindingendeel van het onderzoek is niet
gebruikelijk in rekenkamerrapporten. Voor dit onderzoek bleek dat het voor de
leesbaarheid nodig was om conclusies in het bevindingendeel op te nemen. Het gaat dan
om deelconclusies.

Publieksversie Vanwege de omvang van het rapport hebben we ook een publieksversie
gemaakt, dat is een korte samenvatting.




                                          36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>     Deel I Vindbaarheid van de (toegang naar) de jeugdhulp




Onderzoeksvragen voor dit deel In dit deel staat de vindbaarheid van de toegang naar de
jeugdhulp centraal. Het gaat dan om de vragen over vindbaarheid (zie ook hoofdstuk 1):
    4. Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
    5. Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?
Ook gaat het om de algemenere vraag over juiste hulp:
    10. Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele
        andere doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?

De twee andere vragen over juiste hulp uit hoofdstuk 1 (Is er maatwerk waar nodig? En
hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?) bespreken we
niet in dit hoofdstuk. Deze vragen zijn vooral belangrijk bij de toegang en bij de
beschikbaarheid van de zorg.


                                          37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>     Hoofdstuk 2. Eerste hulpvragen van ouderen en jongeren

Het hoofdstuk in vogelvlucht
In dit hoofdstuk gaan we in op de vraag of ouders en jongeren de weg naar de toegang
naar de specialistische jeugdhulp in Oss kunnen vinden. Op hoofdlijnen is het antwoord:
    • Ouders en jongeren weten waar ze vragen kunnen stellen. Het
        consultatiebureau, de huisarts en scholen zijn van bijzonder belang.
    • Het BJG is voor veel ouders/jongeren vindbaar, veelal via andere verwijzers,
        zoals huisartsen en scholen, maar het BJG is niet heel zichtbaar, omdat:
            o Het CJG het fysieke loket vormt voor het BJG en enkele taken doet voor
                het BJG. De communicatie hierover is onduidelijk.
            o Het BJG beperkt op locaties, bijvoorbeeld scholen, aanwezig is of niet,
                zoals bijvoorbeeld bij huisartsen.
            o Het BJG loopt niet in de wijk rond.
    • Er zijn veel doorverwijzingen van huisartsen en scholen naar het BJG en
        omgekeerd. Voordeel is dat iedereen elkaar weet te vinden. Nadeel is dat er ook
        diverse (vaker dan één keer) ‘doorverwijzingen’ van school naar huisarts en
        vervolgens BJG zijn of in een andere volgorde.
    • Ouders gaan zelf ook regelmatig van de ene vindplek/toegang naar de andere.
    • In de basisstructuur is ook aandacht voor mensen met een andere culturele
        achtergrond. Vluchtelingen zitten in eerste instantie ook in deze structuur via
        bijvoorbeeld Vluchtelingenwerk. In vervolgstadia lijken vluchtelingen minder
        zichtbaar.
    • Ouders en jongeren haken regelmatig af. Redenen voor afhaken zijn onder
        andere een beperkte aansluiting tussen een hulpverleningstraject en de
        leefwereld van jongeren, wachttijden, de complexiteit van de hulpverlening en
        beeldvorming over de hulpverlening.


Inleiding

Waar kunnen vragen worden gesteld? In paragraaf 2.1 gaan we in op de vindbaarheid in
het algemeen. In de paragrafen 2.2 – 2.5 staan we stil bij de meest gangbare
mogelijkheden waar ouders en jongeren vragen kunnen stellen voor jeugdhulp. Dat zijn:
    1. De basisteams Jeugd en Gezin (BJG): de basisteams hebben twee rollen; die van
        hulpverleners en die van toegang tot de specialistische jeugdhulp. In dit
        hoofdstuk bespreken we de eerste rol.
    2. Medische specialisten en hulpverleners: de huisarts, het consultatiebureau, de
        jeugdarts of een andere arts waar het kind onder behandeling is.
    3. Medewerkers in het onderwijs: dat is in dit onderzoek het primair, voortgezet
        onderwijs en vervolgonderwijs.
    4. Zichtbaar zijn in de wijken, waaronder jongerenwerk: Zichtbaar zijn in wijken en
        buurten is van belang voor de vindbaarheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om het
        jongerenwerk.

Preventie De hiervoor genoemde mogelijkheden van plekken voor het stellen van vragen
hebben allemaal een raakvlak met preventie. Van preventie is geen eenduidige definitie
(zie ook hoofdstuk 1), maar grofweg gaat het dan om ‘vroegsignaleren’ en


                                          38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>‘laagdrempelige hulp’ (JB Lorenz, Onderzoek preventie jeugdhulp, p. 4). De onder 1, 2 en
3 besproken mogelijkheden zijn allen instanties. Bij zichtbaar zijn in de wijken gaat het
om de manier waarop instanties te vinden zijn. Het gaat dan om aanwezig zijn in de wijk
door bijvoorbeeld rond te lopen. We hebben dit als vierde onderdeel meegenomen. We
besteden hierbij ook aandacht aan het jongerenwerk.

Netwerk Vragen stellen kan ook in het netwerk, zoals bijvoorbeeld sportclubs en
culturele verenigingen. Ondanks dat dit plekken zijn waar vragen gesteld worden
hebben we ze niet meegenomen in het onderzoek. De reden hiervoor is dat sportclubs
kunnen doorverwijzen, maar het kan ook zijn dat jongeren via instanties naar de
sportclub komen met als doel meedoen en/of om fysieke gezondheidsredenen. Er is dus
wel interactie, maar het accent ligt minder op het stellen van vragen door ouders en
jongeren.

Veiligheid We gaan beperkt in op de vindbaarheid van jeugdhulp waarbij veiligheid een
grote rol speelt. De reden voor het beperkt meenemen is dat het in deze situaties vrijwel
altijd iemand uit de omgeving, bijvoorbeeld de buren of een hulpverlener, is die aangeeft
dat er mogelijk een probleem is. Het gaat dus om gevonden worden; vindbaarheid speelt
een mindere rol. De ervaringen van de ouders wat betreft de vindbaarheid van de
instanties in de veiligheidsketen hebben we daarom niet onderzocht.

Uitval In de laatste paragraaf gaan we in op het afhaken van ouders en jongeren op de
jeugdhulp. Deze ouders en jongeren zoeken niet meer actief, maar hebben nog wel
jeugdhulpvragen.

Afsluiten paragrafen Omdat de paragrafen in dit hoofdstuk vrij lang zijn. Sluiten we
telkens af met een korte conclusie.


2.1 Verschillende rollen van lokale hulpverleners en instellingen

Verschillende rollen In de paragrafen 2.2 tot en met 2.5 gaan we in op de vier meest
gangbare mogelijkheden waar ouders of jongeren vragen kunnen stellen voor
jeugdhulp. In deze paragraaf gaan we eerst in op de diverse rollen die deze partijen
hebben. Vervolgens geven we aan wat we wel en niet hebben onderzocht.

Vragen stellen en/of signaleren Bij de instanties die we meenemen kunnen ouders en
jongeren hun vragen stellen aan medewerkers. Deze medewerkers kunnen ook zelf
signaleren dat er een vraag is. Er wordt daarom ook vaak gesproken over deze
instanties als signaleerders. Wij stellen in dit onderzoek de vindbaarheid van een
instantie voor ouders en jongeren voorop. Het accent ligt daarom op de vindbaarheid.

Meerdere rollen De instanties waar ouders en jongeren hun hulpvragen kunnen stellen
hebben allemaal meerdere rollen: ze hebben hun eigen rol én de rol van verwijzer naar
de toegang. Het gaat om de volgende rollen:
    • Rollen BJG:
           o Ouders kunnen bij het BJG vragen stellen. Het BJG kan de vragen zelf
               behandelen.
           o Het BJG heeft ook de rol van toegangverlener voor de jeugdhulp. Het gaat
               dan om de gemeentelijke toegang (zie hoofdstuk 3).
    • Rollen medische specialisten en hulpverleners:
           o Artsen hebben als hoofdtaak het behandelen van de ouder of jongere als
               patiënt.



                                           39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>            o   Als de patiënt iets vraagt of als de arts iets signaleert kan de arts
                doorverwijzen naar specialistische jeugdhulp of naar een andere
                toegang, met name het BJG.
    •   Rollen onderwijsinstellingen:
            o Scholen hebben als hoofdtaak het geven van onderwijs. Scholen dienen
                daarbij leerlingen te ondersteunen. Deze ondersteuning hoort niet bij de
                jeugdhulp, maar bij het onderwijs. De ondersteuning door de scholen en
                jeugdhulp kunnen wel nauw met elkaar zijn vervlochten. Dit is in ieder
                geval vaak zo bij scholen voor speciaal onderwijs. Ook reguliere scholen
                kunnen hulp bieden, bijvoorbeeld bij dyslexie.
            o Scholen kunnen het BJG inschakelen of ouders vragen dat te doen. Ook
                kunnen ze adviseren naar de huisarts te gaan.
    •   Rol jongerenwerkers:
            o Contact leggen met jongeren, bijvoorbeeld op straat of in het
                jongerencentrum (’t Honk). Jongerenwerkers zorgen voor verbinding
                met jongeren met als doel preventie.
            o Jongerenwerkers nemen deel aan het BJG, maar vervullen geen rol bij de
                toegang. Wel verwijzen ze jongeren naar het BJG. Het BJG kan ook naar
                de jongerenwerkers verwijzen.

We beperken ons in dit hoofdstuk tot de rol van scholen bij het doorverwijzen van
kinderen/jongeren naar de (huis)arts of het BJG en niet op de ondersteuning die scholen
zelf bieden. Ook bij de medische specialisten en hulpverleners, jongerenwerkers en BJG
focussen we op het doorverwijzen naar de toegang en niet op de hulpverlening door de
medische hulpverleners, jongerenwerkers en BJG zelf gegeven. De reden hiervoor is dat
we de specialistische jeugdhulp onderzoeken en niet de lokale jeugdhulp (zie ook
hoofdstuk 1).


                              2.2 Basisteam Jeugd en Gezin (BJG)

                              2.2.1 Het BJG, zoals vastgelegd in het beleid

                              Keuze voor BJG’s In de regio Noordoost-Brabant is besloten
tot het instellen van basisteams jeugd en gezin (BJG). In deze teams zitten professionals
voor opvoed- en opgroeihulp, preventieve jeugdgezondheidszorg, jeugd GGZ, jeugd
(L)VB en veiligheid. Het doel van de teams is dat er meer integraal wordt gewerkt en dat
meer met elkaar wordt afgestemd (Beleidsplan jeugd Gemeente Oss, p. 159).
Het opzetten van wijkteams voor jeugdhulp is gebruikelijk in gemeenten. 83% van de
gemeenten heeft een wijkteam (zie tekstkader 2).




9 Diverse afspraken zijn in de regio Noordoost-Brabant gemaakt en in het document ‘Functioneel
ontwerp; transitie jeugdzorg Noordoost-Brabant’, 2013 opgenomen. Deze afspraken zijn in Oss
vervolgens overgenomen en verder uitgewerkt in het beleidsplan voor Oss. Dit document heet:
‘Regelen en doorontwikkelen; beleidsplan jeugd Gemeente Oss 2015 – 2018’. Voor de
leesbaarheid verwijzen we hiernaar met beleidsplan.


                                             40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Tekstkader 2. Samenstelling en taken wijkteams in Nederland

 Wijkteam: 83 % van de gemeenten werkt met een wijkteam.

 Wijkteam of jeugdteam? 35% van de gemeenten met een wijkteam heeft een apart wijkteam
 voor jeugd en gezin/jeugdteam.

 Taakopdracht: In 65% van de wijkteams met taken rond jeugd en gezin biedt dit team
 intensievere hulp aan jeugdigen en ouders.

 Vindbaarheid: In 34% van de gemeenten is de meest gebruikte vorm van toegang tot het (wijk)
 team dat bewoners zelf contact opnemen met het team. Een andere veel gebruikte manier is via
 het gemeentelijk loket (digitaal, fysiek of telefonisch); het gaat dan om 26%.

 Positionering wijkteam:
 - 46 % van de gemeenten heeft het (wijk)team in eigen beheer.
 - In 34 % van de gemeenten is het (wijk)team uitbesteed aan meerdere aanbieders.
 - In 5% van de gemeenten is er één (hoofd) aanbieder
 - In 7 %van de gemeenten is het (wijk)team uitbesteedt aan een opgerichte rechtspersoon.
 - In 9% van de gemeenten heeft het wijkteam een andere positionering

 Partijen: De meest voorkomende teamleden zijn: jeugdwerker (36% van de gemeenten),
 jeugdhulp (30%), schoolmaatschappelijk werk (29%), opvoedondersteuner (24%),
 jeugdverpleegkundige (15%), expert LVB (13%), jeugdgezondheidszorg (10%).

 Bron: Movisie, Sociale Teams opnieuw uitgelicht, januari 2018



Taken BJG’s neergelegd bij Ons Welzijn De BJG’s worden in Oss uitgevoerd door Ons
Welzijn. De taken zijn geregeld in de subsidie-overeenkomst van Oss met Ons Welzijn.
Zie tekstkader 3 voor meer achtergrond over de taken van Ons Welzijn en de gemeenten
waarvoor Ons Welzijn werkt.

In de subsidie-overeenkomt worden onder andere de volgende kerntaken voor de BJG’s
genoemd:
“A. Verlenen Basishulp: Leveren van ondersteuning op een breed terrein aan Jeugdigen en
gezinnen die dat nodig hebben. Daarbij zoekt het BJG altijd eerst naar mogelijkheden in
het eigen sociale netwerk en binnen bestaande voorzieningen. Het aanbod kan variëren
van individuele gesprekken tot een groepsaanbod en begeleiding.”
“C. Versterken algemene voorzieningen: aanbod van diensten of activiteiten dat, zonder
Verleningsbeschikking toegankelijk is en dat is gericht op Maatschappelijke ondersteuning
of Jeugdhulp.
D. Signaleren
E. Informatie en advies aan de Burger.”10




10 A betreft een kerntaak voor specifiek het BJG. De kerntaken C, D en E zijn kerntaken voor zowel

het BJG als de Sociale Teams.


                                               41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Tekstkader 3. Subsidieovereenkomst Ons Welzijn - Oss


 In de subsidie-overeenkomst van Ons Welzijn met de gemeente Oss zijn onder andere de taken
 van de BJG’s geregeld. Daarbij zijn twee punten van belang:

 1) Ons Welzijn werkt in de subregio rond Oss, dat is: Boekel, Landerd, Uden, Meierijstad,
 Bernheze en Oss. De taken van het BJG zijn voor de gemeenten in de subregio Oss per gemeente
 vergelijkbaar.
 Wel is er ruimte voor lokale nuanceringen en prioriteringen. Er is dus wel een afzonderlijke
 subsidie-overeenkomst per gemeente. Een voorbeeld van een lokale nuancering is dat er een
 prestatie-indicator is dat inwoners snel de juiste weg vinden binnen het sociaal domein. Voor
 Oss is daar aan toegevoegd dat wordt samengewerkt met het loket Zorg en Welzijn van de
 gemeente.

 2) Ons Welzijn is een stichting die meer taken verricht dan die van de BJG’s. De subsidie-
 overeenkomst is dus ook veel breder. Kort samengevat gaat de overeenkomst over de BJG’s,
 Sociale Teams en enkele projecten. Als we dit financieel bezien krijgt Ons Welzijn in 2018 van
 de gemeente Oss € 7,9 miljoen, waarvan € 3 miljoen voor BJG’s, € 4,4 miljoen voor de sociale
 teams en € 0,5 miljoen voor overig.

 Sociale teams Het sociale teams is er voor mensen vanaf 18 jaar (zie ook hoofdstuk 9). Aan de
 sociale teams in Oss nemen de Wmo- consulent, Werk en Inkomen, Ons Welzijn,
 schuldhulpverlening en wijkverpleging deel. Dit betekent dat ook de gemeente deelneemt aan
 het team (de Wmo-consulent en Werk en Inkomen). Het Sociaal Team kijkt wat nodig is, maakt
 een plan en zorgt voor de uitvoering ervan. Het Sociaal Team kan ook hulpverlenen,
 bijvoorbeeld maatschappelijk werk.


Samenstelling BJG’s In het beleidsplan is aangegeven dat de BJG’s bestaan uit
generalisten op het gebied van opvoeden en opgroeien. De generalisten zijn daarnaast
specialist op het eigen vakgebied. Zij zijn ‘brede jeugdprofessionals’. In de teams is in
ieder geval basiskennis verzameld over:
- Preventieve jeugdgezondheidszorg.
- Opvoed- en opgroeiondersteuning.
- Jeugd GGZ.
- Jeugd (L)VB
- veiligheid (voormalig bureau jeugdzorg)
(Beleidsplan p. 15).
Deze expertises zijn vaak aanwezig binnen jeugdteams, maar er zijn ook andere
mogelijkheden. Zie tekstkader 2.

Er is in Oss gekozen voor een BJG dat zich richt op de Jeugdwet, dat wil zeggen op
jongeren van 0 – 18 jaar en op jongeren tussen de 18 - 23 als hun vraag onder de
Jeugdwet valt. Als de vraag van een jongeren tussen de 18 -23 onder bijvoorbeeld de
Wmo valt dan wordt dit door de Sociale Teams opgepakt (zie tekstkader 3 en hoofdstuk
9 over 18 jaar worden). Ook dit is een keuze die meer gemeenten maken. Tekstkader 2
laat zien dat 35% van de gemeenten met een wijkteam een apart team heeft voor jeugd
en gezin.

Hoe is de vindbaarheid van de BJG’s voor ouders /jongeren vastgelegd in het beleid? Over
de vindbaarheid van de teams zegt het beleidsplan dat de medewerkers van de BJG’s
hun werkterrein voornamelijk op scholen, in huisartsenpraktijken of consultatiebureaus
hebben. Daarbij moet het wel duidelijk zijn dat de medewerkers van het BJG zijn en niet
‘van de school’ of ‘van de huisarts’.



                                              42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Verder geeft het beleidsplan aan dat het BJG geen eigen loket heeft en dus niet fysiek
zichtbaar is. Ouders en jongeren kunnen hun vragen stellen aan de professionals waar
ze dat al deden: bij de huisarts, bij het consultatiebureau, op de school of de
kinderopvang, op het spreekuur van het maatschappelijk werk enzovoorts. Volgens het
beleidsplan kunnen gemeenten in de regio Noordoost-Brabant ook voor een steunpunt
opvoeding of een CJG-loket kiezen als fysieke locatie (beleidsplan p. 15).


2.2.2 Uitvoering: hoe is de vindbaarheid van het BJG vormgegeven?

Hoe is het BJG samengesteld? Ons Welzijn is een fusie van vier zorg- en
welzijnsinstellingen (Rigom, Vivaan, Aanzet en een gedeelte van MEE). Het gaat dan om
met name expertise op het terrein van maatschappelijk werk, ouderenwerk en de
ondersteuning van mensen met een beperking.
De expertises van deze organisaties zijn opgenomen in de BJG’s. Daarnaast zijn er
medewerkers in dienst gekomen vanuit bijvoorbeeld Jeugdbescherming Brabant. In de
teams zitten ook professionals vanuit de GGD, jeugd GGZ en Jeugd (L)VB. Het BJG bestaat
daarmee uit diverse expertises..
Tot slot, nemen ook jongerenwerkers deel aan overleggen van het BJG, maar zij maken
geen onderdeel uit van de teams, omdat ze een andere taak hebben, namelijk preventie.
In Oss zijn drie BJG-teams: één team in Oss West en twee teams in Oss Oost.11 De teams
bestaan ieder uit ongeveer 12 á 13 personen.

Zoals hiervoor aangegeven heeft het BJG ook expertise over veiligheid. Het BJG heeft
ook, in relatie met Veilig Thuis, taken rond de veiligheid in het gezin. In tekstkader 4
lichten we de samenwerking tussen Veilig Thuis en het BJG kort toe.


Tekstkader 4. Meldingen Veilig Thuis en het BJG


 Meldingen bij Veilig thuis komen vooral van de politie, maar ze komen ook van inwoners,
 professionals en ziekenhuizen. Na de melding zijn er vier opties. Deze opties lopen op in
 zwaarte. Kort samengevat zijn de opties:
     1) Het gaat om een relatief klein incident, zoals een kind dat iets steelt. Als er dan geen
         huiselijk geweld is dan gaat het om een zorgmelding die Veilig Thuis doorgeeft aan het
         lokaal veld/BJG.
     2) Er lijkt (mogelijk) sprake van huiselijk geweld of kindermishandeling. Er wordt dan
         informatie verzameld in een relatief kort onderzoek (vijf dagen). Vervolgens wordt de
         case overgedragen aan het BJG of het sociale team.
     3) Er moet en kan snel hulp worden ingezet. Dit doet Veilig Thuis samen met het BJG.
     4) Er lijkt sprake van huiselijk geweld of kindermishandeling maar er is onduidelijkheid.
         Het kan er ook om gaan dat de familie niet bereid is of een ander inzicht heeft. Dan
         wordt meer informatie verzameld, zowel bij de betrokkenen als bij informanten. Daar
         kan onder toezichtstelling uit voortvloeien.
 Na de opties 3) en 4) wordt er gemonitord door Veilig Thuis.




Waar gaat het BJG over? Er zit veel expertise in de BJG’s. Dit betekent ook dat de vragen
die door het BJG worden behandeld heel breed zijn. Bovendien hebben de teamleden

11In veel documenten wordt gesproken over twee teams in Oss: Oss West en Oss Oost. Het team
in Oss Oost is inmiddels in twee teams gesplitst.


                                              43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>van het BJG twee taken: lichte hulpverlening en als er toch meer nodig is hebben ze de
taak van de toegang tot de zwaardere jeugdhulp.
Er is bewust voor gekozen de BJG’s twee taken te geven. De reden hiervoor is dat de
BJG’ers dan beter weten wat er speelt en nodig is. Ook kan voorkomen worden dat
zwaardere/duurdere zorg verstrekt moet worden. Tekstkader 2 geeft aan dat 65% van
de wijkteams met taken rond jeugd en gezin hulp biedt aan jeugdigen en ouders. We
merken hierbij op dat het dan gaat over de gemeenten die een apart wijkteam voor
jeugd hebben (35% van de gemeenten met een wijkteam heeft een apart team voor
jeugd en gezin).

De taken van het BJG zijn, zoals onder beleid aangegeven, wel afgebakend in de zin dat
de BJG’s alleen vragen vanuit de Jeugdwet in behandeling nemen. Er zijn ook gemeenten
waar wijkteams zijn voor inwoners van 0-100 jaar.

Hoe is de vindbaarheid van het BJG voor ouders /jongeren vormgeven? Zoals in het
beleidsplan aangegeven heeft het BJG geen loket. Ons Welzijn heeft de loketfunctie van
het BJG ondergebracht bij het CJG. Het CJG heeft een website, een fysiek loket in het
centrum van Oss en een telefoonnummer. Het CJG bestaat uit medewerkers in dienst van
Ons Welzijn die de loketfunctie van het BJG vervullen. Bij het loket/CJG zijn geen
wachttijden. Als iemand binnenkomt kan hij/zij meteen een gesprek krijgen.

Het CJG heeft als taken:
    • Eenvoudige opvoedvragen te beantwoorden (maximaal drie gesprekken).
    • Vragen die het CJG niet zelf kan beantwoorden te registreren (dit is alleen een
        registratie of vraagverkenning en niet de intake).
    • Aanvragen voor verlengingen behandelen.
Bij de registratie van vragen probeert het CJG rekening te houden met de
omstandigheden van een cliënt. Als mensen taalproblemen of andere problemen
(bijvoorbeeld een licht verstandelijke beperking) hebben, waardoor meer aandacht voor
communicatie nodig is dan nodigen de medewerkers van het CJG de mensen vaak uit
voor een fysiek gesprek.

De door het CJG geregistreerde vragen worden door het BJG behandeld, dat wil zeggen
een BJG’er neemt contact op met de ouder of jongeren en doet de intake en vervolgens:
   • Behandelt de BJG’er zelf.
   • Of helpt de BJG’er de klant naar de toegang; dat wil zeggen de BJG’er maakt de
       aanvraag voor specialistische hulp klaar en sturen deze naar de gemeente (zie
       verder hoofdstuk 3).

Buiten het CJG is er geen fysieke plek waar BJG’ers standaard aanwezig zijn. BJG’ers
zitten niet letterlijk bij huisartsen, op scholen of bij consultatiebureaus. Deze partijen
kunnen wel een BJG’er vragen langs te komen op school of consultatiebureau om daar
met een ouder/jongere te praten. Ook kunnen deze partijen doorverwijzen naar het BJG
of met het BJG sparren. Bij scholen neemt het BJG deel aan het zorgteam, maar is er geen
spreekuur van het BJG (zie verder paragraaf 2.4).


2.2.3 Praktijk: hoe is de vindbaarheid van het BJG voor ouders en jongeren?

Welke informatie is er op websites te vinden? Als ouders/jongeren een vraag hebben is
het een mogelijkheid dat ze op internet gaan zoeken. We hebben daarom de websites
van de direct betrokken partijen bekeken, dat is de gemeente Oss, Ons Welzijn/BJG en
het CJG.



                                           44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>De website van de gemeente Oss geeft de volgende tekst onder het kopje jeugdhulp:

“Waar kunt u terecht voor hulp en advies?
Voor hulp en advies over een kind kunt u terecht bij uw huisarts, maatschappelijk werker,
school, kinderdagverblijf, Centrum Jeugd en Gezin of consultatiebureau. Hebt u meer hulp
of gespecialiseerde hulp nodig? Dan zorgen zij er voor dat uw vraag terecht komt bij het
Basisteam Jeugd en Gezin (BJG). U kunt ook zelf contact opnemen met het BJG via 088-
3742526.”

Vervolgens geeft de website informatie over hoe het (BJG) werkt.
“Bij het BJG werken verschillende hulpverleners samen, zoals de wijkverpleegkundige en
een (school)maatschappelijk werker. Zij denken met u mee om een oplossing te vinden. Ze
helpen om uw probleem zoveel mogelijk zelf op te lossen, met de mensen uit uw eigen
omgeving. Ook zijn er vaak organisaties die kunnen helpen. Blijkt uit het gesprek dat u een
voorziening nodig hebt vanuit de Jeugdwet? Dan kunt u hiervoor bij het BJG een aanvraag
indienen.”

Informatie van Ons Welzijn Ons Welzijn heeft een website met daarop onder andere de
kopjes jongeren en gezin. Onder beide kopjes staat een link naar de basisteams jeugd en
gezin. Onder de basisteams jeugd en gezin staat aangegeven dat de teams advies en hulp
biedt aan jongeren tot 23 jaar en hun ouders. Het gaat dan om informatie geven,
adviseren, helpen zelf een oplossing te vinden of het regelen van professionele
ondersteuning die goed bij de jongere past.
Ons Welzijn verwijst niet naar het CJG (raadpleging website 30 augustus 2018). Onder
advies en begeleiding wordt gesproken over de mogelijkheid contact op te nemen met
een jeugdprofessional. Ons is in een interview gezegd dat er een voornemen is om de
bekendheid van het CJG te vergroten door bijvoorbeeld het CJG explicieter te vermelden
op de website van Ons Welzijn. Dit is op het moment van het schrijven van dit rapport
nog niet gebeurd.

Informatie van CJG Het CJG heeft een eigen website (http://www.centrumjeugdengezin-
maasland.nl/). Op deze website wordt uitgelegd wat het CJG doet, maar wordt niet
direct naar Ons Welzijn of BJG verwezen. Wat het BJG is wordt wel uitgelegd, maar dan
op het deel van de website voor beroepskrachten. Daar wordt uitgelegd wat het BJG is,
maar wordt bijvoorbeeld niet gelinkt naar de website van Ons Welzijn onderdeel BJG.

In geen van de interviews is aangegeven dat ouders of jongeren hun informatie van een
van de websites hadden. Veel ouders hebben gebeld en/of kennen het BJG van
doorverwijzing.

Fysieke locatie BJG bij CJG Ouders en jongeren met vragen kunnen ook langsgaan op een
fysieke locatie. De locatie van het CJG in Oss is in het centrum. De openingstijden zijn van
9.00 – 17.00 van maandag tot en met vrijdag. Er is geen avondopenstelling.
Uit interviews blijkt dat vooral ouders langs komen bij het CJG. Jongeren komen vrijwel
niet langs met vragen; ze komen wel als er eerder contact was. Jongeren komen veelal
via scholen of het jongerenwerk.
Op het gebouw van het CJG staat ‘Centrum voor Jeugd en Gezin’, maar niet heel
prominent. Van buiten het gebouw naar binnen kijken is niet mogelijk. De reden
hiervoor is dat niet alle ouders het prettig vinden als gezien kan worden dat ze bij het
CJG zijn.
Een aantal moeders geeft in de gesprekken aan het gebouw niet prettig te vinden, omdat
ze het ervaren als een gesloten, donker gebouw. Doordat ze niet kunnen zien waar ze
naartoe gaan, is voor hen de drempel om hulp te vragen hoger.


                                            45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Meldingen door ouders/jongeren In 2017 zijn 1.104 nieuwe dossiers in behandeling
genomen bij het BJG voor jongeren van 0 – 17 jaar.12 In tabel 2 geven we aan wie de
ouder/jongere heeft aangemeld.
Het percentage ouders/jongeren dat zichzelf meldt is gestegen in 2017 ten opzichte van
eerdere jaren. Dit kan komen doordat bijvoorbeeld scholen vaker aan ouders/jongeren
vragen om zichzelf te melden in plaats van dat de school belt.


Tabel 2. Aanmeldingen ouders/jongeren bij BJG in 2017 (leeftijd 0 – 17 jaar)

Aanmelder                                                                         Percentage
Ouder/jongere (dit kan ook op advies van anderen zijn.)                           49
sociaal werker (13%) of intern Ons Welzijn (2%)                                   15
medische lijn (4% huisarts, 2% jeugdarts)                                         6
1e lijnszorg (thuiszorg, GGD, wijkverpleegkundige, MEE, bemoeizorg,               2
zorgverzekeraar, enz.)
2e lijnszorg (medisch specialist, ziekenhuis, GGZ, LVB, zorgverzekeraar,          5
enzovoorts.)
school                                                                            13
via Veilig thuis, een gecertificeerde instelling of anderszins via ‘veiligheid’   6
overig                                                                            3
Bron: 1e halfjaarrapportage 2018 Ons Welzijn, p. 15


Bekendheid BJG bij ouders/jongeren Bij de ouders/jongeren die we hebben gesproken en
bij casussen van andere geïnterviewden vallen vier punten op over de bekendheid van
het BJG. Deze bespreken we hieronder.

1) BJG is vindbaar bij overgangssituaties Bij diverse geïnterviewden was al sprake van
jeugdhulp voor 2015. Als de toegang vanaf 2015 via het BJG ging lopen is daar direct
naar doorverwezen. Er lijkt voor de ouders/jongeren die al hulp kregen geen
bekendheidsprobleem van het BJG te liggen. Het BJG blijkt ook goed vindbaar voor
ouders/jongeren met jeugdhulp die verhuizen van een andere gemeente naar Oss. In al
deze gevallen is er al een zorgaanbieder of verwijzer betrokken; zij kenden het BJG of
konden uitzoeken waar ze moesten zijn.

2) BJG wil zeggen: CJG, BJG of gemeente; wie wat doet is niet altijd duidelijk De
ouders/jongeren die via het BJG hulp hebben gevraagd hebben de goede plek gevonden.
Zoals we ook in paragraaf 2.3 en 2.4 zullen aangeven zijn ouders/jongeren regelmatig
door huisarts, school of consultatiebureau of een andere partij gewezen op het BJG. Ze
kenden het BJG dus niet zelf bij de start van een hulpvraag.

Diverse ouders/jongeren hebben het over het CJG in plaats van over het BJG. Het BJG
kennen ze niet. Dit komt onder andere omdat het CJG de fysieke locatie is van het BJG en
het CJG ook verlengingen doet.
Er zijn ook vrij veel ouders die het over de gemeente hebben in plaats van over het BJG.
De gemeente is verantwoordelijk voor de taken die het BJG uitvoert, maar in Oss is de
taakverdeling zo dat ouders/jongeren normaal gesproken geen contact hebben met de
gemeente voor jeugdhulp. Wel maakt de gemeente de beschikkingen voor
specialistische jeugdhulp (zie verder hoofdstuk 3). We merken hierbij op dat de



12   In hoofdstuk 5 gaan we in op de jongeren vanaf 18 jaar.


                                                  46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>gemeente op de beschikkingen soms aangeeft dat ouders zich hebben aangemeld bij het
CJG en soms bij het BJG.

Tot bepaalde hoogte is het niet belangrijk of ouders/jongeren weten of ze in gesprek
zijn met het CJG, BJG of gemeente. Er zijn echter diverse situaties waar dit wel
problemen geeft. Zo geeft een moeder aan dat ze goed contact heeft met de gemeente
(ze spreekt over gemeente in plaats van BJG) over de jeugdhulp voor haar dochter. Ze is
echter van gedachte veranderd over de zorgaanbieder waar haar dochter op de
wachtlijst staat. De reden hiervoor is dat ze verhalen heeft gehoord van andere ouders,
waardoor ze niet meer het gevoel heeft dat de aanbieder past bij haar dochter. Ze heeft
echter geen idee met wie ze dit kan bespreken, dat ondanks dat ze aangeeft dat het
contact met de gemeente (BJG) goed is.
Een andere moeder geeft ook aan een goed contact gehad te hebben met de gemeente.
Ze heeft echter een formulier verkeerd ingevuld waardoor er geen vervoer is voor haar
zoon naar de dagbehandeling. Ze is niet in staat dit te corrigeren. Ze heeft wel gezocht,
maar niet gevonden waar en hoe ze dat zou moeten doen. Ze brengt nu haar zoon zelf,
waardoor haar dochter alleen thuis is. Dat gaat echter eigenlijk ook niet, omdat haar
dochter ook specialistische jeugdhulp krijgt. Ze vreest dat dit nieuwe problemen gaat
geven.
Ook zijn er meerdere moeders die aangeven dat hun kind werd behandeld door het CJG
(het BJG wordt bedoeld), maar dat ze geen diagnose kregen. Ze wilden wel een diagnose
en zijn vervolgens naar de huisarts gegaan.

3) Ouders/jongeren die via de medische lijn of via de veiligheidslijn specialistische
jeugdhulp krijgen kennen het BJG vaak niet Enkele geïnterviewden waarvan de kinderen
specialistische jeugdhulp krijgen via een arts of gecertificeerde instelling geven aan het
BJG niet te kennen. Dit is geen probleem zolang er geen aanvullende vraag is. Als er wel
andere vragen zijn kan het wel een probleem zijn. Zo heeft een moeder een dochter met
specialistische jeugdhulp. Zij ging scheiden. Dit verliep niet soepel. Ze wilde
ondersteuning voor het gezin, omdat ze zag dat het niet goed ging. De zorgaanbieder
(geestelijke gezondheidszorg) reageerde niet op deze vraag. Het BJG was bij de moeder
niet bekend.

4) Beeldvorming Diverse ouders geven aan dat er enige huiver is om naar het CJG (BJG)
te gaan. Daar zijn meerdere redenen voor. In de eerste plaats is dat schaamte. Dit maakt
hulp vragen soms moeilijk. In de tweede plaats is dat de associatie van het CJG/BJG met
het uit huis halen van kinderen. In de derde plaats zijn dat negatieve ervaringen uit het
verleden met het CJG of BJG. Ervaringen zijn bijvoorbeeld dat een hulpvraag leidde tot
een vermoeden van kindermishandeling. Onderzoek wees uit dat dit niet het geval was.
Een tweede keer wat vragen is dan voor deze ouder niet logisch. Verhalen van andere
ouders met negatieve ervaringen kunnen ook gevolgen hebben voor de hulpvraag.

Culturele diversiteit Het CJG geeft aan dat ouders van verschillende culturele
achtergronden het CJG weten te vinden. Ook geeft het CJG informatie op scholen,
waaronder de Islamitische school. Taal kan soms een probleem zijn. Niet alle ouders
spreken voldoende Nederlands. Via het netwerk van de ouders wordt dan gekeken wie
kan ondersteunen.
Ook aan zorgaanbieders hebben we gevraagd naar de culturele diversiteit van de
jongeren. Het antwoord daarop is heel divers. Enkele zorgaanbieders geven aan weinig
allochtone jongeren te hebben en andere geven aan dat alle culturele groepen in beeld
zijn. Heel globaal zien we dat mensen met een licht verstandelijke beperking breed in
beeld zijn en met geestelijke gezondheidszorg problemen minder. Bij de
maatschappelijke opvang en jongerenwerk zijn relatief veel jongeren met een allochtone
achtergrond (zie verder paragraaf 2.5).


                                            47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Vluchtelingen (met status) Vluchtelingen krijgen nadat ze het recht hebben gekregen om
te blijven maatschappelijke begeleiding van Vluchtelingenwerk. Navraag bij
Vluchtelingenwerk leert dat er bij de begeleiding ook aandacht is voor het signaleren
van behoeften aan jeugdhulp. Als de begeleider zorgen heeft over de situatie wordt dit
met Ons Welzijn besproken. Veelal wordt het eerst met een Sociaal Team besproken,
maar er wordt ook contact gelegd met het BJG, consultatiebureau of scholen.
We hebben ook naar problematiek onder vluchtelingen gevraagd bij zorgaanbieders en
andere geïnterviewden. De meeste geïnterviewden zeggen geen beeld te hebben van
problemen bij vluchtelingen. De uitzondering is Oosterpoort waar, minderjarige
vluchtelingen zonder familie in Nederland, worden opgevangen. Daarnaast zijn er bij de
maatschappelijke opvang en jongerenwerk relatief veel jongeren met een
vluchtelingenachtergrond (zie verder paragraaf 2.5). Tot slot, is er bij een aanbieder een
specifiek project voor enkele vluchtelingen.


Conclusie: vindbaarheid Basisteam Jeugd en Gezin (BJG)
Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?
Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele andere
doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?
     • Het BJG is voor veel ouders/jongeren vindbaar, veelal via andere verwijzers,
         zoals huisartsen en scholen (zie de volgende paragrafen). In de basisstructuur is
         ook aandacht voor mensen met een andere culturele achtergrond. Vluchtelingen
         zitten in eerste instantie ook in deze structuur via bijvoorbeeld
         Vluchtelingenwerk. In vervolgstadia lijken vluchtelingen minder zichtbaar.
     • Het BJG is niet aanwezig op locaties in de zin van een spreekuur op school, of bij
         een huisarts. De rol van het fysieke loket van het BJG wordt door het CJG
         uitgevoerd.
     • De taken van het BJG – zowel hulpverlening als toegang – is voor
         ouders/jongeren regelmatig niet helder. Deze combinatie van taken is niet
         ongebruikelijk, maar voor ouders/jongeren lastig te begrijpen. Daar komt bij dat
         de gemeente de beschikkingen maakt (zie hoofdstuk 3). Dit is ook ingewikkeld
         voor ouders/jongeren, maar tot zekere hoogte nodig.
         Het introduceren van het CJG als extra ‘organisatie’ is niet nodig en ook niet
         gebruikelijk bij gemeenten. Het is niet bevorderlijk voor de vindbaarheid.
         De manier van communiceren maakt de taakverdeling CJG/BJG extra
         verwarrend. Bij de communicatie van Ons Welzijn wordt niets over het CJG
         gezegd. Het CJG zelf probeert zich te promoten, omdat bekendheid van belang is
         voor de vindbaarheid. De gemeente verwijst naar zowel CJG als naar het BJG.


                              2.3 De GGD en (huis)artsen

                              2.3.1 Het gemeentelijk beleid voor het samenwerken
                              met medische specialisten en hulpverleners bij
                              jeugdhulp

                              Relatie gemeente – artsen en jeugdverpleegkundigen Er zijn
                              twee typen medische plekken waar ouders/jongeren hun
                              vragen kunnen stellen:
                                  • Er zijn jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen; zij
                              maken onderdeel uit van de preventieve



                                           48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>       jeugdgezondheidszorg. Van 0 – 18 jaar komen kinderen en jongeren, normaal
       gesproken, regelmatig in contact met eerst het consultatiebureau en daarna de
       jeugdarts. De gemeente is verantwoordelijk voor deze zorg.
   •   Er zijn huisartsen en specialisten waar ouders en jongeren vragen kunnen stellen.
       De huisarts is voor veel ouders/jongeren de meest voor de hand liggende arts
       om naartoe te gaan met een vraag. Het kan ook zo zijn dat een ouder of kind
       onder behandeling is van een specialist. In dat geval kan ook aan deze arts een
       vraag worden gesteld. Er is geen gemeentelijke verantwoordelijkheid voor
       huisartsen of specialisten.

Jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen Een consultatiebureau doet wettelijk verplichte
taken (Wet publieke gezondheid). Dit houdt globaal in dat kinderen van 0 – 4 jaar
regelmatig langskomen voor algemene controles (bijvoorbeeld groei), de ontwikkeling
(kruipen, zitten, staan en lopen) en inentingen.
Van 4- 18 jaar zijn er om de paar jaar gezondheidsonderzoeken waar alle
kinderen/jongeren voor worden gevraagd. Deze onderzoeken richten zich niet alleen op
de lichamelijke gezondheid, maar ook op bijvoorbeeld de psychische gezondheid,
verslavende middelen en sociale omgeving.
De taken worden uitgevoerd door jeugdverpleegkundigen en jeugdartsen.

De preventieve jeugdgezondheidszorg is een gemeentelijke taak en wordt verplicht
regionaal uitgevoerd. In Oss is de taken belegd bij de GGD Hart voor Brabant. In het
Functioneel Ontwerp jeugdhulp van de regio Noordoost-Brabant is aangegeven dat de
preventieve jeugdgezondheidszorg onderdeel uitmaakt van het BJG. Het is aan de
gemeenten om zelf afspraken te maken met de GGD over de inzet van de GGD in het BJG.
In het beleidsplan jeugd van Oss is aangegeven dat Oss de jeugdartsen van de GGD als
verbindingsofficier wil inzetten. Dat wil zeggen de jeugdarts verbindt het BJG en
huisartsen/specialisten, zodat de zorg gecoördineerd wordt.

Huisartsen en specialisten In Nederland heeft iedereen in principe een huisarts. De
huisarts kan verwijzen naar een specialist. Tot 2015 kon de huisarts alleen verwijzen
naar artsen in de geestelijke gezondheidszorg. Vanaf 2015 kan de huisarts naar iedere
vorm van jeugdhulp verwijzen.

De gemeente heeft diverse belangen bij de samenwerking tussen huisartsen en het BJG.
In het beleidsplan en subsidieovereenkomst zijn de volgende punten opgenomen:
    • De BJG’s zijn het aanspreekpunt voor de huisartsen in de gemeente of in de wijk.
        Het is belangrijk dat de BJG’s goed bereikbaar zijn met vaste contactpersonen
        (beleidsplan, p. 18).
    • De verbindingsofficier (zie onder de jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen) is
        in Oss degene die een belangrijke rol heeft in de samenwerking tussen
        huisartsen en BJG’s.
    • In de subsidieovereenkomst met Ons Welzijn is onder andere opgenomen dat er
        werkafspraken worden gemaakt over de onderlinge samenwerking met onder
        andere huisartsen.

In het beleidsplan is ook opgenomen dat de BJG’s hun werkterrein voornamelijk hebben
op een school, in een huisartsenpraktijk of consultatiebureau (beleidsplan p. 15). In
paragraaf 2.2 hebben we al beschreven dat dit feitelijk niet het geval is. Een BJG’er kan
wel op vraag van het consultatiebureau langskomen, maar het BJG heeft geen vaste plek
op het consultatiebureau. Hetzelfde geldt voor de huisarts.




                                           49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Wel nemen medewerkers van het consultatiebureau deel aan het BJG; dit betekent met
name dat het BJG wordt versterkt door kennis vanuit de preventieve
jeugdgezondheidszorg (zie verder de volgende paragraaf).


2.3.2 De uitvoering van de samenwerking met medische specialisten en
hulpverleners bij jeugdhulp

Jeugdverpleegkundigen en jeugdarts In ieder BJG zit een jeugdverpleegkundige. Deze is
werkzaam bij de GGD, maar heeft een bepaald aantal uren per week voor het BJG. De
jeugdverpleegkundige neemt deel aan het teamoverleg van het BJG en behandelt cases.
Ook hebben jeugdartsen van de GGD enkele uren per week beschikbaar voor de BJG’s.
De jeugdarts behandelt geen cases, maar heeft de rol van verbindingsofficier.

Verbindingsofficier De verbindingsofficier neemt met enige regelmaat deel aan de
vergaderingen van het BJG en gaat soms mee met overleg als dat functioneel is. De
verbindingsofficier is vraagbaak voor collega’s van het BJG en voor collega jeugdartsen.
Hij/zij denkt ook mee met cases. De verbindingsofficier had ook de taak om deel te
nemen aan de Osse huisartsenkring; deze was één maal per maand. De
verbindingsofficier kon daar nieuws relevant voor huisartsen doorgeven. De
huisartsenkring is echter opgeheven. Er is daarom geen reguliere contact tussen de
verbindingsofficier en de huisartsen.

Bijeenkomsten met huisartsen De gemeente Oss heeft een aantal bijeenkomsten
georganiseerd met onder meer huisartsen over de transitie, bijvoorbeeld om te
bespreken wie welke rol heeft in het nieuwe stelsel. Het gaat om bijeenkomsten die circa
1x per jaar worden georganiseerd. Voorjaar 2018 is een bijeenkomst voor huisartsen
geannuleerd vanwege gebrek aan belangstelling. Deze bijeenkomst was door de
gemeente georganiseerd en ging over jeugdhulp. Op een later moment is deze
bijeenkomst opnieuw georganiseerd en ging deze wel door. Bij de andere bijeenkomsten
georganiseerd door de gemeente voor huisartsen was de opkomst goed.

Praktijkondersteuners Een ander streven van de gemeente is meer
praktijkondersteuners bij huisartsen. De praktijkondersteuners helpen dan bijvoorbeeld
met de vraagverheldering van ouders/jongeren. Landelijke pilots wijzen uit dat het
aantal verwijzingen daalt als er praktijkondersteuners zijn. De gemeente wil de
praktijkondersteuners betalen, maar ook dan is het niet altijd gemakkelijk om te regelen
dat de ondersteuners er komen. Er kan bijvoorbeeld gebrek aan ruimte zijn; dat moet
dan eerst worden geregeld. De opties voor meer praktijkondersteuners wordt op het
moment van het schrijven van dit rapport nog verkend.

Vaste contactpersonen De vaste contactpersoon van de huisartsen bij het BJG is de
verbindingsofficier; de GGD-arts. In interviews wordt niet zozeer uitgegaan van de
verbindingsofficier, als wel van het BJG en van medewerkers die men kent; de
samenwerking gaat goed als je weet wie je moet bellen. Verder geven geïnterviewde
hulpverleners/verwijzers aan te kunnen sparren met BJG’ers als dat nodig is.
Doorverwijzen van ouders/jongeren wordt echter als een probleem gezien vanwege de
wachtlijsten bij het BJG.

Trajecten Samenwerking wordt soms ook vormgegeven in een traject, zoals een traject
deskundigheidsbevordering met de GGZ. Er is bijvoorbeeld ook door het BJG en de GGD
deelgenomen aan het GGZ suïcide preventietraject (STORM).




                                           50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>2.3.3 De praktijk: vindbaarheid van jeugdhulp via medische specialisten en
hulpverleners

Consultatiebureau Alle kinderen van 0 – 4 jaar worden opgeroepen voor reguliere
afspraken op het consultatiebureau. Vrijwel alle ouders geven hier gehoor aan. Het is
voor ouders eenvoudig vragen te stellen aan de medewerkers van het
consultatiebureau. Ook signaleert het consultatiebureau diverse problemen bij het kind
of de ouders. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een licht verstandelijke beperking bij
ouders. Deze ouders hebben vaker een moeizamere relatie met hun kind, omdat ze het
gedrag van de kinderen minder goed kunnen begrijpen. Het consultatiebureau verwijst
door naar BJG of huisarts.
Het consultatiebureau is vindbaar voor ouders en is een belangrijke verwijzer bij
hulpvragen. Diverse geïnterviewden geven dit aan.

Gezondheidsonderzoeken op school Kinderen van 4 tot 18 jaar worden standaard om de
paar jaar opgeroepen voor een gezondheidsonderzoek. De meeste kinderen nemen deel
aan het onderzoek. Er is een protocol voor als een kind niet komt naar het onderzoek.
Dit kan ertoe leiden dat de huisarts wordt geïnformeerd.
De GGD is dus ook vindbaar als partij waaraan vragen gesteld kunnen worden voor de
leeftijdsgroep van 4 tot 18 jaar. De onderzoeken zijn echter niet heel vaak (gemiddeld
om de drie á vier jaar). Dit kan ertoe leiden dat school de ouders of jongeren eerder naar
de huisarts verwijst dan naar de GGD. Geen van de door ons geïnterviewde ouders of
jongeren is doorverwezen door de GGD.

Huisartsen De huisarts is een goed vindbare plek voor ouders of jongeren om vragen te
stellen. De huisarts is vaak de eerste hulpverlener die bij de ouders in de interviews
opkomt. Uit de evaluatie van de Jeugdwet blijkt dat dit ook het landelijk beeld is, zie
tekstkader 5.
Soms zijn ouders ook verwezen door, bijvoorbeeld de school, naar de huisarts. Dat kan
als de school bijvoorbeeld vermoedt dat er sprake is van een depressie.


Tekstkader 5. Personen of instanties waar ouders vragen aan richten (landelijk)

 Voor de eerste evaluatie van de Jeugdwet is aan ouders gevraagd tot welke personen of
 instanties zij zich zouden richten indien zij vragen of problemen zouden hebben. Ongeveer twee
 derde van de respondenten geeft aan voor vragen over de opvoeding, zorgen over de
 ontwikkeling of opvoeding van kinderen of om meer ernstige problemen van kinderen
 waarschijnlijk contact op te nemen met de huisarts.
 Het (school)maatschappelijk werk wordt daarna het vaakste genoemd als plek om vragen te
 stellen. Met (school)maatschappelijk werk zouden ouders vooral contact mee op nemen bij
 ernstige problemen van het kind, bijvoorbeeld bij antisociaal of agressief gedrag (vechtpartijen,
 liegen en pikken).
 Daarna volgen het consultatiebureau/GGD, het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), en een
 andere vorm van het lokale toegangsteam.

 Bron, ZonMW, Eerste evaluatie Jeugdwet, p. 232



Verwijzingen Uit de gesprekken met ouders blijkt dat er regelmatig wordt doorverwezen
van de huisarts naar BJG. De huisarts belt soms zelf. In tabel 2 is opgenomen dat 4% van
de ouders/jongeren via de huisarts en 2% via de jeugdarts is verwezen naar BJG.
Daarnaast zijn er ouders/jongeren die op het BJG attent zijn gemaakt door de huisarts of
jeugdarts.


                                              51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Het omgekeerde geldt overigens ook: ouders worden soms door het BJG verwezen naar
de huisarts. Ook gaan ouders zelf van het BJG naar de huisarts. Een moeder zegt
bijvoorbeeld dat ze niet het idee had dat het BJG haar zoon kon helpen. Ze is vervolgens
naar de huisarts gegaan die doorverwees naar de geestelijke gezondheidszorg. Iets
vergelijkbaars geven meer moeders aan. Alle geïnterviewden geven aan dat er na het
bezoek aan de huisarts een onderzoek/diagnose is geweest door een jeugdhulpverlener.
Niet in alle gevallen heeft dit geleid tot de diagnose dat er een aandoening is.

Culturele diversiteit Het consultatiebureau ziet alle kinderen van 0 tot 4 jaar, ongeacht
achtergrond en stuurt door. De mate waarin de doelgroep goed in beeld is bij huisartsen
hebben we niet voldoende kunnen onderzoeken.13

Vluchtelingen (met status) Hier hebben we geen specifieke informatie over gevonden.


Conclusie: vindbaarheid GGD en huisartsen voor jeugdhulpvragen

Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele andere
doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?
     • De GGD, met name het consultatiebureau, en huisartsen zijn goed vindbaar voor
         ouders en jongeren. Bij consultatiebureaus zijn, op een uitzondering na, alle
         kinderen tot 4 jaar in beeld. De huisarts is laagdrempelig en zorgt voor een
         goede vindbaarheid.
     • Of alle ouders/jongeren met een andere culturele achtergrond voldoende in
         beeld zijn is onduidelijk. Er zijn signalen van wel (bij bijvoorbeeld het
         consultatiebureau), maar voor oudere kinderen en de ouders zelf is dat minder
         duidelijk.

Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?
   • Er is een samenwerking tussen GGD en BJG waardoor de vindbaarheid van het
      BJG via de GGD voor met name jonge kinderen goed is.
   • Er is een samenwerking tussen huisartsen en BJG opgezet, maar deze is in de
      uitvoering en praktijk beperkt.
          o Er wordt wel doorverwezen van huisarts naar BJG en omgekeerd. Het is
              niet duidelijk of de huisartsen zich voldoende bewust zijn van het BJG.
              Een complicatie voor doorverwijzen zijn de wachttijden bij het BJG.
          o Het is opvallend dat ouders soms alsnog van het BJG naar de huisarts
              gaan.




13 In de proeftuin Ruwaard (zie tekstkader 14 in hoofdstuk 8 voor meer informatie over de

proeftuin) is een project ‘huisartsenzorg aan migranten’. Dit project is gericht op mensen met een
Turkse achtergrond en gaat niet specifiek over jeugdhulp. Het project kan wel inzichten gaan
bieden die ook relevant zijn voor jeugdhulp.
De reden voor het project is dat de aansluiting tussen huisartsen en mensen met een Turkse
achtergrond niet goed was. De reden daarvoor is communicatie, de taal niet spreken, andere
verwachtingen en andere beelden hebben. Bovendien is het percentage laaggeletterdheid relatief
hoog onder deze doelgroep. Door de communicatieproblemen sluit datgene wat aangeboden
wordt niet altijd aan bij wat patiënten willen. Acties die worden opgezet is dat er een consulent
huisartsenzorg migranten komt. Deze consulent is gericht op communicatieproblemen en
ondersteunt vier huisartsen, veelal bij patiënten thuis. Daarnaast worden er groepsgerichte
activiteiten georganiseerd in de eigen taal.


                                               52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                        2.4 Scholen en leerplicht

                        Waar zijn kinderen in beeld? Peuterspeelzalen, kinderopvang en
                        scholen zijn plekken waar veel kinderen en jongeren van 0 tot 18
                        en soms tot 23 jaar in beeld zijn:
                            • Kinderen van 0 tot 4 jaar gaan regelmatig naar de
                        kinderopvang of de peuterspeelzaal. Aan beide moeten ouders
                        bijdragen in de kosten.14 Dat is een reden dat niet alle kinderen
                        daar naartoe gaan.
                            • Kinderen van 4 jaar gaan vaak naar school, maar dit is
         niet verplicht.
     •   Kinderen van 5 tot 16 jaar zijn leerplichtig.
     •   Jongeren van 16 en 17 zijn kwalificatieplichtig als ze geen startkwalificatie
         hebben (dat is een diploma voor minimaal mbo-niveau 2, havo of vwo).15
     •   Jongeren van 18 – 23 jaar zonder startkwalificatie worden door leerplicht
         geregistreerd en gestimuleerd om een opleiding te volgen die tot een
         startkwalificatie leidt.

Afbakening In deze paragraaf beperken we ons tot kinderen/jongeren van 5 tot en met
17 jaar. In hoofdstuk 9 bespreken we de 18-/18+ overgang en gaan we in op jongeren
van 18-23 jaar. We focussen in deze paragraaf op leerplichtige en kwalificatieplichtige
kinderen/jongeren omdat in principe alle kinderen in de leeftijd van 5 tot en met 17 jaar
in beeld zijn. Als kinderen niet naar school gaan wordt dit gesignaleerd en wordt er actie
ondernomen. School vervult een belangrijke rol bij het signaleren van problemen en is
een belangrijk aanspreekpunt van jongeren. Een andere reden dat we focussen op
leerplichtige en kwalificatieplichtige kinderen/jongeren is dat de kinderopvang
instellingen die we hebben benaderd niet wilden meewerken aan het onderzoek. Ook
niet alle scholen die we hebben benaderd wilden meewerken, maar enkele hebben wel
meegewerkt. Ook hebben we enkele andere interviews gehouden, zoals met leerplicht,
om een beeld te krijgen van de kinderen van 5 – 17 jaar.


2.4.1 Het gemeentelijk beleid voor de samenwerking met scholen bij jeugdhulp

Relatie gemeente – onderwijs Er zijn veel relaties tussen de gemeente en het onderwijs.
We beperken ons hier tot twee relaties:
    • De samenwerking tussen het BJG en de scholen.
    • Leerplicht: de gemeente heeft de wettelijke taak op het toezicht houden op de
        leerplicht (volgens de Leerplichtwet). Dit is vaak in de regio georganiseerd. In
        Oss is dat georganiseerd in het samenwerkingsverband RBL BNO (Regionaal
        Bureau Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten Brabant Noordoost).
Zoals in paragraaf 2.1 aangegeven gaan we in deze paragraaf niet in op passend
onderwijs, speciaal onderwijs en andere ondersteunende maatregelen voor kinderen
vanuit scholen.

Relatie BJG en scholen In het beleidsplan van Oss is opgenomen dat het BJG aanwezig is
op scholen in zorgteams. Concreet worden de volgende relaties geschetst:

14 Ouders met sociale, psychische of medische problemen kunnen aanspraak maken op een
financiële tegemoetkoming voor de opvang van hun kinderen. Dit kan als er een Sociaal Medische
Indicatie wordt gesteld. Het doel van de indicatie is dat ouders rust krijgen en dat mogelijk
kwetsbare kinderen in beeld zijn. Sociaal Medische Indicatie is een regeling die door gemeenten
wordt uitgevoerd.
15 Er zijn landelijke pilots om dit te verhogen naar 21 jaar.




                                              53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>       •   In het beleidsplan (p. 15) is opgenomen dat de medewerkers van de BJG’s
           hun werkterrein op onder andere scholen hebben.
       •   In het beleidsplan (p. 33) is ook opgenomen dat een BJG-er lid is van het
           zorgteam van school. Indien nodig kan de BJG-er een besluit nemen om
           bepaalde vormen van (gespecialiseerde) jeugdhulp in te zetten.
       •   Tevens draagt de BJG-er er zorg voor dat scholen integrale plannen van
           aanpak maken en dat de zorgteams zo nodig snel actie ondernemen richting
           gezinnen. Zorg wordt zoveel mogelijk geleverd in de directe omgeving van
           de jeugdigen en gezinnen (dus ook op school). (beleidsplan p. 33).
       •   In de subsidieovereenkomst met Ons Welzijn is onder andere opgenomen
           dat er werkafspraken worden gemaakt over de onderlinge samenwerking
           met onder andere het onderwijs.

Leerplicht Voor leerplicht gelden diverse regels. In de Leerplichtwet staat bijvoorbeeld
dat scholen direct ongeoorloofd schoolverzuim moeten melden dat meer dan 16 uur
bedraagt in een periode van vier lesweken. Het proces van omgaan met schoolverzuim
is voor de regio Noordoost-Brabant uitgewerkt in het protocol schoolverzuim. In het
protocol staat onder andere de rol van de school en van leerplicht (de
leerplichtambtenaar) bij verzuim en ziekte. Afhankelijk van het soort verzuim en de
situatie kan de school of leerplicht contact opnemen met BJG, een arts, de Raad voor de
Kinderbescherming, Bureau HALT enzovoorts.
De opzet van het beleid is dat iedere jongere onder de 23 jaar zonder startkwalificatie in
beeld is. Volgens leerplicht is dat het geval in de regio Noordoost-Brabant (Jaarverslag
2016-2017, p. 3).


2.4.2 De uitvoering van de samenwerking met scholen bij jeugdhulp

Aansluitfunctionaris BJG Zoals in paragraaf 2.2 aangegeven is Ons Welzijn, waaronder de
BJG’s vallen, een fusie van een aantal welzijnsinstellingen. Onder één van deze
instellingen viel wat voor 2015 heette het ‘schoolmaatschappelijk werk’. De
medewerkers die het schoolmaatschappelijk werk deden maken onderdeel uit van het
BJG als generalist, dus niet als schoolmaatschappelijk werker. Wel heeft een aantal
BJG’ers de rol van aansluitfunctionaris, dat wil zeggen neemt deel aan het zorgteam van
een school. De BJG heeft geen fysieke plek op school; er is bijvoorbeeld geen vaste
spreekkamer of spreekuur.

Leerproblemen Met name op scholen voor het primair onderwijs worden problemen
gesignaleerd rond ‘het leren’ door de school of door de ouders. Het kan dan gaan om
dyslexie, om moeilijk mee kunnen komen met andere kinderen, bijvoorbeeld vanwege
een licht verstandelijke beperking, of om andere leerproblemen. De school kan dan zelf
ondersteunen. Een ouder kan ook naar de huisarts gaan voor een verwijzing voor het
laten stellen van een diagnose. Ook kan het BJG worden ingeschakeld.
Daarnaast heeft het CJG met sommige scholen de afspraak dat ze informatie geven over
een onderwerp, bijvoorbeeld één maal per maand een half uur voor schooltijd.

Zorgteam Op scholen is er een zorgcoördinator en een zorgteam, waar, zoals hiervoor
aangegeven, de aansluitfunctionaris van het BJG aan deelneemt. Als er zorgen zijn over
een jongere dan wordt dat in het zorgteam besproken. Daar wordt bekeken of de vraag
door school kan worden opgepakt of dat er meer nodig is. Vervolgens is er bijvoorbeeld
een gesprek met de ouders en/of de jongere. Daarna kan worden gekeken wat nodig is
en kan een BJG’er zelf hulp verlenen of kan een aanmelding bij het BJG volgen. Een ouder
kan overigens ook zelf naar het BJG of de huisarts gaan.



                                           54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Er zijn diverse manieren waarop naar voren kan komen dat er zorgen zijn over een
jongere:
         • Een jongere kan zijn problemen met zijn mentor of coach bespreken. Iedere
            jongere op het voortgezet onderwijs/MBO heeft een mentor of coach. Een
            jongere kan ook naar een vertrouwenspersoon gaan.
         • Een ouder kan contact opnemen met de school of het zorgteam.
         • De school (docent, mentor) kan signalen opvangen, zoals schooluitval; te laat
            komen, depressie, onzekerheid, faalangst, pestgedrag.
         • De schoolarts kan signalen opvangen.

Betrokkenheid jongeren en/of ouders Bij jongeren van 12 tot 16 jaar zijn zowel de ouders
als de jongere zelf betrokken als er vragen of zorgen zijn. Bij jongeren vanaf 16 jaar is er
meestal eerst een gesprek met de jongere. De jongere wordt gemotiveerd de ouders
erbij te betrekken, maar moet daar toestemming voor geven.

Schoolverzuim Als er sprake is van schoolverzuim en de school denkt dat er meer speelt
wordt dit aan leerplicht doorgegeven. Vaak wordt dan op verzoek van leerplicht de
jeugdarts door de school ingeschakeld. Deze kan in kaart brengen wat de aard van de
problemen is. Afhankelijk daarvan kan het BJG of huisarts worden ingeschakeld. Deze
kunnen dan of zelf helpen of doorverwijzen naar specialistische hulp. Als er verzuim
blijft ondanks de hulp dan kan de Raad voor de Kinderbescherming worden
ingeschakeld en/of bureau HALT.

Speciaal onderwijs en leerplicht Omdat we in de gesprekken met ouders/jongeren (zie de
volgende paragraaf) ook situaties tegenkwamen van jongeren die tijdelijk niet naar
school gingen of konden gaan hebben we ook gevraagd hoe wordt omgegaan met
leerplicht en speciaal onderwijs. Leerplicht heeft aparte afspraken gemaakt met het
speciaal onderwijs. Dit omdat de problematiek daar anders is. In het speciaal onderwijs
komt het bijvoorbeeld eerder voor dat een leerling agressief wordt en voor een
onveilige situatie van de andere leerlingen en de leerkrachten zorgt. De school kan dan
een leerling bijvoorbeeld voor een halve dag wegsturen om een time out in te lassen. De
school moet soms dus een afweging maken tussen een individuele leerling (en zijn
familie) en de andere leerlingen. Dit soort situaties moet wel worden doorgegeven aan
de leerplichtambtenaar. Dergelijke situaties kunnen er ook toe leiden dat de leerling
naar een andere school gaat, bijvoorbeeld een praktijkopleiding.


2.4.3 De praktijk: vindbaarheid van jeugdhulp via school

Vindbaarheid School is voor ouders en jongeren een plek om vragen te stellen.
Daarnaast is school vaak betrokken bij jeugdhulp. Er zijn diverse combinaties van
betrokkenheid van school met BJG en of huisarts voorbij gekomen in de interviews met
ouders en jongeren. In tabel 2 is aangegeven dat school in 13% van de situaties degene
is die direct verwijst naar het BJG. Daarnaast zijn er ouders/jongeren die zich op advies
van school melden bij het BJG of de huisarts. Een BJG’er in het zorgteam van school kan
een jongere ook aanmelden.

Positieve ervaringen In de interviews zijn diverse positieve ervaringen verteld over de
adviezen van school. Na doorverwijzing is er een diagnose gesteld voor bijvoorbeeld
ADHD of een licht verstandelijke beperking. Ook gaf een jongere aan de gesprekken die
via school waren geregeld prettig te vinden. Toch zijn er ook enkele aandachtspunten
die naar voren kwamen:




                                            55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>1) Verschillende manieren van omgaan met signalen Voor scholen zijn mentoren en
coaches van belang. Zij zijn de meest aangewezen persoon voor leerlingen om hun
problemen aan te vertellen. Er is echter een verschil per mentor/coach in het doorgeven
van signalen. Sommige mentoren en coaches geven nooit een signaal door aan het
zorgteam. Het is dan de vraag of dit een verschil in signalen is of een andere manier van
omgaan met signalen.

2) Interpretatie en doorgeven van signalen Geïnterviewden geven aan dat scholen de
ontwikkeling van een kind als doel hebben en dat dit ertoe kan leiden dat sommige
problemen niet worden gezien, bijvoorbeeld omdat het kind goede cijfers haalt en geen
lastig gedrag richting anderen heeft.
Een ander probleem kan zijn dat soms wordt geprobeerd het ‘maximale’ uit een kind te
halen, bijvoorbeeld door extra ondersteuning. Het ‘maximale’ uit een kind halen kan
ertoe leiden dat ouders zich niet of niet-voldoende realiseren dat hun kind bijvoorbeeld
een laag IQ heeft. Bij de keuze van het voortgezet onderwijs kan dan voor de ouders vrij
onverwachts blijken dat het IQ van het kind lager is dan gedacht. Ook kan het ‘maximale’
uit een kind halen ertoe leiden dat er (te) veel van een kind wordt verwacht. Kinderen
met bijvoorbeeld een licht verstandelijke beperking worden snel overvraagd; dit leidt
weer tot andere problemen, zoals in gedrag (agressie, depressiviteit).
In gesprekken wordt aangegeven dat het vaak hard aankomt bij ouders om te horen dat
hun kind een verstandelijke beperking heeft. Ook als er meerdere (gedrags)problemen
bekend zijn. Zo geeft een moeder aan dat haar dochter op school altijd ruzie had met
leerlingen en leraren. Ze was getest en het was bekend dat ze een laag IQ had. Bij de
overgang naar een andere school werd ze opnieuw getest waarna de moeder te horen
kreeg dat haar dochter een verstandelijke beperking had. Daar is de moeder erg van
geschrokken ondanks dat ze al signalen had en veel puzzelstukjes op hun plaats zijn
gevallen.
Hetzelfde geldt voor een vader. Zijn zoon werd, na jaren van problemen op school, ook
opnieuw getest op het voortgezet onderwijs. Daar kwam een lager IQ uit dan gedacht.
De zoon is naar een andere school gegaan, waar hij het meer zijn zin heeft en waar het
beter gaat. De vader is daar erg blij mee.

3) Wel of geen betrokkenheid van ouders Vanaf hun 16e wordt een jongere gevraagd om
toestemming voor het betrekken van ouders bij een hulpvraag. Vaak geeft de jongere
deze toestemming, maar niet altijd.
Er zijn enkele geïnterviewde ouders die aangeven niet betrokken te zijn bij de hulpvraag
van de jongere. Ze begrijpen dat dit is omdat hun kind 16 jaar of ouder is, maar ze
ervaren dit als erg lastig. Zo werd een zoon naar huis gestuurd van school omdat hij
suïcidaal was. Dit overviel de moeder erg, aangezien ze tot dat moment niet betrokken
was.16 Twee andere ouders geven ook aan niet betrokken te zijn bij de zorgvraag, maar
wel te worden aangesproken op het gedrag van hun kinderen. Zo kreeg een moeder de
vraag of ze wist dat haar dochter drugs gebruikte. En een andere moeder kreeg de vraag
of ze wist dat haar zoon vaak niet naar school kwam.
Jongeren (onder de 16) geven overigens aan het niet op prijs te stellen dat contact op
wordt genomen met de ouders als ze dat niet van te voren weten. Een meisje geeft aan
dat ze thuis kwam en vervolgens door haar moeder werd aangesproken op het gesprek
met school. De moeder was ontdaan dat ze van niets wist. Ondanks dat dit later, via
gesprekken, weer goed kwam geeft de dochter aan school niet meer te vertrouwen voor
dit soort vragen.



16 Inmiddels werken GGZ, GGD en BJG samen in het GGZ suïcidepreventietraject STORM (zie ook

paragraaf 2.3.2).


                                            56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>4) Leerplicht en (speciaal) onderwijs Twee ouders geven aan dat hun kind een tijd niet
naar school is geweest. Het gaat dan om speciaal onderwijs. Een moeder geeft aan dat de
school vond dat haar zoon onhoudbaar was op school. Zij moest toen een nieuwe school
zoeken, terwijl de zoon thuis zat. Een vader geeft aan dat zijn dochter, die niet bij hem
woonde, langere tijd niet naar school is geweest, omdat de moeder drugsproblemen had.
Beide ouders voelen zich vrij machteloos.
Een aantal andere ouders geeft overigens aan dat hun kind van school moest
veranderen en dat dit is gelukt.
In het jaarverslag 2016 – 2017 van leerplicht is het aantal ‘thuiszitters’ per gemeente
opgenomen. Een thuiszitter is een leerling die vier weken achter elkaar of langer niet
naar de school is geweest waar hij/zij voor is ingeschreven. Voor Oss waren er 18
thuiszitters in het schooljaar 2016 – 2017. Van de 18 zaten er 13 al langer dan drie
maanden thuis.
Het beleid is er overigens op gericht dit aantal naar nul te brengen (jaarverslag,
p. 13/14). Het probleem van ‘thuiszitters’ speelt landelijk.

5) Doorverwijzingen Het laatste aandachtspunt zijn de doorverwijzingen. Dat wat
positief is – school verwijst naar BJG of huisarts indien nodig - kan voor ouders soms
ook teveel worden. Eén moeder vertelde dat haar kind vanwege depressiviteit verplicht
hulp moesten zoeken van school. Via de huisarts en vervolgens de geestelijke
gezondheidszorg is haar zoon behandeld. Ze denkt echter niet dat het helpt. Ook haar
zoon gelooft niet in het traject, hij doet het alleen om naar school te kunnen (de school
zoet houden). Dit wil overigens niet zeggen dat er geen probleem is. Integendeel de
moeder zou graag een alternatief weten, maar ze geeft aan geen overzicht te hebben in
wie haar zoon verder zou kunnen behandelen. Twee andere moeders die van school
naar huisarts en vervolgens naar het BJG zijn verwezen verzuchten dat ze wel erg
moeten knokken om in beeld te komen.

Culturele diversiteit Op school zijn jongeren van verschillende culturen in beeld.

Vluchtelingen (met status) Jonge statushouders leren in eerste instantie de taal. Ze gaan
dan vaak naar een internationale schakelklas (ISK) en vervolgens naar bijvoorbeeld de
reguliere klas in het primair onderwijs. Als jongeren wat ouder zijn kunnen ze ook op
een entreeopleiding terecht komen voor jongeren die geen vooropleiding hebben. Een
deel van de jongeren stroomt daarna door.
Taal kan een probleem zijn en blijven. Jongeren vallen dan bijvoorbeeld ook uit bij de
entreeopleiding. Een optie is dan in de praktijk de taal te leren door te gaan werken.
Eventueel kan de jongere later dan weer naar school.
Een ander probleem dat wordt aangegeven is dat veel jongeren traumatische ervaringen
hebben. Sommige jongeren zijn in Nederland zonder familie waardoor ze bijvoorbeeld
heel erg gaan puberen. Er zijn jongeren die zijn begeleid door Ons Welzijn buiten het
zorgteam van school. Dit omdat de problemen breder waren dan school.
Leerplicht geeft aan dat heel veel instanties betrokken zijn bij statushouders, zoals het
COA,en NIDOS. Speciale afspraken maken is erg lastig gebleken. Niet alleen vanwege de
betrokkenheid van veel instanties, maar ook vanwege personele wisselingen en
werkdruk.


Conclusie: vindbaarheid scholen en leerplicht voor jeugdhulpvragen

Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele andere
doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?



                                            57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>       •   Ouders en jongeren weten scholen te vinden voor vragen over jeugdhulp.
           Scholen en leerplicht spelen ook zelf een rol bij de vindbaarheid.
       •   Jongeren met een andere culturele achtergrond zijn ook in beeld.
           Vluchtelingen zijn ook in beeld, maar dat beeld lijkt niet helemaal scherp. Er
           is wel speciale aandacht, maar dat is vooral in een project, zoals in het
           project van Ons Welzijn waarin vluchtelingenjongeren werden begeleid. Het
           is de vraag of er structureel voldoende aandacht is.
       •   Iedereen waarvoor het relevant is is in beeld. Soms is echter het beeld van de
           problematiek niet correct of volledig. Ook kan het zijn dat een aangeboden
           traject niet aansluit of dat er te laat wordt gehandeld. Bovendien is er een
           kleine groep die wel in beeld is, maar die toch lastig bereikbaar is (zoals
           thuiszitters).
       •   Hoe ouder jongeren worden hoe gevoeliger de communicatie met jongeren
           en ouders. Ouders voelen zich gepasseerd als ze niet worden betrokken en
           jongeren gaan school/instanties wantrouwen als ouders worden betrokken
           zonder dat ze het weten.

Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?
      • Er wordt doorverwezen naar het BJG.
      • Het BJG heeft geen vaste fysieke plek op school, maar neemt deel aan het
          zorgteamoverleg en heeft naar aanleiding daarvan soms gesprekken.
      • Er zijn ook diverse ‘doorverwijzingen’ van school naar huisarts en
          vervolgens BJG of in een andere volgorde. Ook gaan ouders soms zelf op zoek
          van de ene vindplek/toegang naar de andere.


                         2.5 Zichtbaar zijn in de wijken waaronder
                         jongerenwerk

                         Afbakening Zoals eerder aangegeven gaat het in deze
                         paragraaf over zichtbaar zijn in de wijk. We beperken ons
                         daarbij tot jeugdhulp, dus tot het BJG en het jongerenwerk. De
                         wijkagent en wijkregisseur nemen we hier niet mee, omdat zij
                         een veel bredere taak hebben.


2.5.1 Het gemeentelijk beleid voor zichtbaar zijn in de wijken en jongerenwerk

Jeugdwet De Jeugdwet kent geen bepaling over zichtbaar zijn in de wijk of
jongerenwerk. In de Memorie van Toelichting heeft het jongerenwerk een plek bij de
algemene voorzieningen van belang voor het opvoedklimaat.

Beleidsplan In het beleidsplan is opgenomen dat er een stevige basisstructuur moet zijn,
waaronder wijkgericht werken met de focus op jongeren. Over het jongerenwerk is niets
opgenomen. In de beleidsregels wordt het jongerenwerk genoemd als
voorliggende/algemene voorziening.

Subsidieovereenkomst In de subsidie-overeenkomst staat als uitgangspunt onder andere
dat de medewerkers en teams (BJG en Sociale Teams) van Ons Welzijn zichtbaar zijn in
de wijken. Ook is opgenomen dat de teams en medewerkers aansluiten op natuurlijke
vindplaatsen, waaronder wijk- en dorpscentra. Verder wordt de nadruk gelegd op het
bevorderen van meer sociale cohesie in de buurt of wijk.



                                          58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Wat betreft jongerenwerk is er onder de lokale prioriteiten van Oss opgenomen:
“ONS Welzijn brengt in 2018 in overleg met de Gemeente meer focus aan in het doel en de
doelgroep van het jongerenwerk, passend bij gemeentelijk jeugdbeleid.”
En vervolgens: “Gemeente en ONS Welzijn formuleren in 2018 gezamenlijk een prestatie-
indicator, passend bij het nog te ontwikkelen gemeentelijk jeugdbeleid voor 2019 en
verder.” (p. 15 subsidie-overeenkomst).


2.5.2 Uitvoering van zichtbaar zijn in de wijken en jongerenwerk

Jongerenwerkers Jongerenwerkers doen diverse soorten werkzaamheden, zoals:
        • Rondlopen en actief in contact komen met jongeren. Dat kan door regelmatig
             op het schoolplein aanwezig zijn, met groepen jongeren in gesprek gaan en
             ze actief opzoeken, social media is hierbij van belang voor de vindplek van
             de jongeren.
        • Activiteiten organiseren voor jongeren, zoals boksen, tienerinloop,
             meidenavond en talentontwikkeling.
        • Aanwezig zijn in het jongerencentrum ’t Honk en onder andere het
             begeleiden van jongeren die stage lopen.
        • Er zijn ook activiteiten waar jonge statushouders aan deelnemen. Er is een
             middag waar statushouders bij elkaar komen en het jongerencentrum werkt
             samen met de Internationale Schakelklas van het ROC de Leijgraaf.
Veel van de werkzaamheden zijn gericht op jongeren vanaf 12 jaar, omdat dat de leeftijd
is waarin jongeren zich zelfstandiger ontwikkelen. Jongeren zoeken naar met wie ze zich
kunnen identificeren en gaan experimenteren met roken en drinken. De
jongerenwerkers bouwen zoveel mogelijk een relatie op een informele manier. Het doel
is een relatie te hebben, zodat er vertrouwen is als er problemen ontstaan.

Rol jongerenwerkers bij BJG Jongerenwerkers zijn bij de teamoverleggen van het BJG,
maar maken geen onderdeel uit van het BJG, dat wil zeggen ze hebben geen rol bij de
toegang. Als een jongerenwerker weet dat het bij een jongere thuis niet lekker gaat,
bijvoorbeeld vanwege ruzies, alcoholproblemen en psychoses dan kan de
jongerenwerker de situatie inbrengen bij het BJG.

Rol BJG bij jongerenwerk BJG’er zijn niet standaard in het jongerencentrum ’t Honk. Dat
is wel geprobeerd, maar dat werkte niet. Dit kwam omdat de BJG’er in ’t Honk zat te
werken. Dat is niet voldoende om een relatie op te bouwen. Ook op andere manieren in
de wijk aanwezig zijn is lastig gebleken. De belangrijkste reden die hiervoor wordt
gegeven is dat er veel eisen worden gesteld aan BJG’ers: enerzijds is er een caseload, dat
wil zeggen iedere BJG’er heeft een aantal jongeren met hulpvragen en maakt voor hen
een plan van aanpak, behandelt zelf en/of maakt de aanvraag voor de toegang (zie
hoofdstuk 3) en anderzijds zijn er verwachtingen rond preventie. De druk van de
caseload is groot, onder andere omdat er wachtlijsten zijn bij zorgaanbieders en er veel
urgente situaties zijn (zie hoofdstuk 7). Hierdoor worden de BJG’ers volgens diverse
geïnterviewden naar de zorg ‘tussen de 1e en 2e lijn gezogen’. Tijd voor preventie ‘tussen
de 0e en 1e lijn’ is er niet. Preventie is daarom met name bij de jongerenwerkers belegd.
Deze ontwikkeling is in meer gemeenten te zien, zie tekstkader 6.




                                           59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Tekstkader 6. Taken waar wijkteams te weinig aan toe komen (landelijk)

 In het onderzoek van Movisie naar sociale (wijk)teams (waaronder jeugdteams) is de vraag
 gesteld aan welke taken het team te weinig toekomt. De volgende antwoorden zijn daarom op
 gegeven.
 Het team komt te weinig toe aan de taken:

 Preventief werken/vroegsignalering                                               59%
 Het verbinden met nuldelijnszorg, informele netwerken, buurthulp                 45%
 Outreachend werken (bijvoorbeeld bereiken van zorgmijders)                       44%
 Ondersteunen en faciliteren van algemene/collectieve voorzieningen in de wijk    41%
 Door ontwikkelen van individueel gericht aanbod naar collectieve voorzieningen   40%
 Bevorderen van participatie                                                      25%
 Zichtbaar en/of bereikbaar zijn voor bewoners                                    23%
 Signaleren en in kaart brengen van hulpvragen op de verschillende levensdomeinen 15%
 Anders, namelijk...                                                              12%
 Geen (het team komt aan al hun taken voldoende toe)                               5%

 Bron: Movisie, sociale (wijk)teams uitgelicht, oktober 2017, p. 42


Andere vormen van wijkgericht werken De veldwerker van Novadic Kentron
(verslavingszorg) is wel in ’t Honk aanwezig. Dit om te wennen aan de groep en
andersom. De veldwerker gaat regelmatig de straat op om relaties op te bouwen. Hij
krijgt vragen over het gebruik van middelen, vragen van jongeren over vrienden waar ze
zich zorgen over maken, vragen over verwijzingen naar een kliniek. Dit gebeurt tot nu
toe niet door andere hulpverleners.
Een andere vorm van in de wijk aanwezig zijn is de Proeftuin Ruwaard. In tekstkader 14
in hoofdstuk 8 gaan we daar verder op in. Het gaat dan overigens (nog) niet om
jeugdhulp.


2.5.3 Praktijk: vindbaarheid van medewerkers in de wijk en jongerenwerk

Aantallen jongeren bij het jongerenwerk In 2017 waren er ruim 1.100 jongeren
betrokken bij ’t Honk, zie tabel 3. Hoeveel daarvan specialistische jeugdhulp hebben of
hebben gehad is niet bekend.


Tabel 3. Aantal deelnemers aan activiteiten jongerencentrum ’t Honk (2017)

’t Honk 2017                                                  Aantal
Deelnemers per 1 januari 2017                                  1.155
Nieuwe deelnemers in 2017 (instroom)                             573
Deelnemers die zijn gestopt in 2017 (uitstroom)*                 450
Vrijwilligers                                                     26
Bron: Cijfers jaarverslag 2017 van het jongerenwerk


Diversiteit jongeren De jongeren die bij het jongerencentrum ‘t Honk komen zijn divers
naar culturele achtergrond. Naar schatting is meer dan drie kwart van de jongeren
allochtoon. Het gaat dan om jongeren uit bijvoorbeeld Turkije, Polen, Syrië en Noord-
Afrika. En deel daarvan is vluchteling met een status.
Als reden waarom er relatief veel statushouders komen wordt onder andere gezegd dat
statushouders vaak geen of een klein netwerk hebben. Vluchtelingen weten vaak niet



                                                60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>waar ze moeten aankloppen als ze hulp zouden willen. Veel van de jonge vluchtelingen
hebben wel een hulpvraag, onder andere omdat ze in het land van afkomst veel hebben
meegemaakt. Ook was de reis naar Nederland vaak traumatiserend. De jongeren weten
vaak niet dat ze een hulpvraag hebben. Ook slagen ze er regelmatig niet in om zich
verbaal goed uit te drukken.
Ook bij Poolse jongeren speelt dat ze vaak een beperkter netwerk hebben. Daarnaast
speelt mee dat het cultuurverschil op het oog niet groot lijkt, maar dat ze zich in de
praktijk vaak niet begrepen voelen.

Ervaringen van jongeren De jongeren in het jongerencentrum geven aan dat ze het
prettig vinden in het jongerencentrum. Redenen zijn bijvoorbeeld dat er veel
verschillende mensen komen, er activiteiten zijn. Zowel de activiteiten als gesprekken
helpen in het opbouwen met een band met andere jongeren of jongerenwerkers. Dit
helpt als er problemen zijn. Zo zegt een jongere dat hij eerst kwam voor de lol en om zijn
zorgen te vergeten. Toen zijn zorgen groter werden kon hij erover praten en voelde hij
zich begrepen. Vertrouwen is een belangrijke voorwaarde om iemand hulp te vragen.
Iemand kennen is daarvoor nodig. Een luisterend oor is soms genoeg.


Conclusie: vindbaarheid in de wijken waaronder jongerenwerk

Weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?
Is iedereen waarvoor het relevant is in beeld? Hoe wordt omgegaan met eventuele andere
doelgroepen die speciale aandacht vergen, zoals vluchtelingen?
     • Behalve het jongerenwerk zijn er weinig hulpverleners in de wijk. Het BJG is niet
         aanwezig in de wijk. Dit onder andere vanwege tijdsdruk. (zie ook hoofdstuk 3).
     • Veel jongeren weten het jongerenwerk te vinden.

Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?
   • BJG’ers en jongerenwerkers kennen elkaar en verwijzen naar elkaar door.
   • Doorverwijzen van jongerenwerk naar BJG is niet altijd mogelijk, omdat de kloof
      tussen jongere en hulpverlening te groot is. Dit is bijvoorbeeld bij een deel van
      de jonge statushouders zo.


2.6 Uitval en verborgen hulpvragen

Uitval uit hulp Diverse geïnterviewden geven aan dat een deel van de jongeren en hun
familie afhaakt. Deze ouders/jongeren zijn wel in aanraking geweest met instanties,
waaronder jeugdhulp, maar maken er geen gebruik meer van hulp ondanks dat er nog
wel vragen zijn. Hiervoor worden door diverse geïnterviewden de volgende redenen
gegeven:
    • Trajecten versus relatie Gedrag veranderen vergt vaak iets anders dan een traject
        met een kop en een staart. Het gaat veel meer om de relatie; een relatie
        opbouwen en kijken wat er nodig is heeft meer effect. Daarbij is de duur van de
        trajecten vaak kort, bijvoorbeeld 6 of 9 maanden. Soms wordt dat verlengd,
        maar er is meer nodig. De hulp moet passend zijn.
    • Verschil in cultuur Verschil in cultuur tussen bijvoorbeeld het BJG en de
        jongeren. De straatcultuur van jongeren is een andere dan die van hulpverleners.
        Jongeren hebben bijvoorbeeld een ander gevoel van eer. Affiniteit met de
        straatcultuur en deze jongeren is nodig. Niet iedere hulpverlener kan dat. Zo
        kunnen sommige jongeren als intimiderend worden ervaren. Ook zijn veel
        hulpverleners in de jeugdhulp hoog opgeleide, autochtone, vrouwen; de



                                           61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>       diversiteit is beperkt. Dit maakt dat de jongeren vaak een afstand voelen tot hun
       eigen achtergrond.
   •   Wachttijden en motivatie Soms wil de jongere het traject wel, maar is na een tijd
       wachten vanwege wachtlijsten de motivatie weg. Als een jongere eenmaal open
       staat voor hulp dan is het van belang door te pakken anders bedenkt de jongere
       zich en valt hij/zij uit de hulpverlening.
   •   Gebrek aan een netwerk dat kan ondersteunen Er wordt veel verwacht van de
       eigen kracht van sommige jongeren en hun familie. Bij sommige groepen kan het
       eigen netwerk worden ingezet, maar bij andere niet. Het netwerk bestaat soms
       uit mensen die ook met veel problemen kampen en eerder een slecht dan een
       goed voorbeeld geven. Iemand verwijzen naar zijn netwerk is dan niet handig.
       Anders gezegd het is lastig om op je sociale netwerk te bouwen als je buren aan
       de heroïne zijn en je moeder psychotisch is.
   •   De hulpverlening wordt ervaren als complex Er zijn veel instanties in de
       hulpverlening. Ouders hebben vaak contact met meerdere hulpverleners; ze
       raken het overzicht kwijt. Ook hebben ouders vaak zelf problemen.
   •   Het beeld van het BJG/hulpverlening is niet altijd positief Een deel van ouders en
       jongeren klopt niet bij hulpverlening aan omdat ze bang zijn dat de kinderen
       worden afgepakt. Het is bovendien een ‘ons kent ons- cultuur’, we lossen het zelf
       wel op.

Conclusie: uitval en verborgen hulpvragen

Hoe worden ouders/jongeren doorverwezen naar één van de toegangen?
   • Bij het jongerenwerk komen ook jongeren die zijn afgehaakt op de hulpverlening
      in het algemeen, dus inclusief het BJG, maar zeker niet alleen het BJG. Redenen
      voor afhaken zijn onder andere een beperkte aansluiting tussen een
      hulpverleningstraject en de leefwereld van jongeren, wachttijden en
      beeldvorming van de hulpverlening.




                                          62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                               Deel II Bij de toegang



                                      Onderzoeksvragen voor dit deel Dit deel gaat over de
                                      toegang. De vraag is:
                                          6. Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe
                                      is dan het proces tot het krijgen van een beschikking
                                      of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is
                                      het duidelijk wie er toegang heeft gekregen en wie
                                      niet? en waarom wel of niet?
                                      Wat betreft de algemenere vragen over juiste hulp
                                      zijn de vragen van belang:
                                          2. Is er maatwerk waar nodig?
                                          3. Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar
                                      meerdere hulpvragen zijn?

                                      Drie toegangen Er zijn drie toegangen: de
                                      gemeentelijke toegang verzorgd door het BJG, een
                                      arts of een gecertificeerde instelling
                                      (Jeugdbescherming Brabant, De William
                                      Schrikkerstichting of het Leger des Heils).17 Bij de
                                      eerste twee toegangen komen ouders/jongeren met
                                      name terecht als ze zelf vragen hebben. Zoals in
                                      hoofdstuk 2 beschreven kunnen ze naar deze
                                      toegangen zijn verwezen door bijvoorbeeld de
                                      school of het consultatiebureau. De toegang via een
                                      gecertificeerde instelling loopt via de rechter. In het
                                      eerste hoofdstuk beschrijven we de drie toegangen.
                                      De focus ligt daarbij op de gemeentelijke toegang,
                                      omdat de gemeente daarvoor verantwoordelijk is.
                                      De andere twee toegangen nemen we beperkter
                                      mee. De gemeente is niet verantwoordelijk voor
                                      deze toegangen, maar heeft er wel belang bij.

                                    Het Persoonsgebonden budget (PGB) In de meeste
                                    gevallen gaat het bij de drie toegangen om zorg
                                    verstrekt door een zorgaanbieder waarmee de
                                    gemeente een contract heeft afgesloten. Het gaat
                                    dan om ‘Zorg in Natura’ (ZIN). Soms wil de
ouder/jongere een andere aanbieder, bijvoorbeeld omdat het om een specifiek type zorg
gaat. Dit kan worden geregeld via een Persoonsgebonden Budget (PGB). Een PGB
aanvragen loopt via de gemeentelijke toegang verzorgd door het BJG.


17Veilig Thuis heeft ook een mandaat van de gemeente om de rol van toegang vervullen, dat wil
zeggen Veilig Thuis kan direct doorverwijzen. In de praktijk werken Veilig Thuis en het BJG
samen en doet het BJG met name de daadwerkelijke verwijzingen. Daarom nemen we Veilig
Thuis niet mee als toegang.


                                              63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>De toegang bij meerdere hulpvragen in één gezin Integraal werken is een belangrijk
uitgangspunt bij verwijzen. Integraal werken betekent onder andere dat er bij een
hulpvraag wordt gekeken naar welke vragen er nog meer zijn in het gezin. In hoofdstuk
5 gaan we in op de toegang bij meerdere zorgvragen in één gezin.

Voorkomen en oplossen van fricties bij de toegang In het laatste hoofdstuk van dit deel
gaan we in op eventueel fricties tussen verwijzer en ouder/jongere. We staan daarbij stil
bij de opties om te voorkomen dat casussen vast gaan lopen, zoals cliëntondersteuning,
en de mogelijkheden die worden gebruikt om vastgelopen casussen los te trekken.




                                           64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                        Hoofdstuk 3. De drie toegangen



Het hoofdstuk in vogelvlucht
Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe is dan het proces tot het krijgen van een
beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk wie er
toegang heeft gekregen en wie niet? en waarom wel of niet?

Bij de gemeentelijke toegang:
     • Hoe lang de stappen van het toegangsproces gaan duren is vaak onduidelijk voor
        ouders. Dit omdat veel processtappen langer duren dan er officieel voor staat en
        omdat er niet altijd duidelijk over wordt gecommuniceerd.
        Het accent ligt op de wachttijd bij het BJG. Echter de hele periode van
        aanmelding tot beschikking is van belang en kan langer duren dan in de
        beleidsregels opgenomen. Een deel van deze extra doorlooptijd kan worden
        veroorzaakt door motivatieproblemen bij ouders, bijvoorbeeld in situaties
        waarbij de veiligheid van het kind volgens hulpverleners een probleem is.
        Ouders motiveren is echter een ander proces dan het toegangsproces dan dat
        ouders/jongeren zelf zijn gestart.
     • Er worden geen verslagen voor ouders/jongeren gemaakt (er zijn wel interne
        rapportages). Er kan verwarring ontstaan bij ouders als het plan van aanpak niet
        leidt tot een aanvraag terwijl dat wel werd verwacht. Ouders/jongeren kunnen
        wel vragen besluitvorming expliciet te maken, bijvoorbeeld door rapportages op
        te vragen. Ouder/jongeren moeten zich daar wel van bewust zijn en in staat zijn
        die stap te zetten.
     • Er is geen inhoudelijke toets van de gemeente bij zorg in natura-aanvragen (en
        beperkt bij het PGB). Het is de vraag of de (wettelijke) gemeentelijke
        verantwoordelijkheid zo voldoende is geborgd. En daarmee of inwoners gelijk
        worden behandeld in vergelijkbare situaties.
     • Gemeentelijke beschikkingen worden in de praktijk voor maximaal één jaar
        afgegeven. Dat is kort voor situaties waarin het duidelijk is dat er structureel
        hulp nodig is. Dit leidt tot extra handelingen en kan leiden tot extra stress bij
        ouders/jongeren.
     • Er zijn verschillende gemeentelijke loketten voor bijvoorbeeld de Wmo en
        Jeugdhulp. Het is niet altijd duidelijk voor ouders/jongeren welk loket waarvoor
        is. Bovendien wordt er soms geschoven met vragen die tussen beide loketten
        inzitten/beide loketten raken. Dit komt in ieder geval bij de Wmo en jeugdhulp
        voor. Het schuiven tussen loketten kan diverse weken (en soms maanden) in
        beslag nemen en kan leiden tot stress bij betrokkenen.

Huisarts:
   • Het proces bij de toegang van de huisarts is kort en relatief duidelijk. Dit nodigt
       uit deze toegang te benutten.
   • Artsen sturen soms door naar het BJG. Als artsen naar een gespecialiseerde
       jeugdhulpaanbieder verwijzen is dat naar de GGZ.




                                             65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Gecertificeerde instelling:
   • Deze toegang is niet vrijwillig.
   • Er is vaak nog een grote afstand tussen deze toegang en de gemeentelijke
        toegang; dat kan lastig zijn bij opschalen en afschalen.


Inleiding

In dit hoofdstuk bespreken we de drie toegangen - de gemeentelijke toegang, toegang
via artsen en toegang via gecertificeerde instellingen. Het gaat daarbij om het proces dat
ouders/jongeren doorlopen om een verwijzing (of afwijzing voor een verwijzing) te
krijgen. Hoe verloopt dat proces? En is het duidelijk voor ouders?


                       3.1 De gemeentelijke toegang verzorgd door het BJG

                       3.1.1 Het beleid voor de gemeentelijke toegang door het BJG

                        Gemeentelijke verantwoordelijkheid In de Jeugdwet is opgenomen
                        dat het college verantwoordelijk is voor de toegang tot de
                        jeugdhulp. In Oss zijn de regels hiervoor opgenomen in de
Verordening Jeugdhulp gemeente Oss 2015. In de artikelen 4 tot en met 9 van de
verordening is de gemeentelijke toegang tot jeugdhulp bepaald. Het gaat dan over de
stappen van hulpvraag tot en met de beschikking. In de beleidsregels is dat verder
uitgewerkt. Daarbij is aangegeven dat de diverse stappen, uitgezonderd de beschikking,
worden uitgevoerd door de BJG’s.

Stappen proces De beleidsregels geven de volgende procedure aan vanaf het moment dat
het BJG een hulpvraag krijgt:
    • De BJG medewerker neemt contact op met de jeugdige en/of de ouders en maakt
        met hen een afspraak voor het voeren van het gesprek. Dit gesprek is uiterlijk
        binnen twee weken na de melding. Voorafgaand aan het gesprek verzamelt het
        BJG, uiteraard met toestemming van de betrokkenen, gegevens en bescheiden
        die voor het onderzoek nodig zijn.
    • De BJG-medewerker doet in samenspraak met de jeugdige en de ouders een
        onderzoek naar de situatie en komt tot bepaling van welke voorziening het
        meest geschikt is gelet op de situatie en de omstandigheden. Gesprek, onderzoek
        en voorziening worden opgenomen in een verslag: het klantplan. Ouders en
        jongere kunnen opmerkingen maken en aanvullingen geven; deze worden bij het
        plan gevoegd.
    • Als de jeugdige en/of de ouders het klantplan ondertekenen en alle verplichte
        gegevens erop staan dan kan het verslag fungeren als aanvraagformulier voor
        een individuele voorziening; als dat (mede) de uitkomst is van het gesprek.
    • De jeugdige en/of zijn ouders ontvangen de beslissing op de aanvraag binnen 8
        weken na de indiening van de aanvraag schriftelijk in een beschikking. De
        termijn kan worden verlengd met 8 weken.
    • Met de verleningsbeschikking kunnen de jeugdige en/of zijn ouders zich
        aanmelden bij een zorgaanbieder welke is gecontracteerd door de gemeente.

De procedure van hulpvraag tot aanvraag mag acht weken duren. Dit is bepaald in de
Algemene Wet Bestuursrecht. In afbeelding 2 geven we de tijdlijn van het proces weer.




                                           66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Afbeelding 2. Proces aanvraag zorg in natura




                                               67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Taken gemandateerd aan BJG’s De uitvoering van de stappen uit het beleidsplan is
belegd bij de BJG’s. De BJG’s voeren daarmee wettelijke taken voor de gemeente uit. Dat
de BJG’s deze taken doen is geregeld in de subsidie-overeenkomst Ons Welzijn 2018 –
2019. Zie tekstkader 3 in hoofdstuk 2 voor meer achtergrond over de taken van Ons
Welzijn en de gemeenten waarvoor Ons Welzijn werkt.

De belangrijkste bepalingen in de subsidie-overeenkomst voor de mandatering van de
taken van het college aan de BJG’s is bepaling H en K onder het kopje ‘specifieke
kerntaken van de BJG’s’. Deze bepalingen luiden:

“H. Toegang tot Jeugdhulp: in mandaat van het College werkzaamheden verrichten met
betrekking tot de toeleiding naar, advisering over en de bepaling van de aangewezen
voorziening op het gebied van Jeugdhulp (artikel 2.7, tweede lid, en artikel 7.4.0, eerste lid,
Jeugdwet).
Het nemen van een besluit op het gebied van Jeugdhulp, waaronder moet worden verstaan
het maken van de beschikking en het behandelen van het bezwaarschrift behoren tot de
werkzaamheden van de Gemeente.”

“K. Het in mandaat van het College bepalen dat een voorziening op het gebied van
jeugdhulp en verblijf niet zijnde verblijf bij een pleegouder nodig is (artikel 6.1.2, vijfde lid,
Jeugdwet ).”

Borgen van afspraken gemandateerd aan BJG’s Het college heeft wettelijke taken
gemandateerd aan de BJG’s. Dit betekent dat de gemeente de gesubsidieerde activiteiten
kan afdwingen.18
In de subsidieovereenkomst zijn onder andere uitgangspunten bepaald die tot doel
hebben dat BJG’s hun taken goed uitvoeren. Het gaat dan om de uitgangspunten:
    • Medewerkers en/of teams kennen de wettelijke kaders en houden zich eraan.
    • BJG’s beschikken over deskundigheid op het gebied van opvoed- en
        opgroeiondersteuning, preventieve jeugdgezondheidszorg, jeugd met beperking,
        jeugdpsychologie en veiligheid met als doel dat ze de druk op jeugdhulp kunnen
        verlichten.
    • BJG’s werken met integrale professionals, waarbij expertise geborgd is en
        specialisatie mogelijk is.

Daarnaast zijn er maatschappelijke en strategische doelen geformuleerd in de
overeenkomst waar Ons Welzijn aan moet voldoen. Daaronder zijn regionale SMART-
resultaten geformuleerd. Voor de taken van de BJG zijn onder andere de volgende
prestatie-indicatoren genoemd:
    • Alle BJG’s (en Sociale Teams) zijn in 2018 zo ingericht dat zij hun kerntaken uit
        kunnen voeren passend bij de behoeften van het gebied waarin ze werken en dat
        er geen wachtlijsten zijn bij het BJG.
        Prestatie-indicator: geen wachtlijst (Burgers staan niet langer dan 2 weken op
        de aanmeldlijst) (prestatie-indicator 3, blz. 11 subsidieovereenkomst).
    • De BJG’s (en Sociale Teams) motiveren alle oplossingen middels een
        handelingskader op basis van de driehoek legitimiteit, betrokkenheid en
        rendement.
        Prestatie-indicator: motivatie op basis van de drie elementen 100% zichtbaar in

18Het gaat om een subsidieovereenkomst met prestatienormen, omdat het om wettelijke taken
gaat. Een gemeente kan dan op grond van artikel 4:36, tweede lid van de Algemene wet
bestuursrecht naast de subsidieverlening een zogeheten uitvoeringsovereenkomst (ook wel
afdwingovereenkomst genoemd) sluiten (Bron: BZK, Subsidiëren of inkopen? Handreiking voor
ambtelijke professionals, p.3, zoals aangehaald in het rapport ‘Samenwerken in en buiten Oss’).


                                                68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>          alle aanvragen tot beschikking en/of plannen via steekproef. (prestatie-indicator
          5, blz. 11 subsidieovereenkomst).

Beschikkingen De aanvraag voor jeugdhulp, opgesteld door het BJG, wordt vervolgens
door het BJG naar de gemeente gestuurd. De gemeente beslist en stelt de beschikking op.
In de beleidsregels is bepaald dat de beschikking voor maximaal één jaar is, tenzij de
aard van de voorziening zich ertegen verzet of duidelijk is dat de aangevraagde hulp
voor een langere tijd nodig is. In de verordening is daar niets over opgenomen.

Bezwaar – en beroep Tegen een beschikking kan bezwaar worden gemaakt door een
brief te schrijven aan de gemeente. De gemeente kijkt of (pre-)mediation een optie is.
Als dat geen optie is schrijft de gemeente een verweerschrift op de aanvraag. Vervolgens
volgt een hoorzitting van de bezwaarschriftcommissie. Deze commissie bestaat uit drie
onafhankelijke leden. Beide kanten (ouder en gemeente) worden gehoord waarna de
commissie een advies geeft. Daarna volgt een beslissing van de gemeente waarbij bijna
altijd het advies van de commissie wordt opgevolgd. De stukken gaan naar de
wethouder en burgemeester, advocaat en ouder.
Na de bezwaarprocedure kunnen inwoners in beroep gaan (beroepsschrift). Dat loopt
via de rechtbank.

Jurisprudentie In diverse gemeenten lopen zaken over jeugdhulp tegen de gemeente. De
uitspraken in deze procedures zijn voor andere gemeenten van belang, omdat zo de
Jeugdwet duidelijker kan worden geïnterpreteerd. Zo blijkt uit een uitspraak van de
Centrale raad van beroep van mei 2017 dat een besluit in de Jeugdwet een duidelijke
grondslag moet hebben.19 Dat wil zeggen er moet een goede onderbouwing zijn om een
aanvraag af te wijzen. Het moet duidelijk zijn wie het onderzoek heeft gedaan en hoe is
vastgesteld wat nodig is. Dat moet vrij uitgebreid met bijvoorbeeld de uren van het
sociale netwerk en welke voorziening.


3.1.2 De uitvoering van de toegang door het BJG

De stappen De stappen van het proces voor het aanvragen van een beschikking worden
gevolgd. Nadat een hulpvraag is geregistreerd volgt een gesprek met het BJG en een
onderzoek waarna een klantplan wordt gemaakt. Dit plan wordt als aanvraag ingediend
bij de gemeente. De gemeente beschikt en controleert of datum en dergelijke zijn
ingevuld, maar doet verder geen inhoudelijke controle (bij een PGB is dat anders; zie
hiervoor hoofdstuk 4).

Aandachtspunten Er zijn drie aandachtspunten bij deze stappen:
   • Registratie en gespreksverslagen: bij casussen die niet leiden tot een aanvraag
       zijn er geen (formele) mogelijkheden voor de ouder/jongere om zijn/haar
       mening te geven. Er kan dan bijvoorbeeld wel een plan liggen voor lichtere hulp,
       maar er is dan geen besluit op papier dat specialistische hulp niet nodig is.
   • De wachttijd en doorlooptijd.
   • De verantwoordelijkheidsafbakening BJG en gemeente.
Hieronder gaan we op deze drie aandachtspunten in.

Registreren en gespreksverslagen Als een ouder/jongere zich meldt bij het BJG wordt er
een dossier aangemaakt. De diverse stappen van de procedure en het onderzoek
worden geregistreerd. Het onderzoek mondt uit in een klantplan dat tevens de aanvraag


19   https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:CRVB:2017:1477


                                             69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>is. Dit plan wordt ondertekend door de ouders en als de jongere 12 jaar of ouder is ook
door de jongere. Dit plan wordt in concept aan de ouder/jongere voorgelegd. Zij kunnen
dan hun commentaar geven. Als een ouder/jongere het niet helemaal eens is of iets wil
aanvullen kan dat op de aanvraag worden gezet.
Tijdens het aanvraag proces worden er geen verslagen gemaakt die worden gedeeld met
de ouders/jongeren. Dat betekent onder andere dat als de melding van de
ouder/jongere niet leidt tot een aanvraag de ouder en/of jongere dit veelal niet op
papier staat en dus kunnen ouders/jongeren niet aangeven dat ze het niet eens zijn.
Bijvoorbeeld, als er géén aanvraag voor specialistische jeugdhulp wordt ingediend door
het BJG20, maar het BJG verwijst door naar lokale hulp of versterkt zelf hulp dan kunnen
de ouders/jongere geen bezwaar maken, omdat er geen gespreksverslagen zijn en geen
besluit. Ouders/jongere kunnen bij de jeugdhulp wel om een verslag vragen. Ze moeten
daar dan wel van op de hoogte zijn. Ook is het mogelijk dat ouders/jongeren de
rapportages die het BJG zelf gebruikt opvraagt. Daarnaast kunnen ouders, volgens de
verordening zelf een aanvraag indien bij de gemeente. Ouders/jongeren moeten dan wel
van deze opties op de hoogte zijn. Bovendien zijn het geen gemakkelijk toegankelijke
manieren.21
We merken op dat het onder bijvoorbeeld de Wmo het wel gebruikelijk is dat er een
gespreksverslag is. Bij de Wmo kan de klant zijn opmerkingen geven op het verslag,

Wachttijd en doorlooptijd Het vaakst genoemde aandachtspunt bij het BJG is de
wachttijd. Dat is het aantal weken voordat het BJG een gemelde aanvraag in behandeling
neemt. Formeel is dat binnen twee weken. In de praktijk is dat drie á vier weken,
uitlopend naar zeven á acht weken.

Wachttijd De wachttijd is langer dan afgesproken. Redenen die hiervoor worden
genoemd zijn:
    • Het aantal casussen is hoger dan verwacht.
    • De casussen zijn zwaarder dan oorspronkelijk verwacht.
    • Bij de start was het onduidelijk hoeveel tijd de hulpverlening kost die het BJG
         levert. Hetzelfde geldt voor de tijd die intake kost.
    • Het kost veel meer tijd om te zoeken naar een plek bij zorgaanbieders dan
         waarmee rekening werd gehouden (zie verder hoofdstuk 7).
    • Discussies over afbakening van de taken van het BJG, met bijvoorbeeld Veilig
         Thuis en met de gemeente hebben ook tijd gekost.
Daarnaast geven diverse geïnterviewden aan dat er startproblemen waren, zoals de
fusie van vier organisaties naar Ons Welzijn en de nieuwe organisatie inrichting van Ons
Welzijn. Dit kostte in het begin extra tijd.
Er zijn diverse maatregelen om de wachtlijsten terug te brengen. Zo is er twee fte extra
ingezet (brief aan de gemeenteraad over ‘plan van Aanpak wegwerken wachtlijst BJG’
van 14 maart 2017). Ook heeft het BJG de werkwijze aangepakt. Zo is er een
aanmeldfunctionaris aangesteld die kijkt of mensen snel geholpen kunnen worden met
bijvoorbeeld 1 á 2 gesprekken. Alleen de zwaardere vragen komen op de wachtlijst.
Daarnaast heeft Ons Welzijn aangegeven betere afspraken te willen maken met de



20 Ouders kunnen ook volgens de verordening ook zelf een aanvraag indienen bij de gemeente.
De aanvraag wordt dan door de gemeente naar het BJG gestuurd, waarna de processtappen
worden doorlopen. Het is voorjaar 2018 één keer gebeurd dat een ouder direct bij de gemeente
een aanvraag indiende.
21 Voor de volledigheid merken we op dat ouders/jongeren wel een klacht kunnen indienen bij

het BJG. Klachten gaan echter over persoonlijke bejegening. Klachten gaan niet over de
inhoudelijke keuzen.


                                             70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>gemeente en gespecialiseerde jeugdhulpaanbieders over de rolverdeling in het stelsel
(zie blz. 2 van de brief van 14 maart 2017).

Doorlooptijd Naast de wachttijd is er in de praktijk ook regelmatig een langere
doorlooptijd, dat wil zeggen de tijd tussen het moment dat het BJG met de aanvraag
begint en de afhandeling is langer dan het wettelijk aantal weken. In de ideale casus is
de doorlooptijd zes weken.22 Geïnterviewden geven aan dat deze doorlooptijd alleen
mogelijk is bij een heldere casus. Het proces ziet er dan als volgt uit:
    • Bij een heldere casus zijn twee tot drie gesprekken voldoende. Dat kan in
        ongeveer vier weken.
    • Daarna wordt het plan van aanpak gemaakt en de aanvraag voor specialistische
        zorg gemaakt. Dat kost ongeveer één week.

Zodra een zaak meer complex is of er iets in de afspraken niet soepel loopt is de
doorlooptijd langer. Redenen die zijn gegeven voor een langere doorlooptijd zijn:
   • Er moet informatie worden opgevraagd bij scholen/leraren, instellingen en
       dergelijke. Dat kan tijd kosten.
   • Niet alle afspraken gaan door, bijvoorbeeld omdat ouders afzeggen of omdat
       hulpverleners afzeggen. Hulpverleners kunnen bijvoorbeeld afzeggen omdat er
       bij een andere jongere een crisis is. De nieuwe afspraak is dan niet altijd snel
       weer gepland, omdat agenda’s vol zijn met andere afspraken, er feestdagen
       kunnen zijn en vakanties.
   • Soms zijn er meerdere gesprekken nodig om de casus helder te krijgen,
       bijvoorbeeld omdat het om complexe zaken gaat.
   • Soms zijn er meerdere gesprekken nodig, omdat het om moeilijke zaken gaat,
       waarbij bijvoorbeeld Veilig Thuis is betrokken en/of waar meespeelt dat de
       ouders een verstandelijke beperking hebben. Het gaat dan ook om het motiveren
       van mensen; dat kan tijd kosten.

In de stukken van de gemeente Oss ligt het accent op de wachttijd. Bijvoorbeeld bij de
prestatie-indicatoren in de subsidieovereenkomst met Ons Welzijn gaat het op de
wachttijd. De prestatie-indicator is: geen wachtlijst (Burgers staan niet langer dan 2
weken op de aanmeldlijst). Wel staat er in de subsidieovereenkomst onder monitoren
en verantwoorden dat Ons Welzijn informatie aanlevert over wachttijden en
doorlooptijden.

Verantwoordelijkheidsafbakening BJG en gemeente Bij aanvragen voor zorg in natura
krijgt de gemeente beperkte informatie van het BJG. De gemeente controleert alleen de
vormvereisten (staan alle codes, datum, handtekeningen en dergelijke erop) en maakt
vervolgens de beschikking. De beschikkingen worden snel na de aanvraag gemaakt.
Er is discussie tussen het BJG en de gemeente over wat de verantwoordelijkheid van het
BJG en wat van de gemeente is:
    • Uit gesprekken blijkt dat het uitgangspunt van het BJG is dat ze verwijzen vanuit
         hun professionele kennis en dat hun eigen proces waarborgt dat de verwijzingen
         goed zijn. Het proces houdt op hoofdlijnen in dat alle BJG’ers kunnen verwijzen
         en dat er altijd een collega meekijkt. Werkbegeleiders kijken ook mee. En er is
         casuïstiekoverleg. Met de kanttekening dat niet alle casussen worden besproken
         in dat overleg, omdat daar geen tijd voor is. Bovendien is het uitgangspunt van


22De wettelijke termijn is acht weken. Er wordt rekening gehouden met twee weken wachttijd na
de melding. Dit betekent dat er voor de rest van het proces tot aanvraag nog zes weken
overblijven.


                                             71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>            het BJG dat, vanwege privacy, er maar beperkt informatie kan worden
            doorgegeven aan de gemeente. Tot slot, maakt Ons Welzijn half jaar rapportages
            waarin ze verantwoording afleggen over bijvoorbeeld de prestatie –indicatoren.
    •       Gemeentemedewerkers (backoffice) vinden het hun taak om de aanvragen te
            toetsen op meer dan de vormvereisten. Een motivatie van de aanvraag wordt
            daarom wenselijk gevonden, terwijl die tot nu toe ontbreekt. Ook zou men graag
            een beter beeld hebben van de diagnoses die zijn gesteld. Men zou graag weten
            of er is getoetst door een specialist. Privacy is volgens de medewerkers geregeld
            doordat ouders/jongeren bij het indienen van de aanvraag ook tekenen voor het
            doorgeven van de benodigde informatie.

De discussie tussen het BJG en de gemeente wordt in meer gemeenten gevoerd. Het gaat
over de vraag of:
    • Het BJG een status heeft vergelijkbaar met bijvoorbeeld een arts: de BJG-er is
       deskundig en wordt daarom niet gecontroleerd. Hoogstens door de
       beroepsgroep, maar niet door de gemeente.
    • De gemeente heeft bij de Jeugdwet een rol zoals bij de Wmo. De Wmo-
       consulenten zijn in dienst van de gemeente en zijn geen hulpverleners. De Wmo-
       consulenten nemen deel aan bijvoorbeeld de Sociale Teams. Zo wordt de
       samenwerking gezocht.
De Jeugdwet legt de verantwoordelijkheid bij het college neer. Zoals in paragraaf 3.1.1
aangegeven kunnen de taken grotendeels worden gemandateerd. Bij mandateren gaat
het om “de bevoegdheid om in naam van een bestuursorgaan besluiten te nemen” (artikel
10:1 Algemene wet bestuursrecht). Daarmee blijft de gemeente of specifieker het college
verantwoordelijk. Anders gezegd de BJG’er heeft niet de status van een arts, omdat de
gemeente eindverantwoordelijk is.

De discussie tussen BJG en gemeente heeft ertoe geleid dat er een medewerker is
aangesteld bij de gemeente die de samenwerking tussen BJG en gemeente (backoffice)
gaat verbeteren. Inmiddels is er een plan van aanpak voor verbetering. Dit plan is
gebaseerd op gesprekken met alle partijen en op de ‘Klantreis PGB jeugd’. In een
klantreis wordt het proces met betrokken burgers doorgenomen. In het plan van aanpak
zijn drie onderwerpen voor verbetering opgenomen: proces, samenwerking en
scholing.23 Bij het onderwerp proces wordt ook gekeken naar de aanvraag voor zorg in
natura. Het gaat dan vooral om de werkwijze. De meer principiële vraag: wie is
waarvoor verantwoordelijk en wat betekent dat is tot nu toe niet geagendeerd.

De afbakening van de verantwoordelijkheden van het jeugdteam speelt in meer
gemeenten. De keuzen die worden gemaakt zijn divers. In tekstkader 7 schetsen we dat
kort.

Tekstkader 7. Taakafbakening wijkteam - gemeente

        -  Er zijn gemeenten waar het volledige wijkteam in dienst is van de gemeente (zie ook
           tekstkader 2 in paragraaf 2.2.).
      - Er zijn diverse gemeenten waar de hulpverleners in het jeugdteam van verschillende
           organisaties afkomstig zijn. Zo had de gemeente Arnhem oorspronkelijk voor de acht
           wijkteams een samenwerkingsovereenkomst met 26 verschillende
           moederorganisaties. De eenheidsmanager van deze gemeente gaf leiding aan de
           wijkteams en was verantwoordelijk voor het dagelijks handelen van de wijkteams
           (rapport inspectie Jeugdzorg, april 2016, p. 9). Inmiddels is in Arnhem een stichting
           opgericht.
      - Sommige gemeenten hebben een kwaliteitsmedewerker die steekproefsgewijs nagaat
           of de beschikkingen voldoen aan de afspraken. Een reden hiervoor is ook om na te gaan
23 De klantreis is bij het schrijven van dit rapport nog niet afgerond.
           of gelijke zaken gelijk worden behandeld; verschillen tussen burgers moet te
           rechtvaardigen zijn.
                                               72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Beschikking De zorg in natura-aanvraag wordt altijd toegekend. Het maken van de
beschikking is alleen een formaliteit. Bij zorg in natura -aanvragen is de beschikking
ruim binnen de tijd.

Bezwaar en beroepsprocedure Er zijn geen bezwaar- en beroepszaken bij zorg in natura -
aanvragen.


3.1.3 De praktijk van de gemeentelijke toegang door het BJG van ouders en jongeren

De stappen Diverse geïnterviewde ouders zijn tevreden over het proces om te komen tot
een plan van aanpak. Ook als dit een paar gesprekken vergt is dat vaak geen probleem,
zolang maar duidelijk is dat het loopt en wanneer de volgende stap komt. Ook kunnen
ouders meelezen met het plan van aanpak en hun input geven.

Niet-standaard vragen Het proces verloopt echter niet altijd soepel. Hobbels kunnen
ontstaan als de hulpvraag niet standaard is. Het gaat dan om hulpvragen waar discussie
ontstaat over bij welk loket de vraag hoort: gaat het om een vraag voor het BJG? of voor
beschermd wonen? Of de Wmo? We zijn casussen tegengekomen waar de vraag bij welk
loket een hulpvraag hoort maanden heeft gespeeld. Bovendien leidt het regelmatig ook
tot meerdere beschikkingen, bijvoorbeeld bij ouders met een verstandelijke beperking
wordt er regelmatig een beschikking vanuit de Wmo en vanuit jeugdhulp gegeven. Beide
beschikkingen zijn voor verschillende typen hulp, maar dit onderscheid is soms alleen
theoretisch. In het dagelijks leven van de ouder is dat onderscheid niet te maken.
Hobbels ontstaan ook bij hulpvragen waar verschillende problematieken bij elkaar
komen, zoals een combinatie van een onder toezichtstelling van (een deel van de
kinderen) en andere vragen. Ook als er meerdere woonplaatsen (bij bijvoorbeeld
gescheiden ouders) spelen kan het ingewikkeld worden. Bij ingewikkelde vragen kan de
doorlooptijd aanzienlijk oplopen. Een half jaar is dan, in de casussen die ons werden
genoemd, geen uitzondering.

Belang van zorgvuldige communicatie Ouders zien het proces van vraag naar aanmelding
tot beschikking en vervolgens zorgaanbod vaak als een geheel. De wachttijd voor het
eerste gesprek bij het BJG telt dan niet als een losse stap. Een wachttijd van 3 tot 4
weken voor het BJG is dan niet op zichzelf staand. Een vader haalde zijn schouder op
over wachttijden van 1 of 1,5 maand bij het BJG; op het hele traject dat hij doorliep van
problemen op school tot daadwerkelijke ondersteuning was dat beperkt.
De manier van communiceren over de wachttijd en doorlooptijd is cruciaal. Een moeder
gaf aan dat het weliswaar even duurde voor het plan van aanpak werd afgerond, maar
dat ze zich gerustgesteld voelde omdat ze telkens wel vlot antwoord kreeg op haar vraag
over de stand van zaken. Ouders geven aan dat lang moeten wachten zonder dat
duidelijk is waarom veel stressvoller is; niet weten in welke fase het proces zit, geen
contact kunnen krijgen met een medewerker, wisselende medewerkers en zoek
geraakte documenten leiden tot heel veel stress.
Anders gezegd wachttijden en doorlooptijden zijn belangrijk, maar zorgvuldig
communiceren over wachttijden en het proces is nog belangrijker. Als de manier van
communiceren niet goed verloopt stijgt de stress snel. Van loket a naar b te worden
gestuurd en weer terug geeft een gevoel van machteloosheid. Iets vaak moeten uitleggen
aan verschillende mensen, bijvoorbeeld vanwege personeelswisselingen, is eveneens
stressvol; ook omdat het om problemen gaat waar ouders zich soms voor schamen.

Transparantie beslissing tot geen aanvraag Indien een melding niet leidt tot een
aanvraag zal dit vaak in overeenstemming met de ouders/jongeren worden besloten. Dit
is echter niet altijd het geval. Als er geen aanvraag is of een verslag kunnen


                                           73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>ouders/jongeren niet (formeel) aangeven of ze het er mee eens zijn of niet. Er zijn dus
geen gegevens over de mate waarin ouders/jongeren zich kunnen vinden in het proces.
Wel is het duidelijk dat diverse ouders/jongeren het proces als onduidelijk ervaren. Een
moeder geeft aan dat ze wel om een verslag kon vragen, maar dat haar dat werd
afgeraden. Doordat ze van het verslag afzag en er geen aanvraag werd gedaan bleef ze
met haar zorgvraag zitten.

Lengte beschikkingen Beschikkingen worden standaard voor maximaal één jaar
afgegeven. Omdat de doorlooptijd van melding tot beschikking regelmatig lang is – dit
geldt ook voor verlengingen – krijgen ouders soms het gevoel dat ze in een permanent
proces zitten van aanvragen van jeugdhulp. In gezinnen waar meerdere beschikkingen
zijn met verschillende looptijden speelt dat nog meer. Bovendien is het voor diverse
zorgvragen evident dat de zorgvraag langer is dan één jaar. Het BJG geeft aan dat er een
verschil is tussen jeugdhulp voor een incident (bijvoorbeeld een vechtscheiding) en
voor jeugdhulp waarbij sprake is van een vraag vanuit een diagnose, zoals autisme,
ADHD of een verstandelijke beperking. Het BJG heeft de gemeente gevraagd
beschikkingen met een langere doorlooptijd mogelijk te maken. In de verordening is
geen looptijd opgenomen. In de beleidsregels is opgenomen dat de looptijd maximaal
één jaar is, tenzij de aard van de voorziening zich hiertegen verzet of duidelijk is dat de
aangevraagde hulp voor een langere periode noodzakelijk is. In de praktijk wordt
standaard uitgegaan van één jaar of korter. De gemeente heeft het BJG gevraagd aan te
geven voor welke cases dit wenselijk is zodat dit meegenomen kan worden in de nieuwe
verordening en beleidsregels.

Bezwaar en beroep Er zijn niet veel bezwaarprocedures in Oss voor Jeugdhulp. Alle
bezwaarprocedures betreffen PGB’s. We gaan daar in hoofdstuk 4 verder op in. Hier
melden we alleen dat de beslissingen op PGB-bezwaarschriften tot nu toe veelal lang
duurden; dat wil zeggen langer dan de wet aangeeft. De verwachting is dat dit is
opgelost doordat er meer capaciteit op is ingezet zomer 2018.



                             3.2 Toegang via huisartsen of andere artsen

                             3.2.1 Beleid toegang door artsen

                            Landelijk beleid toegang tot specialistische jeugdhulp door
                            artsen Iedere arts kan verwijzen naar een specialist. Tot
                            2015 konden artsen, wat betreft jeugdhulp, alleen
                            verwijzen naar de geestelijke gezondheidszorg. Vanaf 2015
                            kan een arts verwijzen naar alle vormen van jeugdhulp; dus
ook naar bijvoorbeeld een zorgaanbieder voor vechtscheidingen.

Procedure van verwijzing door een arts De procedure van verwijzing is eenvoudig. De
arts schrijft een verwijsbrief uit en de ouder/jongere heeft toegang tot de specialistische
jeugdzorg. De verwijzing kan in één afspraak met de huisarts zijn geregeld.
In sommige gemeenten maakt de gemeente nog een beschikking op deze verwijzing.
Door de gemeente Oss is ervoor gekozen dit niet standaard te doen. Wel kunnen
ouders/jongeren een beschikking aanvragen na verwijzing van de arts, maar daar is
geen noodzaak voor (beleidsregels, p. 15).

Relatie artsen – gemeenten Het belang van de gemeente bij de toegang via de huisarts is
dat de gemeente de jeugdhulp waarvoor de toegang is verleend moet betalen. Ook moet



                                            74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>de gemeente ervoor zorgen dat er genoeg aanbod is. Het belang van de gemeente is dat
artsen gebruik maken van lichtere vormen van hulp daar waar dat passend is. Ook is het
van belang dat artsen bredere problematiek herkennen en doorverwijzen naar
bijvoorbeeld het BJG. In hoofdstuk 2 zijn we ingegaan op de samenwerking tussen BJG
en artsen. Daar gaan we hier niet verder op in.

Verschil van mening arts – ouder We merken hier op dat het mogelijk is dat een
ouder/jongere het niet eens is met de huisarts of een andere arts. Het kan dan gaan om
de diagnose, behandelplan of uitgevoerde behandeling. Een ouder/jongere kan dan een
second opinion aanvragen. De arts kan zelf doorverwijzen naar een arts voor een second
opinion, de ouder/jongere kan ook zelf een arts kiezen (onder voorwaarden van de
verzekeraar). De verzekeraar kan ook bemiddelen.
We hebben dit voor de volledigheid opgenomen, om aan te geven dat er ook een
regeling is voor onenigheid voor deze toegang tot jeugdhulp. We gaan daar in dit
onderzoek niet verder op in, omdat dit buiten de gemeentelijke verantwoordelijkheid
valt.


3.2.2 Uitvoering toegang door artsen

Type verwijzingen artsen Van artsen wordt in interviews regelmatig gezegd dat ze
standaard doorverwijzen naar de geestelijke gezondheidszorg. Zo ver we kunnen
nagaan verwijzen artsen inderdaad naar de geestelijke gezondheidszorg en niet naar
andere jeugdhulpaanbieders. Als artsen een signaal hebben dat er andere problemen
zijn verwijzen ze naar het BJG, dus naar een andere toegang voor jeugdhulp.

Informatie afspraken BJG en huisartsen Er zijn afspraken over informatie uitwisseling
tussen het BJG en huisartsen. De afspraak is dat als iemand door het BJG wordt gezien er
een terugkoppeling richting huisartsen plaatsvindt. Dit gebeurt in de praktijk beperkt.
De huisarts krijgt wel standaard bericht van de gecertificeerde instellingen.


3.2.3 Praktijk toegang door artsen

Aandeel medische verwijzingen 31% van de verwijzingen in Oss in 2017 vond plaats door
de huisarts, jeugdarts of medisch specialist. Zoals afbeelding 3 laat zien is dat lager dan
in de provincie Noord-Brabant (47%) en lager dan het landelijke beeld (44%).
Hier horen twee kanttekeningen bij. De eerste is dat het percentage ‘geen verwijzer’
relatief hoog is in Oss. Geen verwijzer betekent in principe dat het gaat om een
jeugdhulptraject dat niet loopt via een van de toegangen. Zoals in de afbeelding
zichtbaar is dat percentage veel groter in Oss (28%) dan bijvoorbeeld in de provincie
Noord-Brabant (5%).
De tweede kanttekening is dat het totale percentage van jeugdhulptrajecten in Oss
relatief groot is. Het percentage jongeren met jeugdhulp van het totaal aantal jongeren
van 0 tot 18 jaar is in Oss 13,9%, in Noord-Brabant 10,6% en in Nederland 11,2%
(cijfers CBS, statline, 30 augustus 2018).




                                            75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3. Verwijzers naar jeugdhulptrajecten*
(percentage van totaal aantal trajecten) %




             Oss          29              27            23 8 0           28        4    Gemeentelijke toegang
                                                                                        Huisarts
                                                                                        Jeugdarts
 Noord-Brabant             34                       40              35        9 05 3    Medisch specialist
                                                                                        Gecertificeerde instelling
                                                                                        Rechter, Officier van Justitie, ...
                                                                                        Geen verwijzer
      Nederland          27                   36              2 6   9 0 9        10
                                                                                        Verwijzer onbekend


                   0           20        40              60          80           100

* Meerdere trajecten per jongere zijn mogelijk
Bron, CBS statline, download 30 augustus 2018


Verwijzingen arts Voor een ouder of een jongere is een voordeel van een verwijzing door
een arts dat het snel is. In één consult kan een ouder of jongeren worden doorverwezen.
Ook is het de eerste hulpverlener aan wie veel ouders of jongeren denken (zie hoofdstuk
2). Bovendien lijkt het er in de interviews op dat ouders de huisarts regelmatig als
‘laatste strohalm’ zien, dat wil zeggen als het bij het BJG niet lukt kan de vraag bij de
(huis)arts worden neergelegd. Artsen geven volgens sommigen (te) snel toe aan ouders.
Artsen zelf geven aan dat ouders of jongeren veeleisend kunnen zijn en er veel wordt
verwacht van een arts. Dat laat overigens onverlet dat artsen ouders of jongeren ook
regelmatig naar het BJG verwijzen, bijvoorbeeld als de vragen meer opvoedkundig zijn.


                           3.3 Toegang via gecertificeerde instellingen

                           3.3.1 Het beleid voor de toegang via gecertificeerde
                           instellingen

                           Landelijke regels De toegang via een gecertificeerde instelling is
                           landelijk geregeld. Deze toegang verloopt in een aantal
stappen:
    • Er is een melding bij Veilig Thuis of er zijn via andere instellingen, bijvoorbeeld
       het BJG, signalen dat een thuissituatie onveilig is voor een kind.
    • Als deze signalen ernstig zijn en/of als jeugdhulp via BJG en zorgaanbieders niet
       helpt dan wordt de Raad voor de Kinderbescherming ingeschakeld. Deze doet
       onderzoek.
    • De Raad voor de Kinderbescherming kan op basis van het onderzoek adviseren
       dat een kinderbeschermende maatregel nodig is en doet een verzoek daartoe
       aan de rechter.
    • De rechter houdt een zitting over het verzoek van de Raad en hoort daarbij de
       ouders en jongeren vanaf 12 jaar.




                                                   76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>    •   De rechter doet uitspraak. Als hij een kinderbeschermende maatregel instelt
        gaat het om ondertoezichtstelling (met of zonder machtiging tot uit
        huisplaatsing) of om een gezagbeëindigende maatregel
    • De gecertificeerde instelling die de maatregelen gaat uitvoeren wordt door de
        rechter aangewezen. De instelling zal een gezinsvoogd aanwijzen.
Het proces van melding bij de Raad voor de Kinderbescherming tot de uitspraak van de
rechter duurt enkele maanden tot een half jaar. Uit onderzoek in Midden- en West-
Brabant blijkt dat de doorlooptijd gemiddeld langer is (Van Montfoort, 2018). Voor
Noordoost-Brabant is dat niet onderzocht.

Ouders Ouders die het niet eens zijn met het verzoek dat bij de rechter ligt kunnen in
verweer gaan. De rechter neemt dat mee in zijn beslissing. Ouders die het niet eens zijn
met de uitspraak van de rechter kunnen in hoger beroep gaan en daarna in cassatie.

Onder toezichtstelling Bij onder toezichtstelling maakt de gezinsvoogd een plan van
aanpak, bespreekt dat met ouders en regelt jeugdhulp. Ouders zijn verplicht de
aanwijzingen van de gezinsvoogd op te volgen. De onder toezichtstelling is voor een
termijn van maximaal één jaar. Daarna kan verlenging worden aangevraagd. Er kan ook
een verzoek tot beëindiging worden ingediend bij de rechter.

Rol van de gemeente De gemeente heeft geen verantwoordelijkheid voor deze toegang,
maar moet wel zorgen voor de beschikbaarheid van de jeugdhulp die de gecertificeerde
instellingen nodig vinden. De gemeente heeft dus wel een belang bij de ingezette hulp.
Er zijn een paar manieren waarop de gemeente hierop probeert te sturen. Het streven is
dat met name te doen door goede afspraken te maken met diverse partijen. Het gaat dan
bijvoorbeeld om:
    • Overleg tussen gezinsvoogd en BJG, vooral bij het instellen van maatregelen en
         bij het afsluiten, met een overdracht naar het BJG.
    • Overleg van alle betrokken partijen (gemeente, Raad voor de
         Kinderbescherming, gecertificeerde instellingen, Veilig Thuis en BJG). Hierbij
         speelt de jeugdbeschermingstafel een rol.

Jeugdbeschermingstafel De beschermingstafel bespreekt of een onderzoek door de Raad
voor de Kinderbescherming noodzakelijk is, of dat het onder bepaalde voorwaarden kan
worden uitgesteld. Mogelijke uitkomsten zijn:
    • De hulpverlening in het vrijwillige kader gaat door.
    • Er komt hulpverlening met drangkader (Raadsonderzoek wordt tijdelijk
        uitgesteld).
    • Er blijft hulpverlening, maar er start ook een onderzoek door de Raad voor de
        Kinderbescherming.
In Oss is ook een jeugdbeschermingstafel. Ouders worden hierbij verzocht aanwezig te
zijn.


3.3.2 Uitvoering van de toegang via gecertificeerde instellingen

Type verwijzingen In Oss zijn drie gecertificeerde instellingen: Jeugdbescherming
Brabant, de William Schrikker stichting en het Leger de Heils. De laatste is relatief klein
in Oss en laten we hier buiten beschouwing.
De William Schrikker stichting heeft een specifieke doelgroep namelijk, kort
samengevat, ouders en/of jongeren met een licht verstandelijk beperking. De William
Schrikker stichting verwijst naar alle type jeugdhulp, vaak gericht op verstandelijke
beperkingen, maar dat hoeft niet. Als een ouder een verstandelijke beperking heeft en



                                            77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>een kind niet dan kan de hulp aan het kind een ‘reguliere’ woonplek zijn.
Jeugdbescherming Brabant verwijst naar van een breed palet van jeugdhulp. Het kan
dan gaan om ambulante en residentiële jeugdhulp (voor diverse doelgroepen), maar ook
om bijvoorbeeld mediation bij vechtscheidingen.

Op- en afschalen De onder toezichtstelling is maximaal één jaar, maar kan worden
verlengd. Wel is het streven de onder toezichtstelling te verkorten; maatregelen minder
lang te laten duren. Het idee hierachter is dat de burger meer verantwoordelijkheid
krijgt en neemt.
Doordat de maatregelen minder lang duren wordt er eerder afgeschaald en vaker
opgeschaald. Dit betekent dat als een maatregel wordt opgelegd het BJG zich terugtrekt
en bijvoorbeeld de William Schrikker stichting de maatregel gaat uitvoeren. Als de
William Schrikker stichting een casus afsluit moet het BJG dat weten. Dit is bij de
William Schrikker stichting van bijzonder belang, omdat het dan om situaties gaat
waarin vaak zorg nodig blijft, omdat er sprake is van een verstandelijke beperking (bij
ouder en/of kind).
Ook bij Jeugdbescherming Brabant is het uitgangspunt op- en afschalen in
samenwerking met het BJG. In de praktijk is deze samenwerking nog niet helemaal op
gang gekomen (zie ook hoofdstuk 8 over regie).


3.3.3 Praktijk van de toegang via gecertificeerde instellingen

Aandeel verwijzingen Zoals in afbeelding 3 aangegeven loopt 8% van de
jeugdhulptrajecten in Oss via gecertificeerde instellingen. Dat is relatief gezien minder
dan in de provincie of landelijk. Oss heeft echter relatief veel jeugdhulptrajecten. Zo is
het totale aantal maatregelen van de William Schrikker stichting in 2017 69 in Oss
(0,076% van het totaal aantal inwoners) en 83 (0,054% van het totaal aantal inwoners)
in Den Bosch.24

Instroom Jeugdbescherming Brabant geeft aan een daling van de instroom te zien, maar
wel een toename van de zwaarte van de situaties. De William Schrikker stichting ziet dat
er vaker een maatregel wordt opgelegd. Ook komen gezinnen waarbij is afgeschaald
vaak weer terug. Ook de William Schrikker stichting ziet een toename van de zwaarte
van de situaties.
Het is bij de toename van de zwaarte de vraag of dat komt doordat lichtere situaties bij
het BJG terecht komen of dat er soms sprake is van langer doorgaan door het
voorliggend veld dan effectief (want zwaardere gevallen), zie hiervoor ook hoofdstuk 7.

Verwijzingen gecertificeerde instellingen De verwijzingen door de gecertificeerde
instellingen zijn niet vrijwillig. Dit is dus anders dan bij de andere toegangen. Er kan
daarbij een verschil zijn tussen de beide ouders. Zo geeft een geïnterviewde vader aan
het met de onder toezichtstelling eens te zijn, omdat de moeder geestelijke problemen
heeft en verslaafd is. Hij woont niet meer samen met de moeder. Dat laat onverlet dat
een kinderbeschermingsmaatregel in het algemeen gevoelig ligt.
Op inhoudelijke issues die ouders hebben bij maatregelen – zo is er het traject
waarheidsvinding dat gaat over de manier van onderzoek doen (volledigheid rapport en
wie er wordt gehoord) bij de maatregelen – gaan wij niet in in ons onderzoek.
Los van deze gevoelens van ouders zijn er wel andere ervaringen die we meenemen,
zoals het vaak wisselen van gezinsvoogden en de gevolgen ervan voor het plan. Daar
gaan we in hoofdstuk 8 op in, omdat dit te maken heeft met regie.


24   Het gaat dan om alle maatregelen, dus inclusief jeugdreclassering.


                                                  78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Op- en afschalen Geen van de ouders die we spraken had ervaring met afschalen. De
maatregelen waren verlengd, maar niet afgeschaald naar het BJG. Het BJG of de
betrokkenheid van de gemeente was hen niet bekend.




                                         79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>          Hoofdstuk 4. De gemeentelijke toegang door het BJG tot
         andere aanbieders: het persoonsgebonden budget (PGB)




Het hoofdstuk in vogelvlucht

Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe is dan het proces tot het krijgen van een
beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk wie er
toegang heeft gekregen en wie niet? en waarom wel of niet?
    • Het aanvragen van een PGB kent relatief veel onduidelijkheden. Het gaat dan
        om:
            o Het tarief (de hoogte van het tarief en de onderbouwing ervan).
            o De motivering (wat wordt verwacht en waarom mag iets niet).
            o De communicatie over wat wel en niet kan.
            o Het proces (onduidelijkheid over welke stappen wanneer en waarom).
    • De onduidelijkheden komen voort uit de beperkte uitwerking van de nadere
        regels voor PGB’s. Bovendien zijn de regels (nog) niet geëvalueerd met de vraag
        of ze efficiënt of effectief zijn, noch op de landelijke ontwikkelingen rond het
        PGB.
    • De taakverdeling tussen het BJG en de gemeente is bestuurlijk niet voldoende
        scherp, dat wil zeggen de gemeentelijke verantwoordelijkheid is niet helder
        afgebakend. Dit kan leiden tot discussies tussen BJG en gemeente die gevolgen
        hebben (bijvoorbeeld voor de doorlooptijd) voor ouders en jongeren.

Is er maatwerk waar nodig?
     • Het PGB is bij uitstek een manier om maatwerk te organiseren, zoals in het
        beleidsplan van Oss is opgenomen. In die situaties waar een PGB tot stand komt
        levert dit maatwerk op, bijvoorbeeld doordat een Wmo-aanbieder ook de
        opvoedondersteuning kan doen. Daar waar ouders zich richting zorg in natura
        gestuurd voelen wordt het tegenovergestelde ervaren. Zo zijn er ouders die een
        PGB hadden voor 2015 en nu via zorg in natura jeugdhulp krijgen; zij ervaren dit
        als minder flexibel en daarmee minder effectief.




                                           80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                              4.1 Het beleid over PGB’s

                            Mogelijkheid voor een PGB De Jeugdwet geeft de
                            mogelijkheid voor een persoonsgebonden budget (PGB).
                            Voorwaarden daarvoor zijn kort samengevat dat er een
                            motivatie is waarom een gecontracteerde aanbieder niet
                            volstaat, dat de kwaliteit van de zorg wordt geborgd en dat
                            de ouder/jongere of iemand uit hun omgeving in staat is het
                            budget te beheren. Het college mag een PGB weigeren als de
kosten hoger zijn dan die van de gecontracteerde aanbieders of als eerder is vastgesteld
dat de ouder/jongere onjuiste gegevens doorgaf.

Beleidsplan Oss In het beleidsplan (p. 24) is aangegeven dat een PGB veel voordelen
biedt: ouders en jongeren kunnen dan zelf kiezen waar ze hulp van willen, het zorgt
voor zelfregie, de zorg is doelmatig en exact op maat - dus effectiever. Een PGB is vraag
gestuurd en kent een scherpere prijs-kwaliteitsverhouding en PGB’s hebben geleid tot
meer vernieuwende zorginitiatieven (kleinschalige woonvoorzieningen,
zorgboerderijen en zorgarrangementen).

Nadere regels en beleidsregels Oss In de Nadere Regels Jeugdhulp Oss 2016 is geregeld
wat de tarieven zijn voor een PGB. Uitgangspunt daarbij is dat het tarief toereikend
moet zijn om de benodigde hulp in te kopen (artikel 2, eerste lid). In de bijlage van de
Nadere Regels worden de tarieven vastgesteld. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar
type hulp en naar wie de hulp verstrekt (een zorginstelling een ZZP’er of iemand uit het
sociaal netwerk). De tarieven zijn voor een aantal typen hulp gebaseerd op de tarieven
die de zorgkantoren hanteerden voor 2014 voor de AWBZ (artikel 2, tweede lid, onder
a). Voor de andere typen hulp is het niet duidelijk waar het tarief op is gebaseerd.25
Ook zijn er regels gesteld voor wanneer er een PGB kan worden gebruikt voor het
sociaal netwerk.
In de beleidsregels jeugdhulp is opgenomen waar een aanvraag voor een PGB aan moet
voldoen. Het gaat er dan bijvoorbeeld om dat de aanvrager een persoonlijk plan opstelt
en onder andere motiveert waarom hij kiest voor een PGB.

Toegang PGB Een PGB kan alleen via de gemeentelijke toegang verzorgd door het BJG
worden geregeld. Als andere verwijzers met de ouders/jongere tot de conclusie komen
dat een bepaalde zorgaanbieder het beste is, maar er is geen contract met die
zorgaanbieder, dan kan een PGB worden aangevraagd via de gemeentelijke toegang.

Aanvraag van een PGB De aanvraag van een PGB wijkt in Oss op een aantal punten af van
een aanvraag voor zorg in natura (zie hoofdstuk 3)26:
    • Een PGB kent een persoonlijk plan, dat uitgebreider is dan het plan voor zorg in
       natura, omdat moet worden gemotiveerd waarom een gecontracteerde
       zorgaanbieder niet in aanmerking komt. Het plan wordt door de ouder (of
       iemand die de ouder ondersteunt) zelf gemaakt en niet door het BJG. Dit omdat
       de ouder de regie heeft bij een PGB.
    • Voor de aanvraag moet de zorgaanbieder al bekend zijn en er moet een
       zorgovereenkomst zijn.
Het persoonlijk plan, de zorgovereenkomst en de aanvraag worden samen naar de
gemeente gestuurd. In afbeelding 4 is een overzicht van deze aanvraag opgenomen.

25 Omdat de jeugdhulpaanbieders met een lump sum worden bekostigd is het niet mogelijk een
percentage te bepalen.
26 De gemeente Oss is van plan om de PGB-aanvraag te vereenvoudigen, maar dit idee is nog niet

uitgewerkt bij het schrijven van dit rapport.


                                              81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4. Proces aanvraag PGB




                                    82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Looptijd beschikkingen De PGB-beschikkingen hebben in Oss, net zoals die voor zorg in
natura, een looptijd van maximaal één jaar. Ouders moeten er zelf aan denken een
verlenging aan te vragen en dit op tijd doen; dat is 6 tot 8 weken voor de beschikking
afloopt. Voor de verlenging zijn dezelfde stukken nodig als voor de aanvraag. Het plan
van het jaar ervoor kan als basis dienen en wordt aangevuld met wat er het afgelopen
jaar is gebeurd. Ook moet de evaluatie van de zorg van de zorgverlener worden
toegevoegd aan het plan.


4.2 De uitvoering van PGB aanvragen

Processtappen en rol BJG De processtappen zijn gelijk aan die bij een zorg in natura-
aanvraag (zie hoofdstuk 3), maar er komen een paar stappen bij zoals in de vorige
paragraaf aangegeven. De rol van het BJG bij een PGB-aanvraag is grotendeels gelijk aan
die bij een zorg in natura-aanvraag. De ouders moeten meer doen, namelijk de PGB
aanvraag maken en de zorgaanbieder (vooraf) zoeken.

Toetsing aanvragen door gemeente De aanvraag voor een PGB wordt, met de andere
bijbehorende stukken, door het BJG naar de gemeente gestuurd. De gemeente toetst de
aanvraag op de beleidsregels. Er is geen nadere uitwerking van deze beleidsregels. Er
wordt getoetst op:
    - Valt de hulp onder jeugdhulp?
    - Hoe is gemotiveerd dat zorg in natura niet volstaat?
    - Het tarief. De gemeente verwacht ook een begroting bij de aanvraag.

Totaalbudget Er is geen maximum bedrag voor een PGB. Bij een PGB-aanvraag van
€ 25.000 of hoger vindt een toetsing door iemand uit de expertpool plaats. Bij alle
andere aanvragen is er geen toetsing door een onafhankelijke partij.

Discussie BJG – gemeente over taakverdeling Tussen de BJG’s en de gemeente is discussie
over:
    • Het feit dat de gemeente toetst. Niet alle gemeenten doen dat. Het BJG vindt het
        niet nodig dat ze worden gecontroleerd.
    • Het verstrekken van informatie. De gemeente (backoffice) vindt dat ze
        regelmatig niet genoeg en/of niet de goede informatie krijgt bij de aanvraag.
Het komt voor dat aanvragen worden afgewezen door de backoffice van de gemeente,
terwijl het BJG positief adviseerde. De reden is dan dat de gemeente de motivatie
onvoldoende vindt. Incidenteel komt het ook voor dat het argument voor de afwijzing is
dat de hulp niet onder de jeugdhulp valt. Daarnaast komt het voor dat de aanvraag
wordt toegekend, maar met een lager budget. Dit omdat de gemeente uitgaat van de
standaardtarieven uit de Nadere regels, terwijl in de aanvraag hogere tarieven van de
jeugdhulpaanbieder zijn opgenomen.

Verbeteringen Er zijn diverse acties om de afstemming tussen BJG en de gemeente te
verbeteren:
   • Bij het BJG is iemand aangewezen die als taak heeft de PGB’s op de rit te krijgen
       en de relatie met de gemeente te verbeteren. Informatie wordt gebundeld.
       Medewerkers van het BJG weten waar ze vragen kunnen stellen en kunnen
       sparren over een PGB.
   • Er is gewerkt aan een format voor PGB’s door BJG. De kwaliteitsmedewerker van
       de gemeente was daarbij betrokken.
   • Er is een medewerker bij de gemeente die als taak heeft gekregen de relatie met
       BJG te bevorderen.

                                           83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>   •    Er is een klantreis gemaakt door BJG en de gemeente samen over de aanvraag
        van een PGB. Deze klantreis is bij het schrijven van dit rapport nog niet bekend.
De acties voor verbeteringen op het niveau van de uitwerking worden als positief
ervaren door beide partijen. Zoals in hoofdstuk 3 aangegeven is de medewerker die als
taak heeft de relatie gemeente – BJG te bevorderen gestart en is er een plan van aanpak
met drie onderwerpen. Het gaat dan vooral om de uitvoering en niet zozeer om de
principiële vraag wie wat doet en wie welke verantwoordelijkheid heeft.

Inhoudelijke discussies De belangrijkste inhoudelijke discussies over een PGB- aanvraag
zijn: het tarief, de motivering en de uren voor het sociaal netwerk.

Het tarief In interviews is aangegeven dat er (na globale schatting) bij 15-20% van de
PGB’s discussie over het tarief is. Het gaat dan vooral over de tarieven voor ambulante
hulp. De tarieven voor kortdurend verblijf geven minder discussie. Bij een verschil in
tarief kan de ouder proberen een lager tarief te bedingen bij de jeugdhulpaanbieder. De
ouder kan ook zelf het verschil betalen. Tot slot kan de ouder ook een andere
jeugdhulpaanbieder zoeken, bijvoorbeeld via zorg in natura.
Het kan ook zijn dat de ouder het verschil in tarief niet kan betalen en het tarief niet
lager krijgt bij de jeugdhulpaanbieder. Voor deze situaties kan een PGB met een hoger
tarief voor worden gelegd aan het overleg passend hulp. De hoofdtaak van het overleg is
een andere, in hoofdstuk 7 tekstkader 11 gaan we daar op in. Hier beperken we ons tot
wat voor het PGB relevant is. Bij een PGB waarbij een hogere tarief wordt gevraagd kijkt
het overleg passende hulp naar de onderbouwing en wordt besloten of het hogere tarief
akkoord is of niet. Een mogelijke onderbouwing is dat de hulpvraag heel specifiek is en
de aanbieder unieke hulp verleent. Aan het overleg passende hulp nemen het BJG,
jeugdhulpaanbieders en zorgbemiddelaar deel. De ouders of jongeren zijn niet bij het
overleg.
De bespreking in het overleg passend hulp is vóór dat de PGB- aanvraag bij de gemeente
wordt gedaan. Bij toestemming van het overleg passend hulp wordt de aanvraag met het
hogere tarief bij de gemeente ingediend. Bij geen toestemming van het overleg passend
hulp voor het hogere tarief kan de aanvraag nog steeds worden ingediend, maar dan
wordt een beschikking met een lager (standaard) tarief afgegeven.

Motivering voor een PGB De motivering voor een PGB levert ook regelmatig discussies
op. Zo is het een vraag of een wachtlijst bij zorg in natura aanbieders een reden is voor
een PGB. Ook aanvragen voor hulphonden, zwemmen of andere minder standaard
hulpvragen, al dan niet op advies van een zorgverlener, kunnen discussie opleveren. In
de regelgeving van Oss is er geen afbakening van welk type hulp wel of niet wordt
vergoed. Bovendien blijft uit landelijke discussies over PGB’s dat de motivering van een
PGB nog in ontwikkeling is (zie tekstkader 8).

Uren voor sociaal netwerk Voor de inzet van uren van het sociaal netwerk, bijvoorbeeld
ouders, zijn enkele criteria. Een criterium is dat het om onplanbare zorg gaat, zoals een
ouder kind dat nog niet zindelijk is. Het kan ook gaan om zorg waarbij het verlenen van
zorg van zorgaanbieders storend is voor de rest van het gezin. Dat kan bijvoorbeeld als
een ouder zijn/haar kind niet zelfstandig kan douchen. (Wisselende) hulpverleners in
huis kunnen dan storend zijn voor de andere kinderen. Wanneer wel en niet uren voor
het sociaal netwerk worden toegekend en hoeveel uren is ingewikkeld.

Nadere uitwerking beleidsregels Een nadere uitwerking van de beleidsregels ontwikkelt
zich in de praktijk, maar formeel is er geen nadere uitwerking. Een evaluatie van de
tarieven is er ook niet. De vraag of de tarieven realistisch zijn is niet beantwoord. Een
geïnterviewde geeft aan dat gemeenten (niet alleen Oss) enerzijds proberen de tarieven


                                           84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>onder controle te houden, omdat ze vaak hoog waren. Anderzijds kunnen de tarieven zo
laag zijn dat jeugdhulpaanbieders het moeilijk krijgen. Hierdoor kan het tarief op
gespannen voet staan met artikel 2, eerste lid van de Nadere Regels dat het PGB
toereikend moet zijn om de benodigde hulp in te kopen.

Ook in andere gemeenten is eenzelfde zoektocht naar een uitwerking in de praktijk van
beleidsregels over PGB’s. In tekstkader 8 geven we hier een beeld van.


Tekstkader 8. Discussies over PGB’s in andere gemeenten

     In de eerste evaluatie van de Jeugdwet staat dat veel gerechtelijke uitspraken over jeugdhulp
     gaan over het PGB. Problemen zijn dat:
         - Gemeenten nog onvoldoende motiveren hoe zij tot hun oordeel over het PGB komen.
              Vaak ontbreken een afwegingskader, beleidsregels en gedegen onderzoek.
         - In een aantal uitspraken is er discussie over de vraag welke hulp en ondersteuning
              precies onder het begrip ‘jeugdhulp’ vallen en hoe ver de ‘eigen kracht’ van het gezin
              reikt. Rechters hebben hier een aantal keer over geoordeeld dat een aantal door
              gemeente gebruikte begrippen als ‘bovengebruikelijke hulp’ niet uit de Jeugdwet
              komen en door gemeenten onvoldoende zijn gedefinieerd en/of geconcretiseerd.
              Hierdoor worden ten onrechte jeugdhulpvragen (gedeeltelijke) afgewezen.
         - Uit een aantal uitspraken blijkt dat het te bereiken resultaat leidend moet zijn bij de
              toekenning van een jeugdhulpvoorziening en niet de activiteit zelf. De begeleiding bij
              een sportwedstrijd kan onder het begrip jeugdhulp vallen als dit bijvoorbeeld bijdraagt
              aan het zelfstandig functioneren van de jeugdige.
     Bron: ZonMw, Eerste evaluatie Jeugdwet, januari 2018, p. 48-49.



4.3 De praktijk van ouders van het aanvragen van een PGB

Behoefte aan PGB’s

Aanvragen PGB’s In 2017 waren er 940 beschikkingen voor zorg in natura en 122 voor
een PGB in Oss27. Bij ruim 10% van de aanvragen via het BJG ging het dus om een PGB.
Soms gaat het daarbij om een combinatie: dan is er in het gezin zowel sprake van hulp
via zorg in natura als via een PGB. Ook is er regelmatig ondersteuning vanuit de school.
Het relatieve aantal PGB’s is in Oss overigens, een beetje lager, maar redelijk
vergelijkbaar met het gemiddelde in Nederland en Noord-Brabant, zie hiervoor tabel 4.




27Gegevens gekregen van de backoffice gemeente Oss. Bij de beschikkingen zorg in natura gaat
het alleen om de beschikkingen via aanvragen van het BJG. Verwijzingen van (huis)artsen en
gecertificeerde instellingen vallen er niet onder.

                                                  85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Tabel 4. Aantal jongeren met zorg in natura (ZIN) en PGB
Jaar: 2017

                        Nederland                    Noord- Brabant          Oss
                                       % van                    % van                    % van
                        aantal         totaal        aantal     totaal       Aantal*     totaal
 Totaal jongeren met
 alleen ZIN                   388.510          94       52.180            93         2.500      95
 Totaal jongeren met
 ZIN en PGB                    16.670           4         2.200             4          105        4
 Jongeren met alleen
 PGB                            8.045           2         1.610             3           25        1
 Totaal jongeren met
 jeugdzorg                    413.225         100        55.995          100         2.630     100
* In deze tabel staan meer ZIN verwijzingen (2.500) dan in de gemeentelijke cijfers hiervoor
gegeven. Dit komt omdat in de tabel ook niet-gemeenteljjke verwijzingen zijn opgenomen. Het
aantal PGB beschikkingen wijkt beperkt af (8 meer in deze tabel); dat kan te maken hebben met het
toerekenen aan jaren of aan personen van een beschikking.
Bron: CBS Statline download 20 juli 2018


Redenen PGB Uit het aantal PGB’s blijkt dat er een behoefte is aan PGB’s. De redenen
voor het aanvragen van een PGB die we tegenkwamen zijn:
   • De hulpvraag is specifiek, waardoor een specifieke jeugdhulpaanbieder nodig is.
       Dat kan als er een combinatie van problemen is. Het kan ook gaan om de manier
       van jeugdhulp aanbieden, bijvoorbeeld gericht op kleine groepen.
       Geïnterviewden geven aan dat de jeugdhulpaanbieders door bezuinigingen
       overgingen naar grotere groepen. Niet alle kinderen kunnen hier tegen.
   • Er is een beperkt aantal aanbieders dat bepaalde zorg levert, bijvoorbeeld drie,
       waarvan twee met een zorg in natura -contract. Als de zorg in natura-aanbieders
       vol zitten voor een langere periode valt de keuze soms op de niet-
       gecontracteerde aanbieder die niet vol zit.
   • Het hebben van een klik tussen de jeugdhulpaanbieder en het kind. Bij sommige
       vormen van hulp is het ook van belang dat de aanbieder een klik heeft met alle
       familieleden.
   • Sommige ouders geven ook aan liever geen zorg te ontvangen van iemand uit de
       directe woonomgeving. De jeugdhulpaanbieder tegenkomen buiten de zorg om
       en/of een jeugdhulpaanbieder die familie en vrienden kan tegenkomen of
       anderszins raakvlakken heeft is niet altijd wenselijk.
   • De aanbieder levert al hulp, bijvoorbeeld voor de Wmo. Dit komt vooral voor bij
       een ouder die ondersteund wordt bij de opvoeding, maar die ook ondersteuning
       nodig heeft bij bijvoorbeeld de financiën, sociale contacten of weerbaarheid. Dit
       zijn voor de wet twee typen ondersteuning (Jeugdwet en Wmo). Voor Jeugdwet
       en Wmo zijn er in Oss andere inkoopregio’s en contracten met andere
       zorgaanbieders. Daarmee zijn er aanbieders die wel een contract voor de Wmo
       hebben en niet voor Jeugdhulp en omgekeerd. Als er dan een hulpverlener is
       vanuit de Wmo die geen contract heeft voor Jeugdhulp, maar het wel wenselijk is
       dat er één aanbieder is dan kan dat via een PGB worden geregeld.




                                                86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Discussies over inhoud of tarief PGB’s

PGB-proces Veel PGB-aanvragen gaan soepel, maar er zijn ook PGB aanvragen die niet
soepel verlopen. Hieronder gaan we in op de discussies die spelen bij PGB’s. Het gaat
dan om discussies over de inhoud of tarief.

Inhoudelijk discussies die ouders tegenkomen Ouders geven aan diverse discussies te
hebben met het BJG over het PGB. Het gaat dan bijvoorbeeld om het type hulp. Een
voorbeeld hiervan is sport. Vooral als die hulp is geadviseerd door een hulpverlener die
al bij het gezin betrokken is, is het voor de ouder moeilijk te begrijpen waarom de hulp
niet zou mogen. Er werd deze ouders geen inzicht gegeven in welke hulp wel of niet
onder de jeugdhulp valt. Ook geven sommige ouders aan het gevoel te hebben dat de
BJG’er niet luistert naar de motivatie voor het type hulp; de ouders proberen uit te
leggen waar de hulp belangrijk voor is, terwijl de BJG’er alleen lijkt te horen om welk
type hulp het gaat.

Discussies over tarieven In diverse interviews kwam naar voren dat er discussie was
over het PGB - tarief. Deze discussie is voor ouders soms onbegrijpelijk. Zo geeft een
moeder aan dat er gedoe is over het bedrag van de niet - gecontracteerde hulp, terwijl
die hulp goedkoper is dan de gecontracteerde hulp én passender voor haar dochter. Dat
de gemeente een hoger bedrag voor minder passende hulp wil betalen is voor haar
onvoorstelbaar.
Een andere moeder geeft aan de weging over het tarief niet te begrijpen. Dit omdat de
noodzaak van de hulp niet ter discussie staat. Het verschil in tarief is – na bijstelling van
het tarief door de jeugdhulpaanbieder – beperkt. Voor haar is dat verschil te groot,
omdat ze een bijstandsuitkering heeft. Ze vindt het niet begrijpelijk dat de
consequenties van minder passende hulp niet worden meegewogen; zij vreest dat haar
dochter moet worden opgenomen als de hulp niet wordt geboden.
Bovendien verschillen tarieven tussen gemeenten. Omdat jeugdhulpaanbieders (ook
PGB) voor meer gemeenten werken weten ouders dit. Waarom de aanbieder in de ene
gemeente wel een hoger tarief krijgt en in Oss niet is voor sommige ouders onduidelijk.
Tot slot wordt in gesprekken aangegeven dat het uitgangspunt lijkt te zijn dat een
jeugdhulpverlener ‘inwisselbaar’ is. De klik tussen jongere en jeugdverlener lijkt niet te
worden meegewogen. Dit speelt bijvoorbeeld bij jongeren die voor 2015 al hulp kregen
via een PGB.

Communicatie Voor diverse ouders is het niet duidelijk wat de afwegingen zijn bij het
toekennen van een PGB of het tarief. Dit kan komen, omdat het voor het BJG en
gemeente ook nog zoeken is. Een moeder geeft aan dat ze voor 2015 voor haar kinderen
een PGB had. Nu heeft ze voor haar kinderen hulp via zorg in natura. Deze hulp vindt ze
echter maar deels passend, zeker voor haar jongste dochter vindt ze de hulp eigenlijk
niet aansluiten. Ze mist de flexibiliteit die ze vroeger had; als de vraag van haar dochter
veranderde met het ouder worden dan kon ze het aanbod bijstellen. Dat kan ze nu niet
voldoende. Bovendien is haar niet duidelijk waarom alle hulp via zorg in natura moet
lopen.
De communicatie over het PGB wordt ook door de adviesraad sociaal domein
aangekaart. De adviesraad geeft in haar brief van 7 februari 2017 (p. 1) aan dat het erop
lijkt dat de mogelijkheden voor een PGB onvoldoende aan bod komt bij de intake (Wmo
en jeugdhulp) en kaart dit aan bij de wethouder.




                                             87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Proces van hulpvraag tot aanvraag PGB

Doorlooptijd De doorlooptijd van PGB-aanvragen overschrijdt regelmatig de acht weken.
Er zijn diverse cases waar de doorlooptijd over het half jaar heen gaat. Voor ouders is dit
erg stressvol. Onder andere ook, omdat voor hen vaak niet duidelijk is waarom het lang
duurt. Stressfactoren zijn onduidelijke informatie over wat nodig is en wat wel en niet
kan, onbereikbaarheid van medewerkers en het vaak wisselen van medewerkers. Dit is
in de kern hetzelfde als bij aanvragen voor zorg in natura (zie ook hoofdstuk 3). Over het
PGB zijn echter meer discussies en meer onzekerheden.

Overleg passend hulp (voor een uitleg over het overleg zie paragraaf 4.2) Zoals onder het
kopje ‘uitvoering’ besproken kunnen aanvragen voor een PGB met een hoger tarief dan
in de Nadere Regels opgenomen in het overleg passend hulp worden besproken. Dit
overleg is voor ouders niet transparant, omdat ze niet altijd weten wanneer hun casus
bij het overleg wordt besproken (het is een vol overleg en casussen schuiven soms
door), ouders geen stukken krijgen en niet bij het overleg zijn. Ook wordt er beperkt
verslag gelegd waardoor er ook weinig informatie achteraf is. Deze werkwijze geeft
ouders een gevoel van machteloosheid; zij hebben er geen zicht op of ze goed worden
vertegenwoordigd. Daarbij weegt mee dat als een aanvraag in voorbereiding bij het
overleg passend hulp komt er veelal al de nodige tijd is verstreken.

Lengte beschikkingen Ook bij een PGB loopt een beschikking maximaal één jaar. Gezien
de doorlooptijd van de aanvraag zitten sommige ouders daarom in een continu proces
van zorgaanvragen. Als ze het als een onduidelijk proces ervaren zitten ze continu in een
onzekere stressvolle situatie.

Bezwaar en beroep Alle bezwaar- en beroepszaken gaan in Oss over een PGB. In 2017
waren er vijf bezwaren, waarvan er vier gegrond zijn bevonden. In de eerste helft van
2018 waren er zes bezwaren. Het aantal zaken is daarmee procentueel niet groot (4%
van de PGB’s in 2017). Het zijn echter wel complexe zaken. Met voor alle partijen, in de
eerste plaats de ouders, maar daarnaast ook het BJG en de gemeente, zware discussies.
Bovendien zullen niet alle ouders bezwaar maken als ze het niet eens zijn met de
beschikking. Diverse geïnterviewde ouders geven aan andere ouders te kennen die
gestopt zijn met de aanvraag, omdat ze de aanvraag te stressvol vonden.




                                            88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>     Hoofdstuk 5. De gemeentelijke toegang door het BJG bij meerdere
                         hulpvragen in 1 gezin




Het hoofdstuk in vogelvlucht

Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe is dan het proces tot het krijgen van een
beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk wie er
toegang heeft gekregen en wie niet? en waarom wel of niet?
Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?
    • Het uitgangspunt van de gemeente is: 1 gezin 1 plan. In de uitvoering wordt dit
        opgevat als: 1 kind 1 plan, maar verbonden met het gezin.
    • Er lijkt een inschatting te zijn van de hulpverlener/verwijzer welke vragen voor
        een gezinslid zijn en welke voor het gezin. Vaak zal dit correct zijn, maar daar
        waar ouders/jongeren er anders over denken vinden ze niet altijd gehoor.
    • De wettelijke mogelijkheid van een familiegroepsplan wordt niet gestimuleerd
        of actief ingezet. Ouders die dit plan willen kunnen hier niet veel mee bij de
        toegang. De oorzaak hiervan lijkt te zijn dat er nog geen werkwijze voor dit plan
        is ontwikkeld.
    • Het streven is beschikkingen van jeugdhulp binnen één gezin voor de looptijd
        met elkaar af te stemmen. Tussen de Wmo en jeugdhulp lijkt dat niet te
        gebeuren. De scheidslijn Wmo – jeugdhulp lijkt in de praktijk van
        ouders/jongeren vrij hard te zijn (zie ook hoofdstuk 3 en 4).


Inleiding

Meerdere hulpvragen en de gemeentelijke toegang Meerdere hulpvragen lopen in wezen
altijd via de gemeentelijke toegang. Een (huis)arts behandelt individueel en wijst
individueel door. Bij gecertificeerde instellingen gaat het wel om de ouders en kinderen
samen, maar alleen vanuit het veiligheidsaspect, dat wil zeggen de reden dat het
kind/de kinderen onder toezicht staan. Alle andere vormen van hulp en ondersteuning,
zoals ondersteuning van een moeder met verstandelijke beperking bij de financiën, of de
ondersteuning van een kind bij dyslexie lopen niet via de gecertificeerde instelling. De
enige toegang waar meerdere hulpvragen samen kunnen komen is de gemeentelijke
toegang.


                                   5.1 Beleid 1 gezin, 1 plan

                                   Doel Jeugdwet Een van de doelen van de Jeugdwet is
                                   effectieve hulp aan jeugdigen en gezinnen. Het is in
                                   de Jeugdwet daarom gemakkelijker gemaakt om
                                   verbindingen te leggen tussen de verschillende typen
                                   zorg. Er wordt daarom ook wel gesproken van 1
                                   gezin, 1 plan, 1 regisseur. Het gaat er dan om dat de
                                   hulp voor diverse gezinsleden en/of diverse hulp

                                           89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>voor één persoon zo gebundeld zijn dat de hulp op elkaar aansluit en het gezin met
minder hulpverleners te maken heeft.

Instrument voor 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur: familiegroepsplan De Jeugdwet kent het
instrument van het familiegroepsplan om ouders in staat te stellen samen met het eigen
netwerk een plan te maken (artikel 1.1 Jeugdwet). Het gemeentelijk beleid dient daarop
gericht te zijn (artikel 2.1 Jeugdwet). Het is voor een familie niet verplicht een
familiegroepsplan te maken. Ook zijn er wettelijke uitzonderingen op een dergelijk plan,
bijvoorbeeld als er sprake is van voogdij door een gecertificeerde instelling.
Het familiegroepsplan heeft niet alleen de integraliteit van de hulp als doel; een doel is
ook om de familie meer regie te geven. Ouders/jongeren maken het plan dus zelf.
Onder het familiegroepsplan hangen vaak individuele plannen. Deze zijn meestal wel
door hulpverleners gemaakt.

Beleid Oss Als doel van de jeugdhulp is opgenomen in de beleidsregels van Oss: Van
versnippering naar integraliteit (werken met één gezin, één plan) (beleidsregels, p. 15). In
de verordening of beleidsregels staat niets over het familiegroepsplan. Het is overigens
ook niet verplicht deze optie op te nemen in de verordening. Het is wel verplicht het aan
te bieden.

Subsidieovereenkomst met Ons Welzijn In de subsidieovereenkomst met Ons Welzijn is
opgenomen onder de uitgangspunten (onder: A. Met betrekking tot de burger) dat de
medewerkers/teams:
   • Werken volgens de methode van ‘één gezin, één plan, één regisseur.
   • Integraal werken: professionals hebben op samenhangende wijze aandacht voor
        alle leefdomeinen en werken samen aan efficiënte en effectieve ondersteuning
        bij hulpvragen en het voorkomen van hulpvragen.
Vervolgens is onder de regionale SMART-indicatoren opgenomen:
   • Burgers met ondersteuningsbehoeften op meerdere gebieden hebben één Plan
        van aanpak. Daarin is helder afgesproken wie wat doet, in welke volgorde en wie
        de Regisseur is en committeren alle betrokkenen zich hieraan.
        Prestatie-indicator: Nulmeting in 2018 en toename in het opvolgende jaar
        zichtbaar per gezin via steekproef (prestatie-indicator 9, blz. 12 subsidie-
        overeenkomst).


5.2 Uitvoering 1 gezin, 1 plan

1 plan per gezinslid In de praktijk wordt niet gewerkt met 1 plan voor 1 gezin. Daar
wordt in de interviews een aantal redenen voor gegeven:
    • Privacy: het ligt te vaak gevoelig om informatie van verschillende gezinsleden te
        combineren. Alle gezinsleden moeten toestemming geven. Dit geldt voor
        kinderen vanaf 12 jaar; vanaf die leeftijd moeten ze toestemming geven. Vanaf
        16 jaar kan iemand iedere dag zijn toestemming intrekken. Dat kan gevolgen
        hebben voor de aanvraag en eventueel de beschikking.
    • Beschikkingen zijn individueel: Een beschikking is regelmatig noodzakelijkerwijs
        individueel. Dit is bijvoorbeeld zo bij een PGB. De Sociale Verzekeringsbank
        (SVB) die de PGB’s uitvoert werkt alleen met beschikkingen per persoon.

We merken hier op dat er soms in interviews of documenten wel wordt gesproken over
1 gezin 1 plan. Het gaat dan echter om de registratie: er is wel een gezinsdossier bij
bijvoorbeeld het BJG. Dat is voor de organisatie zelf en niet voor het gezin. Ondanks dat
dit de hulp kan verbeteren is dat niet waar het hier om gaat.

                                            90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Andere manieren van verbinding zoeken

Vragen In het gesprek met de ouder/jongere dat het BJG heeft bij de aanvraag wordt een
vragenlijst doorgenomen. Daarbij wordt geïnventariseerd of er bijvoorbeeld meer
kinderen zijn met problemen. Ook wordt er geïnventariseerd of er meer problemen
spelen in het gezin. Het streven is dus een beeld te hebben van de situatie in het gezin.

Afstemming van plannen 1 plan voor bijvoorbeeld drie personen wordt niet uitvoerbaar
gevonden door gemeente en het BJG. Wel wordt het van belang gevonden de
gezinssituatie kort te schetsen, zover nodig voor de zorg van een kind. Als er drie
kinderen zijn in een gezin dan zijn er drie hulpvragen en drie plannen, met telkens een
haakje naar elkaar.
Het formulier voor het klantplan kent diverse vragen over de gezinssamenstelling,
gezinssituatie, het netwerk en de overige hulpverlening in het huishouden.
Oss is overigens niet uniek in deze manier van werken, zie tekstkader 9.


Tekstkader 9. De praktijk van 1 gezin 1 plan in Nederland


 “Alle gemeenten hebben in hun beleid geformuleerd dat een gezin bij meerdere problemen één
 plan en één aanpak krijgt (1G1P1R). In de praktijk is echter nauwelijks terug te zien dat de
 verschillende professionals rondom een gezin daadwerkelijk werken vanuit een gezamenlijke
 aanpak voor een gezin, waarbij is uitgegaan van een adequate probleemanalyse waaruit blijkt hoe
 de problemen in het gezin op elkaar inwerken. De inspecties hebben plannen aangetroffen die de
 titel ‘1 gezin 1 plan’ dragen, maar die in de praktijk gericht zijn op één gezinslid. Dit brengt het
 risico met zich mee dat andere professionals rondom een gezin ten onrechte de verwachting
 hebben, dat de zorgen die zij hebben over het functioneren van het gezin breed zijn bezien en
 worden opgepakt.”

 Bron: Het wijkteam en kwetsbare gezinnen, Toezicht Sociaal Domein/Samenwerkend Toezicht
 Jeugd (TSD/STJ), Maart 2017, p. 11



Beschikking op één kind voor meerdere kinderen In sommige gezinnen hebben meerdere
kinderen ondersteuning. Daarbij wordt soms ook de ouder(s) ondersteund bij de
opvoeding. De ouder krijgt dan opvoedondersteuning voor bijvoorbeeld twee of drie
kinderen. Dat is niet toe te rekenen aan één kind. De aanvraag wordt dan voor één kind
gedaan, maar geldt wat betreft aantal uren voor meerdere kinderen. Sinds kort wordt in
Oss meer gewerkt met beschikkingen op de naam van de ouder, omdat de Jeugdwet daar
de ruimte voor geeft.

Afstemming beschikkingen Wat kan en door sommige geïnterviewden wenselijk wordt
gevonden is om de termijn af te stemmen van de beschikkingen. Alle beschikkingen in
het gezin hebben dan dezelfde einddatum en bij verlenging dezelfde lengte.

Één regisseur/casemanager Duidelijkheid in regie wordt door een aantal geïnterviewden
belangrijker gevonden dan het aantal plannen of beschikkingen. In Hoofdstuk 8 gaan we
daar verder op in.




                                                91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>5.3 Praktijk 1 gezin, 1 plan

Coördinatie van hulp In de praktijk zien we voor een aantal gezinnen coördinatie van
hulp. Dat zijn vooral gezinnen waar de ouder ondersteuning bij de opvoeding nodig
heeft. Deze coördinatie zit bij het BJG en/of bij de zorgaanbieder die de ouder
ondersteunt. De zorgaanbieder houdt dan voor de ouder het overzicht op wat er nodig is
en bespreekt dit waar nodig.
Het komt dan voor dat er meerdere beschikkingen met verschillende looptijden zijn.
Bovendien zijn sommige beschikkingen korter dan één jaar. Als de problematiek
langdurig is (bijvoorbeeld autisme, ADHD, verstandelijke beperking) en de diagnose niet
ter discussie staat is het verlengen van deze beschikkingen veelal administratief. Dat
laat onverlet dat er op diverse momenten in het jaar acties nodig zijn.

Geen coördinatie van hulp Er zijn ook gezinnen waar meerdere kinderen ondersteuning
nodig hebben, maar de ouder geen opvoedondersteuning krijgt. In enkele van deze
situaties zien we dat de hulp niet in zijn geheel wordt gezien. Zo geeft een moeder aan
dat ze bezig was met een aanvraag voor hulp voor haar jongste zoon. Haar twee oudere
kinderen hadden reeds ondersteuning. Tijdens dit proces gaf ze regelmatig aan dat ze de
combinatie van de drie kinderen met ieder hun eigen vragen niet trok; ze moest voor
alle drie vrij vaak iets regelen en dat viel haar zwaar. Ze voelde zich niet gehoord bij
haar vraag om ondersteuning van haar zelf. Dit heeft ertoe geleid dat de oudste kinderen
niet meer thuis zijn.
In een andere situatie kwam de oudste zoon op een crisisplek van een GGZ-instelling
terecht. De moeder vroeg om bij de hulp ook haar en haar ex-partner te betrekken,
omdat ze vermoedde dat de gebeurtenissen in het gezin, waaronder de scheiding, een
rol speelde. Dit werd haar toegezegd, maar is niet gebeurd. De moeder had het gevoel
tegen de stroom op te moeten zwemmen en kreeg een burn out.

Ervaringen familieplannen Enkele geïnterviewden geven aan met een familieplan bezig
te zijn geweest. Deze geïnterviewde ouders hebben daar geen positieve ervaring mee.
Met het plan werd niets gedaan, dat wil zeggen er moesten alsnog individuele aanvragen
per kind worden gemaakt. Voor deze ouders was de procedure niet duidelijk.
Dit kan komen doordat de gemeente en BJG nog geen goed uitgewerkte werkwijze
hebben voor hoe met dit plan om te gaan.




                                          92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 6. Voorkomen en oplossen van fricties bij de toegang



Het hoofdstuk in vogelvlucht

Als ouders/jongeren bij de toegang zijn; hoe is dan het proces tot het krijgen van een
beschikking of verwijzing? Of tot het krijgen van een afwijzing? Is het duidelijk wie er
toegang heeft gekregen en wie niet? en waarom wel of niet?
    • Er wordt ingezet op ondersteuning via het netwerk van de ouder/jongere; dat
        kan in veel situaties een goede ondersteuning geven.
    • Ouders/jongeren worden weinig gewezen op de mogelijkheden voor
        cliëntondersteuning of anderszins op hun rechten en plichten. Voor een deel van
        de ouders/jongeren is dat een gemis.
    • Er wordt ook geen gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigen.
    • Er zijn situaties die vastlopen; dat is onvermijdelijk. Van belang is hoe er met het
        vastlopen wordt omgegaan:
            o Er zijn oplossingen gezocht deze zaken los te trekken. Het gaat dan met
                name om SKO en ook de Raadgever Sociaal Domein.
            o Medewerkers die knopen kunnen doorhakken en zaken vlot trekken
                worden gemist; met name bij het BJG. Het gaat dan om medewerkers met
                bepaalde vaardigheden en met een bepaalde rol/bevoegdheid.

Is er maatwerk waar nodig?
Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?
     • Zaken waarbij maatwerk nodig en/of er is sprake van meerdere hulpvragen zijn
        vaak complex. Er zijn weinig medewerkers die de vaardigheid en bevoegdheid
        hebben complexe casussen op te lossen. Deze casussen vertragen daarom
        regelmatig of er wordt toch ingezet op een standaardoplossing; die leidt soms
        dan weer tot fricties.


                                 Inleiding

                                  In dit hoofdstuk gaan we in op eventuele fricties tussen
                                  verwijzer en ouder/jongere. Ons beeld is dat er vrij
                                  veel goed gaat bij de toegang, maar dat er ook situaties
                                  zijn waar ouders/jongeren vastlopen. Gezien de
                                  zwaarte van veel vragen en de complexiteit ervan
vinden wij het belangrijk bij deze situaties stil te staan.
We gaan daarom eerst in op de opties om te voorkomen dat casussen vast gaan lopen,
zoals cliëntondersteuning. Vervolgens gaan we in op de mogelijkheden die worden
gebruikt om vastgelopen casussen los te trekken.




                                           93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>6.1 Ondersteuning van cliënten

6.1.1 Cliëntondersteuning in de regels

Het recht op een vertrouwenspersoon De Jeugdwet schrijft voor dat het college ervoor
zorgt dat “Jeugdigen, ouders of pleegouders een beroep kunnen doen op een
vertrouwenspersoon” (Jeugdwet, artikel 2.6, eerste lid, onder f).

Het recht op onafhankelijke cliëntondersteuning In de Wmo is het recht op
onafhankelijke cliëntondersteuning opgenomen. De definitie daarvan is: “onafhankelijke
ondersteuning met informatie, advies en algemene ondersteuning die bijdraagt aan het
versterken van de zelfredzaamheid en participatie en het verkrijgen van een zo integraal
mogelijke dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, preventieve
zorg, zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen” (Wmo, artikel 1.1.1).
Vervolgens geeft de Wmo aan dat het college ervoor zorgt dat de cliëntondersteuning
beschikbaar is voor alle ingezetenen (Artikel 2.2.4, eerste lid). Hierdoor is
cliëntondersteuning ook verplicht voor de Jeugdwet. Anders gezegd de onafhankelijke
cliëntondersteuning is toegankelijk voor iedereen die een beroep doet op de Wmo,
Jeugdwet of Wet langdurige zorg.

Verschil en overeenkomst vertrouwenspersoon en cliëntondersteuner Voor jeugdhulp is
dus zowel het beschikbaar stellen van een vertrouwenspersoon (Jeugdwet) als van
cliëntondersteuning (algemeen geregeld in de Wmo) verplicht. Beide zijn vergelijkbaar,
maar er is een verschil. Het Advies en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ) vergelijkt beide
en geeft aan dat zowel de vertrouwenspersoon als de cliëntondersteuner informatie en
advies geven aan cliënten die vragen hebben over de jeugdhulp. De cliëntondersteuner
kan daarbij ondersteunen bij inhoudelijke/hulpverlenende gesprekken en kan ook voor
de cliënt op zoek gaan naar de hulp die iemand graag wil hebben. De
vertrouwenspersoon doet dat niet. De vertrouwenspersoon wordt vaak pas
ingeschakeld als er al hulp is en daar vragen, problemen of klachten over ontstaan
(https://www.akj.nl/vragen/is-verschil-clientondersteuning/, d.d. 13 augustus 2018).
Bij cliëntondersteuning gaat het er ook om de zelfredzaamheid van kwetsbare burgers
te bevorderen.

In dit rapport gebruiken we voor de leesbaarheid de term cliëntondersteuning voor alle
ondersteuning van de cliënt bij zijn gesprekken met de verwijzer (dus ook voor de
vertrouwenspersoon). Alleen als we direct naar wettelijke teksten van de Jeugdwet
verwijzen gebruiken we de term vertrouwenspersoon.

Regels Oss In de verordening Jeugdhulp Oss 2015 is het recht op een
vertrouwenspersoon opgenomen (artikel 13). In de beleidsregels wordt ook kort aan dit
recht gerefereerd.
In de verordening Maatschappelijke ondersteuning Oss 2018 is opgenomen dat het
college zorgt voor onafhankelijke cliëntondersteuning waarbij het belang van de cliënt
het uitgangspunt is.


6.1.2 De uitvoering van cliëntondersteuning bij jeugdhulp

Contracten cliëntondersteuning In Oss kunnen ouders/jongeren een beroep doen op
Zorgbelang en MEE. De keuze voor Zorgbelang is landelijk gemaakt en voor MEE
regionaal. Ouders/jongeren kunnen ook zelf cliëntondersteuning regelen, maar dat
moeten ze dan zelf betalen.

                                          94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Zorgbelang Landelijk is de rol van vertrouwenspersoon Jeugdwet belegd bij het AKJ
(Advies en Klachtenbureau Jeugdzorg). Het AKJ heeft de ondersteuning in Brabant
belegd bij Zorgbelang, waardoor Zorgbelang feitelijk deze ondersteunende functie heeft
voor Oss.
Het AKJ geeft aan dat zijn rol is jongeren, ouders, verzorgers te helpen met de jeugdhulp.
Het gaat dan om vragen, klachten of adviezen (bron website AKJ). Ook op de website van
Zorgbelang is deze beschrijving van de rol terug te vinden. Deze rol wordt vaak
gekoppeld aan klachten (zie ook de Evaluatie van de Jeugdwet, p. 80). De rol is echter
breder dan helpen bij klachten; het gaat ook om informatie en advies geven.

MEE Onafhankelijke cliëntondersteuning wordt in Oss bij MEE ingekocht. Dat wil zeggen
de regio Noordoost-Brabant heeft de ondersteuning van MEE voor deze taak ingekocht.
In Oss doet MEE alleen onafhankelijke cliëntondersteuning. In sommige andere
gemeenten in de regio heeft MEE ook taken in de lichte hulpverlening. In Oss zijn die
taken in het BJG opgenomen.


6.1.3 Cliëntondersteuning in de praktijk

Welke informatie is er op websites te vinden?
Als ouders/jongeren een vraag hebben is het een mogelijkheid dat ze op internet gaan
zoeken. We hebben daarom de websites van de direct betrokken partijen bekeken.

Informatie gemeente Oss Als we op de website van de gemeente Oss kijken onder
jeugdhulp. Dan zien we daar de tekst:

“Wilt u hulp bij het gesprek?
Krijgt u een gesprek over uw kind? En wilt u daar graag ondersteuning bij? Dat kan.
Lees meer over cliëntondersteuning.” (download d.d. 16 juli 2018)” Doorklikken geeft een
tekst die duidelijk aangeeft wat cliëntondersteuning is. Het grootste deel van de tekst
gaat over MEE.

Een stukje verder staat:
“Maakt uw kind gebruik van jeugdhulp en heeft u of uw kind vragen of klachten? Dan kunt
u gratis een beroep doen op een onafhankelijk vertrouwenspersoon.
Lees meer op de website van Zorgbelang Brabant.”

Informatie Ons Welzijn Als we op de website van Ons Welzijn zoeken naar informatie
over cliëntondersteuning of een vertrouwenspersoon dan kunnen wij deze informatie
niet vinden. Navraag leert dat:
    • BJG als uitgangspunt heeft versterking van het sociale netwerk. De insteek is dat
        de ouder/jongere vanuit het eigen netwerk wordt ondersteund.
    • Een ouder/jongere wordt op cliëntondersteuning gewezen als een voorziening
        wordt aangevraagd. Bij de intake is het nog niet altijd duidelijk of dat gaat
        gebeuren en dus of er recht is op cliëntondersteuning. Als een voorziening wordt
        aangevraagd wordt de ouder/jongere op de mogelijkheid gewezen en is er een
        folder beschikbaar. Een onderscheid tussen Zorgbelang en MEE wordt dan niet
        gemaakt; beide kunnen dan worden gekozen.

Informatie gecertificeerde instellingen Jeugdbescherming Brabant en het Leger des Heils
geven op hun website aan dat cliënten zich kunnen laten bijstaan door een
vertrouwenspersoon van Zorgbelang.


                                           95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>Op de website van de William Schrikker stichting hebben we geen informatie gevonden
over cliëntondersteuning of klachten. Dit kan te maken hebben met de doelgroep van de
William Schrikker stichting, waardoor er voor andere vormen van informatie is gekozen.

Informatie Veilig Thuis en Raad voor de Kinderbescherming Zowel Veilig Thuis en Raad
voor de Kinderbescherming geven informatie over de vertrouwenspersoon en het AKJ
op hun website.

Informatie Zorgbelang Brabant Op de website van Zorgbelang Brabant wordt
aangegeven dat Zorgbelang als een van de taken heeft vertrouwenspersoon jeugdhulp te
zijn voor de hele provincie.

Informatie MEE (de Meent Groep) Op de website van MEE staat bij MEE in de gemeente
Oss aangegeven dat MEE de onafhankelijke cliëntondersteuning verzorgd voor Oss.
Daarbij staat genoemd dat het dan gaat om: “het gebied van zorg, onderwijs, welzijn,
wonen, werk of inkomen” Jeugdhulp wordt niet expliciet genoemd.


Gebruik van cliëntondersteuning

Cijfers In de praktijk zien we dat er weinig gebruik wordt gemaakt van
cliëntondersteuning bij de jeugdhulp in Oss. In 2017 heeft Zorgbelang vijf cliënten
begeleid in verband met de gemeentelijke toegang in Oss en 38 voor de jeugdhulp in
Oss, dat wil zeggen inclusief de zorgaanbieders gevestigd in Oss (Jaarrapportages 2017,
AKJ/Zorgbelang)..
MEE heeft in 2017 233 trajecten gerealiseerd (productieverantwoording MEE 2017).
Het gaat daarbij om het hele sociale domein. Het aantal inwoners dat MEE begeleidt is
minder dat verwacht. Dit kan komen doordat er minder behoefte is aan ondersteuning
bij inwoners. Een reden kan echter ook zijn dat de mogelijkheid om MEE te kunnen
inschakelen onbekend is bij diverse ouders. MEE en de gemeente zijn in gesprek over
het vergroten van de bekendheid van MEE.


Behoefte aan cliëntondersteuning

Ouders/jongeren In de interviews hebben wij diverse ouders gesproken die zoekend zijn
geweest of nog zijn naar informatie en advies. Het gaat dan om vragen hoe iets is
geregeld, welke hulp door wie wordt betaald (het gaat dan bijvoorbeeld om raakvlakken
met de zorgverzekeraar). Deze ouders missen een onafhankelijke vraagbaak waar ze
hun vragen kunnen stellen. Enkele ouders geven ook aan de gesprekken niet goed aan te
kunnen; de gesprekken stressvol en/of uitputtend te vinden. Ondersteuning hebben ze
niet gehad. Ook zijn ze zich er niet van bewust dat ze ondersteuning hadden kunnen
vragen. Deze ouders zijn naar hun ervaring niet voldoende op de mogelijkheid van
Zorgbelang of MEE gewezen en/of op het verkeerde moment en/of in woorden die voor
hen niet duidelijk waren. Dit sluit aan bij het landelijk beeld, zie tekstkader 10.


Aanzet tot verbetering bekendheid cliëntondersteuning

Zorgbelang geeft in zijn jaarrapportage 2017 aan dat er minimaal gebruik is gemaakt
van de diensten van Zorgbelang bij het CJG/BJG. Zorgbelang heeft als streven in 2018
bekender te worden bij de ouders/jongeren die van jeugdhulp gebruik maken. Dit wil
men doen door medewerkers van CJG/BJG voor te lichten over Zorgbelang.


                                          96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Tekstkader 10. Landelijke beeld cliëntondersteuning


 “Een ander aandachtspunt is de informatievoorziening over de rechtspositie van cliënten. Veel
 ouders zeggen er bijvoorbeeld niet bekend mee te zijn dat zij een vertrouwenspersoon kunnen
 inschakelen, of een cliëntondersteuner. Dat laatste wekt de suggestie dat de mogelijkheden die de
 wetgeving biedt om de toegang voor cliënten beter te laten verlopen, nog niet optimaal worden
 benut.”

 Bron: ZonMW, Eerste evaluatie Jeugdwet, p. 258



Verwijzers gemeentelijke toegang De visie van het BJG is gericht op ondersteuning vanuit
het sociale netwerk. Iemand zoeken uit het eigen netwerk, die kan ondersteunen staat
voorop. Soms wordt er ook breder gezocht naar iemand die dezelfde taal spreekt als de
cliënt. Ondersteuning vanuit het netwerk kan goed werken voor algemene
ondersteuning. Als er iemand in het netwerk is dan kan dit beter werken dan
ondersteuning door een onbekende.
Er wordt ook doorverwezen naar cliëntondersteuning, maar daarbij hoorden we enige
aarzeling bij verwijzers. Dit vanuit de vrees dat een degelijke ondersteuning discussies
aanwakkert in plaats van vooruit helpt.

JIM Binnen de gemeente (met name vanuit Werk & Inkomen) wordt het werken met
Jouw Ingebrachte Mentor (http://www.jimwerkt.nl/) gestimuleerd. Het gaat bij JIM om
ondersteuning van een jongere. De JIM kan ook de rol van vertrouwenspersoon
vervullen. We hebben geen cijfers over het aantal situaties waarin daar gebruik van
wordt gemaakt.
Ook bij het BJG is men bekend met JIM, dat wil zeggen enkele medewerkers zijn hierin
geschoold. Voor het BJG is JIM een van de manieren om het sociaal netwerk te activeren.

Proeftuin Ruwaard Ook in de proeftuin Ruwaard wordt gebruik gemaakt van
ondersteuning vanuit het netwerk. Dit is breder dan alleen voor een jongere. De
proeftuin is vooralsnog met name gericht op de Wmo (voor meer over de proeftuin zie
hoofdstuk 8)

Ervaringsdeskundigen Ervaringsdeskundigen inzetten is ook een mogelijkheid voor
cliëntondersteuning. Bijvoorbeeld de cliëntenraad van Jeugdbescherming Brabant pleit
hiervoor. Over het inzetten van ervaringsdeskundigen lijkt enige aarzeling te bestaan bij
ten minste een deel van de verwijzers. Dat wil zeggen ook voor deze vorm van
cliëntondersteuning is de vrees dat het leidt tot meer discussies in plaats van tot meer
onderling begrip.


6.2 Wie kan er fricties oplossen?

Fricties Met fricties bedoelen we situaties die zijn vastgelopen. Dat wil zeggen het gaat
niet om een afwijzing van een aanvraag voor jeugdhulp. Het gaat om situaties waar
jeugdhulp nodig is, maar er hobbels zijn om het voor elkaar te krijgen. Dat kunnen
fricties tussen personen zijn (bijvoorbeeld ouder en verwijzer) en/of fricties in wet- en
regelgeving landelijk en/of lokaal. De vraag is dan wie kan dit oplossen?

Klachten We gaan hier niet in op klachtenprocedures. Bij Ons Welzijn en bij de gemeente
is een klachtenregeling. De klachtenregeling van Ons Welzijn staat op hun website.

                                               97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Daarbij is een vrij brede omschrijving van wat een klacht is. Uit gesprekken begrijpen
wij dat deze regeling met name is bedoeld voor bejegening en betreft niet discussies
rond fricties tussen bijvoorbeeld regels. Dit geldt ook voor de klachtenregeling van de
gemeente.

Gecertificeerde Instellingen Ook bij Gecertificeerde Instellingen kunnen zich fricties
voordoen. Ouders kunnen dan een vertrouwenspersoon raadplegen. Als de gezinsvoogd
vindt dat een ouder niet doet wat is afgesproken kan de gezinsvoogd een aanwijzing
geven. Als een ouder het niet eens is met de gezinsvoogd dan kan er bij de rechter een
verzoek worden ingediend.
Als er fricties zijn in regelgeving vanwege diverse hulpvragen van het gezin, dan ligt
samenwerking met de gemeente en/of BJG voor de hand en is de rest van deze paragraaf
ook van toepassing.


6.2.1 Wat is er in de regels opgenomen over het oplossen van fricties?

Gemeentelijke toegang via BJG In de regelgeving en subsidieovereenkomst met Ons
Welzijn is niets opgenomen over het oplossen van fricties of complexe situaties bij
jeugdhulp.

Raadgever Sociaal Domein Sinds 1 april 2016 heeft Oss een Raadgever Sociaal Domein.
Dit na aanleiding van een motie van de raad. De Raadgever Sociaal Domein heeft de
opdracht inwoners te helpen die vastlopen in procedures binnen het Sociaal Domein. De
Raadgever Sociaal Domein ondersteunt en maakt inwoners die vastlopen in procedures
binnen het Sociaal Domein wegwijs. Hij heeft een onafhankelijke positie en handelt
vanuit het perspectief van de inwoner (advies aan B&W, 23 mei 2017).
De taak van de Raadgever is breder dan alleen de jeugdhulp. De taak wordt gezien als
aanvullend aan klachtenprocedures en de Ombudscommissie. De Ombudscommissie
laten we buiten beschouwing.

Samenkracht Oss (SKO) In het beleidsplan is opgenomen dat de hulp voor gezinnen die
op meer leefgebieden problemen kennen, zo vroeg, eenvoudig, integraal en
laagdrempelig mogelijk te worden georganiseerd. Voor deze gezinnen of multiprobleem
huishoudens wordt Samenkracht Oss (SKO) ingeschakeld. Indien SKO wordt
ingeschakeld voor jeugdhulp dragen de BJG’s de regie met betrekking tot deze gezinnen
over aan SKO (beleidsplan, p. 21/22).


6.2.2 Hoe wordt er in de uitvoering omgegaan met fricties?

Gemeentelijke toegang via BJG. Een BJG’er die een casus heeft die vast zit kan overleggen
met collega’s, maar er zijn geen procedures voor het omgaan met fricties. Ook is er
bijvoorbeeld geen coördinator die vastgelopen casussen vlot trekt. Er was wel een
coördinator, maar deze functie bestaat niet meer sinds de zelfsturende teams zijn
geïntroduceerd door Ons Welzijn.
Het BJG kan doorverwijzen naar SKO; dat gebeurt, maar niet systematisch.

Raadgever Sociaal Domein Ouders/inwoners komen veelal zelf naar de Raadgever. Soms
zijn ze doorverwezen. Inwoners worden op de mogelijkheid van de Raadgever gewezen
via de website van de gemeente.
De vragen waarmee inwoners komen bij de Raadgever zijn zeer divers en hebben
betrekking op het sociaal domein in zijn geheel. In de jaarrapportages van de Raadgever


                                           98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>zijn de vragen terug te vinden.

Samenkracht Oss (SKO) SKO is eind 2014 opgericht. SKO zich op de meest complexe
casuïstiek. Verwijzingen naar SKO komen vaak van professionals, waaronder het BJG. De
reden voor doorverwijzing is meestal dat er iets vastloopt bij wet- en regelgeving of bij
aanbieders. Burgers kunnen zich ook zelf melden bij SKO, maar dat gebeurt niet vaak.
Het staat niet op de site van Oss dat inwoners zichzelf kunnen melden.
De Raadgever Sociaal Domein verwijst ook door naar SKO en SKO naar de Raadgever,
maar minder vaak.


6.2.3 Wat is de praktijk van omgegaan met fricties?

Gemeentelijke toegang via BJG Wij zijn diverse casussen tegengekomen waar fricties zijn;
tussen personen en rond wet- en regelgeving. Deze casussen hadden een lange tot zeer
lange doorlooptijd. Deze casussen gaan gepaard met veel onzekerheid en stress voor de
ouders/jongeren. Bij deze niet-goed lopende casussen vinden ouders de communicatie
slecht. Het lijkt dat hoe meer een casus vast zit hoe minder er wordt gecommuniceerd.
Een type vastgelopen casussen betreft situaties waarbij het de vraag is welk loket het
goede loket is: Wmo of jeugdhulp en jeugdhulp of beschermd wonen. Het kost
regelmatig veel doorlooptijd om deze vraag te beantwoorden. Ook deze situatie geeft
veel stress, vooral ook omdat er bij het op en neer sturen naar loketten er sowieso
sprake is van slechte communicatie. Opvallend is overigens dat de vraag die tussen
loketten op en neer ging of gaat niet altijd heel complex is.
Een aantal ouders kwam bij een vastgelopen case terecht bij SKO en/of de Raadgever
Sociaal Domein.
Diverse geïnterviewde professionals geven aan de coördinatoren bij het BJG te missen,
omdat zij constateren dat vast gelopen zaken niet of moeilijk worden vlot getrokken. De
gemeente geeft aan het gesprek met Ons Welzijn hierover te voeren, maar dit heeft nog
niet tot resultaat geleid.
Ook geven geïnterviewde professionals aan dat, niet alleen bij het BJG, maar breder, er
meer mensen zouden moeten zijn die bevoegd zijn om knopen te kunnen doorhakken.

Raadgever Sociaal Domein In 2017 heeft de raadgever 50 meldingen behandeld,
waarvan 8 over jeugdhulp (jaarrapportage 2017, raadgever sociaal domein). Een aantal
van deze meldingen is na de melding vlot getrokken.

Samenkracht Oss (SKO) SKO doet circa 100 casuïstieken per jaar. Dit kunnen ouderen,
jeugdigen en gezinnen zijn; het gaat om allerlei casussen die spelen in het sociaal
domein. Een deel is jeugdhulp en een deel is vanuit een andere problematiek, zoals
schuldhulpverlening, waarbij er wel ook sprake is van jeugdhulp.
We spraken een paar ouders die contact hebben gehad met SKO; ze waren tevreden. Bij
een ouder was de hulpvraag niet beantwoord in de zin dat er nu een hulpaanbod was,
maar de ouder was wel opgelucht dat er meer duidelijk was over wat wel en niet kon.
Een andere ouder was ook tevreden, maar merkte wel op dat er met SKO weer een extra
partij bij is gekomen; naast het BJG en de diverse jeugdhulpaanbieders.




                                           99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>               Deel III Beschikbaarheid van de jeugdhulp




                                        Beschikbaarheid jeugdhulp In dit deel hebben
                                        we het over drie vraagstukken die
                                        ouders/jongeren tegen kunnen komen in het
                                        traject na de toegang en voor de start van een
                                        traject bij de jeugdhulpaanbieder.
                                        In de eerste plaats is dat het aanmelden bij de
                                        jeugdhulpaanbieder en de tijd die er tussen
                                        aanmelden en de start van een jeugdhulptraject
                                        zit.
                                        In de tweede plaats is dat de regie bij
                                        jeugdhulpvragen.
                                        In de derde plaats is dat de overgang van
                                        hulpverlener(s) als een jongere 18 jaar wordt.

                                        Tussen toegang en jeugdhulpaanbieder Het
                                        eerste hoofdstuk van dit deel (hoofdstuk 7) gaat
                                        over het proces van het moment dat de
                                        ouders/jongeren door de toegang zijn tot dat
                                        het zorgtraject start. Het gaat er dan om hoe
                                        ouders/jongeren zich aanmelden voor de zorg
                                        en is die zorg er dan? De onderzoeksvragen die
                                        we hier beantwoorden zijn:


Beschikbaarheid van de zorg:
   7. Is het voor ouders/jongeren duidelijk waar ze zich kunnen melden voor de hulp
       waar ze recht op hebben?
   8. Is de hulp beschikbaar? Of is er bijvoorbeeld een wachtlijst?

We hebben het in dit hoofdstuk over de manier van aanmelden bij een
jeugdhulpaanbieder, wachttijden, formele oplossingen voor de wachttijden, redenen van
de wachttijden en hoe er wordt omgegaan met wachttijden door verwijzers,
jeugdhulpaanbieders en ouders/jongeren.

Regie bij jeugdhulpvragen In hoofdstuk 8 kijken we vanuit een andere invalshoek naar
de fase tussen toegang en jeugdhulpaanbieders; namelijk de invalshoek van ‘regie’. We
kijken in dit hoofdstuk naar wat er gebeurt als er meerdere aanbieders in beeld zijn:
Hoe gaat dat dan? Wat is aan het gezin? En wat doen hulpverleners en verwijzers?
Anders gezegd wie heeft de regie? Daarbij gaat het niet om de kwaliteit van de hulp. Het
gaat om de mate waarin ouders/jongeren invloed hebben op de keuze van het traject en
de hulpverlener. Ook gaat het om de manier waarop de jeugdhulp en andere hulp of
zorg voor één jongere of voor meerdere leden van het gezin worden kortgesloten.

                                          100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>De vragen die centraal staan in dit hoofdstuk zijn de algemenere vragen over juiste hulp
(zie hoofdstuk 1):
    4. Is er maatwerk waar nodig?
    5. Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?

18 jaar worden Tot slot, staat we in hoofdstuk 9 stil bij de vraag hoe jongeren en hun
ouders worden voorbereid op 18 jaar worden. Ook hier staan we vooral stil bij het
proces: weten de jongeren/hun ouders waar ze vragen kunnen stellen? Waar ze wat
kunnen regelen? De onderzoeksvraag die hierbij hoort is:
18 jaar worden:
    9. Hoe wordt omgegaan met het 18 jaar worden van een jongere?




                                           101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>        Hoofdstuk 7 Tussen toegang en jeugdhulpaanbieder



Het hoofdstuk in vogelvlucht


Is het voor ouders/jongeren duidelijk waar ze zich kunnen melden voor de hulp waar ze
recht op hebben?
    • Veel ouders, maar niet allemaal, weten waar ze zich kunnen melden als ze een
         beschikking of verwijzing hebben.
    • Onder andere vanwege wachtlijsten besteedt de verwijzer regelmatig meer tijd
         aan het helpen van de ouders/jongeren met het zoeken van een aanbieder.
    • De verwijzer zelf heeft regelmatig geen goed zicht op welke aanbieder plek heeft.
         Dit komt door de wachtlijsten, maar ook doordat er geen gedeelde definitie is
         van wat een wachtlijst is. Doordat aanbieders een andere definitie hebben dan
         de regio doet iedereen wat hij nodig acht, maar is er geen eenduidigheid en
         daarmee geen goed inzicht in het aanbod van jeugdhulp.
    • Als de verwijzer geen goed zicht heeft op waar plek is heeft de ouder/jongere
         dat ook niet.

Is de hulp beschikbaar? Of is er bijvoorbeeld een wachtlijst?
    • Veel ouders/jongeren krijgen te maken met een wachtlijst. Dit kan leiden tot:
            o Wisselende hulpverleners (al dan niet vanwege overbruggingshulp); dit
                wordt vaak als onprettig ervaren.
            o Alternatieve keuzen van aanbieders waar ouders/jongeren naar hun
                gevoel geen invloed op hebben en ook minder tevreden over kunnen
                zijn.
            o Alternatieve keuzen door ouders/jongeren waarvan verwijzers denken
                dat dit niet een goede keuze is.
            o Het zwaarder worden van problemen gedurende het wachten.
            o Afhaken van ouders/jongeren.


Bij de wachtlijsten speelt onder andere mee:
    • Hoe de bezuinigingen zijn ingevuld in combinatie met de inkoopsystematiek. Op
        een aantal punten wordt de inkoopsystematiek als te globaal gezien en te veel
        gebaseerd op, inmiddels vrij oude, historische cijfers.
    • Er is nog geen uitgekristalliseerd beeld van hoe de rol van de verwijzer wordt
        ingevuld en wat goed verwijzen is. Het is van belang dat de rol van verwijzers en
        de wijze van verwijzen moet verder worden ontwikkeld..




                                          102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>7.1 Het beleid over het aanmelden, wachttijden en beschikbaarheid van
jeugdhulp

Aanmelding In de beleidsregels van Oss is opgenomen dat ouders of jongeren met een
beschikking van de gemeente of verwijsdocument van de huisarts zich kunnen
aanmelden bij een zorgaanbieder met een contract bij de gemeente (p. 6 beleidsregels).
Ouders/jongeren hebben dus een vrije keuze van aanbieder als deze het type jeugdhulp
aanbiedt waarvoor de verwijzing is afgegeven en een contract heeft. Ouders en jongeren
kijken dan op de sociale kaart van Oss: https://oss.socialekaartnederland.nl/ of op de
website van jeugdhulp Noordoost - Brabant: https://www.jeugdhulpnob.nl/.
Als een gecertificeerde instelling de verwijzer is dan is deze instelling normaal
gesproken leidend in het zoeken naar een aanbieder.

Acceptatieplicht In de beleidsregels is ook opgenomen dat de gecontracteerde
zorgaanbieders een acceptatieplicht hebben. Zorgaanbieders mogen geen cliënten
weigeren. Bovendien moet de hulp binnen vier weken na de aanmelding starten.

Aantal plekken bij aanbieders Grotere zorgaanbieders krijgen een vast bedrag (lump
sum) waarvoor ze een bepaald aantal cliënten per jaar behandelen. Bij dat aantal is een
marge van 10% eronder en erboven. Een aanbieder zit formeel alleen vol als hij aan de
110% zit van het aantal cliënten dat hij in dat jaar zou behandelen.
Praktisch gesproken zijn er enkele grenzen waardoor een jeugdhulpaanbieder ook vol
kan zitten als de 110% nog niet is gehaald. Het gaat dan met name om het aantal bedden
en het personeel (zie verder paragraaf 7.2 over uitvoering).
Iets vergelijkbaars geldt voor de kleinere aanbieders. Deze aanbieders hebben een p x q
contract met een budgetplafond. Dat wil zeggen ze krijgen een bepaald bedrag (p) per
cliënt (q) tot een bepaald bedrag (budgetplafond). Ook zij zitten formeel pas vol als ze
aan het budgetplafond zitten.

Overbruggingshulp De beleidsregels geven aan dat de jeugdhulpaanbieder een
alternatief zoekt of voor overbruggingshulp zorgt als er niet binnen vier weken door de
aanbieder met hulp kan worden begonnen. Als de jeugdhulpaanbieder een andere
hulpverlener voorstelt dan is dat in overleg met de ouders/jongere. De
jeugdhulpaanbieder regelt dan de overdracht naar de andere aanbieder.

Inzicht in waar plek is Voor de meeste typen jeugdhulp zijn meerdere aanbieders. Inzicht
in waar plekken zijn is van belang. Dit inzicht wordt voor verwijzers gegeven door een
stoplichtenmodel op een website beheert door de inkooporganisatie voor de regio
Noordoost-Brabant. Hierbij zijn echter twee complicaties:

                                          103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>   •   Aanbieders geven iedere maand door aan de inkooporganisatie of ze vol zitten of
       niet. De cijfers zijn daarmee vaak een maand oud.
   •   De aanbieders met een lump sum zijn onderverdeeld in de categorieën met
       verblijf en zonder verblijf. Het vol zitten van een aanbieder wordt geregistreerd
       op het niveau van met verblijf en zonder verblijf. Onder deze twee typen zitten
       nog subcategorieën van licht naar zware hulp. Als er op de website staat dat er
       plekken zijn kan het zijn dat dat voor de ene subcategorie waar is, maar voor een
       andere niet. Er is voor gekozen op het niveau van met verblijf en zonder verblijf
       te registreren op de website, omdat aanbieders op het niveau van de
       subcategorieën eronder mogen schuiven (volgens bepaalde regels).

Zorgbemiddeling en overleg passende hulp Als een ouder/jongere geen plek kan vinden
kan hij contact opnemen met de verwijzer. Als een verwijzer geen plek kan vinden geeft
het beleid van de regio Noordoost - Brabant twee mogelijkheden om een oplossing te
zoeken:
    • Contact opnemen met zorgbemiddeling (zorgbemiddeling zijn medewerkers in
        diens van de inkoopregio). Zij adviseren bij het vinden van een alternatieve
        jeugdhulpaanbieder wanneer een aanbieder geen capaciteit beschikbaar heeft.
        Onder andere omdat zij de bezettingslijst actualiseren hebben ze meer inzicht in
        waar nog plek is. Zorgbemiddeling raadplegen wordt vooral gedaan door de
        gecertificeerde instellingen en BJG’s.
    • De casus inbrengen in het overleg passende hulp. In het overleg passende hulp
        worden casussen besproken waar geen aanbod voor is gevonden. Besproken
        wordt hoe het op te lossen. Zie tekstkader 11 voor meer uitleg over het overleg
        passende hulp.


Tekstkader 11. Overleg passende hulp

 Deelnemers Het overleg passende hulp is een overleg van zorgaanbieders, BJG,
 zorgbemiddelaar en een onafhankelijk voorzitter uit een gemeente. Ook de verwijzers van
 een gecertificeerde instelling of van Veilig Thuis kunnen aanschuiven. Het overleg is op het
 niveau van de subregio; dat zijn er drie in de regio Noordoost - Brabant. Oss zit in de subregio
 Oss, Uden, Veghel.

 Doel Het overleg is onder andere voor casussen waarbij het toegangsproces stokt en waar
 uitstel geen optie is. Het kan er bijvoorbeeld om gaan dat de aanbieders met passende
 trajecten vol zitten, waardoor er een ontoelaatbare wachttijd ontstaat voor een jongere. Het
 kan ook gaan om een maatregel voor jeugdbescherming waarbij urgentie is en er niet op
 korte termijn passende hulp is in de regio.
 Het overleg is ook voor specifieke vragen waar geen aanbod voor is in de regio. Wij gaan daar
 niet verder op in, omdat deze situaties geen onderdeel uitmaken van ons onderzoek.
 Sommige geïnterviewden gaven aan dat het overleg was bedoeld voor het bespreken van zorg
 waarbij meerdere aanbieders betrokken zijn of zouden moeten zijn (een arrangement). Het
 bespreken van casussen waar de wachttijd het probleem is, is aan dit overleg toegevoegd. Het
 bespreken van casussen waar het PGB-tarief het probleem is (zie hoofdstuk 4) is daar ook
 later aan toegevoegd.

 Ouders Iedere casus wordt door een professional ingebracht. Van deze aanbieder/verwijzer
 wordt verondersteld de casus met de ouders/jongere te hebben besproken. In principe is de
 ouder/jongere daarom niet aanwezig bij het overleg.




                                              104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Overproductie en wachttijden Bovenstaande oplossingen - het raadplegen van
zorgbemiddeling en het overleg passende hulp – helpen in zoverre er nog plek is. Er is
echter meer vraag naar jeugdhulp dan er aanbod is in Noordoost - Brabant. Zo was er in
2017 een overproductie van € 2,5 miljoen en een onderproductie van € 0,4 miljoen voor
dyslexie (omdat daar een apart programma voor was). Daarnaast waren er wachtlijsten
en wachttijden.28 Er zijn daarom ‘lokale bypasses’ ontstaan, dat wil bijvoorbeeld zeggen
een gemeente koopt extra in.

Meerwerk en maatwerk De lokale bypasses werden als niet wenselijk gezien, omdat de
inkoop voor specialistische zorg op regioniveau is belegd. Dit onder andere vanwege de
kwaliteit van de hulp. Vanuit de inkoopregio is in 2018 er een procedure voor meerwerk
en maatwerk ontwikkeld, zodat er weer centraal wordt ingekocht en lokale bypasses
niet meer nodig zijn. De meerwerk en maatwerkprocedure start als de zorgbemiddelaar
is geraadpleegd, de vraag bij het overleg passende hulp is geweest en er nog geen
aanbod is. De gemeente betaalt het meerwerk of maatwerk.

Transformatiegelden In de regio zijn transformatiegelden beschikbaar gesteld. Deze
hebben als doel de transformatie te ondersteunen door de ontwikkeling van typen zorg
die nabij en gezinsgericht zijn. De trajecten voor deze middelen hebben vertraging
opgelopen, vanwege het zoeken naar de juiste aanbestedingswijze. Naar verwachting
gaan de trajecten begin 2019 van start.


7.2 De uitvoering van aanmelden, wachttijden en beschikbaarheid van
jeugdhulp

De uitvoering wordt gedomineerd door de wachttijden. We gaan er hieronder daarom
op in hoe verwijzers zoeken naar een plek bij een aanbieder, hoe jeugdhulpaanbieders
omgaan met de wachttijden en wat de onderliggende oorzaken zijn van de wachttijden.


7.2.1 Het zoeken naar een aanbieder met plek door verwijzers

Welke aanbieder? Als er een beschikking is via de gemeentelijke toegang dan kiezen
ouders/jongere de aanbieder. Het kan ook zijn dat de BJG’er een suggestie doet. Dan
wordt bijvoorbeeld een aantal jeugdhulpaanbieders voorgesteld. De BJG’er schat in wat
ouders nodig hebben om de vervolgstap te regelen en begeleidt intensiever als dat naar
inschatting nodig is. Een wachtlijst kan er ook voor zorgen dat de BJG’er blijft
ondersteunen tot er een plek is of zicht op een plek is.
Iets vergelijkbaars geldt voor de huisarts. Ouders/jongeren zijn vrij naar de
hulpverlener te gaan die de hulp biedt waarvoor de huisarts een verwijzing heeft
gedaan. De huisarts suggereert vaak een aanbieder.
De gecertificeerde instellingen begeleiden vrijwel altijd de ouder/jongere met het
zoeken naar de aanbieder.

Wachttijden Als de ouders/jongere met of zonder de verwijzer hebben gekozen voor een
jeugdhulpaanbieder en de jongere is aangemeld dan kan blijken dat er geen capaciteit of
plek is en komt de jongeren op een wachtlijst. Er moet dan een tussenoplossing worden
gezocht. Die tussenoplossingen volstaan vaak niet volgens verwijzers. Een voorbeeld
van een tussenoplossing is dat er één maal per week wordt gebeld in plaats van dat er


28 Een wachtlijst is het aantal jeugdigen of gezinnen dat op hulp wacht. De wachttijd is het aantal

dagen dat een jeugdige of gezin op hulp wacht (NJI, 2017).

                                               105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>aantal uren begeleiding per week wordt gegeven. Daarnaast leiden wachttijden er soms
toe dat er een crisissituatie ontstaat of dat de jongere op een verkeerde plek terecht
kom. Het zoeken naar een plek die beschikbaar is, is daarom een heel proces geworden
voor verwijzers.

Zoeken naar een aanbieder met plek Het zoeken naar zorgaanbieders kost BJG veel tijd.
Voorjaar 2018 heeft het BJG berekend dat een medewerker gemiddeld 2- 10 uur per
week bezig met het zoeken naar een plek of plekken (ongeacht hoeveel fte iemand
werkt).
Iets vergelijkbaars geldt voor de gecertificeerde instellingen. Een tijdsinschatting
hebben we niet van de gecertificeerde instellingen. Wel is duidelijk dat er een grote zorg
zit bij het zoeken naar een aanbieder.
Huisartsen beperken zich vaak tot de geestelijke gezondheidszorg en bellen met
hulpverleners om te vragen of er plek is of plek gemaakt kan worden. Ook zij maken zich
zorgen om wachttijden, maar richten zich op een beperkter aantal aanbieders voor het
ondersteunen bij het zoeken naar een plek.

Website en zorgbemiddelaars Alle verwijzers geven aan dat een complicatie bij het
zoeken is dat het niet duidelijk is of zorgaanbieders vol zitten. De website die inzicht
moet geven in waar er plek is geeft geen voldoende actueel beeld (zie paragraaf 7.1).
Vervolgens kan met zorgbemiddelaars worden gebeld. De zorgbemiddelaar heeft wel
een beter inzicht, maar ook geen volledig inzicht. De volgende stap is dan soms de vraag
wat geboden kan worden. Dat kan dus betekenen dat er aanbod in beeld komt dat niet
helemaal aansluit bij de vraag. Hier gaan we in paragraaf 7.2.2 verder op in.

Overleg passende hulp Als er geen passende zorg kan worden gevonden dan is het
inbrengen van een casus in het overleg passend hulp een optie (zie tekstkader 11).
Geïnterviewde professionals geven aan dat dan ook de vraag aan bod komt of het niet
minder kan. Soms wordt er gekozen voor een variant die nog wel binnen de beschikking
ligt, maar die toch anders is dan de oorspronkelijke bedoeling. Dit kan omdat de
categorieën op de beschikking ruim zijn. Dergelijke keuzen worden gemaakt omdat de
afweging is: wachttijd versus de gekozen – wellicht minder optimale – oplossing. Ouders
zijn er soms niet tevreden over de gekozen oplossing. Omdat ouders niet bij het overleg
mogen zijn in de subregio Oss, is het voor ouders niet transparant en ontstaan er soms
fricties naar aanleiding van dit overleg, zie verder paragraaf 7.3.

Locatie In het algemeen is het beeld van verwijzers dat alle benodigde soorten hulp
aanwezig zijn, maar dat er wachtlijsten zijn. Soms is hulp wel beschikbaar, maar is de
reisafstand jeugdhulpaanbieder – ouders/jongere een probleem. Niet alle
ouders/jongeren zijn in staat grotere afstanden af te leggen. Bovendien is een afspraak
dat aanbieders ook naar de mensen moeten komen. Dat is echter niet voor alle hulp
handig. Ook is de regio zo groot dat het niet voor alle aanbieders (financieel) haalbaar is
naar alle cliënten te gaan.


7.2.2 Omgaan met wachttijden door jeugdhulpaanbieders

Wachttijden Alle grotere jeugdhulpaanbieders hebben wachtlijsten en wachttijden.
Wanneer een jeugdhulpaanbieder vindt dat hij vol zit en wanneer hij vol zit volgens het
beleid (zie paragraaf 7.1) verschilt van elkaar. Een jeugdhulpaanbieder vindt dat hij vol
zit als er of geen plek (bed) meer is en/of als hij niet voldoende personeel heeft. De
110% van het beoogde aantal jongeren in een jaar is dan vaak nog niet gehaald. Hoe een
aanbieder met de wachttijden omgaat verschilt per aanbieder:


                                           106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>   •     Sommige aanbieders werken niet met een wachtlijst, maar sturen ouders/
         jongeren door naar een andere aanbieder of naar de verwijzer als zij ze niet
         binnen een bepaalde tijd met een traject kunnen laten starten.
    • Sommige aanbieders werken met een wachtlijst en geschatte wachttijd tot de
         behandeling start. Dit staat op hun website.
    • Sommige aanbieders werken met wachtlijsten voor verschillende fasen: voor de
         intake, voor de acceptatie en voor het traject start.
Er wordt dus verschillend omgegaan met wachttijden. Dit komt ook voor in andere
gemeenten. Er zijn gemeenten die voor hun eigen situatie duidelijk sturen op inzicht in
de cijfers; dus sommige gemeenten hebben wel inzicht in de wachttijden in de eigen
gemeente. In tekstkader 12 gaan we in op hoe andere gemeenten omgaan met
wachttijden.


Tekstkader 12. Hoe gaan andere gemeenten om met wachttijden?

 Het Nederlands Jeugdinstituut heeft onderzoek gedaan naar de wachttijden en wachtlijsten bij
 de jeugdhulp.
 Zij concluderen onder andere dat:
      - Wachttijden een issue zijn bij alle geïnterviewde gemeenten (acht) en aanbieders in die
          gemeenten.
      - Er zijn geen landelijke cijfers over wachttijden of wachtlijsten van jeugdhulp.
          Bovendien blijkt dat wachttijden en wachtlijsten betrekking kunnen hebben op een
          groot aantal verschillende situaties en omstandigheden. Hierdoor kunnen cijfers niet
          zonder meer bij elkaar worden gevoegd. Lokaal inzicht in wachttijden is belangrijker.
      - Een enkele gemeente heeft inzicht gecreëerd in de wachttijden. De andere gemeenten
          in het onderzoek hebben geen zicht op de wachttijden die er zijn, wat goed
          doorverwijzen moeilijk of omslachtig maakt. Zonder zicht op het bestaan van
          wachttijden is het lastig om daar gericht op te sturen. Veel aanbieders maken de
          wachttijden voor verschillende soorten hulp bekend op hun website, maar dat doen ze
          nog niet allemaal.
      - Voor een goede aansluiting tussen vraag en aanbod is betrouwbare informatie nodig
          over de problemen die er in een bepaalde gemeente of regio zijn evenals over het
          aanbod aan jeugdhulp. Door de decentralisatie van de jeugdhulp kunnen gemeenten de
          benodigde informatie verzamelen. Nog niet alle gemeenten doen dat. Sommige
          gemeenten besteden nog weinig aandacht aan monitoring.

 Bron: NJI, 2017, p. 44 -45 en 51 – 54.



Acceptatieplicht Er wordt verschillend omgegaan met wachttijden door
jeugdhulpaanbieders en dus wordt er verschillend omgegaan met de acceptatieplicht. Er
zijn aanbieders die ervaren dat ze een jongeren als vanzelfsprekend moeten accepteren
als de jongere zich meldt. Dit leidt er dan toe dat de wachttijd erg kan oplopen. Er zijn
ook aanbieders die met gemiddelden – afgeleid van het doel per jaar - per maand of
kwartaal werken. Een aanbieder kan dan in bijvoorbeeld februari vol zijn, dat wil zeggen
dat hij niemand op dat moment accepteert. Een andere aanbieder kiest er in dezelfde
situatie voor om jongeren wel op een wachtlijst te zetten.


7.2.3 Waarom zijn er wachttijden?

We hebben verwijzers en aanbieders gevraagd naar wat zij als oorzaak van de
wachttijden zien. Dit is strikt genomen geen onderdeel van onze onderzoeksvraag.

                                            107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>Inzicht in de oorzaken van de wachttijden is echter aanvullend van belang voor ons
advies. In deze paragraaf vatten we samen wat de diverse professionals zien als redenen
voor de wachttijden.


Wijze van bekostigen

Wijze van bekostigen Alle grotere aanbieders hebben een totaal bedrag waarvoor ze een
bepaald aantal cliënten moeten behandelen. Dit bedrag is gebaseerd op het jaar 2013.
Op dit bedrag is een korting toegepast. De aanbieders hebben dus een (individueel)
historisch tarief met korting. Iets vergelijkbaars geldt voor de kleinere aanbieders. Deze
aanbieders worden op basis van p x q bekostigd. Zowel de p (tarief) als de q
(hoeveelheid) is gebaseerd op basis van het jaar 2013 van de aanbieder. Ook hier gaat
het dus om een (individueel) historisch tarief met korting.

Kanttekeningen bekostiging De systematiek van lump sum wordt in het algemeen door
de geïnterviewde jeugdhulpaanbieders als positief ervaren. Het is weinig bureaucratisch
en het plafond is helder. Bij de invulling van de lump sum wordt door de aanbieders een
aantal kanttekeningen geplaatst. De twee belangrijkste knelpunten genoemd door de
jeugdhulpaanbieders zijn:
    • Het basisjaar 2013; het jaar 2013 is niet voor alle aanbieders representatief of
        voldoende actueel. Tarieven en/of aantallen kunnen voor een deel van de
        aanbieders erg laag uitvallen.
    • Weinig differentiatie in de zwaarte van een traject voor een jongere. Dit hangt
        samen met het één keer tellen van één cliënt ongeacht het aantal trajecten of de
        zwaarte. Het idee hierachter is dat het tarief is gebaseerd op een gemiddelde:
        sommige cliënten krijgen een langere/intensievere behandeling en andere een
        kortere. Dit zou zich moeten uitmiddelen. Er is echter ook een ontwikkeling naar
        toenemende zwaarte van trajecten (zie onder het kopje ‘kwaliteit van de
        verwijzingen’ verderop in deze paragraaf) waardoor de tarieven zich volgens de
        aanbieders niet uitmiddelen.

Reacties op bekostiging Op het basisjaar is een korting toegepast. De kortingen hebben
ertoe geleid dat aanbieders, zonder onderlinge afstemming, hebben besloten hoe met
deze kortingen om te gaan. Beslissingen zijn bijvoorbeeld>
    • Afdelingen sluiten of sterk afbouwen. Zo is het aantal bedden verminderd
        vanwege het streven meer in te zetten op lichtere hulp ter voorkoming van
        zwaardere hulp.
    • Lichtere hulp stoppen. Dit met het oog op het meer inzetten van het voorliggend
        veld.
    • Stoppen met relatief tijdrovende hulp. Zowel bij de lump sum als bij de p x q
        systematiek telt iedere cliënt maar één keer mee ongeacht het aantal trajecten
        dat een cliënt op één moment of volgtijdig gedurende het jaar krijgt. Dit maakt
        dat sommige aanbieders gestopt zijn met het type trajecten dat relatief veel tijd
        kost.
    • Stoppen met een traject als de tijd voorbij is. Een voorbeeld hiervan is de
        crisishulp bij bijvoorbeeld jeugdpsychiatrie. De termijn voor deze crisishulp is
        vier weken. Omdat het om crisishulp gaat is daar altijd plek. Na de vier weken
        stromen de meeste jongeren door naar een andere vorm van hulp. Voor die hulp
        is dan vaak een wachtlijst. De crisishulp wordt dan soms toch gestopt.




                                           108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Kwaliteit van de verwijzingen

Het eigen netwerk Een doel van de transformatie is minder inzet van zwaardere hulp en
meer inzet van lichtere hulp. Geïnterviewden geven aan dat dat soms kan, maar soms
ook niet. Lichtere hulp moet tijdig en vakkundig worden ingezet. Daarnaast geven
sommige verwijzers en aanbieders aan dat er van sommige doelgroepen teveel wordt
verwacht. Bijvoorbeeld als een kind niet meer bij de ouders kan wonen in verband met
de veiligheid dan is het streven dat het kind in de omgeving, bijvoorbeeld bij een ander
familielid, kan wonen. Bij een deel van de ouders/jongeren is de kring rond hen klein en
is de veiligheid in het netwerk ook niet altijd voldoende geborgd (zie ook paragraaf 2.6).

Stepped care Een ander probleem dat vrijwel iedere aanbieder aangeeft is dat er sprake
is van ‘stepped care’ in plaats van’ matched care’.
Matched care is het streven. Dit betekent dat als een ouder/jongere bij een verwijzer
komt de verwijzer de problematiek zo inschat dat er in één keer wordt doorgestuurd
naar de inzet van het goede niveau. Dus een jongere die een vraag heeft voor lichtere
hulp gaat naar de lichtere hulp, een jongere die een vraag heeft die zwaarder is gaat naar
een aanbieder die dat type hulp biedt en een jongere met nog zwaardere vragen gaat
naar weer een andere aanbieder.
Zorgaanbieders geven aan dat de inschatting in de uitvoering stapsgewijs verloopt
(stepped care). Dat betekent dat de jongere die een zware hulpvraag heeft via een aantal
stappen van licht naar steeds zwaardere hulp wordt doorverwezen. Als de jongere bij
een hulpverlener komt voor zware hulpvragen dan heeft de jongere dus al een aantal
stappen (met telkens wachttijd ertussen) gehad. Dit leidt in de eerste plaats tot
tijdsverlies, waardoor de problematiek opgelopen kan zijn. Het leidt in de tweede plaats
vaak tot een sceptische houding ten opzichte van hulpverlening van ouders en jongeren.
Deze reden voor wachtlijsten en verzwaring van de problematiek wordt in meer
gemeenten gesignaleerd, zie daarvoor tekstkader 13.


Tekstkader 13. Redenen wachttijden in andere gemeenten

 Het Nederlands Jeugdinstituut heeft onderzoek gedaan naar wachttijden en wachtlijsten in gemeenten
 (zie ook tekstkader 12). In dit onderzoek geven ze ook aan wat geïnterviewden zeggen over de redenen
 voor wachttijden. De belangrijkste redenen die worden genoemd zijn:
      • Gemeenten gebruiken budgetplafonds als stimulans en drukmiddel om de aanbieders aan te
          zetten tot transformatie. Een deel van de aanbieders verandert. Een deel geeft aan door de
          combinatie van de transformatie een bezuinigingen teveel onder druk te komen staan.
      • Sommige aanbieders zijn in staat wachtlijsten op te lossen door samenwerking. Andere zien de
          andere aanbieders als concurrent.
      • Aanbieders van gespecialiseerde jeugdhulp hebben te maken met verschillende gemeenten en
          regio’s en daarmee met verschillende vormen van bekostiging, normen en administratieve
          afspraken. Daardoor moeten ze veel tijd besteden aan afstemming met deze gemeenten en met
          regio’s. De overhead is hierdoor toegenomen en de budgetten zijn afgenomen.
      • De vraag naar jeugdhulp neemt toe, evenals de complexiteit van de vraag. Er is een toename van
          het aantal crisissen en de groei in de vraag naar consultatie en advies in wijkteams. Redenen die
          hiervoor worden gegeven zijn:
              o Er wordt meer opgepakt door de wijkteams, waardoor de meer complexe problemen
                   overblijven voor de aanbieders.
              o Wijkteams wachten te lang met doorverwijzen, waardoor de complexiteit van de
                   problemen toeneemt voordat deze gevallen bij de gespecialiseerde jeugdhulp
                   terechtkomen.
      • Wachttijden verschillen per aanbieder. Een aanbieder met een goede naam krijgt veel
          verwijzingen. Een aanbieder met een heel specifiek aanbod kan ook teveel vraag krijgen.
      • Tot slot, en niet onbelangrijk, wordt aangegeven dat een zekere wachttijd onvermijdelijk is,
          omdat er anders overcapaciteit is. Er is dus (enige) wisselwerking tussen middelen en wachttijd.

 Bron: NJI, 2017, p. 42 - 48                  109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Kwaliteit van verwijzingen Aanvullend aan stepped care wordt door veel geïnterviewde
professionals een vraagteken gezet bij de kwaliteit van de verwijzingen. Het is daarbij
van belang dat er geen vraagtekens worden gesteld bij de kwaliteit van de verwijzers als
hulpverleners of over hun betrokkenheid. Het vraagteken betreft alleen de benodigde
kennis en ervaring met verwijzingen.
Een voorbeeld hiervan is een meisje dat op de wachtlijst voor een woonplek bij een
jeugdhulpaanbieder stond. Er was echter geen plek.. Vervolgens ontstond een crisis. De
verwijzer koos voor een algemene crisisplek, terwijl het een plek voor complexe
problematiek moest zijn. Het gevolg was dat het meisje ook bij de crisisopvang niet op
de goede plek was. In deze situatie is geen contact opgenomen met de
jeugdhulpaanbieder die al was betrokken.

Criteria voor verwijzen Een aantal jeugdhulpaanbieders geeft aan dat de verwijzingen
door de bureaus jeugdzorg en/of de AWBZ/CIZ beter waren. Daar was een aantal
mensen met vraagstukken bezig waarin ze gespecialiseerd waren. Dit was efficiënt want
de jeugdhulpaanbieder had met minder verwijzers te maken en de verwijzingen waren
adequater.
Diverse jeugdhulpaanbieders pleiten dan ook voor meer expertise bij het BJG. Een aantal
andere jeugdhulpaanbieders stelt vragen bij de insteek van de verwijzingen. Wat is het
doel? Wat is de rol van generalisten en van specialisten? Hoe worden situaties ingedeeld
in licht en zwaar? Het worden complexe situaties herkend? Negen van de tien situaties
kunnen in het voorliggend veld worden opgevangen, maar voor het herkennen van de
situatie waar het uit de hand gaat lopen is extra training nodig.

Te snel doorverwijzen Een beperkt aantal aanbieders geeft aan dat er naast te laat
doorverwijzen waar bij bijvoorbeeld stepped care sprake is, er soms ook te snel naar de
gespecialiseerde hulp wordt doorverwezen. Het gaat dan bijvoorbeeld om kinderen die
last hebben van een algemene, lichtere, angst. Deze kinderen komen dan bij de
specialistische jeugdhulp terecht terwijl dat niet nodig is.29

Verwijzingen door (huis)artsen en gecertificeerde instellingen De verwijzingen door
(huis)artsen en gecertificeerde instellingen zijn niet nieuw. Dat wil niet zeggen dat daar
geen vraagtekens bij worden gesteld. Zo was en is nog steeds het commentaar op de
verwijzingen van de (huis)arts, namelijk dat deze te veel doorverwijst naar de
geestelijke gezondheidszorg en te weinig aandacht heeft voor bijvoorbeeld de
gezinssituatie (zie ook hoofdstuk 3)


Kettingreacties, samenwerking en innovatie

Doorstroming Aanbieders geven aan dat de zwaarte van de hulpvragen is toegenomen.
Dit is ook in cijfers zichtbaar. Een reden hiervoor kan zijn dat er wachtlijsten zijn bij
jeugdhulpaanbieders en bij het BJG. Een reden kan ook zijn dat de verwijzingen te laat
worden ingezet (dus los van de wachtlijsten). Diverse verwijzers geven aan dat
crisisvragen worden beantwoord, maar dat vragen die net geen crisis zijn te lang blijven

29 Hoe de verhoudingen tussen te langzaam en te snel doorverwijzen zijn kunnen we niet in
cijfers uitdrukken voor Oss. Wel geven ongeveer alle aanbieders aan dat er te langzaam wordt
doorverwezen. Slechts enkele aanbieders geven aan dat er te snel/onnodig wordt doorverwezen.
Het Nederlands Jeugdinstituut (2017) zegt over langzaam en snel doorverwijzen dat uit
onderzoek van het SCP (Bot e.a., 2013) is gebleken dat ongeveer drie procent van de gezinnen die
gebruik maakten van jeugdhulp te zware jeugdhulp kregen. Van de gezinnen met zwaardere
problemen maakte de helft geen gebruik van zwaardere voorzieningen.

                                             110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>liggen vanwege bijvoorbeeld de wachttijd. Hierdoor ontstaat soms alsnog een crisis met
druk op het aantal crisisplekken tot gevolg. Doordat er te weinig plekken zijn in de
gespecialiseerde zorg is de doorstroming vervolgens soms ook beperkt, waardoor
jongeren die naar een lichtere gespecialiseerde hulpplek kunnen een te zware plek
bezet houden.
Daar komt bij dat het BJG ook steeds zwaardere vragen krijgt. Dit, in combinatie met de
wachtlijsten bij aanbieders, leidt er ook toe dat het BJG soms (tijdelijk) behandelt waar
ze liever sneller hadden doorverwezen.

Samenwerken Samenwerking tussen aanbieders en tussen aanbieders en verwijzers is
belangrijk voor het bieden van maatwerk. Er wordt regelmatig samengewerkt. Zo geven
diverse geïnterviewden aan dat in bijzondere situaties soms snel geschakeld kan
worden. Ook helpt het om mensen te kennen die in het voorliggend veld werken. Er zijn
echter ook belemmeringen voor samenwerken. Namelijk de tijdsdruk en de vraag wie
de regie heeft op samenwerken. Op de regie gaan we in hoofdstuk 8 in. Een ander
probleem is dat er veel aanbieders zijn. Iedereen kennen is dan lastig. Tot slot, speelt
ook de financiële prikkel een rol. Sommige aanbieders werken gespecialiseerder dan
voor 2015. Doordat er een beperkt aantal plekken is en een vaste bekostiging per
jongere worden sommige categorieën cliënten weggestuurd zonder alternatief. Dat
terwijl de aanbieder voor 2015 deze jongere wel hulp gegeven zou hebben.

Innovatie De financiële druk op de aanbieders en de tijd die het kost te overleggen met
verwijzers en andere zorgaanbieders leiden er volgens geïnterviewden toe dat er geen
ruimte is voor innovatie. Zonder innovatie kunnen de veranderingen in het aanbod,
preventievere werken, kwaliteit van de verwijzingen en de wachtlijsten niet worden
aangepakt. Voor innovatie worden middelen van de projecten voor transformatie door
de regio beschikbaar gesteld. Het gaat om een behoorlijk bedrag, maar het beschikbaar
stellen duurt erg lang volgens geïnterviewden. Naar verwachting worden deze middelen
begin 2019 beschikbaar gesteld.


7.3 De praktijk van ouders en jongeren van aanmelden, wachttijden en
beschikbaarheid van jeugdhulp

Welke aanbieder?

Kiezen van een aanbieder met een beschikking van de gemeente Voor een deel van de
ouders die we spraken heeft het BJG voor de keuze van de aanbieder gezorgd, of daar
dusdanig bij begeleid dat de ouders geen keuzeprobleem hebben ervaren. Bij ouders
met een licht verstandelijke beperking wordt door het BJG vaak ingezet op begeleiding
bij de keuze.
Andere ouders zijn zelf aan de slag gegaan met het zoeken naar een goede aanbieder. Zij
hebben de relevante aanbieders op een rij gezet en gekeken wat het beste aansloot.
Er zijn ook uitzonderingen. Zo vertelt een moeder dat ze zelf de jeugdhulpaanbieder
voor haar zoontje moest kiezen en aanmelden. Ze werd naar de sociale kaart verwezen.
Ze kreeg enkele tips, maar verder geen begeleiding. Ze had geen idee hoe ze een keuze
kon maken en voelde zich erg onzeker over deze voor haar belangrijke keuze. Ze koos
vervolgens een aanbieder waar de zoon van een kennis naartoe ging en die daar goede
ervaringen mee had.
Enkele ouders hebben het tegenovergestelde ervaren; ze verkeren in de
veronderstelling dat ze niet zelf mogen kiezen en zijn daar niet zo gelukkig mee. Zo is er
een moeder die een aanbieder niet ziet zitten, omdat ze daar geen klik mee heeft. Ze



                                           111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>vindt hiervoor geen gehoor naar haar beleving. Het gezin wordt ondersteund door deze
aanbieder. Ze ervaart de ondersteuning eerder als ballast dan als steun.
Tot slot, zijn er enkele moeders die, vlak na de transitie, een paar keer van
jeugdhulpaanbieder moesten veranderen. De reden hiervoor was dat de hulp in 2015
veranderde, zo werden bijvoorbeeld groepen groter. Dit pakte bij sommige jongeren
niet goed uit. In een aantal andere situaties besloot de jeugdhulpaanbieder met een
bepaald type hulp te stoppen. Ook hierdoor moesten de moeders een nieuwe aanbieder
zoeken. Bij twee moeders heeft dat ertoe geleid dat ze meerdere malen moesten
veranderen. Daarbij was de belangrijkste ondersteuning die van de jeugdhulpaanbieder
die ze op dat moment hadden.

Huisartsen Huisartsen lijken vrij sturend te zijn in de keuze voor de jeugdhulpaanbieder.
Zij gaan uit van jeugdhulpaanbieders die ze kennen, dat wil zeggen waar ze ervaring
mee hebben. De gemeente geeft soms een lijst met aanbieders aan de huisartsen, zodat
er breder kan worden gekeken. Bovendien heeft de cliënt ook bij huisartsen in principe
zelf de keuze. Dat laat onverlet dat ouders/jongeren de suggestie van de huisarts vaak
ter harte nemen.

Gecertificeerde instellingen Bij gecertificeerde instellingen wordt het meeste van de drie
verwijzers gestuurd op welke jeugdhulpaanbieder. Dat is, gezien de problematiek niet
vreemd. Ouders die we spraken leken geen probleem te hebben met de keuze van de
hulpverleners. Een probleem kan wel zijn hoe met een traject wordt omgegaan. Zo is een
moeder vier keer met eenzelfde type traject gestart voor de relatie met haar ex-partner.
Ook het (vaak) wisselen van gezinsvoogd en daarmee het traject kan als verstorend
worden ervaren (zie verder hoofdstuk 8).


Wat doen ouders/jongeren bij wachttijden?

Crisis Bij een deel van de ouders/jongeren die we spraken was er sprake van crisishulp.
Van een wachtlijst is dan geen sprake.
Bij een jongere was er wel sprake van een dringende vraag naar hulp, maar eigenlijk
geen crisis. De jongere kreeg van de huisarts na enige wachttijd toch de indicatie van
crisis. De jeugdhulpaanbieder vond het echter geen crisis, maar verkortte wel de
wachttijd (van acht naar drie maanden).

Overbruggingsshulp Een aantal ouders geeft aan geen gebruik te hebben gemaakt van
overbruggingshulp. Wisselen van hulpverleners wordt als onprettig ervaren. Een
vertrouwensband is van belang. Die band telkens opnieuw opbouwen en het verhaal
telkens weer moeten vertellen werkt niet positief. Bij een andere ouder was er wel
sprake van overbruggingshulp. Deze moeder geeft aan een paar keer wisselende hulp te
hebben gehad. Ze vond dit niet prettig omdat je elkaar dan steeds opnieuw moet leren
kennen. Het was ook onrustig voor haar zoontjes. Ze was erg blij toen er eindelijk een
vaste aanbieder was.

Motivatie Daar waar het om vrijwillige jeugdhulp gaat kan wachten tot uitval leiden. Het
gaat dan om situaties waar sprake is van weinig motivatie. De verwijzer heeft dan veel
aandacht besteed aan het motiveren. Als er dan een aantal maanden moet worden
gewacht is de motivatie weg. Anderen geven aan dat jongere wel gemotiveerd waren,
maar dat geen maanden volhouden.

Alternatieve oplossingen door ouders Soms duurt het dusdanig lang dat de hulp op gang
komt dat de ouders voor een alternatief hebben gezorgd. Het gaat dan soms om een PGB


                                          112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>waarvoor een professionele aanbieder wordt ingehuurd. Soms gaat het om oplossingen
via het eigen netwerk. Dit is, volgens verwijzers, dan niet altijd de goede hulp.

Alternatieve oplossingen door verwijzers/aanbieders In sommige gevallen biedt de
verwijzer een alternatief. Een moeder vertelt dat de zorgaanbieder die het BJG
voorstelde, en waar ze ervaring mee had, geen plek had. Ze kreeg vervolgens een ander
voorstel. Met deze zorgaanbieder had ze meteen een klik en ze is erg tevreden.
Niet alle alternatieven werken echter goed uit. Een moeder vertelde dat haar dochter
was aangeboden gesprekken telefonisch te doen. Dit werkte echter niet voor de dochter.
Vervolgens is de dochter doorverwezen naar een hulpaanbieder in Nijmegen. Hiervan is
het probleem dat de reistijd de dochter zwaar valt. Daarnaast is de reistijd moeilijk te
combineren met school.
Reistijd en reiskosten kunnen sowieso een barrière zijn voor ouders en jongeren. Soms
kan hulp op een locatie verder weg een (tijdelijke) oplossing zijn. Dat lijkt vooral zo te
zijn als het om zwaardere vragen gaat, zoals bij residentiële plekken. Het is dan van
belang dat de jongere een plek heeft. Vervolgens kan hij/zij op de wachtlijst worden
gezet voor een andere plek dichterbij de ouders of een van de ouders. In een enkel geval
is een plek in een gemeente op afstand wel naar wens van de ouder en jongere. Dat kan
bijvoorbeeld als men het aanbod binnen de gemeente niet geschikt vindt. Een moeder
had een slechter ervaring met een (residentiële) jeugdhulpaanbieder en is nu tevreden
over de plek van haar zoon ondanks dat de reisafstand vrij groot is.
Waar de voorstellen voor de alternatieve jeugdhulpaanbieder vandaan komen weten
ouders regelmatig niet. Hoeveel moeite de verwijzer doet en welke stappen hij zet is ook
niet altijd duidelijk.

Meerwerk/maatwerk De recentere oplossing van de regio Noordoost - Brabant van
meerwerk en maatwerk zijn we wel tegengekomen, maar in de aanvraagfase. Een
ouder/jongere met een toegekende meerwerk/maatwerk aanvraag zijn we niet
tegengekomen. Deze procedure is echter vrij nieuw en was nog niet helemaal werkend
tijdens ons onderzoek.




                                          113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>                 Hoofdstuk 8. Regie bij jeugdhulpvragen



Het hoofdstuk in vogelvlucht

Hoe wordt omgegaan met huishoudens waar meerdere hulpvragen zijn?
   • Hoe wordt omgegaan met meerdere hulpvragen verschilt per casus. De casus
      zelf speelt daarbij een rol, maar ook de hulpverlener:
           o Er is in het beleid geen duidelijke definitie van regie.. Dat heeft tot gevolg
              dat er soms overlap is in een zelfde type regie en soms een hiaat. Dit
              geldt zowel tussen ouders/jongeren en de
              verwijzer/jeugdhulpaanbieder als tussen de verwijzer en
              jeugdhulpaanbieder. Dit laatste heeft dan weer effect op de
              ouders/jongeren.
           o Er lijkt in de uitvoering geen duidelijke systematiek te zijn voor hoe om
              te gaan met huishoudens met meerdere hulpvragen en/of met de vraag
              wie de regie heeft.
           o Speciale aandachtspunten waar problemen rond regie ontstaan zijn:
                    Het vraagstuk is te breed voor een aanbieder.
                    Bij het afronden van trajecten, in het bijzonder bij het afschalen
                       bij jeugdbeschermingsmaatregelen.

Is er maatwerk waar nodig?
     • Bij ouders die duidelijk ondersteuning nodig hebben, zoals ouders met een licht
        verstandelijke beperking, is die steun er veelal. Ouders die minder duidelijk
        ondersteuning hebben, bijvoorbeeld omdat ze dat in het algemeen niet nodig
        hebben, maar nu door de omstandigheden wel, moeten zich relatief vaak zelf
        zien te redden.
     • Personeelswisselingen kunnen een proces verstoren, zeker als er (te) weinig
        aandacht is voor overdracht.
     • Voor het hebben van een klik met de aanbieder is niet altijd ruimte; dat wil
        zeggen er is niet altijd aandacht, van bijvoorbeeld een verwijzer, voor de vraag
        van een ouder/jongeren om te wisselen van aanbieder of medewerker vanwege
        het ontbreken van een klik. Dit wil overigens niets zeggen over de kwaliteit van
        de aanbieder. Het zegt wel iets over de effectiviteit van de hulp.
     • Er zijn wel pilots en werkmethoden waarbij maatwerk voorop staat, evenals het
        omgaan met meerdere hulpvragen. De proeftuin Ruwaard is daar een belangrijk
        voorbeeld van.


Inleiding
In dit hoofdstuk staat de regie bij jeugdhulpvragen centraal. De vraag is wie beslist er
wanneer waar over; wie heeft de regie? Het gaat dan in het bijzonder om situaties
waarin er meerdere aanbieders zijn en/of meerdere gezinsleden met een hulpvraag. We
focussen hierbij op de situaties waarin er al jeugdhulp is. Het omgaan met meerdere
hulpvragen bij de toegang hebben we in hoofdstuk 5 besproken.

                                           114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>                                           8.1 Wat is regie?

                                           Regie is een woord dat veel wordt gebruikt en
                                           waarmee verschillende dingen worden bedoeld.
                                           We beginnen dit hoofdstuk daarom met de
                                           verschillende betekenissen. In de
                                           beleidsdocumenten van Oss vinden we geen
                                           definities. Voor de onderstaande definities
                                           hebben we gebruik gemaakt van de definities
                                           die we op internet vonden bij andere
                                           gemeenten. Daar hebben we de
                                           gemeenschappelijke elementen uitgehaald.30


Casusregie
De term casusregie wordt veel gebruikt. Met de casusregisseur wordt degene bedoeld
die zorg draagt voor afstemming en samenwerking tussen betrokkenen met het oog op
de resultaten. Bij casusregie gaat het er om of alle zorg er is die nodig is voor het gezin:
Wat hebben de kinderen nodig? Wat heeft de moeder nodig? Wat de vader? Daar hoort
ook de vraag bij: Zijn er niet teveel hulpverleners betrokken? Kan de hulp meer
gebundeld worden verstrekt?
Van belang is ook dat iedereen zoveel mogelijk op één lijn zit. Een casusregisseur kan
daarom ook bijvoorbeeld een multidisciplinair overleg (MDO) organiseren.
Casusregie duurt zolang als het nodig is. Vaak is de casusregisseur een professional,
maar het kan ook iemand uit het netwerk zijn.


Procesregie
Procesregie is een andere veel gebruikte term. Bij complexe problematiek kan er
gebruik worden gemaakt van een procesregisseur. Dat gebeurt vooral als de
samenwerkingen in een casus stagneren. De procesregisseur probeert dan de casus vlot
te trekken. Hij neemt niet de rol van de casusregisseur over. Als er veel problemen
samenkomen in een gezin kan er zowel een casusregisseur als procesregisseur
betrokken zijn.
De procesregisseur is een professional en hoeft niet per se contact met de
ouders/jongere te hebben. Contact zal vaak overigens wel nuttig zijn.


Zelfregie: regie van de ouders/de jongere
Een veel gebruikt uitgangspunt is dat de regie bij de burger moet liggen. Voor jeugdhulp
gaat het dan om de ouder(s) en/of de jongere. Hiervoor wordt vaak de term zelfregie
gebruikt. Zelfregie houdt in dat ouders/jongeren zelf richting geven aan hun leven,
ongeacht of ze daarbij een beroep op anderen moeten doen. Het gaat dus om zelf
bepalen. Dat betekent dat mensen binnen de grenzen van wat er mogelijk is,
eigenaarschap houden. Anderen om hen heen, ook de mensen die hen ondersteunen,
sluiten zoveel mogelijk aan bij wat belangrijk is voor degene die ze ondersteunen
(www.Movisie.nl).

30Er zijn nog meer soorten regie dan wij hier omschrijven. Zo wordt er ook regelmatig gesproken
over behandelregie en bestuurlijke regie. Bij behandelregie staat de behandeling voorop. Omdat
wij het niet over het jeugdhulpaanbod zelf hebben laten we dat buiten beschouwing. Bestuurlijke
regie gaat over de rol van de gemeente. Die rol laten we in dit hoofdstuk ook buiten
beschouwing,.

                                             115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Inhoudelijke regie, bijvoorbeeld regie op de veiligheid
Vervolgens zijn er nog specifieke soorten regie, zoals de regie op de veiligheid. Bij regie
op de veiligheid gaat het om duurzame veiligheid. Er wordt een veiligheidstaxatie
gemaakt, dat wil zeggen: Wat is de stand van zaken van veiligheid in dit gezin? Er
worden afspraken gemaakt en die worden geëvalueerd en aangepast als dat nodig is.
Daar wordt met het gezin over gepraat. Het is daarbij van belang dat de gezinsleden
betrokken zijn en zich betrokken voelen; er wordt samen gekeken naar wat nodig is.


Waakvlam/ trajectbegeleider/ nazorg
Als een jeugdhulptraject wordt afgesloten of als een traject wordt overgedragen van een
wijkteam naar een jeugdhulpaanbieder dan kan de casus volledig wordt afgesloten of er
kan een waakvlam blijven. Een waakvlam wil zeggen dat de ouder/jongere zelf vragen
kan stellen aan de contactpersoon en dat het contactpersoon van het wijkteam zelf zo nu
en dan actief contact opneemt om te kijken hoe het gaat.
Bij gezinnen met complexe problemen kan er voor worden gekozen dat er een
waakvlam blijft. Dat is van belang om een eventueel volgend probleem vroegtijdig te
signaleren. Het is ook van belang voor de relatie. Als er een vertrouwensrelatie is tussen
jongere en hulpverlener is het in ieders voordeel die relatie te benutten.
De waakvlam is een term die bij jeugdhulp wordt gebruikt. Er zijn meer termen met een
vergelijkbare betekenis. Zo heeft het Verdihuis trajectbegeleiding voor mensen die
zelfstandig gaat wonen. Een jongere die aan het werk gaat kan nazorg krijgen van de
jongerenconsulent of iets intensiever door de jobcoach door het team Werk en Inkomen
van de gemeente Oss.


8.2 Wat zegt het beleid over regie?

In de beleidsstukken van Oss vinden we het volgende over regie:

Beleidsplan In het beleidsplan staat: “Wanneer er in samenspraak met het gezin regie of
coördinatie nodig is, vervult één lid van het basisteam die rol. Wanneer er in een gezin
andere professionals betrokken zijn, naast het basisteam jeugd en gezin, dan stemt het
basisteam af met die professionals (bijv. wijkteams, welzijnswerker,
wijkverpleegkundige).” (p. 16)

Subsidieovereenkomst In de Subsidieovereenkomst is opgenomen:
“F. Regie voeren: Het BJG en de Burger maken samen het Plan. Het Plan bevat onder meer
afspraken met betrekking tot de borging van uitvoering, (de wijze van) monitoring en
regie. Wie welke rol heeft kan per casus verschillen. De doelen van de Burger worden altijd
proactief gemonitord door het BJG; de frequentie waarop dat gebeurt kan per Burger
verschillen. Bij voorkeur is de Burger zelf de Regisseur. Als dat niet mogelijk is wordt er
gekeken naar iemand uit het informele of het formele netwerk (bijvoorbeeld de betrokken
aanbieder). Als daar niemand passend gevonden wordt kan het BJG de rol van Regisseur
oppakken. Als in een casus geen duidelijke regisseur is benoemd, neemt het BJG deze rol op
zich.” (p. 7-8)

Ook is er in de subsidieovereenkomst opgenomen: “In ieder Plan is duidelijk wie de regie
voert op basis van zichtbare afweging van wat de Burger zelf kan en doet op het gebied
van regievoering en wat de professional doet.
Prestatie-indicator: eind 2018 zichtbaar in 80% van de Plannen, eind 2019 zichtbaar in
100% van de Plannen via steekproef” (p. 11 – 12).



                                            116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Burger en regie In de subsidieovereenkomst is op een aantal punten benadrukt dat
burgers zoveel mogelijk de regie hebben over hun oplossing en dat ze naar vermogen
regie hebben over hun eigen leven en daarbij gebruik maken van hun eigen kracht en
hun eigen sociaal netwerk.

Integrale zorg Daarnaast gaat het in de subsidieovereenkomst ook om werken in en
dichtbij het gezin. Waarbij integrale zorg van belang is. De integraliteit moet door
professionals worden geleverd. Er is daarom sprake van één coördinerende
hulpverlener dicht bij het gezin. Het gaat dan om 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur.

Afbouw van hulp Het BJG trekt zich, in overleg met het gezin, terug als de hulp is
afgerond of als de aanpak voldoende geborgd is bij de andere hulpverlener(s)
(beleidsplan p. 16).
Volgens de subsidieovereenkomst heeft het BJG nog wel een tijdelijke vangnetfunctie:
“G. Tijdelijke vangnetfunctie: Als er een passende Regisseur gevonden is buiten het BJG
heeft het BJG wel een vangnetfunctie voor de Burger. Dit betekent dat als tijdens het
hulpverleningsproces de afspraken, zoals gemaakt in het één gezin één plan, niet worden
uitgevoerd de Burger contact kan opnemen met het BJG. De Burger kan dan met
ondersteuning van het BJG het proces weer op gang krijgen zoals afgesproken in het Plan.”
(p. 7-8).

Relaties tussen de verschillende vormen van regie In de beleidsstukken van Oss wordt,
zoals in paragraaf 8.1 aangegeven, geen definitie gegeven van regie. Ook wordt er geen
onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten regie.
Als we de beleidsstukken omzetten naar de termen van paragraaf 8.1 dan ligt de nadruk
op zelfregie. Verder is er sprake van casusregie, waarbij het BJG een belangrijk rol
speelt. Procesregie wordt niet genoemd. Feitelijk doet bijvoorbeeld SKO (zie hoofdstuk 6
en paragraaf 8.3) procesregie.
Doordat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen zelfregie en casusregie lijken ze in
elkaars verlengde te liggen: of de ouder heeft regie of een professional. Daar waar
sprake is van casusregie wordt wel gesproken over samenspraak met de
ouders/jongere, maar niet over regie. In sommige andere gemeenten wordt meer
uitgegaan van het tegelijkertijd aanwezig zijn van zelfregie en casusregie. De ouder heeft
dan de zelfregie en een professional de casusregie.


8.3 De uitvoering van regie

Perspectief van de professional In deze paragraaf geven we aan hoe de professionals
tegen de uitvoering van regie in Oss aankijken. Het gaat dan ook over de regie door
ouders, zoals gezien door professionals. In de volgende paragraaf draaien we het om en
geven we weer hoe ouders/jongeren tegen regie aankijken: door henzelf en door
professionals.


Regie door de ouders

Mogelijkheden en onmogelijkheden van regie door ouders Diverse professionals geven
aan dat de regie bij de ouders ligt; dit conform het beleid. Dit gaat vaak goed. Vooral als
de problematiek eenduidig is en niet erg complex.
Daarnaast geven professionals aan dat er duidelijke grenzen aan de regie door ouders
zijn. Problemen met regie door ouders zijn:



                                            117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>   •   Een deel van de ouders is niet in staat tot regie, bijvoorbeeld omdat de ouder een
       licht verstandelijke beperking heeft of omdat de ouder emotioneel overbelast is.
   •   Niet in alle casussen zien de ouders het probleem. Dat is bijvoorbeeld bij
       veiligheidscasussen regelmatig het geval.
   •   Het belang van de ouder is niet altijd gelijk aan dat van het kind. Zo kan een
       ouder het onhandig vinden dat een kind ver weg naar school moet voor
       onderwijsbegeleiding en zorg. De voorkeur van de ouder is dan dat het kind
       thuis zit en dat er een psychiater wordt ingeschakeld. Het belang van het kind is
       echter niet thuis te zitten, maar goede begeleiding.
   •   Sommige mensen kunnen geen of weinig gebruik maken van het eigen netwerk.
   •   De hulpverlening is soms erg gefragmenteerd; het zijn meerdere instanties en
       meerdere hulpverleners. Ouders raken het overzicht kwijt. Veel gezinnen
       hebben meerdere problemen. Het is dan extra moeilijk de goede instantie voor
       de diverse problemen te vinden.

Van zorgen voor naar zorgen dat Ondanks dat veel professionals aangeven dat er teveel
regie bij de ouders wordt neergelegd geven sommige professionals aan dat het ook voor
komt dat de ouder te weinig inspraak heeft. De professional maakt een plan waarin de
ouders/jongere worden meegenomen, maar beperkt; ze mogen wat inbrengen, maar
niet mee ‘ontwerpen’. Ouders hebben dan maar beperkt de zelfregie.


Casusregie door jeugdhulpaanbieders

Is er casusregie? De casusregie ligt regelmatig bij de jeugdhulpaanbieder. Dit gaat in
diverse situaties zonder problemen. Ook de coördinatie van meerdere aanbieders hoeft
geen probleem op te leveren; de hoofdaanbieder zorgt ervoor dat er door de
verschillende hulpverleners wordt overlegd.

Niet of deels invullen van casusregie Hulpverleners geven aan dat er grenzen zitten aan
de casusregie die ze kunnen doen. Dat is bijvoorbeeld het geval als:
    • De casusregie als extra werk wordt ervaren. Hierbij zien we een verschil tussen
         het type aanbieder. De hulp van sommige aanbieders is gerelateerd aan regie.
         Dat is bijvoorbeeld het geval bij de ondersteuning van ouders met bijvoorbeeld
         een licht verstandelijke beperking. Ook andere hulp meer gericht op het
         ondersteunen bij het functioneren in de maatschappij zijn gerelateerd aan regie.
         Jeugdhulp vanuit bijvoorbeeld de geestelijke gezondheid is dat minder. Daar
         wordt wel steeds meer naar de omgeving gekeken, maar vanuit een ander
         perspectief, namelijk de inhoud van de hulpvraag en niet vanuit het coördineren.
    • In het verlengde daarvan geven aanbieders aan dat sommige hulpvragen te ver
         buiten het vakgebied gaat. Een voorbeeld daarvan is een jeugdhulpaanbieder in
         de geestelijke gezondheidszorg die aangeeft dat problematiek in het huishouden,
         zoals schulden buiten zijn expertise gaat en buiten de hulp aan de jongere. Het
         verbinden van zulke diverse typen vragen aan elkaar wordt als taak van het BJG
         gezien.
         Een andere jeugdhulpaanbieder, die vooral de ouders ondersteunt, geeft aan dat
         hij alles doet tot de school. De school, ondersteuning van de kinderen op school,
         is aan de school.
    • Een andere begrenzing is onderaannemerschap. Soms is een onderaannemer
        wenselijk voor een bepaald type specialistisch hulp die de hoofdaannemer niet
        in huis heeft. Een probleem dat hulpverleners aangeven is dat dit uit het budget
        van de hoofdaannemer betaald moet worden. Voor bepaalde trajecten betekent
        dat soms de onderaannemerssom al bijna gelijk is aan de totale trajectprijs. Voor

                                          118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>       2015 waren dit vaak twee trajecten. Daarnaast speelt relatie een rol. Diverse
       hulpverleners willen niet verantwoordelijk zijn voor het werk van een
       onderaannemer die ze niet kennen. Anders gezegd onderaannemerschap kan
       alleen als er een samenwerkingsrelatie is.
   •   Tot slot is een complicatie dat de regie in verschillende gemeenten anders is
       geregeld. Het ene wijkteam doet zelf behandelingen en het andere niet.
       Daarnaast is de definitie van regie bij diverse gemeenten niet duidelijk. Dat
       maakt dat er snel communicatieproblemen en valse verwachtingen tussen
       wijkteams en instellingen zijn. Dit komt de hulpverlening voor de cliënt niet ten
       goede komt. Het is voor bijvoorbeeld een psychiater lastig dat het in Oss op de
       ene manier werkt en in een andere gemeente weer op een andere manier. Wat
       hij geacht wordt te doen moet hij dan per gemeente opzoeken. Het is overigens
       in de Jeugdwet zo geregeld dat gemeenten deze vrijheid hebben bij het bepalen
       van onder andere de werkwijze. Dit om te bevorderen dat gemeenten goed
       kunnen inspelen op de lokale situatie.

Casusregie en samenwerken Casusregie kunnen voeren vergt samenwerken.
Professionals geven aan dat samenwerken soms beter gaat dan vroeger en soms niet. Bij
urgente kwesties, bijvoorbeeld als een jongere wordt opgenomen wordt er
samengewerkt. Diverse hulpverleners hebben, ook al voor de transitie, een
samenwerking met andere hulpverleners opgezet. Het gaat dan om aanvullende hulp,
zoals samenwerking tussen residentiële hulp en een school. Of een samenwerking met
een hulpverlener voor crisisopvang.
Belemmeringen voor samenwerking zijn:
    • Privacy problemen; bijvoorbeeld tussen huisarts en BJG; een BJG’er mag niet
        alles weten.
    • Tijdsdruk van medewerkers.
    • Concurrentie tussen aanbieders.
    • Het werken met één tarief per kind daar waar er meerdere trajecten nodig zijn.
        Dit leidt er soms toe dat onderaannemerschap soms als geen optie wordt
        ervaren (zie verder onder het kopje ‘Niet of deels invullen van casusregie’ eerder
        in deze paragraaf).

Overnemen van casusregie Als de regie niet bij de jeugdhulpverlener ligt, omdat deze
tegen grenzen aanloopt van bijvoorbeeld zijn expertise, dan zou het BJG de casusregie
moeten krijgen volgens het beleid. Het is de vraag of dat gebeurt en of het voldoende
duidelijk is wanneer het zou moeten gebeuren; dus wat zijn acceptabele redenen
wanneer een jeugdhulpverlener niet de casusregie heeft?


Procesregie

Procesregie bij stagnatie Als de casusregie stagneert, dan kan er procesregie worden
ingezet om de hulp vlot te trekken. Het overleg passende hulp en Samenkracht Oss
kunnen worden gezien als procesregie, volgens de definitie die wij gebruiken.

Overleg passende hulp Zoals in tekstkader 11 in hoofdstuk 7 opgenomen is er het overleg
passende hulp. Het doel van dit overleg was volgens enkele geïnterviewden
oorspronkelijk dat casussen waarbij meerdere aanbieders betrokken zijn of zouden
moeten zijn (een arrangement) worden besproken, zodat deze typen hulp kunnen
worden geregeld.
In diverse interviews is het overleg passende hulp genoemd, daarbij werd meestal
aangegeven dat het overleg vooral is gericht op casussen waar er geen of niet snel


                                          119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>genoeg passend hulpaanbod geregeld kan worden. Het verbinden van verschillende
aanbieders, los van wachttijdproblematiek, lijkt in de praktijk weinig aan de orde te
komen in het overleg.

Samenkracht Oss Samenkracht Oss (SKO) kan worden ingeschakeld bij hulp aan
gezinnen die op meer leefgebieden problemen kennen (zie hoofdstuk 6). Het gaat dan
vooral om situaties waar de hulp of de samenwerking tussen aanbieders en/of
verwijzers stagneert.
Een traject van SKO begint met een multidisciplinair overleg, waarbij de ouders/de
jongere en betrokken hulpverleners aan tafel zitten. Ook wordt afgestemd met inkoop,
beleidsambtenaren van de gemeente en het BJG. Een traject wordt door dit overleg vlot
getrokken waarna de hulp in gang kan worden gezet. Afhankelijk van de casus blijft SKO
betrokken of niet.


Nieuwe manieren van werken

Multidisciplinair overleg met ouders/jongere Er zijn in Oss diverse pilots en andere
manieren waarmee wordt geprobeerd anders te werken. Voorbeelden hiervan zijn de
proeftuin Ruwaard en de inzet van regie vanuit multidisciplinair overleg (MDO)
waarmee ook buiten de proeftuin wordt gewerkt. Het gaat dan niet om jeugdhulp, maar
vooral om de Wmo. We gaan daar hier op in omdat deze trajecten wel voor jeugdhulp
gebruikt kunnen worden. Bij de proeftuin Ruwaard is dat sowieso het voornemen.


Tekstkader 14. Proeftuin Ruwaard


 De proeftuin Ruwaard is in 2015 gestart. De proeftuin Ruwaard bestaat uit diverse onderdelen,
 waaronder individuele casussen. Dit waren er zomer 2018 ruim 300. In dit tekstkader gaan we alleen in
 op de individuele casussen. De casussen zijn tot nu toe gericht op de Wmo. Het plan is wel dit uit te
 breiden naar jeugdhulp. Ten tijde van ons onderzoek was dat nog niet gebeurd.

 De proeftuin kent een aantal uitgangspunten voor de werkwijze. De werkwijze wordt de
 samenwerkwijze genoemd. De uitgangspunten zijn:

 1) Alle vragen voor alle cases (en projecten) gaan wat betreft de inwoner uit van:
     -    Wat wil je?
     -    Wat kan je?
     - Wat heb je nodig?
 Van belang daarbij is dat de inwoner uitlegt wat hij wil en waarom. Het doel van het stellen en
 beantwoorden van de vragen is dat het eigenaarschap bij de inwoners ligt.

 2) De professionals werkt vanuit de inwoner via de drie vragen. Daarnaast is er bij iedere case een
 multidisciplinair overleg (MDO). De inwoner is daarbij. Als het kan is het overleg bij de inwoner thuis.
 Na het overleg wordt geregeld wat is afgesproken.

 3) De proeftuin heeft middelen vanuit diverse budgetten. Het gaat dan met name om personeelskosten.
 Andere middelen (voor met name voorzieningen Wmo) lopen niet via de proeftuin. Voor deze andere
 middelen is het aan de professional om dat te regelen nadat de afspraken in het MDO zijn gemaakt.

 Betrokken professionals geven aan de proeftuin en de werkwijze van de proeftuin zinvol te vinden. Ze
 ervaren het wel als veel werk. Het gaat dan om het organiseren van het MDO, maar ook om het trekken
 van de casus na het MDO. De proeftuin kan intensief zijn voor professionals bij de start van een traject.
 Het idee achter de methodiek is dat het op termijn maatschappelijk nut en geld oplevert. Om dit te
 onderzoeken worden de maatschappelijk rendement per casus onderzocht. In het rapport Rapportage
 Micro-analyses Het maatschappelijk rendement van de Samenwerkwijze, september 2018 wordt een
 analyse gegeven van de resultaten. De conclusie is dat de maatschappelijke kosten dalen als de
 Samenwerkwijze wordt ingezet bij bestaande120 casussen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>De proeftuin Ruwaard In de proeftuin Ruwaard wordt standaard begonnen met een
multidisciplinair overleg (MDO). De inwoner zit aan tafel. De vragen van de inwoner
staan centraal. In tekstkader 14 gaan we verder in op de proeftuin Ruwaard. Het gaat
dus om een combinatie van zelfregie en casusregie en waar nodig procesregie.
De proeftuin is tot nu toe gericht op de Wmo en op Ruwaard. Zoals hierboven
aangegeven is een voornemen om de proeftuinmethode ook toe te gaan passen op
jeugdhulp. Ook wordt de methode van onder andere het multidisciplinair overleg breder
uitgerold, onder andere via leersessies.

Voordelen multidisciplinair overleg Door met elkaar aan tafel te zitten wordt een vraag
vanuit verschillende kanten bekeken én weten hulpverleners wie er is betrokken bij
hetzelfde gezin. Verkokering kan dan worden tegengegaan.

Multidisciplinair overleg in combinatie met zelfregie Het multidisciplinair overleg is meer
dan met alle partijen aan tafel zitten. Het gaat er ook om te komen tot oplossingen die
niet per se standaard zijn. De vraag van de ouder/jongere die aan tafel zitten staat
centraal. Dat wil niet zeggen dat de inwoner altijd gelijk krijgt, maar wel dat de
invalshoek die van de inwoner is.

Complicaties multidisciplinair overleg Ook aan multidisciplinair overleg zitten grenzen.
Zo kan privacy een issue zijn. Welke informatie wordt gedeeld? Dat moet niet te veel en
niet te weinig zijn. Ook moet de ouder/jongere er toestemming voor geven. Niet
iedereen wil dat. Hulpverleners geven aan dat bij hoge nood, zoals een dreigende
huisuitzetting, het delen van informatie vaker goed wordt gevonden.
Daarnaast is een ervaring van deelnemers aan multidisciplinair overleg dat het tijd kost.
Het gaat dan om het regelen dat iedereen aan tafel zit. Na het overleg heeft de regisseur
de taak om de ingezette oplossing tot stand te brengen. Een vraag daarbij is: levert een
multidisciplinair overleg op langere termijn meer op dan het kost. In de proeftuin
Ruwaard is dat onderzocht en is de conclusie dat de maatschappelijke kosten dalen (zie
tekstkader 14): de maatschappelijke kosten zijn gedaald en bewoners geven aan dat hun
welbevinden is gestegen.


Opschalen, afschalen en de waakvlam

Regie bij een onder toezichtstelling: opschalen en afschalen Opschalen en afschalen zijn
termen die aangeven dat wordt overgegaan naar een zwaarder type hulp (opschalen) of
een lichter type hulp (afschalen). Dit speelt onder andere bij jongeren die onder toezicht
staan van een gecertificeerde instelling (zie ook hoofdstuk 3). Een onder toezichtstelling
is wettelijk maximaal één jaar. Dit kan worden verlengd. Echter het streven is de onder
toezichtstelling zo kort mogelijk te houden. De overgang naar geen hulp wordt dan door
professionals vaak als te weinig gezien; er wordt daarom gesproken over afschalen.
Over hoe het opschalen en afschalen eruit zou moeten zien zijn verschillende inzichten.
Jeugdbescherming en de William Schrikker stichting zouden graag een tandem vormen
met BJG, zoals uitgewerkt in de publicatie van de VNG over de nieuwe
jeugdbescherming.31 Dit houdt in dat BJG de casusregie heeft en dat jeugdbescherming
invoegt als een kind onder toezicht wordt gesteld. Als toezicht niet meer nodig is of de
jongere 18 wordt voegt jeugdbescherming uit en houdt het BJG de regie.
Het BJG ziet dit anders. Het uitgangspunt van het BJG is dat de gecertificeerde instelling
de regie heeft. Als toezicht niet meer nodig is, maar er nog wel hulp nodig is ligt de regie
bij de hulpverlener. Pas als het niet anders kan krijgt BJG de regie.

31   VNG, De nieuwe Jeugdbescherming en jeugdreclassering, april 2016.

                                               121
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Het gevolg van het verschil in inzicht is dat er soms geen regisseur is. Dit probleem
wordt ook gesignaleerd in andere gemeenten. In de ‘Eerste evaluatie van de Jeugdwet’
wordt aangegeven dat als het gedwongen kader wordt opgeheven het onduidelijk is wie
de regie heeft. Het gaat dan vooral om die situaties waarbij de ouders of jongeren zelf
vinden dat ze geen hulp nodig hebben (ZonMW, p. 384).

Opschalen en afschalen bij veiligheid Voor veiligheid waarbij (nog) geen uitspraak is
gedaan door de rechter speelt een vergelijkbare discussie. Veilig Thuis vindt dat de regie
op de veiligheid bij het BJG ligt. Het BJG vond dat niet of in ieder geval in minder
situaties het geval. Veilig Thuis schaalde daarbij sneller af naar het BJG dan dat het BJG
het overnam. Er viel een gat tussen Veilig Thuis en BJG bij bijvoorbeeld het vrijwillig
kader, omdat er een andere opvatting over regie was. Dit in combinatie met
capaciteitsproblemen bij beide organisaties. Dit heeft ertoe geleid dat Veilig Thuis en
Ons Welzijn een aantal casussen hebben doorgenomen waarna er een proef is opgesteld
over samen optrekken. Hierover is een voorstel naar de raad gestuurd en aangenomen
(31 mei 2018).32 Hoe dit voorstel uitwerkt in de praktijk was ten tijde van ons
onderzoek nog niet bekend.

Opschalen en afschalen bij jeugdhulpaanbieders Ook tussen jeugdhulpverleners speelt
op- en afschalen. Hierbij zijn er niet zozeer issues over wie de regie heeft, maar spelen
de wachttijden een rol. De mogelijkheden tot doorplaatsing zijn soms beperkt door de
wachttijden. Dit heeft als gevolg dat met name residentiële plaatsen binnen
jeugdhulpaanbieders langer worden bezet.

Waakvlam Het BJG sluit in het algemeen een casus na drie maanden af. Dat is drie
maanden nadat de beschikking is afgegeven of nadat de regie is overgedragen aan de
jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling.
De BJG’er kan besluiten om een casus niet af te sluiten. Dat kan bijvoorbeeld als de
BJG’er verwacht dat er een grote kans is dat de ouder/jongere terugkomt. Een reden
voor deze verwachting kan zijn dat er sprake is van complexe problematiek met een
licht verstandelijke beperking en psychiatrische problemen. De reden hiervoor is dat het
krijgen van vertrouwen niet vanzelf gaat. Het kan daarom effectiever en efficiënter zijn
om de casus open te houden en bereikbaar te zijn als een probleem zich aandient.

Vangnetfunctie Het niet afsluiten van een casus komt overeen met wat er in de
subsidieovereenkomst staat over de vangnetfunctie van het BJG. De vangnetfunctie is
omschreven als dat de burger terug kan naar het BJG als het plan van aanpak niet wordt
uitgevoerd (zie ook paragraaf 8.2). Bij de waakvlam gaat het echter niet alleen over het
wel of niet afsluiten van een casus, maar ook over actief contact door de BJG’er. Dit
actieve contact wordt door een aantal hulpverleners gemist. De vangnetfunctie gaat
ervan uit dat de burger aan de bel trekt. Deze moet zich dan realiseren dat een plan niet
wordt uitgevoerd en dat hij terug kan naar het BJG. Actiever contact kan leiden tot
vroegtijdig ingrijpen.


8.4 Regie in de praktijk van ouders en jongeren

Perspectief van de ouders/jongere In deze paragraaf gaan we in op regie vanuit het
perspectief van ouders en jongeren. Het gaat er dan om hoe ouders/jongeren de
zelfregie ervaren en de casusregie van de professionals. Bij de casusregie vanuit
ouders/jongeren bezien gaat het veelal om de contactpersoon of het aanspreekpunt

32 Raadsvoorstel vernieuwde werkwijze in de aanpak van huiselijk geweld en

kindermishandeling.

                                            122
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>voor de hulp. Bereikbaarheid, antwoorden krijgen, het gevoel hebben dat er wordt
geluisterd en extra ondersteuning krijgen, indien nodig, is dan bijvoorbeeld van belang.
Dat is het voor ouders/jongere zichtbare deel van wat een casusregisseur doet.

Tevredenheid over combinatie zelfregie en casusregie Vrij veel ouders en jongeren geven
aan tevreden te zijn. Als de jongere door de goede aanbieder wordt geholpen en er
regelmatig overleg is zijn ouders/jongeren tevreden; ook over hun eigen inbreng.
Een jongere geeft aan dat haar contactpersoon een hulpverlener was. Met deze
hulpverlener kon zij contact opnemen als zij vragen had. Ook bespraken ze samen de in
te zetten hulp. Zij vond het contact prettig, ook omdat de hulpverlener hielp bij het
contact met school als dat nodig was. Het gevoel van ondersteuning was daarbij het
belangrijkste.
Een moeder gaf aan dat ze vanaf het begin een contactpersoon had bij de
jeugdhulpaanbieder. Dat vond ze prettig, omdat ze het serieus namen toen zij aangaf dat
zij en het gezin het zwaar hadden vanwege de agressieproblemen van haar zoon. Daar
werd vervolgens over meegedacht.
Andere ouders geven aan dat het contact goed is als ze weten dat ze kunnen bellen met
vragen en dat er dan snel wordt teruggebeld. Ook van belang is dat de hulpverleners zelf
contact opnemen als er iets is. Tot slot, wordt een vast contactpersoon van belang
gevonden: iemand die weet wat er speelt en waar ze niet alles opnieuw hoeven uit te
leggen.

Gebrek aan casusregie In situaties waar er geen regie is door een professional geven
ouders aan dat erg zwaar te vinden. Een aantal ouders geeft aan zelf aan de situatie
onderdoor gegaan te zijn. Dit wordt aangegeven door enkele ouders die in het algemeen
in staat te zijn zelf beslissingen te nemen. Een moeder zegt hierover dat ze het op zich
wel kan, maar niet met twee kinderen die hulp nodig hebben en haar werk. Een andere
moeder geeft aan zo vaak van de ene instantie naar de andere te zijn gegaan dat ze daar
volledig op is vastgelopen.

Gebrek aan zelfregie Een aantal ouders geeft aan te weinig inspraak te hebben. Een
moeder met drie kinderen met verschillende hulpvragen geeft aan dat ze het gevoel
heeft niet zelf te kunnen beslissen.
Een vader geeft aan zich buitengesloten te voelen bij de hulp aan zijn dochter. Hij woont
al lang niet meer samen met de moeder. Hij heeft wel contact met de moeder en de
dochter, maar als het erop aan komt hoort hij niets. Hulpverleners nemen ook vrijwel
nooit contact met hem op.
Andere ouders die aangeven dat ze te weinig inspraak hebben zijn niet tevreden over de
hulp die er is en hebben het gevoel dat er niet naar ze wordt geluisterd. Een moeder
geeft aan dat haar dochter heeft uitgelegd aan de verwijzer dat ze de ambulante hulp
niet vond werken. Daar is niet op gereageerd. De enige keuze die de dochter leek te
hebben was de ingezette hulp aanvaarden of stoppen. Ze heeft voor dat laatste gekozen.
Een andere moeder geeft aan dat ze een hulpverlener die haar ondersteunt met de
opvoeding niet vindt functioneren; ze heeft er duidelijk geen klik mee. Ze krijgt dit
echter niet besproken met de verwijzer. Ze vreest dat de rest van de hulp, waar ze wel
tevreden mee is, dan in gevaar komt. Ze voelt zich klem zitten.

Zelfregie bij alleen de jongere Zoals ook in hoofdstuk 2 besproken kan er, met name
nadat een jongere 16 jaar is geworden, het gevoel bij ouders zijn dat ze niet of niet
voldoende zijn betrokken bij de jeugdhulp. Een moeder geeft aan sinds haar zoon in
2017 16 jaar werd nauwelijks betrokken te zijn bij de hulp aan haar zoon. De reden
hiervoor is dat de zoon niet wil dat ze is betrokken. Meer ouders geven dit aan (zie
verder ook hoofdstuk 2).


                                          123
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>Een andere ouder geeft aan dat ze het erg jammer vindt dat de jeugdhulp is gestopt; zij
vindt dat haar dochter nog veel problemen heeft. Ze vindt dat er teveel naar de jongere
wordt geluisterd, terwijl die niet altijd hun eigen belang scherp hebben en nog veel
moeten leren. Omdat de hulp is gestopt heeft ze het idee dat ze nergens meer naartoe
kan met haar vragen.

Casusregie met weinig aandacht voor de omgeving Problemen die ouders aangeven over
regie is dat de omgeving niet of te weinig wordt betrokken. Zo geeft een moeder aan
tevreden te zijn over de hulpverlener, omdat hij haar dochter ondersteunde en ook de
verlengingen van de hulpvraag regelde. De communicatie tussen haar en de
hulpverlener vond ze echter niet optimaal. Zo was niet met haar gedeeld dat de dochter,
die niet thuis woont, op een gegeven moment alle weekenden en vakanties naar huis
zou komen. De moeder heeft nog twee kinderen. Ze had dit graag beter afgestemd gehad
omdat het thuis komen van de dochter grote invloed heeft op de andere kinderen.
Een andere moeder geeft aan dat haar dochter eerst een hulpverlener had die verder
keek dan alleen haar dochter; ook haar relatie met haar dochter werd bijvoorbeeld
bekeken. De volgende behandelaar deed dat echter niet.
Een andere moeder geeft aan de ervaring te hebben dat de zorg alleen gericht was op
haar zoon en dat de omgeving werd niet meegenomen (zie verder ook hoofdstuk 4 over
de toegang met meerdere hulpvragen).

Diffuusheid regie Een ouder geeft aan problemen te hebben ervaren met de hulp aan
haar zoon, omdat er een discussie was tussen het BJG en de jeugdhulpaanbieder over
wie waarvoor verantwoordelijk was. Het BJG wilde dat de jeugdhulpaanbieder de
situatie ging regelen. De jeugdhulpaanbieder vond van niet. Dit duurde een aantal
maanden, onder andere ook omdat iedereen druk was. De moeder heeft hier naar haar
gevoel veel tijd en vooral energie in moeten steken voordat er iets werd geregeld. Dit
speelde niet lang na de transitie van de jeugdhulp. In andere casussen komt dit niet
meer zo prominent naar voren.

Wisselingen professionals Met name ouders die te maken hebben met jeugdbescherming
geven aan last te hebben van het vaak wisselen van de casusregisseur, dat is de
gezinsvoogd bij een onder toezichtstelling. De gezinsvoogd maakt het plan en stemt dat
af met de ouders. Een ouder geeft aan in de afgelopen 2,5 jaar met vijf verschillende
gezinsvoogden te maken te hebben gehad. Probleem daarbij is dat ze alle vijf een andere
insteek hadden; iedere voogd leek een eigen plan en daarmee een eigen traject te
hebben. Gevolg daarvan is dat zij het gevoel heeft telkens weer strijd te moeten leveren
voor haar inbreng in het traject. Ze heeft niet het idee dat er een goede overdracht is van
de ene voogd naar de andere. Dat wil zeggen de overdracht gebeurt niet in een gesprek
waar zij bij is. Een dergelijk gesprek mist ze. Ze heeft het idee dat wat ze ooit heeft
gezegd in de beginfase van de onder toezichtstelling in haar dossier staat met als gevolg
dat iedere nieuwe voogd daar weer over begint. Bijkomend probleem is dat ze sowieso
al het gevoel heeft dat ze uit moet kijken wat ze tegen de gezinsvoogd kan zeggen; ze
heeft schrik dat haar twee dochters uit huis geplaatst zullen gaan worden.

Communicatie Een andere ouder geeft aan dat hij de communicatie erg onduidelijk vindt.
Hij heeft geen contact meer met de moeder van zijn twee zoons. Hij ziet de zoons wel via
een omgangsregeling. Hij heeft de indruk dat er veel wordt toegegeven aan de wensen
van de moeder. Dat denkt hij omdat bij de start van de onder toezichtstelling, begin van
het jaar, er een plan lag waar hij het mee eens was. Vervolgens werd het plan toch
aangepast aan de hand van de inbreng van de moeder. Gedurende het half jaar van de
onder toezichtstelling heeft hij dat nog een paar keer zien gebeuren. Hij heeft de indruk
dat de inbreng van de moeder zwaarder weegt dan die van hem.


                                           124
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>                            Hoofdstuk 9. 18 jaar worden



Het hoofdstuk in vogelvlucht
Hoe wordt omgegaan met het 18 jaar worden van een jongere?
   • Er zijn loketten waar vragen in verband met het 18 jaar worden kunnen worden
       gesteld. Er is niet één loket of plek waar alle vragen rond 18 jaar worden kunnen
       worden gesteld. Daar is wel behoefte aan, want een heel nieuw palet aan
       wetgeving is opeens van toepassing als jongeren 18 jaar worden.
   • Er zijn initiatieven om beter te anticiperen op het 18 jaar worden van jongeren,
       maar die lijken vooralsnog ad hoc te worden ingezet.
   • De relatie tussen het BJG en het Sociaal Team is niet altijd helder. Aangegeven
       wordt,dat het BJG er is voor jongeren van 0 – 23 jaar. Het gaat echter om hulp
       die onder de Jeugdwet valt. De Jeugdwet gaat uit van hulp van jongeren van 0 tot
       18 jaar. Verlengde jeugdhulp is mogelijk voor jongeren van 18 tot 23 jaar. Als
       jongeren vanaf 18 jaar een hulpvraag hebben die niet is op te lossen met een
       overgangsregeling (verlengde jeugdhulp) valt de vraag onder de Wmo als het om
       gemeentelijke taken valt en daarmee onder het Sociaal Team. Dit team is
       onbekender dan het BJG en heeft een beperkter werkveld.


9.1 Beleid over 18 jaar worden

Veranderingen landelijke wetten bij 18 jaar worden

Als een jongere 18 jaar wordt zijn er diverse veranderingen in wet- en regelgeving. De
belangrijkste veranderingen zijn33:
    • Er is geen leerplicht meer. De jongere kan naar school blijven gaan, maar het
        hoeft niet meer.
    • Vanaf 18 jaar is de Participatiewet (waarin de bijstand is geregeld), de Wet
        studiefinanciering en de Wet voorschot hoger onderwijs van toepassing. De
        jongere heeft daarmee recht op eigen inkomen onder bepaalde omstandigheden.
    • De Jeugdwet is niet meer van toepassing. De jeugdhulpmaatregelen worden
        vervangen door34:
            o De Wmo, voor maatschappelijke en psychosociale ondersteuning en voor
                beschermd wonen.
            o De Zorgverzekeringswet voor de geestelijke gezondheidszorg.
            o Het Burgerlijk wetboek voor beschermende maatregelen, zoals
                mentorschap, curatorschap en bewindvoering.


33 Bron: VNG, Van 18-min naar 18-plus; Handreiking voor gemeenten bij de overgang van jeugd
naar volwassenheid.
34 Hier zijn twee uitzonderingen op. In de eerste plaats is dat de reclassering; daar richten we ons

in dit onderzoek niet op. In de tweede plaats kan de jeugdhulp worden verlengd tot maximaal 23
jaar. Hier verwijzen we wel paar keer naar in dit onderzoek.

                                               125
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>           o   De Wet langdurige zorg (Wlz) kan ook relevant zijn. Jongeren die voor
               hun 18e jaar 24 uurs zorg nodig hadden vanwege zware handicaps
               vallen ook voor hun 18e jaar al onder de Wlz. Sommige jongeren die voor
               hun 18e jaar niet onder de Wlz vallen, vallen daar na hun 18e jaar daar
               wel onder. Het gaat bijvoorbeeld om jongeren met een verstandelijke
               beperking.
           o   Verlengde jeugdhulp: de hulp vanuit de Jeugdwet kan worden verlengd
               naar 23 jaar. Sinds 1 juli 2018 wordt de pleegzorg standaard verlengd
               naar 21 jaar.




Vraagstukken bij 18 jaar worden

De veranderingen in de landelijke regels hierboven laat zien dat er het nodige verandert.
Hieronder gaan we kort in op wat die veranderingen op hoofdlijnen inhouden.

Wonen Jongeren die voor hun 18e jaar niet bij de ouders of familie woonden moeten
veelal ergens anders gaan wonen. Jongeren die onder toezicht stonden mogen/moeten
nu zelf gaan beslissen waar ze gaan wonen. Opties zijn, afhankelijk van de problematiek,
beschermd wonen, een eigen woonruimte zoeken met of zonder ondersteuning of terug
naar de ouders. Bij beschermd wonen is een probleem dat deze woningen er beperkt
zijn. Ook kan deze vorm van wonen net te zwaar zijn, terwijl wonen met ondersteuning
te licht is. Bij het zoeken van een zelfstandige woonruimte is ook het probleem dat er
een beperkt aantal betaalbare woningen is. Daar komt bij dat het inkomen van jongeren
vaak erg laag is. Bij teruggaan naar de ouders kunnen de oorzaken van de onder
toezichtstelling weer een rol gaan spelen: de situatie kan daardoor niet veilig zijn voor
de jongere en/of de ouders.

Tijdsbesteding Jongeren vanaf 18 jaar hoeven niet meer naar school. Als ze geen
basiskwalificatie en/of geen werk hebben kunnen ze of naar school of een uitkering
aanvragen.

Inkomen Een andere verandering is het inkomen. Jongeren kunnen vanaf hun 18e
bijvoorbeeld een bijstandsuitkering aanvragen. In de landelijke wetgeving is de hoogte
van de bijstandsuitkering en huurtoeslag geregeld. De bijstandsuitkering van een
jongere en de huurtoeslag is erop gebaseerd dat 18 jarigen nog bij hun ouders wonen.

                                          126
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>Beide zijn daarom laag. Als een jongere niet bij zijn ouders woont wordt ervan uitgegaan
dat de ouders bijdragen. In die situaties waar de jongere niet thuis woont en de ouders
niet kunnen bijdragen of niet bij willen dragen kunnen er problemen ontstaan.

Doelgroep bijstand De doelgroep van de bijstand is veel groter geworden. Vooral het
aantal jongeren in de bijstand met multi-problematiek is toegenomen. Het gaat dan
bijvoorbeeld om jongeren met diverse diagnostiek, zoals ADHD of PDD NOS. Ze vielen
voorheen onder Wajong, maar vanaf 2015 onder de bijstand.
Voor deze jongeren is het doel om ze toe te leiden naar werk. Centraal daarbij staat de
vraag wat de jongere kan en welke begeleiding nodig is en welke activiteiten kunnen
worden ingezet. Het kan ook gaan om dagbesteding en vrijwilligerswerk.

Informatie Tot slot, is een aandachtspunt dat er veel verandert als de jongere 18 jaar
wordt, zoals hiervoor aangegeven. De jongere moeten vaak (opnieuw) uitzoeken welke
regels voor hem van toepassing zijn. De hoeveelheid verschillende wetten neemt ook toe
vanaf het 18e jaar. Dit omdat de Jeugdwet een wet is voor ongeveer alle
hulpvraagstukken van jongeren. De wet bundelt vragen die voor 2015 onder LVB, GGZ
of jeugdzorg vielen. Na hun 18e jaar vallen jongeren weer onder verschillende wetten,
zoals onder het kopje ‘Veranderingen landelijke wetten bij 18 jaar worden’ eerder in
deze paragraaf opgesomd.


Regelgeving Oss

Bijstand voor jongeren Zoals hiervoor aangegeven is de bijstandsuitkering van een 18
jarige laag, omdat het uitgangspunt is dat de jongere thuis woont. De gemeente Oss heeft
in de beleidsregel kostendelersnorm geregeld dat als er sprake is van een noodzaak tot
uitwoning en de ouders niet kunnen bijdragen het normbedrag van de bijstand voor
jongeren wordt aangevuld tot het niveau van een uitkering van 21- jarigen (dit conform
artikel 12 van de Participatiewet). De noodzaak tot uitwoning wordt getoetst. Als er tot
het 18e jaar sprake was van onder toezichtstelling dan zal er al snel sprake zijn van een
noodzaak tot uitwoning. De beoordeling voor de noodzaak tot uitwoning is individueel.
Het probleem met het aanvullen van de bijstand is dat werken voor een jongere dan
minder loont: het minimumloon van een 18-jarige is lager dan de bijstand van een 21-
jarige. Ook een vergelijking met een studiebeurs kan een frictie geven, omdat een
studiebeurs een lening is en minder is dan een uitkering. Systemen botsen hier.

Uitkering voor dak – en thuislozen Oss is centrumgemeente voor dak- en thuislozen. Er is
een daklozenuitkering. Die is lager dan een bijstandsuitkering, omdat de
veronderstelling is dat een dakloze lagere kosten heeft. Dat hoeft niet altijd het geval te
zijn. De uitkering kan dan worden aangevuld.
Ook thuislozen hebben recht op een uitkering. Er zijn ‘hoppers’ die van vriend naar
vriend gaan. Die kunnen een uitkering krijgen als ze iedere week melden waar ze zijn.
Dat kan ook als iemand in verschillende gemeenten verblijft.

Onderwijs en arbeidsmarkt In de beleidsregels van Oss is opgenomen dat de gemeente
zich blijft focussen op een goede verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Een doel
is dat zoveel jongeren werk hebben met een toekomst of een zinvolle dagbesteding. Een
tweede doel is dat de opleidingen aansluiten bij wat de werkgevers nodig hebben.

BJG of Sociaal Team In de subsidieovereenkomst van Ons Welzijn is opgenomen dat de
BJG’s zich richten op de leeftijdscategorie 0-23 jaar en de Sociale Teams op 18-100 jaar.
De teams stemmen onderling af als het gaat om gezinnen en jongeren in de leeftijd van
18 – 23 jaar.

                                           127
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>9.2 De uitvoering van wettelijke veranderingen bij 18 jaar worden

In deze paragraaf gaan we in op hoe professionals tegen het 18 jaar worden van
jongeren aankijken. We hebben de ervaringen gegroepeerd van weinig tot geen
complicaties, naar soms complicaties en vaak complicaties. Het wel of niet voorkomen
van (veel) complicaties hangt deels samen met de wet die vanaf het 18 jaar worden van
toepassing is.


Vragen die tot weinig of geen complicaties leiden bij 18 jaar worden

Zorgverzekeringswet Jongeren met hulpvragen binnen de geestelijke gezondheidszorg
gaan veelal over naar de Zorgverzekeringswet (Zvw) als ze 18 jaar worden. Dat levert in
de praktijk, volgens de jeugdhulpaanbieders die we spraken, weinig tot geen problemen
op.

Wet langdurige zorg (in combinatie met de Wmo) Enkele jeugdhulpaanbieders met
cliënten met zware en complexe problematiek geven ook aan weinig tot geen
overgangsproblemen te hebben. Het gaat dan vooral om aanbieders waarbij de
overgang via de Wlz kan worden geregeld. Het kan ook gaan om begeleiding vanuit de
Wmo. Het gaat dan om aanbieders die zowel een contract voor jeugdhulp hebben als
voor de Wmo.

Overdracht en begeleiding Soms worden jongeren overgedragen naar een andere
aanbieder bij het 18 jaar worden. Het is dan van belang dat er een ‘warme overdracht’ is
en dat er duidelijke afspraken over de overdracht worden gemaakt. Soms wordt er door
de jeugdhulpinstelling nog een tijd meegelopen om de gaten te overbruggen.
Soms zijn er ook vormen van begeleiding, zoals een pilot in de gemeente Boxtel waar
jongeren die 18 jaar worden, worden gekoppeld aan een andere jongeren. Het gaat om
een buddytraject.


Vragen die soms wel en soms niet tot complicaties leiden bij 18 jaar worden

Wmo Sommige jeugdhulpvragen vallen onder de Wmo als een jongere 18 jaar wordt. De
jongere kan zich dan melden bij het Wmo loket van de gemeente en/of het beschermd
wonen loket. Ook kan de jongere terecht bij het Sociaal Team. Sinds de zomer van 2018
is er één telefoonnummer voor het Wmo loket van de gemeente en dat van het sociale
team bij Ons Welzijn.

Complicaties Complicaties bij de overgang van het BJG naar het Sociaal Team zijn:
   • Het BJG is redelijk vindbaar (zie ook hoofdstuk 2). De sociale teams zijn bij
       inwoners minder bekend. Dat kan onder andere komen omdat het BJG een
       breder palet aan mogelijke hulpvragen heeft dan het Sociaal Team. Dit komt
       onder andere doordat de Jeugdwet veel breder is dan de Wmo.
   • Het wordt soms verwarrend gevonden dat er twee type teams zijn (BJG en
       Sociale Teams). Daar komt bij dat het BJG tot 23 jaar is en het Sociale Team vanaf
       18 jaar. Dat klinkt als een overlap. In de praktijk richt het BJG zich op de
       Jeugdwet (dus tot 18 jaar) en de Sociale Teams op de Wmo (vanaf 18 jaar). Als
       iemand 18 jaar wordt is er contact met de Sociale Teams als het om de Wmo of
       Wlz gaat. Tussen 18-23 jaar kan het BJG een rol spelen bijvoorbeeld bij

                                          128
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>       ondersteuning bij zelfstandigheid. Dat kan ook als iemand nog bij de ouders
       woont. Dit geldt met name voor situaties waar het BJG de regie heeft. Als dat niet
       zo is dan is het afhankelijk van de jeugdhulpaanbieder of ouder of deze wel of
       niet bij het Sociale Team terecht komt.
   •   Niet alle jeugdhulpaanbieders hebben een contract voor de Wmo (en
       omgekeerd). Dat betekent dat jongeren soms van aanbieder moeten wisselen als
       ze 18 jaar worden. Dat kan een probleem zijn, bijvoorbeeld omdat de huidige
       aanbieder goed bevalt en deze ervaring heeft met de jongere.
   •   Een deel van de jeugdhulp betreft ondersteuning van de ouders. Deze
       ondersteuning vervalt als de jongere 18 jaar wordt. Ondersteuning van ouders
       kan echter nog wel nodig zijn bij complexe problematiek van (thuiswonende)
       jongeren.


Vragen die vrij vaak tot complicaties leiden bij 18 jaar worden

Jeugdbescherming Een jeugdbeschermingsmaatregel vervalt als iemand 18 jaar wordt.
Als een jongere niet thuis woont kan de jongere ervoor kiezen naar de ouders of één van
de ouders terug te gaan. Deze keuze maken jongeren vaak. Het BJG wordt dan op de
hoogte gebracht. Soms kan er iets met curatorschap of bewind of mentorschap worden
geregeld, maar als een gezin niet wil dan kan het lastig worden hulp te verstrekken
vanuit het BJG. Bij een deel van deze situaties treden er in het gezin spanningen op. Dit
kan diverse gevolgen hebben, zoals het op straat komen te staan van de jongere.
Huisvesting is in dit soort situaties een groot vraagstuk. Daarnaast kunnen er andere
vraagstukken spelen, zoals inkomen en schulden.


Tekstkader 15. pilots voor jongeren in het sociaal domein in Oss

 In Oss zijn diverse pilots in het sociaal domein. Het gaat bij pilots om leren door ervaringen en
 nieuwe dingen te proberen: Wat werkt echt? En hoe dat te regelen? Kunnen bijvoorbeeld
 budgetten gestroomlijnd? Zijn er andere oplossingen? Daarbij staat een andere manier van
 werken voorop, zoals dat ook bij de proeftuin Ruwaard (zie tekstkader 14) het geval is.

 - Er zijn pilots over wonen. Daarbij is er een variant voor jongeren. Het gaat om wonen, opvang en
 ondersteuning. Dit omdat er op basis van de ervaringen uit de praktijk blijkt dat er meer
 varianten in het wonen nodig zijn dan alleen beschermd wonen. Er wordt gekeken naar wat
 passend is voor jongeren. Dit kunnen ook collectieve interventies zijn zoals straatcoaches of time
 out plekken. Dit is een plek van waaruit verder wordt gewerkt aan perspectief en een plan samen
 met de jongere.

 - Pilot integrale jongerenaanpak. Dit is een pilot van 10 jongeren. Hierbij gaat het om de
 verschillende leefdomeinen van jongeren. Samen met de jongere wordt gezocht naar een
 passende oplossing. Dit is maatwerk.

 - Er zijn ook trajecten voor wonen en bijvoorbeeld schulden. Er is ook een pilot zorg, werk en
 opleiden.




Wonen Omtrent wonen is er een aantal problemen:
  • Weinig beschikbare woonruimten, zowel huurwoningen als plekken voor
      beschermd wonen of andere residentiële plekken (via de Wlz).
  • De combinatie van wonen en de ondersteuning die nodig is: globaal is er een
      keuze tussen beschermd wonen en wonen in een huurwoning met

                                               129
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>       ondersteuning vanuit de Wmo. Het gat hiertussen wordt als groot gezien. Er is
       daarom verlengde jeugdhulp mogelijk bijvoorbeeld als een jongere naar een
       trainingshuis gaat om te oefenen met zelfstandig wonen. Daarnaast zijn er
       diverse pilots in Oss om te komen tot tussenoplossingen. Zie verder tekstkader
       15.
   •   Het inkomen. Het gaat dan met name om jongeren die residentiële jeugdhulp
       hadden voor hun 18e en op hun 18e zelfstandig gaan wonen. Als de ouders in
       beeld zijn moeten ze bijdragen, tenzij hun inkomen dat niet toelaat.
       Geïnterviewde professionals geven aan dat er veel ruis is met name over de
       bijdrage van de ouders. Dat wil zeggen de instelling zegt de jongere en/of ouder
       niet tijdig wat de bedragen zijn en wat de verwachting is van de bijdrage van
       ouders.


Anticiperen op 18 jaar worden

Mogelijke oplossingen De overgang van 18- naar 18+ wordt door vrij veel professionals
als een probleem gezien, vooral als er vragen rond de woonlocatie spelen. De
oplossingen die voor dit probleem worden genoemd zijn:
    • Als een jongere bijna 18 jaar wordt en er is een nieuwe aanvraag of verlenging
        dan zou een zorgaanbieder vanuit de Wmo kunnen worden ingezet. Dit is
        mogelijk met een maatwerkbeschikking voor zorg in natura (zie hoofdstuk 7
        voor een uitleg over maatwerkbeschikkingen). Er wordt dan dus alvast
        overgeschakeld naar de Wmo; de vraag is dan of er een passende Wmo
        zorgaanbieder is.
    • Bij jongeren die niet bij hun ouders wonen kan vanaf het 16e of 17e jaar
        ambulante ondersteuning worden ingezet gericht op zelfstandig worden.
    • Aanbieders zouden vanaf dat een jongere 16 jaar wordt een toekomstplan
        moeten maken voor jongeren. Dat plan moet dan integraal zijn; dus zorg, wonen,
        werk en inkomen met elkaar verbinden.
    • Regionaal beleid voor 18-/18+ vragen. Vanuit gemeenten worden medewerkers
        ingezet die oplossingen ontwikkelen. Dit is in de regio afgesproken. De
        oplossingen waren tijdens ons onderzoek nog niet bekend.

Een vorm van anticiperen: leerplicht en werk en inkomen Bij leerplicht en bij werk en
inkomen is het anticiperen op het 18 jaar worden relatief sterk ontwikkeld. Hieronder
gaan we daar daarom op in.

Leerplicht Er is geen leerplicht voor jongeren van 18 jaar. Bij scholen wordt wel op
jongeren gelet die 18+ zijn en veel verzuimen. De mobiele nummers van de studenten
zijn bekend bij leerplichtambtenaren en als ze verzuim waarnemen dan appen ze de
jongeren. Als jongeren dreigen uit te vallen nemen ze contact op om te vragen hoe het
gaat. Een jongere krijgt dan een appje met ‘we hebben elkaar lang niet gesproken, hoe
gaat het?’ Leerplicht gaat ook op huisbezoek om het contact te behouden met kwetsbare
jongeren. Door laagdrempelig en vrijwillig contact kunnen jongeren gemakkelijker zelf
contact opnemen met leerplicht om vragen te stellen.

Contact met scholen De gemeente Oss heeft een jongerenteam binnen Werk & Inkomen.
Zij zijn onder andere de contactpersonen voor alle scholen. In uitstroom-overleggen
worden jongeren besproken die mogelijk ondersteuning nodig hebben van de gemeente.
Scholen (speciaal onderwijs, praktijkonderwijs) geven het aan als zij verwachten dat
iemand uitstroomt. Bij een jongere die uitstroom kan het gaan om een uitkering, maar
het kan ook gaan om werken plus scholing.


                                         130
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Een probleem hierbij kan de overdracht zijn. Soms wordt iemand overgedragen door de
begeleider, maar zonder dossier. Er is dan geen beeld van wat er speelt. Dat moet dan
weer opnieuw worden opgebouwd. Het ideaalbeeld is tijdig met z’n allen aan tafel te
zitten. Dat is: pleegzorg/ouders, jongere, jeugdhulpaanbieder, Werk &Inkomen en
school.


9.3 De praktijk van wettelijke veranderingen bij 18 jaar worden


Soepele overgang bij 18 worden

Voortzetting behandeling Een moeder vertelt dat haar dochter in 2017 18 jaar werd.
Moeder en dochter hebben een gesprek gehad met de behandelaar en de Wmo
consultent en daarna werd de behandeling voortgezet. Dit gaf geen problemen.
Een andere moeder geeft aan dat haar zoon ondersteuning kreeg vanuit de geestelijke
gezondheidszorg. Toen hij 18 jaar werd is daar niets aan veranderd.
Weer een andere moeder gaf aan dat ze lang heeft moeten zoeken naar hoe de therapie
van haar zoon geregeld kon worden toen hij 18 jaar werd. Na een tijdje kwam ze
erachter dat de therapie onder de zorgverzekering viel. Daarna was het snel geregeld.
De zoon werd 18 jaar in 2015. We gaan ervan uit dat deze moeder heeft moeten zoeken
omdat het kort na de transitie was. Deze, relatief eenvoudige overgang, is nu
vermoedelijk wel algemeen bekend. Dat wil zeggen bij geen van de andere
geïnterviewden was er op dit punt onduidelijkheid.

Bewindvoering en mentorschap Een moeder vertelt dat haar zoon zomer 2018 18 jaar is
geworden. Haar zoon woont in een instelling, maar komt ieder weekend naar huis. Haar
zoon kan niet met geld omgaan. Bovendien heeft de moeder een beetje schrik voor haar
zoon. Ze zou niet zo goed durven weigeren om hem geld te geven, ondanks dat ze dat
zelf ook niet zoveel heeft. Ze is opgelucht dat de behandelaar van haar zoon
bewindvoering35 heeft aangevraagd. Ze vond de ondersteuning bij het aanvragen ook
erg prettig; het was voor haar te ingewikkeld om het allemaal uit te zoeken.
Een andere moeder heeft een zoon die niet bij haar thuis woont vanwege diverse
stoornissen. Zij zelf heeft ook enkele psychiatrische problemen. Haar zoon komt wel
regelmatig op bezoek, maar meer is niet mogelijk. Haar zoon is onder mentorschap36
gesteld toen hij 18 jaar werd. De hulpverlener van de zoon heeft dat geregeld. De
moeder vindt dit goed geregeld omdat hij wel mee kan praten over waar hij woont, maar
hij kan niet besluiten zelfstandig te gaan wonen of bij haar te gaan wonen.


Een minder soepele overgang bij 18 worden

Kinderen die zelfstandig gaan wonen Een paar ouders vertellen dat hun kind op hun 18e
jaar of kort daarna ergens anders is gaan wonen. Een dochter is op kamers gegaan. De
moeder maakt zich daar zorgen over, omdat haar IQ laag is. Omdat ze meerderjarig is
mag de dochter zelf beslissen. Een vader geeft iets vergelijkbaars aan over zijn dochter;
zij is gaan samenwonen toen ze 18 jaar werd. Hij betwijfelt of ze dat aankan. Enkele


35 Beschermingsbewind is voor mensen die hun financiële zaken niet zelf kunnen regelen. De
beschermingsbewindvoerder beheert het geld en de goederen van de betrokkene; de
betrokkenen kan en mag het geld dan niet meer zelf beheren.
36 Mentorschap is voor mensen die hun persoonlijke zaken niet zelf kunnen regelen. De mentor

beslist over de verzorging, verpleging, behandeling of begeleiding van de betrokkene.

                                            131
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>moeders geven aan dat het contact met hun kinderen heel beperkt is geworden nadat ze
18 jaar zijn geworden.

Terug naar de ouders Een jongere geeft aan dat ze op haar 18e weg moest bij de
woonbegeleiding. Ze voelde zich nog niet klaar voor zelfstandig wonen. Ze voelde zich
verplicht weer bij haar ouders te gaan wonen. Dat is niet goed gegaan. Daarna heeft ze
een tijdje bij vrienden gelogeerd.

Dakloosheid Een andere jongere geeft aan dat ze een logee heeft die anders dakloos zou
zijn. De reden hiervoor is dat de logee geen uitkering kan krijgen, omdat ze dakloos is.
De uitkering voor dak- en thuislozen van de gemeente is niet bekend bij hen.
Enkele jongeren geven aan andere jongeren te kennen bij die in een traject voor
zelfstandig wonen zitten, daarbij wordt als nadeel aangegeven dat er drugs wordt
gebruikt. Jongeren die bijvoorbeeld net zijn afgekickt willen daar bij uit de buurt blijven.


Problemen rond informatie

Welk loket Een moeder vertelt dat ze het erg ingewikkeld vond toen haar zoon 18 jaar
werd. Hij had al een paar jaar hulp, maar zowel de zoon als de moeder waren daar niet
tevreden over. Toen zijn beschikking verlengd moest worden, omdat hij 18 jaar werd, is
zij gaan zoeken naar andere vormen van hulp. Ze heeft dit ervaren als een onmogelijk
proces, omdat ze bij verschillende loketten terecht kwam waar niemand met haar mee
wilde denken over wat zou passen bij haar zoon. De zoon vond het allemaal te
ingewikkeld worden en wilde daardoor geen hulp meer.
Een ander moeder vertelt iets vergelijkbaars. Haar dochter vond het te ingewikkeld om
uit te zoeken hoe het zat vanaf haar 18e. De dochter wilde geen hulp van haar ouders.
Het gevolg is dat ze nu geen hulp meer heeft. De moeder vindt dit heel zorgelijk.
Weer een andere moeder vertelt dat haar zoon binnenkort 18 jaar wordt. De moeder
weet niet goed wat dat gaat betekenen voor de jeugdhulp die haar zoon nu ontvangt. Ze
weet ook niet bij wie ze terecht kan met vragen hierover en wacht het af.

Communicatie Ouders die bij het goede loket stonden voelen zich soms niet goed
geholpen. Zo geeft een moeder aan dat lichtere vormen van hulp wel mogelijk waren
voor haar oudste dochter, maar dat zwaardere vormen van hulp voor haar andere
dochter niet bespreekbaar waren.
Een andere moeder vond dat ze dermate slecht ter woord is gestaan dat ze in een
andere regio naar hulp voor haar zoon is gaan zoeken. Dat is heel snel gelukt.

Advies over 18 jaar worden door de adviesraad sociaal domein Bovenstaande zoektochten
sluiten aan bij het advies van de adviesraad sociaal domein van juni 2018 over het 18+
vraagstuk. De adviesraad geeft aan dat het niet voldoende duidelijk is voor ouders en
jongeren waar ze terecht kunnen met vragen over wat te regelen als je 18 jaar wordt. De
reden voor het advies is dat er geen instantie/loket meer is waar alle informatie kan
worden gevraagd.




                                            132
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>Bijlagen


Bijlage 1. Overzicht geïnterviewden

Ouders en jongeren

Vijftien diepgaande gesprekken met veertien ouders en één jongere
Acht korte gesprekken met jongeren


Geïnterviewde professionals

Annemieke Ackermans             Gemeente Oss
Susan Alessi                    Gemeente Oss
Robert Arts                     GGZ Oost Brabant
Bart Bakker                     Proeftuin Ruwaard
Marijke Becht                   Huisarts
Sander van den Berk             Gemeente Oss
Ingrid van den Berkmortel       Verdihuis
John Bierings                   De La Salle
Christel Bogers                 De La Salle
Nicky Brands                    Ons Welzijn
Daniëlle Derks                  Inkooporganisatie Noordoost-Brabant
Nanny van Dinther               Gemeente Oss
Mieke van de Gevel              Verdihuis
Pamela Gilles                   Gemeente Oss
Elke Harleman                   Buro3o
Inge van Heeswijk               GGD en BJG
Ellen Hendricksen               Gemeente Oss
Liesbeth Hendriks               Jeugdbescherming Brabant
Pierre van Herk                 Vertegenwoordiger cliëntenraad jeugdbescherming
                                Brabant
Tosca Hummeling                 Veilig Thuis
Renske Imkamp                   Van der Woude de Graaf advocaten
Alian de Jong                   Inkooporganisatie Noordoost-Brabant
Miriam Kettani                  Gemeente Oss
Mariëlle Koers                  GGD en BJG
Leanda van Koppenhagen          William Schrikker jeugdbescherming en jeugdreclassering
Hanni Meering                   BJG
Erik Megens                     Gemeente Oss
Wilbert Menten                  Jeugdbescherming Brabant
Jacqueline Mulders              BJG
Mirjam van den Nieuwenhuijzen   GGZ Oost Brabant
Tineke Nolet                    BJG
Thomas Nouwens                  Zorgbelang Brabant
Nico Paauw                      Gemeente Oss
Mariëlle Ploumen                Herlaarhof
Frank Pubben                    Raadgever sociaal domein (tot 1 mei 2018)
Ellen Roskes                    Adviesraad Sociaal Domein; kenniskring Jeugd
Jeroen Slootmans                Topaze
Vivianne Rours                  De La Salle
Jaap de Smit                    Oosterpoort
Martine van Tuyn                Gemeente Oss
Willie Remmerswaal              Gemeente Oss
Ilse Tromp                      Ons Welzijn

                                        133
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>Annemieke van de Ven             Wethouder Gemeente Oss
Thomas Vervoort                  Ons Welzijn
Constance Vissers                Psychologenpraktijk Vissers
Carlo van de Water               Buro3o
Wilma van der Wielen             Gemeente Oss
Jaap Wijdeveld                   BJG
Alma Wijnia                      BJG
Maartje Wouters                  Krachtig Thuis



Bijeenkomsten
Adviesraad Sociaal Domein; kenniskring Jeugd
Leerbijeenkomst proeftuin Ruwaard


Informele gesprekken
- drie gesprekken rond onderwijs
- twee gesprekken met / over (huis)artsen
- drie gesprekken rond zichtbaar in de wijk
- twaalf niet geslaagde pogingen tot een informeel gesprek met het voorliggend veld




                                         134
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>Bijlage 2. Lijst van documenten

Documenten gemeente, inkoopregio en Ons Welzijn

- Advies aan B&W, Centrumregelingen inkoop Jeugdhulp en Wmo regio Brabant
Noordoost, maart 2016

- Advies aan B&W, Evaluatie Raadgever Sociaal Domein, mei 2017

- Advies aan B&W Subsidieovereenkomst ONS welzijn 2018-2019, December 2017.

- AKJ en Zorgbelang Brabant, Jaarrapportage 2017, Vertrouwenswerk in Oss, februari
2018

- AKJ en Zorgbelang Brabant, Jaarrapportage 2017, Vertrouwenswerk bij Toegang
Jeugdhulp Oss, april 2018

- Beleidsregels jeugdhulp gemeente Oss, maart 2016

- Beleidsregels Kostendelersnorm 2015.1

- Besluit B&W: Cliëntervaringsonderzoek Jeugdhulp Gemeente Oss, maart 2018.

- Besluit tot vaststellen van de Nadere Regels Jeugdhulp Oss, maart 2016

- Brief aan commissie sociaal bestuurlijk: Betrekken praktijkondersteuner van de
huisarts bij basisteams Jeugd en Gezin en Sociale teams, februari 2018.

- Centrumregeling jeugdhulp Noordoost-Brabant 2015

- Cliëntervaringen jeugdhulp Gemeente Oss, Meting 2017

- Evaluatie en aanbevelingen Overleg Passende Hulp, Juni 2018

- Functioneel ontwerp, transitie jeugdzorg Noordoost-Brabant, november 2013

- Informatienota raad, Inkoop en transformatie specialistische jeugdhulp in de regio
Noordoost -Brabant, februari 2017

- Informatienota raad: Wachtlijstproblematiek specialistische jeugdhulp in de regio
Noordoost -Brabant, februari 2017

- IPW, De Maatwerkfabriek in Oss; Het ontwikkelen van maatwerk in een
transformerende gemeente, 2017?

- KPMG/Plexus, Evaluatie en toekomst inkoop Jeugdhulp en Wmo in de regio Noordoost
-Brabant; Centrumregeling Jeugdhulp Noordoost-Brabant 2015, 24 december 2015

- KPMG/Plexus, Toekomst inkoop Jeugdhulp en Wmo in de regio Noordoost -Brabant
Advies naar aanleiding van evaluatie van de drie regelingen voor Wmo en Jeugdwet,
januari 2016


                                          135
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>- MEE, productverantwoording 2017.

- Motie Regionaal plan van aanpak transformatie jeugdhulp, juli 2017


- Ons welzijn, Definitieve Aanvraag Gemeente Oss 2018-2019, december 2017

- Ons welzijn, Eerste inventarisatie en aanpak wachtlijst Basisteam Jeugd en Gezin Oss,
13 maart 2017

- Ons Welzijn, Gemeente Oss; rapportage Ons Welzijn eerste helft 2018

- Ons Welzijn, Jaarplan 2018 ONS welzijn

- Ons Welzijn, Jaarverslag Ons Welzijn 2017 (publieksversie)

- Plan van aanpak transformatie jeugdhulp Opbouw, ombouw en afbouw,

- Plan van Aanpak wegwerken wachtlijst BJG, Ons Welzijn, brief aan de raad, maart 2017

- Presentatie proeftuin Ruwaard

- Proeftuin Ruwaard, Rapportage Micro-analyses: Het maatschappelijke rendement van
de Samenwerkwijze, september 2018.

- Raadgever sociaal domein, Evaluatie rapport raadgever sociaal domein, mei 2017

- Raadgever sociaal domein, jaarrapportage 2017

- Raadgever sociaal domein, jaarrapportage mei 2016 – December 2016

- Raadsvoorstel: Beleidsuitgangspunten en budgettair kader specialistische jeugdhulp
ZIN 2019 en bijstelling budgettair kader 2018.

- Raadsvoorstel: Plan van aanpak transformatie jeugdhulp mei 2017

- Raadsvoorstel Vernieuwde werkwijze in de aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling, 10 april 2018

- RBL BNO: jaarverslag 2016 - 2017

- Regelen en doorontwikkelen, Beleidsplan jeugd Gemeente Oss, 2015-2018, mei 2015

- Regio Noordoost-Brabant, Beleidsplan Jeugdhulp 2015-2018, Evaluatie van 3 jaar
transitie en transformatie; Jeugdhulp in de regio Noordoost -Brabant, juni 2018

- Significant, Rapportage Evaluatie van de samenwerking in jeugdhulpregio Noordoost-
Brabant; Transitie is gelukt, maar transformatie komt nog onvoldoende op gang, juni
2018

- Subsidieovereenkomst ONS welzijn, 2018 – 2019

- Verordening jeugdhulp gemeente Oss 2015


                                           136
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>- Voorbeeld uitwerking microanalyse proeftuin Ruwaard

- Voorstel beleidsuitgangspunten, budgettair kader specialistische jeugdhulp ZIN 2019
én bijstelling budgettair kader 2018, april 2018.

- Werkprocessen Overleg Passende Hulp, Groeidocument, Versie 3, 18-11-2017


Adviesraad sociaal domein

- Advies rapport “Cliëntenervaringen Jeugdhulp gemeente Oss, meeting 2017”,
november 2017
- Reactie op advies ADR, Advies ASD - CEO Jeugdhulp gemeente Oss 2017, maart 2018

- Ongevraagd advies 18+, juni 2018.

- Ongevraagd Advies beleidsuitgangspunten en budgettair kader specialistische
jeugdhulp, juni 2018.
- Reactie ongevraagd advies “Beleidsuitgangspunten en budgettair kader specialistische
jeugdhulp”, 10 juni 2018.

- Ongevraagd Advies Ontwikkelagenda 2018-2022, December 2017

- Ongevraagd advies transformatie jeugdzorg, maart 2017
- Reactie ongevraagd advies transformatie jeugdzorg 20 maart 2017.

- Pleidooi voor meer betrokkenheid en diversiteit, januari 2018

- Vragen bij uitvoering Wet Maatschappelijke Ondersteuning door gemeente Oss,
februari 2017.


Documenten landelijk

- Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Justitie en Veiligheid
in partnerschap met Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG), Branches
Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ), Landelijke Cliëntenorganisaties,
Actieprogramma, zorg voor de jeugd, april 2018

- Van Montfoort, Samenwerking en doorlooptijden in de jeugdbeschermingsketen;
onderzoeksrapport Midden – en West- Brabant, februari 2018

- Movisie, Sociale (wijk)teams opnieuw uitgelicht; Derde landelijke peiling onder
gemeenten (zomer 2017), januari 2018

- Nederlands Jeugdinstituut, Wacht maar, Onderzoek naar wachttijden en wachtlijsten in
jeugdzorg en jeugdhulp, mei 2017

- NVRR, Informatiedocument 3D’s, Actualisatie 2017 – berekend op de nieuwe taken?
september 2017

- NVRR, Inspiratiedocument 3D’s, Handreikingen voor en voorbeelden van
rekenkameronderzoek, september 2017


                                          137
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>- ROB, Zorg voor samenhangende zorg; Over zorgwetten die door gemeenten worden
uitgevoerd, juni 2017
- Toezicht Sociaal Domein/Samenwerkend Toezicht Jeugd (TSD/STJ),
 Het wijkteam en kwetsbare gezinnen, maart 2017

- VNG en Nederlands jeugdinsituut, Van 18-min naar 18-plus handreiking voor
gemeenten bij de overgang van jeugd naar volwassenheid

- ZonMW, Eerste evaluatie Jeugdwet, Na de transitie nu de transformatie, januari 2018


Formulieren Oss

- Voorbeeldbeschikkingen Jeugdwet diverse varianten

- Standaardformulieren BJG (vraagverkenning, aanvraagformulier
verleningsbeschikking PGB, format persoonlijk plan PGB)


Cijfers

- cijfers van backoffice Oss

- cijfers van Ons Welzijn

- CBS Statline, download augustus 2018.


Websites

- AKJ: https://www.akj.nl/welkom/

- CJG: http://www.centrumjeugdengezin-maasland.nl/

- Gemeente Oss: https://www.oss.nl/zorg/jeugdhulp.htm

- Jeugdbescherming Brabant: https://www.jeugdbeschermingbrabant.nl/

- Leger des Heils jeugdbescherming: https://www.legerdesheils.nl/ljr

- Mee Noordoost Brabant: https://www.meedemeentgroep.nl/mee-noordoost-brabant

- Movisie: https://www.movisie.nl/

- Ons Welzijn: https://www.ons-welzijn.nl/

- Proeftuin Ruwaard: https://www.proeftuinruwaard.nl/

- Raad voor de kinderbescherming: https://www.kinderbescherming.nl/

- Veilig thuis Noordoost Brabant: https://www.veiligthuisbno.nl/



                                           138
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>- William Schrikker stichting: https://www.williamschrikker.nl/

- Zorgbelang Brabant: https://zorgbelang-brabant.nl/




                                         139
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>Bijlage 3. Onderzoeksverantwoording


Eisen aan onderzoek Aan onderzoek worden twee eisen gesteld: betrouwbaarheid en
validiteit. Hieronder leggen we uit wat de termen betekenen en hoe we daarmee in ons
onderzoek zijn omgegaan.

Betrouwbaarheid van onderzoekt betekent dat de resultaten niet op toeval berusten. Het
gaat er om dat de bevindingen kunnen worden vertaald naar een groter geheel. Dus of
de uitkomsten representatief zijn voor de hele groep en niet alleen de bevraagden.

Representativiteit in kwalitatief onderzoek (waaronder interviews) is gericht op het geven
van een volledig beeld van de verschillende ervaringen, meningen en dergelijke van de
doelgroep van het onderzoek. Het aantal te interviewen mensen is daarom gebaseerd op
saturatie, dat wil zeggen het doorgaan met gesprekken tot er geen nieuwe informatie
meer komt. Dit in tegenstelling tot kwantitatief onderzoek (bijvoorbeeld enquêtes) waar
representativiteit betekent dat de steekproef een afspiegeling is van de populatie.
Saturatie betekent onder andere ook dat het aantal interviews van te voren niet precies
te bepalen is.
In dit onderzoek is saturatie in grote mate bereikt, dat wil zeggen het is bereikt op het
niveau van de vragen, zoals ‘weten ouders/jongeren waar ze een vraag kunnen stellen?’
De doelgroep is zo divers dat interviews nog wel specifieke informatie geven op
detailniveau, maar deze informatie behoort niet tot de kern van dit onderzoek. Voor
enkele deelonderwerpen (zoals kinderopvang) is ook geen saturatie bereikt. Omdat het
onderzoek breed is hebben we, daar waar we te weinig informatie hebben, het
onderzoek ingeperkt. Dit hebben we telkens per onderdeel in de hoofdstukken
aangegeven.

Wijze van selecteren De wijze van selecteren van geïnterviewden is ook van belang voor
de betrouwbaarheid van het onderzoek. Om tot een representatieve selectie te komen
hebben wij een selectie gemaakt op basis van doelgroepen (theoriegerichte selectie).
Het gaat dan om typerende (herkenbare) groepen met een grote variatie tussen de
groepen. De geselecteerde doelgroepen zijn:
    • Onder toezicht gestelde jongeren.
    • Jongeren die niet bij hun familie wonen vanwege bijvoorbeeld een verstandelijk
        beperking en/of gedragsproblemen.
    • Jongeren met bijvoorbeeld geestelijke gezondheidsproblemen, thuiswonend in
        een gezin waar ook andere vragen zijn.
    • Jongeren met diverse problemen die 18 jaar worden (huisvesting, werk en
        inkomen).

Validiteit onderzoek Naast betrouwbaarheid van het onderzoek is ook validiteit van
belang. Validiteit wil zeggen kan het onderzoek worden gegeneraliseerd? Kunnen de
conclusies die zijn getrokken ook worden getrokken?

Validiteit in kwalitatief onderzoek wordt gewaarborgd door het gebruiken van
verschillende bronnen (triangulatie). In dit onderzoek hebben we dat gedaan door
bevindingen uit gesprekken aan elkaar te toetsen, daarom hebben we niet alleen ouders
en jongeren gesproken, maar ook hulpverleners, verwijzers, ondersteuners en de
gemeente. Ook hebben we diverse soorten documenten (zoals wetgeving,
beleidsstukken, jaarverslagen en onderzoeksrapport) en websites gebruikt in ons
onderzoek.


                                          140
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>Validiteit in kwalitatief onderzoek wordt ook gewaarborgd door een uitgebreide
beschrijving van de onderzoekscontext. Dat is een van de redenen dat we gedetailleerd
ingaan op het beleid, de uitvoering en vervolgens de praktijk van de ouders en jongeren.




                                          141
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>