<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>









































Koersnota klimaatadapie


Koersnota Klimaatadaptatie 2050



2

1. 	 Inleiding	 3

2. 	 Klimaatadaptatie: noodzakelijke aanpassingen  
	 aan een nieuwe werkelijkheid	 4
	 2.1 	 Urgentie	 5
	 2.2 	 Sustainable Development Goals	 6
	 2.3 	 Klimaatadaptatie naast én met andere opgaven	 6

3	 Afbakening, opgave en doelen	 7
	 3.1 	 Scope 	 7
	 3.2 	 Opgave klimaatadaptatie	 8
	 3.3 	 Doelen 2050	 8
	 3.4 	 Doelen 2030	 14

4. 	 Werkwijze 	 15

5	 Organisatie, financiën en risico’s	 17
	 5.1 	 Rol van de gemeente in klimaatadaptatie	 18
	 5.2 	 Financiering	 19
	 5.3 	 Risico’s	 20

BIJLAGE 1 Inventarisatie knelpunten uit de stresstest	 21
BIJLAGE 2 Uitgangspunten klimaatrobuuste inrichting	 30
BIJLAGE 3:Aanzet uitvoeringsplan	 31

Inhoud



1. Inleiding

3

Eén van de grote opgaven in het Osse coalitieakkoord 
2022-2026 ‘Samen duurzaam vooruit’ is de verduur
zaming van onze samenleving. Naast duurzame opwek 
van energie en warmte moeten we voorbereid zijn op 
de negatieve effecten van klimaatverandering. Daarom 
staat klimaatadaptatie prominent op de agenda van 
deze coalitie. In het Osse coalitieakkoord is afgesproken 
dat we uiterlijk 2023 een plan vaststellen waarin we de 
koers naar een klimaatrobuust Oss in 2050 uiteenzet-
ten. Met deze koersnota geven we hier invulling aan. 

Klimaatadaptatie is een belangrijke prioriteit op 
landelijk niveau. In 2018 heeft het Rijk het Deltaplan 
Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) naar buiten gebracht. 
In het Deltaplan is afgesproken dat alle gemeentes in 
2020 een vastgestelde klimaatadaptatiestrategie en –
uitvoeringsagenda moeten hebben.

In de Kamerbrief “Water en bodem sturend” van 
november 2022 kondigt het Kabinet aan dat ze meer 
rekening wil gaan houden met water en ondergrond 
bij het nemen van beslissingen over de inrichting 
van Nederland. In dat kader worden ook (samen met 
o.a. de VNG, de Vereniging Nederlandse Gemeenten) 
instrumenten ontwikkeld om op lokaal niveau water en 
bodem beter mee te kunnen wegen in het nemen van 
ruimtelijke beslissingen.

In maart 2023 is de “Maatlat groene klimaat-
adaptieve gebouwde omgeving” uitgebracht. De 
maatlat is ontwikkeld door o.a. de ministeries 
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 
Infrastructuur en Waterstaat en Landbouw, Natuur 
en Voedselkwaliteit, in samenwerking met de 
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het 
instrument beschrijft doelen en prestatie-eisen, 
en geeft richtlijnen voor de thema’s wateroverlast, 
droogte, hitte, biodiversiteit, bodemdaling en gevolg-
beperking overstromingen. De maatlat schrijft geen 
specifieke maatregelen voor. Daardoor blijft er lokaal 
ruimte voor maatwerk en krijgen innovatieve en 
slimme oplossingen alle ruimte.

De provincie Noord-Brabant, Brabant Water, alle 
Brabantse waterschappen en ketenpartners hebben in 
2021 het Grondwaterconvenant ondertekend. Met het 
ondertekenen van dit convenant spreken de partijen uit 
de steeds erger wordende verdroging tegen te willen 
gaan. Belangrijke uitgangspunten zijn water vasthou-
den waar het valt en minder grondwater onttrekken. In 
het verlengde wordt binnenkort door gemeentes een 
droogte-agenda opgesteld. 

De provincie past klimaatadaptieve principes toe in 
ruimtelijke afwegingen en in beleid. Als ontwikkelprin-
cipes in de “Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040” 
zijn bijvoorbeeld opgenomen ‘bodem en watersysteem 
als basis voor verstedelijking’ en ‘natuur en landschap 
groeien mee met verstedelijking’.

In deze koersnota maken we de vertaalslag van landelijk 
en provinciaal beleid naar de Osse situatie. We bouwen 
voort op de kennis en instrumenten die de afgelopen 
jaren zijn ontwikkeld en maken gebruik van de nieuw-
ste inzichten die op nationaal, provinciaal en lokaal 
niveau zijn. 

We hebben een groot aantal belanghebbenden binnen 
en buiten de organisatie betrokken bij de uiteenlo-
pende onderdelen van deze nota. De bedoeling is na 
vaststelling van deze koersnota de uitvoering samen 
met deze partners handen en voeten te geven. Daarbij 
willen we verder kijken dan alleen de fysieke opgaven, 
ook de sociale opgaven dagen ons uit. De kunst is beide 
opgaven te verbinden en koppelkansen te verzilveren. 



4

2. 	 Klimaatadaptatie: noodzakelijke 
	 aanpassingen aan een nieuwe werkelijkheid

Door klimaatverandering neemt de kans op schade door 
wateroverlast, overstromingen, hitte en  droogte toe. Dat levert 
risico’s op voor de economie, voor onze gezondheid, voor de 
natuur en voor onze veiligheid. In Oss merken we dat ook. 
We ondervinden al langer last van warme en droge periodes 
afgewisseld met periodes van extreme neerslag en verhoogde 
afvoeren via de Maas. 



5

Het is belangrijk dat we ons wapenen tegen deze risi-
co’s. Maatregelen die erop gericht zijn om de gevolgen 
van klimaatverandering op te vangen vatten we samen 
onder het begrip ‘klimaatadaptatie’. Voorbeelden zijn: 
het versterken van de dijken, opvangen van water 
na hoosbuien en meer water en groen in steden en 
dorpen tegen hitte. Door hier in te investeren willen 
we dat wonen, werken en recreëren in de gemeente 
Oss voor iedereen veilig, leefbaar en aantrekkelijk 
blijft. We maken onze gemeente, met andere woorden, 
klimaatrobuust.

2.1 Urgentie
Om na te gaan waar in Oss de grootste risico’s lig-
gen voor klimaatoverlast is in regionaal verband een 
zogenaamde stresstest uitgevoerd. Daarmee hebben 
we in beeld gebracht hoe kwetsbaar het grondgebied 
van Oss is voor extreme neerslag, hitte, droogte en 
overstroming, en waar de risico’s het grootst zijn. In 
onderstaand kader staan de belangrijkste bevindingen 
van de stresstest, zie ook bijlage 1.

Risico’s van klimaatverandering voor Oss

Wateroverlast
Wateroverlast in de bebouwde kom 
Een hevige piekbui van 60 millimeter in een uur leidt 
in alle bebouwde kommen van onze gemeente tot 
panden die onderlopen en zorgen zo voor schade en 
overlast. Zoveel neerslag kunnen we niet met buizen 
ondergronds afvoeren. Ook daken van bedrijfspanden 
en woningen kunnen bezwijken onder het hoge ge-
wicht van zware neerslag. Zie ook ‘compendium voor 
de leefomgeving, neerslagextremen 1910-2019’

Overstromingen
De rivierafvoer van de Maas fluctueert sterk door het 
jaar heen, omdat de Maas voornamelijk regenwater 
afvoert. Bij extreme regenbuien wordt de druk op de dij-
ken langs de Maas groter. Bij een dijkdoorbraak stroomt 
het water door de polder tot aan Den Bosch, en staan 
veel dorpen en verschillende wijken in Oss onder water.

Hulpdiensten kunnen niet uitrukken 
Extreme regenval kan wegen tijdelijk onbegaanbaar 
maken voor hulpdiensten, zoals brandweer, politie, 
ambulances en netwerkbeheerders. Juist als je ze 
nodig hebt! 

Droogte
Verzakking van gebouwen, wegen en ondergrondse 
infrastructuur 
Langdurige droogte kan op de kleigronden langs de 
Maas leiden tot bodemdaling en daarmee verzakkin-
gen woningen en bedrijfsgebouwen. Maar ook wegen 

en ondergrondse infrastructuur zoals riolering en 
nutsvoorzieningen kunnen beschadigd raken door 
bodemdaling. 

Hitte
Hittestress in de bebouwde kom 
Tijdens een hete zomerdag wordt het warm in de 
gemeente Oss. Op plekken met veel verharding, wei-
nig schaduw, groen en water kan dit leiden tot extre-
me hittestress zoals in het stadcentrum, versteende 
wijken en op bedrijventerreinen. Dit leidt tot risico’s 
voor gezondheid en economie.

Meer kans op berm- en natuurbranden 
De gemeente Oss heeft prachtige gebiedseigen flora 
en fauna. Droogte en hitte vormen een bedreiging 
doordat de kans op bosbranden toeneemt, bijvoor-
beeld in de Herperduin en de Geffense Bosjes. Maar 
ook de kans op bermbranden neemt toe bij aanhou-
dende droogte en hitte (zie ook: natuurbrandsignaal 
2023, Nederlands Instituut Publieke Veiligheid).

Landbouwgewassen onder druk 
Het is goed boeren in onze gemeente. Maar droogte, 
hitte en extreme neerslag kunnen tot grote schade 
leiden aan gewassen. Ook vraagt het beschermen van 
vee tegen hitte en overstromingen aandacht.

Effecten van hitte op gezondheid
Kwetsbare groepen ondervinden door hitte gezond-
heidsklachten en onder ouderen leidt het tot extra 

H2



6

Creëren van waarde
Als we ons niet aanpassen en alleen zouden reageren 
via crisismanagement, zijn er grote risico’s voor de 
leefbaarheid en de economie. Het gevolg is schade 
aan huizen en gebouwen, uitval van basisvoorzie
ningen als nuts en telecom en verlies van produc-
tiviteit. Daarnaast doen we op dit moment grote 
investeringen in woningbouw, werkgelegenheid en 
energie. We willen voorkomen dat die niet toekomst-
bestendig zijn. Met investeren in klimaatadaptatie 
investeren we in behoud van eigendommen en 
voorzieningen. Anderzijds creëren we ook waarde: 

1  Bron: Financiële instrumenten klimaatadaptief bouwen – Deloitte, 2020

woningen gelegen in of nabij het groen (< 400 meter) 
hebben een waarde die 6-8% hoger ligt dan wonin-
gen die dat niet doen1. 

2.2 Sustainable Development Goals
Wij zijn een Global Goals gemeente. Met het program-
ma Klimaatadaptatie dragen we bij aan de doelen van 
klimaatakkoord dat in 2015 gesloten is in Parijs en geven 
we vooral invulling aan SDG 13: het aanpakken van door 
mensen veroorzaakte klimaatproblemen. Ook draagt 
het programma bij aan een aantal andere duurzame 
ontwikkelingsdoelen.

2.3 Klimaatadaptatie naast én met 
andere opgaven
Klimaatadaptatie is niet de enige ruimtelijke opgave 
waar de gemeente de komende jaren in wil en moet 
investeren. We hebben ook opgaven op het gebied van 
bijvoorbeeld woningbouw, landbouw, mobiliteit en 
energie. Klimaatadaptatie is een randvoorwaarde voor 
een toekomstbestendige leef- en werkomgeving voor 
onze inwoners en bedrijven. Daarom willen we de 
mogelijkheden om klimaatadaptatie mee te koppelen 
met andere ruimtelijke transities ten volle benutten. Op 
die manier zorgen we voor duurzaam ruimtegebruik en 
dragen de investeringen in klimaatadaptatie tevens bij 
aan de ruimtelijke kwaliteit. Naast deze fysieke opgaven 
zijn er ook een aantal belangrijke sociale opgaven. Waar 
mogelijk zullen we verbindingen leggen tussen deze 
ontwikkelingen zodat we daadwerkelijk samen duur-

zaam vooruit gaan. 

Figuur 2.1: Sustainable goals

sterfte. Een ander verschijnsel zijn gezondheidsklach-
ten als gevolg van hitte, zoals blauwalg in oppervlak-
tewater, insectenplagen zoals de eikenprocessierups 
en effecten voor mensen die gevoelig zijn voor aller-
gieën zoals een langer pollenseizoen.

Natuur en biodiversiteit 
Natuur en biodiversiteit komen steeds meer onder druk 
te staan door droogte en hitte, waardoor ecosystemen 
steeds minder goed functioneren. Natuurgebieden als 
Herperduin hebben nu al last van verdroging, door aan-
houdende droogte verergert dit probleem wat bijvoor-
beeld leidt tot boomsterfte. Ook in de bebouwde kom 
heeft groen last van droogte en neemt afsterven van 
groen en bomen toe. Anderzijds doen zich in toenemen-
de mate problemen voor met invasieve exoten, zoals 

Waternavel, Japanse duizendknoop, processierups en 
Amerikaanse rivierkreeft. Dit verstoort ecosystemen en 
verdrijft natuurlijke vijanden. Ingrijpen blijkt vaak nodig 
waardoor de kosten voor het beheer toenemen.

Economische schade
De diverse effecten van klimaatverandering leiden 
direct en indirect tot economische schade. Dit loopt 
uiteen van directe economische schade als gevolg 
van productieverlies (bijvoorbeeld door schade aan 
gewassen), extra kosten voor het beheer van de 
openbare ruimte of scheuren in funderingen. Maar 
ook indirecte effecten als een minder aantrekkelijk 
stadscentrum als geval van hittestress en gezond-
heidsklachten. Zie www.teebstad.nl van het RIVM 
voor meer voorbeelden.

H2

http://www.teebstad.nl


7

3	 Afbakening, opgave en doelen
3.1 Scope 
Klimaatverandering pakken we zoveel mogelijk aan bij de bron (mitigatie). 
Wereldwijd zijn daarover afspraken gemaakt in het Klimaatakkoord van Parijs 
(2015). Ook in Oss richten we ons op het zo veel mogelijk beperken van klimaat-
verandering met maatregelen aan de bron. Dit doen we o.a. met de energie- 
en landbouwtransitie, zodat de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen 
vermindert. Daarnaast anticiperen we op de gevolgen van klimaatverandering 
middels klimaatadaptatie. Deze koersnota richt zich op de tweede lijn: antici-
peren op de gevolgen van klimaatverandering. Zie figuur 3.1.

BRONmaatregelen
om emissie te verminderen

Energietransitie 
(opweklocaties & opgave 

bestaande woon- en werkgebieden 
o.a. programma energie)

Landbouwtransitie

Mobiliteitstransitie

Klimaatadaptie

KLIMAATMAATREGELEN

GEVOLGmaatregelen:
noodzakelijke aanpassingen

3.1: klimaatmitigatie en klimaatadaptatie



8

3.2 Opgave klimaatadaptatie
We maken onze gemeente tot 2050 in stappen klimaat-
robuust. Een klimaatrobuust Oss betekent een dat onze 
inwoners, bedrijven en de natuur bestand zijn tegen 
toenemende weersextremen. We hebben inzicht heb-
ben in de gevolgen en weten die het hoofd bieden door 
met elkaar te werken aan maatregelen om de gevolgen 
van klimaatverandering tot een acceptabel niveau te 
beperken2. We kunnen de gevolgen van frequentere en 
intensievere regenbuien, langere droge perioden en 
warmere dagen en nachten beter opvangen. Daarmee 
maken we onze stad, dorpen en het buitengebied 
minder kwetsbaar en tegelijkertijd aantrekkelijker als 
woon- en leefomgeving. 

Deze koersnota benoemd doelen op basis van de kennis 
en inzichten die nu beschikbaar zijn. Daarbij worden 
aannames gedaan wat betreft de snelheid en effecten 
van mitigerende maatregelen zoals in de energietransitie 
en landbouwtransitie worden nagestreefd. Wanneer on-
voldoende mitigerende maatregelen genomen worden, 
of deze maatregelen onvoldoende effect hebben, zullen 
aanvullende maatregelen genomen moeten worden om 
de doelen ten aanzien van klimaatadaptatie te bereiken.  

De doelen uit de koersnota zullen dan ook op enig 
moment geëvalueerd worden en zo nodig moeten 
worden bijgesteld. 

2	 Dit is de definitie die we ook hanteren in de eerder vastgestelde gebiedsvisies Vitaal Buitengebied, Stedelijk gebied Oss-Berghem en Stadjes en Kernen en die we gaan doorvertalen in de 

Omgevingsvisie.

3	 Hierbij moeten we ons realiseren dat het gaat om ‘klimaatrobuust’ conform de huidige inzichten over klimaatverandering. We herijken deze doelen periodiek, op basis van nieuwe cijfers over 

klimaatverandering en de gevolgen daarvan.

3.3 Doelen 2050
Onze doelen voor 2050 liggen op het vlak van water 
(waterveiligheid, tegengaan wateroverlast en water-
zekerheid), verkoeling (tegengaan van hittestress) 
en robuuste ecosystemen. Zie figuur 3.2: doelen 
klimaatadaptatie. 

In dit hoofdstuk zetten we op een rij welke concrete in-
vulling we daar aan geven. Voor het kwantificeren van 
deze doelen maken we gebruik van landelijke inzichten 
en richtlijnen. Als we deze doelen halen kunnen we 
onszelf, op basis van de huidige inzichten in klimaatver-
andering, klimaatrobuust noemen3. 

Waterveiligheid
Beschermd tegen
overstromingen

Wateroverlast
Beschermd tegen

regen

Robuuste 
ecosystemen
Van stadpark en 

dorpslein tot
buitengebied!

Verkoeling
Houd het hoofd cool!

Waterzekerheid
Grip op droogte

Figuur 3.2: doelen klimaatadaptatie

H3



9

3.3.1	Water 
Waterveiligheid
We willen beschermd zijn tegen overstromingen van 
de Maas. Om het overstromingsrisico  – en daarmee het 
risico op gezondheidsschade en economische schade – 
te beperken, is het nodig om actief bij te dragen aan de 
dijkversterking. Daarom werken we samen met onze 
partners onder de noemer ‘Meanderende Maas’ aan 
het versterken van het stuk dijk tussen Ravenstein en 
Lith. Ook voor de gebieden Overlangel-Ravenstein en 
Lith-’t Wild zijn projecten gestart. Het waterschap Aa en 
Maas neemt daar het voortouw in, samen met het Rijk 
(Hoogwaterbeschermingsprogramma - HWBP). Ook na 
de afronding van deze projecten blijven we aansluiten 
bij landelijk en provinciaal/waterschapsbeleid op het 
gebied van waterveiligheid. 

Doel voor 2050:

Bij overstromingen vanuit de Maas (in onbe-
schermd gebied of door dijkdoorbraken):
•	 Sluiten we aan bij landelijk en provinciaal 

beleid voor overstromingen.
•	 Houden we bij ruimtelijke inrichting rekening 

met gevolgbeperking van overstroming, met 
specifieke aandacht voor vitale en kwetsbare 
functies.

•	 Zijn er voldoende plekken om veilig te schuilen 
voor mens en dier.

Doel voor 2030:

•	 In 2034 zijn volgens planning alle dijkverster-
kingen op ons grondgebied (m.u.v. de dijkring 
om Keent) gerealiseerd. Al deze dijken voldoen 
dan aan de hoogwaterveiligheidseisen van de 
Rijksoverheid voor 2050.

 

H3



10

Wateroverlast
We ondervinden nu al periodes met extreme regen-
buien4. Dit neemt in de toekomst alleen maar toe. Bij 
extreme neerslag zorgen we voor het begaanbaar hou-
den van onze hoofdwegen en - routes en voorkomen we 
uitval van vitale en kwetsbare functies. Ook schade aan 
gebouwen willen we voorkomen. Overlast beperken we 
zoveel mogelijk, maar dit zal in de toekomst vaker voor 
gaan komen. 

4	 De doelen die we hanteren zijn gebaseerd op het Nationaal Bestuursakkoord Water. Voor de omvang van de piekbuien gebrui-

ken we de klimaatscenario’s van het KNMI. Deze worden periodiek bijgesteld op basis van geactualiseerde prognoses over de 

gevolgen van klimaatverandering. Bij de stresstesten in 2018 hebben we aangenomen dat een bui die één keer in de 100 jaar 

voorkomt kort en hevig of langdurig kan zijn: 60 mm in een uur of 90 mm in 3 dagen. 

Klaar voor hevige neerslag - Concreet voor 2050

Bij een extreme bui, die één keer in de 100 jaar 
voorkomt:
•	 Ondervinden gebouwen geen schade. 

Daarvoor nemen we de landelijke norm over: 
bij 0,2m waterdiepte op straat, geen water-
schade aan gebouwen. 

•	 Blijven hoofdwegen en hoofdroutes begaan-
baar en veilig 

•	 Zijn overige wegen binnen een uur weer toe-
gankelijk voor hulpdiensten

•	 Ondervinden vitale en kwetsbare functies geen 
schade of uitval

Algemeen:
•	 Hebben nieuwe ontwikkelingen in het ene ge-

bied niet geleid tot afwenteling naar een ander 
gebied (voorkomen van waterbedeffect)

•	 Accepteren we dat er wat vaker en langer 
water op straat zal staan en dat er enige wa-
teroverlast is waartegen we ons niet kunnen 
beschermen ten gevolge van onredelijke kos-
ten en/of techniek.

H3



11

Droogte
Naast te veel water, zorgt ook te weinig water voor 
problemen. Droogte zal vaker voorkomen door het 
veranderende klimaat. Om schade (bijvoorbeeld aan 
wegen, gebouwen, gewassen en natuur) als gevolg van 
droogte te voorkomen, is het nodig om water langer 
vast te houden. Daarnaast moeten we zuiniger omgaan 
met drinkwater, om te zorgen dat er ook in de toekomst 
voldoende drinkwater zal zijn. We hanteren de voor-
keursvolgorde: benutten en besparen – vasthouden en 
infiltreren – bergen – afvoeren. 

Grip op droogte  -  Concreet voor 2050

Bij droogte door 300 mm neerslagtekort*:
•	 Voorkomen we structurele schade aan bebou-

wing, funderingen, wegen, groen, water en 
vitale of kwetsbare functies

•	 Blijft schade van bosbranden beperkt en 
beheersbaar

•	 Blijft economische schade, bijvoorbeeld aan 
landbouwgewassen, beperkt

•	 Is de biodiversiteit en de weerbaarheid van 
ecosystemen tegen droogte aanzienlijk ver-
sterkt en is er balans tussen soorten

Algemeen:
•	 Zijn we zuinig met het beschikbare drinkwater

* in de laatste 5 jaar was het neerslagtekort als 
volgt:

2018 296 mm
2019 160 mm
2020 209 mm
2021 70 mm
2022 223 mm

H3



12

3.3.2	Verkoeling: tegengaan hittestress
We zijn nog geen hittebestendige stad. Plekken met 
veel verharding en weinig groen warmen extra snel op 
en houden de hitte langer vast. Tijdens langere periodes 
van hitte5 gebeurt dat bijvoorbeeld in het stadscentrum 
en op bedrijventerreinen. Het is dan niet meer prettig 
om buiten te zijn. 

Thuis en op het werk zie je ook effecten van hitte: slecht 
slapen, een lagere arbeidsproductiviteit, overmatig 
gebruik van (drink)water en elektriciteit (bijv. airco’s). 
Kwetsbare groepen ondervinden gezondheidsklachten 
en onder ouderen leidt hitte tot extra sterfte. De schade 
door hitte kan ook van materiële aard zijn. Denk hierbij 
aan schade aan wegen, sporen of installaties.

Om overlast te voorkomen is het belangrijk om met 
voldoende schaduw en verdamping te zorgen voor 
verkoeling. Koelen in huis gaat via de ladder van verkoe-
ling6: koele omgeving – warmte weren – passief koelen 
– actief koelen.

5	 Bij de stresstesten in 2018 zijn we uitgegaan van een hitte van 1:1000 zomerdagen, met als referentie-dag 1 juli 2015. Het werd 

toen zo’n 33 graden in de Bilt.

6	 Deze is ontwikkeld door OSKA (Overleg Standaarden Klimaatadaptatie).

Hinder van hitte voorkomen en beperken  -  

Concreet voor 2050

•	 Bij hitte van een 1:1000 zomerdagen en bij een 
hittegolf:

•	 Beperken we ernstige overlast bij kwetsbare 
groepen (ouderen, zieken, kinderen) en kwets-
bare locaties (verpleeghuizen, gezondheidscen-
tra, kinderopvang, scholen)

•	 Voorkomen we schade aan vitale functies 
(nutsvoorzieningen, installaties).

•	 Vinden mens en dier verkoeling. Hiervoor zijn 
belangrijk:
-	 Het realiseren van groene koeltestructu-

ren bij belangrijke loop- en fietsroutes
-	 Het realiseren van koelteplekken op 

loopafstand. Iedereen kan vanuit huis 
binnen 300 meter een aangename koel-
teplek vinden, conform de norm van de 
Wereldgezondheidsorganisatie.

-	 Het minimaliseren van verharding.
-	 Bij materiaalkeuze rekening houden met 

hoeveel warmte het vasthoudt (vuistregel: 
hoe donkerder hoe warmer).

H3



13

3.3.3	Robuuste en adaptieve ecosystemen
Klimaatverandering heeft een negatieve impact op 
ons als mensen, maar ook op de natuur. Andersom kan 
meer groen juist een bijdrage leveren aan het tegen-
gaan van klimaatverandering (bijvoorbeeld door het 
vastleggen van CO2) én aan het verminderen van de 
negatieve gevolgen van klimaatverandering. 
Robuuste en adaptieve ecosystemen zijn dan ook van 
essentieel belang voor behoud van de kwaliteit van de 
leefomgeving bij een veranderend klimaat. Dat geldt 
de natuurgebieden in het buitengebied, voor de groene 
plekken binnen de bebouwde kom, maar ook bedrijven-
terreinen en agrarisch gebied. Een gezonde bodem die 
daardoor water beter kan vasthouden is hier een goed 
voorbeeld van, maar ook de verkoelende werking van 
bomen. Daarom zijn robuuste ecosystemen een belang-
rijk onderdeel van onze aanpak klimaatadaptatie. 

Het robuuster en adaptiever maken van onze omgeving 
kunnen we bereiken door bestaande natuurgebieden 
beter met elkaar te verbinden, door in die gebieden de 
biodiversiteit (soortenrijkdom) te herstellen en met 
beplanting te anticiperen op de veranderende omstan-
digheden in een bepaald gebied. 

De basis voor een robuust en adaptief ecosysteem is in 
veel gebieden in onze gemeente al aanwezig. Het ver-
sterken van deze ecosystemen en vooral het verbinden 
ervan, is nodig om de gevolgen van klimaatverandering 
te dempen en op te vangen.

Biodiversiteit herstellen  -  Concreet voor 2050

In 2050 is de gemeente Oss natuurinclusief van het 
buitengebied tot stadspark, en:
•	 Zijn groenblauwe structuren in de stad ver-

bonden met elkaar en met die in het buitenge-
bied voor zowel mens als dier.

•	 Is de soortenrijkdom in Oss niet verder afgeno-
men maar juist versterkt.

H3



14

3.4 Doelen 2030
Me de doelen in deze koersnota zetten we een stip aan 
de horizon voor 2050. We hebben ook tussendoelen 
geformuleerd voor 2030, zodat we stapsgewijs de am-

bities verwezenlijken. In figuur 3.3. is deze doorvertaling 
uitgewerkt; in bijlage 3 is dit nader uitgewerkt.

Figuur 3.3	Samenvatting van de doelen voor 2050 en de door-
vertaling naar 2030

Verkoeling
Robuuste 

ecosystemen

Doelen 
2050

Huidige 
situatie

Doelen 
2030

In 2030 hebben we op één 
industrieterrein en in twee 
wijken ‘hitte hotspots’ 
aangepakt. Bij overige 
knelpunten is uitgezocht wat 
er moet gebeuren.

In 2030 zijn alle knelpunten 
met hoge prioriteit 
aangepakt en er is 
onderzocht bij gemiddelde
prioriteit wat er moet 
gebeuren.

In 2034 zijn alle 
dijkversterkingsprojecten 
gerealiseerd. 

In 2030 hebben we een plan 
voor het versterken van 
groenblauwe structuren en 
gebiedseigen biodiversiteit in 
stedelijk én landelijk gebied. 
De eerste projecten zijn 
afgerond.

In 2030 is het grondwaterpeil 
aangevuld om beter tegen 
droogte bestand te zijn (orde 
grootte +10 cm in de polder 
tot +35 cm in Herperduin)

Bij een hitte van 1:1000 
zomerdagen en hittegolf:
- Beperken we ernstige 

overlast bij kwetsbare 
groepen en locaties

- Geen schade aan vitale 
infrastructuur

- Vinden mens en dier 
verkoeling:

- Koele plek op 
loopafstand

- Minimaal 
verharden

- Materiaalkeuze

Bij een bui van 1:100 jaar:
- Geen schade aan panden
- Hoofdwegen begaanbaar 

voor calamiteitenverkeer, 
overige wegen binnen een 
uur weer toegankelijk

- Geen uitval van vitale 
infrastructuur

Algemeen:
- Niet afwentelen bij 

nieuwe ontwikkeling
- We accepteren wat vaker 

water op straat

Bij een overstroming:
- Voldoende schuilplekken 

voor mens en dier
Algemeen:
- We voldoen aan landelijk 

en provinciaal beleid voor 
overstromingen.

- Rekening houden met 
gevolgbeperking bij 
ruimtelijke ordering en 
inrichting

In 2050 is de gemeente Oss 
natuurinclusief van het 
buitengebied tot de 
voordeur, en:
- Zijn groenblauwe 

structuren in de stad 
verbonden met elkaar en 
met het buitengebied.

- Is de soortenrijkdom in 
Oss niet verder 
afgenomen, maar juist 
versterkt.

Bij droogte door 300mm 
neerslagtekort:
- Geen structurele schade 

aan bebouwing, wegen, 
groen, water, vitale en 
kwetsbare functies

- Beperkte economische 
schade, zoals aan 
landbouwgewassen

Algemeen:
- We zijn zuinig met 

drinkwater

Waterveiligheid Wateroverlast Waterzekerheid

H3



15

4. Werkwijze 

Integrale aanpak
In Oss hebben we veel verschillende ruimtelijke opgaves die de komende jaren 
allemaal aandacht verdienen. Met de maatregelen die we treffen voor klimaatadap-
tatie willen we andere opgaves op het gebied van wonen, verstedelijking, mobiliteit, 
openbare ruimte, recreatie, gezondheid, natuur, de landbouw- en energietransitie 
zoveel mogelijk versterken. Dat doen we door te kiezen voor een integrale aanpak in 
de uitvoering. Zo zorgen we voor een toekomstbestendige en aangename leefomge-
ving. We werken via een gebiedsgerichte en samenhangende aanpak en zetten onze 
middelen in samenhang en waar mogelijk gebundeld in. 



16

Natuurlijk meebewegen
Voor het realiseren van klimaatadaptatie kan worden 
ingezet op natuurlijk meebewegen door vergroenen 
(andere beplanting, natuurlijke waterbuffers, minder 
verharding) of op technologisch aanpassen met hulp 
van infiltratietechnieken, materiaalsoorten, koeltech-
niek,  fundering en afwatering van infrastructuur, etc.

In Oss hanteren we natuurlijk meebewegen als 
uitgangspunt; de wijk Piekenhoef is daar een goed 
voorbeeld van. We vullen aan met technologische oplos-
singen waar dat nodig is. Natuurlijk meebewegen is 
op de lange termijn goedkoper en duurzamer. Andere 
manieren van inrichting van de openbare ruimte – 
zoals verharding achterwege laten – kan al direct effect 
hebben. Natuurlijk meebewegen heeft vaak positieve 
neveneffecten omdat het naast klimaatadaptatie ook 
goed is voor bijvoorbeeld gezondheid, het woon- en 
leefklimaat en biodiversiteit. Tegelijkertijd vraagt het 
over het algemeen meer fysieke ruimte en die is niet op 
alle plekken beschikbaar. Daarom zetten we waar nodig 
ook technologische oplossingen in.

Samen met inwoners, bedrijven en partners
Klimaatverandering is een gemeenschappelijk pro-
bleem en het raakt iedereen. Als gemeente hebben we 
een gedeelte van alle gronden in bezit, de rest is in het 
bezit van inwoners, bedrijven en maatschappelijke in-
stellingen of verenigingen. Als gemeentelijke overheid 
kunnen we zelf initiatieven nemen, maar ook partijen 

ondersteunen. Om de doelen van klimaatadaptatie te 
behalen, is samenwerking dan ook een voorwaarde om 
succes te boeken. 

Onze inwoners en bedrijven spelen een belangrijke rol, 
bijvoorbeeld in het mee-ontwikkelen van oplossingen 
zoals het vergroenen van tuinen en bedrijventerreinen 
en het opvangen van regenwater. 

Maatschappelijke partners zijn onder andere de 
provincie Noord Brabant, Waterschap Aa en Maas, 
GGD en nutspartijen. Maar ook verenigingen als 
Natuurmonumenten, VNO/NCW, ZLTO en Stichting 
Stadse boeren. Daarnaast werken we samen binnen 
Regio Noordoost Brabant (RNOB) en de watersamen-
werking “AS50+”. Bijvoorbeeld door slimme oplossin-
gen te delen en gezamenlijk subsidie aan te vragen 
voor projecten. Ook partners als woningcorporaties en 
natuurorganisaties zijn onmisbaar, bijvoorbeeld voor 
het realiseren van toekomstbestendige woningen en 
wijken, en voor een robuuste natuur. 

Daarnaast is het belangrijk dat we als samenleving leren 
accepteren dat niet alle gevolgen van klimaatverande-
ring kunnen worden opgevangen en dat we daar mee 
moeten leren leven. Als burgers en als maatschappelijke 
instellingen moeten we daarom, net als onze omgeving, 
weerbaarder worden. Aanpakken waar het kan en accep-
teren waar het moet, helder communiceren over risico’s 
en hulp organiseren om schade te beperken.

Samenwerking met partners is belangrijk, maar kan 
niet los gezien worden van de voorbeeldfunctie die we 
als gemeente hebben. Ook in onze eigen opgaven zullen 
we zichtbaar maken dat klimaatadaptatie een priori-
taire opgave is waar we onze schouders onder zetten. 
Dat beperkt zich niet tot de inrichting van de openbare 
ruimte, maar strekt ook zich uit naar het beheer van die 
openbare ruimte en de wijze waarop we ons maat-
schappelijk vastgoed realiseren en beheren. 

Na vaststelling van deze koersnota stellen we een uit-
voeringsplan op waarin de concrete acties voor de peri-
ode 2024-2027 worden uitgewerkt. Een eerste voorzet is 
toegevoegd in bijlage 3. 

H4



17

5	 Organisatie, financiën en risico’s

We werken met een programmateam dat zorgt voor de 
ontwikkeling van een aantal producten en dat kennis 
en expertise over klimaatadaptatie inbrengt in (andere) 
gemeentelijke programma’s, beleid en projecten. Dit team 
heeft ook contact met partners buiten de gemeente en 
ontwikkelt producten met en voor onze inwoners. Om de 
rol die we als gemeente hebben nader te duiden lichten 
we hieronder onze verschillend/e rollen toe met een aantal 
voorbeelden. Vervolgens gaan we in op de manier waarop we 
ons programma willen financieren en welke risico’s er zijn.



18

5.1 Rol van de gemeente in 
klimaatadaptatie
De gemeente speelt in de opgaven rondom klimaat-
adaptatie verschillende rollen. Zo zijn we zelf aan zet 
waar het de (her)inrichting van onze eigen openbare 
ruimte betreft (presterend) en zijn we responsief (vol-
gend) en samenwerkend bij initiatieven vanuit andere 
partijen. Ook hebben we op sommige onderdelen een 
kaderstellende en controlerende taak. In onderstaand 
schema staan de verschillende rollen weergegeven.

Figuur 5.1: rollen van de overheid

Presterende overheid: gemeente aan zet
De rol van presterende overheid vullen we voornamelijk 
in binnen de projecten en programma’s waarin we zelf 
aan het roer staan en locaties en objecten die we zelf als 
gemeentelijke overheid beheren.  We hanteren daar-
bij een integrale aanpak en proberen zoveel mogelijk 
‘werk-met-werk’ te maken. De komende decennia 
spelen immers ook andere grote ruimtelijke opgaven, 
zoals nieuwbouw, groot onderhoud aan gebouwen, de 
energietransitie en de transitie naar een circulaire eco-
nomie. Het uitvoeren van deze opgaven betekent dat op 
allerlei plekken de stad de komende decennia veelvuldig 
op de schop gaat. Groene en klimaatadaptieve maat-

regelen kunnen daarmee goed worden gecombineerd. 
Voor aanpassingen aan wegen en in de bestaande 
openbare ruimte haken we waar mogelijk aan bij de 
geplande onderhouds- en vervangingswerkzaamheden 
en we leveren kennis en expertise in gebiedsontwikke-
lingsprojecten en voor nieuwbouw en renovatie, zodat 
daar meteen de noodzakelijke maatregelen worden 
doorgevoerd. Door te koppelen aan deze opgaven be-
sparen we tijd in de uitvoering en minimaliseren we de 
overlast voor de stad. 

Samenwerking
We kunnen niet alles zelf als gemeente en vaak is het 
efficiënter en effectiever om gezamenlijk op te trekken 
met mede-overheden en maatschappelijke partners. 

Zo werken we bijvoorbeeld samen binnen de “water-
samenwerking As50+”, met de gemeenten Bernheze, 
Boekel, Maashorst, Meierijstad, het waterschap Aa en 
Maas en waterbedrijf Brabant Water. Deze watersa-
menwerking is aangewezen als ‘DPRA-regio’ (DeltaPlan 
Ruimtelijke Adaptatie – regio) en kan zo provinciale en 
nationale subsidies en impulsregelingen ten behoeve 
van klimaatadaptatie benutten.

Ook de regio Noordoost Brabant (RNOB) is belangrijk. 
Op dit niveau voeren we de regionale stresstesten 
uit en voeren we risicodialogen met stakeholders 
die betrokken zijn bij de effecten van klimaatveran-
dering die gemeentegrenzen overschrijden. Denk 
aan de Veiligheidsregio, ZLTO, nutsbedrijven, GGD, 
provincie, terreinbeherende organisaties zoals 

H5



19

Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer en de 
Brabantse Milieufederatie. Deze initiatieven krijgen 
een vervolg in 2024. We participeren tevens in de 
“Kopgroep Klimaatadaptatie” en de “Kopgroep Natuur 
en Landschap” van de RNOB. 

Een andere samenwerkingsvorm is het project ‘Grote 
Oogst’, waarbij provincie, gemeente en het bedrijfsleven 
op bedrijventerrein Moleneind samenwerken aan het ver-
duurzamen en toekomstbestendig maken van het terrein. 
Een van de drie prioritaire thema’s is daarbij klimaat-
adaptatie en vergroenen. Dit versteende gebied, nabij/in 
het centrum van Oss, warmt op warme dagen veel sterker 
op dan zijn omgeving. Daarnaast zijn er aflopend naar 
het noordwesten ook wat wateroverlastproblemen. Daar 
gaan we samen met het bedrijfsleven wat aan doen. 

Responsief
Gelukkig zijn we als gemeente niet de enige partij die 
initiatieven neemt voor klimaatadaptatie. Zo nemen Rijk 
en Waterschap bijvoorbeeld het voortouw als het gaat 
om de dijkversterking, en werken we daar als gemeente 
aan mee. Ook onze inwoners en bedrijven nemen initia-
tieven, zoals recent het initiatief van een aantal onder-
nemers voor de aanleg van het “Bos van Oss”. Dit zijn 
initiatieven die we als gemeente graag ondersteunen. 

Rechtmatig
Tenslotte wordt van ons als gemeente ook verwacht dat 
we kaders stellen en controleren. Partners zoals wo-
ningcorporaties vinden het prettig als we als gemeente 
aangeven wat onze verwachtingen zijn als het gaat over 
klimaatadaptatie. Daartoe gaan we de landelijk maat-

lat “groene en klimaatadaptieve gebouwde omgeving” 
vertalen naar de Osse situatie. Een ander voorbeeld is de 
(huidige) eis voor waterberging op eigen terrein als er 
door een nieuwe ontwikkeling extra verharding optreedt. 

5.2 Financiering
Door klimaatadaptatie mee te koppelen met andere 
prioritaire opgaven en door werk-met-werk te maken 
als het gaat om het aanpakken van klimaatknelpunten 
kunnen we in de financiering ook ‘meeliften’ met deze 
programma’s en projecten. Het grootste deel van de 
maatregelen wordt daarom gefinancierd als onderdeel 
van ‘andere’ programma’s en projecten.

Daarnaast maken we gebruik van landelijke en provin-
ciale regelingen die bedoeld zijn om gemeenten te 
helpen om een klimaatrobuuste omgeving te creëren. 
Denk aan de versterking van de Maasdijken, die 
gefinancierd wordt vanuit het 
Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) en het 
waterschap, of de Impulsregeling Klimaatadaptatie. 

Ook de komende jaren zijn er mogelijkheden om 
gebruik te maken van dit soort regelingen, die we uiter-
aard zoveel mogelijk zullen benutten.

Aanvullend is er door de gemeenteraad een ‘reserve 
Klimaatadaptatie’ gecreëerd, die we willen inzetten om 
een aantal producten te ontwikkelen (zoals de maat-
lat groene en klimaatadaptieve gebouwde omgeving 
en een plan voor robuuste ecosystemen), bewoners 
en ondernemers te stimuleren om klimaatadaptieve 
maatregelen te nemen en om waar nodig de transitie te 
versnellen. Ook is er een aparte reserve gecreëerd voor 
de dijkversterking en willen we de middelen uit het 
Groenfonds landelijk gebied mede inzetten voor groene 
klimaatadaptieve maatregelen. In figuur 5.2 hieronder 
is dit schematisch weergegeven. 

Middelen die we rechtstreeks koppelen aan het pro-
gramma Klimaatadaptatie

Figuur 5.2: Overzicht van bekostiging klimaatadaptieve maat-
regelen in Oss

Reserve 
dijkversterking

₠2,6 miljoen

Reserve 
klimaatadaptie

₠1,5 miljoen

Groenfond
landelijk

gebied

H5



20

Figuur 5.3: Overzicht projectgewijze en overige middelen 

Bovenstaande middelen zetten we projectgewijs of in de 
rest van de organisatie voor klimaatadapatieve doelen.

5.3 Risico’s
Met deze koersnota stellen we de lange termijn doelen 
die we hebben voor klimaatadaptatie vast. Dit doen we 
in de wetenschap dat het werkveld van klimaatadapta-
tie sterk in beweging is. Een aantal oorzaken achter die 
dynamiek is:
•	 Inzichten in wat klimaatverandering precies bete-

kent, worden nog steeds onderzocht en bijgesteld 
op basis van nieuwe inzichten. Wij gaan uit van 
de ‘klimaatscenario’s’ van het KNMI uit 2014. Deze 

worden op basis van wetenschappelijk onderzoek 
periodiek herzien. Zo verschijnen er eind 2023 nieu-
we scenario’s. 

•	 We weten al dat we steeds vaker te maken gaan 
krijgen met extremer en slechter te voorspellen 
weer door klimaatverandering. Dit speelt ook al in 
de periode tot 2050. 

•	 We hebben te maken met Europees, landelijk 
en provinciaal beleid dat nog in ontwikkeling 
is. Dat geldt ook voor de middelen die vanuit de 
Rijksoverheid en de Provincie Noord-Brabant be-
schikbaar worden gesteld. Vooralsnog is het beleid 
weinig dwingend, maar mogelijk komt er wel 
dwingender regelgeving aan.

•	 Onze eigen stresstesten en risicodialogen gaan 
we periodiek (elke zes jaar) herhalen. Zo kunnen 
we bijhouden waar we goed mee bezig zijn, en op 
welke thema’s of plekken een tandje extra nodig is.

Voor dit werkveld vol onzekerheden werkt een adaptie-
ve aanpak het beste. We zetten de stip op de horizon 
(vooralsnog) vast en geven aan welke stappen we gaan 
zetten om daar te komen. Dit in de wetenschap dat we 
dit periodiek moeten herijken. 

Met deze koersnota wordt een daadkrachtige aanpak 
voorgesteld om de uitdagingen die klimaatverandering 
meebrengt aan te gaan. Een aanpak waarbij we antici-
peren op veranderingen en waarbij we waarde creëren 
door de leefomgeving van onze inwoners te verbeteren.

H5



21

Wat kenmerkt de gemeente Oss?
Onze gemeente is een veelzijdige gemeente, met 
bebouwde kommen variërend van de middelgrote stad 
Oss, vestingstadjes en grotere dorpen tot kleine dorpen. 
Daarnaast kent de gemeente een groot buitengebied 
met de Maas, natuur en veel agrarisch gebied. Het 
landschap van de gemeente wordt gekenmerkt door 
dekzand, polders en het Maasgebied (Figuur 1). 

Figuur 1 Verdeling gemeente Oss in landschapstypen (Bron: 
Routekaart Groen, Blauw & Natuur, 2017)

Typerend voor onze gemeente is de cultuur van gemeen-
schapszin en ondernemerschap: handen uit de mouwen, 
samen aan de slag, sociaal en veerkrachtig. Met deze 
Osse instelling willen we kansen zien én kansen pakken, 
ook met betrekking tot het veranderend klimaat.

We hebben in 2018 met behulp van klimaatstresstesten 
in beeld gebracht wat de te verwachten effecten van een 
veranderend klimaat zijn binnen onze gemeentegren-
zen. We omschrijven per klimaatthema (hevige neerslag, 
extreme hitte, langdurige droogte en overstromingen) de 

belangrijkste effecten. We beschouwen het hele gebied 
met daarin het stedelijk gebied en alle bebouwde kom-
men, met als redenen dat de urgentie er hoger is voor de 
gemeente, en er meer informatie over beschikbaar is. Dit 
is een bewuste keuze in focus geweest voor dit plan en is 
afgestemd met het waterschap. 

Effecten van hevige neerslag
Bui van 60 millimeter in een uur
We beschouwen de stresstestresultaten van een hevige 
korte bui van 60 millimeter in een uur als één van de 
graadmeters voor de robuustheid van het bebouwde 
gebied (ca. kans van eens per 100 jaar) (Figuur 2). Of 
schade ontstaat hangt ervan af wáár en hoe lang het 
water blijft staan. In een park of lagergelegen groen-
strook leidt dit in het algemeen niet tot overlast of scha-
de. Op een doorgaande weg kan dat tot overlast, hinder 
of schade leiden. Wanneer water panden binnentreedt, 
leidt dit nagenoeg altijd tot schade. De doorvertaling 
naar kwetsbare panden (Figuur 3) en kwetsbare wegen 
(Figuur 4) is daarom een zeer relevante. 

Maasgebied

Dekzand

Stad & Dorp

Polder

BIJLAGE 1	 Inventarisatie knelpunten uit de stresstest



22

bui is “te groot voor de buis” 
Een voorbeeld: Stel dat in Oss een extreme bui valt van 60 millimeter (6 cm) in een uur. Zo’n 20 millimeter kan 
snel in de riolering worden opgevangen en afgevoerd. Het grootste deel van het regenwater moet simpelweg 
“wachten” op de plek waar het valt of verzamelt, totdat het andere water is weggepompt. En dat wegpompen 
kost nu eenmaal tijd. We hanteren landelijk richtlijnen voor de benodigde capaciteiten. Een rioleringspomp 
voert 1 millimeter per uur af; ook al zouden we de capaciteit fors vergroten, dan nog zal bij een extreme bui 
aanvullende waterberging nodig zijn.

Figuur 2 Waterdiepte bij een bui van 60 millimeter in een uur (ca. kans van eens per 100 jaar).

B1



23

B1

Vorstengraf

Geffen

Maren-Kessel

Lith en Lithoijen

Megen, Macharen

Ravenstein, Herpen, 
Overlangel

Figuur 3 Risico’s op wateroverlast in panden bij een 
bui van 60 millimeter in een uur.



24

De volgende zaken vielen op bij kwetsbaarheid van pan-
den (kans op binnentreden water in panden):
•	 In Herpen en Overlangel lijkt de mogelijke water-

overlast veelal beperkt tot de achtertuinen.
•	 In Megen, Macharen en Haren zijn nauwelijks 

risico’s op wateroverlast.
•	 In de stad Oss is de buurt Kortfoort gevoelig voor 

wateroverlast
•	 Ook op de industrieterreinen vinden een aantal 

kwetsbare panden

•	 In Berghem zijn woningen rondom de 
Zevenbergseweg kwetsbaar.

•	 In Lith geldt dit voor de pastoor van Haperstraat en 
Meester van Coothstraat.

•	 In Ravenstein is risico op wateroverlast in wo-
ningen langs de Paltszstraat, Drossaardstraat en 
Nieuwstraat/Fabriekstraat.

Kwetsbare wegen voor wateroverlast die naar voren 
komen uit de stresstest zijn:

•	 de N329 bij de onderdoorgangen van het spoor en 
kruising.

•	 Dit geldt ook voor de onderdoorgang bij het spoor 
van de Dorpenweg.

•	 Een aantal andere wegen in bebouwd gebied zijn 
ook kwetsbaar voor wateroverlast, zoals in de buurt 
Kortfoort.

•	 In het buitengebied ligt ook een aantal kwetsbare 
wegen zoals de Megensebaan ten noorden van 
Oss, vanwege het aflopende wegdek in noordelijke 
richting.

In totaal kwamen uit de stresstest meer dan zes-
tig knelpunten, variërend in grootte en prioriteit. 
De totale lijst diende als input voor het Water en 
Rioleringsprogramma dat eind 2022 is vastgesteld door 
de gemeenteraad. Sommige knelpunten zijn inmiddels 
al aangepakt. Voor andere knelpunten is de uitvoering 
in volle gang, of zijn onderzoeken gestart. 

Landelijk gebied:
Er is geen stresstest voor het klimaat in 2050 uitgevoerd 
voor langdurige buien in landelijk gebied. Daardoor zijn 
mogelijke knelpunten door langdurige klimaatbuien in 
de gemeente Oss onbekend. De best beschikbare infor-
matie op dit moment zijn de resultaten van een analyse 
voor de NBW-toetsing van Waterschap Aa en Maas op 
wateroverlast bij een bui van 90 millimeter in 3 dagen, 
die een herhalingskans van eens in de 100 jaar heeft in 
het huidige klimaat. Hieruit komen geen knelpunten 
naar voren. 

Figuur 4 Risico’s op onbegaanbare wegen bij een bui van 60 millimeter in een uur.

B1



25

Effecten van extreme hitte
Extreme hitte kan een incidentele dag zijn met een 
extreem hoge luchttemperatuur (boven de 35 graden 
Celsius), vaak in combinatie met meerdere warme of 
tropische dagen (een hittegolf = minimaal 5 zomerse 
dagen met temperatuur van 25,0 °C of hoger, waarvan 
er minimaal drie tropisch, 30,0 °C of hoger zijn). De 
toenemende verstening van de openbare ruimte, be-
drijfspercelen en tuinen van particulieren, ten koste van 
groene ruimte in bebouwd gebied draagt bij aan meer 
zogenaamde ‘hittestress’.

In Figuur 5 is de gevoelstemperatuur voor gemeente 
Oss weergegeven. Deze kaart is gebaseerd op de lucht-
temperatuur, warmtestraling, schaduw en verkoeling 
van groen en geeft een indicatie waar de hitte het 
meest gevoeld wordt door mens en dier. 
In Figuur 5 vielen de volgende zaken op:
•	 In de (woon)buurten Centrum, en de 

Verzetsheldenbuurt I en II zijn weinig groene aders 
of verkoeling anderszins aanwezig.

•	 Buurten waar relatief meer plekken van verkoeling 
te vinden zijn, zijn de buurten in het oosten en 
zuiden van de stad Oss, in het oosten van Geffen en 
in de overige dorpen.

•	 De bedrijventerreinen vallen op door de relatief 
hogere gevoelstemperaturen. 

•	 Het opwarmende effect van de kunstvoetbalvelden 
valt op.

•	 Het overwegend geeloranje kleurende open 
landschap in het poldergebied, waar veel vee wordt 
gehouden. Op hete dagen kan vee bij gebrek aan 
schaduw hittestress ervaren.

De GGD heeft in kaart gebracht waar hittestress op-
treedt en waar mensen relatief eenzaam zijn. Dit vormt 
namelijk een gezondheidsrisico. Een samenwerking van 
CAS, Tauw en Klimaatverbond Nederland heeft een ver-

gelijkbare inventarisatie gedaan, zie volgende pagina. 
Dergelijke informatie vormt bruikbare input voor een 
lokaal hitteplan.

Figuur 5 Gevoelstemperatuur op een dag die statistisch gezien 1:1000 zomerdagen voorkomt (referentiedag is 1 juli 2015), volgens 
de landelijk vastgestelde methodiek Physical Equivalent Temperature (PET) van Wageningen Universiteit. Onder: op bedrijven-
terreinen ontstaat op hete zomerdagen relatief de hoogste gevoelstemperatuur

B1

Oss Ravenstein



26

Bron: RIVM, 2016

> 50 km²10 - 50 km²<10 / km²

HoogRedelijk hoogLaag

Dichtheid ernstig eenzame 75-plussers

Bron: KEA, 2020

Hittekaart gevoelstemperatuur

Ernstig eenzame
75-plussers gemeente Oss

860!

Deze kaart laat zien in welke
buurten relatief veel ernstig
eenzame 75-plussers wonen. De
kaart maakt geen onderscheid
tussen ouderen die thuis wonen of
in een zorginstelling verblijven. De
data achter deze kaart zijn
ontwikkeld door het RIVM. Ze geven
een schatting per buurt op basis
van een modelberekening.

Waar wonen ernstig
eenzame 75-plussers?

Deze kaart toont de gevoels-
temperatuur buiten tijdens een hete
zomermiddag. Als de gevoels-
temperatuur te hoog is, krijgen
mensen last van hittestress. De
omgeving speelt een belangrijke rol
voor de gevoelstemperatuur:  In de
schaduw van gebouwen en bomen
is de gevoelstemperatuur lager dan
in de volle zon. En in open gebieden
koelt de wind. Dit zie je terug in de
kaart.

Waar is het heet?

Hittestress + Eenzaamheid =
Gezondheidsrisico ouderen

De hitte- en eenzaamheidskaart laat zien waar de risico’s op
hittestress bij eenzame ouderen het grootst zijn. De kaart is een
combinatie van een hittekaart en een eenzaamheidskaart. Er is
gekozen voor ernstig eenzame ouderen van 75-plus omdat deze
groep het meeste risico loopt. Het dorstgevoel van ouderen is
verminderd, waardoor ze minder drinken en verhitting en
uitdroging op de loer liggen. Andere kwetsbare groepen voor
hitte zijn baby’s, mensen met overgewicht en chronisch zieken.

Wat laat de kaart zien?

Bij hittestress kan je lichaam zichzelf niet goed afkoelen. Dat
kan verschillende gevolgen hebben: huiduitslag, krampen,
ververmoeidheid, agressief gedrag, beroertes, nierfalen,
ademhalingsproblemen. In het ergste geval kun je er zelfs aan
doodgaan.

Wat is hittestress?

Door klimaatverandering neemt het aantal zomerse en tropische
dagen toe. De zomer van 2018 was de warmste in de afgelopen
eeuwen en de zomer van 2019 kende de heetste week ooit: het
werd voor het eerst warmer dan 40 graden. Op zulke warme
dagen kunnen mensen last krijgen van hittestress. In de stad
geldt dat vooral voor eenzame ouderen. Deze hitte- en een-
zaamheidskaart laat zien waar de risico’s op hittestress het
grootst zijn.

Hitte- en eenzaamheidskaart
Oss

B1



27

Hoog  >50 / km²Redelijk hoog  10-50 / km²Laag   <10 / km²

Dichtheid ernstig eenzame 75-plussers

extreme
hittestress

grote
hittestress

matige
hittestress

lichte
hittestress

Gemiddelde gevoelstemperatuur hete zomerdag per buurt

Dit is een samenwerkingsproduct van Climate Adaptation Services, TAUW en
Klimaatverbond Nederland, mogelijk gemaakt door de VNG, provincie Overijssel
en Provincie Zuid-Holland.

Colofon:

De kaarten geven geen volledig beeld. Houd rekening met het
volgende:
- De kaart maakt geen onderscheid tussen ernstig eenzame
ouderen die thuis wonen of in een zorginstelling verblijven. Ouderen
in een zorginstelling lopen minder risico, omdat daar een
hitteprotocol is.
- De kaart geeft de dichtheid van ernstig eenzame ouderen weer. In
een kleine buurt met een hoge dichtheid kan het absolute aantal
ernstig eenzame ouderen lager liggen dan een grotere buurt met
een lagere dichtheid.
- Op de kaart wordt ingezoomd op de 'stedelijke' buurten in de
gemeente. Buurten met minder dan 500 adressen per km2 worden
niet getoond.

Let op!

Op gemeentelijk niveau zijn vaak meer gegevens beschikbaar dan
in deze kaart zijn gebruikt. Denk hierbij aan gedetailleerdere
hittestresskaarten als resultaat van een klimaatstresstest,
gegevens over woningtype of gegevens over locaties van
zorginstellingen. Het gebruik van deze lokale gegevens levert een
diepere analyse op.

Een slag dieper?

Gemeenten kunnen deze kaart
gebruiken bij risicodialogen. De kaart
helpt bij het bepalen waar de risico’s
op hittestress het grootst zijn.
Beleidsmedewerkers in het fysieke
en sociale domein kunnen zo
makkelijker met elkaar in gesprek
gaan over de aanpak van de risico’s
en beter met elkaar samenwerken.

Wat kun je met deze kaart?

Deze kaart combineert de
eerste twee kaarten op buurt
niveau. Hierop zie je in een
oogopslag waar hitte en
eenzaamheid samenkomen en
tot risico’s kunnen leiden bij
hittegolven. Gemeenten kun-
nen deze kaart gebruiken bij
risicodialogen.

Waar is het meeste
risico op hittestress?

Hitte- en eenzaamheidskaartB1



28

Effecten van langdurige droogte
De verwachting is dat de droge zomers, zoals in 2018 
en in 2019, vaker gaan voorkomen. Het grondwater 
zakt dieper weg, want het wordt onvoldoende aange-
vuld met regenwater. Ook omdat er weinig organische 
stofgehalte in de bodem zit, is de sponswerking van de 
bodem laag en wordt ook als het regent het grondwater 
niet optimaal aangevuld.

Droogte, met name in combinatie met warmte, heeft 
negatieve effecten op de gezondheid van mens en dier. 
Allereerst is het slecht voor de waterkwaliteit in het 
oppervlaktewater. Warm water met weinig doorstroom 
leidt tot vissterfte, botulisme en blauwalgen, wat weer 
gevolgen heeft voor de biodiversiteit. Ten tweede wordt 
tijdens droge periode de lucht onvoldoende ‘schoonge-
spoeld’ door regen. Dit heeft een directe impact op de 
volksgezondheid.

Voor het thema langdurige droogte vielen de volgende 
zaken op:
•	 Op de dekzanden (ten zuiden van Oss) wordt de 

grootste daling in grondwaterstanden verwacht 
(Figuur 6). Bomen, struiken en gras verdrogen en 
sterven mogelijk zelfs. Dit betekent ook een 
toenemend risico op bosbranden in Herperduin en 
mogelijk verlies van gebiedseigen flora en fauna 
(Figuur 7).

•	 Het kleiige poldergebied heeft met andere proble-
men te maken. Er groeien relatief vochtminnende 
soorten, zowel op landbouwgrond als in de natuur. 
Als daar de grondwaterstand verder zakt kan ook 
daar droogtestress worden ervaren. 

•	 Traditionele landbouwgewassen kunnen aanzien-
lijke oogstschade oplopen en te maken krijgen met 
minder opbrengsten. 

•	 In het polder- en Maasgebied kan verdroging leiden 
tot bodemdaling en inklinking van kleigronden) en 
daarmee verzakking van woningen en wegen. 

Als het water weg is...
Op de hogere zandgronden van Oss is droogte een 
groot probleem. Nutriëntarme zandgronden hou-
den minder water vast. Het water zakt gemakkelijk 
weg naar grotere diepten. Of het water stroomt via 
sloten naar de lagere delen. 

Figuur 6 Verandering gemiddelde grondwaterstand toekomstig 
klimaat (bron: Stresstest Light RNOB/AgrifoodCapital)

Figuur 7 Impressie Herperduin (Bron: ivn.nl)

B1



29

Risico’s op overstromingen
Veel dorpen van de gemeente Oss liggen langs de Maas, 
beschermd door de winterdijk. Maar wat als het water 
zo hoog komt, dat de dijk bezwijkt? In het overstro-
mingsbeeld van Figuur 8 vielen de volgende zaken op:
•	 Risico’s op zeer hoge waterstanden (> 5 meter) 

in met name het poldergebied westelijk van de 
stad Oss. Ook liggen hier scholen en nuts- en 
telecom-knooppunten.

•	 Ook alle overige dorpen en het noordelijk deel van 
Oss en Berghem lopen risico op langdurig hoge 
waterstanden (1.5-2m).

Noot: het gaat om een ‘worst-case’ scenario; een 

combinatie van verschillende overstromingsscenario’s 

vanuit de Maas. De kaart zoals hieronder is weergege-

ven, is een theoretisch maximum en geeft aan hoe hoog 

het water maximaal kan komen. En dus hoe kwetsbaar 

verschillende delen van onze gemeente zijn voor 

hoogwater. 

Met het Deltaprogramma Rivieren zijn maatregelen 
ter beperking van het risico op overstroming in gang 
gezet. De dijk zal na realisatie van de verschillende 
dijkverbeteringen aan de normen voldoen die in2017 
zijn opgesteld voor primaire waterkeringen. Voor 2050 
moeten alle dijken in Nederland aan deze nieuwe nor-
men voldoen.  

de kracht van het water 
De kans op overstroming is klein, maar de gevolgen 
zijn groot. Bij een overstroming kunnen vitale en 
kwetsbare functies zoals nooddiensten, telecom en 
elektriciteitsnetwerken verminderd functioneren of 
zelfs uitvallen. In een aantal gebieden dreigen zon-
der schuilplekken of evacuaties dieren en mensen 
in levensgevaar te komen. 

De hoeveelheid water dat de Maas afvoert neemt toe 
door klimaatverandering. Er komen vaker hoge wa-
terstanden voor die ook langer kunnen duren. Nu er 
veel meer mensen dan vroeger achter de dijk wonen 
en er meer bedrijven en infrastructuur moet worden 
beschermd, heeft de Maasdijk tussen Ravenstein en 
Lith een strengere veiligheidsnorm gekregen. Voor 
de dijkversterking en rivierverruiming is het traject 
Meanderende Maas opgestart. Vanaf 2023 gaat dit 
project onder regie van het waterschap in uitvoering. 
Tussen Ravenstein en Lith wordt de dijk versterkt en de 
Maas meer ruimte gegeven. Op die manier wordt de 
kans op overstromingen in Oss, ’s-Hertogenbosch en 
omgeving verkleind. Deze maatregelen worden gecom-
bineerd met kansen voor natuur, recreatie, cultuurhis-
torie, leefomgeving en economie.

Ook de andere stukken dijk worden in de dijkverbete-
ringsprojecten ‘Cuijk-Ravenstein’ en ‘Lith-Bokhoven’ 
aangepakt. Volgens de planning van het waterschap 
voldoen in 2034 alle dijken in Oss aan de landelijke 
normen voor 2050.

Figuur 8 Maximale waterdiepte bij een overstroming (beschermd gebied) en kwetsbare objecten

B1



30

Wateroverlast:
•	 Hemelwater wordt zo veel mogelijk in het gebied 

gehouden door het toepassen van de drietrapsstra-
tegie van het Rijk: vasthouden-bergen-afvoeren.

•	 Een bui van 60 mm wordt lokaal opgevangen. 
Verwerking van hemelwater op eigen terrein met 
minimaal 25 mm gerelateerd aan verhard opper-
vlak, geen afwenteling naar belendende percelen, 
een robuuste en oppervlakkige (op aanwijzing 
gemeente) escape naar openbaar gebied. 

•	 Voor de bergingsberekening/oppervlakteclaim is 
het uitgangspunt: oppervlakkig bergen/infiltreren. 
Hierbij rekening houden met de infiltratiecapa-
citeit. Via berekening moet een vertaling worden 
gemaakt naar het ruimtebeslag voor wadi’s en/
of andere groenvoorzieningen met berging-/
infiltratiecapaciteit.

•	 Waterbergingsvoorzieningen zijn bij voorkeur 
groene maatregelen (groene daken, verlaagd uitge-
voerde boom en/of beplantingsvlakken) of indien 
het niet anders kan, civieltechnische maatregelen 
met vertraagde leegloop.

Hitte: 
•	 Realisatie van groene koelteplekken en koelte-

structuren langs staten en wegen, oftewel een 
boomstructuur in iedere straat heeft de voorkeur. 
Voor iedere inwoner is er binnen 300 meter van de 

woning (5 minuten lopen) een aangename koelte-
plek beschikbaar (aangename gevoelstemperatuur, 
min. 0,5 ha groen conform norm WHO) en bereik-
baar. Deze groene koeltestructuren verbinden we 
zo veel mogelijk met elkaar bij nieuwbouw, herin-
richting en bestaande bouw. Hieraan koppelen we 
de kansen voor meer biodiversiteit.

•	 We zorgen voor voldoende schaduw op het gedeel-
te van de straat waar gelopen wordt, op het heetste 
moment van de dag rekening houdend met de 
schaduwstand in de zomer. Hierbij is voorkeur voor 
natuurlijke schaduw (planten en bomen) in plaats 
van bouwkundige constructies (o.a. luifels). De 
hoeveelheid schaduw op totale straat en/of plein 
is afhankelijk van de gebruiksfunctie langzaam of 
snel verkeer en verblijfsmogelijkheid.

•	 We realiseren minimale verhardingen om opwar-
ming op zomerse dagen te beperken.

•	 We benutten het albedo-effect van materialen om 
opwarming zoveel mogelijk te voorkomen.

•	 In een woongebied verminderen van hitte gedu-
rende de nacht binnenshuis door aangepaste bouw 
waardoor hittestress wordt beperkt.

Droogte:
•	 Regenwater wordt in het gebied waar het valt 

verwerkt en aan het grondwater toegevoegd door 
infiltratie

•	 Zo veel als mogelijk natuurlijke waterhuishouding 
c.q. minimale ontwateringsdiepte (vraagt goede 
afstemming met beperken schade extreme buien)

•	 Invulling van groensoorten passend bij gebied 
specifieke bodem en grondwatersituatie en reke-
ning houdend met meer klimaatextremen. Daarbij 
zorgen we voor een optimale standplaats (voldoen-
de ruimte voor wortelgroei, infiltratie van water en 
aanvoer van nutriënten in de bodem) voor vitaal 
groen (bomen en beplanting).

Overstromingen:
•	 Het rijk zorgt voor bescherming van inwoners en 

economie conform de overstromingsnormen 2017 
(uitvoering Deltaprogramma rivieren).

•	 Via het watertoetsproces wordt ontwikkelen in 
overstromingsgevoelige locaties inzichtelijk en in 
de waterparagraaf bewust afgewogen

Deze uitgangspunten werken we uit in de regels van 
het Omgevingsplan. Het basisveiligheidsniveau en de 
uitgangspunten passen we toe in aanbestedingsplan-
nen. We dagen ontwikkelaars uit om klimaatslimme 
combinaties te maken ten bate van gezondheid en 
leefbaarheid.

BIJLAGE 2	 Uitgangspunten klimaatrobuuste inrichting



31

In deze aanzet tot een uitvoeringsplan beschrijven we 
de prioriteiten die we leggen tot 2027. Die prioriteiten 
hebben we vastgesteld op basis van de urgentie en de 
haalbaarheid van maatregelen. 

We beschrijven de prioriteiten per thema (waterveilig-
heid, wateroverlast, droogte, hitte en robuuste ecosyste-
men), waarbij we de overlap tussen thema’s benoemen. 
Per thema geven we aan wat het resultaat is in 2027.

We beginnen met een aantal overkoepelende acties 
die niet aan één thema (water, verkoeling, robuuste 
ecosystemen) bijdragen, maar aan allemaal. Daarmee 
laten we ook zien dat het de bedoeling is dat de aparte 
aandacht die we nu hebben voor klimaatadaptatie uit-
eindelijk standaard wordt meegenomen en meegewo-
gen, bijvoorbeeld in de uitvoering van projecten maar 
ook in het gedrag van onze inwoners.

1. Overkoepelende acties

Ambitie voor 2050:
Een klimaatrobuust Oss. Deze acties dragen bij 
aan alle thematische doelen, door klimaatadaptief 
handelen onderdeel te maken van ons werk als ge-
meente én van de beleefwereld van onze inwoners 
en bedrijven. 

Doel voor 2030:
•	 Klimaatadaptatie wordt als belangrijke 

bouwsteen afgewogen bij de ontwikkeling van 
de openbare ruimte en private ruimten en in 
gebiedsontwikkelingen

•	 We passen de landelijke maatlat groene en kli-
maatadaptieve gebouwde omgeving toe met 
een naar Oss vertaald normenkader

•	 Bewoners en bedrijven zijn goed geïnformeerd 
over de gevolgen van klimaatverandering en 
wat ze zelf kunnen doen aan klimaatadaptatie 

Prioriteit voor 2024-2027:
Intern:
•	 We vertalen de landelijke maatlat “groene en kli-

maatadaptieve gebouwde omgeving” naar de Osse 
situatie en passen die toe in samenwerking met 
onze partners (o.a. woningcorporaties).

•	 We koppelen onze uitvoering aan lopende proces-
sen, zoals het uitvoeren van het IUP en het mobi-
liteitsprogramma; en aan grootschalige projecten 
als Amsteleind, Stationskwartier Ravenstein, in 
Schadewijk etc.

•	 We handhaven bij vergunningverlening en RO 
de bestaande norm voor waterberging bij ver- en 
nieuwbouw zoals vastgelegd in het WRP

Extern:
•	 We doen mee met landelijke acties rondom be-

wustwording zoals het NK tegelwippen, liefst met 
onze buurgemeentes samen in watersamenwer-
kingsverband (as50+).

•	 We werken wijkgericht met onze partners, en 
voeren minimaal één keer per jaar een voorbeeld-
project uit.

•	 We staan open voor burgerinitiatieven op het ge-
bied van buurtgroen en afkoppelen, en reserveren 
hier budget voor

•	 We bieden subsidie aan voor groene daken en 
afkoppelen

BIJLAGE 3: 	 Aanzet uitvoeringsplan



32

2. Water: waterveiligheid

Doel voor 2050:
•	 Bij overstromingen vanuit de Maas (in onbe-

schermd gebied of door dijkdoorbraken):
•	 Sluiten we aan bij landelijk en provinciaal 

beleid voor overstromingen.
•	 Houden we bij ruimtelijke inrichting rekening 

met gevolgbeperking van overstroming, met 
specifieke aandacht voor vitale en kwetsbare 
functies.

•	 Zijn er voldoende plekken om veilig te schuilen 
voor mens en dier.

Doel voor 2030:
•	 In 2034 zijn volgens planning alle dijkverster-

kingen op ons grondgebied (muv de dijkring 
om Keent) gerealiseerd. Al deze dijken voldoen 
dan aan de hoogwaterveiligheidseisen van de 
Rijksoverheid. 

Prioriteiten waterveiligheid voor 2024-2027:
We werken mee aan:
•	 Meanderende Maas
•	 Cuijk-Ravenstein
•	 Lith-Bokhoven
•	 Gebiedsuitwerkingen van het rijksprogramma 

Integraal Riviermanagement (IRM), mochten die op 
ons grondgebied landen

3. Water: wateroverlast

Doel voor 2050:
Bij een bui die 1 keer in de 100 jaar voorkomt:
•	 Ondervinden gebouwen geen schade. 

Daarvoor nemen we de landelijke norm over: 
bij 0,2m waterdiepte op straat, geen water-
schade aan gebouwen. 

•	 Blijven hoofdwegen en hoofdroutes begaan-
baar en veilig  en zijn overige wegen binnen 
een uur weer toegankelijk voor hulpdiensten

•	 Ondervinden vitale en kwetsbare functies geen 
schade of uitval

En verder: 
•	 Hebben nieuwe ontwikkeling niet geleid tot 

afwenteling
•	 Accepteren we dat er wat vaker en langer 

water op straat zal staan

Doel voor 2030:
•	 We hebben van de hemelwaterknelpunten alle 

9 knelpunten met hoge prioriteit aangepakt. 
•	 We hebben bij de 9 hemelwaterknelpunten 

met gemiddelde prioriteit onderzocht wat er 
moet gebeuren

Prioriteiten wateroverlast voor 2024-2027:
We voeren de acties tot en met 2027 uit het Water- en 
Rioleringsplan (2023-2029) uit. Daar is al in vastgelegd 
hoe we onze taken op het gebied van wateroverlast 
willen uitvoeren. Zoals:
•	 Het versneld aanpakken van knelpunten, o.a. met 

impulsgelden van de Rijksoverheid
•	 Nieuwe ontwikkelingen mogen hun hemelwater 

niet meer op het riool lozen, maar vasthouden en 
bergen. Bestaand verhard oppervlak koppelen we 
af. We stimuleren inwoners en bedrijven om dit 
ook te doen met hulp en subsidies.

B3



33

4. Water: waterzekerheid

Doel voor 2050:
Bij droogte door 300 mm neerslagtekort (referen-
tiejaar 2018):
•	 Voorkomen we structurele schade aan bebou-

wing, funderingen, wegen, groen, water en 
vitale of kwetsbare functies

•	 Blijft schade van bosbranden beperkt en 
beheersbaar, onder andere omdat blusvoorzie-
ningen beschikbaar zijn.

•	 Blijft economische schade, bijvoorbeeld aan 
landbouwgewassen, beperkt

En verder
•	 Is de biodiversiteit en de weerbaarheid van 

flora en fauna tegen droogte aanzienlijk ver-
sterkt en is er balans tussen soorten.

•	 Gaan we zuinig om met het beschikbare 
drinkwater

Doel voor 2030:
•	 Om verdroging tegen te gaan is het grondwa-

terpeil in de gemeente Oss aangevuld zodat de 
impact van langdurige droogte verminderd is. 
Ten opzichte van de huidige situatie, betekent 
dat een grondwaterpeil van +10 cm in de pol-
der tot zo’n +35 cm in Herperduin

•	 In 2035 gebruiken onze inwoners maximaal 
100L water per persoon per dag.

Prioriteiten voor 2024-2027:
•	 Zoveel mogelijk grondwater aanvullen, zodat we 

beter bestand zijn tegen droge periodes. Dit doen 
we door regenpijpen af te koppelen (regenwater 
niet naar het riool, maar laten infiltreren) en alleen 
verharding aan te brengen waar dat echt nodig is.

•	 Zuinig zijn met het gebruik van drinkwater. Dit 
vraagt een andere omgang met water bij onze 
inwoners. Met communicatie-acties over water-
besparing proberen we gedragsverandering te 
stimuleren.

•	 Ons aanpassen aan droogte, door weerbaarheid 
openbaar groen te versterken (zie ook robuuste 
ecosystemen) en beschikbaarheid van bluswater-
voorzieningen waarborgen

•	 Mede vormgeven van en meewerken aan de 
‘droogteagenda’, waarin de provincie Noord-
Brabant, de waterschappen, Brabant Water en 
belangenorganisaties samen afspraken maken met 
gemeentes.

B3



34

5. Verkoeling

Doel voor 2050:
Bij hitte van een 1:1000 zomerdagen en bij een 
hittegolf:
•	 Voorkomen en beperken we dat kwetsbare 

groepen (ouderen, zieken, kinderen), kwets-
bare locaties (verpleeghuizen, gezondheids-
centra, kinderopvang, scholen) en vitale of 
kwetsbare functies (nutsvoorzieningen, instal-
laties) ernstige overlast ervaren. 

•	 Vinden mens en dier verkoeling. Hiervoor zijn 
belangrijk:
•	 Het realiseren van groene koeltestructu-

ren (bij belangrijke loop- en fietsroutes) 
en koelteplekken. Iedereen kan vanuit 
huis binnen 300 meter een aangename 
koelteplek vinden, conform de norm van 
de Wereldgezondheidsorganisatie.

•	 Bij het ontwerp van de openbare ruimte is 
rekening gehouden met hitte, met name door:
•	 Het minimaliseren van verharding.
•	 Bij materiaalkeuze rekening houden met 

hoeveel warmte het vasthoudt (vuistregel: 
hoe donkerder hoe warmer).

Doel voor 2030:
•	 We hebben op minstens één industrieter-

rein en twee woonwijken ‘hitte hotspots’ 
aangepakt.

•	 Bij overige knelpunten hebben we onderzocht 
wat voor maatregelen we daar als gemeente 
kunnen treffen

Prioriteiten voor 2024-2027:
Hitte is een relatief nieuw onderwerp in de gemeente 
Oss. We gebruiken de komende tijd om:
•	 De ergste knelpunten aan te pakken (doelgroepen-

benadering en de heetste plekken eerst)
•	 Procesafspraken te maken door het opstellen van 

een lokaal hitteplan samen met GGD
•	 Verder te onderzoeken waar de ergste overlast door 

hitte ervaren wordt en wat maatregelen zijn die we 
als gemeente kunnen treffen

6. Robuuste ecosystemen

Doel voor 2050:
In 2050 is de gemeente Oss natuurinclusief van het 
buitengebied tot de voordeur, en:
•	 Zijn groenblauwe structuren in de stad ver-

bonden met elkaar en met die in het buitenge-
bied voor zowel mens als dier.

•	 Is de soortenrijkdom in Oss niet verder afgeno-
men, maar juist versterkt.

Doel voor 2030:
•	 We hebben een gedragen vastgesteld plan 

voor het versterken van groenblauwe structu-
ren en gebiedseigen biodiversiteit, zowel in het 
buitengebied als in het stedelijk gebied. 

•	 De eerste projecten die bijdragen aan dit plan 
zijn uitgevoerd.

Prioriteiten voor 2024-2027:
•	 Uitvoeren nulmeting staat van de biodiversiteit in 

Oss inclusief kansenkaart
•	 Opstellen en uitvoeren uitvoeringsagenda 

Robuuste Ecosystemen (NNO) 
•	 Ontwikkelen groenblauw werkplan voor het stede-

lijk gebied Oss-Berghem
•	 Meewerken aan particuliere initiatieven, zoals het 

Bos van Oss
•	 Werken aan een ecologisch/biovers groenonder-

houd en maaibeheer (ook bv. oog voor inheemse 
soorten)

B3


	1. Inleiding
	2. 	Klimaatadaptatie: noodzakelijke 
		aanpassingen aan een nieuwe werkelijkheid
	2.1 Urgentie
	2.2 Sustainable Development Goals
	2.3 Klimaatadaptatie naast én met andere opgaven

	3	Afbakening, opgave en doelen
	3.1 Scope 
	3.2 Opgave klimaatadaptatie
	3.3 Doelen 2050
	3.4 Doelen 2030

	4. Werkwijze 
	5	Organisatie, financiën en risico’s
	5.1 Rol van de gemeente in klimaatadaptatie
	5.2 Financiering
	5.3 Risico’s

	BIJLAGE 1	Inventarisatie knelpunten uit de stresstest
	BIJLAGE 2	Uitgangspunten klimaatrobuuste inrichting
	BIJLAGE 3: 	Aanzet uitvoeringsplan




</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>