<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam 2030/2050 - versie II - april 2021
Metropool van grote klasse
met menselijke maat
De ontwikkeling van een duurzame meerkernige metropoolregio die sociaal en economisch sterk is
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Status van dit document                3
Samenvatting                           4
1.   Inleiding en leeswijzer          13
2. De metropoolregio naar 2050        15
3. Toekomstbestendige systemen        38
4. Integraal te ontwikkelen gebieden 55
5. Fasering in hoofdlijnen            81
6. Van concept naar uitvoering        88
Bijlagen                             90
Colofon                              110
                                         2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>t
                                                             Integraliteit                                            Proces dit jaar
  Status van dit document                                    In de stap van versie 2 naar versie 3 zal ook nog een    De definitieve Verstedelijkingsstrategie
  Voor u ligt versie 2 van het Verstedelijkingsconcept.      verdergaande integratieslag worden gemaakt. De           (Verstedelijkingsconcept, fasering en
  Dit is een tussenproduct op basis waarvan we de            opdracht voor de Verstedelijkingsstrategie MRA is        investeringsstrategie) wordt bij het Bestuurlijk Overleg
  betrokken raden en staten en de rijkspartners uitnodigen   tenslotte ook om een integraal verhaal te maken.         MIRT in november 2021 vastgesteld met daaraan
  om wensen en opvattingen mee te geven. Het                 Voor versie 3 zal daardoor mogelijk de opzet van         gekoppeld een set aan afspraken tussen Rijk en regio.
  Verstedelijkingsconcept bevat een faseringsbeeld en zal    het Verstedelijkingsconcept op onderdelen worden         Raden en staten worden na het BO MIRT op de hoogte
  samen met een op te stellen investeringsstrategie één      aangepast. Bij die integratieslag zal vooral een verdere gebracht van de afspraken en verzocht om in te stemmen
  Verstedelijkingsstrategie vormen. Deze willen we eind      samenhang op MRA-niveau tussen wonen, werken,            met de definitieve versie van de Verstedelijkingsstrategie.
  2021 vaststellen.                                          mobiliteit, klimaatadaptatie, sociaal-maatschappelijke   Om te komen tot die definitieve versie van het
                                                             effecten, landschapsontwikkeling en energie in het stuk  Verstedelijkingsconcept worden drie tussenversies
  Hoewel deze versie van het Verstedelijkingsconcept al      terugkomen (meerkernige metropool). Daarnaast zal        opgeleverd, waarvan dit de tweede is. Op deze tweede
  een duidelijke koers uitzet, zijn er ook onderdelen die    een verdergaande integratie tussen het watersysteem,     versie worden raden en staten en de Rijkspartners
  nadrukkelijk nog onderwerp van gesprek zijn. Dit geldt     ecologie, landschap en recreatie worden vormgegeven      gevraagd wensen en opvattingen mee te geven. Deze
  specifiek voor:                                            (groenblauw netwerk). Het gaat daarbij niet om allerlei  worden gebruikt als input voor het opstellen van versie 3,
  •     de uitwerking van de integraal te ontwikkelen        nieuwe onderwerpen, maar het nog meer in samenhang       de definitieve versie van het Verstedelijkingsconcept en
        gebieden in afspraken tussen Rijk en regio en        beschouwen van de in versie 2 al aanwezige onderwerpen.  fasering. Elke versie wordt besproken door de Stuurgroep
        afspraken binnen de regio (hoofdstuk 4),                                                                      van Rijk en regio, die telkens wordt voorafgegaan door
  •     het mobiliteitssysteem (dit wordt uitgewerkt in      Onzekerheid                                              bestuurlijk overleg van MRA Platform Ruimte ten
        samenwerking met het Rijk-regioprogramma Samen       Beleid voor ruimtelijke ontwikkeling heeft per definitie behoeve van afstemming binnen de MRA. Raads- en
        Bouwen aan Bereikbaarheid),                          te maken met onzekerheid. We weten dat het klimaat       statenleden hebben de mogelijkheid gehad geïnformeerd
  •     het energiesysteem,                                  verandert, maar we weten niet hoe snel en tot op welk    te raken over versie 1 en aandachtspunten mee te geven
  •     de sociaal-maatschappelijke                          niveau. We weten dat we toe moeten werken naar een       in april 2021. Deze versie 2 ligt nu via een wensen- en
        handelingsperspectieven,                             duurzame energiehuishouding, maar we weten nog niet      opvattingenperiode voor aan raden en staten.
  •     de economische profielen.                            precies hoe zo’n energiesysteem eruit gaat zien en welke
                                                             ruimtebehoeftes daaraan verbonden zijn. COVID-19 is
  Tegelijkertijd zijn er al diverse afspraken gemaakt tussen een heel actuele bron van onzekerheid. De pandemie zal
  Rijk en regio over de polycentrische ontwikkeling          blijvende effecten hebben op onze manier van leven, maar
  tot 2030, die in dit document (met name paragraaf          het is nog onduidelijk welke. Ruimtelijke programma’s
  2.2) terugkomen. In bijlage 3 is een overzicht van de      moeten voortdurend worden herijkt en aangepast aan
  reeds gemaakte afspraken opgenomen. Daarnaast              ontwikkelingen die nu nog onzeker zijn. Daarom wordt
  heeft de Stuurgroep Verstedelijkingsstrategie richting     aan de Verstedelijkingsstrategie een monitoringssysteem
  bepaald voor de volgende onderdelen van het                verbonden. Dit krijgt vorm in komende versies van het
  Verstedelijkingsconcept:                                   Verstedelijkingsconcept.
  •     landschap,
  •     watersysteem,
  •     ecologisch systeem.
                                                                                                                                                                                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                               Proces                                                    De metropoolregio naar 2050: metropool
                                                                               De Verstedelijkingsstrategie van de MRA wordt onderdeel   van grote klasse met menselijke maat
Samenvatting                                                                   van de Omgevingsagenda Noordwest Nederland. Dit
                                                                               is de gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale
                                                                                                                                         De Metropoolregio Amsterdam kenmerkt zich door
                                                                                                                                         enorme verscheidenheid op relatief kleine afstand. De
                                                                               Omgevingsvisie (NOVI) en vormt het beleidskader en        metropool is een netwerk van steden en dorpen met elk
                                                                               de uitvoeringsagenda voor de samenwerking tussen          een eigen karakteristiek in een gevarieerd landschap, met
Inleiding                                                                      Rijk en regio. Ook heeft de Verstedelijkingsstrategie     Amsterdam als kernstad. De MRA biedt daarmee een
Met de Verstedelijkingsstrategie bepalen de                                    een wisselwerking met provinciale en gemeentelijke        menselijke maat en hoge leefkwaliteit, gecombineerd met
Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Rijk samen                               omgevingsvisies en agenda’s.                              een internationale oriëntatie. Economisch onderscheidt de
de koers voor de ontwikkeling van de MRA op de                                                                                           regio zich met een goed opgeleide beroepsbevolking en
middellange (2030) en lange termijn (2050). De                                 De definitieve Verstedelijkingsstrategie wordt bij het    innovatieve bedrijvigheid. De MRA doet volop mee in de
strategie brengt keuzes op verschillende gebieden bij                          Bestuurlijk Overleg MIRT in november 2021 vastgesteld     internationale top en levert als economisch, cultureel en
elkaar: van wonen, werken, mobiliteit en leefkwaliteit                         met daaraan gekoppeld een set aan afspraken tussen        sociaal knooppunt een belangrijke bijdrage aan Nederland.
tot landschap, energie, (drink)water, klimaatadaptatie                         Rijk en regio. Raden en staten worden na het BO MIRT      De Verstedelijkingsstrategie richt zich, naast het versterken
en ecologie. Bovendien integreert de strategie het                             op de hoogte gebracht van de afspraken en verzocht        van de identiteit en de kwaliteiten van de MRA, op vijf
beleid van de afzonderlijke gemeenten, de provincies,                          om in te stemmen met de definitieve versie van de         kernambities.
de waterschappen en het Rijk met eerder gemaakte                               Verstedelijkingsstrategie. Om te komen tot de definitieve
afspraken. Zo geeft de Verstedelijkingsstrategie aan waar                      versie van het Verstedelijkingsconcept met de fasering    Evenwichtig meerkernig ontwikkelen
we samen naartoe willen: naar een metropoolregio van                           worden drie tussenversies opgeleverd, waarvan dit de      Eerste kernambitie is een evenwichtige meerkernige
grote klasse met een menselijke maat, die duurzaam is, en                      tweede is. Raden, staten en rijkspartners worden gevraagd ontwikkeling. De bevolking en de economie van de MRA
sociaal en economisch sterk.                                                   om wensen en opvattingen mee te geven op dit concept.     zullen blijven groeien. Om deze groei een plek te kunnen
                                                                                                                                         geven, moeten we die opvangen in de regio als geheel.
De urgentie is hoog: er moeten veel woningen worden                            Integratie                                                We bouwen zoveel mogelijk binnen de bestaande steden.
gebouwd11 en we staan voor grote transities. Alleen via                        In de stap naar de definitieve versie zal ook een         Dat doen we in samenhang met stedelijke vernieuwing en
een integrale, gezamenlijke aanpak zal het ons lukken die                      verdergaande integratieslag worden gemaakt. Mogelijk      integrale wijkaanpak in bestaande wijken in de gehele MRA.
opgaven het hoofd te bieden. De Verstedelijkingsstrategie                      zal de opzet van het Verstedelijkingsconcept daardoor op  Zo spreiden we de druk op de lokale woningmarkten, blijft
laat zien dat er nog onbeantwoorde vraagstukken                                onderdelen worden aangepast. Bij die integratieslag zal   de menselijke maat in stand en benutten en versterken we
en onzekerheden zijn, bijvoorbeeld op het gebied                               vooral een verdere samenhang op MRA-niveau tussen         de kwaliteiten van alle dorpen en steden in de MRA. Daarbij
van energie en klimaatverandering en de structurele                            wonen, werken, mobiliteit, klimaatadaptatie, sociaal-     blijven de open landschappen tussen de stedelijke gebieden
effecten van de COVID-pandemie. We moeten keuzes                               maatschappelijke effecten, landschapsontwikkeling         intact.
maken, gezien het feit dat de ruimte schaars is en niet                        en energie in het stuk terugkomen (‘meerkernige
alle ambities naadloos op elkaar aansluiten. Bovendien                         metropool’). Daarnaast zal een verdergaande integratie    Rijk en regio hebben afgesproken tot 2030 175.000
moeten we investeren, maar ook dat kan niet allemaal                           tussen het watersysteem, ecologie, landschap en recreatie woningen te bouwen, onder andere rond OV-knooppunten
overal tegelijk. De Verstedelijkingsstrategie bevat daarom                     worden vormgegeven (‘groenblauw netwerk’). Het gaat       in Amsterdam en Duivendrecht, in de stadsharten Almere,
behalve een verstedelijkingsconcept, ook een fasering en                       daarbij niet om allerlei nieuwe onderwerpen, maar het nog Haarlem, Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend en
een investeringsstrategie.                                                     meer in samenhang beschouwen van de in deze versie 2 al   Zaanstad en regionale centra zoals Amstelveen en spoorzone
1 175.000 woningen tot 2030; oplopend tot 250.000 in 2040 en 325.000 tot 2050. aanwezige onderwerpen.
We onderzoeken of het mogelijk is de bouwproductie te versnellen tot maximaal
220.000 woningen in 2030.                                                                                                                                                                              4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Beverwijk2 . Door de zeven stadsharten versneld te                                 Veerkrachtige, schone en inclusieve economie              maatwerk en innovatie, vooral rond Schiphol. Rijk en MRA
ontwikkelen tot hoogstedelijke woonwerkmilieus, werken                             Tweede kernambitie: de economie moet veerkrachtig,        zullen handelingsperspectieven opstellen om deze sociaal-
we aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat en stimuleren                           schoon en inclusief zijn. We streven een goede match na   maatschappelijke doelen te bereiken.
we een evenwichtige ontwikkeling. Naar verwachting                                 tussen het aantal banen voor bepaalde opleidingsniveaus
is met ruimtelijk-economisch beleid de locatiekeuze                                en de beroepsbevolking met die opleiding. Rijk en MRA     Duurzaam
van zo’n 10% van de banengroei op OV-locaties te                                   zullen de ruimte op bestaande en nieuwe woonwerk-         Een volgende kernambitie is dat de MRA in 2050 is
beïnvloeden. De inzet is om dit beïnvloedbare aandeel te                           en werklocaties zo intensief mogelijk ontwikkelen.        aangepast aan en voorbereid op klimaatveranderingen,
benutten om zeven stadsharten verspreid over de MRA                                We houden rekening met de mogelijkheid dat de             dat het gebruik van eindige grondstoffen drastisch
te versterken, in aanvulling op de banengroei die uit de                           transformatie naar een circulaire economie tijdelijk      is teruggebracht en dat emissies van CO2 en andere
deelregio zelf voortkomt.                                                          om extra ruimtegebruik vraagt, vooral in haven- en        broeikasgassen zijn teruggedrongen. Daar moeten we
                                                                                   industriegebieden. Mede vanwege transformaties            nu al mee aan de slag, onder andere via de afspraken in
Met het oog op de grote woningbehoefte zoeken we                                   van bestaande bedrijventerreinen tot gemengde             nationale en internationale Klimaatakkoorden. Dat betekent
naar mogelijkheden om de bouwproductie tot 2030 te                                 woonwerklocaties, is er aanvullende ruimte nodig voor     bijvoorbeeld dat stedelijke en economische ontwikkelingen
verhogen tot 220.000 woningen. Rijk en regio verkennen                             bedrijvigheid. Waar kunnen we die ruimte vinden? Daar     en herstructureringen klimaatbestendig worden uitgevoerd:
de mogelijkheden en de randvoorwaarden daartoe                                     zullen we keuzes in moeten maken. In het algemeen         bestand tegen toenemende hitte en droogte, en beschermd
op vijf grote ontwikkellocaties: Achtersluispolder in                              draagt de ruimtelijk-economische ontwikkeling bij aan de  tegen overstromingen en wateroverlast. Ze worden
Zaanstad, Almere Pampus, Haven-Stad in Amsterdam,                                  internationale concurrentiekracht en aan het regionale en waterneutraal uitgevoerd: nieuwe woon- en werklocaties
Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht en Hoofddorp                                       nationale innovatievermogen.                              brengen geen extra belasting met zich mee voor het
Centrum/ Haarlemmermeer West. Een groot deel van                                                                                             watersysteem en er vindt geen afwenteling plaats op het
de plancapaciteit in die gebieden is nu nog voor na 2030                           Sociaal sterk                                             regionaal- en/of hoofdwatersysteem. Nieuwe werken (zoals
voorzien. Versnelling is alleen mogelijk als wordt voldaan                         De Verstedelijkingsstrategie besteedt expliciet aandacht  woningen, datacenters en infrastructuur) vinden alleen
aan noodzakelijke randvoorwaarden op het gebied                                    aan een belangrijke kwaliteit van de regio, namelijk dat  plaats daar waar ze te combineren zijn met een robuust
van betaalbaarheid, investeringscapaciteit corporaties,                            de sociaaleconomische verschillen er in vergelijking      en toekomstbestendig water- en bodemsysteem. Ook de
stikstofaanpak, geluidscumulatie, bereikbaarheid,                                  met andere Europese metropoolgebieden beperkt             uitstoot van broeikasgassen door daling van veenbodems
energietransitie, klimaatadaptatie en landschappelijke                             zijn. Ontwikkelingen op de woning- en de arbeidsmarkt     willen we terugdringen. Nu al moeten we anticiperen op de
ontwikkeling en de daarvoor benodigde investeringen.                               brengen die kwaliteit in gevaar. Daarom richt de          klimaatverandering tot ver na 2050. Consequenties moeten
                                                                                   Verstedelijkingsstrategie zich op kansengelijkheid        expliciet worden meegenomen in plannen voor woningbouw
Op ontwikkellocaties op overige plekken in de MRA                                  en betaalbare woningen voor alle inwoners en op           en bedrijvigheid, bijvoorbeeld als ze versterkingen
worden circa 52.000 woningen toegevoegd. Deze zijn                                 het tegengaan van segregatie. Dat werkt door in de        van waterkeringen noodzakelijk maken. Omgaan met
ook goed bereikbaar per openbaar vervoer en dragen                                 verdeling van programma’s over de MRA (wonen,             onzekerheden betekent dat ruimtelijke ontwikkelingen ook
bij aan een divers, op de woningbehoefte aansluitend                               werken, voorzieningen). De afstand en reistijd tussen     op korte termijn worden getoetst aan alle scenario’s voor de
aanbod.                                                                            wonen en werken moet optimaal in balans zijn, zodat       lange termijn
                                                                                   mobiliteit ook voor praktisch en middelbaar opgeleiden
                                                                                   betaalbaar blijft. Ook moeten alle inwoners in de regio   Waardevol en verbindend landschap
                                                                                   in een gezonde leefomgeving wonen. Het vinden van         Het gevarieerde landschap in de MRA is uniek en
                                                                                   een balans met economische groeimotoren vraagt om         waardevol. Het versterkt en verbindt de steden. Met de
2 Deze 175.000 woningen zijn als volgt verdeeld: circa 70.000 in Amsterdam, 53.000
in de genoemde zeven stadsharten en 52.000 op andere locaties in de MRA.
                                                                                                                                                                                                          5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Verstedelijkingsstrategie willen we de functies en kwaliteiten andere het zoeken naar tijdelijke waterbufferlocaties,      Het energiesysteem in de MRA staat daarom voor
van dat landschap verstevigen. Dat is de vijfde kernambitie.   bijvoorbeeld in het Oer-IJ en de Gooi en Vechtstreek, en    fundamentele vernieuwing. Warmte zal als energiebron een
Dit betekent bijvoorbeeld dat we gebieden met bijzondere       de bescherming van vitale en kwetsbare infrastructuur       grotere rol gaan spelen en duurzame bronnen als zon en
landschappelijke waarden – bijvoorbeeld Natura2000,            tegen overstromingen.                                       wind zullen fossiele brandstoffen vervangen. Gecombineerd
Natuurnetwerk Nederland, cultuurhistorische landschappen                                                                   met het feit dat het stroomgebruik blijft stijgen, stelt dat
– koesteren en waar nodig van een kwaliteitsimpuls voorzien.   Ecologie                                                    hoge eisen aan het elektriciteitsnet. Dat leidt tot lastige
We willen ook andere landschappen versterken, zodat            De biodiversiteit is in een paar decennia achteruit gehold. dilemma’s en forse investeringen voor netbeheerders. Al op
ze meer bijdragen aan recreatie, een vitale natuur, een        We moeten natuur de ruimte bieden, in een veerkrachtig      korte termijn doemen knelpunten op, ook in onze regio. Een
toekomstbestendige landbouw en het vasthouden en bergen        en robuust ecologisch systeem. Dat is een voorwaarde        taskforce van overheden en de netbeheerders adviseert
van water. Bij aanleg van infrastructuur en stedelijke en      voor herstel van de biodiversiteit en voor een gezonde      over het oplossen van deze knelpunten, samen met lokale
economische functies zorgen we dat die de landschappelijke     en aantrekkelijke leefomgeving. Tot 2027 werken we          partijen. De taskforce zal ook onderzoeken wat er in het
kwaliteiten mee helpen versterken.                             aan afronding van het Natuurnetwerk Nederland. Dit          energiesysteem nodig is om de Verstedelijkingsstrategie,
                                                               netwerk van onderling verbonden natuurgebieden legt         inclusief duurzame opwek, tot 2030 uit te voeren3 . Op
Toekomstbestendige systemen                                    de basis voor zo’n ecologisch systeem. Maar ook de          lange termijn werken we toe naar een geïntegreerd,
Een aantal systemen ‘draagt’ de verstedelijking in onze regio: gebieden buiten het Natuurnetwerk, binnen en buiten         hybride systeem dat een stabiele energievoorziening
water, ecologie, energie en mobiliteit. Voor een duurzame en   de stad, moeten we natuurinclusief inrichten en beheren:    waarborgt op basis van verschillende duurzame bronnen en
sterke toekomst van de metropoolregio moeten we ook deze       meer groen, een klimaatbestendige waterhuishouding          kleinschalige energiewinning. De langetermijnkeuzes voor
systemen op orde hebben.                                       en minder versnippering van landschap, verdroging en        het energiesysteem hebben gevolgen voor de ruimte. We
                                                               uitstoot van broeikasgassen. Zo’n aanpak is onderdeel       onderzoeken de komende tijd de consequenties van drie
Water                                                          van het nationale Programma Natuur van het Rijk en de       scenario’s: het concentreren van verstedelijking op plekken
Klimaatverandering en verdergaande verstedelijking hebben      provincies. Daarnaast ontwikkelen we Groene Zones:          waar netcapaciteit beschikbaar is en duurzame opweklocaties
grote invloed op ons watersysteem. Technische aanpassingen in  gebieden waar natuurwaarden samengaan met andere            dichtbij zijn, het concentreren van verstedelijking bij knopen
dat systeem zijn niet langer genoeg. Klimaatverandering vraagt functies, zoals waterbuffering, klimaatadaptatie, landbouw  in het energienet en het concentreren van energievragers in
om fundamentele aanpassingen in het gehele watersysteem        en recreatie. Dergelijke zones zijn in beeld tussen de      zelfvoorzienende clusters.
in samenhang met de ruimtelijke inrichting. De nadruk bij      duinen en het Groene Hart, tussen Spaarnwoude en de
een waterrobuuste inrichting ligt op het vasthouden van        Zaanstreek, tussen de Zaanstreek en het IJmeer, bij de      Mobiliteit
water. Dat betekent dat we overstromingsrisico’s beperken en   Oostvaardersoevers, door Almere en als groenblauwe          Het mobiliteitssysteem vraagt om een transitie: een
ruimte bieden voor et vasthouden en het bergen van water.      dooradering van het landbouwgebied van Flevoland            duurzame, gezonde en slimme mobiliteit, die het mensen
Dat we verstandig omgaan met drinkwater en zoetwater           en Noord-Holland. De Groene Zones sluiten aan op            gemakkelijk maakt om hun reis van deur tot deur te
opdat er ook bij langdurige droogte voldoende beschikbaar is.  ecologische verbindingen die tot diep in steden en dorpen   organiseren, op betaalbare wijze en beperkt afhankelijk
Bovendien moeten we de kwaliteit van ons water verbeteren.     doorlopen.                                                  van een eigen auto. We zien het mobiliteitssysteem als
Klimaatverandering en bijvoorbeeld de stijging van de                                                                      één samenhangend geheel van modaliteiten: lopen,
zeespiegel gaan door na 2050. Ruimtelijke ontwikkelingen       Energie                                                     fiets, openbaar vervoer en auto, met daartussen hubs
moeten daar nu al rekening mee houden. Rijk en regio zullen    Vanwege klimaatverandering, schaarser wordende              en overstappunten. Door woon- en werklocaties en
een integrale systeemvisie opstellen voor een waterrobuuste    fossiele brandstoffen en geopolitieke overwegingen          voorzieningen zoveel mogelijk in steden te concentreren,
en klimaatbestendige regio. Aandachtspunten zijn onder         moeten we de transitie maken naar duurzame energie.         vlakbij knooppunten van openbaar vervoer, bevorderen
                                                                                                                           3         Dat gebeurt mede op basis van de Regionale Energiestrategieën.
                                                                                                                                                                                                    6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>we dat mensen lopen, fietsen en gebruikmaken van het             Integraal te ontwikkelen gebieden                        Zaanstreek/Waterland
openbaar vervoer. Naast investeringen in de stedelijke           Wat betekent de Verstedelijkingsstrategie voor de        Hier zien we inclusieve steden in een authentiek en eigentijds
bereikbaarheid, is er op regionaal niveau een schaalsprong       bestaande landschappen, steden en economische centra     Hollands landschap. De groei van de stedelijke centra moet
in het mobiliteitssysteem nodig. Rijk en regio werken hieraan    in de MRA? Hoe kunnen we hun kracht en identiteit        gepaard gaan met sociaal-maatschappelijke versterking,
in het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. De             optimaal benutten en versterken? Dat werken we in        bijvoorbeeld via integrale plannen voor de stadsharten van
programmalijn Multimodaal Toekomstbeeld zal een gedragen         het Verstedelijkingsconcept uit voor zes deelgebieden:   Zaanstad en Purmerend en mogelijk versnelde ontwikkeling
eindbeeld (2040) geven voor de systeemkeuzes voor fiets,         Noordzeekanaalgebied/Zuid-Kennemerland,                  van de Achtersluispolder en de aanleg van de HOV-
openbaar vervoer en weg, geredeneerd vanuit de interactie        Zaanstreek/Waterland, Oostflank, Gooi en Vechtstreek/    verbinding ZaanIJ. De bodemdaling in veenweidegebieden
tussen de systemen vanuit de ketenbenadering (deur tot deur).    Diemerscheg, Zuidflank en Amsterdam.                     vormt een tweede belangrijke opgave. Samen met alle
Voor het wegverkeer wordt een redesign van het ringwegennet                                                               betrokkenen, waaronder agrarisch ondernemers, moeten
onderzocht, in samenhang met maatregelen op de corridors en      Noordzeekanaalgebied/Zuid-Kennemerland                   we hier van onderop werken aan een nieuwe toekomst.
beleidsmatige maatregelen. Door de A5 en de A9 onderdeel         Deze ‘kennis- en energiehotspot aan zee’ is zowel        Andere aandachtspunten in dit gebied zijn onder meer
te maken van de ring rond Amsterdam verdeelt het verkeer         de nautische toegangspoort van de MRA als een            het zoeken naar een tracé-alternatief voor de 380 kV-
zich evenwichtiger over het gehele wegennet van de MRA. Op       proeftuin voor toegepaste innovatie op het gebied        hoogspanningsleiding vanwege mogelijke versterking van het
delen van de binnenring (o.a. de A10 West) kan de focus dan      van duurzaamheid en circulaire economie. In het          elektriciteitsnet, en ruimtelijke inpassing van de verbinding
verschuiven naar het bestemmingsverkeer. In het openbaar         Noordzeekanaalgebied strijden diverse functies om de     A8-A9 in het landschap van het UNESCO Werelderfgoed
vervoer kan een schaalsprong in het regionale HOV nieuwe         ruimte: energietransitie, ontwikkeling van de circulaire Stelling van Amsterdam.
ontwikkelingsgebieden ontsluiten en ruimte vrijspelen op het     economie, landschap, water, wonen, werken, luchtvaart.
(inter)nationale spoornetwerk. Over drie trajecten hebben Rijk   We moeten hier keuzes maken. In de uitwerking van        Oostflank
en regio afspraken gemaakt. Eerste stap is het doortrekken van   de Verstedelijkingstrategie zullen we ons onder meer     De Oostflank levert een grote bijdrage aan de MRA
de Noord/Zuidlijn tussen Amsterdam-Zuid en Hoofddorp en          moeten uitspreken over eventuele uitbreiding van het     qua wonen, werken en recreëren. Nog steeds biedt de
het sluiten van de Amsterdamse metroring tussen Isolatorweg      havencomplex, wel of geen ruimtereservering in de        Flevopolder veel mogelijkheden om ruimschoots bij te dragen
en Amsterdam Centraal. Beide zijn gerelateerd aan de             Wijkermeerpolder voor bedrijventerrein, groen landschap  aan de grote regionale bouwprogramma’s. Met versnelling
ontwikkeling van de ZWASH-zone (Zuidwestkant Amsterdam-          met tijdelijke waterbuffering in het Oer-IJ, mogelijke   van de woningbouw in de stadsharten Almere en Lelystad
Schiphol-Hoofddorp-Amsterdam Zuidoost). Daarnaast hebben         versnelling van de woningbouw en reservering van extra   en stedelijke vernieuwing spelen we hierop in. Toevoegen
Rijk en regio de conclusie over de IJmeerlijn uit het MIRT-      ruimte voor energietransitie. Elke keuze heeft gevolgen  van woningbouw aan de stadsranden is noodzakelijk voor
onderzoek Amsterdam Bay Area onderschreven, namelijk dat         voor meerdere andere onderwerpen, die soms ook           het afronden van de stedenbouwkundige opzet van de
“een lightrailverbinding bij de in het onderzoek onderzochte     verder reiken dan het Noordzeekanaalgebied zelf. Deze    beide steden. De natuurrijke omgeving van Nationaal
programma’s voor wonen en werken (ca. 100.000 woningen en        vraagstukken worden uitgewerkt in samenhang met          Park Nieuw Land en het groene karakter van het stedelijke
40.000 arbeidsplaatsen), een kansrijke oplossing vormt om bij te de NOVI-gebiedsaanpak NZKG. Daarnaast moeten we          gebied bieden ook kansen om de vrijetijdseconomie verder
dragen aan de hoofdopgaven van het programma SBaB en aan         keuzes maken rond de regionale bereikbaarheid, de        te ontwikkelen. Het economisch profiel van dit nieuwe land
de verstedelijkingsopgave in de Oostflank van de MRA”.           integrale ontwikkeling van de drie OV-knooppunten        is nog volop in beweging. Lelystad krijgt steeds meer een
                                                                 in Haarlem, en het verbinden van Nationaal Park Zuid-    profiel als multimodale logistieke hub, mede dankzij de
                                                                 Kennemerland met Spaarnwoude en PARK21.                  economische kansen van Lelystad Airport. Het economisch
                                                                                                                          profiel van Almere ontwikkelt zich verder door versterking
                                                                                                                          van de transitiesectoren, onder andere met uitbreiding
                                                                                                                                                                                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>van het onderwijsaanbod. Andere opgaven in dit gebied zijn         hier keuzes maken over de leefkwaliteit rondom Schiphol   Fasering
onder meer de ontwikkeling van Almere Pampus inclusief de          in relatie tot de verstedelijking en de toekomst van de   Het Verstedelijkingsconcept geeft de koers aan voor de
ontsluiting via OV, weg en fiets en in aansluiting op de afspraken luchthaven. Ook de opgave om 800 hectare verrommeld       ontwikkeling van de regio tot 2050. Waarmee we ruimte
rond bijvoorbeeld de IJmeerlijn (en de potentiële versnelling      glastuinbouwgebied aan te pakken, hangt hiermee           bieden voor 325.000 woningen en 270.000 banen,
van de ontwikkeling); natuur- en landschapsontwikkeling in         samen. Voorts is in de Zuidflank een versnelling nodig    inclusief bijbehorende voorzieningen en infrastructuur
en om Markermeer en IJmeer, en de mogelijke aanleg van een         in de aanleg van recreatiegebieden en het toegankelijk    voor de grote transities. De ontwikkelingen zijn grofweg in
hyperconnectiviteitshub (cluster van datacenters) in Zeewolde.     maken van het landschap tussen de dorpen en steden.       te delen in twee hoofdlijnen die elk een volgordelijkheid in
                                                                   Dat krijgt onder meer gestalte in de ontwikkeling van en  de tijd kennen. Dit faseringsbeeld schetst nadrukkelijk de
Gooi en Vechtstreek/Diemerscheg                                    landschappelijke verbinding tussen de Westeinderscheg     gewenste ontwikkeling in de tijd. Niet alles kan tegelijkertijd.
Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van de             en PARK21, en de doorontwikkeling van de Amstelscheg.     Investeringsmogelijkheden zijn niet onbeperkt en er zijn
dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere, Amersfoort     Andere opgaven, verbonden aan de positie als              grenzen aan wat de markt aankan. Ook is maatschappelijk
en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen is dit een              internationale entree, zijn de integrale ontwikkeling van draagvlak een belangrijke factor.
prettige omgeving om te wonen, werken en recreëren. Een            de zone Haarlemmermeer-Schiphol-Zuidas-Amsterdam
opgave in dit gebied is de klimaatbestendige inrichting van de     Zuidoost/Duivendrecht-Diemen en het eventueel             Meerkernige ontwikkeling
ruimte in samenhang met het watersysteem. De regio verkent         doortrekken van de Noord/Zuidlijn van Amsterdam-Zuid      In fasering ligt in het komend decennium de nadruk op het
hiertoe bestaande en toekomstige knelpunten als gevolg van         naar Schiphol of Hoofddorp.                               verlichten van de druk op de woningmarkt met de bouw van
klimaatverandering - via de risicodialogen van het Deltaplan                                                                 175.000 woningen tot 2030. Waar mogelijk wordt nog verder
Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) - én de verstedelijkingsopgave.       Amsterdam                                                 versneld. Deze inzet op versnelde woningbouw willen we
Het gaat dan bijvoorbeeld over verdroging en extra belasting       Amsterdam is de kernstad van de metropoolregio,           gepaard laten gaan met het versterken van de meerkernige
door piekbuien. Voor deze knelpunten wordt een oplossing           met een zeer diverse bevolking en een grote               opzet van de metropoolregio. Accent ligt daarbij op de
gezocht in de regio. Eventuele restopgaven worden besproken        aantrekkingskracht. De kunst is om de demografische       ontwikkeling van de (hoog)stedelijke woonwerkmilieus
met het Rijk, via de gezamenlijke systeemstudie. Overige           en economische groei hand in hand te laten gaan           in de stadsharten in de MRA en het versterken van het
aandachtspunten in dit gebied zijn onder andere het versterken     met verbetering van het leefklimaat en gelijke kansen     economisch profiel in de kernen rond Amsterdam voor
van de OV-locaties aan Gooicorridor, ook in relatie tot integrale  voor alle inwoners. Opgaven hier zijn de bouw van         een meer evenwichtige werkgelegenheidsgroei in de
ontwikkeling van stadshart Hilversum, blijvende doorstroming       150.000 woningen met bijbehorende voorzieningen           MRA. Tegelijkertijd wordt er in alle kernen in de MRA
op de A1 en A27, en behoud en versterking van oude                 en werkruimtes binnen de bestaande stad tot 2050,         gebouwd om aan de vereiste 175.000 woningen te komen.
cultuurlandschappen.                                               het bevorderen van de bouw van sociale en middeldure      Deze meerkernige ontwikkeling ondersteunen we met
                                                                   huurwoningen en het versnellen van de bouwproductie       mobiliteitsmaatregelen en het aanpakken van knelpunten
Zuidflank                                                          tot 2030 in Haven-Stad en Amsterdam Zuidoost. Ook         in het energienet. Prioriteit ligt bij het in samenhang met
Dit deelgebied, Amstelland-Meerlanden, bruist van                  bínnen de stad wordt gestreefd naar meerkernigheid,       bereikbaarheid ontwikkelen van de internationale corridor
economische activiteit, bijvoorbeeld langs de internationale       door versterking van de centra in Noord, Nieuw-West       Zuidwest Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp, inclusief
corridor Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp en rond Schiphol             en Zuidoost en door de verdere ontwikkeling van de        Amsterdam Zuidoost, het verder ontwikkelen van de
en Greenport Aalsmeer. Dat trekt bedrijvigheid uit binnen-         Zuidas. Overige aandachtspunten zijn onder meer de        Westkant Amsterdam, bij centrumontwikkeling Almere aan
en buitenland. De behoefte aan woningen is groot, terwijl          omschakeling naar een autoluwe stad en de schaalsprong    de oostkant en het waar mogelijk additionele stappen zetten
nieuwbouw in dit gebied vanwege geluidsbelasting en                in het HOV die daarbij hoort, en het behouden en          ten aanzien van Amsterdam Bay Area. Klimaatadaptatie
luchtkwaliteitsnormen een uitdaging is. Rijk en regio moeten       versterken van de groene scheggen en landschappen.        en natuurinclusiviteit zijn integraal onderdeel van de
                                                                                                                                                                                             8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>ontwikkelingen. Daarnaast investeren we in het landschap in de   Daarnaast is de HOV-verbinding ZaanIJ voorwaardelijk
nabijheid van grote woningbouwlocaties, waar de recreatiedruk    voor verdere ontwikkeling ten noorden van het
hoog is of toeneemt en waar de leefkwaliteit onder druk staat.   IJ. Voor de grote transformatiegebieden rond het
Voor versnelling van woningbouw en de ontwikkeling van de        Noordzeekanaalgebied moeten keuzes worden gemaakt
grote woningbouwlocaties na 2030, moet in dit decennium          en maatwerkoplossingen worden uitgewerkt voor
een schaalsprong in het OV-systeem voorbereid en opgestart       ruimte voor woningbouw en bedrijvigheid, en bij verdere
worden.                                                          ontwikkelingen aan de zuidkant van de regio speelt de
                                                                 toekomstige ontwikkeling van Schiphol een belangrijke
Voor de energietransitie wordt de komende jaren het hybride      rol.
energiesysteem van de toekomst uitgewerkt. Een belangrijk
rol hierbij speelt besluitvorming over aanlanding wind op        Groenblauw netwerk
zee en de rol van het Noordzeekanaalgebied in het (inter)        In de meerkernige ontwikkeling wordt gelijk met
nationale energienetwerk. Dit besluit is mede bepalend voor      woningbouwontwikkeling geïnvesteerd in nabijgelegen
de ruimtevraag voor de energietransitie en of en waar een extra  landschap zoals Amstelscheg, Westeinderscheg en
380 kV-hoogspanningstracé door de regio noodzakelijk is.         Diemerscheg. Tot 2027 wordt het Natuurnetwerk
Naast de energietransitie kan ook de omschakeling naar een       Nederland afgerond en komende decennia wordt gestaag
circulaire economie leiden tot aanvullende ruimtevraag. Dit      doorgewerkt aan het toekomstbestendig ecologisch
alles speelt zich vooral af op de as Noordzeekanaalgebied-       systeem Markermeer-IJmeer. Hiermee wordt het rijke
Oostflank. Hoewel er met name na 2030 aanvullende ruimte         groenblauwe netwerk van de MRA versterkt. Tegelijkertijd
voor industriële bedrijvigheid nodig is, is hiervoor al op korte staat de komende tijd in het teken van het voorbereiden
termijn (voor 2023) een uitgekiende bedrijventerreinenstrategie  van enkele grote transities in het groenblauwe
met bijbehorende bestuurlijke afspraken nodig. Belangrijke       netwerk. Het gaat dan om de integrale aanpak van de
gebieden in dit verband zijn: Wijkermeerpolder, Houtrakpolder    veenweidegebieden en van het watersysteem in de Gooi
in het Noordzeekanaalgebied; Baanstee-Noord/De Purmer            en Vechtstreek en om de integrale systeemvisie voor
in Purmerend en buiten de MRA de Boekelermeerpolder in           een klimaatrobuuste regio. Kleine maatregelen uit deze
Alkmaar; en in de Oostflank Flevokust Haven en De Vaart. Deze    aanpakken en visies kunnen in het eerste decennium
strategie is ook van belang voor de ontwikkeling van de grote    uitvoering krijgen. De grotere maatregelen zullen na
transformatielocaties Haven-Stad en Achtersluispolder.           2030 uitgevoerd worden. Dan gaat het om gebieden
                                                                 inrichten voor piekwaterberging en in omschakelen naar
Na 2030 wordt de lijn van meerkernige ontwikkeling               ander grondgebruik bijvoorbeeld op vlak van landbouw.
voortgezet en zullen de grote ontwikkellocaties een steeds       Landschapsontwikkeling kan op al deze ingrepen
grotere rol gaan spelen in de bouwproductie, tenminste als de    meeliften.
noodzakelijke randvoorwaarden daarvoor gerealiseerd zijn.
Concreet gaat het dan om de metroprojecten doortrekken
Noord/Zuidlijn tot Hoofddorp, het sluiten van de metroring
in Amsterdam en de metroverbinding Amsterdam-Almere.
                                                                                                                          9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                  faciliteiten (een waterstoffabriek, onderstations, opslag         Gezonde leefomgeving
                                                                  waterstof) op land, deels op bestaande terreinen deels buiten     Zijn we bereid de maximale ruimte die de wetgever biedt,
Keuzevraagstukken                                                 het NZKG (in de provincie of Nederland)?                          te benutten om hogere grenswaarden te hanteren met als
van versie 2 naar versie 3                                                                                                          doel maximale menging van wonen en werken in de buurt
                                                                  Circulaire economie                                               van de haven mogelijk te maken rekening houdend met
Over de volgende onderwerpen en gebieden moeten nog keuzes        De circulaire transitie gaat om een transitie van alle            een brede definitie van leefkwaliteit?
worden gemaakt:                                                   bedrijven in een periode van 30 jaar, waarbij momenteel nog
                                                                  onduidelijk is of deze transitie gerealiseerd kan worden op       Waterbuffering (in samenhang met Toekomstbestendig
Noordzeekanaalgebied (NZKG) (i.s.m. NOVI-                         de bestaande haven-, industrie- en bedrijventerreinen of dat      ARK/NZK)
gebied NZKG)                                                      hiervoor significante additionele ruimte nodig is. Zijn we in dat Het Noordzeekanaal vormt samen met het Amsterdam-
                                                                  licht bereid om ruimte te reserveren en tot innovatie, deels op   Rijnkanaal onderdeel van de ruggengraat van het
In het Noordzeekanaalgebied wordt uitgegaan van de                bestaande terreinen deels daarbuiten?                             watersysteem in de regio. Bij piekbelasting is de
afspraken die in de Visie NZKG 2040 (vastgesteld door raden,                                                                        afvoercapaciteit op termijn niet robuust genoeg om deze
staten en de ministerraad in 2013) zijn gemaakt. Het gaat om      Transformatie                                                     pieken op te vangen. Daarvoor is het noodzakelijk dat er
afspraken over transformatie van gebieden naar gemengde           In samenhang met de woningbouw in Amsterdam en                    maatregelen worden getroffen. Een te onderzoeken optie
woonwerkgebieden onder een aantal voorwaarden (waarbij            Zaanstad worden bedrijventerreinen getransformeerd en is          is peilverhoging in het Noordzeekanaal. Daarnaast wordt
passendheid voor de zittende bedrijven die het aangaat een        er elders ruimte nodig om bedrijven die een andere locatie        gezocht naar ruimte voor tijdelijke waterbuffering. Zijn we
essentiële voorwaarde is) en het uitbreiden van havenactiviteiten zoeken te behouden voor de regio. Voor havengebonden              bereid een deel van het Oer-IJ te reserveren voor tijdelijke
onder voorwaarden (waarbij het eerst intensiveren van             activiteiten is gedeeltelijk nog ruimte in de haven en is er      waterbuffering?
bestaande terreinen een essentiële voorwaarde is). Anno 2021      wanneer voldoende is geïntensiveerd een reservering
is daar een aantal vraagstukken in het gebied bijgekomen. Het     aangewezen. Voor zogenaamde ‘droge’ bedrijventerreinen
valt daarnaast niet uit te sluiten dat daar in de toekomst nog    is mogelijk extra ruimte benodigd. Zijn we in dat licht bereid
additionele ruimteclaims bijkomen, bijvoorbeeld vanwege           om ruimte te reserveren voor bedrijven, deels op bestaande
hogere ambities op klimaatdoelen. Dit leidt tot een aantal nieuwe terreinen deels daarbuiten?
keuzevraagstukken en vraagt om innovatieve oplossingen in
het gebied. In het Verstedelijkingsconcept moeten daarvoor de     Gezien de aanvullende ruimtevraag voor bedrijventerrein
eerste bestuurlijke kaders worden geboden. Verdere uitwerking     in het Noordzeekanaalgebied:
en afwegingen vinden plaats in de Rijk-regio samenwerking in      Wijkermeerpolder: zijn we bereid in gesprek te gaan over het
het NOVI-gebied NZKG.                                             al dan niet benutten van een deel van de Wijkermeerpolder
                                                                  als reservering voor bedrijventerrein aanvullend op de reeds
Energietransitie (i.s.m. RES/CES/PEH)                             gemaakte reserveringen in de Visie NZKG? Zijn we bereid
De realisatie van windparken op zee vraagt om een aanlanding      andere locaties in de regio bij dit vraagstuk te betrekken
van de op zee gewonnen energie aan de Nederlandse kust. De        zoals Baanstee Noord/De Purmer in Purmerend en/of
omvang van de ruimteclaim van aanlanding van wind op zee in       Boekelermeer in Alkmaar of Almere en Lelystad inclusief de
de IJmond is nog onzeker. Zijn we in dat licht bereid om ruimte   daarbij behorende randvoorwaarden?
te reserveren voor de aanlanding van energie en benodigde
                                                                                                                                                                                             10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Schiphol (i.s.m. Luchtvaartnota)                                   Transformeren verrommeld glas                                • Vierde Hyperconnectiviteitshub
                                                                   Transformeren van het verrommeld glas kan een bijdrage         (i.s.m. inpassingsonderzoek vierde
Leefkwaliteit                                                      leveren aan de verbetering van de leefkwaliteit en een         hyperconnectiviteitshub / datacenterstrategie
De economische kansen in de Zuidflank hebben in veel gevallen      landschappelijke verbinding tussen de Westeinderscheg,         MRA)
te maken met de aanwezigheid van Schiphol, een economische         de Amstelscheg en het Groene Hart. Zijn we bereid              De MRA heeft nu een drietal clusters van
motor voor Nederland en de regio in het bijzonder. De vraag        mogelijkheden te creëren en te investeren in het opruimen      datacenters op zogenaamde hyperconnectiviteit.
is daarbij hoe Schiphol een robuuste ontwikkeling naar de          van verrommeld glas?                                           Deze clusters bieden de infrastructuur voor de
toekomst kan doormaken? Tegelijkertijd legt de luchthaven                                                                         digitale economie in de regio. De komende jaren
ook een grote claim op de ruimte in de omgeving, waarbij er        Overige keuzevraagstukken                                      is er nog uitbreidingsmogelijkheid, maar naar
beperkingen gelden voor de ontwikkelingsmogelijkheden van          •   Uitbreiding 380 kV-netwerk, een nieuw tracé                verwachting is deze in 2030 benut. Vanaf 2030
andere functies vanwege de geluid- en risicobelasting door             Niet alle energie die binnen de MRA nodig is, kan in       is een vierde hyperconnectiviteitscluster nodig.
de luchtvaart. Daarnaast beïnvloedt de aanwezigheid van                de MRA worden opgewekt. Een deel van de stroom             De voorbereidingstijd die hiervoor staat, vraagt
Schiphol ook de mogelijkheden om het areaal verrommeld glas            moet van elders worden getransporteerd. Hiervoor is        op korte termijn om een besluit over de locatie
(zo’n 800 hectare) te transformeren. Een knelpunt dat zich             uitbreiding van het landelijke energienetwerk nodig.       voor dit cluster. Uit locatieonderzoek komt een
voortsleept, waardoor de gebieden verder verpauperen, met              Daarvoor zijn verschillende tracés in beeld: twee door     voorkeurslocatie bij Almere/Zeewolde naar voren.
negatieve gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit en leefkwaliteit.     Noord-Holland en één door Flevoland. Het ministerie        Na een inpassingsonderzoek kan besloten worden
Het investeren in landschap en recreatie, in combinatie met            van EZK is beslissingsbevoegd. De regio kan laten          tot aanwijzing van deze locatie. Dit loopt via lokale
ecologie en verbetering van het watersysteem en uitvoeren van          weten hoe over deze verschillende tracés wordt             besluitvorming.
klimaatadaptieve maatregelen, kan bijdragen aan het verbeteren         gedacht. Welke overwegingen moeten vanuit de
van de leefkwaliteit in de directe omgeving van de luchthaven.         verstedelijkingsstrategie MRA worden meegeven aan
De keuze is hier om op de middellange termijn een ontwikkeling         het ministerie van EZK?
na te streven waarin de belangen van de luchtvaart, de ruimtelijk-
economische ontwikkeling en de leefkwaliteit met elkaar in         •   Waterbuffer/peilverhoging Amsterdam-Rijnkanaal (i.s.m.
evenwicht zijn. Dit vraagt om een integrale gebiedsaanpak              Toekomstbestendig ARK/NZK)
(samenwerking Luchtvaartnota en VS MRA) waarbij de centrale            Het Noordzeekanaal vormt samen met het Amsterdam-
vraag is:                                                              Rijnkanaal onderdeel van de ruggengraat van het
Wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw,                 watersysteem in de regio. Bij piekbelasting is de
leefomgevingskwaliteit, gezondheid en de ruimte voor luchtvaart        afvoercapaciteit op termijn niet robuust genoeg om
en welke keuzes zijn daarvoor nodig? En zijn we bereid te              deze pieken op te vangen. Daarvoor is het noodzakelijk
investeren in de leefkwaliteit in het gebied, bijvoorbeeld             dat maatregelen worden getroffen. Een te onderzoeken
in landschappelijke en recreatieve ontwikkelingen en                   optie is tijdelijke peilverhoging in het Amsterdam-
verbindingen?                                                          Rijnkanaal, wat op die momenten leidt tot een minder
                                                                       grote doorvaarhoogte bij de bruggen. Daarnaast wordt
                                                                       gezocht naar ruimte voor tijdelijke waterbuffering. Waar
                                                                       wordt een zoekgebied aangewezen voor de waterbuffer
                                                                       in het Vechtplassengebied?
                                                                                                                                                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>12</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>1. Inleiding en leeswijzer
                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                          gemeenten, provincies en het Rijk wordt geïntegreerd,       Deze systemen kennen hun eigen opgaven zoals het
Inleiding en leeswijzer                                   net als eerder gemaakte afspraken. De strategie geeft aan   oplossen van knelpunten en het verduurzamen en
                                                          waar we gezamenlijk met de regio naar toe willen. Hoe we    toekomstbestendig maken van de systemen. En soms
De Metropoolregio Amsterdam is een van de
                                                          voortbouwen aan een metropoolregio van grote klasse         zijn aanpassingen nodig om de voorziene verstedelijking
economische groeimotoren en belangrijkste sociale
                                                          met een menselijke maat. En hoe we samen werken aan         mogelijk te maken.
knooppunten van Nederland en doet mee in de
                                                          een duurzame en sociaal en economisch sterke MRA.
internationale top. De regio staat voor een aantal
                                                                                                                      Hoofdstuk 4 zoomt in op de verschillende deelgebieden
urgente, complexe en omvangrijke opgaven. De enorme
                                                          De Verstedelijkingsstrategie van de MRA wordt onderdeel     van de metropoolregio:
aantrekkingskracht van de regio brengt economisch
                                                          van de Omgevingsagenda Noordwest Nederland. Dit             •     Het Noordzeekanaalgebied, de IJmond en Zuid-
succes, maar zet de leefkwaliteit op onderdelen ook onder
                                                          is de gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale                 Kennemerland
druk. De afgelopen jaren concentreerde de groei zich
                                                          Omgevingsvisie (NOVI) en vormt het beleidskader en          •     Zaanstreek-Waterland
voornamelijk in en om Amsterdam. Dit heeft toenemende
                                                          de uitvoeringsagenda voor de samenwerking tussen            •     Oostflank MRA (Almere-Lelystad)
drukte en oplopende vastgoedprijzen tot gevolg. En als
                                                          Rijk en regio. Ook heeft de Verstedelijkingsstrategie       •     Gooi en Vechtstreek
de verdeling van de groei blijft zoals nu, dan groeien de
                                                          een wisselwerking met toekomstige provinciale en            •     Zuidflank MRA (Amstelland-Meerlanden)
verschillen in de regio, met een negatieve uitwerking
                                                          gemeentelijke omgevingsvisies en -agenda’s.                 •     Amsterdam
op de kansengelijkheid binnen de MRA. De vraag is dus
                                                                                                                      Daarbij gaat aandacht uit naar de karakteristiek van
hoe we de groei accommoderen op zo’n manier dat we
                                                          Leeswijzer                                                  het gebied en de bijdrage aan de regio en naar de
de leefkwaliteit en de economische kracht van de regio
                                                          In de volgende hoofdstukken wordt                           grote opgaven in het gebied en de maatregelen die
bestendigen. Daarbovenop komt dat transities nodig zijn
                                                          het Verstedelijkingsconcept van de                          daarvoor nodig zijn. De gebieden overlappen deels
om de regio ook in de verre toekomst bewoonbaar en
                                                          Metropoolregio Amsterdam uiteengezet.                       en opgaven raken elkaar. Zo werken keuzes voor het
leefbaar te houden.
                                                          Samen met de investeringsstrategie vormt dit de             Noordzeekanaalgebied door in de aangrenzende
                                                          Verstedelijkingsstrategie. Hoofdstuk 2 zet de ambities      deelgebieden en worden ontwikkelingen in de
Het schaalniveau van de Metropoolregio Amsterdam is
                                                          voor de verstedelijking van de regio op hoofdlijnen uiteen. Diemerscheg beïnvloed door keuzes in vrijwel elk
hierbij van groot belang. De regio vormt functioneel één
                                                          Naast het versterken van de identiteit en de kwaliteiten    deelgebied.
geheel: de MRA omspant het gebied waarbinnen het
                                                          van de Metropoolregio Amsterdam gaat daarbij expliciet
grootste deel van het woonwerkverkeer, de recreatieve
                                                          aandacht uit naar vijf kernambities:                        Hoofdstuk 5 benoemt de fasering en hoofdstuk 6 gaat
verplaatsingen en de verhuisbewegingen plaatsvindt.
                                                          •    Evenwichtige ontwikkeling van de meerkernige           in op de uitvoering van de benoemde opgaven en
Ontwikkelingen in het ene deel van de regio zijn
                                                               metropool                                              maatregelen. Dit laatste hoofdstuk is in deze versie nog
ook van betekenis voor inwoners elders in de MRA.
                                                          •    Veerkrachtige, schone en inclusieve economie           niet ingevuld.
En ontwikkelingen op de ene plek beïnvloeden het
                                                          •    Sociaal sterke metropool
functioneren van andere plekken in de MRA.
                                                          •    Duurzame metropool                                     In de bijlagen wordt een aantal recente bestuurlijke
                                                          •    Waardevol landschap dat de metropool verbindt          keuzes gerecapituleerd. Het gaat om opgaven en
Om de urgente, complexe en omvangrijke opgaven
                                                                                                                      ontwikkel- en inrichtingsprincipes die rechtstreeks
tot een goed einde te brengen, zetten het Rijk en de
                                                          Hoofdstuk 3 gaat in op de ruimtelijke systemen die de       voortkomen uit het proces om te komen tot de
MRA met de Verstedelijkingsstrategie samen de koers
                                                          verstedelijking dragen:                                     Verstedelijkingsstrategie. Deze geven richting aan de
uit voor de ontwikkeling op de middellange en lange
                                                          •    het watersysteem                                       koers die we voor de middellange en lange termijn volgen
termijn. In de strategie komen keuzes op het gebied van
                                                          •    het ecologisch systeem                                 en de verdere uitwerking daarvan. Ook zijn de relevante
woningbouw, werklocaties, mobiliteit, landschap, energie,
                                                          •    het energiesysteem                                     afspraken opgenomen uit BO Leefomgeving van juni
water en ecologie bij elkaar. Beleid van de afzonderlijke
                                                          •    het mobiliteitssysteem                                 2020 en BO-MIRT van november 2020.
                                                                                                                                                                               14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>2. De metropoolregio
          naar 2050 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>            Verstedelijkingsconcept 2050
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000       15.000 20.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2.1 Metropool van wereldklasse met
    menselijke maat
    De MRA is een metropool van grote klasse met        liefst zo’n 180 nationaliteiten. Een breed scala aan
    een menselijke maat. De inzet voor de verdere       bedrijven en instellingen maakt alledaagse diensten
    verstedelijking van de metropoolregio is om de      en producten permanent beschikbaar. Andere
    identiteit en kwaliteiten van de MRA te versterken. weten met hun innovaties en producties de ogen
    Gecombineerd met de urgente, complexe en            van de wereld op zich gericht. De Metropoolregio
    omvangrijke opgaven waar we voor staan, betekent    Amsterdam wil de meest inventieve regio van
    dit dat we inzetten op de ontwikkeling van een      Europa zijn met de best opgeleide bevolking. De
    duurzame meerkernige metropool die sociaal          verschillende delen van de regio kennen hun eigen
    en economisch sterk is en waar het landschap de     specifieke economische profiel en deze profielen
    metropoolregio verbindt.                            vullen elkaar aan tot een compleet economisch
                                                        spectrum, dat talent opleidt en aantrekt en op
    De kracht van verscheidenheid                       een aantal terreinen op een wereldwijd speelveld
    Verscheidenheid bepaalt de kracht van de            opereert.
    Metropoolregio Amsterdam. In 2050 zal dat niet
    anders zijn. Van de eeuwenoude binnensteden         Regionaal en internationaal sterk
    van Amsterdam, Haarlem en Weesp tot de groene       verbonden
    wijken in Hoofddorp en Almere; van grootstedelijk   De Metropoolregio Amsterdam is een sterk
    tot suburbaan en dorps; van stranden bij Zandvoort  verbonden regio. De stedelijke regio functioneert
    en Wijk aan Zee tot de heidevelden bij Hilversum    als één grote stad – als een samenhangend daily
    en Bussum. Weinig metropolen ter wereld kennen      urban system – met 2,5 miljoen inwoners, 300.000
    zo’n verscheidenheid op relatief kleine afstand     bedrijven en 1,5 miljoen banen. Veel mensen werken
    als de Metropoolregio Amsterdam. En die gaat        in een andere stad dan waar ze wonen. Inwoners
    veel dieper dan alleen in de landschappelijke en    kennen hun favoriete plekken om te winkelen, te
    stedelijke verschijningsvorm. Binnen de MRA geeft   stappen, te sporten of uit te waaien. Die plekken
    de bevolking iedere stad en elk dorp zijn eigen     kunnen verdeeld zijn over de hele regio, alhoewel
    couleur locale. Ook de afkomst van de bewoners in   grote bevolkingsgroepen ook zijn aangewezen op
    de regio weerspiegelt verscheidenheid, met maar     werk en voorzieningen in een beperkter gebied.
                                                                                                             17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>De metropoolregio omspant het gebied waarbinnen                                         sprake van relatieve sociaaleconomische gelijkheid.   De combinatie van de hoge leefkwaliteit, de
het meeste woonwerkverkeer plaatsvindt.                                                 Ook dat draagt in belangrijke mate bij aan de hoge    menselijke maat en de internationale oriëntatie is
Tegelijkertijd heeft de metropoolregio ook een                                          leefkwaliteit in de regio.                            een krachtige, maar het vergt flinke inspanningen
sterke band met de direct omliggende regio’s. Ook                                                                                             om deze voor iedereen in de MRA in stand te
daar wonen mensen die in de MRA werken, zijn                                            De afgelopen jaren, zeker vóór de coronacrisis,       houden. Daarbovenop komen de transitieopgaven
bedrijven gevestigd die producten en diensten                                           plukte de MRA in economisch opzicht de vruchten       richting een klimaatneutraal, klimaatadaptief,
leveren aan de inwoners en bedrijven in de MRA                                          van haar internationale aantrekkingskracht. Tegelijk  circulair en biodivers Nederland in 2050; die zijn
en is op het gebied van vrije tijd onderling veel                                       bleek hoe die ontwikkeling kan inwerken op de         al net zo urgent, complex en omvangrijk. Om
verkeer. Als een van de belangrijkste economische                                       leefkwaliteit en de menselijke maat. Het daily urban  deze ambities waar te maken, zijn substantiële
groeimotoren en het belangrijkste sociale en digitale                                   system dijt uit, maar de economische groei gaat       investeringen nodig, van publieke zijde maar
knooppunt van Nederland doet de metropoolregio                                          niet overal even hard en niet iedereen profiteert     zeker ook van private zijde. Andersom hebben
mee in de internationale top en is de regio ook                                         ervan. De woningmarkt staat onder hoogspanning        (internationale) investeerders het vertrouwen nodig
internationaal sterk verbonden. Via de luchthaven                                       en de tekorten op de arbeidsmarkt lopen op. De        dat de MRA een veilige, gezonde en aantrekkelijke
Schiphol, de haven en internationale treinen,                                           sociaaleconomische verschillen binnen de regio        leefomgeving biedt, ook op lange termijn.
via digitaal knooppunt AMS-IX en via de sociale                                         nemen toe. Dat is onwenselijk – omdat de plek waar
netwerken van de inwoners.                                                              je woont niet van invloed mag zijn op de kansen die
                                                                                        je krijgt, maar ook omdat praktisch en middelbaar
Menselijke maat en hoge leefkwaliteit                                                   opgeleide vaklieden onmisbaar zijn voor een goed
De metropoolregio heeft een internationale                                              functionerende metropoolregio.
oriëntatie, en weet die te combineren met de
menselijke maat en hoge leefkwaliteit1 . Een                                            In sommige gebieden heeft de groei van de
belangrijke bijdrage daaraan levert de meerkernige                                      economie (met de daarmee gepaard gaande
structuur van de metropool, met Amsterdam als                                           mobiliteit) negatieve gevolgen voor de leefkwaliteit
kernstad en op korte afstand een aantal nieuwe en                                       en de gezondheid van de leefomgeving.
historische steden en karakteristieke dorpen en met                                     Luchtverontreiniging en geluid zijn daar belangrijke
daartussen open, veelal waterrijke landschappen,                                        risicofactoren in. De luchtvaart van en naar Schiphol
groene scheggen tot diep in het stedelijke gebied                                       veroorzaakt een geluidsbelasting in een groot deel
en het grote open water van Markermeer, IJmeer                                          van de MRA en daarbuiten, maar er zijn ook andere
en Noordzee. Het landschap is een groenblauw                                            bronnen aan te wijzen van hinder door geluid,
raamwerk met een veelheid aan waarden en kansen.                                        fijnstof of geur. Gezondheid is een belangrijke
Het houdt de afzonderlijke steden herkenbaar en                                         component van de leefkwaliteit die we nastreven en
zorgt voor een uitgestrekt recreatiegebied dat voor                                     bij de ruimtelijke keuzes die we maken, maar ook de
iedereen in de regio dichtbij is, maar op dit moment                                    inrichting van de leefomgeving kan bijdragen aan
niet altijd toegankelijk. In verhouding met andere                                      het bevorderen van gezond gedrag, het voorkomen
West-Europese metropoolgebieden is in de MRA                                            van gezondheidsschade en het verbeteren van de
                                                                                        volksgezondheid.
1             Een hoge ‘leefkwaliteit’ is een breed begrip dat onder meer verwijst
naar een omgeving die in alle opzichten veilig, gezond en aantrekkelijk is, met kans op
woning en werk voor iedereen, goede onderwijs- en zorgvoorzieningen, een levendig
cultureel klimaat, een leefbare en hoogwaardige stedelijke omgeving en aantrekkelijke                                                                                                             18
landschappen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    Evenwichtige ontwikkeling van de
2.2 meerkernige metropool
    De bevolking en de economie van de MRA blijven                                    Maar een fors deel landt ook elders, in aanvulling op
    groeien. We willen die groeipotentie inzetten om de                               de behoefte die uit de deelregio’s zelf voortkomt. Door
    onderscheidende kwaliteiten verder te versterken:                                 een samenhangende spreiding van woningbouw en
    de combinatie van leefkwaliteit, menselijke maat en                               werkplekken, versterken we de afzonderlijke delen van de
    internationale oriëntatie, en de kenmerkende diversiteit.                         metropoolregio, wat van belang is om kansengelijkheid
    Om dat te bereiken, zetten we de meerkernige structuur                            te bevorderen. We beperken bovendien de reisafstanden
    van sterke steden en dorpen in een sterk landschap verder                         in het woonwerkverkeer en de extra arbeidsplaatsen zijn
    kracht bij.                                                                       vanuit meer woonwijken snel en betaalbaar te bereiken.
    Met het zoveel mogelijk spreiden van de groei over de                             Bijzondere aandacht gaat dus uit naar de ontwikkeling
    regio en deze bij voorkeur binnen stedelijk gebied te                             van knooppunten van openbaar vervoer. Daarbij maken
    realiseren, combineren we verschillende ambities. We                              we onderscheid tussen vier soorten knooppunten, elk met
    verminderen de druk op de woon- en werklocaties in                                een eigen profiel:
    de Amsterdamse agglomeratie1 en beperken de groei                                 •    Multimodale knooppunten: (hoog)stedelijk gemengd
    van de spitspendel richting Amsterdam. We benutten                                     woonwerkmilieu direct bereikbaar met bus, trein én
    de kwaliteiten van alle steden en dorpen in de MRA en                                  metro, met aanwezigheid van of potentie voor een
    komen tegemoet aan woningbehoeften per deelregio.                                      zwaar economisch programma.
    We houden de menselijke maat in stand en we behouden                              •    Stadsharten en regionale centra: (hoog)stedelijke
    zoveel mogelijk de open landschappen tussen de                                         gemengde woonwerkmilieus met veel stedelijke
    stedelijke gebieden in.                                                                voorzieningen, direct bereikbaar via bus en trein of
                                                                                           metro en met de potentie voor groei van economisch
    Nog steeds zal een groot deel van de behoefte                                          programma.
    aan woningen en werkplekken voortkomen uit de                                     •    Regionale centra: stedelijke gemengde
    Amsterdamse agglomeratie en daar ook worden                                            woonwerkmilieus met stedelijke voorzieningen,
    opgevangen. Ook binnen de stad en de agglomeratie                                      direct bereikbaar via bus en trein of metro en met de
    wordt spreiding over meerdere kernen nagestreefd, door                                 potentie voor een licht economische programma.
    ontwikkelingen bij de grote stations en stadsdeelcentra.                          •    Haltes: stedelijk woonmilieu direct bereikbaar via trein
                                                                                           of metro met potentie voor een licht commercieel
    1              De Amsterdamse agglomeratie is het aaneengesloten stedelijk gebied
    dat zich uitstrekt over Zaanstad, Diemen, Ouder-Amstel, Amstelveen en Amsterdam.
                                                                                                                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>     programma. De dichtheid kan variëren. Naarmate de      de ontwikkeling in zeven stadsharten (Almere, Haarlem,                       nieuwe steden tot complete steden. Een klein deel van de
     afstand naar de halte groter wordt, zal de dichtheid   Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend en Zaanstad).                      bouwproductie vindt plaats in uitbreidingswijken.
     soms minder worden, waardoor er ook suburbane          Tot 2030 is in de agglomeratie Amsterdam ruimte voor
     woonmilieus in de invloedssfeer van ‘haltes’ worden    zo’n 70.000 woningen en kunnen in de genoemde                                Met oog op de grote woningbehoefte wordt gezocht
     gerealiseerd.                                          stadsharten zo’n 53.000 woningen worden toegevoegd.                          naar mogelijkheden om de bouwproductie tot 2030
                                                            Het toevoegen van woningen en werkplekken vraagt ook                         te verhogen tot 220.000 woningen door realisatie op
Spreiding van de groei gaat niet vanzelf. Dat geldt in het  om investeringen in de lokale en regionale infrastructuur,                   een aantal grote locaties te versnellen3 . Rijk en regio
bijzonder voor de werkgelegenheid. De groei daarvan         de klimaatadaptatie en in de openbare ruimte, willen we                      verkennen de mogelijkheden om nog eens maximaal
concentreert zich in Amsterdam en het zuiden van de         bewerkstelligen dat deze ontwikkellocaties bijdragen aan                     45.000 woningen in de MRA al voor 2030 te bouwen,
metropoolregio, en laat zich niet zomaar verplaatsen.       een duurzame leefkwaliteit in de MRA als geheel en de                        verdeeld over vijf ontwikkellocaties:
Naar verwachting is met ruimtelijk-economisch beleid de     directe omgeving in het bijzonder.                                           •    Haven-Stad,
locatiekeuze van zo’n 10% van de banengroei op OV-                                                                                       •    Achtersluispolder in Zaanstad,
locaties te beïnvloeden. De inzet is om dit beïnvloedbare   Voor deze zeven stadsharten worden daarom integrale                          •    Hoofddorp centrum en westflank Haarlemmermeer,
aandeel te benutten om zeven stadsharten verspreid over     plannen gemaakt2 , met een samenhangende aanpak                              •    Almere Pampus,
de MRA te versterken, in aanvulling op de banengroei        en uitvoeringsstrategie voor zowel de toe te voegen                          •    Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht.
die uit de deelregio zelf voortkomt. Daarvoor zijn          bebouwing als de bestaande voorraad en de openbare                           Om deze versnelling waar te maken, moet aan de
aantrekkelijke hoogstedelijke woonwerkmilieus nodig op      ruimte. Deze omvat:                                                          randvoorwaarden worden voldaan. Dat betekent dat
korte afstand (maximaal vijftien minuten lopen) van een     •     het behouden en verbeteren van de leefbaarheid, de                     niet alleen de woningbouw wordt versneld, maar ook
intercitystation, die aansluiten op het economische profiel       ontmoetingsfunctie en aantrekkingskracht,                              andere maatregelen en projecten die daar een op een
van de omgeving. De versnelling van de woningbouw           •     een forse en versnelde woningbouwproductie,                            aan verbonden zijn, bijvoorbeeld op het gebied van
in deze stadsharten tot 2030 is een belangrijke             •     een noodzakelijke impuls aan de economische                            infrastructuur of klimaatadaptatie. De bereikbaarheid
randvoorwaarde voor een aantrekkelijk vestigingsmilieu.           profilering, structuurversterking en extra banen,                      vraagt om forse investeringen. Vanwege de lange
Naast de groei bij multimodale knooppunten en in            •     het klimaatbestendig maken,                                            doorlooptijd van grote infrastructuurprojecten zoals
stadsharten worden ook in regionale centra in de MRA        •     het benutten en optimaliseren van de ov-                               nieuwe metrolijnen, zullen deze pas medio jaren dertig
gemengde woonwerkmilieus ontwikkeld, door verdichting             bereikbaarheid en het langzame verkeer.                                tot ontlasting van het mobiliteitsnetwerk kunnen
met woningbouw in combinatie met commercieel                                                                                             leiden. Afhankelijk van de uiteindelijke snelheid van de
programma.                                                  Op ontwikkellocaties op overige plekken in de MRA                            verstedelijking kan dit mogelijk in een bepaalde periode
                                                            worden circa 52.000 woningen toegevoegd. Deze zijn                           tot knelpunten leiden. Hoe eerder de metroprojecten
Ontwikkeling tot 2030                                       ook goed bereikbaar per openbaar vervoer en dragen                           gereed zijn, hoe sneller de woningbouw gerealiseerd kan
Rijk en regio hebben afspraken gemaakt over de bouw         bij aan een divers, op de woningbehoefte aansluitend                         worden. Voor deze potentiële versnellingslocaties worden
van 175.000 woningen tot 2030. Veel ontwikkellocaties       aanbod. Een deel wordt gebouwd in regionale centra (met                      integrale gebiedsplannen uitgewerkt, waarvan de rijks-
kunnen door gemeenten gerealiseerd worden, zonder           name Amstelveen en de spoorzone Beverwijk) en andere                         regio-inzet wordt vastgesteld in BO MIRT november 2021.
dat Rijk-regio-samenwerking nodig is. Maar dat geldt        verdichtingslocaties, en een deel in nieuwbouwwijken die
niet voor alle ontwikkellocaties. Prioriteit voor Rijk-     al sinds lang geprojecteerd zijn als onderdeel van Lelystad                  In de periode tot 2030 landt een deel van de
regio-samenwerking hebben (1) de ontwikkeling in de         en Almere en bijdragen aan de doorgroei van deze                             binnenstedelijke bouwopgave in stedelijke
nabijheid van knooppunten in en om Amsterdam en (2)
                                                            2           Hier werken Rijk en regio aan binnen de programmalijn Bereikbare 3         Hierover zijn afspraken gemaakt in het BO-MIRT van najaar 2020.
                                                            Steden, onderdeel van Programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid.
                                                                                                                                                                                                                   20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>vernieuwingsgebieden. Hier wordt verdichting ingezet     woonwerkmilieus op goed bereikbaar plekken, vooral op         de nieuwbouwopgave te realiseren. Veel lijnen uit de
als deel van een integrale gebiedsgerichte aanpak die de knooppunten en stadsharten. Vrijkomende woningen in           Verstedelijkingsstrategie komen hierin samen. Denk
leefbaarheid in deze wijken en de sociaaleconomische     de bestaande voorraad lijken te kunnen voorzien in een        aan de bijdrage aan de leefkwaliteit en de sociaal-
positie van de huidige bewoners versterkt. Dat vraagt    groot deel van de vraag naar eengezinswoningen, al blijft     maatschappelijke afwegingen (kansengelijkheid,
om woningen in verschillende woonsegmenten,              er nog wel een kwalitatieve (vervangings)vraag waarvoor       vervoersarmoede, gezondheid). Aan de beoogde
voorzieningen en ruimte voor lokaal onder-nemerschap.    nieuwbouw wenselijk is. Om voldoende en bij de behoefte       evenwichtige ontwikkeling van de MRA, met haar
De ambitie is dat zittende bewoners per saldo baat       passende woningbouw te kunnen realiseren, blijft ook          dimensies van werkgelegenheid en betaalbare
hebben bij de verdichting. In vier gebieden werken Rijk  na 2030 gebouwd worden in kleinere steden en kernen           woningbouw. Aan voorwaarden en afwegingen die
en regio samen aan de stedelijke vernieuwing, binnen     en op grotere, reeds bekende uitbreidingslocaties in          voortkomen uit klimaatadaptiviteit en natuurinclusiviteit,
het Programma Leefbaarheid en Veiligheid: Amsterdam      Flevoland en Haarlemmermeer.                                  en uit de noodzakelijke transities in de water-, energie-
Zuidoost, Amsterdam Nieuw-West, Lelystad Oost en                                                                       en mobiliteitssystemen. En denk aan de verhouding tot
Zaandam Oost. Voor deze gebieden werkt het Rijk samen    Een groot aantal factoren speelt een rol bij de afweging      landschappelijke kwaliteiten en opgaven, waaronder
met decentrale overheden en maatschappelijke partners    waar, wanneer en hoe ruimte kan worden benut om               landbouw, recreatie, cultuurhistorie en natuur.
(zoals scholen, bedrijven, politie en woningcorporaties)
aan een langjarige maatwerkaanpak per gebied.
Ook in andere wijken en buurten met een stedelijke
                                                                                                  Totale MRA opgave 2030
                                                                                                            175.000 woningen
vernieuwingsopgave wordt maatwerk geleverd, waaraan
het Programma Leefbaarheid en Veiligheid met kennis,
expertise en het stimuleren van doorbraken een bijdrage
kan leveren. Een specifieke opgave ligt in de voormalige
groeikernen, waar grote delen van de stad gelijktijdig
verouderen. Dat gaat om Lelystad, Almere, Purmerend en
Haarlemmermeer.
                                                                     Amsterdam                                                                   Stadsharten
                                                                     70.000 woningen                                                             53.000 woningen
Lange termijn
                                                                                                                                                 allemaal binnen 1.200m
Na 2030 lijkt de behoefte aan nieuwe woningen                                                                                                    contour van stations
af te nemen, maar de prognoses kennen flinke
bandbreedtes. Vooralsnog wordt uitgegaan van een
bouwopgave van 75.000 woningen tussen 2030 en
2040 en nog eens 75.000 woningen tussen 2040
en 2050. De nieuwbouwvraag lijkt zich meer dan
in de periode tot 2030 te concentreren op (hoog)
stedelijke milieus, met een groot aandeel woningen
voor één- en tweepersoonshuishoudens die dichtbij
                                                                                                           overige reguliere
                                                                                                           woningproductie
voorzieningen, werk en openbaar vervoer willen wonen.
                                                                                                           o.a. Amstelveen en IJmond
De focus blijft zodoende liggen op de ontwikkeling van                                                     52.000 woningen
                                                                                                                                                                                  21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>            Meerkernige metropool
            Ontwikkelrichting 2050
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000       15.000 20.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>2.3 Veerkrachtige, schone en inclusieve
    economie
    De economie van 2050 is schoon, veerkrachtig, inclusief     We streven een goede match na tussen het aantal banen
    en internationaal georiënteerd. Dankzij de brede,           voor bepaalde opleidingsniveaus en de beroepsbevolking
    gevarieerde basis en een aantal bijzondere clusters         met die opleiding. Op dit moment laat de MRA een
    is er werk in alle categorieën van de arbeidsmarkt.         tekort zien aan werknemers met een middelbare
    In stadsharten, regionale centra en bij multimodale         opleiding. De tendens is dat dit tekort zich in de toekomst
    knooppunten komen levendige stadsomgevingen                 vooral bij praktisch opgeleiden manifesteert. Banen en
    tot bloei, met een gemengd gebruik en veel nieuwe           woningen moeten zich bovendien op een afstand van
    banen. Daarnaast kent de MRA bovenregionale clusters        elkaar bevinden die bereisbaar is voor de betreffende
    van bedrijvigheid en werkgelegenheid die zich niet of       werknemers, zowel qua tijdsbeslag als financieel. Daarin
    moeilijk met een stedelijke omgeving laten verenigen:       treedt de grootste discrepantie op bij praktisch en
    de haveneconomie van het Noordzeekanaalgebied               middelbaar opgeleiden: betaalbare woningbouw kent een
    en Flevokust Haven, de omgeving van de luchthavens,         andere verdeling over de regio dan de werkgelegenheid
    moderne glastuinbouw en grootschalige logistiek.            voor deze groepen.
    Voor de kennis- en innovatie-economie die vooral in         Economische profielen
    stedelijke en hoogstedelijke omgevingen een plek vindt,     Binnen de MRA concentreert de economische groei
    is de bereikbaarheid belangrijk, maar ook de leefkwaliteit. zich met name in Amsterdam en in de Zuidflank. Een
    Een hoogwaardige stedelijke omgeving, een levendig          groot deel van de gemengde woonwerkgebieden zal
    cultureel klimaat en een aantrekkelijke landschappelijke    ook in de toekomst in de Amsterdamse agglomeratie zijn
    omgeving dragen bij aan de internationale                   geconcentreerd. Om meer spreiding van werk in de MRA
    concurrentiekracht van de metropoolregio. Een andere        mogelijk te maken, versterken we de vestigingsmilieus
    vestigingsconditie is de arbeidsmarkt; de aanwezigheid      elders in de regio door ook daar in te zetten op gemengde
    van voldoende talent met opleidingen waar behoefte          woonwerkmilieus met een eigen onderscheidend profiel
    aan is. In de MRA zetten we in op een goede aansluiting     en een wenkend ontwikkelingsperspectief, voortbouwend
    van onderwijs op de arbeidsmarkt met oog voor de            op de bestaande economische karakteristiek. Een
    verschillende economische profielen binnen de MRA.          aantal steden heeft al een sterk economisch profiel. Zo
                                                                                                                            23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>is Hilversum mediastad, draait Aalsmeer om de sierteelt,                         woonwerkgebieden. Grootschalige woningbouw op              doelen (nieuwe en te verplaatsen bedrijven) te benutten
scheepsbouw en logistiek, is Lelystad een logistieke en                          bedrijventerreinen vergroot de sociaaleconomische          en nog onbenutte plancapaciteit gereserveerd te houden,
energiehub met een vliegveld voor zakenluchtvaart                                opgave om voldoende ruimte op de locatie of in de          en om deze toekomstige groeilocaties voor het personeel
(dat klaar is voor doorgroei als vakantieluchthaven)                             nabijheid te behouden voor lokaal voorzienende             uit de regio goed bereikbaar te maken.
en is Haarlem sterk in de creatieve en culturele                                 bedrijven en werkgelegenheid voor met name praktisch
sector. Met name voor Almere is het economische                                  geschoolden. Dat is een voorwaarde om te zorgen            Haveneconomie
profiel nog niet uitgekristalliseerd, vanwege de korte                           dat de reis tussen woon- en werkplaats voor praktisch      In de overgang van een fossiele, lineaire economie naar
bestaansgeschiedenis. Hier moet aan worden gewerkt                               geschoolden niet te lang en/of te kostbaar wordt.          een circulaire economie is een belangrijke rol weggelegd
door te investeren in de groei van technisch onderwijs                           Het ontwikkelen van productieve wijken, waarin een         voor het havengebied. Havens kunnen fungeren
op alle niveaus voor het ontwikkelen van een eigen                               deel van de bestaande bedrijven wordt gemengd met          als doorvoerhaven van hoogwaardige producten,
economische kracht1 . Er ligt al een basis door de circulaire                    woningbouw, is een cruciale opgave voor een economisch     vestigingsplaats van hoogwaardige industrie en bedrijven,
economie, een groeiende nichemarkt in Almere waar de                             evenwichtige metropool en kan bijdragen aan het            proeftuin voor nieuwe bedrijvigheid en als ecosysteem
komende jaren meer op ingezet gaat worden. Door het                              economische profiel van het gebied of de deelregio. Dat    met interacterende bedrijven, kennisinstellingen en
profiel in deze richting uit te werken, ontstaan kansen in                       vraagt om aandacht bij gebiedsontwikkelingen, ook al       publieke partijen2 . Hier liggen kansen om nieuwe kennis
Almere om nog meer dan nu bij te dragen aan de transities                        omdat bedrijfsruimte voor kleinschalige maakbedrijven en   te ontwikkelen, bedrijfsprocessen met elkaar te verbinden,
voor energie en circulaire economie, en op die manier                            stadsverzorgende bedrijven (net als sociale woningbouw)    maar ook om grondstoffen op te slaan en te bewerken
te profiteren van de economische groei die daarmee                               afhankelijk is van betaalbare huurprijzen en daardoor niet voor hergebruik.
samenhangt.                                                                      vanzelf door marktpartijen wordt gerealiseerd. Ook vraagt
                                                                                 het aandacht in de sfeer van de regelgeving.               Ook in de energietransitie is een belangrijke rol
Regionaal economische profielen zijn niet statisch. Ze                                                                                      weggelegd voor havens, vanwege de aanwezigheid
vragen om een regelmatige actualisering op basis van                             Ongemengde bedrijventerreinen                              van grote energievragers en de traditionele, maar
trends en ontwikkelingen in de markt. De MRA is dit jaar                         Niet ieder bedrijf leent zich voor menging met             eindigende doorvoerfunctie voor grondstoffen zoals
gestart met het opstellen van economische profielen. De                          woningbouw in ‘productieve wijken’. Voor deze bedrijven,   kolen. Het Noordzeekanaalgebied ontwikkelt zich
komende jaren wordt dat belangrijker. Ze zijn cruciaal voor                      die wel belangrijk zijn voor de werkgelegenheid in de      tot knooppunt van duurzame energie in de regio. De
het kwalitatief versterken van de regionale ontwikkeling,                        MRA, blijven ongemengde bedrijventerreinen nodig.          invulling van die functie is afhankelijk van nationale en
zodat optimaal kan worden geprofiteerd van de                                    Bij grootschalige transformatie van bedrijventerreinen     regionale keuzes (uiteengezet in de paragraaf over het
ontwikkeling van stadsharten en vestiging van bedrijven                          ontstaat de noodzaak voor alternatieve vestigingslocaties. Noordzeekanaalgebied).
op nieuwe regionale groeilocaties.                                               Tot 2040 heeft de MRA alle beschikbare harde en zachte
                                                                                 plancapaciteit nodig om te voorzien in de behoefte aan     Het havengebied is voor een blijvend sterke positie op
Productieve wijken                                                               bedrijventerreinen, zowel voor nieuwe bedrijven als        het internationale toneel en voor zijn spilfunctie in de
Een diverse en inclusieve economie die kansen biedt op                           bedrijven afkomstig van te transformeren terreinen. Die    nationale economie niet meer alleen afhankelijk van
werk voor iedereen, vraagt om ruimte voor de inpassing                           harde en zachte plancapaciteit is met name te vinden in    volumes, maar juist ook van de duurzaamheid van de
van productieve bedrijven in de stad. Dat geldt in het                           de gemeenten Lelystad en Almere, ten noorden van het IJ    bedrijfsvoering en de innovaties die daarbij horen. De
bijzonder bij transformatie van bedrijventerreinen.                              en Purmerend/Volendam-Edam, en in de Zuidflank (waar       haven kan met zijn innoverend vermogen de transitie in
De komende decennia worden tal van stedelijke                                    de vestigingsdruk van met name nieuwe bedrijven groot      de bredere regionale economie aanjagen.
bedrijventerreinen getransformeerd tot gemengde                                  is). Het is noodzakelijk om deze ruimte voor deze twee
1            Rijk en regio hebben hier afspraken over gemaakt in het BO-MIRT van                                                            2         Citaat uit de ontwerp-Havennota 2020-2030 van het ministerie van I&W
najaar 2020.
                                                                                                                                                                                                                           24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>De circulaire economie brengt, naast kennisgeoriënteerde                                 Op MRA-niveau is het belangrijk om de kansen die hier      Op drie locaties biedt de MRA vestigingsmogelijkheden
bedrijvigheid, ook behoefte met zich mee aan bedrijven                                   liggen te behouden en te benutten, in het bijzonder voor   voor datacenters die gebruik willen maken van
die materialen opslaan en bewerken voor hergebruik.                                      praktisch en middelbaar geschoolde werkgelegenheid.        hyperconnectiviteit, om extra digitale snelheid te kunnen
De energietransitie vraagt om nieuwe voorzieningen in                                    Voorwaarde daarvoor is dat die banen voor voldoende        aanbieden. Deze ‘hyperconnectiviteitshubs’ liggen in
het energienet voor bijvoorbeeld opslag en conversie.                                    werknemers goed en betaalbaar bereikbaar zijn. De groei    Haarlemmermeer (Schiphol) en Amsterdam (Science
Voor een deel zijn dat activiteiten waar milieucirkels aan                               van de woningbouw in de nabijheid (maar ook verderop       Park en Zuidoost). Het beleid is gericht op selectieve,
verbonden zijn. We houden rekening met de mogelijkheid                                   in de MRA en daarbuiten) loopt tegen beperkingen           geclusterde groei van deze hubs, en tegelijk lijkt in de
dat voorzieningen voor de circulaire economie en de                                      aan vanwege diezelfde aanwezigheid van Schiphol.           markt behoefte te bestaan aan een vierde hub. Voor de
traditionele economie gedurende enige tijd naast elkaar                                  Opgave in de Zuidflank is om de ontwikkelingsruimte die    locatie is een zoekgebied in beeld in Oosterwold, in de
zullen bestaan, wat een tijdelijk extra ruimtebeslag tot                                 er wel is, optimaal te benutten, onder de voorwaarden      gemeenten Almere en Zeewolde. Voor dit zoekgebied
gevolg heeft.                                                                            van veiligheid en gezondheid. We zoeken naar               volgt een integraal inpassingsonderzoek (paragraaf
                                                                                         maatwerkoplossingen in de ruimtelijke ontwikkeling         Oostflank).
Transformaties van bedrijventerreinen naar gemengde                                      en mogelijkheden via de herziening van het luchtruim
stedelijke milieus zijn in beeld in het oostelijk deel van het                           en hinderbeperking. Daarnaast zoeken we naar goede         Toerisme
Noordzeekanaalgebied, waar plannen in ontwikkeling zijn                                  oplossingen voor gebieden waar geen verstedelijking        Na de pandemie zal het (inter)nationale toerisme naar
voor Haven-Stad en ZaanIJ (de Achtersluispolder en het                                   mogelijk of wenselijk is, maar waar wel kansen liggen      verwachting weer aantrekken. De sector is goed voor
Hembrugterrein), en in het westelijke deel waar plannen                                  om de bijdrage aan de leefkwaliteit in de omgeving te      veel werkgelegenheid en miljarden omzet. Toeristen
worden ontwikkeld voor de Spoorzone van Beverwijk.                                       verbeteren met extensieve gebruiksfuncties. De aanpak      dragen bovendien bij aan het draagvlak voor culturele
                                                                                         van verrommelde glastuinbouwgebieden kan daar              voorzieningen, horeca en detailhandel – maar tegelijk zet
Luchthaveneconomie                                                                       onderdeel van zijn.                                        overtoerisme het voorzieningenniveau en de leefbaarheid
In absolute zin waren voor de coronapandemie de                                                                                                     voor inwoners onder druk. Het huidige beleid van
hoogste economische groeicijfers te vinden in de                                         Datacenters                                                de MRA is om toeristisch (en zakelijk) bezoek aan de
Zuidflank van de MRA. De aanwezigheid van Schiphol                                       De digitale infrastructuur groeit en alles wijst erop      metropoolregio te faciliteren, maar het ook te spreiden
is, naast de Greenport Aalsmeer, een belangrijke motor                                   dat deze groei zich doorzet. Conform de Nationale          in tijd en ruimte. Te grote druk op de meest populaire
voor deze werkgelegenheid . Het gaat om directe
                                              3
                                                                                         Omgevingsvisie gaat voor hyperscale datacenters (die       toeristische gebieden moet zo worden verlicht. Komend
en indirecte arbeidsplaatsen, zowel voor praktisch,                                      in bezit zijn van grote techbedrijven en alleen door hen   jaar voert de MRA grootschalig onderzoek uit naar
middelbaar als theoretisch geschoolden; te vinden op                                     worden gebruikt) de voorkeur uit naar locaties aan de      toeristische ontwikkelruimte in het licht van de gevolgen
het luchthavencomplex, op bedrijventerreinen en in                                       randen van Nederland, maar voor andere datacenters         voor de leefbaarheid. Afhankelijk daarvan wordt richting
kantoor- en hotelomgevingen. Schiphol is bovendien                                       liggen er mogelijkheden in de MRA. Daar worden             gekozen.
een belangrijke vestigingsfactor voor internationaal                                     wel voorwaarden aan verbonden over onder meer de
opererende bedrijven. Met Amsterdam is de Zuidflank het                                  energievoorziening, en het gebruik en het lozen van water.
enige deel van de MRA waar het aantal arbeidsplaatsen                                    De MRA heeft een Datacenterstrategie in voorbereiding
groter is dan de beroepsbevolking, vooral onder praktisch                                over onder meer de programmering en duurzaamheid.
en middelbaar opgeleiden.
3              Uit onderzoek van Decisio (Kamerstuk 31936, Nr.710, januari 2020) blijkt
dat er in totaal (direct en indirect) 114.000 banen (93.000 fte) met de aanwezigheid van
Schiphol zijn gemoeid. De toegevoegde waarde die hiermee samenhangt bedraagt €
10,4 miljard. Deze cijfers zijn exclusief de bijdrage aan het vestigingsklimaat.                                                                                                                              25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>            Veerkrachtige, schone en inclusieve economie
            Ontwikkelrichting 2050
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000       15.000 20.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>2.4 Sociaal sterke metropool
    Een sociaal-maatschappelijk sterke metropoolregio is        1.   kansengelijkheid en het terugdringen van segregatie,
    een metropoolregio zonder grote sociaaleconomische          2.   woonwerkbalans en het tegengaan van
    verschillen tussen gebieden, waar sprake is van                  vervoersarmoede,
    kansengelijkheid en een hoge leefkwaliteit. De              3.   gezondheid als verstedelijkingsopgave.
    Metropoolregio Amsterdam heeft daar een traditie in
    die we ook in de toekomst willen doorzetten. Met de         Inzet op de versterking van de meerkernige structuur
    Verstedelijkingsstrategie willen we bereiken dat de kansen  van de metropool en een samenhangende benadering
    en beperkingen die het ruimtelijk systeem biedt aan         van stad en landschap dragen hieraan bij, net als de
    individuen en groepen, eerlijk worden verdeeld over de      duurzaamheid van de verstedelijking. Tegelijk is duidelijk
    bevolking. Dat is een voorwaarde om met name praktisch      dat op deze punten nog een aantal uitdagingen en
    en middelbaar geschoolde groepen voor de MRA te             taaie vraagstukken resteren. Om naar oplossingen
    behouden – niet alleen van belang omdat de MRA een          toe te werken worden drie handelingsperspectieven
    open metropoolregio voor iedereen wil zijn, maar ook        geformuleerd.
    omdat werknemers in deze groepen essentieel zijn voor
    het instandhouden van maatschappelijke voorzieningen        Kansengelijkheid en het terugdringen
    en een compleet economisch aanbod.                          van segregatie
                                                                •    Belangrijkste uitdaging: tegengaan van
    De magneetwerking van de MRA mag niet ten koste gaan             kansenongelijkheid vanwege armoedeproblematiek
    van de leefkwaliteit. Extra hinder of gezondheidsschade          en (regionale) segregatie door het verbeteren van
    door nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen moet zoveel               de sociale balans in de MRA en van de kansen van
    mogelijk worden beperkt. Dat geldt in het bijzonder voor         (bewoners in) de gebieden met een lage ‘Sociaal-
    kwetsbaardere en minder kapitaalkrachtige groepen.               Economische Score’.
    Net als iedereen moeten zij kunnen delen in de baten van    •    Handelingsperspectief: o.a. afspraken over
    de ruimtelijke ontwikkeling en daar zo mogelijk nieuwe           woningbouw, woonruimteverdeling, betaalbaarheid,
    kansen aan ontlenen.                                             brede armoedeaanpak, voorzieningenplanning,
                                                                     de economische ontwikkeling en bereikbaarheid
    Op drie punten is via de Verstedelijkingsstrategie sociaal-      van kwetsbare gebieden; stedelijke vernieuwing als
    maatschappelijke versterking wenselijk:                          onderdeel van de metropolitane agenda.
                                                                                                                           27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Woonwerkbalans en het tegengaan van
vervoersarmoede
•  Belangrijkste uitdaging: zorgen voor een betere
   match tussen vraag en aanbod op de lokale en
   regionale arbeidsmarkt, om o.a. (vervoers)armoede,
   werknemerstekorten en onbenut potentieel tegen te
   gaan.
•  Handelingsperspectief: o.a. afspraken over
   differentiëren in (programmering en locaties van)
   wonen, werken en bereikbaarheid, in samenhang met
   o.a. arbeidsmarktbeleid en vervoersarmoedebeleid
   om de bereikbaarheid van werk en arbeidsparticipatie
   te vergroten.
Gezondheid als verstedelijkingsopgave
•  Belangrijkste uitdaging: balans tussen enerzijds de
   onderlinge nabijheid van wonen, werken, mobiliteit,
   groen en anderzijds het verbeteren van de fysieke
   leefomgeving ter bevordering van volksgezondheid
   en om gebiedsgebonden gezondheidsachterstanden
   te verkleinen.
•  Handelingsperspectief: o.a. locatiekeuzes wonen,
   werken, infrastructuur, energie, groen, maatregelen
   tegen verkeerslawaai, fijnstof en hittestress,
   investeren in vergroenen van de woonomgeving,
   verplaatsen van milieuhinderbronnen, en
   aanleggen van regionaal groen en fietsroutes voor
   woonwerkverkeer.
                                                        28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>            Sociaal maatschappelijk
            Verhouding type werkgelegenheid / type werknemers 2020
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000       15.000 20.000
                                                                     29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>2.5 Duurzame metropool
    De MRA wil haar aandeel nemen in de forse stappen        Zo is de keuze om woon- en woonwerklocaties vooral
    die nu moeten worden gezet voor een klimaatneutraal      binnenstedelijk te ontwikkelen, ook een keuze voor
    en klimaatbestendig Nederland met een volledig           duurzaamheid. Stedelijke verdichting nodigt inwoners
    circulaire economie en een rijke biodiversiteit in 2050. en bezoekers van de regio uit om te kiezen voor schone
    Nationaal en internationaal zijn daar afspraken over     en actieve vormen van vervoer, bevordert deelmobiliteit
    gemaakt, bijvoorbeeld in het Klimaatakkoord van Parijs   en beperkt het ruimtebeslag op het landschap. En
    en het daaropvolgende nationale Klimaatakkoord. Een      er ligt een aantal concrete duurzaamheidsopgaven
    duurzame ontwikkeling heeft betekenis voor alle vormen   die direct te maken hebben met hoe we de ruimte
    van ruimtegebruik en op alle schaalniveaus: van de       gebruiken, met name de bodemdaling van veengronden
    individuele woning tot de internationale netwerken.      en droogmakerijen, de overgang naar een circulaire
                                                             economie en een klimaatadaptieve inrichting binnen
    Dit betekent dat de metropoolregio in 2050 is            en buiten stedelijk gebied. Die drie opgaven komen
    aangepast aan en voorbereid op klimaatveranderingen,     hieronder aan de orde.
    dat het gebruik van eindige grondstoffen drastisch
    is teruggebracht en dat emissies van CO2 en andere       Bodemdaling
    broeikasgassen zijn teruggedrongen. Sleutels voor een    De bodemdaling in veenweidegebieden (Waterland,
    duurzame ontwikkeling zitten in transities binnen vier   Amstelscheg, Vechtstreek) is een gevolg van het oxideren
    systeemlagen in hun wisselwerking met de ruimtelijke     van veen. Daarbij komen broeikasgassen zoals CO2 vrij.
    inrichting: water, ecologie, energie en mobiliteit. In   De bodemdaling in droogmakerijen ontstaat door een
    hoofdstuk 3 zetten we uiteen hoe die transitie vorm      combinatie van inklinkende kleigronden en oxidatie van
    kan krijgen, zodanig dat de ruimtelijke ontwikkeling     veen. Dalende bodems kunnen ook gevolgen hebben
    van de MRA op lange termijn geënt kan worden op          voor onder meer het grondgebruik, het beheer van
    robuuste en veerkrachtige systemen. Maar die vier        infrastructuur en de kwaliteit van houten funderingen.
    systeemlagen vertellen niet het hele verhaal. Keuzes
    voor landschappelijke en stedelijke ontwikkeling         Het tempo waarin veen oxideert heeft te maken met
    hebben in veel gevallen ook een achtergrond in           het grondwaterpeil. Naarmate de grond natter is,
    duurzaamheidsambities.                                   daalt de bodem trager. Het huidige peilbeheer in veel
                                                                                                                      30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>agrarische veenweidegebieden, waarbij slootwater           richten op de metropoolregio als afzetgebied, en zo aan     is ook een natuur- en landschapsinclusieve landbouw
wordt weggepompt om de bodem voldoende droog               kortere voedselketens en kringlooplandbouw te werken.       die bijdraagt aan het behoud en vergroten van de
te houden voor agrarische productie, draagt bij aan                                                                    biodiversiteit. De landbouw binnen de MRA biedt ook
het tempo van de bodemdaling. Een optie om de              Transitie naar een circulaire MRA                           oplossingen om CO2 op te slaan en vast te houden, door
bodemdaling in veenweidegebieden tegen te gaan, is         Met de opgave om in 2050 volledig circulair te zijn, zullen het beheer van de bodem en gewaskeuze daar meer op te
om het grondwaterpeil structureel te verhogen. Dat         stromen en kringlopen meer en meer de structuur van         richten.
heeft al gauw gevolgen voor het grondgebruik. Dat          de regionale economie bepalen. Reststoffen van het ene
zou daarop afgestemd moeten worden, hetzij door een        bedrijf kunnen worden benut door een ander bedrijf,         In de MRA worden proeftuinen voor kringlooplandbouw
aangepaste agrarische bedrijfsvoering, hetzij door een     of door particulieren. Dat kan gaan om grondstoffen,        ingericht – Laag Holland, de Amstelscheg en Flevoland
keuze voor natuur of recreatie, of een combinatie van      restwarmte, CO2, afvalwater. De circulaire economie         komen daar bijvoorbeeld voor in aanmerking. In
de drie. Technische oplossingen (zoals drukdrainage        is een sterk innovatieve sector. Kennisontwikkeling         Lelystad is in samenwerking met het ministerie van
of onderwaterdrainage) zijn ook denkbaar en worden         en –toepassing zijn nauw verbonden. De MRA biedt            LNV de Boerderij van de Toekomst opgezet. Daarnaast
momenteel onderzocht op hun kansen en mogelijke            met haar sterke kenniseconomie goede voorwaarden            is Flevoland een van de vijf experimenteergebieden
effecten.                                                  voor broedplaatsen, zowel in een stedelijke als in een      Kringlooplandbouw in Nederland.
                                                           industriële omgeving.
Welke oplossing voor welk veenweidegebied het meest                                                                    Klimaatbestendige en waterrobuuste
in aanmerking komt, wordt uitgewerkt in integrale          Havens hebben een centrale rol in de transitie naar een     metropoolregio
gebiedsprocessen met alle betrokken partijen, zoals in     circulaire economie, die zich ontwikkelt zich tot een       Als gevolg van de klimaatverandering moeten we
Laag-Holland. In deze integrale gebiedsprocessen wordt     kernactiviteit in de haveneconomie. Ook op traditionele     rekening houden met een grotere toevloed van water
gezocht naar oplossingen die de bodemdaling tegengaan      bedrijventerreinen rond wijken en steden zal de circulaire  via de rivieren, een stijgende zeespiegel, extreme buien,
en op maatschappelijk draagvlak kunnen rekenen. Ook in     economie zich manifesteren, bijvoorbeeld voor het laden     maar ook perioden van hitte en extreme droogte. Dat
de Amstelscheg werken gebiedspartijen samen aan een        en lossen van afval en grondstoffen en de voorscheiding,    maakt klimaatadaptatie steeds belangrijker bij keuzes
integraal Gebiedsperspectief, waarin dit onderwerp wordt   en in wijken is bedrijfsruimte noodzakelijk voor lokale     in het ruimtelijk domein. Het vraagt van de regio een
meegenomen.                                                ambachten, herstelbedrijven en eventuele voorscheiding      klimaatbestendige en waterrobuuste ontwikkeling die
                                                           van materialen. Deze opgave vraagt zowel fysieke als        wateroverlast en waterschaarste zoveel mogelijk beperkt,
Eerste oorzaak van de bodemdaling in Flevoland is          milieuruimte en is niet in alle gevallen combineerbaar met  die het mogelijk maakt om snel en adequaat in te grijpen
het inklinken van klei. Dat is een natuurlijk proces dat   milieugevoelige functies.                                   in geval toch wateroverlast of -schaarste dreigt en die de
lang niet zoveel uitstoot van broeikasgassen tot gevolg                                                                gevolgen van zo’n crisis beperkt. Het vraagt daarnaast om
heeft als oxiderend veen, maar wel gevolgen kan            In de agrarische sector neemt de circulaire economie        een inrichting van stedelijk gebied die het ‘hitte-eiland’-
hebben voor het grondgebruik. Daarnaast is er sprake       de vorm aan van kringlooplandbouw. Dat zijn vormen          effect tempert.
van lokale veenpakketten die dicht op het oppervlakte      van landbouw met een duurzaam beheer van de bodem
zitten. Oxidatie van deze veenpakketten heeft (naast de    (waardoor de agrarische productiefunctie op lange           Klimaatbestendigheid en waterrobuustheid in 2050,
inklinking) nog meer daling tot gevolg. Bepaalde vormen    termijn behouden blijft), waarbij zo min mogelijk afval     betekent ook voorbereid zijn op het klimaat van de vijftig
van intensieve akkerbouw kunnen in een aantal gebieden     vrijkomt, de uitstoot van schadelijke stoffen zo klein      jaar erop, tot 2100. Het klimaat verandert snel en in de
op termijn niet meer haalbaar zijn. Dit kan een aanleiding mogelijk is en grondstoffen en eindproducten met zo min     tweede helft van deze eeuw zal de klimaatverandering
zijn voor betrokken landbouwbedrijven om zich meer te      mogelijk verliezen worden benut. Kringlooplandbouw          waarschijnlijk accelereren. Dat betekent dat ruimtelijke
                                                                                                                                                                                   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>ontwikkelingen van nu gedurende hun levensduur te
maken krijgen met een wezenlijk ander klimaat. Dat maakt
de urgentie om klimaatbestendig en waterrobuust te
zijn des te groter. Het betekent ook dat er steeds kortere
tijd zal zijn om keuzes te maken, ontwikkelingen voor
te bereiden en maatregelen uit te voeren. Wachten
met klimaatadaptieve maatregelen leidt ertoe dat
we over enkele jaren de ruimtelijke inrichting en het
watersysteem in veel landelijke en stedelijke gebieden
opnieuw moeten aanpassen, willen we ze leefbaar
houden en mogelijke schade beperken. In gebieden met
veel economische waarde, waar veel mensen wonen en
werken, is dat ingewikkeld en kostbaar. Enkele jaren voor
je uitschuiven of alleen rekenen met mogelijke scenario’s
tot 2050 resulteert al snel in miljarden euro’s aan extra
investeringen in de ruimtelijke inrichting van met name
stedelijk gebied en in het watersysteem. Kortom: hoe
eerder we beginnen met aanpassen, hoe beperkter de
uiteindelijke totaalkosten. Dat betekent dat ruimtelijke
ontwikkelingen ook op korte termijn moeten worden
getoetst aan alle scenario’s voor de lange termijn, met de
onzekerheden die hierin zitten. Bij ruimtelijke plannen en
projecten moeten we direct al de gehele levensduur in
beschouwing nemen en kijken naar de verre horizon van
2100.
                                                           32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Bij de transitie naar een klimaatadaptieve regio kan        graden tussen stedelijk en landelijk gebied. Reductie
gebruik worden gemaakt van de resultaten uit het proces     van hittestress werkt door in de inrichting van nieuwe
van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Een regio     en bestaande stedelijke gebieden, in het bijzonder
die klimaatadaptief is, is een regio waar:                  bij stedelijke verdichtingsprojecten. Voorbeelden
•    risico’s van overstroming beperkt zijn,                van verkoelende maatregelen zijn het creëren van
•    voldoende ruimte is om water vast te houden en te      meer schaduw in de stad en meer ruimte voor groen
     bergen, ook in periodes van hevige neerslag of grote   en bewegend water, zowel in het openbaar domein
     toevoer,                                               (parken, plantsoenen, groenstroken) als in het private
•    men niet afhankelijk is van meer drinkwater en         domein (inwoners en bedrijven stimuleren om daken,
     zoetwater dan beschikbaar is, ook niet bij langdurige  gevels of verharde tuinen te vergroenen). Op een groter
     droogte,                                               schaalniveau kunnen stedenbouwkundige keuzes helpen
•    stedelijke gebieden voldoende                          om verkoelende wind uit het buitengebied diep de stad in
     verkoelingsmogelijkheden bieden bij extreme hitte.     te laten waaien.
•    Een klimaatadaptieve regio moet bovendien
     weten om te gaan met de onzekerheden in                Omgaan met onzekerheden betekent dat ruimtelijke
     klimaatverandering.                                    ontwikkelingen ook op korte termijn worden getoetst
                                                            aan alle scenario’s voor de lange termijn. Elke nieuwe
De eerste drie punten bevinden zich op het raakvlak         ontwikkeling is klimaatadaptief ontworpen. Zo kunnen
van de ruimtelijke inrichting en het watersysteem. Dat      ingrepen vermeden worden die op lange termijn tot
watersysteem zit aan zijn limiet. Er is meer ruimte nodig   grote extra risico’s of kosten zullen leiden, en blijven
voor een natuurlijk waterbeheer, naast het technische       verschillende ontwikkelpaden open. Dat hoeft niet
watermanagement, op alle schaalniveaus – van de             altijd tot substantieel extra ruimtebeslag te leiden, want
straat tot het nationale watersysteem. De toenemende        klimaatadaptiviteit laat zich uitstekend combineren met
behoefte aan water moet worden teruggedrongen en de         andere doelstellingen. De landschappelijke structuur
beschikbaarheid van water voor nieuwe functies die veel     in de regio en de openbare ruimte in de stad kunnen
water nodig hebben, spreekt niet overal meer vanzelf.       er aantrekkelijker en in veel opzichten waardevoller
Nieuwe stedelijke ontwikkelingen kunnen leiden tot de       mee worden. Denk aan de landschapsbeleving,
noodzaak om bestaande waterkeringen te versterken.          gezondheidseffecten, de recreatieve kwaliteit,
Bij keuzes in het ruimtegebruik en in de inrichting van     economische kansen, maar zeker ook aan de
ontwikkelingsgebieden moeten die factoren worden            biodiversiteit, natuurkwaliteit en thermische energie
meegewogen en moet erop worden ingespeeld.                  vanuit oppervlaktewater en afvalwater.
Het vierde punt, reductie van hittestress, raakt de ambitie
van een gezonde leefomgeving. Vooral in stedelijk gebied
vormt hitte een steeds groter gezondheidsrisico. Bij een
hittegolf ontstaan temperatuurverschillen tot wel acht
                                                                                                                       33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>2.6 Waardevol landschap dat de
    metropool verbindt
    De landschappelijke variatie is een unieke,                 de lange duur kunnen handhaven en versterken. Dat geldt
    onderscheidende kwaliteit van de MRA. De                    des te nadrukkelijker in het licht van de economische en
    metropoolregio beschikt over cultuur- en                    demografische groei. Het behoud van de doorgaande
    natuurlandschappen, oude en nieuwe landschappen,            landschappelijke structuur, en de ontwikkeling van de
    en natte landschappen in de vorm van plassen, meren         landschapseenheden die daar deel van uitmaken, hebben
    en grote wateren zoals het IJmeer-Markermeer en de          een cruciale rol in het borgen van een goede leefkwaliteit
    zee. Samen vormen zij één doorgaande groenblauwe            voor iedereen in deze groeiende metropoolregio.
    structuur; het landschappelijk raamwerk van de MRA.
                                                                In de landschapsontwikkeling van de MRA maken we
    Het aaneengesloten landschap van de MRA versterkt de        onderscheid in vijf pijlers:
    steden en is essentieel voor het behouden en vergroten      1.   behoud en versterking van bijzondere
    van de biodiversiteit. Het draagt bij aan de identiteit van      landschappelijke waarden,
    het gebied, is een drager van cultuurhistorische waarden,   2.   landschappelijke versterking,
    biedt ontspanning en is productief als landbouwareaal.      3.   landschappelijke verbindingen,
    Een sterk landschap functioneert bovendien als              4.   landschapsinclusieve ontwikkeling,
    leverancier van een aantal groenblauwe diensten die         5.   beleving van het landschap.
    stuk voor stuk van belang zijn voor een hoge leefkwaliteit,
    zoals schone lucht, drinkwater, waterbuffering, verkoeling, 1 - Bijzondere waarden
    energie en de mentale gezondheid die verbonden is aan       Een aantal gebieden binnen de MRA kennen bijzondere
    een groene leefomgeving.                                    natuur- of erfgoedwaarden, of hebben een belangrijke
                                                                functie als recreatiegebied. Het zijn gebieden om te
    Hoewel in het spraakgebruik vaak een onderscheid wordt      koesteren, maar die in sommige gevallen wel om een
    gemaakt tussen stad en land, is die grens niet zo hard.     kwaliteitsimpuls vragen. De grootste concentraties
    Integendeel: landschappelijke structuren zetten zich        van natuurwaarden zijn te vinden in de gebieden die
    door in de stad, soms verscholen en soms uitgesproken.      behoren tot het Natuurnetwerk Nederland, waartoe
    Verschillende functies van het landschap (zoals natuur,     ook de natuurgebieden behoren die vallen onder het
    recreatie, water) kennen haarvaten al in de woonbuurt.      beschermde Europese netwerk Natura 2000. Twee
                                                                gebieden hebben het predicaat ‘Nationaal Park’: Zuid-
    De landschappelijke waarden en groenblauwe diensten         Kennemerland en Nieuw Land. Erfgoedwaarden zijn in het
    vragen allemaal aandacht en onderhoud, willen we ze op
                                                                                                                           34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>bijzonder aanwezig in de drie Unesco-werelderfgoederen  al aan. Het zijn de gebieden waarmee we aan de            andere opgaven aan te pakken. Een voorbeeld is PARK21
in de MRA. Naast de grachtengordel van Amsterdam        slag zijn of aan de slag moeten. Dat gaat lang niet       en mogelijk ook de Westeinderscheg.
zijn dat de landschappelijke werelderfgoederen van de   alleen om verstedelijking in de beperkte zin van het
Beemster en de Stelling van Amsterdam. De laatste wordt woord: de bouw van stedelijke en industriële functies     Vaak is in één gebied meer dan één opgave aan de
in de zomer van 2021 mogelijk uitgebreid met de Nieuwe  en infrastructuur. In veel landschappen wordt de          orde. Ambitie bij de landschappelijke versterking is dat
Hollandse Waterlinie tot het werelderfgoed Hollandse    ontwikkeling aangejaagd door een andere factor. Dat       functionele ingrepen in het landschap steeds ook de
Waterlinies. Andere landschappen met bijzondere         kan de behoefte aan verbetering van de leefkwaliteit      beleving vergroten en bijdragen aan de toegankelijkheid,
cultuurhistorische waarden zijn in Noord-Holland de     van de omgeving zijn, bijvoorbeeld in gebieden met        en andersom, dat ingrepen om de landschappelijke
‘bijzondere provinciale landschappen’.                  tekorten aan groen in de woonomgeving of direct bij       beleving te vergroten ook andere doelen dienen.
                                                        de kernen (zoals het oosten van Haarlemmermeer en
Ook de open en weidse landbouwgebieden                  de Westeinderscheg). Meer specifiek kan de opvang         3 - Landschappelijke verbindingen
zijn een belangrijk onderdeel van de cultuur en         of regulering van de groeiende recreatieve druk een       Eigen aan de MRA is niet alleen de diversiteit aan
historie van de regio, maar deze zijn niet altijd       aanleiding zijn. Dat speelt bijvoorbeeld in de scheggen   landschappen, maar ook de aaneengesloten groenblauwe
beschermd. Deze karakteristieke landschappen zijn       rond Amsterdam en in natuur- en landbouwgebieden          structuur. De steden en dorpen liggen in het landschap –
afhankelijk van het agrarische grondgebruik. Goede      rondom de steden van de MRA, maar bijvoorbeeld ook        daarin onderscheidt de MRA zich van de meeste andere
landbouwgronden blijven bovendien noodzakelijk voor     bij kwetsbare natuurgebieden. De noodzaak om tot een      metropolitane gebieden in de wereld. Juist omdat de
de voedselvoorziening en ook voor de transitieopgave    waterrobuuste, klimaatadaptieve inrichting te komen       landschappen verbonden zijn, kunnen ze hun bijdrage
naar kringlooplandbouw, de productie van duurzaam       kan landschappelijke versterking aanjagen in gebieden     leveren aan de leefkwaliteit en menselijke maat in de
streekvoedsel en het verkorten van de voedselketen. Bij die met verdroging of verzilting te maken hebben en       MRA. Dat maakt de landschappelijke verbindingen
afwegingen over ruimteclaims in het landschap moet het  ook natuurontwikkeling geeft kans op landschappelijke     belangrijk, ook buiten de ecologische verbindingen die
behoud van goede landbouwgronden daarom altijd een      versterking. In de Zuidflank is de noodzakelijke sanering zijn opgenomen in het Natuurnetwerk Nederland. De
criterium zijn.                                         van verouderde glastuinbouwgebieden een directe           beoogde landschappelijke verbindingen versterken
                                                        aanleiding.                                               zowel de recreatieve mogelijkheden voor bewoners en
In de gebieden met bijzondere waarden kunnen                                                                      bezoekers, als de biodiversiteit en de vitaliteit van de
maatregelen nodig zijn om de landschappelijke           Het kan ook om duurzaamheidsambities gaan: het            natuur. Als ze historische lijnen of structuren volgen, zoals
hoofdfunctie of kernwaarde (voor natuur, recreatie,     beperken van de bodemdaling of de aanleg van nieuwe       het Oer-IJ of de Stelling van Amsterdam, ondersteunen
cultuurhistorie en landbouw) te behouden of te          bossen. Het Rijk en de twaalf provincies hebben zich      ze ook de cultuurhistorische waarde van het landschap.
versterken. Het kan bijvoorbeeld wenselijk zijn om de   voorgenomen om 37.000 hectare nieuw bos aan te            Veel verbindingen moeten worden verbeterd om goed
recreatiedruk weg te leiden van gebieden met kwetsbare  planten. Het vasthouden van CO2 en het vergroten van      te functioneren. Ze hebben niet altijd een inrichting die
natuurwaarden (zoals de duinen) door de aanleg van      de biodiversiteit behoren tot de beweegredenen achter     bij de verbindende functie past en er moeten barrières
recreatiegebieden en toegankelijk agrarisch landschap   deze nationale Bossenstrategie, net als de functie voor   worden genomen, vooral van grote infrastructuur.
nabij steden en dorpen.                                 de recreatie, de bijdrage aan de klimaatadaptiviteit en
                                                        de productie van hout als duurzaam en hoogwaardig         4 - Landschapsinclusieve ontwikkeling
2 - Landschappelijke versterking                        bouwmateriaal. Een deel van de 37.000 hectare kan goed    De groei in de MRA brengt ook ingrepen met zich mee
Het landschap is voortdurend in beweging en in          in de MRA worden aangelegd, in landschapstypen die        die zich moeilijk laten combineren met de beleving
een aantal gebieden kondigt de verandering zich         zich daarvoor lenen en waar bossen kunnen helpen om       van het landschap. Die spanning bestaat vooral bij
                                                                                                                                                                                35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>nieuwe verkeersinfrastructuur en uitbreidingen van          als de steden drukker worden. Dat maakt aandacht voor                                 verhelpen, maar ook om toe te werken naar een beter
het energienetwerk (zoals leidingen en opwekking)           beleving, de recreatieve functie, toegankelijkheid en stad-                           systeem om het beheer te bekostigen.
en bij bedrijventerreinen en nieuwe woonwijken. Het         landverbindingen (de scheggen en stadsranden) op zijn
ontwikkelprincipe van een ‘landschapsinclusieve             plaats bij ruimtelijke ingrepen die invloed hebben op het                             2.        Het doorontwikkelen van de bestaande
ontwikkeling’ betekent dat als voor zo’n ingreep wordt      landschap.                                                                            recreatieve structuur. Dit behelst onder meer de
gekozen, de landschappelijke kwaliteit deel uitmaakt                                                                                              lopende ontwikkeling van landschapsparken (zoals
van de afweging en zo mogelijk geïntegreerd wordt in de     Aan de basis van de landschapsbeleving staat een uit                                  PARK21 in Haarlemmermeer en de Noorder IJplas
oplossing. Dat gaat verder dan een zorgvuldige inpassing;   te bouwen MRA-dekkende recreatieve structuur. Die                                     tussen Amsterdam en Zaandam), de doorontwikkeling
het betekent ook dat parallel of anticiperend wordt         begint idealiter bij de voordeur, loopt via groenzones                                van Spaarnwoude en de lopende ontwikkeling van
geïnvesteerd in compensatie van de verloren gegane          in de stad naar stadsparken en via aantrekkelijke                                     gebieden rondom de natuurkernen van Nationale Parken
waarden, op of direct rondom de locatie of het tracé.       stad-landverbindingen naar het buitengebied.                                          Zuid-Kennemerland en Nieuw Land, die de natuur
                                                            Cultuurhistorische structuren spelen hier een belangrijke                             beleefbaar en toegankelijk moeten maken zonder de
Ruimtedruk van infrastructuur en/of stedelijke en           rol in, zoals rivieren, waterlopen en dijken. Onderdelen zijn                         ecologische waarde van de natuurkernen zelf aan te
economische functies kan leiden keuzesituaties die zich     zowel landschapsparken1 als goede routestructuren en                                  tasten. Bij het doorontwikkelen vragen vooral stadsranden
niet of niet eenvoudig met het ontwikkelprincipe van        spreiding van bestemmingen.                                                           en groene verbindingen in de stad aandacht, zeker
een landschapsinclusieve ontwikkeling laten oplossen.                                                                                             waar de recreatieve druk hoog is. Onderdeel van het
Op locaties waar infrastructuur en/of stedelijke en         Om te komen tot een MRA-dekkende recreatieve                                          ‘doorontwikkelen’ is ook het op orde houden dan wel
economische ontwikkeling noodzakelijk wordt bevonden,       structuur van goede kwaliteit, die berekend is op                                     verbeteren van de bereikbaarheid. Sommige gebieden
en landschappelijke waarden daar niet zonder netto          de verwachte bevolkingsgroei en toename van de                                        kennen een hoge recreatiedruk en het verkeer erheen
kwaliteitsverlies in geïntegreerd kunnen worden, krijgt het gebruiksdruk van de MRA, is een schaalsprong nodig in                                 zorgt op topdagen voor congestie. Om de bereikbaarheid
ontwikkel- en inrichtingsprincipe van een ‘ruimhartige      het recreatieve netwerk. Dat vraagt om een drievoudige                                per openbaar vervoer te verbeteren, wordt het concept
compensatie’ invulling op grotere afstand. Dat laat de      aanpak:                                                                               van de ‘buitenpoorten’ doorontwikkeld. Dit zijn
noodzaak van een goede landschappelijke inpassing                                                                                                 halteplaatsen die direct toegang bieden tot recreatie- en
onverlet.                                                   1.            Versterking van de bestaande recreatieve                                natuurgebieden. De eerste pilot is afgerond (Santpoort-
                                                            structuur (waar deze sleets is en/of schakels mist).                                  Noord) en vier nieuwe potentiële buitenpoorten worden
5 - Beleving van het landschap                              Verantwoordelijkheden voor recreatieve voorzieningen                                  onderzocht (Bussum-Zuid, Wormerveer, Haarlem-
Dankzij de meerkernige stedelijke structuur van de          die niet onder een recreatieschap vallen, zijn versnipperd                            Spaarnwoude en Castricum).
MRA is het landschap nooit ver weg. Een van de              over een groot aantal organisaties en een adequaat
ontwikkelprincipes in de Verstedelijkingsstrategie luidt    en helder financieel kader ontbreekt. Deze situatie                                   3.        Het anticiperen op de toekomstige groei
dat vanaf iedere woning binnen vijftien minuten fietsen     leidt tot achterstanden in het beheer en ontbrekende                                  en de recreatieve behoefte van de bewoners. Hierin
een aantrekkelijk landschap bereikbaar is. Zo levert het    schakels in het netwerk. Aanleg van nieuwe gebieden                                   hebben de gebieden die hierboven zijn benoemd voor
landschap een belangrijke bijdrage aan de leefkwaliteit     en verbindingen vermindert de recreatieve druk op                                     ‘landschappelijke versterking’ en ‘landschappelijke
en de menselijke maat. Of het nu is om stil te genieten van kwetsbare natuurgebieden. De opgave is niet alleen om                                 verbindingen’ een belangrijke rol. Hier liggen de beste
de natuur of om een festival te bezoeken, om een rondje     deze knelpunten in de huidige recreatieve structuur te                                kansen om de aantrekkelijkheid en capaciteit voor
te sporten of een dag op het water door te brengen. De      1             Onder een landschapspark verstaan we een deel van het natuur- of        recreatief bezoek te vergroten, respectievelijk het
                                                            cultuurlandschap, gelegen direct binnen de stedelijke invloedssfeer, waar specifieke
behoefte aan recreatie in landschap nabij de steden groeit  voorzieningen zijn getroffen voor openbare openluchtrecreatie en hoge recreatieve     recreatieve netwerk uit te breiden.
                                                            gebruiksdruk. Landschapsparken hebben een flinke maat en schaal, ze zijn groter
                                                            dan parken in het stedelijk gebied en kleiner dan de oorspronkelijke landschappelijke
                                                            eenheden. Door deze maat is er veel ruimte om recreatieve, productieve,
                                                            cultuurhistorische en ecologische waarden te verenigen. Het zijn dan ook vaak rijk                                                              36
                                                            gevarieerde gebieden (denk aan het Twiske, het Amsterdamse Bos, de Tuinen van
                                                            West, het Diemerbos en Spaarnwoude).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>            Waardevol en verbindend landschap
            Ontwikkelrichting 2050
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000       15.000 20.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>3. Toekomstbestendige
            systemen38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>3.1 Water
    Voldoende water met goede kwaliteit, veilig
    en voorbereid op de toekomst
    Tot dusver slagen we er doorgaans in om het               De ambitie is om ervoor te zorgen dat de MRA op zo’n
    watersysteem met technische middelen aan te passen        manier wordt ontwikkeld, dat er geen onvoorziene,
    aan het bestaande of gewenste grondgebruik, verzekerd     nadelige effecten (afwenteling) ontstaan voor het
    te blijven van voldoende zoetwater, én watersnood en      watersysteem en de klimaatbestendigheid van de
    substantiële wateroverlast te voorkomen. Maar de druk     regio. Dit betekent onder meer dat we streven naar
    op het watersysteem loopt op. Klimaatverandering vraagt   een metropoolregio waar de wijze van bouwen (op
    een klimaatadaptieve en waterrobuuste ruimtelijke         niveau van woningen, wijken en regio) niet leidt tot extra
    inrichting. Naast de klimaatverandering zorgen ook        belasting van het watersysteem of tot een hoger risico bij
    ruimtelijk-economische ontwikkelingen voor toenemende     overstromingen. Of, als dat niet mogelijk is, een oplossing
    druk op het watersysteem. Stedelijke en economische       voor het watersysteem waarbij de consequenties (kosten,
    ontwikkeling hebben een toenemende vraag naar water       planning, ruimte) expliciet worden meegenomen in de
    tot gevolg, waar niet voor alle doeleinden zonder meer in businesscase van de verstedelijking. Met name in landelijk
    voorzien kan worden. Het beïnvloedt ook de belasting van  gebied kunnen de effecten van klimaatverandering ook
    het watersysteem, bijvoorbeeld doordat extra verharding   tot gevolg hebben dat het huidige grondgebruik niet
    bij extreme buien leidt tot een grotere waterafvoer en    meer houdbaar is, bijvoorbeeld in tijden van droogte.
    doordat meer afvalstoffen in het watersysteem terecht     Dat kan aanpassing van het grondgebruik en/of
    komen. Dit vergroot de opgaves om wateroverlast,          functieverandering tot gevolg hebben.
    watertekort en verzilting tegen te gaan en om te
    werken aan een structureel betere waterkwaliteit. Ook     De klimaatverandering zet ook na 2050 door. De
    de druk op waterveiligheid neemt toe. Uitbreidingen       zeespiegel zal nog lange tijd doorstijgen. Vandaar ook dat
    van woningbouw en bedrijvigheid kunnen zwaardere          voor dit vraagstuk maar ook de doorwerking hiervan in de
    waterkeringen noodzakelijk maken. Daarnaast neemt de      ruimtelijke ontwikkeling verder gekeken moet worden dan
    druk op waterkeringen toe door klimaatverandering en      2050.
    keuzes in waterbeschikbaarheid (bijvoorbeeld peilopzet).
                                                                                                                          39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Waterrobuuste inrichting                                         is van een hoog plaatselijk risico, ofwel worden      Zo’n oplossing zou van agrariërs vragen om na te denken
Voor een waterrobuuste inrichting is een betere                  voldoende robuust aangelegd. Bij ontwikkelingen       over andere teelten of om een ander grondgebruik. De
wisselwerking tussen ruimtegebruik en watersysteem               in kwetsbare gebieden is voldoende aandacht voor      inrichting van de stad kan bijdragen aan de kwaliteit van
noodzakelijk. Dat betekent:                                      calamiteitenbeheersing, bijvoorbeeld door rekening    grond- en oppervlaktewater door plekken met een hoge
                                                                 te houden met evacuatieroutes en bereikbare veilige   gebruiksdruk in en naast het water (denk aan steigers,
1.  De bekende drieslag in het waterbeleid van                   plekken in de buurt. Bij nieuwbouw is dat relatief    vaarroutes, drijvende objecten) af te wisselen met rustige
    vasthouden, bergen en afvoeren strikter toepassen.           eenvoudig, in bestaande woon- en werkgebieden         natuurvriendelijke plekken in en op het water. Maar
    Waarbij meer dan in het verleden de grootste                 is dat uitdagender. Toch moeten ook die aangepakt     ook het bouwrijp maken zonder drainage op klei- en
    nadruk ligt op vasthouden, vasthouden en nog                 worden. Een oplossing is om bestaand stedelijk        veengronden bevordert de waterkwaliteit.
    eens vasthouden, in groen, op alle schalen en in             gebied en nieuwe ontwikkelingen in samenhang aan
    alle gebieden. Op daken en percelen, in straten en           te pakken.                                            De waterkwaliteit van het Noordzeekanaal wordt
    wijken, lokaal in sloten en polders, in het regionale                                                              beïnvloed door indringing van zout water via de
    watersysteem en aan en in het hoofdwatersysteem.                                                                   zeesluizen. De toenemende droogte kan het zoutgehalte
2.  De beschikbaarheid van water sturender laten zijn       Verbeteren van de waterkwaliteit                           verder doen toenemen. Enige mate van verzilting is
    voor de situering van functies die afhankelijk zijn     Een goede kwaliteit van het water is belangrijk voor       geen bezwaar en zelfs wenselijk voor natuurwaarden
    van veel water en kwetsbaar zijn in periodes van        de natuur, maar ook voor een leefbare en gezonde           langs de oevers. Te veel verzilting is echter schadelijk
    droogte, zoals bedrijven die veel koel- of proceswater  metropoolregio. Op dit moment worden de normen             voor de landbouw, de natuur en de industrie (die het
    gebruiken, maar ook agrarische bedrijvigheid en         van de Kaderrichtlijn Water op veel plaatsen niet          water gebruikt als koel- en/of proceswater), en het
    natuur. Dat vraagt ook om zo mogelijk technieken toe    gehaald. Verontreiniging is onder meer afkomstig           bemoeilijkt de drinkwaterproductie. Om een teveel aan
    te passen die de afhankelijkheid van water beperken,    van medicijnresten, gewasbeschermingsmiddelen en           zoutwatertoevoer te voorkomen, wordt bij de zeesluizen
    zoals voor de koeling van datacenters. Zoetwater is     bemesting. Verstedelijking en klimaatverandering (met      een constructie gebouwd voor ‘selectieve onttrekking’,
    niet onbeperkt beschikbaar. Bij ernstige tekorten       bijbehorende droogte en verzilting) kunnen leiden tot      waardoor een deel van het zoute water weer terugstroomt
    wordt het beschikbare zoete oppervlaktewater            een verdere vermindering van de waterkwaliteit. Om dat     naar zee. Verdere ontwikkeling van de haveneconomie
    verdeeld volgens de landelijke verdringingsreeks.       te voorkomen en juist tot een verbetering te komen, is de  kan leiden tot meer scheepvaartverkeer, en daardoor
    Het gebruik van drinkwater is geen alternatief voor     landelijke voorkeursvolgorde ‘schoonhouden, scheiden,      een grotere zoutindringing. Deze verzilting kan via de
    functies die deze waterkwaliteit niet per se nodig      zuiveren’ van belang.                                      Oranjesluizen ook de waterkwaliteit van Markermeer-
    hebben. Water van drinkwaterkwaliteit is schaars en                                                                IJmeer beïnvloeden, zeker als een toename van de
    wordt alleen gebruikt als dat noodzakelijk is of als er De waterkwaliteit hoeft niet overal hetzelfde te zijn. Van binnenvaart op die route tot meer schutbewegingen
    geen alternatief voorhanden is.                         belang is dat er in het watersysteem een ordening ontstaat leidt. De omvang van dit effect is onbekend en moet
3.  Nieuwe ontwikkelingen zodanig vormgeven dat de          van schoon naar minder schoon water en van zilt naar       worden onderzocht. Daaruit zal moeten blijken of het een
    gevolgen van wateroverlast door regen, mogelijke        zoet water, en dat deze ordening is afgestemd met het      potentieel knelpunt is en wat eraan gedaan kan worden,
    overstromingen en zeespiegelstijging zoveel mogelijk    bestaande en verwachte ruimtegebruik. De behoefte aan      en of technische middelen zoals de selectieve onttrekking
    beperkt blijven. Vitale en kwetsbare functies worden    zoet water neemt bijvoorbeeld af als het grondgebruik in   een afdoende oplossing vormen.
    bij voorkeur niet op plekken ontwikkeld waar sprake     verziltende gebieden op die verzilting wordt afgestemd.
                                                                                                                                                                                  40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Integrale systeemvisie                                  Acties waterrobuuste inrichting en                        • Voor het klimaatbestendig en waterrobuust
Rijk en regio stellen een integrale systeemvisie op     klimaatadaptatie                                            aanleggen van vitale en kwetsbare infrastructuur, en
voor een waterrobuuste en klimaatbestendige regio.      Om te komen tot een waterrobuuste inrichting en             de manier waarop wordt omgegaan met cumulatieve
Deze systeemvisie geeft onder meer aan hoe en waar      een klimaatadaptieve ontwikkeling worden (naast             effecten van vitale en kwetsbare infrastructuur op
de ruimtelijke ordening mede rekening zou moeten        bovenstaande integrale systeemvisie) de volgende acties     bijvoorbeeld de aanwezige waterbeschikbaarheid
houden met ruimte voor vasthouden, bergen en            uitgewerkt:                                                 en bodemstructuren, maken Rijk en regio afspraken
afvoeren van water, de effecten van zeespiegelstijging  •    Bij (binnen)stedelijke ontwikkelingen wordt            over de invulling en uitvoering van de rol die beide
en klimaatverandering op mogelijke locatiekeuzes, het        de inrichting van het stedelijk gebied zodanig         pakken richting de verschillende sectoren waar zij
openhouden van verschillende toekomstscenario’s              ontworpen, dat er voldoende ruimte is om water vast    verantwoordelijk voor zijn (bijv. energie en data).
(adaptatiepaden) in de ruimtelijke inrichting, en de         te houden op het niveau van het perceel, de straat   • Rijk en regio werken in Gooi en Vechtstreek een
afweging of bepaalde gebruiksfuncties op lange termijn       en de wijk. Daarnaast wordt er voldoende rekening      integrale aanpak uit voor een waterrobuuste
nog kunnen worden gefaciliteerd. Daarnaast wordt             gehouden met het terugdringen van hittestress in het   inrichting (zie de paragraaf Gooi en Vechtstreek in
gekeken naar ruimtelijke en economische effecten én          stedelijk gebied.                                      hoofdstuk 4).
welke randvoorwaarden de ruimtelijke en economische     •    Bij alle nieuwe ontwikkelingen inzetten              • Rijk en regio starten een onderzoek naar tijdelijke
ontwikkeling stelt aan het watersysteem en vice versa,       op klimaatrobuuste ontwikkelingen en                   waterbufferlocaties nabij het hoofdwatersysteem
welke koppelingsmogelijkheden er zijn en welke               gevolgbeperking (waaronder ruimte voor                 (Noordzeekanaal en Amsterdam-Rijnkanaal) met als
potenties. De systeemvisie wordt opgesteld in samenhang      verticale evacuatiemogelijkheden op gebieds-           zoekgebieden Oer-IJ en bij Gooi en Vechtstreek. Dit
met programma’s als ‘Toekomstbestendig watersysteem          of perceelniveau), met inachtneming van de             is in aanvulling op het nieuwe noodoverloopgebied
Amsterdam-Rijnkanaal/Noordzeekanaal’ en de                   fysische bodemgesteldheid. Essentieel is dat daar      in De Ronde Hoep en de tijdelijke waterberging in de
Deltaprogramma’s.                                            vooruitlopend op nieuwe gebiedsontwikkelingen          zuidpunt van Haarlemmermeer, waartoe al besloten
                                                             al op wordt voorgesorteerd, door het vroegtijdig       is. Tijdelijke waterbufferlocaties moeten, afhankelijk
                                                             nemen van klimaatadaptieve en watergerelateerde        van de inrichting, deels samenvallen met andere
                                                             maatregelen (bijvoorbeeld in laaggelegen               functies in deze gebieden zoals natuur, recreatie en
                                                             poldergebieden als Almere Pampus eerst reliëf en       energie.
                                                             natuurontwikkeling aanbrengen; dit ondersteunt       • In de duinen en de binnenduinrand wordt ruimte
                                                             klimaatadaptieve ontwikkeling en de ecologische        gezocht om schoon kwelwater in het gebied vast te
                                                             structuur).                                            houden en beter te benutten, met mogelijk beperking
                                                                                                                    of aanpassing van agrarische functies tot gevolg.
                                                                                                                                                                           41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>De volgende acties worden geagendeerd op andere tafels     de piekwaterberging. Dit vraagt om een grotere
om klimaatadaptieve verstedelijking in de MRA mogelijk     aan- en afvoercapaciteit richting het Markermeer,
te maken:                                                  waarvoor de gemaalcapaciteit bij omgeving Muiden
•   Bij de integrale gebiedsprocessen om de                en Amsterdam-Rijnkanaal vergroot zou moeten
    bodemdaling in veenweidegebieden te beperken,          worden. Bij deze actie moeten ook de ruimtelijke
    agenderen van het tegengaan van fragmentatie           en economische consequenties, de doorwerking
    in peilvakken (voor zover daar sprake van is). Deze    en effecten op de aangrenzende watersystemen
    fragmentatie zorgt ervoor dat het waterbeheer steeds   en de infrastructuur (zoals doorvaarhoogten)
    complexer en kostbaarder wordt.                        in beeld worden gebracht (o.a. agenderen bij
•   Voor de gebruiksfunctie in de droogmakerijen           Toekomstbestendig Watersysteem Amsterdam-
    Haarlemmermeer en Flevoland in overleg met             Rijnkanaal/ Noordzeekanaal, Deltaprogramma’s,
    zittende gebruikers een transitie inzetten naar        Programma Grote Wateren).
    functieverandering passend bij de gebiedseigen       • Onderzoek naar de mogelijkheden voor een
    waterkwaliteit en grondwaterstanden, ook op lange      grotere en efficiënte aan- en afvoercapaciteit
    termijn, zodanig dat er minder water hoeft te worden   voor het watersysteem: naast de aan- en
    ingelaten voor doorspoeling met zoetwater. (o.a.       afvoercapaciteit op het Markermeer gaat dat om de
    agenderen bij Deltaprogramma Zoet Water)               aan- en afvoercapaciteit van en naar de Lek en de
•   Onderzoek naar de mogelijkheden om het huidige         mogelijkheden om meer water naar zee te kunnen
    hoofdwatersysteem in te zetten voor het vasthouden     afvoeren via de gemalen in IJmuiden en Katwijk (o.a.
    van water; waarbij gedacht kan worden aan het          agenderen bij Toekomstbestendig Watersysteem
    benutten van de ruimte in het Amsterdam-Rijnkanaal     Amsterdam-Rijnkanaal/Noordzeekanaal,
    (via het incidenteel accepteren van hogere peilen      Deltaprogramma’s).
    bij een dreigende calamiteit), en een grotere        • Investeringen in dijken vanwege de toename
    functie van het Markermeer en IJmeer als buffer        van inwonersaantallen en economische
    voor waterbeschikbaarheid dan nu voorzien (ten         waarde, en de klimaatverandering (o.a.
    behoeve van zoetwater- en drinkwatervoorziening,       agenderen bij Deltaprogramma Veiligheid en
    mogelijk ook voor Gooi en Vechtstreek) en voor         Hoogwaterbeschermingsprogramma / Deltafonds).
                                                                                                                42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>            Meerkernige Metropool
            Watersysteem
            Ontwikkelrichting 2050
                                                    en klimaatadaptatie
            Ontwikkelrichting 2050
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000        15.000 20.000
                                                                        43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>3.2 Ecologie
    Ruimte voor flora en fauna in en om de stad
    De MRA onderscheidt zich van de meeste andere              Natuurnetwerk Nederland
    metropolen door de aaneengesloten en gevarieerde           De komende jaren zijn nog veel inspanningen nodig
    landschappelijke structuur. Zee, strand, duinen, bos,      om het Natuurnetwerk Nederland af te ronden, en ook
    heide, veenweiden, moerassen, polders en de grote meren    daarna vraagt dit netwerk inspanningen voor beheer
    – ze kennen allemaal eigen en belangrijke natuurwaarden.   en verbetering. Dat geldt in het bijzonder voor de
    Tezamen vormen ze een leefomgeving voor duizenden          instandhoudingsverplichting in Natura 2000-gebieden.
    plant- en diersoorten. Die landschappelijke en             Zo gaat de agenda voor het ‘Toekomstbestendig
    ecologische variatie neemt niet weg dat de biodiversiteit  Ecologisch Systeem’ in en om Markermeer en IJmeer
    in de loop van de twintigste eeuw dramatisch is            veel verder dan 2027. De ambitie met het Nationaal
    afgenomen. Die afname is de laatste jaren afgeremd, maar   Park Nieuw Land (bestaande uit Markermeer,
    nog steeds ligt er een grote herstelopgave.                Trintelzand, Marker Wadden, Oostvaardersplassen
                                                               en Lepelaarplassen) is om dit systeem robuust en
    Op lange termijn moet het ecologische systeem zodanig      veerkrachtig te maken, zodanig dat het bestand is tegen
    veerkrachtig en robuust zijn, dat de natuur tegen een      de jaarlijkse schommelingen die inherent zijn aan elk
    stootje kan zonder direct aan waarde te verliezen.         ecosysteem. Ook in perioden van schaarste, door welke
    Zo’n robuuste ecologische droge en natte structuur is      oorzaak dan ook, kan Nieuw Land omvangrijke populaties
    een voorwaarde voor het herstel van de biodiversiteit.     trekvogels ontvangen – een belangrijke maatstaf voor dit
    Natuur draagt bovendien bij aan de gezondheid en           deel van de MRA-natuur. Ook elders in de regio moeten
    aantrekkelijkheid van de leefomgeving, en daarmee aan      nog verbindingen worden aangelegd of zijn ze kwetsbaar,
    de leefkwaliteit van de MRA.                               bijvoorbeeld op plekken waar ze grote infrastructuur
                                                               kruisen.
    Tot 2027 werken we aan de afronding van het
    Natuurnetwerk Nederland (het netwerk van onderling         De robuustheid en veerkracht van het Natuurnetwerk
    verbonden natuurgebieden, waaronder de gebieden            Nederland wordt sterk beïnvloed door het
    die vallen onder het Europese netwerk Natura 2000).        ruimtegebruik buiten het Natuurnetwerk zelf. Een
    Dat legt de basis voor zo’n robuust en veerkrachtig        robuust ‘groengehalte’, reductie van emissies en
    systeem. Op middellange en lange termijn verschuift het    een klimaatbestendige waterhuishouding buiten de
    accent naar ‘natuurinclusief ontwikkelen’, met versterkte  natuurgebieden zijn ook van belang voor de kwaliteit
    aandacht voor de biodiversiteit in de nabije omgeving, dus van het Natuurnetwerk Nederland. De stikstofcrisis
    niet alleen in natuurgebieden.                             en de verdrogingsproblematiek zijn daar indringende
                                                                                                                        44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>bewijzen van. Natuur kan een zuiverende werking          Verbindingen lopen over land en over water en vaak ook    zijn, hebben een belangrijke rol in het vergroten van de
hebben op lucht en water, maar lijdt ook onder lucht-    langs oevers en dijken.                                   biodiversiteit. Maar ook daarbuiten is een natuurinclusieve
en waterverontreiniging. Die invloed kan vooral                                                                    ontwikkeling gewenst, gericht op een vitaal platteland
consequenties hebben als een grote bron van emissies     De volgende groene zones op regionale schaal zijn in      en een vergroende bebouwde omgeving waarin
zich nabij een bestaand of gewenst natuurgebied bevindt. beeld:                                                    biodiversiteit als vanzelf verweven is. Natuurinclusiviteit
De kwaliteit van grond- en oppervlaktewater heeft        •    tussen de duinen en het Groene Hart (via PARK21      speelt in de volle breedte van de ruimtelijke ontwikkeling
eveneens invloed; de normen van de Kaderrichtlijn Water,      in Haarlemmermeer, de Westeinderplassen en de        en op alle schaalniveaus.
onder meer afgestemd op een vitale natuur, worden nog         Amstelscheg)
lang niet overal gehaald.                                •    tussen Spaarnwoude en de Zaanstreek (in combinatie   De beide nationale parken in de MRA, Nieuw Land
                                                              met waterbuffering, via het gebied van het Oer-IJ)   en Zuid-Kennemerland, kunnen verder in die richting
Het verbeteren van de ecologische kwaliteit buiten       •    tussen de Zaanstreek en het IJmeer (via Waterland)   doorontwikkeld worden. In lijn met het programma
het Natuurnetwerk Nederland (inclusief de Natura         •    de Oostvaardersoevers als schakel tussen             Nationale Parken Nieuwe Stijl van het ministerie van LNV
2000-gebieden), maar wel ten behoeve van dat                  de Oostvaardersplassen/Lepelaarplassen,              is in beide parken de ambitie om een ecologische en
Natuurnetwerk, is onderdeel van het nationale                 IJmeer/Markermeer en Kustzone Lelystad (de           recreatieve bufferzone rond de Natura 2000-gebieden
Programma Natuur dat het Rijk en de provincies                kustontwikkeling aan het Markermeer is onderdeel     te realiseren. In Nieuw Land wordt een ecologisch-
uitwerken.                                                    van het Toekomstbestendig Ecologisch Systeem         recreatieve ‘mantel’ rondom de natuurkernen ontwikkeld,
                                                              rond Markermeer en IJmeer, en maakt deel uit         met poortgebieden bij Lelystad en Almere, en in Zuid-
Groene zones                                                  van de Natte As tussen de Noord-Hollandse            Kennemerland is het idee om de binnenduinrand
Natuurverbindingen kunnen verschillende vormen                laagveengebieden, het Markermeer en randmeren,       en de strandvlakte aan het park toe te voegen. Een
aannemen, afhankelijk van de ecologische functie.             en de laagveengebieden in Overijssel)                natuurinclusieve ontwikkeling in de directe omgeving van
Binnen het Natuurnetwerk Nederland zijn ecologische      •    de ecoverbindingen door het stedelijk gebied van     de natuurkern vergroot niet alleen de toegankelijkheid,
verbindingen aangewezen met een heldere functie               Almere                                               maar ook de robuustheid van het Nationaal Park, in Zuid-
binnen dat netwerk. Die verbindingen worden aangevuld    •    groenblauwe dooradering van het landbouwgebied       Kennemerland bijvoorbeeld doordat de ecologische
met nieuwe ‘groene zones’ op regionale schaal. In             van Flevoland en Noord-Holland.                      potentie van het kwelwater beter wordt benut.
deze groene zones wordt de natuur geïntegreerd in de
landschappelijke verbindingen (paragraaf 2.6), en is     Natuurinclusieve ontwikkeling                             Basiskwaliteit Natuur
menging met andere functies een uitgangspunt (zoals      Een logische natuurlijke structuur biedt de beste         In het Programma Natuur wordt het begrip ‘basiskwaliteit
landbouw, waterbuffering, klimaatadaptatie, gezondheid   basis om te komen tot een robuust natuurlijk systeem      natuur’ gehanteerd, als tweede spoor naast het
en recreatie). De landbouw kan hier een belangrijke rol  waarvan zowel het waterbeheer als de biodiversiteit       verbeteren van de ecologische kwaliteit ten behoeve van
in spelen door kringlopen te sluiten en om te schakelen  profiteren, en waar een positief effect van uitgaat op de het Natuurnetwerk Nederland, maar wel daarbuiten. De
naar een natuurinclusieve bedrijfsvoering. Voorwaarde    gezondheid en leefkwaliteit in de metropoolregio. Het     Basiskwaliteit Natuur is een instrument om biodiversiteit
is dat er voldoende goede landbouwgrond beschikbaar      groenblauwe raamwerk van de MRA, de aaneengesloten        buiten natuurgebieden te versterken. Het is gericht op een
is voor deze transitie, waarbij er per productie-eenheid landschapsstructuur, is het frame waarbinnen de andere    natuurinclusieve ruimtelijke inrichting bij verstedelijking,
meer grond nodig zal zijn. Natuurontwikkeling is ook een ontwikkelingen plaats kunnen vinden. De te versterken     infrastructuur, industrie en de energietransitie, dus in de
krachtig middel om de landschapsbeleving te vergroten    landschappen en landschappelijke verbindingen buiten      gehele samenleving. Dat kan bijvoorbeeld betekenen
en daarmee de recreatieve kwaliteit te versterken.       het Natuurnetwerk Nederland die hier onderdeel van        dat al voorafgaand aan investeringen in woningbouw,
                                                                                                                                                                                45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>economische projecten of infrastructuur maatregelen
genomen worden om het ecologische systeem te
versterken, ook als de instandhouding van de ecologische
kwaliteit in Natura 2000-gebieden daar niet toe verplicht.
Natuur in de stad
Ook in de eigen woonomgeving moeten inwoners van de
regio meer dan nu in aanraking kunnen komen met de
natuur. De ambitie van een natuurinclusieve ontwikkeling
heeft ook betrekking op stedelijk gebied. In 2019 heeft de
minister van LNV de Tweede Kamer geïnformeerd over de
wijze waarop zij het groen in de stad wil stimuleren1 . Groen
in de stad dient vele doelen; naast ecologie met name
klimaatadaptatie, waterbuffering, verkoeling, educatie en
voedselvoorziening. Groen is essentieel voor een gezonde
en leefbare omgeving die gezondheidsachterstanden
helpt tegengaan. De opgave om de biodiversiteit in de
stad te vergroten (bijvoorbeeld via groenstructuren in
de stad, natuurinclusief bouwen en het stimuleren van
inwoners en bedrijven om tuinen, balkons en daken te
vergroenen) draagt bij aan een robuust en veerkrachtig
ecologisch systeem.
We werken toe naar een situatie waarbij de aandacht
voor planten en dieren als vanzelfsprekend is ingebed
in ieders leefomgeving en in de planning, het ontwerp,
de ontwikkeling en het beheer van steden, dorpen en
landschappen. De natuur loopt zo vanaf de achtertuin
in de stad en het dorp naar de natuurgebieden door de
hele MRA. Zo versterkt de natuur zich in alle haarvaten
van de samenleving en kunnen inwoners profiteren van
de gezondheidseffecten van een groene en biodiverse
omgeving.
1           brief van de minister van LNV d.d. 5 september 2019, kenmerk DGNVLG-
NS / 19199558
                                                                                 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>            Ecologisch systeem
            Ontwikkelrichting 2050
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000       15.000 20.000
                                                                     47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>3.3 Energie
    Een geïntegreerd hybride systeem met slimme
    clustering van energievragers
    Het energiesysteem in de MRA staat voor een                De levering van energie moet geborgd zijn; ook
    fundamentele vernieuwing. Duurzame energiebronnen          in periodes waarin wind en zon weinig opleveren.
    zoals wind en zon zullen fossiele bronnen vervangen.       Zelfvoorzienend zal de MRA niet worden; daarvoor
    Waar het stroomnet in het tijdperk van de fossiele energie schiet de ruimte tekort. Transport, opslag en conversie
    werd gevoed via een aantal centrales, is die voeding in    van stroom worden belangrijker. Waterstof biedt als
    de toekomst afkomstig van een groot aantal plekken         energiedrager mogelijk een grootschalige oplossing. De
    en gebieden: van windparken op zee en op land, van         noodzaak om toe te werken naar een andere opbouw
    zonnevelden en via kleinschalige opwek. In centrales       van het energiesysteem heeft ruimtelijke consequenties,
    neemt biomassa ten minste tijdelijk en voor een deel de    maar ook consequenties voor de governance. Rollen
    plaats in van kolen en aardgas. Warmte zal als energiebron van verschillende partijen (overheid, producenten,
    een grotere rol gaan spelen. Dankzij lopende projecten     netbeheerders en energievragers) vloeien meer in elkaar
    en investeringen zal het aanbod aan duurzame energie       over. Dat vraagt om betere samenwerking met de hele
    de komende jaren geleidelijk toenemen. Daar staat          energieketen, in het bijzonder de netbeheerders.
    tegenover dat twee elektriciteitscentrales zullen sluiten
    (Hemweg en Velsen).                                        Deze transitie vindt plaats in een periode waarin het
                                                               gebruik van energie en in het bijzonder van elektriciteit
    De diversificatie van energiebronnen vraagt om             blijft toenemen. Behalve door de groei van de bevolking
    een andere opbouw van het energiesysteem. Dat              en de economie, komt dat onder meer door de opkomst
    moet een geïntegreerd systeem zijn; het ontstaan of        van elektrische mobiliteit, het terugdringen van het
    voortbestaan van parallelle systemen (zoals een gasnet     gasverbruik, het 5G-netwerk en het Internet of Things.
    en een warmtenet) is niet wenselijk. In een hybride        Een toenemend aandeel van de stroombehoefte is
    energiesysteem worden korte ketens gelegd tussen           afkomstig van datacenters. De groeiende vraag naar
    leveranciers en afnemers van stroom en warmte. Het         elektriciteit stelt ons al op korte termijn voor opgaven.
    onderscheid tussen beide vervaagt.                         De aansluitplicht van netbeheerders leidt tot lastige
                                                               dilemma’s en hoge investeringen.
                                                                                                                         48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Korte termijn (tot 2030)                                   Lange termijn (tot 2050)                                    • het concentreren van verstedelijking op locaties
Op korte termijn (tot 2030) doen zich al knelpunten        Op lange termijn moet de ombouw van het                       waar capaciteit beschikbaar is in het net en op korte
in de energie-infrastructuur voor. In het nationale        energiesysteem als geheel gestalte krijgen. We werken         afstand van de opweklocaties voor duurzame energie
net liggen er knelpunten in het netwerk van 380 kV-        toe naar een geïntegreerd, hybride systeem: een systeem       (‘energy oriented development’), waardoor de
hoogspanningsleidingen. Voor de verbinding door            dat gebruik maakt van verschillende duurzame bronnen,         energie-infrastructuur een aanknopingspunt vormt
Flevoland is een capaciteitsuitbreiding in gang gezet.     dat kleinschalige energiewinning tot op buurtniveau           om nieuwe ontwikkelingen te faciliteren,
Momenteel wordt onderzocht in hoeverre een tweede          integreert en een stabiele energievoorziening               • het concentreren van verstedelijking bij knopen in
380 kV-leiding tussen het Noordzeekanaalgebied en          waarborgt. De komende jaren krijgt dat geïntegreerd,          het energienet, waarmee we de energieleverantie het
Noord-Nederland wenselijk of noodzakelijk is.              hybride energiesysteem van de toekomst verder                 minst afhankelijk maken van een specifieke bron.
                                                           gestalte, in samenwerking met alle betrokken partijen       • het concentreren van energievragers in
In het Noord-Hollandse deel van de MRA vraagt de           en in samenhang met keuzes die voor het nationale             zelfvoorzienende clusters: grote energievragers
verstedelijking tot 2030 om capaciteitsvergroting van      schaalniveau worden gemaakt. Dat zijn bijvoorbeeld            waar het energieaanbod groot is en kleinere
bijna alle onderstations. Op een aantal onderstations      keuzes over de capaciteit van de aanlandingspunten voor       energievragers waar het energieaanbod geringer is.
doet zich al voor 2025 een knelpunt voor, zoals in         windenergie afkomstig van de Noordzee, of over de inzet
Haarlemmermeer. Een taskforce van de provincie Noord-      op waterstof en warmte als energiemodaliteiten.
Holland en de netbeheerders adviseert over het oplossen
van zulke knelpunten, in samenwerking met lokale           Aan de keuzes voor het energiesysteem op lange termijn
partijen. In het kader van de Verstedelijkingsstrategie    zijn ruimtelijke consequenties verbonden, niet alleen
is die taskforce gevraagd om aan te geven wat er nodig     vanwege het ruimtebeslag van de energie-infrastructuur
is om het voorziene programma tot 2030 (inclusief de       zelf, maar ook omdat het energiesysteem in toenemende
opwek van duurzame energie) te faciliteren zonder dat      mate sturend wordt in de keuze en inrichting van
het energiesysteem dwingt tot een prioriteitenstelling, en stedelijke en economische ontwikkelingslocaties. De
of daar wellicht een aanpassing in de programma’s voor     huidige praktijk waarin het energiesysteem volgend is op
nodig is.                                                  ruimtelijke ontwikkelingen, is op de lange termijn niet vol
                                                           te houden. Met de keuzes voor de verstedelijking in de
In Flevoland zijn de voorbereidingen gestart voor nieuwe   MRA willen we daar voor zover mogelijk op anticiperen.
onderstations die de stedelijke groei en de toename in de  Daartoe brengen we de komende maanden in beeld
opwek van duurzame energie ondersteunen. Een nieuw         welke ruimtelijke mogelijkheden en consequenties
onderstation bij Almere met voldoende capaciteit kan       verbonden zijn aan drie scenario’s met wezenlijke keuzes
ook de vestiging van een vierde hyperconnectiviteitshub    over verstedelijking in relatie tot de opbouw van het net,
in de MRA voor datacenters faciliteren. Met die nieuwe     afgezet tegen een scenario dat uitgaat van ‘business as
onderstations en andere investeringsplannen van            usual’:
de netbeheerders zijn tot 2030 geen knelpunten te
verwachten.
                                                                                                                                                                               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Energiesysteem
4 ontwikkelrichtingen 2050 - geïntegreerd hybride systeem
met slimme clustering van energievragers
                                                          50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>3.4 Mobiliteit
    Snel, veilig, comfortabel en betaalbaar van A
    naar B
    Door de groei van de metropoolregio zal ook de          en dat deze zich op loop- en fietsafstand bevinden van
    mobiliteit in, van en naar de MRA toenemen. Die         een groot aantal bestaande woningen, werkplekken en
    toenemende mobiliteit moet passen in het beeld van een  voorzieningen. Binnen en buiten de MRA blijft echter
    duurzame metropoolregio met een hoge leefkwaliteit.     ook behoefte bestaan aan andere dan deze (hoog)
    Economische centra moeten bereikbaar blijven, en        stedelijke woonmilieus, die minder goed zijn aangesloten
    tegelijk mag de reisafstand tussen de woning aan de ene op het regionale en landelijke OV-systeem. Ook de
    kant, en de werkplek en voorzieningen aan de andere     gedragsverandering van bestaande bewoners en werkers
    kant, niet te groot worden. Mobiliteit moet ook voor    in de MRA zal tijd kosten. Daarom zal de auto altijd een rol
    iedereen toegankelijk en betaalbaar blijven. Met name   blijven spelen in het mobiliteitssysteem van de MRA.
    onder praktisch geschoolden is betaalbaarheid een
    aandachtspunt.                                          Door de keuze voor een nadruk op binnenstedelijke
                                                            ontwikkelingslocaties, kunnen we de bestaande
    De Verstedelijkingsstrategie en de ontwikkeling van het infrastructuur optimaal benutten. Dat neemt niet weg
    mobiliteitssysteem moeten daarom in hun onderlinge      dat op die ontwikkelingslocaties zelf investeringen in
    wisselwerking leiden tot een mobiliteitstransitie: een  infrastructuur nodig zijn; in stedelijke bereikbaarheid en
    duurzame, gezonde en slimme mobiliteit, die het mensen  het regionale en nationale netwerk, soms substantieel in
    gemakkelijk maakt om hun reis van deur tot deur te      omvang. Capaciteitsuitbreiding en versterking van onder
    organiseren, op betaalbare wijze en beperkt afhankelijk meer het stedelijke fietsnetwerk en openbaar vervoer
    van een eigen auto. En ook het goederenvervoer moet     en het wegsysteem vragen om grote investeringen.
    minder afhankelijk worden van de vrachtauto, met name   Mobiliteitsvoorzieningen moeten zich voegen in
    in de stadsdistributie.                                 een openbare ruimte die ook als verblijfsomgeving
                                                            aantrekkelijk is, klimaatadaptief en natuurinclusief. En
    Verstedelijkingskeuzes zijn daarop geënt. De nadruk     de ontwikkelingslocaties zijn tegelijk overstappunten,
    op binnenstedelijke ontwikkelingslocaties, met name     waar doorgaande reizigers snel en soepel hun aansluiting
    multimodale knooppunten en stadsharten, zorgt ervoor    moeten kunnen vinden, hun fiets kunnen parkeren of voor
    dat veel nieuwe (betaalbare) woningen, werkplekken en   de last mile een deelfiets, -scooter of –auto kunnen huren.
    voorzieningen goed bereikbaar zijn per openbaar vervoer
                                                                                                                         51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>De noodzakelijke mobiliteitstransitie binnen de MRA           de omliggende woon- en werkgebieden. Door de A5 en         arbeidsplaatsen), een kansrijke oplossing vormt om bij te
werkt door in de prioriteiten voor de regionale en            de A9 onderdeel te maken van de ring rond Amsterdam        dragen aan de hoofdopgaven van het programma SBaB
bovenregionale netwerken, maar ook in de stedelijke           verdeelt het verkeer zich evenwichtiger over het gehele    en aan de verstedelijkingsopgave in de Oostflank van de
bereikbaarheid. Auto’s zullen in de stedelijke centra de      wegennet van de MRA en hierdoor ontstaat restcapaciteit    MRA”.
openbare ruimte minder domineren dan nu; er komt              op het hoofdwegennet. In combinatie met maatregelen
meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Ook op wijk- en     op de corridors en beleidsmatige ingrepen, wordt zo de     Deze prioriteiten zijn direct verbonden aan de prioriteiten
buurtniveau zijn hubs denkbaar, waar bewoners hun auto        zeer sterke groei van de mobiliteit opgevangen, worden     in de ruimtelijk-economische ontwikkeling en de
parkeren en gebruik kunnen maken van services zoals           nieuwe woon- en werklocaties ontsloten en wordt de         omvangrijke programma’s in de Oostflank en de ZWASH-
pakketdiensten, deelmobiliteit, oplaadpunten en snelle        verbetering van de landzijdige bereikbaarheid Schiphol     zone. Het meerkernige ontwikkelingsmodel voor
boodschappen.                                                 mogelijk gemaakt. Ook wordt de leefkwaliteit in het        wonen en werken kan ook op andere verbindingen tot
                                                              binnenstedelijk gebied aanzienlijk vergroot.               de behoefte aan aanleg of versterking van HOV leiden.
Multimodaal Toekomstbeeld 2040                                                                                           Om die reden hebben de Vervoerregio Amsterdam en
We benaderen het mobiliteitssysteem als één                   Voor het openbaar vervoer gaat de aandacht in het          de provincie Noord-Holland, in samenwerking met de
samenhangend systeem van verschillende modaliteiten           onderzoek in de eerste plaats uit naar een stapsgewijze    regionale partners, een verdiepend onderzoek uitgevoerd
voor personen- en goederenvervoer: spoor en openbaar          schaalsprong in het regionale HOV-systeem in sterk         naar het HOV op de ZaanIJ-corridor1 . Zij trekken de
vervoer, weg, waterweg, fiets en lopen. Naast de              verstedelijkt gebied. Zo’n schaalsprong kan ruimte         conclusie dat op de ZaanIJ-corridor al op korte termijn
gewenste mobiliteitstransitie in de MRA moet ook de           vrijspelen op het (inter)nationale spoornetwerk en         een OV-systeemsprong nodig is. Het aantal reizigers stijgt
bereikbaarheid van en naar de MRA geborgd worden,             nieuwe ontwikkelgebieden ontsluiten. Over drie trajecten   als gevolg van de woningbouw in Amsterdam-Noord en
door te blijven investeren in de landelijke en internationale hebben Rijk en regio afspraken gemaakt (zie bijlage 3).    Zaandam zo snel dat tussen 2026 en 2028 de capaciteit
netwerken voor OV en weg.                                     Eerste stap is het doortrekken van de Noord/Zuidlijn       en kwaliteit aan hun grens zitten. Een andere urgentie die
                                                              tussen Amsterdam-Zuid en Hoofddorp en het sluiten          regionale partijen zien, is capaciteitsuitbreiding van het
Rijk en regio werken in het programma Samen                   van de Amsterdamse metroring tussen Isolatorweg en         HOV op het traject Haarlem-Schiphol.
Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) aan de                       Amsterdam Centraal. Beide zijn gerelateerd aan de
mobiliteitsvraagstukken die hieruit voortvloeien. De          economische groei en bevolkingsgroei in de ZWASH-          Naast deze hoofdkeuzes zijn er voor weg en openbaar
programmalijn Multimodaal Toekomstbeeld MRA                   zone (Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp).          vervoer ook opgaven op specifieke corridors, zoals
2040 zal een gedragen eindbeeld (2040) geven voor             Vooral via het doortrekken van de Noord/Zuidlijn ontstaat  Almere-Utrecht (weg, spoor) en de Gooicorridor, die met
de systeemkeuzes voor fiets, OV en weg geredeneerd            ruimte op het bestaande spoor. Die capaciteit kan          lokale maatregelen kunnen worden opgelost.
vanuit de interactie tussen de systemen vanuit de             gebruikt worden voor versterking van het (inter-)nationale
ketenbenadering (deur tot deur).                              treinverkeer. Dat zet de positie van dit deel van de MRA   De (e-)fiets heeft een cruciale rol in het
                                                              als internationale entree kracht bij. Daarom is vanuit de  mobiliteitssysteem, mede in combinatie met HOV
Om het doorgaande wegverkeer door te laten stromen            Groeifondscommissie een reservering gemaakt voor deze      en binnenstedelijke ontwikkeling. De fiets leent zich
én de regio in staat te stellen verder te groeien wordt       lijn. Daarnaast hebben Rijk en regio de conclusie over de  uitstekend voor de ‘first & last mile’ in verplaatsingsketens.
een redesign van het ringwegensysteem onderzocht.             IJmeerlijn uit het MIRT-onderzoek Amsterdam Bay Area       Het fietsen en het lopen nemen een steeds groter
Hierbij kan de focus van delen van de binnenring (o.a.        onderschreven, namelijk dat “een lightrailverbinding       aandeel van de verplaatsingen binnen de MRA voor hun
A10 West) verschuiven naar het bestemmingsverkeer; dit        bij de in het onderzoek onderzochte programma’s voor       rekening. Dat heeft te maken met het groeiende aantal
draagt ook bij aan de leefkwaliteit in en ontwikkeling van    wonen en werken (ca. 100.000 woningen en 40.000            mensen dat in stedelijk gebied woont, maatregelen om
                                                                                                                         1         conform de afspraak in BO-MIRT november 2019
                                                                                                                                                                                        52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>binnensteden autoluw te maken en de opkomst van de
elektrische fiets. Ook de gemiddelde afstand die per fiets
wordt afgelegd, neemt toe: de fiets is inmiddels een reëel
alternatief voor veel verplaatsingen tot 15 kilometer. Naar
verwachting zal de fiets ook op regionale verbindingen
een grotere rol gaan innemen. We spelen op die
ontwikkeling in met investeringen in de fietsinfrastructuur,
waaronder voorzieningen voor fietsparkeren, vaste
oeververbindingen voor de fiets, de aanleg van
doorfietsroutes op regionale verbindingen (utilitair en
recreatief) en gedragsbeïnvloeding. Doorfietsroutes zijn
veilige, comfortabele, aantrekkelijke en snelle fietsroutes,
met weinig stops, een goede doorstroming en aandacht
voor de omgeving.
                                                             53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>            Mobiliteitssysteem
            Ontwikkelrichting 2050
         N
      N
 schaal 1:100.000
schaal
 0
           1:100.000
                  5.000     10.000 15.000       20.000
0                       5.000             10.000       15.000 20.000
                                                                     54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>       4. Integraal te
ontwikkelen gebieden 55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Integraal te ontwikkelen gebieden
Alle ambities in deze Verstedelijkingsstrategie moeten    ‘Noordzeekanaalgebied en Zuid-Kennemerland’. In de
uiteindelijk landen in de bestaande landschappen,         uitwerking van de deelgebieden rond Amsterdam komt
steden en economische centra van de MRA. In een           daarnaast de sterke relatie met de kernstad Amsterdam
metropoolregio waarvan de kracht schuilt in de            tot uiting. Voor elk van deze ‘integraal te ontwikkelen
diversiteit en menselijke maat, leiden gezamenlijke       gebieden’ zijn de meest urgente opgaven beschreven,
ambities per gebiedsdeel tot verschillende accenten.      ook in hun relatie met gebieden buiten de MRA.
Op het schaalniveau van ruimtelijk en functioneel
samenhangende deelgebieden worden de consequenties        In twee deelgebieden doen zich keuzesituaties voor:
en de samenhang van keuzes het beste zichtbaar. Keuzes    meerdere opgaven die in het gebied samenkomen, maar
voor de ruimtelijke systemen (water, ecologie, energie en niet dezelfde richting op wijzen. Dat is het geval rond
mobiliteit) en voor wonen, economie en landschap vallen   het Noordzeekanaalgebied en in de Zuidflank, rond
in hun ruimtelijke context. De impact op het sociaal-     Schiphol. Deze keuzesituaties zijn in de betreffende
maatschappelijke evenwicht en de landschappelijke         gebiedsparagrafen afzonderlijk beschreven.
waarden wordt scherp. En daarmee ook de kansen op
synergie én de potentiële dilemma’s.                      De opgaven en keuzesituaties vragen op onderdelen
                                                          gezamenlijke inzet van Rijk en regio, en op onderdelen
We maken onderscheid tussen zes deelgebieden. Deze        inzet op regionaal niveau. Iedere gebiedsparagraaf mondt
komen globaal overeen met de deelregio’s van de MRA,      uit in een lijst met opgaven waarover afspraken tussen
maar niet helemaal. Vanwege de sterke samenhang zijn      Rijk en regio, en tussen de MRA-partijen onderling,
IJmond, Zuid-Kennemerland met andere gebieden langs       wenselijk zijn. In veel gevallen kan de uitwerking van de
het Noordzeekanaal samengevoegd in een deelgebied         afspraken plaatsvinden binnen de context van lopende
                                                          programma’s.
                                                                                                                    56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>    Noordzeekanaalgebied en Zuid-
4.1 Kennemerland
    Leefkwaliteit in de kennis- en energiehotspot
                                                               onderhoudsindustrie. Tegelijk is de IJmond de ‘groene
    Gebiedskarakteristiek
                                                               stekker’ van de MRA vanwege de windparken op zee,
    IJmond en Zuid-Kennemerland vormen samen de
                                                               en heeft het een sleutelpositie als het gaat om bouw en
    kustregio van de MRA, met Zandvoort als een van
                                                               onderhoud van offshore wind. Daarnaast kent de deelregio
    Nederlands grootste badplaatsen en de IJmond als
                                                               een sterke logistieke sector, een regionaal georiënteerde
    nautische toegangspoort van de regio. Er bestaat een grote
                                                               zorgsector (Rode Kruis Ziekenhuis en Heliomare),
    samenhang met Haarlemmermeer, tezamen de ‘Westflank’
                                                               innovatieve tuinbouw en dienstverlening.
    van de MRA. De combinatie van kust, landschap, cultureel
    erfgoed en het hoogwaardige woonmilieu kenmerken
                                                               De economie in Zuid-Kennemerland wordt gekenmerkt
    de ruimtelijke structuur. Het deelgebied biedt de MRA
                                                               door een groot aandeel zakelijke dienstverlening,
    een uniek en aantrekkelijk vestigingsklimaat met ruime
                                                               (semi-)overheidsorganisaties (provincie, rechtbank,
    mogelijkheden voor recreatie, dankzij de ligging aan de
                                                               Hogeschool InHolland en zorg), detailhandel en een
    Noordzee en met de historische stad Haarlem, de ruige
                                                               sterke creatieve en digitale sector. Onderscheidend zijn
    duinnatuur met een Nationaal Park, landgoederen in de
                                                               culturele voorzieningen als het Frans Hals Museum,
    binnenduinrand, de Stelling van Amsterdam, het Oer-IJ
                                                               de Hallen Haarlem en Teylers Museum, het horeca-
    en het recreatiegebied Spaarnwoude. Er is een grote
                                                               aanbod en de positie van Haarlem als een van de beste
    verscheidenheid aan woonkwaliteiten aanwezig: van
                                                               winkelsteden van Nederland. Recent valt in de Haarlemse
    stedelijk tot dorps wonen, van betaalbaar tot duur. Om
                                                               regio de dynamiek op van start-ups en scale-ups op
    de druk op de woningmarkt te verlichten, levert Haarlem
                                                               het gebied van circulaire economie, gezondheid en
    een grote bijdrage aan de woningbouwproductie in de
                                                               toegepaste innovatie, die zich graag in deze attractieve en
    MRA. Bij de binnenstedelijke verdichting wordt nieuw
                                                               kapitaalkrachtige regio vestigen. De ontwikkeling van het
    elan gecombineerd met aandacht voor kwaliteit, zodat het
                                                               C-district in Waarderpolder Haarlem Business Park (met
    authentieke karakter van de regio behouden blijft.
                                                               een Smart Industry Fieldlab voor de bouw) en de komst
                                                               van academisch onderwijs en een MKB-innovatiehub in
    De IJmond is de nautische toegangspoort tot de
                                                               de Koepel zijn daar voorbeelden van. De badplaatsen en
    Metropoolregio Amsterdam. De economische ruggengraat
                                                               de natuur aan de kust vormen een trekpleister voor een
    van de IJmond wordt gevormd door het Noordzeekanaal,
                                                               groeiende, toeristische bezoekersstroom.
    de zeehaven en Tata Steel. IJmond is de Techport van de
    MRA: het centrum van productie, ontwikkeling, onderwijs
                                                               Rond het Noordzeekanaalgebied doet zich een complexe
    en innovatie in de maakindustrie. Onder de noemer
                                                               keuzesituatie voor. Verder zijn in dit deelgebied opgaven
    Techport werken meer dan zestig scholen, bedrijven en
                                                               aan de orde rond bereikbaarheid en de woonwerkbalans,
    overheden samen aan de toekomst van de maak- en                                                                        57
                                                               en rond recreatieve en landschappelijke verbindingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                                     In het Noordzeekanaalgebied doet zich een concentratie van ruimteclaims voor. Over        op het bestaande bedrijfsareaal. Twee locaties buiten het Noordzeekanaalgebied
                                     de omvang van die ruimteclaims en het moment waarop ze zich voordoen, bestaat             kunnen worden onderzocht op de vraag of ze in een deel van deze behoefte
                                     nog veel onzekerheid. Duidelijk is al wel dat er keuzes noodzakelijk zijn over hoe de     kunnen voorzien: de Baanstee (Purmerend – Edam/Volendam), en buiten de MRA
                                     ruimte in de toekomst kan worden benut, en waar wel of niet ruimtelijke reserveringen     Boekelermeer (Alkmaar). Aansluitend op deze opties kan gedacht worden aan extra
                                     voor gemaakt moeten worden.                                                               terrein ten westen van Zaanstad in een deel van de Wijkermeerpolder.
                                     Verbonden aan de functie als havencomplex zijn de volgende (mogelijke)                    Verbonden aan de functie van het open landschap zijn de volgende (mogelijke)
Keuzesituatie Noordzeekanaalgebied
                                     ruimteclaims aan de orde:                                                                 ruimteclaims aan de orde:
                                     Circulaire economie: met name installaties voor opslag en bewerking van te                Werelderfgoed: Een deel van het open landschap (globaal het westelijke deel van
                                     hergebruiken materialen met hun milieucirkels. Transities als deze kennen geen            het Oer-IJ) is onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Dit militair-historische
                                     lineair verloop, waardoor onduidelijk is of hiervoor in de toekomst significante          landschap staat op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Deze zomer wordt die status
                                     additionele ruimte nodig is. In de overgangsperiode naar een circulaire economie          herbevestigd indien Unesco besluit om het verzoek tot uitbreiding met de Nieuwe
                                     houden we rekening met de mogelijkheid van een tijdelijk extra ruimtebeslag, waarin       Hollandse Waterlinie te honoreren.
                                     voorzieningen zowel voor de ‘oude’ als de circulaire economie nodig zijn. Uitwijk
                                     naar Lelystad kan een optie zijn voor bedrijven die niet gebonden zijn aan korte          Waterbuffering: Het Oer-IJ is een zoekgebied voor tijdelijke waterbuffering ten
                                     ketenrelaties binnen het Noordzeekanaalgebied en niet diep geworteld zijn in het          behoeve van een klimaatadaptieve en waterrobuuste regio. Daarnaast is het
                                     NZKG.                                                                                     Noordzeekanaal zelf zoekgebied voor waterberging. Hiervoor zal dan het waterpeil
                                                                                                                               moeten worden opgezet. Deze buffercapaciteit is nodig om overstromingen te
                                     Duurzame energie: de Havennota 2020-2030 van het Rijk zet in op een sterke                voorkomen in periodes dat extreme neerslag niet of maar beperkt kan worden
                                     offshore windhaven, een (inter)nationale waterstofhub, CO2 als grondstof, schone          afgevoerd naar zee, het Markermeer-IJmeer of de Lek. Alternatieven zijn onzeker. Ze
                                     brandstoffen met sterke focus op ontwikkeling van synthetische kerosine op basis          zouden gevonden kunnen worden op locaties bovenstrooms, in de vorm van extra
                                     van groene waterstof en groene CO2 en (rest)warmte. Omvang en aard van het                afvoer in Markermeer-IJmeer en/of via peilverhoging van het Amsterdam-Rijnkanaal
                                     ruimtebeslag (inclusief milieuzones) is sterk afhankelijk van keuzes over het nationale   – mogelijk alle drie als de bufferingscapaciteit in het Oer-IJ zwaar tekort schiet, maar
                                     energiesysteem, zoals de aanlanding van op zee opgewekte windenergie en de inzet          elk van deze oplossingen kent eigen bezwaren en belemmeringen.
                                     van waterstof. Als niet gekozen wordt voor extra aanlandingscapaciteit in de IJmond,
                                     kunnen extra 380 kV-hoogspanningsleidingen nodig blijken om de elektriciteit              Groene zone: inherent aan de ambitie van de meerkernige ontwikkeling is dat
                                     van de aanlandingspunten naar het Noordzeekanaalgebied te brengen. Als wel                bebouwde gebieden niet aan elkaar groeien. Het Noordzeekanaalgebied is deel van
                                     gekozen wordt voor extra aanlanding in de IJmond, dan vraagt dit ruimte, mogelijk op      landschappelijke verbinding tussen de Zaanstreek, het Oer-IJ, Spaarnwoude en de
                                     bestaande terreinen zoals bij Tata Steel en indien dat niet mogelijk is, aansluitend op   westkant van Haarlemmermeer. Deze corridor heeft zowel een recreatieve als een
                                     bestaand stedelijk gebied ten oosten van Beverwijk.                                       ecologische betekenis en bevat goede landbouwgronden.
                                     Bedrijventerrein: behoefte aan extra bedrijfsareaal is verbonden aan de behoefte          Verbonden aan de woonomgeving zijn de volgende (mogelijke) ruimteclaims aan de
                                     voor havengebonden bedrijvigheid en de transformatie van bedrijventerreinen naar          orde:
                                     gemengd stedelijk gebied in en buiten het Noordzeekanaalgebied. Voorwaarde voor
                                     uitbreiding van het bedrijfsareaal is dat er geen intensiveringsmogelijkheden zijn
                                                                                                                                                                                                                          58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                                     Gezonde leefomgeving: de leefkwaliteit in de woonwijken in de omgeving staat onder   •   Woningbouw kan leiden tot extra verplaatsingsbehoeften bij bedrijven en
                                     druk door de milieu-effecten van het havencomplex: omgevingsgeluid, geurhinder en        daardoor een extra ruimteclaim voor bedrijfsareaal. Deze verplaatsingsbehoeften
                                     luchtvervuiling. Ook voldoende openbaar groen op korte afstand van de woning en          kunnen worden beperkt door maatregelen en innovaties die de milieuhinder
                                     goed bereikbare en toegankelijke landschappen in de nabijheid zijn van belang voor       beperken, aan de zijde van de bron en/of de ontvanger, en/of door het maximaal
                                     de leefkwaliteit.                                                                        benutten van de wettelijke marges om met hogere milieuwaarden voor
                                                                                                                              woningbouw te werken.
                                     Woonwerkmilieus: op drie locaties is de ontwikkeling van woonwerkmilieus aan de      •   Het havencomplex is een bron van werkgelegenheid voor praktisch, middelbaar
Keuzesituatie Noordzeekanaalgebied
                                     orde: de Spoorzone in Beverwijk, de Achtersluispolder in Zaandam en Haven-Stad           en theoretisch geschoolden. Met name voor praktisch geschoolden zijn korte en
                                     in Amsterdam. Voor de laatste twee loopt een onderzoek naar de mogelijkheid              betaalbare woonwerkritten van belang, om vervoersarmoede te voorkomen. Dat
                                     om de woningbouw voor 2030 te versnellen. Voorwaarden zijn de aansluiting op             vraagt om voldoende passende woningbouw in de omgeving en legt een directe
                                     het energiesysteem en op de infrastructuur, en maatwerkoplossingen daar waar             relatie met de stedelijke vernieuwing in met name Zaandam en Amsterdam-
                                     woningbouw en bedrijvigheid niet vanzelf samen gaan.                                     West.
                                     Deze ruimteclaims zijn op een aantal manieren verbonden met elkaar en met de         Door de concentratie van vitale en kwetsbare infrastructuur in het
                                     omgeving:                                                                            Noordzeekanaalgebied nu en in de toekomst, is extra aandacht nodig voor
                                     •   Als gekozen wordt voor substantiële uitbreiding van het havenareaal in het       waterveiligheid. Wateroverlast en overstromingen uit zee zouden leiden tot grote
                                         Noordzeekanaalgebied, dan kan dat alleen in de zone waar de ruimteclaims         schade, gevaar voor volksgezondheid en een ontwrichting van een gebied dat veel
                                         verbonden aan het open landschap zich voordoen. Concreet gaat dat                groter is dan het Noordzeekanaalgebied alleen. Door de toepassing van ruimtelijke
                                         om het benutten van de strategische reservering voor de Houtrakpolder,           maatregelen en een goede rampenstrategie zijn de risico’s sterk te verminderen.
                                         gemaakt in de Visie NZKG 2040 (vastgesteld door de gemeenteraden in              Door de vrij hoge ligging van het havengebied zijn maatregelen relatief eenvoudig te
                                         het Noordzeekanaalgebied, Provinciale Staten van Noord-Holland en het            realiseren.
                                         Rijk, opgenomen in de Provinciale Omgevingsvisie, maar op dit punt niet
                                         onderschreven door de gemeente Haarlemmermeer). Voor extra bedrijventerrein      Het voorlopige NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied is het samenwerkingsverband
                                         (niet havengebonden) gaat het om een mogelijke reservering van (een deel van)    waarin deze ruimteclaims met hun onzekerheden in relatie tot elkaar worden
                                         de Wijkermeerpolder. Deze keuze zou niet alleen leiden tot een opgave om de      gezet. Het werken met scenario’s kan daar een geschikte werkwijze voor zijn.
                                         te ontwikkelen (haven)terreinen op een groene en klimaatadaptieve wijze te       Uitgangspunten zijn de afspraken die gemaakt zijn in de Visie Noordzeekanaalgebied,
                                         ontwerpen, maar ook tot een landschappelijke compensatieopgave.                  gemaakte afspraken tussen Rijk en MRA in het BO-MIRT over de versnelling
                                     •   Er worden grote publieke investeringen gedaan in een nieuwe zeesluis om          van de woningbouw, en de ontwikkelprincipes voor de Verstedelijkingsstrategie.
                                         verdere ontwikkeling van de haven mogelijk te maken. Een voorziening voor        De uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie in 2021 geeft richting, gericht op
                                         ‘selectieve onttrekking’ beperkt de toevoer van zout water via deze sluis. Dat   afspraken eind 2021 over:
                                         is van belang voor de waterwinning ten behoeve van drinkwater, landbouw          •   de reservering voor bedrijventerrein,
                                         en natuur. Verdere ontwikkeling van de haveneconomie kan leiden tot meer         •   de ruimte voor waterbuffering,
                                         scheepvaartverkeer, en daardoor een grotere zoutindringing. De toenemende        •   de mogelijkheid voor versnelling van de woningbouw,
                                         droogte zal dit verergeren. Deze verzilting kan via de Oranjesluizen ook de      •   additionele ruimtereserveringen voor het energiesysteem.
                                         waterkwaliteit van Markermeer-IJmeer beïnvloeden, zeker als een toename van
                                         de binnenvaart op die route tot meer schutbewegingen leiden. De omvang van
                                         dit effect is onbekend en moet worden onderzocht.
                                                                                                                                                                                                                 59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Andere opgaven in Noordzeekanaalgebied / Zuid-Kennemerland
Bereikbaarheid en woonwerkbalans                            De kustplaatsen hebben een sterk toeristisch profiel.     ambitie is om de strandvlakte en de binnenduinrand
Het deelgebied heeft over de hele linie een divers          Onder de noemer Amsterdam Beach wordt dit profiel         aan het Nationaal Park toe te voegen, in lijn met de
economisch profiel met werk voor zowel praktisch            versterkt. De grootste badplaats is Zandvoort. Hier wordt benadering van Nationale Parken Nieuwe Stijl, verbonden
geschoolden als kenniswerkers. Het havengebied van          ingezet op het jaarrond-toerisme, het werken aan zee      aan een transitie naar natuurinclusieve landbouw en
de IJmond ontwikkelt zich als TechPort. Opvallend is        en het versterken van het recreatie- en sportcluster, in  een klimaatadaptieve inrichting. Recreatief bezoek
dat Haarlem voor een stedelijke economie juist relatief     samenhang met onderzoek naar de waterveiligheid van       kan zich dan meer verspreiden. Voor het verlichten
veel werk voor praktisch geschoolden heeft, en dat veel     de kustregio.                                             van de recreatieve druk wordt ook samengewerkt
theoretisch geschoolden uit Zuid-Kennemerland juist                                                                   met Spaarnwoude. Voor de doorontwikkeling van dit
buiten de deelregio werken. Gevolg is veel pendel van       De economische kansen hangen sterk samen met de           recreatie- en natuurgebied zijn afspraken gemaakt in de
en naar Haarlem. De ambitie om de economische groei         bereikbaarheid. Onderdeel van het onderzoek naar          Visie Spaarnwoude Park 2040, onder meer gericht op het
over de MRA te spreiden, is onder meer bedoeld om die       het redesign van het wegennet (ten behoeve van het        ontvangen van een groter aantal bezoekers.
mismatch terug te dringen. De drie OV-knooppunten in        ‘Multimodaal Toekomstbeeld 2040’) is de belasting van
Haarlem zijn opgenomen in de programmalijn Bereikbare       de A9 en A22, en de invloed daarop van het verleggen van  Om het landschap van strand, duinen en binnenduinrand
Steden. Op een kwartier lopen van station Haarlem ligt      de ring om Amsterdam naar de A9, A5 en A10-Noord.         goed te verbinden met het achterland en in te bedden in
het voormalige gevangeniscomplex De Koepel, dat                                                                       een regiobrede recreatieve structuur, is meer nodig. Het is
wordt ontwikkeld tot een academische campus met             Recreatieve en landschappelijke verbinding                van belang om aan beide zijden van het Noordzeekanaal
een MKB-innovatiehub, studentenwoningen, sociale            Met de kust, de duinen en de binnenduinrand beschikt dit  de verbindingen met het polderlandschap te
woningbouw voor jongeren en diverse culturele en            deelgebied over een aantal drukbezochte landschappen.     versterken, zowel voor de natuur als voor de recreatie.
maatschappelijke functies. Deze ontwikkelingsgebieden       Hetzelfde geldt voor Spaarnwoude, het recreatiegebied     Grote infrastructuurlijnen, stedelijk gebied en de
geven kans om het Haarlemse economisch profiel van          dat deels beschermd wordt als onderdeel van het           huidige inrichting van landbouwgebieden maken die
digitalisering, gezondheid en circulariteit, met name in de Natuurnetwerk Nederland en deels als onderdeel van        landschappelijke verbindingen in de huidige situatie
sfeer van toegepaste innovaties, te versterken. Intensieve  het werelderfgoed Stelling van Amsterdam. Toch kan        ontoereikend. Ook het landschap van het Oer-IJ kan
verstedelijking rond station Beverwijk legt een basis       het landschap in dit deelgebied nog beter bijdragen       daar een functie in hebben, in de context van de keuzes
voor groei van het economische programma direct ten         aan de leefkwaliteit van de MRA. De recreatieve druk      die voor het Noordzeekanaalgebied als geheel moeten
noorden van het Noordzeekanaal.                             op Nationaal Park Zuid-Kennemerland is groot. De          worden gemaakt.
                                                                                                                                                                                 60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Afspraken                                                  Om regionale inzet vragen:                               Nederland en de stikstofaanpak van de provincie
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek  •  Economische ontwikkeling IJmond en Zuid-            • Landschappelijke verbindingen tussen de kust en
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken       Kennemerland op basis van het economische profiel     het achterland, waaronder door versterking van het
tussen rijk en regio te komen                                 en in aansluiting op de beroepsbevolking in de        fietsnetwerk.
                                                              deelregio’s (met het oog op o.a. een evenwichtigere
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en                   woonwerkbalans en het voorkómen van
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen:                  vervoersarmoede)
•    De keuzesituatie rond het Noordzeekanaalgebied        •  De ontwikkeling van Haarlem als creatieve stad
     in al haar dimensies: energietransitie, circulaire       en Zuid-Kennemerland als regio van toegepaste
     economie, watergebonden bedrijvigheid,                   innovatie op het gebied van circulaire economie,
     leefkwaliteit, waterbuffering, klimaatadaptiviteit,      duurzaamheid, gezondheid en de digitale en ICT-
     waterkwaliteit, werelderfgoed, landschappelijke          sector als verbindende sectoren.
     verbinding, ontwikkeling en mogelijke versnelling     •  De ontwikkeling van de Koepel in Haarlem als anker
     woningbouw en woonwerkmilieus, gericht op                voor universitair onderwijs in combinatie met een
     afspraken eind 2021 over:                                MKB-innovatiehub
    •     de reservering voor bedrijventerreinen,          •  Het versterken van de regionale aantrekkelijkheid
    •     de ruimte voor waterbuffering,                      van de Haarlemse binnenstad op gebied van retail,
    •     de mogelijkheid voor versnelling van de             horeca en cultuur
          woningbouw,                                      •  Landschappelijke ontwikkeling en recreatieve
    •     additionele ruimtereserveringen voor het            ontsluiting van het Oer-IJ, in samenhang met de
          energiesysteem,                                     wateropgave
    •     uitwerking van de in het Verstedelijkingsconcept •  Verbeteren recreatief profiel Spaarnwoude op basis
          te maken afweging in het NOVI-gebied                van vastgestelde gebiedsvisie
          Noordzeekanaalgebied.                            •  Verlichten recreatieve druk Nationaal Park Zuid-
•    Re-design van het wegennet met aandacht                  Kennemerland
     voor onder meer de belasting van de A9 en A22         •  Kwaliteitsimpuls Noordzeekust (‘Amsterdam Beach’):
     (onderdeel van het Multimodaal Toekomstbeeld             een kwaliteitsslag van Zandvoort en IJmuiden aan
     2040, SBaB)                                              Zee, ontwikkeling jaarrond-voorzieningen, werken
•    De integrale ontwikkeling van stadshart Haarlem met      aan zee en bereikbaarheid van de kust, in samenhang
     drie OV-knooppunten (onderdeel van Bereikbare            met onderzoek naar de waterveiligheid van de
     Steden)                                                  kustregio
•    Het verbinden van Nationaal Park Zuid-                •  In de duinen en de binnenduinrand ruimte zoeken
     Kennemerland met Spaarnwoude en PARK21,                  om schoon kwelwater in het gebied vast te houden
     en verlichten van recreatieve druk, in lijn met het      en beter te benutten, met mogelijk beperking of
     programma Nationale Parken Nieuwe Stijl                  aanpassing van agrarische functies tot gevolg, in
                                                              samenhang met de ontwikkeling van Natuurnetwerk
                                                                                                                                                                       61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>    Zaanstreek, Waterland, Corridor
4.2 Amsterdam-Hoorn
    Inclusieve steden in een eigentijds Hollands
    landschap
    Gebiedskarakteristiek                                       met de realisatie van multimodale knooppunten,
    De kwaliteit van Zaanstreek-Waterland is ruimte om te       benutting van kansen voor gemengde woonwerkmilieus
    leven middenin authentiek landschap. Wonen in de stad       en steun voor de bestaande sociaaleconomische
    of in het landelijk gebied, met scholen en voorzieningen    inzet. De belangrijkste opgaven gaan over de sociaal-
    nabij, altijd nabij water, groen en recreatiemogelijkheden, maatschappelijke versterking in relatie tot de meerkernige
    en goed bereikbaar via OV of auto. Het energieke            ontwikkeling van de MRA, en een nieuwe toekomst voor
    regionale bedrijfsleven is gefocust op voedsel, bouw,       de veenweidegebieden die onderwerp is van een integraal
    transport, maakindustrie en een ambitieus techniek- en      gebiedsproces.
    ICT-cluster.
                                                                Opgaven
    Het is niet alleen kwaliteit, het is ook identiteit die     Sociaal-maatschappelijke versterking
    Zaanstreek-Waterland onderscheidt; Hollandser               De stedelijke gebieden ten noorden van het IJ
    dan Hollands! Prachtige veenweidegebieden met               groeien de komende decennia door tot een totaal
    eeuwenoude dijken en molens, weilanden rondom               van 500.000 tot 600.000 inwoners. Die groei zetten
    historische lintdorpen. De regio heeft een historie van     we in om economische en sociaal-maatschappelijke
    economische en stedelijke ontwikkeling. In de 19e en 20e    waarde toe te voegen en zo meer evenwicht in de
    eeuw is de bedrijvigheid in de regio gemoderniseerd,        metropoolregio te creëren. Dat betekent dat het
    maar sterk ondernemerschap, doe-mentaliteit en              omvangrijke woningbouwprogramma (circa 30.000
    innovatiekracht bleven.                                     woningen tot 2030 inclusief Amsterdam-Noord) gepaard
                                                                moet gaan met investeringen in werkgelegenheid en
    De stedelijke centra groeien de komende decennia sterk,     bereikbaarheid. De pendelstromen vanuit dit deelgebied
    een groei die moet worden ingezet om economisch             zijn buitenproportioneel groot en eenzijdig op Amsterdam
    en sociaal-maatschappelijk waarde toe te voegen. Om         gericht. Zaanstad en Amsterdam-Noord kennen relatief
    evenwicht te creëren tussen wonen en werken, alsook         veel sociaaleconomisch zwakke wijken met ruimte voor
    evenwicht in de ontwikkeling van de MRA als geheel.         nieuwe economische ontwikkeling.
    Steden zullen zich complementair aan elkaar ontwikkelen,
                                                                                                                          62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Twee stadsharten zijn onderwerp van Bereikbare           Verbetering van de hoofdinfrastructuur ondersteunt      waarbij ook het tijdpad en het instrumentarium aan de
Steden: Zaanstad en Purmerend. De omgeving van het       de aanpak van deze opgaven. Dat gaat vooral om          orde kunnen komen. Een transitie als deze neemt vele
Buikslotermeerplein in Amsterdam-Noord functioneert      de aansluiting tussen de A8 en A9, en de corridor       jaren in beslag.
als derde regionaal centrum. Met een HOV-verbinding      Amsterdam-Hoorn (de spoorweg en de A7). Die corridor
ontstaat in de ZaanIJ-corridor een tweede backbone       vormt een as voor geclusterde economische ontwikkeling, Een gebiedsproces over een nieuwe toekomst van
tussen Amsterdam en de Zaanstreek. De omgeving van       ook buiten de MRA op locaties als de Poort van Hoorn.   het veenweidelandschap in Zaanstreek en Waterland
Station Kogerveld kan worden ontwikkeld als onderdeel                                                            kan zich van vele kanten laten voeden. Er kan worden
van die corridor. In Purmerend ligt er een relatie met   Integraal gebiedsproces over nieuwe toekomst            voortgeborduurd op onderzoek elders in het land, zoals
de economische ontwikkeling in het noorden van de        veenweidegebieden                                       bij het Veenweide Innovatie Centrum, en op lopende
stad, met onder meer bedrijventerrein Baanstee, en       Het veenlandschap in dit deelgebied is hoog             pilots in Laag-Holland. In Noord-Holland wordt gewerkt
de H20-campus voor e-sports als uithangbord voor         gewaardeerd vanwege het typische Hollandse karakter     aan een Regionale Veenweidestrategie voor de hele
het Purmerendse IT-cluster. De ontwikkeling van          en de erfgoedwaarden die erin vervat zijn, maar staat   provincie, en de Regiegroep Laag-Holland werkt samen
woonwerkmilieus in de ZaanIJ-corridor (Hembrugterrein,   onder druk. Voornaamste oorzaak is de daling van de     met de provincie, gemeenten, het hoogheemraadschap
Achtersluispolder) en de ontwikkeling van de Noorder     bodem. Die hangt samen met het lage grondwaterpeil dat  en natuur- en landbouworganisaties aan een integraal
IJplas als landschapspark dragen bij aan de sociaal-     nodig is voor het huidige agrarische gebruik. Verhoging gebiedsprogramma voor het landschap van Laag-Holland.
maatschappelijke versterking in dit deelgebied.          van de grondwaterstand vraagt echter veel van de
Deze laatste ontwikkelingen hangen samen met de          landbouw, zeker in combinatie met het terugdringen
keuzesituatie in het Noordzeekanaalgebied. Voor de       van de stikstofemissies. Het vraagt van de landbouw om
Achtersluispolder wordt onderzocht of de ontwikkeling    zich opnieuw te oriënteren, op zoek te gaan naar nieuwe
versneld kan plaatsvinden.                               teelten of nieuwe markten waarover nu nog weinig
                                                         bekend is. Tegelijk kan het andere ambities dichterbij
Ook is aandacht nodig voor bestaande wijken en           brengen; bijvoorbeeld om de ecologische waarde van het
bedrijventerreinen. In wijken met een sociaaleconomische landschap te vergroten of het toegankelijker te maken
problematiek zijn kwaliteitsverbeteringen nodig. In      voor recreatief bezoek. De verbindende functie van
de Regio Deal ZaanIJ werken Rijk en regio samen          Zaanstreek en Waterland in het landschap (voor zowel
aan meer werk, beter onderwijs en een groene en          recreatie als natuur) kan worden versterkt.
veilige leefomgeving in vooral Amsterdam Molenwijk
en Tuindorp Oostzaan en Zaandam Peldersveld en           De aanpak van de veenweideproblematiek is sterk
Poelenburg, waarbij de laatste ook onderdeel is van      gebiedsgebonden. De situatie verschilt per gebied, en
het interbestuurlijke Programma Leefbaarheid en          daarmee ook de mogelijkheden en oplossingsrichtingen.
Veiligheid. Bestaande bedrijventerreinen hebben een rol  Het is daarom van belang om de aanpak van onderop
in de herhuisvesting van bedrijven op te transformeren   te formuleren en het gesprek aan te gaan met alle
terreinen. Op nieuwe bedrijventerreinen (Baanstee-       betrokken partijen, vanuit wederzijdse erkenning van
Noord en HoogTij zijn nu in ontwikkeling) is een slim en de maatschappelijke urgentie en de belangen van de
zorgvuldig ruimtegebruik nodig.                          agrarische ondernemers. Doel van zo’n gesprek is om
                                                         gezamenlijk toe te groeien naar een nieuwe toekomst,
                                                                                                                                                                        63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Afspraken                                                 Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken:
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek •    Stedelijke vernieuwingsopgave in Zaandam Oost
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken        (onderdeel van het Programma Leefbaarheid en
tussen rijk en regio te komen                                  Veiligheid)
                                                          •    Regio Deal ZaanIJ
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en               •    De bereikbaarheid op de corridor Amsterdam-
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen                    Hoorn (spoor en A7) conform de afgesloten
•   Integraal gebiedsproces voor de toekomst van de            bestuursovereenkomst
    veenweidegebieden, aangestuurd van onderop,
    in de context van het interbestuurlijke programma     Om regionale inzet vragen:
    Veenweide en het gebiedsproces in Laag-Holland        •    De HOV-verbinding ZaanIJ, verbonden
    (met aandacht voor de bodemdalings- en de                  aan de ontwikkeling van woningbouw in de
    stikstofproblematiek, de transitie van en innovatie        Achtersluispolder en Amsterdam-Noord, en
    in de landbouw, natuurontwikkeling, recreatieve            stedelijke vernieuwing in Zaandam-Oost
    ontwikkeling)                                         •    Werken aan doorontwikkeling recreatieve structuur
•   Integrale ontwikkeling van de stadsharten Zaanstad         (waaronder de bereikbaarheid van de belangrijkste
    en Purmerend (onderdeel van het programma                  groene gebieden zoals ’t Twiske, Purmerbos en
    Bereikbare Steden)                                         wandel- en fietsroutes in veenweidegebieden, in
•   Bij gebleken noodzaak voor versterking van het             samenhang met het integrale gebiedsuitwerking over
    elektriciteitsnet naar Noord-Nederland: onderzoek          de toekomst van de veenweidegebieden)
    naar tracé-alternatief 380 kV-hoogspanningsleiding    •    Behoud en ontwikkeling van Unesco-
    via Noord-Holland Noord                                    werelderfgoederen Stelling van Amsterdam
•   De verbinding A8-A9 en de inpassing in het                 en Beemster (in samenhang met het integrale
    landschap van het Unesco-werelderfgoed Stelling            gebiedsuitwerking over de toekomst van de
    van Amsterdam (landschappelijk onderzoek loopt)            veenweidegebieden)
•   Opgaven die raken aan de keuzesituatie                •    Ontwikkeling landschapspark Noorder IJplas
    Noordzeekanaalgebied (NOVI-gebied), met name          •    Verstevigen economisch profiel (in de vorm van
    de ontwikkeling van ZaanIJ/Achtersluispolder               bijvoorbeeld de complementaire ontwikkeling van
    (woonwerkmilieu) en ruimte voor bedrijven afkomstig        regionale centra en een slim gebruik van de ruimte
    van te transformeren bedrijventerreinen                    op bedrijventerrein Baanstee-Noord in Purmerend/
•   Versnelling van de ontwikkeling van                        Volendam-Edam)
    Achtersluispolder in samenhang met de                 •    Inpassing opwek energie (via RES) en energie-
    noodzakelijke randvoorwaarden                              infrastructuur, mede in relatie tot eventueel tracé 380
                                                               kV-hoogspanningsleiding
                                                                                                                       64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>    Oostflank MRA
4.3 Ontwikkeling van complete steden aan de
    metropolitane baai
    Gebiedskarakteristiek                                      circulaire economie, hoogwaardige maakindustrie, life
    In de Oostflank van de Metropoolregio Amsterdam            science en agrifood (inclusief de keten van toelevering,
    ligt het nieuwe land van de Flevopolder met Lelystad       verwerking, diensten en handel in de foodsector),
    – de hoofdstad van Flevoland – en Almere, de tweede        start ups en scale ups. Investeringen die het afgelopen
    stad van de MRA. Lelystad en Almere kennen elk een         decennium gedaan zijn in circulaire economie werpen
    unieke stedenbouwkundige opzet. Bovendien zijn             hun vruchten af; op De Steiger en De Vaart in Almere
    het landschap en de steden tegelijk en in samenhang        zijn inmiddels belangrijk clusters ontstaan. Lelystad
    ontworpen. Landbouw, landschap, natuur en water zijn       beschikt met de luchthaven, de business unit open
    verweven met de woonmilieus. De nieuwe poldersteden        teelten van Wageningen University & Research en het
    hebben een samenleving die al sinds het begin krachtig     Wageningen Bioveterinary Research Institute over
    verbonden is met de andere delen van de regio, zowel       laboratoriumfaciliteiten op het gebied van luchtvaart,
    als het gaat om werk en stedelijke voorzieningen als in    voeding en diergezondheid. Het ontwikkelen van
    verhuisbewegingen. Nog steeds biedt de Flevopolder         onderwijs passend bij de kwaliteiten van Lelystad en
    veel mogelijkheden om ruimschoots bij te dragen            Almere als cluster voor logistiek en techniek draagt bij aan
    aan de grote bouwprogramma’s waar de MRA mee               de kracht en aantrekkelijkheid van de Oostflank. Lelystad
    te maken heeft. Toevoegen van woningbouw aan de            Airport kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
    stadsranden is noodzakelijk voor het afronden van de       experimentele onderzoek en onderwijs naar duurzame
    stedenbouwkundige opzet van de beide steden. De            luchtvaart en al haar aspecten, zoals met het Living Lab
    natuurontwikkeling voor de kust levert een zeer bijzonder  ‘Bright Sky’ (een samenwerking van TU Delft, HvA, ROC
    recreatie- en woonlandschap op en verrijkt daarmee         van Amsterdam, KLM en Schipholgroep op Schiphol Oost
    het palet aan milieus in de MRA verder, voor de eigen      waarin Lelystad participeert).
    inwoners van de MRA én de bezoekers van daarbuiten.
    Op deze manier profileert Lelystad zich als Hoofdstad van  De ambitie is dat de Oostflank in toenemende
    de Nieuwe Natuur.                                          mate functioneert als centre of excellence voor de
                                                               transitiesectoren energie, circulair en digitaal; het nieuwe
    In dit jonge deel van de MRA is het economisch profiel     land biedt ruimte voor de economie van morgen. De
    nog vol in ontwikkeling. De economie kenmerkt zich         relatief jonge bevolking van Almere en Lelystad vormt
    inmiddels door logistiek, ICT tech, toerisme en recreatie, nu en in de toekomst een belangrijk arbeidspotentieel
                                                                                                                            65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>voor de metropoolregio. Almere verkent nu met diverse     Bay Area, het Deltaprogramma IJsselmeergebied               economische activiteit is divers en verdient een impuls
partners het pad op welke manier zij deze positie binnen  en de Agenda IJsselmeergebied. Ook de nationale             om de groei van de bevolking beter bij te houden. Het
de MRA het beste kan vervullen en welke investeringen     Programmatische Aanpak Grote Wateren is bijzonder           logistieke cluster is in Almere een sterk cluster dat relatief
daarvoor nodig zijn.                                      relevant voor de Oostflank.                                 veel werkgelegenheid biedt en vooralsnog groeiende
                                                                                                                      is. Met het oog op de maatschappelijke opgaven en
Door spoorlijn, weg, Lelystad Airport en Flevokust-haven  De hier genoemde opgaven voor verdere versterking van       stedelijkheidsvraagstukken is in het afgelopen decennium
zijn Almere en Lelystad mentaal dichter bij Amsterdam/    het economisch profiel en samenhang in en om het open       gebouwd aan een cluster circulaire economie. Ook wordt
Schiphol en ook Noord- en Oost-Nederland komen te         water, vloeien voort uit ontwikkelingen en keuzesituaties   sterk ingezet op de clusters ICT-tech en Energietransitie.
liggen. Langs deze corridor bieden Almere en Lelystad     in de MRA die in dit Verstedelijkingsconcept zijn           De verstedelijkingsopgave in Almere worden o.a. ingezet
nog volop ruimte voor wonen en bedrijven. Er liggen       benoemd. Ze voegen een dimensie toe aan lopende             om de profilering in deze clusters verder uit te bouwen
goede kansen door de relatieve betaalbaarheid, de         programma’s of hebben afzonderlijk uitwerking nodig.        en de daarvoor benodigde kennisinfrastructuur te
gezonde leefomgeving, de economische groeipotentie                                                                    versterken. Dat is een voorwaarde voor en ondersteunend
en bovenal door de unieke ligging aan het Markermeer      Versterken van het economisch profiel                       aan een veerkrachtige samenleving. De prioriteit voor
en het IJmeer, de vele recreatiemogelijkheden en          De ambitie van een evenwichtige, meerkernige                wonen en werken in een gemengd milieu bij het stadshart
natuurbeleving in onder andere Nationaal Park Nieuw       ontwikkeling van de MRA, heeft de grootste kans van         schept daar een stedelijke context voor. Het stadshart
Land met onder meer de Oostvaardersplassen.               slagen als iedere deelregio en elk stadshart het specifieke van Almere is, net als dat van Lelystad, onderdeel van de
                                                          economische profiel kracht bij zet. Lelystad groeit toe     programmalijn Bereikbare Steden.
Almere en Lelystad zijn groeisteden die volop inzetten op naar een economisch profiel als multimodale bereikbare
groene duurzame verstedelijking en op het bouwen aan      hub, mede dankzij Lelystad Airport, de haven, de wind-      De komst van hoger (technisch) onderwijs kan een
een samenleving. Dat betekent dat naast woningbouw        en zonne-energie in de polder, de sterke agrifoodsector     belangrijke pijler zijn onder een volwaardige economische
ook de stad als geheel en de voorzieningen in de stad     en de ligging aan een backbone voor elektriciteit en gas    clustervorming waarbij kansen liggen in specialisatie in
meegroeien. Daarbij hoort een goede bereikbaarheid,       in het energienetwerk. Hier ontstaat een cluster waar       de transitiesectoren. De afgelopen jaren heeft Almere
uitbreiding van werkgelegenheid, een goede                andere werkgelegenheid omheen groeit. De circulaire         ingezet op de ontwikkeling van de circulaire economie,
gezondheidzorg, sterk onderwijs en een aantrekkelijk      economie kan binnen dit profiel groeien in samenhang        en inmiddels is te zien dat deze nichemarkt groeit. Op
opleidingsaanbod (middelbaar en hoger onderwijs).         met ontwikkelingen in het Noordzeekanaalgebied.             bedrijventerreinen als De Vaart en De Steiger tekent zich
                                                          Afhankelijk van de te kiezen ontwikkelingsrichting, kan     een cluster bedrijven in de circulaire economie af, en
Opgaven                                                   uitwijk van watergebonden en circulaire economie naar de    deze ontwikkelingen kunnen nog verder doorgroeien. De
In de Oostflank spelen veel opgaven waarvoor              haven van Lelystad een optie zijn. Flevokust Haven heeft    combinatie met de bouwopgave biedt hier ook kansen
samenwerking tussen Rijk en regio noodzakelijk is. Voor   volop ruimte voor circulaire economie. Er ontstaat in dat   om stevig in te zetten op een circulaire bouweconomie
veel daarvan zijn bestuurlijke samenwerkingsprogramma’s   geval zicht op het ontstaan van een ‘circulaire as’ tussen  en circulaire gebiedsontwikkeling. In combinatie met
in het leven geroepen. Te noemen zijn het                 IJmuiden, Almere en Lelystad.                               bedrijven werkzaam in de energietransitie die ook in
Handelingsperspectief Oostflank, het integrale                                                                        Almere gevestigd zijn, lijkt een economisch profiel op
programma RRAAM (Rijk-regioprogramma Amsterdam-           Het economische profiel van Almere is volop in              het snijvlak van hoogwaardige technologie en transitie
Almere-Markermeer), het programma Lelystad Next           ontwikkeling. Als jongste stad in de regio beschikt         (energie en circulair) hier heel passend.
Level, het TBES (Toekomstbestendig Ecologisch             Almere over veel mogelijkheden voor woningbouw
Systeem), het MIRT-onderzoek voor Amsterdam               en ruimtelijk-economische ontwikkeling, maar de
                                                                                                                                                                                     66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Doorgroei naar complete steden betekent verder een          effecten (waaronder de werkgelegenheid). Op grond          via het IJmeer, naar Waterland – deel van de Stelling
wenselijke groei in de voorzieningen voor cultuur,          van dit onderzoek en de marktsituatie beslissen de         van Amsterdam. Naar het westen gaat de zuidoever
gezondheidszorg en sociale infrastructuur. De ligging in    colleges van Almere en Zeewolde vervolgens of zij een      over in de Diemerscheg, een van de groene scheggen
de natuurrijke omgeving van Nationaal Park Nieuw Land       locatie in het zoekgebied willen toewijzen. De definitieve rond Amsterdam. Een aantal grote infrastructuurlijnen
en het groene karakter van het stedelijke gebied geven      locatiekeuze vindt vervolgens plaats in het kader van      doorkruist deze zone. Dat leidt tot een opgave van
aanleiding om ook de vrijetijdseconomie van Lelystad en     de Verstedelijkingsstrategie. Als de colleges negatief     landschappelijke versterking. Die opgave kan aan
Almere verder te ontwikkelen.                               beslissen, dan komt de vraag naar de mogelijkheid en       urgentie winnen als nieuwe infrastructuur zich aandient,
                                                            wenselijkheid van een vierde hyperconnectiviteitshub       bijvoorbeeld wanneer de IJmeerlijn in de oostkant
Integraal inpassingsonderzoek                               terug bij de MRA.                                          van Amsterdam aan land komt. Ook is er een kans
hyperconnectiviteitshub Zeewolde-Almere                                                                                dat de energie-infrastructuur verzwaard zal worden,
De MRA heeft besloten om ruimte te bieden aan een           Samenhang in en om het open water                          bijvoorbeeld met een 380 kV-hoogspanningsleiding,
vierde hyperconnectiviteitshub in de regio; een cluster van Het Markermeer en IJmeer behoren in veel opzichten         mede vanwege de aanwezigheid van de Diemercentrale.
datacenters dat gebruik wil maken van de extra snelheid     tot de grote ruimtelijke kwaliteiten van de MRA.           Daar zijn inpassingsvragen en/of compensatievragen aan
die hyperconnectiviteit biedt. Er is locatieonderzoek       Niet voor niets kiezen Almere en Lelystad in hun           verbonden.
gedaan dat zich toespitste op ruimtelijke mogelijkheden,    stedenbouwkundige programma’s nadrukkelijk voor
de aansluiting op het stroomnet en de kansen van            samenhang met het open water. Markermeer en IJmeer         Aanpassingen in het watersysteem in de MRA
restwarmte. Daaruit kwam een zoekgebied naar                zijn, samen met hun oevers, deel van veel lopende          kunnen hun weerslag hebben op de waterkwaliteit of
voren in Oosterwold, nabij Almere op grondgebied            rijks-regionale programma’s. Die gaan onder meer over      waterhoeveelheid in het Markermeer en IJmeer. Of dat
van de gemeente Zeewolde. Datacenters zijn                  verbetering van het ecologische systeem, de betekenis      aan de orde is en zo ja, hoe substantieel die effecten zijn, is
grootverbruikers van energie, en in dit gebied kan voor     voor het regionale watersysteem en de samenhang            nog niet duidelijk. Het kan gaan om het verder versterken
de stroomvoorziening worden aangesloten op een nieuw        met de stedelijke ontwikkeling in de Oostflank. Op het     van de nu al belangrijke functie van het Markermeer en
onderstation dat ook gebruikt zal worden om de groei van    raakvlak met de stedelijke ontwikkeling kan de inpassing   IJmeer als ‘regenton’: buffer voor waterbeschikbaarheid
Almere te faciliteren en de windenergie uit de omgeving     van een eventuele IJmeerlijn zich tot een opgave           en voor de piekwaterberging. Als gekozen wordt
naar het net te brengen.                                    ontwikkelen, nu gebleken is dat deze in de vorm van een    voor de haven van Lelystad als uitwijkmogelijkheid
                                                            lightrailverbinding een kansrijke oplossing vormt bij de   voor circulaire en watergebonden bedrijven uit het
De eerste stap die genomen moet worden is                   in Amsterdam Bay Area onderzochte programma’s voor         Noordzeekanaalgebied, zijn meer schutbewegingen
locatieonderzoek naar de inpassingsmogelijkheden.           wonen en werken. Als nut en noodzaak vaststaan kunnen      in de Oranjesluizen nodig en kan meer brak water het
Hierbij moeten ook andere zaken aan de orde komen           tracévarianten worden uitgewerkt, al dan niet deels        IJmeer-Markermeer binnendringen. De consequenties
dan de beschikbare ruimte en de energievoorziening;         ondergronds.                                               van een nog sterkere regentonfunctie, bijvoorbeeld voor
het gaat bijvoorbeeld ook om de mogelijkheden van een                                                                  de fluctuatie van het waterpeil en de belasting van de
klimaatadaptieve ontwikkeling (ten eerste risicobeperking   Ontwikkelingen en opgaven elders in de MRA kunnen          keringen, is deel van onderzoek dat geagendeerd wordt
bij overstromingen of wateroverlast en ten tweede de        op een aantal manieren invloed hebben op het IJmeer-       in de Verstedelijkingsstrategie. Het effect van verzilting
wijze van koeling en lozen – als voor de koeling een        Markermeer en zijn oevers. Die liggen voor een belangrijk  via de Oranjesluizen moet worden onderzocht zodra een
beroep op drink- of oppervlaktewater moet worden            deel aan de zuidoever van het IJmeer. Dit gebied is        dergelijke ontwikkeling concreet in beeld komt.
gedaan, is ook de beschikbaarheid daarvan een criterium,    een schakel in de open landschappelijke structuur
vooral in periodes van droogte), en om de economische       met waterrijke natuur die loopt tussen de Vechtstreek,
                                                                                                                                                                                       67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Afspraken                                                 •    Als vervolgacties m.b.t. het watersysteem er
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek      aanleiding toe geven: onderzoek naar invloed
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken        van ingrepen elders op het waterbeheer van
tussen rijk en regio te komen                                  het Markermeer en IJmeer (dat kan gaan om
                                                               onderzoek naar een grotere bufferingscapaciteit
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en                    en/of voorraadfunctie, of om een risico op
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen                    verzilting bij meer scheepvaartbewegingen door de
•   Natuur- en landschapsontwikkeling verbonden aan            Oranjesluizen)
    het totstandbrengen van een Toekomstbestendig         •    In het kader van Handelingsperspectief afspraken
    Ecologisch Systeem Markermeer-IJmeer en het                tussen Almere en BZK waar het gaat om nieuwe
    Handelingsperspectief Oostflank, op basis van de           vormen van wijkgerichte aanpak voor de bestaande
    ontwikkelprincipes van Panorama Markermeer-                stad
    IJmeer en in de context van Amsterdam Bay Area,
    Nationaal Park Nieuw Land en de Kustzone van          Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken:
    Lelystad                                              •    Het programma Lelystad Next Level
•   Versterken economisch profiel Almere door             •    Stedelijke vernieuwingsopgave in Lelystad-Oost
    o.a. uitbreiding van het onderwijsaanbod                   (onderdeel van het Programma Leefbaarheid en
    en voorzieningen (verbonden aan het                        Veiligheid)
    Handelingsperspectief Oostflank)                      •    Programmatische Aanpak Grote Wateren
•   Integrale ontwikkeling stadsharten Almere
    (verbonden aan het ontwikkelen van het economisch     Om regionale inzet vragen:
    profiel) en Lelystad als onderdeel van Bereikbare     •    Corridorontwikkeling Amsterdam-Almere-
    Steden                                                     Lelystad (economisch profiel, kennisprofiel,
•   Versnelling woningbouw in Almere Pampus mede in            woon- en werkmilieus) in combinatie met
    relatie tot de IJmeerverbinding;                           bereikbaarheidsinvesteringen;
•   Versnelling woningbouw Lelystad Zuid/Warande          •    Ontwikkelen van Lelystad als multimodaal bereikbare
    (inzet rijksgronden, oplossen stikstofrestricties,         hub en regionale multimodale energiehub, door
    verbonden aan Lelystad Next Level)                         het benutten van de ligging aan energienetwerken,
•   Multimodale bereikbaarheid, waaronder de                   windparken, Maximacentrale, Flevokust Haven,
    uitwerking van de conclusies uit het MIRT-onderzoek        luchthaven en agrifood
    Amsterdam Bay Area                                    •    Ontwikkelen van oevers Gooimeer
•   Economische ontwikkelingen in relatie tot Lelystad    •    Verdere ontwikkeling van de vrijetijdseconomie
    Airport                                               •    Ontwikkeling van een proeftuin voor
•   Mogelijke aanleg van een hyperconnectiviteitshub in        kringlooplandbouw
    Zeewolde                                              •    Transitie in gebieden met sterke bodemdaling
                                                                                                                   68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>    Gooi en Vechtstreek,
4.4 Diemerscheg
    Wonen, werken en recreëren in een landschap
    met grandeur
    Gebiedskarakteristiek                                        Gooi en Vechtstreek verbindt de metropool Amsterdam
    Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van          met de regio Utrecht. Via treinverbindingen en via
    de dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere,       de wegen als A1 en A27, in het landschap, maar ook in
    Amersfoort en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen        economische relaties.
    is Gooi en Vechtstreek een prettige plek om te wonen,
    werken en recreëren.                                         Dit gebied draagt op verschillende manieren bij aan
                                                                 de verstedelijking en groei van de MRA. Ten eerste via
    De woonomgeving is organisch gegroeid. Dit heeft geleid      woningbouwontwikkeling die met name plaatsvindt
    tot een grote variatie in woonmilieus. Er zijn verschillende rondom de OV-knooppunten in dit gebied. Daarnaast via
    typen kernen met ieder een eigen identiteit. Het hart van    het toevoegen van arbeidsplaatsen, veelal passend bij het
    de mediavalley ligt in Gooi en Vechtstreek. Sectoren zoals   economisch profiel van de regio. In eerste plaats is dat de
    ICT, artificial intelligence, zorg en recreatie vormen ook   media (in brede zin) en aanvullend sectoren zoals ICT, AI,
    een belangrijk onderdeel van de economie.                    zorg en recreatie. Dit draagt mede bij aan de versterking
                                                                 van de economie voor de gehele MRA in deze sectoren.
    Het landschap van Gooi en Vechtstreek en de                  Daarnaast recreëren inwoners uit de hele metropoolregio
    Diemerscheg is speciaal en heel divers. Er is bos, heide en  in de veelzijdige landschappen en recreatiegebieden
    open weiland. Er liggen historische buitenplaatsen en er is  die dit deelgebied rijk is. Opgaven in dit gebied zijn
    veel water, zoals het Naardermeer, het plassengebied, het    te clusteren rond een klimaatrobuuste inrichting
    IJmeer en het Gooimeer. Verschillende gebieden hebben        van de Heuvelrug en het Vechtplassengebied, en de
    een nationale of zelfs internationale beschermde status.     economische profilering in relatie tot de woonwerkbalans.
    De verscheidenheid aan landschapstypen en de kwaliteit
    daarvan, in een relatief klein gebied in de verstedelijkte
    Randstad, maken Gooi en Vechtstreek uniek.
                                                                                                                             69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Opgaven                                                     gericht moeten zijn op een klimaat- en waterrobuuste      en voor een robuust en veerkrachtig ecologisch systeem.
Klimaatrobuuste inrichting Heuvelrug en                     inrichting van landelijk en stedelijk gebied, met een     Er is sprake van twee grote structuren: de ‘natte natuur’
Vechtplassengebied                                          tijdpad op weg daarnaartoe. Rijk en regio gaan binnen     in de Vechtstreek en de ‘droge natuur’ van de Heuvelrug.
Gooi en Vechtstreek onderscheidt zich door de grote         de Verstedelijkingsstrategie een integrale aanpak         Deze structuren moeten worden verbonden met de natte
cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit van het       uitwerken van het watersysteem in relatie tot functies en natuur van Waterland en de bosgebieden van Flevoland.
landschap en de natuur. Dit is een voorwaarde voor          inrichting in de Gooi en Vechtstreek, met aandacht voor   Met name de verbindingen tussen het Naardermeer
de bijzondere woon-, werk- en recreatieomgeving. De         de Natura 2000-gebieden, de landbouw, de inrichting       en omgeving aan de ene kant, en het noordwesten van
natuur en het landschap in zowel het hoge als het lage      van natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,        het Gooi aan de andere kant zijn erg kwetsbaar. De
gedeelte van de Gooi en Vechtstreek staan onder druk        waterwinning ten behoeve van drinkwater, het peilbeheer   monding van het IJ is ook een grote barrière. Aan de oever
door verdroging in de Heuvelrug. Grondwater stroomt         van de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van       van het IJmeer en in de Diemerscheg ligt een opgave
van de hogere zandgronden van het Gooi naar het westen      kwelwater, mogelijke piekwaterbergingslocaties en extra   voor landschappelijke versterking (opgenomen bij het
en het oosten. De natuurwaarden van de Vechtplassen         gemaalcapaciteit bij Muiden. Een voorbeeld van een        deelgebied Oostflank).
en het Naardermeer, Natura 2000-gebieden, zijn              nu al toegepaste maatregel is het oppompen van brak
afhankelijk van deze kwel. Waterwinning ten behoeve         grondwater uit de Horstermeerpolder, voordat het als brak Economische profilering en woonwerkbalans
van drinkwaterproductie, verminderde infiltratie in de      kwelwater aan de oppervlakte komt. Het opgepompte         De media vormen in dit deelgebied een herkenbaar
stuwwal en bemaling van de polder zetten dit systeem        water wordt vervolgens gezuiverd en gebruikt voor de      cluster binnen het economische profiel. Dat profiel wordt
onder druk. In de Vechtstreek moet gebiedsvreemd water      drinkwatervoorziening.                                    versterkt via onder meer de programmalijn Bereikbare
uit het Markermeer worden ingelaten om brak (kwel)water                                                               Steden, waarin de stadshartontwikkeling van Hilversum
uit polders af te voeren en het water van Naardermeer en    De uitwerking vindt plaats in de context van de           is opgenomen. In Hilversum liggen kansen voor een
Vechtplassen aan te vullen.                                 waardevolle cultuurlandschappen in dit deelgebied:        gefaseerde doorgroei tot Artificial Intelligence (AI)-
                                                            de Stelling van Amsterdam en Nieuwe Hollandse             Campus. Zo’n ontwikkeling kan worden gestimuleerd
Het is daardoor lastig om de natuur- en                     Waterlinie, de Heuvelrug en het Groene Hart met daarin    via een verdicht programma, een gemengd milieu en zo
waterkwaliteitsdoelen te halen. Voor het ecologische        Natura 2000-gebieden zoals het Naardermeer en de          mogelijk een hogere frequentie van openbaar vervoer.
systeem is dat geen duurzaam houdbare situatie, maar        Vechtplassen. Het Groene Hart heeft in de Nationale       Ook versterking van andere openbaarvervoerlocaties
voor het watersysteem evenmin. Ook de bebouwde              Omgevingsvisie de status gekregen van NOVI-gebied.        aan de Gooicorridor, onder andere met
omgeving heeft er last van, want bij extreme buien kan het  De opgave is in dit NOVI-gebied als geheel is gericht     onderwijsvoorzieningen, helpt om het economisch profiel
water niet wegstromen. Dit leidt tot overlast en schade. De op het beperken van bodemdaling, van CO2-uitstoot         verder uit te bouwen.
klimaatverandering (met name de toenemende droogte)         en het aanpassen van de waterhuishouding, ruimte
en de groeiende vraag naar drinkwater zullen dit systeem    voor landbouw, het verbeteren van de relatie stad-        Gevolg van de ligging tussen Amsterdam, Almere,
steeds verder onder druk zetten. De zandgronden moeten      land, omgaan met nieuwe bebouwing, erfgoed en             Amersfoort en Utrecht is dat veel pendelstromen het
het water zo lang mogelijk vasthouden en het kwelwater      bereikbaarheid.                                           gebied doorkruisen. De woonwerkbalans is scheef: deze
kan beter benut worden.                                                                                               helt over naar uitgaande pendel, maar er is ook een
                                                            In Gooi en Vechtstreek gaat de aandacht sterk uit naar    pendelstroom naar het gebied toe. Woonwerkrelaties
De vraag is wanneer het punt wordt bereikt dat principieel  een aantal landschappelijke verbindingen, belangrijk om   tussen Gooi en Vechtstreek en Flevoland groeien
moet worden gekozen voor een andere oplossing dan           het karakter van de MRA in stand te houden als netwerk    langzaam. Een betere spreiding in het pendelpatroon
grote (technische) investeringen. Zo’n oplossing zou        van steden en dorpen in een aaneengesloten landschap,     ontstaat door het economische profiel in beide gebieden
                                                                                                                                                                                70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>onderscheidend te ontwikkelen en versterken, zonder           Afspraken                                                    •    Aandacht voor het functioneren van de A1 en A27, als
elkaar te beconcurreren, en door te investeren in de          Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek         onderdeel van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040
onderlinge bereikbaarheid.                                    om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken      •    De integrale ontwikkeling van stadshart Hilversum
                                                              tussen rijk en regio te komen                                     (onderdeel van Bereikbare Steden)
In het Multimodaal Toekomstbeeld 2040 (SBaB)
wordt onderzocht of de corridors naar de ring van             De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en                  In het NOVI-gebied Groene Hart werken Rijk en regio
Amsterdam aangepast moeten worden om optimaal te              vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen                  samen aan:
functioneren. Onder die corridors vallen onder meer de        •   Uitwerking van een integrale aanpak van het              •    Een toekomstbestendig en ecologisch veerkrachtig
A1 en A27, die een rol kunnen hebben in het tot stand             watersysteem in relatie tot functies en inrichting in de      Groene Hart waar het prettig wonen, werken
brengen van een meer evenwichtige woonwerkbalans.                 Gooi en Vechtstreek met aandacht voor de Natura               en recreëren is, relevant voor het behoud en de
Frequentieverhoging op het spoor (de Gooilijn) is                 2000-gebieden, de landbouw, de inrichting van                 ontwikkeling van de oude cultuurlandschappen in dit
afhankelijk van de toekomst van het goederenvervoer dat           natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,                deelgebied (waarvan een deel ‘nationale importantie’
nu op die lijn zit. Dat valt buiten het bestek van SBaB, maar     drinkwaterwinning in het gebied, het peilbeheer van           heeft als onderdeel van het werelderfgoed Stelling
is onderdeel van het nationale Toekomstbeeld OV 2040.             de Vechtplassen, het benutten en vasthouden van               van Amsterdam en het beoogde werelderfgoed
                                                                  kwelwater, mogelijke tijdelijke waterbuffers en extra         Nieuwe Hollandse Waterlinie)
                                                                  gemaalcapaciteit bij Muiden
                                                                                                                           Om regionale inzet vragen:
                                                                                                                           •    Versterken economisch profiel Gooi en Vechtstreek
                                                                                                                                op media (Mediapark) met het perspectief van een
                                                                                                                                AI-campus, gezondheid (in Arenapark en elders in
                                                                                                                                het deelgebied) en vrijetijdseconomie
                                                                                                                           •    Voldoende aandacht voor behoud van
                                                                                                                                praktijkgeschoolde werkgelegenheid in Gooi
                                                                                                                                Vechtstreek, als voorwaarde voor leefbaarheid en
                                                                                                                                inclusiviteit
                                                                                                                           •    De woonwerkrelatie met Utrecht, Amersfoort,
                                                                                                                                Amsterdam en Flevoland, met aanvullend aandacht
                                                                                                                                voor HOV- en fietsverbindingen richting de
                                                                                                                                werkplekken in deze gebieden
                                                                                                                           •    Behoud en verdere groen-recreatieve
                                                                                                                                ontwikkeling van de Diemerscheg en onderzoek
                                                                                                                                naar mogelijkheden om landschappelijk goed
                                                                                                                                ingepaste bijdragen te leveren aan klimaatadaptatie
                                                                                                                                en energietransitie (waarbij op dit laatste punt
                                                                                                                                rijksbetrokkenheid aan de orde kan zijn).
                                                                                                                                                                                     71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>    Zuidflank MRA
4.5 Leefbare internationale entree van Nederland
    Gebiedskarakteristiek                                     verstedelijking, met name langs de A4-A10-A2, zorgt voor
    De Zuidflank neemt een stevige economische                een toenemende druk op deze landschappen en op de
    positie in binnen de MRA. De mainports Schiphol en        infrastructuur.
    Greenport Aalsmeer zijn belangrijke motoren van onze
    nationale economie; bronnen van werkgelegenheid en        Locaties voor woonwerkmilieus en woningbouw worden
    brandpunten van internationaal transport. Vervoer en      conform bestaande afspraken uitgewerkt, met de grootste
    opslag, groothandel, detailhandel en overige zakelijke    aantallen in het stadshart van Hoofddorp en de westflank
    diensten zijn de grootste economische sectoren.           van Haarlemmermeer en daarnaast ontwikkelingen in
    Vanwege deze sterke concentratie van (internationale)     Amstelveen, Ouder-Amstel en Diemen. De bestaande
    economische activiteit heeft het deelgebied een grote     plancapaciteit voor bedrijventerreinen, verspreid over het
    aantrekkingskracht op arbeid vanuit heel Nederland.       gebied, zal in zijn geheel nodig zijn om de economische
    Het aantal arbeidsplaatsen is er groter dan de            groei te faciliteren en de overloop te accommoderen van
    beroepsbevolking. Deze aantrekkende werking heeft zijn    bedrijven op te transformeren terreinen in de regio. Een
    weerslag op de woningbehoefte. De plancapaciteit voor     op te lossen knelpunt voor 2030 is de energievoorziening
    woningen in de Zuidflank is groot, maar de aanwezigheid   voor deze bedrijventerreinen en nieuw te bouwen
    van Schiphol vormt een extra uitdaging voor het bouwen    woningen. Daarnaast valt het niet uit te sluiten dat meer
    van de wenselijke nieuwe woningen.                        ruimte voor de werkfunctie nodig is vanwege de behoefte
                                                              aan lokale bedrijvigheid in de nabijheid van de extra
    Ruimtelijk biedt de Zuidflank diverse hooggewaardeerde    woningen die gerealiseerd worden.
    woonmilieus. Van stedelijke appartementen tot historische
    kernen en dorpse en landelijke woonmilieus, aangevuld     In dit gebied is één keuzesituatie aan de orde: bepalen
    met hoogwaardige culturele voorzieningen en liggend       van de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw,
    in een rijk geschakeerd landschap. Van buitenplaatsen     leefomgevingskwaliteit inclusief verrommelde
    langs de Amstel, recreatie bij de Westeinderplassen,      glastuinbouwgebieden, gezondheid en de ruimte voor
    Ouderkerkerplas, Diemerscheg en in het Amsterdamse        luchtvaart. Daarnaast spelen opgaven rond het landschap
    Bos, natuurschoon in de Amstelscheg met de Ronde          in balans met verstedelijking, en rond de samenhang
    Hoep, de weidsheid van de Bovenkerkerpolder tot nieuwe    tussen mobiliteit en verstedelijking.
    landschappen als PARK21. De sterke toename van de
                                                                                                                         72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>                                       Schets van de keuzesituatie                                                                Over het langdurig open houden van planologische reserveringen, zoals die voor
                                       De economische kansen in de Zuidflank hebben in veel gevallen te maken met                 de parallelle Kaagbaan, heeft de BRS al een standpunt ingenomen1 . Over het
                                       de aanwezigheid van Schiphol, een economische motor voor Nederland en de                   continueren van de reservering voor een parallelle Kaagbaan wordt in 2021/2022 van
                                       regio in het bijzonder. De vraag is daarbij hoe Schiphol een robuuste ontwikkeling         Rijkswege een besluit genomen.
                                       naar de toekomst kan doormaken? Tegelijkertijd legt de luchthaven ook een
                                       grote claim op de ruimte in de omgeving, door beperkingen die gelden voor                  Ook luchtkwaliteit is een belangrijk aandachtspunt. Dit jaar komen
                                       de ontwikkelingsmogelijkheden van andere functies vanwege de geluid- en                    onderzoeksresultaten van het RIVM gereed over de gezondheidseffecten van
Keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol
                                       risicobelasting door de luchtvaart. Daarnaast beïnvloedt de aanwezigheid                   ultrafijn stof in deze regio, en zal de Gezondheidsraad een advies uitbrengen
                                       van Schiphol ook de mogelijkheden om het areaal verrommeld glas (zo’n 800                  hierover. Vervolgens kan besloten worden over de beleidsvertaling van de
                                       hectare) te transformeren. Vanwege de beperkingen voor woningbouw en andere                onderzoeksresultaten.
                                       geluidgevoelige en kwetsbare functies is het moeilijk om hiervoor een sluitende
                                       businesscase te formuleren. Een knelpunt dat zich voortsleept, waardoor de                 Oplossingsrichtingen
                                       gebieden verder verpauperen, met negatieve gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit          Verkend wordt of met maatwerk en een zorgvuldige belangenafweging meer
                                       en leefkwaliteit.                                                                          ontwikkelingsruimte mogelijk kan worden gemaakt dan op dit moment, binnen de
                                                                                                                                  randvoorwaarden van veiligheid en gezondheid.
                                       Het kabinet heeft zijn koers voor de ontwikkeling van de luchtvaart uiteengezet in         •     Onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden van geluidsadaptief bouwen
                                       de Luchtvaartnota 2020-2050 ‘Verantwoord vliegen naar 2050’. Hierin is onder                     past hierbinnen. Daarbij wordt gestreefd naar meer flexibiliteit in de regelgeving
                                       meer opgenomen dat er ruimte voor groei van de luchtvaart kan ontstaan, als door                 om kleinschalig woningbouw toe te staan om lokaal de leefbaarheid op peil te
                                       innovatie en vlootvernieuwing de negatieve effecten van de luchtvaart op het klimaat             houden en verloedering, bijvoorbeeld door verouderde en vervallen kassen
                                       en de leefomgeving aantoonbaar zijn verminderd. ‘Van ongeclausuleerde groei                      tegen te gaan. De mogelijkheden voor geluidsadaptief bouwen kunnen ook
                                       kan niet langer sprake zijn’. Een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving door het                toegepast worden op de gebieden waar al gebouwd mag worden maar waar
                                       verminderen van de negatieve effecten van de luchtvaart op mens en natuur is een                 ook geluidsbelasting is. De resultaten van de testlocatie die met medewerking
                                       belangrijk doel in de Luchtvaartnota.                                                            van het Rijk in de gemeente Haarlemmermeer wordt gerealiseerd (field lab
                                                                                                                                        geluidsadaptief bouwen) zullen hiervoor worden ingezet. Rijk en regionale
                                       De regio heeft te maken met grote opgaven op het gebied van woningbouw,                          overheden verkennen samen de mogelijkheden voor meer ruimtelijke
                                       economie, mobiliteit, klimaat, energietransitie en groen. Dat vraagt op de eerste plaats         ontwikkelingen rond burgerluchthavens om de leefbaarheid op peil te houden.
                                       om een brede belangenafweging en een zorgvuldige toedeling van functies aan de                   Dit gebeurt binnen de randvoorwaarden voor veiligheid en gezondheid en
                                       schaarse ruimte. De luchthaven is van waarde voor Nederland en voor de regio, net                in lijn met de Omgevingswet. In de uitvoeringsagenda bij de Luchtvaartnota
                                       zoals woningbouw van waarde is voor het versterken van het vestigingsklimaat en als              is een verkenning opgenomen naar de verruiming van mogelijkheden voor
                                       bijdrage aan de bouwopgave. De luchtvaart is in beweging, net zoals ontwikkelingen               ruimtelijke ontwikkelingen en proefprojecten rond Schiphol. De Verklaring van
                                       op de grond. Uitgangspunt is het principe van wederkerigheid tussen ‘de lucht’ en                geen bezwaar ex artikel 8.9 Wet luchtvaart biedt op dit moment ruimte om in
                                       ‘de grond’: de luchtvaart houdt rekening met het ruimtegebruik op de grond en vice               specifieke situaties maatwerk te kunnen bieden. Of en hoe deze procedure voor
                                       versa.                                                                                           toekomstig beleid verbeterd kan worden, zal worden verkend in het traject van
                                                                                                                                        de vernieuwing van het Luchthavenindelingbesluit (LIB) en in overleg met alle
                                                                                                                                        betrokken partijen.
                                                                                                                                  1             In reactie op de ontwerp Luchtvaartnota hebben de leden van de BRS (Bestuurlijke Regie Schiphol) als volgt
                                                                                                                                  gereageerd op de voorgestelde verlenging van de reservering voor de parallelle Kaagbaan: “Er ligt al jaren een planologische
                                                                                                                                  reservering voor de Tweede Kaagbaan. Ook nu schuift de besluitvorming hierover weer door. Deze ruimtelijke reservering gaat
                                                                                                                                  ten koste van ontwikkelingen op de grond, zoals het verzorgen van een robuust energiesysteem waar in de Schipholregio veel     73
                                                                                                                                  urgentie voor is. Het nodeloos overeind houden van een ruimtelijke reservering is ruimtelijk suboptimaal.”
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>                                       •   Om zones waar niet gebouwd kan worden te laten bijdragen aan de                    De volgende maatwerkoplossingen zullen in relatie worden gebracht met de verdere
                                           leefkwaliteit van de regio, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan investeren         integrale gebiedsuitwerking:
                                           in landschappelijke ontwikkelingen met functies die zich verhouden tot de          •   toepassing van de uitkomsten van de gezamenlijke verkenning Rijk-regio
                                           nabijheid van Schiphol. Deze kunnen worden omschreven als attractieve en               voortvloeiend uit de uitvoeringsagenda Luchtvaartnota,
                                           vitale landschappen, die bijdragen aan de gezondheid en de klimaatadaptiviteit     •   optimalisatie van vliegroutes en waar mogelijk ook onderzoeken of bijvoorbeeld
                                           van de omgeving en die een cultuurhistorische waarde vertegenwoordigen.                aanpassing /amoveren van radarsystemen een optie is (met inachtneming van de
                                           Koppelingen zijn denkbaar met bijvoorbeeld de wateropgave en het recreatieve           vliegoperatie en veiligheid),
Keuzesituatie Leefkwaliteit Schiphol
                                           netwerk.                                                                           •   in ontwikkelingen opvolging te geven aan het inzicht dat de fysieke omgeving
                                                                                                                                  invloed heeft op de daadwerkelijke geluidsbelasting en ruimte bieden voor
                                       Aanpak keuzevraagstuk                                                                      innovaties op het gebied van soundscape en geluidsadaptief bouwen, gericht op het
                                       Rijk en regio moeten keuzes maken over de leefkwaliteit rondom Schiphol in relatie         beperken en voorkomen van geluidsbelasting en hinder van het vliegverkeer voor
                                       tot de verstedelijking en de toekomst van de luchthaven. Dit vraagt om een integrale       bewoners (onderdeel van de hierboven genoemde verkenning),
                                       gebiedsaanpak (samenwerking Luchtvaartnota en VS MRA) waarbij de centrale vraag        •   Inzet op landschappelijke en recreatieve ontwikkelingen en verbindingen.
                                       is: Wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw, leefomgevingskwaliteit,
                                       gezondheid en de ruimte voor luchtvaart en welke keuzes zijn daarvoor nodig? En zijn
                                       we bereid compenserende investeringen te doen in het gebied onder de invloed van
                                       Schiphol?
                                       Voor de korte termijn (tot 2030) is uit te werken of en zo ja hoe stedelijke
                                       ontwikkelingen in een brede belangenafweging vorm kunnen krijgen in balans met de
                                       luchtvaartontwikkeling. Dit vraagt een wederkerigheid in de systematiek en heldere
                                       normen ten aanzien van de maximale belasting op de gevel van een woning, hoe de
                                       luchtvaart door hinderbeperkende maatregelen en innovaties meer ruimte kan geven
                                       aan de leefkwaliteit en tegelijkertijd daarmee ruimte voor de groei van luchtvaart.
                                       In gebieden waar geen woningen gebouwd kunnen worden, zijn kansen voor
                                       versterking van groen, recreatie, waterbuffering, energietransitie en natuur.
                                                                                                                                                                                                                      74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Andere opgaven in de Zuidflank
Landschap, groen/blauw en recreatie in balans met        de inrichting van dit gebied speelt ook het verbeteren van  verbinding die daar grotendeels mee overlapt: vanaf de
verstedelijking                                          de recreatieve bereikbaarheid een belangrijke rol. Voor     Amsterdamse waterleidingduinen via PARK21, over de
In de Zuidflank is het (bestuurlijk vastgestelde)        de Westeinderscheg is recent een gebiedsproces gestart,     Ringvaart naar de Westeinderscheg, Amsterdamse Bos en
ontwikkelingsprincipe dat stad en landschap in           waarin onderzocht wordt om het gebied te definiëren als     Amstelscheg. Daarnaast is behoefte aan een recreatieve
samenhang worden ontwikkeld, nadrukkelijk aan de orde.   een aaneengesloten landschappelijke structuur tussen        verbinding ‘Amsterdamse waterleidingduinen-
De Zuidflank raakt een aantal landschappen met een       het IJ en het Groene Hart ver voorbij Aalsmeer. Het         Heemstede-Westflank-Haarlemmermeer/Liniepad (ten
bijzondere beleidsstatus: het Groene Hart, de duinen     project geeft vorm aan de Westeinderscheg, zet het op       noorden van Hoofddorp)’ en een recreatieve corridor
met de binnenduinrand en de Stelling van Amsterdam.      de kaart en zal het bestuurlijk verankeren. In de Zuidflank door de Westeinderscheg.
Samen met de groene scheggen in de omgeving van          gaat het vooral om het gedeelte ten zuiden van het
Amsterdam zoals de Amstelscheg, de Westeinderscheg       Amsterdamse Bos (Bovenlanden en Westeinderplassen),         Tot slot komt uit het watersysteem de behoefte voort
en de Diemerscheg, zorgen deze landschapsstructuren      dat is vorm te geven als volwaardige groenblauwe scheg,     om het doorspoelen van het verziltende grondwater
ervoor dat een uitgestrekt uitloopgebied voor niemand in in aansluiting op de Amsterdamse Bos-visie die recent is    met zoetwater te begrenzen. Dat zou van agrariërs
de MRA ver weg is.                                       uitgekomen.                                                 vragen om na te denken over andere teelten en kan
                                                                                                                     nieuwe kansen voor natuur en recreatie opleveren. Op
Willen deze groenstructuren ook functioneren als         In algemene zin speelt de behoefte om de verschillende      lange termijn kan een klimaatadaptieve ontwikkeling
volwaardige uitloopgebieden, zeker gelet op de           landschappen in de Zuidflank te verbinden, en bestaande     vragen om ruimtelijke ingrepen aan bestaande dijken
verdergaande verstedelijking, dan vraagt dat om een      verbindingen te verbeteren dan wel te behouden. Uit         of om nieuwe compartimenteringsdijken, als de
duurzame inrichting. Voor gebieden als De Ronde          analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving            verdere ontwikkeling in Haarlemmermeer (die tot
Hoep en de Bovenkerkerpolder, en in het kader van        voor de MRA blijkt dat de aanwezigheid van groen en         een hogere economische waarde leidt) om een hoger
het Ontwikkelperspectief Amstelscheg, werken             landschap in deze deelregio tekort schiet (met name in      beschermingsniveau vraagt. Door de bouwprogramma’s
gebiedspartners en gezamenlijke overheden daar samen     het gebied tussen Hoofddorp/Nieuw-Vennep enerzijds          en de ligging spelen klimaatadaptiviteit en zeker ook
aan in gebiedsprocessen.                                 en Aalsmeer/Uithoorn anderzijds). Vanwege vele              inzetten op gevolgbeperking een belangrijke rol bij
                                                         barrières (weginfrastructuur, Ringvaart Haarlemmermeer)     gebiedsontwikkelingen in Haarlemmermeer. Bij de
Vooral in de Westeinderscheg, waar in de Bovenlanden     zijn de recreatieve bereikbaarheid en de ecologische        Westeinderscheg en de Amstelscheg moet balans worden
sprake is van verouderde of in onbruik geraakte          verbindingen zeer beperkt. Er is in het bijzonder behoefte  gevonden tussen stedelijke druk en landschap, tussen
tuinbouwkassen en -gronden, vraagt dit om een            aan een ecologische verbinding tussen de duinen en          klimaatadaptatie, energie, bodemdaling, veranderingen in
gezamenlijke inspanning van partijen om te komen tot     het Groene Hart (via PARK21 in Haarlemmermeer en de         de landbouw, natuurontwikkeling en recreatie.
een toekomstbestendig groen-recreatief landschap. Bij    Westeinderplassen en Amstelscheg) en een recreatieve
                                                                                                                                                                              75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>De landschappelijke ontwikkelingsbehoeften zetten we             mogelijkheden om aan te sluiten bij de nationale        Schiphol-Hoofddorp) heeft daarom prioriteit binnen
in om de groenblauwe structuur op regionaal niveau te            Bossenstrategie waarin het Rijk en de twaalf            het Rijks-regionale SBaB-programma. Daarin zit onder
versterken: een doorgaand groenblauw netwerk dat de              provincies zich hebben voorgenomen om 37.000            meer de ontwikkeling van een woonwerkmilieu in het
groene gebieden onderling verbindt en een bijdrage               hectare nieuw bos aan te planten;                       stadshart van Hoofddorp, gerelateerd aan het eventueel
levert aan andere opgaven (water, klimaat, erfgoed). Dit    •    de transformatieopgave van verouderde                   doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en
betekent concreet:                                               (glas)tuinbouw naar natuur en recreatie in de           Hoofddorp. Ook elders in het deelgebied spelen nog
•    inzet op de verdere ontwikkeling van PARK21 en in           Westeinderscheg;                                        omvangrijke gebiedsontwikkelingen, voor wonen, werken
     het bijzonder de verbindingen met het omliggende       •    de wisselwerking met het agrarisch grondgebruik en      of gemengde woonwerkmilieus. Met name de groei van
     landschap, waarbij vooral de kruisingen met de A4           de wateropgaven in Haarlemmermeer;                      de bedrijvigheid in Haarlemmermeer leidt tot een acute
     en de spoorlijn aandacht vragen. Hier speelt zowel     •    de vormgeving van de zone waar de ecologische en        behoefte om de capaciteit van het energienetwerk te
     de barrièrewerking van de infrastructuur als de             recreatieve verbinding grote infrastructuur kruist (het vergroten.
     afstemming met de economische ontwikkeling langs            spoor en de A4);
     de A4. Dit is een vitale schakel in een recreatieve en •    de kruising met de Ringdijk, waar een ecologische       In deze context speelt een aantal specifieke
     ecologische structuur die verbindingen legt tussen          en recreatieve ontwikkeling kan samengaan met           mobiliteitsvraagstukken, die geadresseerd zijn in SBaB.
     het duinlandschap, PARK21, Westeinderscheg,                 verbetering van de waterveiligheid op lange termijn in  Voor het wegverkeer gaat dat vooral om het onderzoek
     Amstelscheg en Groene Hart.                                 Haarlemmermeer;                                         dat voortkomt uit de Multimodale Netwerkstrategie naar
•    Inzet op de verdere recreatieve en                     •    het inpassen van economische functies binnen de         het verleggen van de ring rond Amsterdam naar de A9,
     natuurontwikkeling van de Westeinderscheg,                  hierboven genoemde randvoorwaarden.                     A5 en A10-Noord. De effecten op de verkeersintensiteit,
     met de Bovenlanden en Westeinderplassen, als                                                                        onder meer op de A9 en de N201, zijn onderwerp van
     volwaardige groenblauwe scheg, in aansluiting op       Tot slot is het van belang om de aansluiting tussen alle     onderzoek naar het redesign van het hoofdwegennet
     het Amsterdamse Bos, PARK21 en het Groene Hart,        gebieden in beeld te houden. De Westeinderscheg en de        in het Multimodale Toekomstbeeld 2040. In het
     met daarin functies die zich tot de ontwikkeling van   verbinding met PARK21 raken elkaar ter hoogte van de         openbaar vervoer is het behoud en het versterken
     de scheg verhouden. De recreatieve bereikbaarheid      Westeinderplassen en Rijsenhout. Sanering van oud glas       van de bereikbaarheid rond gebiedsontwikkelingen
     van de Westeinderscheg en de verbindingen met          in deze omgeving biedt kansen op nieuwe groenblauwe          bij knooppunten van belang (zoals Duivendrecht en
     aangrenzende landschappen zijn belangrijke             verbindingen, die tegelijk een impuls bieden aan de          Diemen-Zuid), op alle schaalniveaus: nationaal, regionaal
     aandachtspunten.                                       leefkwaliteit in Rijsenhout. Het is de bedoeling dat ze      en fijnmazig. En mede in combinatie met het openbaar
                                                            uiteindelijk als één aaneengesloten landschappelijke         vervoer is een steeds belangrijker rol weggelegd voor
De groene aaneenrijging van het Groene Hart,                structuur gaan functioneren.                                 de (al dan niet elektrische) fiets. Dit speelt zeker in de
Westeinderscheg en PARK21 (en verder naar de duinen)                                                                     Zuidflank waar wonen en werken voor MRA-begrippen
vraagt om uitwerking op verschillende punten:               Verstedelijking en mobiliteit in samenhang                   dichtbij elkaar zijn gesitueerd. Ook die elementen
•    de programmatische uitwerking: wat is er nodig         De Zuidflank is een magneet voor economische groei, met      krijgen een plek in de programmalijn ‘Multimodaal
     voor een doeltreffende ecologische en recreatieve      name in de stedelijke band tussen Hoofddorp, Schiphol,       Toekomstbeeld 2040’ van SBaB.
     verbinding;                                            de Zuidas, Zuidoost/Duivendrecht en Diemen. Die
•    (daaraan verbonden) het ambitieniveau: inzet           groei weerspiegelt zich in de druk op de infrastructuur.
     op een groenstructuur en onderzoeken van de            De corridor ZWASH (Zuidwestkant Amsterdam-
                                                                                                                                                                                    76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Afspraken                                                 •    Redesign van het wegennet (met aandacht voor het     • Greenport Aalsmeer, herclustering en oplossen
Onderstaande lijst is bedoeld als aanzet voor het gesprek      functioneren van de A9 en de N201 in de context van    probleem verouderd glas door andere functies:
om in BO-MIRT najaar 2021 tot gebiedsgerichte afspraken        de optie om de ring rond Amsterdam te verleggen)       woningbouw, landschapsontwikkeling/recreatie,
tussen rijk en regio te komen                                  en versterking van het fietsnetwerk (beide onderdeel   voedsel (keten verkorten), opwek zonne-energie,
                                                               van het Multimodaal Toekomstbeeld 2040, SBaB)          bosbouw, innovatie glastuinbouw, in relatie tot
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en               •    Transformatie van de Amstelscheg vanwege               rijks-regionale afspraken rond de keuzesituatie
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen                    onder meer bodemdaling, ander type landbouw,           Leefkwaliteit Schiphol
•   Het uitwerken van het keuzevraagstuk rond Schiphol         natuurontwikkeling en recreatie, in de context van   • Substantiële woningbouwprogramma’s
    in een integrale aanpak van de leefkwaliteit en            het interbestuurlijke programma Veenweide              in Amstelveen, Ouder-Amstel, Aalsmeer,
    wat die nodig heeft in het gebied dat onder de                                                                    Haarlemmermeer, in relatie tot rijks-regionale
    invloed van Schiphol ligt, de ruimtelijk economische  In het NOVI-gebied Groene Hart werken Rijk en regio         afspraken rond de keuzesituatie Leefkwaliteit
    ontwikkelingen rond Schiphol en de ontwikkeling van   samen aan:                                                  Schiphol
    Schiphol zelf (in samenhang met de Luchtvaartnota)    •    Een toekomstbestendig en ecologisch veerkrachtig     • Integrale ontwikkeling van het regionale centrum
•   Transformeren van het verrommelde glas mede                Groene Hart waar het prettig wonen, werken             Stadshart Amstelveen
    ten behoeve van verbetering van de leefkwaliteit           en recreëren is, relevant voor het behoud en de      • Aanleg bedrijventerreinen in Haarlemmermeer
    en een landschappelijke verbinding tussen de               ontwikkeling van de oude cultuurlandschappen in dit    met een oplossing voor het knelpunt van de
    Westeinderscheg, de Amstelscheg en het Groene              deelgebied (waarvan een deel ‘nationale importantie’   energievoorziening
    Hart                                                       heeft als onderdeel van het werelderfgoed Stelling   • Aanpak verouderde monofunctionele
•   Integrale ontwikkeling van het stadshart Hoofddorp         van Amsterdam)                                         kantoorgebieden
    (onderdeel van Bereikbare Steden)
•   Behoud en versterken OV-bereikbaarheid                Om regionale inzet vragen:
    (nationaal, regionaal en fijnmazig) ten behoeve van   •    Uitwerken van het gebied PARK21/A4/
    gebiedsontwikkelingen bij OV-knooppunten (zoals            Westeinderscheg als zoekgebied voor ecologische en
    Duivendrecht en Diemen-Zuid), onderdeel van SBaB           recreatieve verbindingen en functies in combinatie
•   Procesmatig voortgang Groeifondsvoorstel rondom            met economische ontwikkelingen (waarbij mogelijke
    Noord/Zuidlijn, inclusief financiering vanuit Rijk en      inbreng wordt bekeken vanuit de nationale
    regio                                                      Bossenstrategie en synergie wordt gezocht met een
•   Acties en afspraken verbonden aan het programma            klimaatadaptieve inrichting en opruimen verouderd
    ZWASH, onder meer t.a.v. het doortrekken van de            glas)
    Noord/Zuidlijn van Amsterdam-Zuid naar Hoofddorp      •    Uitwerken van de Westeinderscheg als
•   Versnelling woningbouw Haarlemmermeer Westkant             volwaardig te ontwikkelen groenblauwe scheg
    en Hoofddorp in samenhang met de noodzakelijke             met natuurontwikkeling, recreatieve functies en
    randvoorwaarden                                            verbindingen
                                                                                                                                                                       77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>    Amsterdam
4.6 Groene wereldstad, creatieve handelsstad en
    cultureel hart van Nederland
    Gebiedskarakteristiek                                     De bevolking is divers, met inmiddels zo’n 180
    Amsterdam vormt de kernstad van de metropoolregio.        nationaliteiten. De aantrekkingskracht van Amsterdam
    Met name het Amsterdam binnen en nabij de ring/           is nog immer groot, niet in de laatste plaats door de
    A10 heeft alle kenmerken van een hoogstedelijk            cultuurhistorische rijkdom van de binnenstad met zijn
    woonwerkmilieu, met een hoge bebouwings- en               grachtengordel en de internationale, vrijzinnige ambiance.
    bevolkingsdichtheid en een veelheid en veelzijdigheid     Amsterdam trekt hierdoor niet alleen drommen
    aan functies. Er is een hoge concentratie aan banen in    toeristen, maar het heeft de handelsstad ook tot een
    onder meer de zakelijke en financiële dienstverlening en  centrum van kennis, onderzoek en innovatie gemaakt.
    in de creatieve en kennissectoren. Voorts zijn er tal van De universiteiten, scholen en kennisintensieve bedrijven
    internationaal vermaarde culturele instellingen gevestigd trekken het talent aan dat het menselijke kapitaal vormt
    zoals het Concertgebouw, het Van Gogh- en het             voor de groeiende kenniseconomie. Het omringende
    Rijksmuseum. Buiten de ring liggen in alle windrichtingen landschap dringt, via groene scheggen tot diep in
    uitgestrekte, modernistische tuinsteden waar met name     het stadslichaam door, waardoor voor iedere inwoner
    wordt gewoond, maar waar ook steeds meer werkfuncties     substantieel groen op fietsafstand ligt.
    en voorzieningen neerstrijken.
                                                              Opgaven
    Amsterdam groeide in de zeventiende eeuw uit tot          Amsterdam ziet zich in metropoolverband voor de
    centrum van internationale handel, waar tot op de dag     complexe taak gesteld om de demografische en
    van vandaag grote stromen mensen, goederen, informatie    economische groei op een zorgvuldige en evenwichtige
    en geld samenkomen. De zeehaven en de luchthaven          wijze te faciliteren, waarbij de leefkwaliteit in de stad
    Schiphol spelen hierbij een vooraanstaande en onmisbare   verder wordt vergroot, de negatieve impact op het
    rol, maar hebben ook een negatieve impact op het          milieu niet verder toeneemt en de sociaal-ruimtelijke
    klimaat en de leefkwaliteit in de stad en de rest van de  ongelijkheid wordt teruggedrongen. De stad neemt
    regio. Zakendistrict Zuidas en de geavanceerde digitale   hiervoor nadrukkelijk haar verantwoordelijkheid, onder
    infrastructuur dragen in toenemende mate bij aan het      meer door ongeveer de helft van de woningbouwopgave
    fundament van de economie.                                van de MRA op Amsterdams grondgebied te laten landen.
                                                                                                                        78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>De stad koerst op minimaal 150.000 woningen erbij, voor   in groene routes en ecologische verbindingen.              Afspraken
250.000 inwoners, in 2050 – en op 200.000 nieuwe          Verkeerswegen, zoals Gooiseweg en Lelylaan, worden
arbeidsplaatsen.                                          groene stadslanen begeleid door bebouwing. Maar er         Over de volgende ambities, plannen en projecten zijn
                                                          wordt ook geïnvesteerd in het landschap en de groene       binnen afzienbare tijd (nadere) afspraken noodzakelijk
Deze opgave krijgt met name gestalte via omvangrijke      scheggen, via natuurontwikkeling, het bevorderen van       met Rijk en/of regio:
verdichtings- en transformatieprojecten zoals Haven-Stad  kringlooplandbouw en het creëren van meer ruimte voor
en Amstelstad (Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht). Om       recreatie, sporten en bewegen.                             1. De bouw van 150.000 woningen met bijbehorende
deze te kunnen realiseren, moeten de randvoorwaarden                                                                 voorzieningen en werkruimtes binnen de bestaande
op orde zijn. Knelpunten in het energiesysteem en de      Voorts wordt de infrastructuur voor voetganger, fiets      stad tot 2050, via verdichting en transformatie
verkeersinfrastructuur moeten worden weggenomen           en openbaar vervoer uitgebreid. Er wordt gestreefd         Rijk-regio:
en er is ruimte nodig voor bedrijven op deze locaties     naar een aantal vaste IJ-oeververbindingen erbij en        •    het uitvoeren van de gemaakte afspraken in de
die zich niet laten mengen met woningbouw. Naast          uitbreiding van het HOV en het metronet. Ook worden             Woondeal, onder meer om de bouw van sociale
de huidige focus op de ringzone en de IJ-oevers,          de stationsomgevingen verder ontwikkeld. De stad wordt          en middeldure huurwoningen te bevorderen; met
richt Amsterdam zich steeds meer op de flanken van        meer en meer autoluw gemaakt.                                   nadere afspraken over het optimaliseren van de
de stad. In de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en                                                                         inzet van bouwimpulsgelden ten behoeve van
Noord ontstaan eigenstandige kernen met gemengde,         Amsterdam wil een inclusieve stad zijn en blijven.              de benodigde infrastructuur, de betaalbaarheid
stedelijke woonwerkmilieus, in een duurzame en groene     Het vervullen van deze wens is allesbehalve                     van woningen en de - complexe en kostbare -
leefomgeving. Amsterdam wordt zo een meerkernige          vanzelfsprekend. In de steeds duurder wordende stad             transformatie van gebieden (bijvoorbeeld voor het
stad binnen de meerkernige metropool. De nieuwe           vergt het voortdurende en vergaande interventies op de          uitkopen van bedrijven);
woonwerkgebieden liggen dichter bij de regio en sluiten   woningmarkt om ook lage en middeninkomens blijvend         •    versnelling van de bouwproductie tot 2030 in Haven-
vaak aan op ontwikkelingen bij buurgemeenten. Dit vraagt  aan de stad te binden. Om sociaal-ruimtelijke segregatie        Stad en Amsterdam Zuidoost
om een uitgelezen samenhang met de opgaven op MRA-        tegen te gaan streeft Amsterdam naar een evenwichtiger     Regio:
niveau in de omliggende vijf deelgebieden.                verdeling van arbeidspotentieel, werk, onderwijs en        •    het versterken van de samenhang tussen de
                                                          voorzieningen over de stad en de metropool. Hiertoe             verdichtings- en transformatieprojecten in de
Daarbij wordt Amsterdam steeds duurzamer en               dient de vervoersarmoede in delen van stad en regio te          flanken van de stad en naburige ontwikkelingen in
klimaatbestendiger gemaakt, zowel de buurten en de        worden teruggedrongen en moet worden ingezet op het             omliggende deelregio’s.
wijken als de bedrijventerreinen en de haven. De overstap behoud voor de stad van praktische werkgelegenheid en
wordt gemaakt naar een duurzame energievoorziening en     praktisch en middelbaar opgeleide arbeidskrachten.         2. Het verminderen van de sociaal-ruimtelijke
een circulaire ontwikkeling.                                                                                         ongelijkheid in stad en regio
                                                          Amsterdam wil de burger een grotere rol laten spelen bij   Rijk-regio:
In de verdichtende stad wordt de schaarse openbare        de ontwikkeling van de stad, en meer ruimte bieden aan     •    Inzet van Rijksregelgeving die excessen op de
ruimte steeds belangrijker. Deze moet van hoge            initiatieven uit de samenleving. Een en ander kan gestalte      Amsterdamse woningmarkt helpt tegengaan;
kwaliteit zijn en uitnodigen tot ontmoeten en bewegen.    krijgen via onder meer buurtbatenovereenkomsten en         •    Het helpen verminderen van de stedelijke en
Het publieke domein wordt rigoureus vergroend. Er         buurtomgevingsvisies. Zogeheten ‘vrije ruimte’ wordt een        regionale vervoersarmoede;
wordt geïnvesteerd in parkontwikkeling (onder meer        vast onderdeel van de planvorming.                         •    Het terugdringen van milieugezondheidsrisico’s in
Oeverlanden, Gaasperdakpark en Zuidasdokpark),                                                                            specifieke delen van stad en metropool;
                                                                                                                                                                              79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Regio:                                                    4. Toekomstbestendig integreren van de luchtvaart/         6. Het realiseren van een robuust, veerkrachtig en
•    Een evenwichtiger verdeling van arbeidspotentieel,   Schiphol in de groeiende en intensiverende stad en         klimaatbestendig watersysteem in stad en regio
     werk, onderwijs en voorzieningen over de stad en de  metropool                                                  Rijk-regio
     metropool.                                           Rijk-regio                                                 •    Het versterken van de samenwerking om het
Met het Rijk zijn afspraken gemaakt over de inzet van het •    Conform de in paragraaf 4.5 (Zuidflank) opgenomen          groeiende aantal knelpunten in het stedelijke en
Programma Leefbaarheid en Veiligheid in de stadsdelen          keuzesituatie zoeken naar een integrale aanpak van         regionale watersysteem op te lossen en de stad en
Nieuw West en Zuidoost.                                        de leefkwaliteit en wat die nodig heeft in het gebied      regio waterrobuust en klimaatadaptief in te richten,
                                                               dat onder de invloed van Schiphol ligt, de ruimtelijk      volgens de in de paragraaf 3.1 (watersysteem)
3. Optimaliseren en toekomstbestendig maken van                economische ontwikkelingen rond Schiphol en de             omschreven prioriteiten
het nationaal, regionaal en stedelijk verkeers- en             ontwikkeling van Schiphol zelf (in samenhang met de
vervoerssysteem                                                Luchtvaartnota)                                       7. Openhouden en versterken van de groene scheggen
Rijk-regio                                                •    Acties en afspraken verbonden aan het programma       en de metropolitane landschappen, mede in het licht
•    Verdere uitwerking Groeifondsvoorstel rondom              ZWASH (zie paragraaf 4.5 Zuidflank)                   van de toenemende recreatieve druk
     Noord/Zuidlijn (SBaB), inclusief financiering vanuit                                                            Rijk-regio
     Rijk en regio.                                       5. Verwezenlijken van de metropolitane                     •    Een gebiedsgerichte aanpak van de bodemdaling
•    Afspraken over onderzoeken sluiten van de            energietransitie met het Noordzeekanaalgebied als spil          in veenweidegebieden zoals omschreven in
     metroringlijn (SBaB)                                 Rijk-regio                                                      paragraaf 4.2 (Zaanstreek-Waterland) als ‘Integrale
•    De aanleg van een aantal nieuwe vaste                •    Afspraken en afwegingen voortkomend uit de in              gebiedsuitwerking over de toekomst van de
     oeververbindingen over het IJ conform advies              paragraaf 4.1 opgenomen integrale keuzesituatie            veenweidegebieden’
     d’Hooghe en reeds gemaakte afspraken tussen Rijk          Noordzeekanaalgebied, uit te werken in het            •    Het doorontwikkelen van de Westeinderscheg, de
     en regio                                                  NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied, op                       Amstelscheg, de Diemerscheg en Waterland zoals
•    Het bevorderen van autoluwe stad via bijvoorbeeld         basis van de afspraken uit onder meer de Visie             omschreven in de paragrafen Zuidflank, Oostflank,
     innovatieve infrastructuur zoals hubs (personen,          Noordzeekanaalgebied 2040                                  Gooi en Vechtstreek en Zaanstreek-Waterland
     goederen), overslagpunten voor goederenvervoer,                                                                 Regio
     distributie over water (in samenwerking met SBaB)                                                               •    Versterking van de recreatieve structuur door een
                                                                                                                          kwaliteitsslag in de bestaande recreatiegebieden,
                                                                                                                          met onder meer de aanpak van het achterstallig
                                                                                                                          onderhoud in de gebieden van Staatbosbeheer
                                                                                                                          (afspraken zijn in voorbereiding met
                                                                                                                          recreatieschappen en Staatsbosbeheer)
                                                                                                                                                                               80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>5. Fasering op hoofdlijnen
                          81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>5.1 Fasering op hoofdlijnen
    De Verstedelijkingsstrategie voor de Metropoolregio        bereikbaar te houden en na 2030 door te kunnen blijven
    Amsterdam geeft de koers aan voor de ontwikkeling van      groeien, moet de komende jaren flink geïnvesteerd
    de regio tot 2050. In deze periode bieden we ruimte        te worden in o.a. het stedelijke mobiliteitssysteem
    voor de bouw van 325.000 woningen en zo’n 270.000          en de start van de schaalsprong van het regionale
    extra banen, inclusief bijbehorende voorzieningen          mobiliteitssysteem. Hierover zal de komende jaren
    en infrastructuur voor de grote transities. We zorgen      besloten moeten worden. De energietransitie maakt dat
    voor natuur- en landschapsontwikkeling en voor             we moeten overstappen naar een ander – geïntegreerd
    een leefomgeving die bestand is tegen de effecten          en hybride – energiesysteem. En klimaatrobuust zijn stelt
    van klimaatverandering. Met deze ontwikkelingen            grote eisen aan de ruimtelijke inrichting zodat er geen
    levert de regio een zeer belangrijke bijdrage aan de       wateroverlast, tekort aan zoetwater of hittestress ontstaat.
    woningbouwopgave en de duurzame en economische             Deze systeemsprongen moeten komend decennium
    ontwikkeling van ons land.                                 voorbereid en opgestart worden. Ze zijn in belangrijke
                                                               mate bepalend voor de fasering van de ontwikkeling
    Gewenste ontwikkeling in de tijd                           van de Metropoolregio na 2030. Tot 2030 zal zicht op
    Dit faseringsbeeld schetst op hoofdlijnen de gewenste      realisatie van de systeemsprongen in belangrijke mate
    ontwikkeling in de tijd. De fasering concretiseert         bepalend zijn voor het ontwikkeltempo in de komende
    de gemaakte keuzes en legt de basis voor hoe Rijk          jaren.
    en regio samenwerken aan de ontwikkeling van de
    Metropoolregio. De daadwerkelijke realisatie ervan is      Monitoring op ontwikkeling en
    afhankelijk van veel factoren. Niet alles kan tegelijk. De investeringen
    investeringsmogelijkheden zijn niet onbeperkt en er zijn   De benodigde investeringen voor het komende
    grenzen aan wat de markt aankan. Ook is maatschappelijk    decennium en de langere termijn zijn niet allemaal
    draagvlak een belangrijke factor.                          tegelijkertijd te organiseren. Soms is nog niet duidelijk
                                                               welke investeringen in de randvoorwaarden voor
    Fasering afhankelijk van grote                             ontwikkeling waar, wanneer nodig zijn. En het moment dat
    investeringen in de randvoorwaardelijke                    randvoorwaarden voor ontwikkeling gerealiseerd moeten
    systemen                                                   zijn, is afhankelijk van het ontwikkeltempo. Zodoende is
    Voor een duurzame meerkernige metropoolregio die           het belangrijk dat de ontwikkeling van de regio jaarlijks
    sociaal en economisch sterk is, zijn grote investeringen   wordt gemonitord en dat daarbij de koppeling wordt
    en meerdere systeemsprongen nodig, die van invloed         gelegd met investeringen.
    zijn op de fasering. Om de regio met de voorziene groei
                                                                                                                            82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>5.2 Faseringsbeeld
    Hieronder volgt een faseringsbeeld op hoofdlijnen. Het    in de MRA: Haven-Stad, Amsterdam Zuidoost,
    schetst de gewenste fasering. Omdat het een beeld op      Almere Pampus, Achtersluispolder en Hoofddorp &
    hoofdlijnen is, bevat het niet alle maatregelen die in de Haarlemmermeer West. Versnelling van de stadsharten
    voorgaande teksten zijn genoemd. Wel benoemt het de       (ca. 53.000 woningen) en de grote ontwikkellocaties is
    grootste ingrepen en worden op verschillende plekken      echter gebonden aan randvoorwaarden. Hiertoe worden
    enkele concrete voorbeelden genoemd.                      integrale gebiedsplannen uitgewerkt, waarvan de rijks-
                                                              regio-inzet wordt vastgesteld in BO MIRT november
    2021-2030: Verlagen druk op de                            2021. Voor de reguliere woningbouw (ca. 122.000
    woningmarkt in combinatie met                             woningen) wordt deze periode bestaand instrumentarium
    verhogen van de leefkwaliteit, versterken                 ingezet ten behoeve van de productievoortgang. Bij
    stedelijke mobiliteitssysteem en het                      gebiedsontwikkeling worden duurzaamheidsopgaven
    voorbereiden van systeemveranderingen                     als energietransitie, klimaatadaptatie en versterken van
    mobiliteit, energie en water                              biodiversiteit integraal meegenomen. In deze periode
                                                              ligt de prioriteit bij het in samenhang met bereikbaarheid
    Versnellen woningbouw in samenhang met                    ontwikkelen van de internationale corridor Zuidwestkant
    noodzakelijke randvoorwaarden                             Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp, inclusief Amsterdam
    In deze periode wordt ingezet op de bouw van 175.000      Zuidoost, het verder het ontwikkelen van de Westkant
    woningen. Aangezien de behoefteraming voor deze           Amsterdam en bij centrumontwikkeling Almere aan de
    periode recent is bijgesteld tot 220.000, wordt de        oostkant en het waar mogelijk additionele stappen zetten
    woningbouwproductie waar mogelijk nog verder              ten aanzien van Amsterdam Bay Area.
    versneld. Hiertoe wordt – in aanvulling op de geplande
    woningbouwproductie in de hele regio, waaronder           Economie: versterken meerkernige metropool
    70.000 woningen in Amsterdam – ingezet op versnelde       In deze periode zal het grootste deel van de banengroei
    woningbouw in de stadsharten (in Almere, Haarlem,         net als in het verleden landen in Amsterdam. Tegelijkertijd
    Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend en              is dit het decennium waarin de dynamiek op gang
    Zaanstad). Iets wat ook bijdraagt aan het versterken van  gebracht moet worden van sterkere groei van de
    de meerkernige metropool. Daarnaast wordt ingezet         werkgelegenheid in de gebieden buiten Amsterdam. Dit
    op versnelde productie in vijf grote ontwikkellocaties    ten behoeve van een betere woonwerkbalans in de regio.
                                                                                                                          83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>De versnelde inzet op woningbouw in de stadsharten       zoals momenteel wordt uitgewerkt in Bereikbare                bepalend voor of en waar een extra 380 kV-tracé door
draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat, net  Steden (SBaB). In Amsterdam worden stedelijke                 de regio noodzakelijk is. Een belangrijke opgave is
als het versterken van het economisch profiel van de     bereikbaarheidsmaatregelen getroffen die momenteel            verder het opbouwen van een governance-structuur
afzonderlijke kernen rond Amsterdam. Voor Almere         worden uitgewerkt in verschillende mobiliteitsplannen.        voor de energietransitie in afstemming met ruimtelijk-
zal bijzondere aandacht nodig zijn voor het scherper     Ook worden het stedelijke en metropolitane fietsnetwerk       economische ontwikkelingen in de regio.
krijgen van het economisch profiel. Voor Zaanstad zal de en het lokale OV verder versterkt en werken we aan de
dynamiek van transformatie van industriegebieden naar    verdere versterking van het functioneren van regionale        Groenblauwe raamwerk
productieve woonwerkgebieden in dit decennium op         hubs en OV-knopen. Daarnaast staat dit decennium              De ontwikkelingen op het gebied van landschap,
stoom moeten komen om een aantrekkelijk alternatief      in het teken van het voorbereiden (en waar mogelijk           ecologie en het watersysteem zijn nauw verweven. Bij
te zijn voor de overloop vanuit Amsterdam. In relatie    starten van de realisatie) van de schaalsprong van            het prioriteren van landschapsopgaven kunnen drie
hiermee en ter voorbereiding op de periode na 2030       het mobiliteitsnetwerk: uitwerkingen gericht op de            denklijnen worden gehanteerd: waar nu al sprake is
waar de energietransitie en circulaire economie meer     uitbreiding van het metronet en het versterken van            van hoge recreatiedruk en waar leefkwaliteit onder
ruimte zullen vragen, zal aandacht moeten zijn voor      het hoofdwegennet van/naar en rond Amsterdam.                 druk staat, waar de recreatiedruk komende jaren door
vervangende/aanvullende ruimte voor industriebedrijven.  Waarbij uitbreiding van het metronet niet alleen zorgt        woningbouwontwikkeling toeneemt en waar koppelingen
Dit vraagt op korte termijn (voor 2023) een uitgekiende  voor regionale bereikbaarheid in brede zin, maar ook          te maken zijn met andere opgaven/ingrepen, zoals op het
bedrijventerreinenstrategie voor de MRA met              voorwaardelijk is voor de verdere doorgroei van grote         vlak van ecologie, klimaatadaptatie en water. In de periode
bijbehorende bestuurlijke afspraken. Belangrijke         ontwikkellocaties Haven-Stad, Almere Pampus en                tot 2027 wordt het Natuurnetwerk Nederland afgerond.
gebieden in dit verband zijn: Wijkermeerpolder,          Hoofddorp.                                                    De integrale aanpak van de veenweidegebieden en
Houtrakpolder in het Noordzeekanaalgebied; Baanstee                                                                    van het watersysteem in Gooi en Vechtstreek krijgen
in Purmerend; Boekelermeerpolder ten noorden van de      Energie: korte termijn knelpunten oplossen                    in de beginjaren vorm. Daarnaast wordt gewerkt
MRA; en Flevokust Haven en De Vaart in de Oostflank.     De periode 2020-2030 staat in het teken van oplossen          aan de integrale systeemvisie ten behoeve van een
Deze strategie is ook van belang voor de ontwikkeling    van knelpunten in het huidige energienetwerk en het           klimaatrobuuste regio. Diverse maatregelen uit deze
van de grote transformatielocaties Haven-Stad en         voorbereidingen treffen voor de stap naar een hybride         aanpakken en visies kunnen deze periode uitvoering
Achtersluispolder.                                       energienetwerk. In het Noord-Hollandse deel van               krijgen. In deze periode ligt de urgentie bij: Diemerscheg,
                                                         het energienet van de MRA is sprake van meerdere              Amstelscheg, Westeinderscheg (in relatie tot de hoge
Mobiliteit                                               knelpunten. Waar deze de ontwikkellocaties raken,             verstedelijkingsdruk tot 2030) en de verbindingen tussen
Dit decennium zetten we vooral in op het uitvoeren       worden deze met prioriteit aangepakt. Bij Almere/             Nationaal Park Zuid-Kennemerland en Spaarnwoude
bestaande afspraken. Dan gaat het onder andere           Zeewolde wordt een nieuw onderstation gerealiseerd dat        en PARK21 (in relatie tot snelle verstedelijking in directe
om de A9 bij Amstelveen, de Duinpolderweg, start         verdere groei van de stad en toename opwek duurzame           nabijheid en overlast Schiphol); een deel van de opgaven
realisatie Zuidasdok, deelprojecten van het Programma    energie in de omgeving faciliteert, net als de realisatie van in het veengebied en watersysteem Gooi en Vechtstreek;
Hoogfrequent Spoorvervoer, de vernieuwing van            de vierde hyperconnectiviteitshub als hiertoe besloten        en een deel van de opgaven in/aan het Markermeer-
Amsterdam Lelylaan en van de Multimodale Knoop           wordt. Het decennium staat verder in het teken van het        IJmeer (voorinvesteren in relatie tot IJmeerverbinding en
Schiphol en OV Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad.       uitwerken van het geïntegreerde hybride energiesysteem        Pampus, MIRT-project Oostvaardersoevers, uitbreiding
Daarnaast worden voor het versnellen van                 van de toekomst en besluitvorming over aanlanding             eilandenrijk Nationaal Park Nieuw Land/Marker Wadden).
de ontwikkeling van de stadsharten diverse               wind op zee en de rol van het Noordzeekanaalgebied
ondersteunende mobiliteitsmaatregelen uitgevoerd,        in het (inter)nationale energienetwerk. Dit besluit is
                                                                                                                                                                                   84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>2031-2040: Start realisatie hybride                      Mobiliteit                                                  Groenblauw raamwerk
energiesysteem, doorzetten van                           Om de groei binnen de steden op te kunnen blijven           De uitvoering van grotere maatregelen van de integrale
investeringen in leefkwaliteit en                        vangen, moeten we blijven investeren in leefkwaliteit en    aanpakken van de veenweidegebieden, het watersysteem
schaalsprongen mobiliteits- en                           bereikbaarheid in de steden. In het regionale net zullen in in Gooi en Vechtstreek en de integrale systeemvisie
watersysteem                                             het begin van deze periode knelpunten rondom station        voor een klimaatrobuuste regio zal in deze periode
                                                         Schiphol moeten worden aangepakt om te voorkomen            beslag krijgen. Hierbij gaat het om gebieden inrichten
Wonen                                                    dat het mobiliteitsnet vastloopt: de voorkeursvariant       voor piekwaterberging en omschakelen naar ander
In deze periode wordt ingezet op de bouw van 75.000      hierin is het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar        grondgebruik bijvoorbeeld op vlak van landbouw. De
woningen. In dit decennium zal de ingezette woningbouw   Schiphol en Hoofddorp. Dit maakt grootschalige              uitvoering van de landschapsopgaven loopt in deze
rond de OV-knooppunten en in de stadsharten worden       woningbouw mogelijk. Voorwaardelijk voor de grote           periode door, waarbij voor prioritering wederom de drie
gecontinueerd. De grote ontwikkellocaties (Haven-        ontwikkellocaties Haven-Stad en Almere is realisatie        denklijnen gehanteerd kunnen worden.
Stad, Almere Pampus) krijgen daarnaast een grotere rol   van twee metroprojecten in deze periode: sluiten kleine
in de woningbouwproductie. Een bepalende rol in de       metroring en de metroverbinding Almere-Amsterdam.
voortgang van de woningbouw speelt het op tijd gereed    Deze maatregelen wordt nog verder onderzocht in de
krijgen van de benodigde investeringen in mobiliteit.    MIRT-trajecten ZWASH en Amsterdam Bay Area. In het
Voorlopig wordt voor Haven-Stad en de verdere            wegverkeer zal het deels verleggen van de ringweg in
ontwikkeling van Almere (w.o. Pampus) al in het begin    de MRA (afhankelijk van de uitkomst van het onderdeel
van deze periode het kantelpunt voorzien. Dit wordt      ‘Redesign Wegennet’ van programma Samen Bouwen
nog verder uitgezocht in de MIRT-trajecten ZWASH en      aan Bereikbaarheid) uitvoering moeten krijgen.
Amsterdam Bay Area. Gebiedsontwikkelingen worden         Daarnaast zijn er mogelijk aanvullende maatregelen uit
ook in deze periode vanzelfsprekend integraal (inclusief het Multimodaal Toekomstbeeld die in deze periode
inzet op duurzaamheidsopgaven) aangepakt.                uitvoering moeten krijgen.
Economie                                                 Energie
In deze periode zal wederom het grootste deel            De periode van 2030-2050 staat in het teken van het
van de banengroei landen aan de zuidzijde van            uitvoeren van de aanleg van een hybride energienetwerk
Amsterdam. De transities op het gebied van energie       gekoppeld aan ruimtelijk-economische ontwikkelingen.
en circulaire economie zullen in deze periode in         In deze periode zullen ook grote ontwikkelingen ten
het Noordzeekanaalgebied om ruimte vragen. Net           behoeve van de (inter)nationale energietransitie
als de woningbouwontwikkeling in Haven-Stad,             gerealiseerd worden. Welke dat voor de regio zijn, hangt
Achtersluispolder en Beverwijk. De bedrijvenstrategie    af van de besluitvorming daarover.
zal ertoe moeten bijdragen dat deze ontwikkeling wordt
gefaciliteerd. Het versterken van de werkmilieus in de
stadsharten van de MRA zal ook in deze periode verdere
inzet vragen.
                                                                                                                                                                             85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>2041-2050: Vervolg uitvoeren                              Energie
hybride energiesysteem, doorzetten                        De ontwikkelingen in deze periode zijn in grote mate
van investeringen in leefkwaliteit                        een voortzetting van de in de vorige periode ingezette
en schaalsprongen mobiliteits- en                         systeemsprongen.
watersysteem
                                                          Groenblauwe raamwerk
Wonen                                                     De ontwikkelingen in deze periode zijn in grote mate
In deze periode wordt de bouw van nog eens 75.000         een voortzetting van de in de vorige periode ingezette
woningen voorzien. Nog meer dan in het vorige             maatregelen in het watersysteem en bijbehorende
decennium komt de nadruk te liggen op de grote            consequenties als ander landgebruik. De uitvoering van
ontwikkellocaties. Naar verwachting zal de kwalitatieve   de landschapsopgaven loopt in deze periode door, waarbij
vraag betekenen dat woningbouw zich in deze periode       voor prioritering wederom de drie denklijnen gehanteerd
richt op aanvulling op het bestaande aanbod en zich       kunnen worden.
met name concentreren op stedelijke woonmilieus en
woningen voor kleinere huishoudens.
Economie
De ontwikkeling ingezet in de vorige periode zet zich
voort. Belangrijke onzekerheden op deze lange termijn
zijn de ontwikkeling van de luchtvaart en de ontwikkeling
van grote industrie in de regio.
Mobiliteit
Door de schaalspronginvesteringen in o.a. het metronet
komt er ruimte in het systeem om verder te groeien. Op
termijn kan verdere ontwikkeling leiden tot de noodzaak
om aanvullende maatregelen te nemen in het stedelijke
en regionale mobiliteitssysteem. In diverse lokale
omgevingsvisies zijn daartoe bereikbaarheidsmaatregelen
genoemd als stip op de horizon, waarvoor nog
geen concrete plannen zijn. Bij actualisatie van de
Verstedelijkingsstrategie zal onderzocht moeten worden
welke aanvullende maatregelen op termijn nodig zijn.
                                                                                                                   86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>5.3 Faseringsvraagstukken
    Op dit moment zijn er nog diverse faseringsvraagstukken
    onbeantwoord: vraagstukken waarbij het antwoord
    van invloed is op de fasering. Voor enkele vraagstukken
    verwachten we voor versie 3 mogelijk meer inzicht
    te hebben. Voor andere vraagstukken zal het langer
    duren voor er zicht is op antwoord, omdat er eerst
    meer onderzoek nodig is, of omdat het gaat om een
    maatschappelijk debat met ongewisse uitkomst.
                                                            87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>6. Van concept naar
         uitvoering
                   88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>6.1 Van concept naar uitvoering
    [nog in te vullen]                                        Rijk en regio spreken ook af dat dit
                                                              Verstedelijkingsconcept als gezamenlijk kader dient bij
    Rijk en regio spreken af om gezamenlijk te werken aan:    andere relevante bestuurlijke tafels waar rijk en regio
    •    Het verwezenlijken van de metropolitane              samenwerken, en daar onderwerpen agendeert. Namelijk:
         energietransitie met het Noordzeekanaalgebied als    •     de Omgevingsagenda Noordwest-Nederland
         spil                                                 •     tafel 1, opgave x
    •    Het realiseren van een robuust, veerkrachtig en      •     tafel 2, opgave y
         klimaatbestendig watersysteem in stad en regio
    •    Openhouden en versterken van de groene scheggen      Over een aantal onderwerpen maken MRA-
         en de metropolitane landschappen, mede in het licht  partners onderling afspraken, zonder betrokkenheid
         van de toenemende recreatieve druk                   van het Rijk. Voor een deel gaat dat om ambities
    •    enz                                                  bij uitvoeringsprojecten en voor een deel om
    (afleiden uit wat nu genoemd is onder gebiedsparagraaf    uitwerkingsopgaven:
    Amsterdam en de opgaven van bijlage 1, herkenbaar         •     uitvoering x
    gerelateerd aan de integrale lijnen door het hele stuk    •     uitwerking y
    heen)
                                                              Introduceren monitoringssysteem om de voortgang te
    Tegelijk met het vaststellen van de                       volgen en de samenhang te borgen.
    Verstedelijkingsstrategie in BO-MIRT 2021 maken Rijk en
    regio concrete afspraken over de uitwerking en uitvoering
    op korte termijn, in aanvulling op reeds gemaakte
    afspraken in BO-MIRT van 2020. Gemaakte afspraken en
    concept-afspraken voor 2021 worden opgenomen in de
    bijlage. Deze afspraken zijn gericht op:
    •    uitvoering x
    •    uitwerking y
                                                                                                                      89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Bijlage
        90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Bijlage A Opgaven
          De teksten in deze bijlage bevatten de ‘opgaven’ waar de Verstedelijkingsstrategie een antwoord of oplossingsrichting voor
          formuleert. Ze zijn op 13 mei 2020 vastgesteld in de Stuurgroep voor de Verstedelijkingsstrategie.
          De kern van de opgave voor het Verstedelijkingsconcept, als eerste stap op weg naar een complete
          Verstedelijkingsstrategie, is het faciliteren van stedelijke ontwikkelingen (voor wonen, werken, voorzieningen en recreatie)
          in samenhang met regionale systemen voor mobiliteit, energie, water en ecologie.
          Dit ten dienste van het centrale doel van de Verstedelijkingsstrategie als geheel: de ontwikkeling van een duurzame en
          sociaal-maatschappelijk en economisch sterke metropoolregio op middellange en lange termijn, in aansluiting op het
          regionale DNA.
          De systemen voor mobiliteit, energie, water en ecologie kennen elk hun eigen opgaven. Dat geldt ook voor de onderdelen
          van de verstedelijkingsopgave zelf: wonen, werken, voorzieningen en recreatie. Deze opgaven zijn belegd in afzonderlijke
          beleidstrajecten. Ontwikkelingen, keuzes en investeringen in deze vier systemen werken door in de mogelijkheden voor
          verstedelijking en andersom. Ze kunnen elkaar versterken, maar kunnen ook schuren of wederzijds voorwaarden stellen.
          Voor sommige opgaven is de koers binnen het betreffende beleidsveld al relatief ver uitgewerkt. Rond andere opgaven
          bestaat nog veel onzekerheid en wordt volop onderzoek gedaan naar mogelijke oplossingsrichtingen.
          Het Verstedelijkingsconcept brengt al deze opgaven bij elkaar in een samenhangend ontwikkelingsbeeld voor stad en
          landschap. Om te komen tot een complete Verstedelijkingsstrategie, wordt dat ontwikkelingsbeeld vervolgens uitgewerkt
          in de fasering en investeringsstrategie.
          Deze bijlage benoemt de opgaven ontstaan op het raakvlak van de verstedelijking en elk van de vier systemen. Die zijn in
          hoge mate bepalend voor de keuzes die in het Verstedelijkingsconcept zijn en worden gemaakt.
                                                                                                                                       91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>1. Verstedelijkingsopgaven                                hier niet in meegenomen. Onderzoek naar de mogelijke       dat beperkingen als gevolg van economische druk,
                                                          effecten vindt de komende periode plaats.                  milieuhinder of de impact van de klimaatverandering niet
Keuzes op korte termijn (tot 2030) zetten de toon voor                                                               vooral bij specifieke groepen terecht mogen komen.
de aanpak van de verstedelijkingsopgave voor wonen,       De geprognosticeerde economische groei, uitgedrukt         Dat leidt tot de opgaves om:
werken en voorzieningen. De manier waarop de groei        in arbeidsplaatsen (banen groter dan 12 uur per week),     •    de groeiende ontoegankelijkheid van een steeds
de komende tien jaar gestalte krijgt heeft gevolgen       bedraagt 230.000 tot 2040. Vanaf ongeveer 2030 lijkt de         groter deel van de regionale woningmarkt voor
voor de leefbaarheid en de kansengelijkheid tot ver       groei af te vlakken, vooral als gevolg van de vergrijzende      minder draagkrachtige huishoudens tegen te
daarna. Het verstedelijkingsconcept moet voorzien in de   bevolking. De huidige inschatting is dat de groei tussen        gaan, onder meer door te zorgen voor voldoende
ruimtebehoefte op een wijze die:                          2040 en ’50 nog 40.000 arbeidsplaatsen bedraagt. De             betaalbare woningen en een evenwichtige spreiding
•     divers, leefbaar en sociaal-inclusief is,           opgave is om hier ruimte voor te vinden, passend bij de         daarvan,
•     de internationale concurrentiekracht vergroot,      aard van de bedrijvigheid. De ontwikkeling vindt zoveel    •    te voorkomen dat wijken in kansrijkheid
•     de samenhang met en kwaliteit van het omliggend     mogelijk plaats in gemengde binnenstedelijke woon-              achteruit gaan (bijvoorbeeld door een eenzijdige
      landschap versterkt.                                werkmilieus, geconcentreerd rond knooppunten van                bevolkingssamenstelling of woningvoorraad) en deze
                                                          openbaar vervoer.                                               tendens doorbreken waar die zich al voordoet,
De bouw van 325.000 woningen tot 2050                                                                                •    te bevorderen dat voor alle inwoners de dagelijkse
Het kwantitatieve woningbouwprogramma bestaat             Borgen van een goede leefbaarheid                               voorzieningen en passende werkgelegenheid ofwel
volgens de prognose van 2020 uit 325.000 nieuwe           De zorg voor een goede leefbaarheid is een permanente           nabij zijn, ofwel op een snelle en betaalbare manier
woningen (exclusief de vervanging van te slopen           opgave die geldt voor het gehele grondgebied van de             te bereiken zijn (het voorkómen en bestrijden van
woningen) in de volgende fasering:                        metropoolregio. Deel van de opgave is om voor alle              vervoersarmoede).
•     175.000 voor 2030,                                  inwoners van de regio eenzelfde niveau van leefbaarheid
•     75.000 tussen 2030 en 2040,                         te borgen. Dat gaat bijvoorbeeld om de kwaliteit van de    Een opgave die zich op korte termijn lijkt aan te dienen,
•     75.000 tussen 2040 en 2050.                         openbare ruimte, een voldoende voorzieningenniveau, de     is het voorkómen van energiearmoede. Die ontstaat
Er is ruim voldoende plancapaciteit beschikbaar om te     gezondheid van de omgeving en de beschikbaarheid en        als minder draagkrachtige bevolkingsgroepen niet
voorzien in het woningbouwprogramma tot 2030, ook         robuustheid van voldoende groen in de wijken en op korte   kunnen investeren in bijvoorbeeld warmtepompen en
als een deel van die locaties vertraging oploopt in de    afstand ervan.                                             zonnepanelen, en de traditionele energievoorziening
uitwerking of uitvoering of als de prognose naar boven                                                               (aardgas, stroom van het net) duurder wordt.
moet worden bijgesteld (er is capaciteit voor minstens    Sociaal-inclusief bouwen
130% van de behoefte).                                    Kansengelijkheid is een belangrijk kenmerk van             We voeren op dit moment een analyse uit naar de sociaal-
                                                          een evenwichtige metropoolregio zonder grote               maatschappelijke effecten van verschillende vormen van
Ruimte bieden aan de groei van werkgelegenheid            sociaaleconomische verschillen tussen gebieden.            verstedelijking. De resultaten van die analyse worden
De Metropoolregio Amsterdam is een van de economisch      Kansengelijkheid betekent bestaanszekerheid voor           bij de Verstedelijkingsstrategie betrokken zodra ze
sterke regio’s in Nederland. Dit is zichtbaar in een hoge alle inwoners. Processen van sociale en economische        beschikbaar zijn.
werkgelegenheidsgroei. Aangenomen wordt dat die de        uitsluiting moeten worden voorkomen en bestreden. Voor
komende twintig jaar zal doorzetten. Deze aanname is      zover daar ruimtelijke oorzaken aan ten grondslag liggen,  Integraal maatwerk in de stedelijke vernieuwing
onderbouwd en uitgewerkt in het RO/EZ-kader (in de        moet de verstedelijkingsstrategie bijdragen aan het        De komende jaren spitst de stedelijke-
bijlagen). Economische effecten van de coronacrisis zijn  wegnemen van die oorzaken. Dat betekent bijvoorbeeld       vernieuwingsopgave voor Rijk en regio zich toe op vier
                                                                                                                                                                               92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>gebieden waar een combinatie en cumulatie van opgaven       Bouwen van uitbreidingswijken aan de rand van de stad                      Almere. Daarnaast lijkt de transitie naar een circulaire
optreedt: Amsterdam Zuidoost, Amsterdam Nieuw-West,         tot circa 2035                                                             economie te leiden tot een ruimtevraag voor bedrijven die
Lelystad Oost en Zaandam Oost. Die opgaven liggen           De voorkeur voor het bouwen op binnenstedelijke                            bijvoorbeeld materialen opslaan en geschikt maken voor
(verschillend per gebied) op het terrein van onderwijs,     locaties neemt niet de noodzaak weg om ook buiten                          hergebruik. Deze kunnen zowel in het havengebied als op
werk/armoede/inclusie, veiligheid/ondermijning, wonen       bestaand stedelijk gebied te bouwen. Hiervoor liggen                       deze bedrijventerreinen een plaats vinden.
en gezondheid. De vier gebieden maken deel uit van het      kansen op afgesproken locaties1 aan de randen van
interbestuurlijke programma Leefbaarheid en Veiligheid.     steden, aan de westflank van Haarlemmermeer en in                          Behouden en creëren van recreatief aantrekkelijke
Hierin werkt de rijksoverheid samen met decentrale          Flevoland – in Almere en Lelystad is het landschappelijk                   landschappen
overheden aan een langjarige maatwerkaanpak per             casco al bij de aanleg afgestemd op de toekomstige bouw                    Geschat wordt dat de recreatiebehoefte van de inwoners
gebied. Deze aanpak zal de komende jaren verder gestalte    van nieuwe stadswijken met verschillende woon- en                          tot 2050 met meer dan 30% zal toenemen, vanwege de
krijgen. De stedelijke vernieuwing in de Metropoolregio     woonwerkmilieus.                                                           bevolkingstoename en de vergrijzing. De groei van het
beperkt zich niet tot de vier genoemde wijken. Ook in                                                                                  toerisme en de wens om dit meer te spreiden vergroten de
andere wijken en buurten wordt maatwerk geleverd, maar      Deze nieuwe wijken bieden onder meer ruimte voor                           drukte verder. Deze recreatief-toeristische druk beperkt
buiten de samenwerking in het programma Leefbaarheid        de behoefte aan eengezinswoningen, waarvan er in                           zich niet tot de aangelegde recreatiegebieden, maar zien
en Veiligheid om.                                           de periode tot en met circa 2030 nog relatief veel                         we ook terug in agrarische gebieden, in natuurgebieden,
                                                            nodig zijn. In de periode daarna zal de aanvullende                        aan de kust en op het water. Het kan leiden tot spanning
Hittestress verminderen                                     nieuwbouwvraag zich, nog meer dan nu, richten op één-                      met andere functies van het landschap (zoals natuur en
Hitte vormt een steeds groter gezondheidsrisico, vooral in  en tweepersoonshuishoudens die dichtbij voorzieningen,                     landbouw) en tot hogere beheerlasten.
de stad. Bij een hittegolf ontstaan temperatuurverschillen  werk en OV-knooppunten willen wonen.
tot wel acht graden tussen verstedelijkt en landelijk                                                                                  Dit leidt tot de opgave om recreatief aantrekkelijke
gebied. Dat komt doordat de warmte van de zon ’s nachts     Permanente beschikbaarheid van voldoende                                   landschappen te behouden én te creëren. Dit kan
blijft hangen in gevels en verharding, en het tegenwicht    ongemengde bedrijventerreinen                                              niet los worden gezien van de woningbouwopgave.
van groen, water en wind in de stad relatief schaars is. De Transformatie van bedrijventerrein tot nieuw gemengd                       Woningbouw moet gepaard gaan met samenhangende
stad verandert in een hitte-eiland. Stedelijke verdichting  woon-werkmilieu betekent onder meer dat bestaande en                       investeringen in meer en betere recreatiemogelijkheden
vergroot dit probleem als geen verkoelende maatregelen      nieuwe bedrijvigheid in deze nieuwe wijken kan worden                      in en rond steden, inclusief middelen voor het beheer.
worden getroffen. Voorbeelden van zulke verkoelende         geïntegreerd. Er zal echter behoefte blijven bestaan aan                   Afhankelijk van het gebied kan het gaan om de aanleg
maatregelen zijn het creëren van meer schaduw in de         bedrijventerreinen zonder woningbouw. Niet alle types                      van nieuwe recreatiegebieden of voorzieningen, of
stad en meer ruimte voor groen en bewegend water,           bedrijven lenen zich immers voor menging met wonen,                        het verbeteren van de kwaliteit, bereikbaarheid en
zowel in het openbaar domein (parken, plantsoenen,          bijvoorbeeld vanwege hun volume, milieueffecten,                           toegankelijkheid van bestaande landschappen. Waar
groenstroken) als in het private domein (inwoners en        verkeersintensiteit of uitstraling, dus niet ieder                         mogelijk worden daarbij combinaties gelegd met andere
bedrijven stimuleren om daken of verharde tuinen            bedrijventerrein leent zich voor transformatie. Menging                    opgaven in het landschap, zoals die voor biodiversiteit
te vergroenen). Op een groter schaalniveau kunnen           met andere functies (water, groen) is vaak wel denkbaar en                 en waterberging. Een belangrijke rol kan zijn weggelegd
stedenbouwkundige keuzes helpen om verkoelende wind         kan de kwaliteit verhogen. In de regio is in vier gemeenten                voor de ondersteuning van agrariërs in de transitie naar
uit het buitengebied diep de stad in te laten waaien.       substantiële ruimte voor nieuwe aanleg van dit soort                       extensivering en kringlooplandbouw met een grotere
                                                            terreinen (los van de haven- en luchthavengebonden                         nadruk op groene diensten, in ruil voor een redelijke
                                                            terreinen): Haarlemmermeer, Purmerend, Lelystad en                         vergoeding.
                                                            1         Opgenomen op de kaart MRA Wonen tot 2030 eerder in dit hoofdstuk
                                                                                                                                                                                                 93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>2. Verstedelijking en het                                         mobility, (verkeers-)veiligheid, klimaat, gezondheid,  het mobiliteitssysteem. De verschillende modaliteiten
mobiliteitssysteem                                                energie en duurzaamheid bij het aanpakken van de       moeten goed op elkaar aansluiten, onder meer door de
                                                                  bereikbaarheidsopgaven?                                ontwikkeling van ‘multimodale hubs’.
De opgave rond mobiliteit in relatie tot verstedelijking
is een netwerkopgave: het opbouwen van een                  Bestuurlijk is een eenduidige richting gekozen om deze       Er is een samenhang tussen deze netwerkopgave en de
mobiliteitsnetwerk waarin de verschillende                  opgaven te beantwoorden: polycentrische verstedelijking      opgave om sociaal-inclusief te bouwen. Mobiliteit is een
vervoerssoorten en de verschillende schaalniveaus zijn      in de metropoolregio, met het verdichten en ontwikkelen      voorwaarde om aan het dagelijkse maatschappelijke leven
geïntegreerd, en dat de bereikbaarheid, leefbaarheid en     van Amsterdam, de internationale corridor (Hoofddorp-        te kunnen deelnemen. Als mensen daar onvoldoende
duurzaamheid in de metropoolregio versterkt.                Schiphol–Zuidas, door te trekken richting Amstelstation      in slagen, bijvoorbeeld omdat betaalbare woningen te
                                                            en Amsterdam Zuidoost), grote verstedelijkingslocaties       veraf liggen van voorzieningen en werklocaties voor
De samenhang tussen de ontwikkeling van het                 (met Haven-Stad en Amsterdam Bay Area) en stedelijke         praktisch en middelbaar geschoolden en inactieven, is
mobiliteitssysteem en de verstedelijking wordt uitgewerkt   knopen (met Haarlem, Zaandam, Lelystad, Purmerend,           sprake van vervoersarmoede. De netwerkstrategie kan
in het programma SBaB van Rijk en regio (Samen Bouwen       Hilversum; naast de knopen Hoofddorp en Almere die in        bijdragen aan het verkleinen van de verschillen binnen
aan Bereikbaarheid). Aan SBaB zijn de volgende opgaven      de hiervoor genoemde gebieden liggen).                       de metropoolregio en vormt daarmee een belangrijk
verbonden:                                                                                                               puzzelstuk om te werken aan een evenwichtige en
•    Hoe zorgen we ervoor dat investeringen in de           Bij deze keuze groeit het gebruik van alle vervoerssoorten,  sociaal-maatschappelijk sterke metropool.
     bereikbaarheid (voor zowel de korte als lange termijn) en dan vooral het openbaar vervoer. Om die groei te
     de concurrentiekracht van de MRA maximaal              faciliteren, moeten de ‘draaischijven’ (de ringstructuren in
     versterken? En hoe beperken we de economische          de regio voor het wegverkeer en het openbaar vervoer)
     verlieskosten als gevolg van hinder en vertraging?     blijven functioneren. Daartoe zijn in het BO MIRT 2019 de    3. Verstedelijking en het energiesysteem
•    Hoe houden we de huidige en toekomstige                volgende systeemopgaven vastgesteld:
     economische toplocaties van de MRA bereikbaar op       •     Het versterken van zowel het (inter)nationaal          Het energiesysteem groeit uit tot een factor van betekenis
     een manier die past bij de huidige en toekomstige            spoorvervoer als het regionaal en stedelijk openbaar   bij locatiekeuzes voor stedelijke en economische
     functies en gebruikers van deze locaties?                    vervoer in en om Amsterdam.                            ontwikkeling. Nu al is het van belang om nieuwe bedrijven
•    Hoe accommoderen we de urgente                         •     Het verbeteren van de robuustheid en doorstroming      en voorzieningen met een grote energiebehoefte nabij
     woningbouwopgave (onder andere voor de grote                 van het wegennet in de metropoolregio: het             de hoofdverbindingen in het energienet te plaatsen.
     verdichtingslocaties) in de MRA zodanig dat een              functioneren van de A10 en het versterken van          De opgave rond het energiesysteem komt neer op het
     aantrekkelijk, vraaggericht woningaanbod wordt               de tweede ring in samenhang met de sterke              realiseren van een geïntegreerd hybride energienetwerk
     gerealiseerd op bereikbare en leefbare locaties?             verstedelijking aldaar.                                (dat gebruik maakt van verschillende duurzame bronnen,
•    Hoe zorgen we voor een goed functionerend,                                                                          kleinschalige energiewinning tot op buurtniveau
     vraaggericht Daily Urban System van de MRA             Deze ontwikkelingsrichting draagt bij aan het creëren        integreert en een stabiele energievoorziening waarborgt).
     en omgeving met aandacht voor reistijd,                van een zo groot mogelijke onderlinge nabijheid van
     betrouwbaarheid en beleving?                           wonen, werken en voorzieningen in stedelijke gebieden,       De transitie naar een duurzame energievoorziening vraagt
•    Hoe benutten en versterken we de ambities              op locaties die goed ontsloten zijn per openbaar vervoer.    om slimme en innovatieve oplossingen. Die zijn volop in
     van Rijk, MRA, bedrijven en maatschappelijke           Dat beperkt de groei van de autopendel. Ook fietsverkeer     ontwikkeling. Hoe die er uiteindelijk uit zullen zien, hangt
     organisaties met betrekking tot innovatie, smart       is een integraal onderdeel van de ontwikkeling van           samen met factoren als de ontwikkeling van de techniek,
                                                                                                                                                                                      94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>de internationale energiemarkt, handelsverdragen             Dat leidt tot de opgave om bestaand ruimtegebruik           reden is een van de bestuurlijke uitgangspunten dat het
enzovoort.                                                   te structureren, transformeren en intensiveren, en om       Noordzeekanaalgebied hét knooppunt voor duurzame
                                                             nieuwe ruimte te creëren. Over hoeveel hectares het         energie in de Metropoolregio moet worden. Dat sluit
Het energiesysteem van de toekomst benut niet alleen         gaat en welke eisen daaraan worden gesteld, hangt           aan op de Nationale Omgevingsvisie, die stelt dat bij de
andere bronnen, maar heeft ook een grotere capaciteit        af van keuzes die voor een belangrijk deel nu nog niet      aanlandingsplekken actief ruimte wordt geboden aan
op het elektriciteitsnet nodig. Elektrische mobiliteit,      gemaakt kunnen worden, maar waar wel op moet worden         (nieuwe) energie-intensieve industrie. Die keuze neemt
Internet of Things (het 5G-netwerk) en andere factoren       geanticipeerd.                                              niet weg dat ook in Flevoland grote hoeveelheden
zullen de vraag naar stroom opdrijven en de druk op het                                                                  windenergie worden opgewekt en dat ook daar goede
elektriciteitsnet vergroten. De mate waarin is onzeker;      Deels gaat het om het creëren van nieuwe ruimte voor het    kansen liggen voor energiegerelateerde functies en grote
netbeheerders gaan uit van een groei met 3% per jaar.        energiesysteem. De Regionale Energiestrategie die rond      energieverbruikers.
Alleen al om te voorzien in de stroombehoefte van nieuwe     deze tijd wordt samengesteld, zal uitspraken doen over
datacenters is een benodigde capaciteit geraamd van          zoekgebieden, met 2030 als richtjaar en een doorkijk naar   De windparken in en om de regio leveren aan het
2500 MVA (mega-volt-ampère) in 2030. Ter vergelijking:       2050.                                                       hoofdnet voor elektriciteit, maar andersom is de regio
het jaarlijkse gebruik van de gemeente Amsterdam ligt                                                                    ook afhankelijk van het hoofdnet om een stabiele
nu rond de 900 MVA. Het huidige net biedt vrijwel geen       Grote energievragers zullen bovendien via korte lijnen      energievoorziening te waarborgen, ook als wind en zon
ruimte voor die extra capaciteit.                            op de hoofdverbindingen in het nationale energienet         tijdelijk minder opleveren. Beide functies (toevoer en
                                                             moeten worden aangesloten. Deze hoofdstructuur              afvoer) vragen versterking van de transportcapaciteit,
Momenteel zijn netbeheerders verplicht om nieuwe             voor energie bestaat uit de bestaande 380kV-                waarbij vooral de hoofdverbinding voor stroom tussen
stedelijke en economische functies aan te sluiten            hoogspanningsleidingen, de uitbreiding daarvan met          het Noordzeekanaalgebied en Groningen kansen
op het energienet, ongeacht aard of locatie. Iedere          een leiding door Noord-Holland richting Groningen           oplevert. Momenteel wordt ook gedacht aan doorvoer
ontwikkeling betekent een uitbreiding of verruiming van      als daarvoor wordt gekozen, en de aardgasleiding uit        van elektriciteit uit windenergie die aan land komt
dat net. Dat leidt tot grote investeringen. Dit geldt in het Groningen die in de toekomst omgevormd lijkt te kunnen      nabij de Eemshaven in Groningen, via Flevoland. De
bijzonder voor zware energievragers als industrieën en       worden tot een transportleiding voor waterstof. Ook ligt er aanwezigheid van een tweede hoofdverbinding tussen
datacenters. De verwachting is dat die investeringen in      een opgave voor de aanleg en uitbreiding van het CO2-       de Metropoolregio Amsterdam en Groningen versterkt
de toekomst niet langer zonder meer mogelijk zijn, en        netwerk. Dat moet voorzien in afvang, opslag en gebruik     die structuur verder: de hoofdleiding voor aardgas, die
dat de energieinfrastructuur daarom een belangrijke rol      in de tuinbouw en door de industrie. Op regionaal niveau    vanaf 2030 op grote schaal voor waterstof lijkt te kunnen
gaat spelen in de keuzes voor stedelijke en economische      speelt de opgave voor de uitbreiding van het regionaal      worden gebruikt.
ontwikkelingen (net zoals mobiliteit en water).              warmtenet.
                                                                                                                         Deze hoofdstructuur levert een ruimtebehoefte op voor
Anticiperen op een ruimtelijk sturend hoofdnet voor          Versterken en benutten van de hoofdstructuur in het         energievoorzieningen (ook voor bijvoorbeeld opslag van
duurzame energie                                             energienet tussen het Noordzeekanaalgebied en               elektriciteit en conversie) en vestigingskansen voor grote
De ruimtelijke opgave die verbonden is aan de                Groningen                                                   energieverbruikers. Bestaande voorzieningen zoals de
energietransitie, draait voor een belangrijk deel om         Bij de monding van het Noordzeekanaal wordt op zee          Máximacentrale in Lelystad en initiatieven van bestaande
een ruimtebehoefte voor opwekking, opslag, transport         opgewekte windenergie geschakeld aan het (inter)            grote energieverbruikers zoals Tata Steel zijn daar
en conversie, en om het afstemmen van stedelijke en          nationale hoofdnet voor energie. Vandaaruit wordt deze      belangrijk bij.
economische ontwikkelingslocaties op het energienet.         energie verder verspreid over de regio en verder. Om die
                                                                                                                                                                                    95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>Toewerken naar een geïntegreerd hybride systeem dat              energielevering mogelijk te maken. Dit vereist niet     3.4        Verstedelijking en het systeem van
verschillende duurzame bronnen integreert                        alleen aanpassing van de laagspanningsnetten, maar      water en bodem
Bestuurlijk is het uitgangspunt vastgesteld op een inzet         ook van een marktmodel dat uitwisseling mogelijk
om energieneutraal of energieleverend te ontwikkelen.            maakt.                                                  Veel opgaven op het raakvlak van verstedelijking en
De energietransitie zal daarnaast doorwerken in de          Bij deze overgang naar een duurzaam energiesysteem           het systeem van water en bodem komen voort uit de
bestaande woningvoorraad. Op het schaalniveau van           moet worden gewaakt voor het ontstaan van                    noodzaak om de regio te wapenen tegen de gevolgen van
de wijk en buurt en hoger, is de opgave om te komen         energiearmoede.                                              de klimaatverandering. Dat gaat vooral om bescherming
tot een ‘hybride energiesysteem’. Zo’n hybride systeem                                                                   tegen wateroverlast en overstromingen, en de
integreert verschillende bronnen, koppelt vraag en          Aanleg van een vierde hyperconnectiviteitshub voor           permanente beschikbaarheid van voldoende zoetwater,
aanbod en voorziet in opslag in één systeem. Dat            datacenters                                                  ook bij langdurige droogte. Klimaatadaptiviteit en
moet een geïntegreerd systeem zijn; het ontstaan of         De ruimtebehoefte voor datacenters is geraamd op 250         waterrobuustheid moeten vanzelfsprekende onderdelen
voortbestaan van parallelle systemen (zoals een gasnet      hectare tot 2030, uitgaand van enkellaags bouwen.            worden van ruimtelijke keuzes voor stad en land. Ook
en een warmtenet) is niet wenselijk. In een hybride         Deze oppervlakte komt overeen met de benodigde               de bodemsoort en bodemkwaliteit worden meer dan
energiesysteem worden korte ketens gelegd tussen            stroomcapaciteit van 2500 MVA. Van de 250 hectare            voorheen sturend voor het ruimtegebruik. Dat speelt
leveranciers en afnemers van stroom en warmte. Het          zal naar verwachting 60% gebruik willen maken van            in het bijzonder in gebieden waar bodemdaling moet
onderscheid tussen beide vervaagt.                          hyperconnectiviteit. Op dit moment is dat beschikbaar        worden vertraagd of tegengegaan en bij de toekomst van
                                                            op drie locaties in de regio: Schiphol Rijk, Amsterdam       de grondgebonden landbouw.
De overgang naar zo’n geïntegreerd hybride                  Zuidoost en Amsterdam Science Park. Voor de toekomst
energiesysteem vraagt nog veel denkkracht en innovatie.     is dat niet voldoende.
Onderzoek daarnaar door onder meer TNO staat in             Een vierde hyperconnectiviteitshub vraagt om een extra       De klimaatverandering manifesteert zich in deze regio
de steigers. Net als voor het hoofdnet geldt dat er een     load pocket (een uitbreiding op het elektriciteitsnet        misschien wel het duidelijkst in het watersysteem. Het
ruimtelijk sturende werking van kan uitgaan: ruimte         waarmee een datacenter kan worden gevoed). De                systeem is in zijn huidige vorm niet berekend op de
creëren, structureren, intensiveren en transformeren.       realisatietermijn daarvan bedraagt zeven tot tien jaar.      grotere extremen waar de regio mee te maken krijgt. Dat
Elementen die op wijk- en buurtniveau een rol spelen, zijn: Daarnaast zijn forse investeringen nodig door het            gaat zowel om langdurige droogte als hevige neerslag.
•    isolatie en andere vormen van energiebesparing in de   bedrijfsleven in digitale infrastructuur. Uit onderzoek komt Het watersysteem moet veerkrachtiger en robuuster
     bestaande voorraad.                                    een voorkeur naar voren voor een locatie bij Almere-         gemaakt worden.
•    het gebruik van lagetemperatuurwarmte uit              Zeewolde, maar ook een alternatief in IJmond is nog in
     duurzame bronnen voor warmtenetten.                    beeld.                                                       Daarmee worden klimaatadaptatie en water steeds
•    innovaties voor opwekken van warmte (bijvoorbeeld                                                                   belangrijker voor de keuzes in het ruimtelijk domein.
     onder de weg, of uit oppervlaktewater),                                                                             Dat vraagt van de regio ten eerste een adaptieve
•    kleinschalige energiewinning en –opslag: als                                                                        ontwikkeling, die het mogelijk maakt om snel in te spelen
     gevolg van Europese wetgeving zullen lokale                                                                         op veranderende verwachtingen of omstandigheden,
     energiecoöperaties steeds belangrijker worden.                                                                      en ten tweede een waterrobuuste ontwikkeling, die het
     Zij zullen worden ondersteund door zogenaamde                                                                       mogelijk maakt om snel en adequaat in te grijpen in geval
     independent aggregators. Die leggen de                                                                              van dreigende wateroverlast of waterschaarste en de
     verbinding met het landelijke net om een stabiele                                                                   gevolgen van zo’n crisis beperkt.
                                                                                                                                                                                   96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Omdat we nog niet weten hoe lang het klimaat blijft               versterkingen, bovenop wat al is afgesproken, als de Dat wil zeggen dat nieuwe woon- en werklocaties
veranderen en in welk tempo, moeten ruimtelijke                   toename in de economische waarde van een gebied      geen extra belasting met zich meebrengen voor
ontwikkelingen ook op korte termijn worden getoetst aan           om een hoger beschermingsniveau vraagt.              het watersysteem op het gebied van veiligheid en
alle scenario’s voor de lange termijn. Zo kunnen ingrepen                                                              waterkwantiteit, maar ook waterkwaliteit. Regenwater
vermeden worden die op lange termijn tot grote extra        Ruimte reserveren voor waterberging                        dat op de woon- en werklocaties valt wordt ter plekke
risico’s of kosten zullen leiden, en blijven verschillende  Zowel in het hoofdwatersysteem, het regionaal              vastgehouden en vertraagd afgevoerd, zodat overtollig
ontwikkelpaden open.                                        watersysteem, de polders als in stedelijk gebied is ruimte water tijdens piekperioden niet wordt afgewenteld op
                                                            nodig om water op te vangen in periodes van hevige         het watersysteem en geen schade wordt veroorzaakt aan
De noodzaak van een klimaatadaptieve en waterrobuuste       neerslag of grote toevoer.                                 vastgoed en infrastructuur.
ontwikkeling werkt door in alle ontwikkelings- en
inrichtingskeuzes in de regio. Het is een voorwaarde voor   In het hoofdwatersysteem functioneert het Markermeer       Water beschikbaar houden, ook tijdens droogte
een veilige en leefbare woon- en werkomgeving.              als waterbuffer. Overtollig water kan hiernaartoe geleid   Het groeiende aantal woningen en bedrijven leidt
                                                            worden, bijvoorbeeld als de waterstand hoog is en          tot een stijgende vraag naar drinkwater. Zo schatten
Risico’s van overstroming beperken                          afvoer naar zee niet of onvoldoende kan plaatsvinden.      de waterleidingbedrijven in dat ze voor de Utrechtse
Bij het beperken van risico’s van overstromingen staat de   Die functie moet intact blijven. Daarnaast hebben het      Heuvelrug (waaronder ‘t Gooi) rond 2040 zo’n 30% meer
meerlaagse veiligheid centraal. Tot nu toe was er vooral    Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal beide           drinkwater moeten winnen, terwijl er nu al water wordt
aandacht voor de bouw van sterke waterkeringen (laag        extra ruimte nodig om water tijdelijk naar af te voeren    gewonnen in gebieden waar dat vanuit een oogpunt
1). In de toekomst moet dit gebeuren in samenhang met       in periodes van een grote watertoevoer. Voor beide         van natuur en klimaatadaptatie niet of niet in die mate
een waterbestendige ruimtelijke inrichting (laag 2) en een  kanalen zijn verschillende zoekgebieden in beeld: ten      wenselijk is (zoals ‘t Gooi). Ook de eventuele overgang
adequate crisisbeheersing (laag 3). Dit betekent:           noorden of ten zuiden van het Noordzeekanaal, en ten       naar waterstof in het energiesysteem vraagt om veel water.
•     Gebieden met verhoogde overstromingskans óf           oosten of ten westen van het Amsterdam-Rijnkanaal
      vrijwaren van verstedelijking, óf bebouwen op een     (waarbij de westelijke locatie buiten de Metropoolregio    Bij de locatiekeuze van watervragende functies zoals
      wijze die bestand is tegen hoogwater (bijvoorbeeld    ligt). Gebieden die hiervoor in aanmerking komen,          datacenters en industrieën moet rekening worden
      drijvend of verhoogd). Dit geldt in het bijzonder     blijven gevrijwaard van verstedelijking. Wel is recreatief gehouden met de beschikbaarheid van water. Dat geldt
      voor gebieden die met diepe overstromingen te         medegebruik denkbaar.                                      ook bij landschappelijke maatregelen zoals het vernatten
      maken kunnen krijgen. Bij een relatief hoog risico                                                               van veenweidegebieden. Daarnaast is het van belang om
      op overstroming met geringe diepte, kunnen ook        Ook in het onderliggend watersysteem is meer               in de toekomst de behoefte aan zoetwater te verminderen
      maatregelen zoals ophoging van de bodem worden        bergingscapaciteit noodzakelijk. Het lokaal vasthouden     en bestaande reservoirs in en om de regio (waarvan het
      getroffen.                                            van water in de haarvaten van het regionale                Markermeer het grootste is) intact te houden.
•     Kwetsbare functies en infrastructuur niet situeren in watersysteem of in polders is vaak het meest effectief.
      gebieden met een hoge overstromingskans en een        Maar verspreid over de regio kunnen ook specifieke         De opgave om voldoende water beschikbaar te houden
      hoge overstromingsdiepte, en/of extra beschermen      waterbergingsgebieden aan het regionale systeem nodig      krijgt extra urgentie door de klimaatverandering.
      tegen overstromingen.                                 zijn.                                                      Daardoor krijgen we vaker te maken met lange periodes
•     Ruimte behouden voor het versterken (verhogen                                                                    van droogte. Dat benadrukt de noodzaak om voldoende
      en/of verbreden) van waterkeringen. Keuzes voor       De opgave om meer water te kunnen bergen, geldt ook        water beschikbaar te houden en de behoefte aan water
      verstedelijking kunnen aanleiding geven voor nieuwe   voor stedelijk gebied. Ontwikkelingen zijn waterneutraal.  structureel te verminderen.
                                                                                                                                                                                  97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>Verbeteren van de waterkwaliteit                           dan natuurinclusief en met gesloten kringlopen,           Ecologische kwaliteit borgen van Natura
Een goede kwaliteit van het water is belangrijk voor       of natuurontwikkeling liggen meer voor de hand.           2000-gebieden en andere delen van het Nationaal
de natuur, maar ook voor de leefbaarheid en de             Combinaties met recreatie zijn goed denkbaar. In andere   Natuurnetwerk
volksgezondheid. Op dit moment worden de normen van        bodemdalingsgevoelige gebieden, zoals in Flevoland        Nationaal, en voor wat betreft de Natura 2000-gebieden
de Kaderrichtlijn Water op veel plaatsen niet gehaald.     dat te maken heeft met een inklinkende kleibodem, kan     ook internationaal, is bepaald dat in het Nationaal
Verstedelijking en klimaatverandering (met bijbehorende    verstedelijking wel een optie zijn. Dit zou voor de lange Natuurnetwerk het leefgebied voor aangewezen dier- en
droogte en verzilting) kunnen leiden tot een verdere       termijn echter wel leiden tot een grote opgave voor       plantsoorten niet mag worden aangetast. Dat stelt ook
vermindering van de waterkwaliteit.                        onderhoud en beheer.                                      eisen aan de ruimtelijke ontwikkeling in de omgeving.
De waterkwaliteit hoeft niet overal hetzelfde te zijn.                                                               De stikstofdepositie als gevolg van ruimtegebruik in de
Van belang is dat er in het watersysteem een ordening      Kringlooplandbouw                                         omgeving van Natura 2000-gebieden die daar gevoelig
ontstaat van schoon naar minder schoon water en            pm, in relatie met bodemdaling, verzilting, groene        voor zijn (in het bijzonder de veengebieden en de duinen),
van zilt naar zoet water, en dat deze ordening met het     diensten, bodemuitputting, range van hyperlokaal tot      moet worden teruggedrongen. Het terugdringen van de
bestaande en verwachte ruimtegebruik is afgestemd. De      hyperglobaal. Voedsel als kans om stad en land met elkaar stikstofdepositie is tegelijk een voorwaarde om ruimte te
behoefte aan zoet water neemt bijvoorbeeld af als het      te verbinden.                                             creëren voor nieuwe economische ontwikkelingen.
grondgebruik in verziltende gebieden op die verzilting
kan worden afgestemd. Dat speelt in het bijzonder in                                                                 Vergroten biodiversiteit in de stad en in agrarisch
veenweidegebieden. In combinatie met de opgave om de       3.5       Verstedelijking en het ecologisch               gebied
bodemdaling tegen te gaan, vraagt dat van agrariërs om     systeem                                                   Ook het stedelijk gebied draagt bij aan de biodiversiteit
na te denken over andere teelten.                                                                                    in de regio. Die bijdrage kan worden vergroot door de
De inrichting van de stad kan bijdragen aan de             Afronden Nationaal Natuurnetwerk                          groenstructuren in de stad, maar ook door natuurinclusief
waterkwaliteit door plekken met een hoge gebruiksdruk      Het ecologische systeem in de regio gaat over de          te bouwen en inwoners en bedrijven te stimuleren om
in en naast het water (denk aan steigers, vaarroutes,      biodiversiteit op land en in het water, binnen en buiten  tuinen, balkons en daken te vergroenen. In agrarisch
drijvende objecten) af te wisselen met rustige             natuurgebieden. De Metropoolregio omvat twee              gebied kunnen vormen van agrarisch natuurbeheer en
natuurvriendelijke plekken in en op het water. Maar        Nationale Parken (Zuid-Kennemerland en Nieuw Land)        natuurinclusieve landbouw bijdragen aan de biodiversiteit,
ook het bouwrijp maken zonder drainage op klei- en         en een aantal andere Natura 2000-gebieden (gesitueerd     bijvoorbeeld via weidevogelbeheer.
veengronden bevordert de waterkwaliteit.                   langs de kust, in Gooi- en Vechtstreek, Markermeer-
                                                           IJmeer, Zaanstreek en Waterland). Samen met andere        Landschapsinvesteringen combineren met vergroten
Bodemdaling tegengaan                                      natuurgebieden en -verbindingen vormen zijn het           biodiversiteit
Daling van veenweidegebieden levert een grote              Nationaal Natuurnetwerk in de regio. De vastgestelde      ‘Landschapsinclusief ontwikkelen’ biedt uitgelezen kansen
bijdrage aan de uitstoot van CO2 in de regio en vraagt bij ambitie is om dit netwerk in 2027 te voltooien. Om        om de biodiversiteit te vergroten. Doelen op het gebied
ongewijzigde agrarisch gebruik om een steeds diepere       die ambitie te bereiken, is een versnelling van de        van flora en fauna kunnen in ruimtelijke ontwikkelingen
bemaling. De bodemdaling moet daarom worden                natuurontwikkeling noodzakelijk.                          worden geïntegreerd, bijvoorbeeld door ecologische
tegengegaan. Dat heeft gevolgen voor het ruimtegebruik.                                                              verbindingen te verbeteren en bij te dragen aan de
Verstedelijking is op deze slappe bodemsoort niet                                                                    afronding van het Nationaal Natuurnetwerk.
het meest voor de hand liggende alternatief. Een
inrichting met behoud van de landbouwfunctie, maar
                                                                                                                                                                               98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Bijlage B Ontwikkel- en
          inrichtingsprincipeS
          De teksten in deze bijlage bevatten de ‘ontwikkel- en inrichtingsprincipes’ die zijn vastgesteld tijdens de voorbereiding van
          de Verstedelijkingsstrategie. Ontwikkelprincipes zijn onderdeel van de bestuurlijke uitgangspunten die zijn vastgesteld in
          BO-MIRT van november 2019. Al deze principes van het BO-MIRT worden in deze bijlage cursief geciteerd. De nummering
          is die van de bestuurlijke uitgangspunten. Om ze nader te duiden, zijn deze principes op onderdelen verder ingevuld.
          Deze invullingen komen voort uit eerder gemaakte afspraken of lopende beleidstrajecten (zoals Samen Bouwen aan
          Bereikbaarheid – SBaB en Metropolitaan Landschap) en zijn vastgesteld door de Stuurgroep in haar vergadering van 13 mei
          2020.
          Principe 1.1
          “Rijk en MRA streven naar een duurzame, sociaal-maatschappelijk en economisch sterke metropoolregio. Het
          verstedelijkingsconcept voor de middellange en lange termijn moet het gemeenschappelijke kader bieden voor de
          afwegingen en keuzes met goed interbestuurlijk samenspel.”
          Principe 2
          “De polycentrische metropoolregio vormt de basis voor de verdere doorontwikkeling van het verstedelijkingsconcept. We
          werken aan verdere functionele integratie van de verschillende karakteristieken en elkaar versterkende kernen en aan de
          identiteit van de metropoolregio die als één grote stad functioneert.”
                                                                                                                                        99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>1 Borgen van een goede leefbaarheid                                                                vestigingsmilieu voor bedrijven.
                                                                                              •    Waar en wanneer nieuwe bouwlocaties (voor functies als wonen, werken, infrastructuur,
Principe 1.2                                                                                       energie) buiten stedelijk gebied gevonden moeten worden, zijn landschappelijke
“Rijk en MRA houden nadrukkelijk oog voor de effecten van de verstedelijkingsstrategie             kwaliteiten bepalend voor de locaties en begrenzingen.
die de burger dicht bij huis, in bestaande wijken en buurten in de steden en in de kernen     •    Als ruimtelijke ontwikkelingen niet binnen bestaand stedelijk gebied plaats kunnen
in landelijk gebied, ervaart en die de directe leefomgeving aantrekkelijker, gezonder en           vinden, nemen de regionale partijen een houding aan van ruimhartige compensatie van
duurzamer kunnen maken”.                                                                           de vermindering van oppervlakte en aantasting van landschappelijke, recreatieve en
                                                                                                   ecologische kwaliteiten1 .
Voor de uitwerking van dit principe in het verstedelijkingsconcept voegen we hier de          •    Vanaf iedere woning is een aantrekkelijk landschap binnen vijftien minuten fietsen
volgende invulling aan toe:                                                                        bereikbaar.
•    gezondheidsrisico’s waaraan mensen worden blootgesteld (zoals geluid, hittestress en     •    Aan stedelijke ontwikkelingen worden investeringen in een aantrekkelijk landschap
     fijnstof) worden teruggedrongen,                                                              gekoppeld.
•    de inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan een gezonde leefomgeving, sociale    •    Ruimtelijke ontwikkelingen in het landschap dienen altijd meerdere doelen,
     interactie én een aantrekkelijk vestigingsmilieu,                                             bijvoorbeeld op het gebied van de waterhuishouding, het klimaat, de stikstofdepositie,
•    het lokale voorzieningenniveau wordt op een aanvaardbaar peil gehouden of gebracht,           de kringlooplandbouw, de biodiversiteit, de recreatie, het erfgoed of de bodemdaling.
     ook in gebieden waar dat onder druk staat (zoals in kleinere kernen in het landelijk
     gebied),
•    de beschikbaarheid en robuustheid van voldoende groen in de wijken en op korte           3 Te ontwikkelen woonmilieus zijn divers, leefbaar en sociaal-
     afstand wordt bevorderd.                                                                 inclusief
                                                                                              Principe 4.3
2 Stad en landschap worden in samenhang ontwikkeld                                            “Rijk en MRA verbeteren het functioneren van de woningmarkt en de leefbaarheid, zodat
                                                                                              het zowel voor huidige als toekomstige bewoners mogelijk is een passende en aantrekkelijke
Principe 3                                                                                    woonplek te vinden. We werken aan voldoende woningen, met een divers en betaalbaar
“De ontwikkeling van stad en landschap is een samenhangende opgave. Onze inzet is             woningaanbod in diverse woonmilieus, in kwalitatief goede en veilige leefomgevingen”.
landschap inclusieve ontwikkeling, waarbij we de functies en kwaliteiten van het landschap
versterken. Het landschap vormt de contouren van de verstedelijking. De uitgangssituatie      Voor de uitwerking van dit principe in het verstedelijkingsconcept voegen we hier de
en de karakteristieken van het landschap in relatie tot verstedelijking verschillen binnen de volgende invulling aan toe:
MRA”.                                                                                         •    Op ontwikkelingslocaties worden woningen gebouwd in verschillende prijsklassen,
                                                                                                   waaronder voldoende betaalbare woningen, en in verschillende woningtypen in
Voor de uitwerking van dit principe in het verstedelijkingsconcept voegen we hier de               aansluiting op de woningbehoefte (tenzij het om een locatie met een zeer beperkt
volgende invulling aan toe:                                                                        aantal woningen gaat).
•    Waarden en kansen van het landschap op het gebied van bijvoorbeeld water,                •    Waar eenzijdigheid in de woningvoorraad of bevolkingssamenstelling de
     bodem, erfgoed, natuur, recreatie en beleving zijn intrinsiek onderdeel bij alle              kansengelijkheid in de regio bedreigt, doorbreken we dat door bij de woningbouw in of
     ontwikkelingskeuzes, en ook het landschapsbeheer wordt daarbij betrokken, zodanig             nabij dergelijke clusters slim te programmeren in woningtypen, voorzieningen en hun
     dat een bijdrage wordt geleverd aan een gezonde leefomgeving én een aantrekkelijk             ontsluiting.
                                                                                              1         vastgesteld in BO Ruimte, 4 december 2019
                                                                                                                                                                                         100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>•    Woonomgevingen nodigen uit tot een gezonde levensstijl, onder meer door voldoende     Principe 5.3
     groen en goede wandel- en fietsvoorzieningen.                                         “We zetten in op een mobiliteitssysteem met aandacht voor alle modaliteiten (fiets, regionaal
•    Bij locatiekeuzes voor woningbouw, infrastructuur en werklocaties wordt gezocht naar  openbaar vervoer, spoor, auto), slimme mobiliteit (‘smart mobility’) en in wisselwerking
     toekomstbestendige maatwerkoplossingen, waarbij altijd de vraag centraal staat hoe we met het verstedelijkingsconcept. Voor de grotere systeemopgaven werken we aan een
     kunnen borgen dat mensen gezond, veilig en prettig kunnen wonen.                      netwerkstrategie en een goed functionerend ‘daily urban system’.”
•    Waar door verdichting de druk op de groenvoorzieningen toeneemt, worden de
     kwantiteit, kwaliteit en bereikbaarheid van het groen vergroot.                       Voor de uitwerking van deze principes in het verstedelijkingsconcept voegen we hier de
                                                                                           volgende invulling aan toe:
                                                                                           •   bij de verdeling van woon- en werkprogramma’s nabij openbaar vervoer hanteren we
4 Stedelijke ontwikkelingen en investeringen in                                                een onderscheid tussen:
mobiliteitssystemen versterken elkaar in een samenhangend en                                        - multimodale knooppunten: direct bereikbaar per bus, trein én metro, met
evenwichtig mobiliteitsnetwerk                                                                        (aanwezig of in potentie) een hoogstedelijk gemengd milieu en een zwaar
                                                                                                      economisch programma;
Principe 4.1                                                                                        - stadsharten: direct bereikbaar per bus en per trein of metro, met een hoogstedelijk
“Rijk en MRA realiseren woon-, werklocaties en voorzieningen zoveel mogelijk                          gemengd milieu en groeimogelijkheden voor het economische programma;
binnenstedelijk. Deze realiseren we via binnenstedelijke verdichting in gemengde milieus            - haltes: direct bereikbaar per trein of metro met een stedelijk woonmilieu of met
en geconcentreerd rond OV-knooppunten. De focus voor toekomstige binnenstedelijke                     potentie voor een licht commercieel programma.
ontwikkeling ligt bij de sleutelgebieden, de zoekgebieden voor grootschalige                   Het RO/EZ-kader, opgenomen in de bijlagen, bevat een programmatische invulling in
ontwikkellocaties in de MRA zoals opgenomen in de Ontwerp NOVI”.                               bandbreedtes van het woon- en het werkprogramma.
Principe 4.2                                                                               Voor de uitwerking van het mobiliteitsnetwerk voegen we hier de zes principes aan toe die
“Rijk en MRA realiseren de al aangewezen en toekomstige uitleglocaties op voorwaarde dat   voortkomen uit het programma SBaB (Samen Bouwen aan Bereikbaarheid). Deze worden in
ze goed en tijdig ontsloten worden, ook met het openbaar vervoer”.                         de eerstvolgende Programmaraad van SBaB ter vaststelling aangeboden (14 mei a.s.).
                                                                                           1.  we benutten de kracht van de modaliteiten en we faciliteren verschillende schaalniveaus
Principe 5.1                                                                                   van mobiliteitssystemen met hun eigen voorkeursmodaliteiten:
“Om binnenstedelijke verdichting en concentratie rond knooppunten mogelijk te maken            -    lopen, fiets en openbaar vervoer als basis in binnenstedelijk gebied,
zetten we vooral in op regionale OV- en fietsverbindingen om ketenreizen beter mogelijk te     -    openbaar vervoer primair op relaties tussen de grote steden en op de economische
maken”.                                                                                             kerncorridors,
                                                                                               -    de auto als basis voor overige relaties;
Principe 5.2                                                                               2.  we transformeren naar een slim en duurzaam mobiliteitssysteem;
“Ontwikkeling van nieuwe woon- en werklocaties en recreatiegebieden gebeurt in             3.  we stellen de reiziger/verlader centraal; denken van deur-tot-deur;
wisselwerking met het regionale OV-systeem en fietsnetwerk, zowel wat betreft capaciteit   4.  we creëren vloeiende overgangen tussen schaalniveaus en tussen modaliteiten;
van de lokale, regionale en bovenregionale netwerken als ook in de tijd.”                  5.  we werken aan leefbare (binnen)stedelijke gebieden met een focus op voorzieningen
                                                                                               voor wandelen, fiets en openbaar vervoer;
                                                                                           6.  we benutten de bestaande infrastructuur optimaal.
                                                                                                                                                                                        101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>5 De ontwikkeling van economische centra en andere                                             6 Ruimtelijke ontwikkelingen dragen bij aan de versnelling van de
werklocaties draagt bij aan een veerkrachtige, schone en                                       energietransitie
inclusieve MRA-economie
                                                                                               Principe 7.1
Principe 6.1                                                                                   “Rijk en MRA zetten in op energieneutraal of energieleverend ontwikkelen”.
“Nieuwe plannen voor woningbouw die leiden tot transformatie en verlies aan
bedrijventerrein kunnen als voldoende ruimte voor bedrijvigheid beschikbaar is”.               Principe 7.2
                                                                                               “Rijk en MRA accommoderen vraag (verbruik energie) en aanbod (opwekking duurzame
Principe 6.2                                                                                   energie) zo dicht mogelijk bij elkaar en passend bij eigenschappen en efficiëntie van
“Rijk en MRA houden rekening met extra ruimte voor bedrijvigheid die nodig is voor de          het netwerk. Daarbij houden we er rekening mee dat vanwege de energietransitie het
transformatieperiode naar een klimaatadaptieve, energieneutrale en circulaire economie, in     elektriciteitsnetwerk versterkt moet worden en andere energienetwerken (warmte,
het bijzonder in haven- en industriegebieden”.                                                 waterstof) opgezet en uitgebreid moeten worden”.
Principe 6.3                                                                                   Principe 7.3
“Rijk en MRA ontwikkelen bestaande en nieuw te ontwikkelen woon- en werklocaties zoveel        “Rijk en MRA houden regie op het ontwikkelen van datacenters afgestemd op de
mogelijk circulair en met nadruk op de toepassing van hoogwaardige materialen”.                beschikbaarheid van stroom, de aanwezigheid van een warmtenetwerk en het verkleinen
                                                                                               van de afstand tot de aanlanding van wind op zee of lokale (duurzame) opwekking”.
Voor de uitwerking van deze principes in het verstedelijkingsconcept voegen we hier de
volgende invulling aan toe:                                                                    Principe 7.4
•    De ruimtelijk-economische ontwikkeling draagt bij aan de internationale                   “Het Noordzeekanaalgebied vormt hét knooppunt voor duurzame energie in de MRA”.
     concurrentiekracht en het innovatievermogen van de regio en van Nederland.
•    Werkgelegenheid en arbeidsmarkt in de regio sluiten op elkaar aan. De druk op             Voor de uitwerking van deze principes in het verstedelijkingsconcept voegen we hier de
     de ruimte mag er niet toe leiden dat voor veel praktisch geschoolden passende             volgende invulling aan toe:
     werkgelegenheid niet meer op een snelle en betaalbare manier bereikbaar is.               •    De capaciteit van de energieinfrastructuur (opwekking, transport, conversie, opslag)
•    In de overgangsperiode naar een circulaire economie houden we rekening met een                 wordt meegewogen in de keuze en inrichting van stedelijke ontwikkelingslocaties.
     tijdelijk extra ruimtebeslag, waarin voorzieningen zowel voor de ‘oude’ als de circulaire      Daarbij wordt rekening gehouden met de verwachte omslag naar een ‘geïntegreerd
     economie nodig zijn. Dit kan betekenen dat er strategische ruimtereserveringen worden          hybride energiesysteem’ dat meerdere duurzame energiebronnen en modaliteiten
     gemaakt, en de aanwezige milieuruimte op die locaties nodig blijft en mogelijk wordt           (elektriciteit, waterstof, warmte en CO2) benut en vraag en aanbod ook op wijk- en
     uitgebreid.                                                                                    buurtniveau koppelt.
                                                                                               •    Met name grote energieverbruikers worden gesitueerd in de buurt van locaties waar
                                                                                                    duurzame energie gewonnen wordt en nabij de hoofdverbindingen in het energienet
                                                                                                    tussen het Noordzeekanaalgebied en Groningen (voor elektriciteit en mogelijk ook voor
                                                                                                    waterstof, als de huidige aardgasleiding wordt omgevormd tot waterstofleiding).
                                                                                               •    Op plekken en in gebieden die een rol spelen in het toekomstige energiesysteem of
                                                                                                    daarvoor (na afweging in het Verstedelijkingsconcept) in aanmerking komen, kunnen
                                                                                                    strategische ruimtereserveringen worden gemaakt. De aanwezige milieuruimte blijft
                                                                                                                                                                                         102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>     daar in stand en wordt mogelijk uitgebreid.
•    Voor nieuwe datacenters die gebruik maken van hyperconnectiviteit wordt één locatie
     in de regio aangewezen van maximaal 150 hectare. Bij de locatiekeuze voor deze
     en andere nieuwe datacenters is de beschikbaarheid van voldoende koelwater een
     voorwaarde (tenzij voor een innovatieve, niet-watergekoelde oplossing wordt gekozen).
7 Ruimtelijke ontwikkelingen dragen bij aan een
klimaatbestendige metropoolregio
Principe 7.5
“Rijk en MRA verstedelijken klimaatbestendig, door de gevolgen van klimaatveranderingen
(droogte, hitte, extreme regenbuien en mogelijke overstromingen) te verkleinen”.
Voor de uitwerking van dit principe in het verstedelijkingsconcept voegen we hier de
volgende invulling aan toe:
•    Nieuwe locaties en herstructureringsgebieden voor wonen en werken worden
     klimaatbestendig en waterneutraal ontwikkeld: regenwater wordt ter plekke
     vastgehouden en vertraagd afgevoerd, hittestress wordt tegengegaan en de schade bij
     mogelijke overstromingen blijft beperkt.
•    Nieuwe stedelijke ontwikkelingen vinden alleen plaats op locaties waar ze te
     combineren zijn met een robuust en toekomstbestendig systeem van water en bodem.
     Dat betekent onder meer dat niet wordt gebouwd in gebieden met een relatief hoge
     kans op overstromingen met een relatief grote diepte, tenzij gebouwd wordt op een
     wijze die bestand is tegen zo’n overstroming. Dat geldt in het bijzonder voor kwetsbare
     functies zoals datacenters, ziekenhuizen en vitale infrastructuur.
•    Ontwikkelingen dragen zo mogelijk bij aan het tegengaan en vertragen van de
     bodemdaling.
•    Er wordt voldoende ruimte gecreëerd voor tijdelijke waterberging in natte periodes,
     zowel in polders als aan het regionale watersysteem en het hoofdwatersysteem.
•    Er wordt voldoende water vastgehouden of opgeslagen, zodat er ook in lange periodes
     van droogte voldoende zoetwater beschikbaar blijft voor natuur, drinkwater en
     landbouw. Nieuwe functies die veel water vragen worden gesitueerd op een locatie
     waar voldoende water in de nabijheid aanwezig is.
                                                                                             103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>          Gemaakte afspraken
Bijlage C Uitkomsten BO Leefomgeving 8 juni 2020
          (bron: brief van de minister van BZK aan de Tweede Kamer, 25 juni 2020, kenmerk 2020-0000381130)
          Met de verstedelijkingsstrategie Metropoolregio Amsterdam (MRA) zetten Rijk en regio de koers uit naar een duurzame,
          sociaal-maatschappelijk en economisch sterke MRA in 2050. Een polycentrische ontwikkeling van de MRA met elkaar
          versterkende kernen vormt de basis voor de verdere doorontwikkeling. Hiervoor creëren Rijk en regio gezamenlijk
          en integraal randvoorwaarden en maken keuzes op het gebied van wonen, werken, bereikbaarheid, landschap,
          energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en leefbaarheid. Er zijn afspraken gemaakt over de polycentrische
          en evenwichtige ontwikkeling van woningbouw en werkgelegenheid tot 2030 in samenhang met bereikbaarheid en de
          energietransitie tot 2050 in relatie tot de verstedelijking.
          De MRA kent een urgente woningbouwopgave. Door de toenemende bevolkingsgroei moet de bouwproductie voor
          de MRA worden verhoogd naar 175.000 woningen tot 2030 (CBS prognose 2019). Voor de woningbouwontwikkeling
          tot 2030 hebben Rijk en regio afgesproken om in aanvulling op eerder gemaakte afspraken de nadruk te leggen op
          versnelling van de uitvoering van vastgestelde plannen, plannen in voorbereiding en potentiële plannen tot 2030 en
          daarbij rekening te houden met de gevolgen voor de bereikbaarheid waarover besloten wordt in het gebiedsgerichte
          bereikbaarheidsprogramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB).
          Om te voorzien in de toegenomen woningbehoefte zal ik samen met de regionale partners volop meewerken om de
          jaarlijkse productie van 17.500 woningen te kunnen realiseren en om gezamenlijk de knelpunten, zoals benoemd in
          de woondeal, weg te nemen. Hierbij sturen we niet alleen op aantallen. We zorgen voor een evenwichtige verdeling
          van de woningvoorraad over de regio en een nieuwbouwprogramma dat aansluit bij de behoefte met betaalbare
          woningen voor zowel de lage- als middeninkomens. Ook pakken we de excessen op de woningmarkt aan. Voor de
          woningbouwontwikkeling tot 2030 is afgesproken om in samenhang met bereikbaarheid prioriteit te geven aan het
          ontwikkelen van de internationale corridor Zuidwest Amsterdam Schiphol Hoofddorp, inclusief Amsterdam Zuidoost,
          verder het ontwikkelen van de Westkant Amsterdam en aan de oostkant in te zetten op de centrumontwikkeling Almere
          t/m 2030 en waar mogelijk additionele stappen te zetten ten aanzien van Amsterdam Bay Area.
          Er worden niet alleen woningen gebouwd, maar steden en samenlevingen. Voor een evenwichtige ontwikkeling van
          de polycentrische metropoolregio en het versterken van de leefbaarheid in bestaande kernen hebben Rijk en regio
          afgesproken om gezamenlijk uitvoering te geven aan de beleidsintentie indicatief 10% van de werkgelegenheidsgroei
          in de periode 2020-2030 evenwichtig te spreiden over de stadsharten van Almere, Haarlem, Hoofddorp, Hilversum,
          Zaanstad, Purmerend en Lelystad. Hiermee wordt ook een bijdrage geleverd aan het zo optimaal mogelijk benutten
          van het bereikbaarheidssysteem, inclusief OV-knooppunten en (OV-)infrastructuur en het beter bereikbaar maken van
          arbeidsplaatsen voor met name praktisch en middelbaar opgeleiden in kernen buiten de kernstad.
                                                                                                                                    104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>Voor een duurzame MRA zijn tot 2030 aanzienlijke ingrepen en uitbreidingen nodig in           Voor de realisatie van de opgaven zijn onvoldoende financiële middelen beschikbaar bij
de energie-infrastructuur. Het hoogspanningsnetwerk (150/380KV) kent anno 2020 al             Rijk en regio. Dit vraagt om een reële fasering van de gebiedsontwikkelingen voor de
capaciteitsproblemen, evenals een aantal onderstations, die nodig zijn voor de regionale      middellange en lange termijn. Daarnaast zullen Rijk en regio moeten bezien in hoeverre
stroomdistributie. Het energienetwerk staat dan ook voor de middellange (tot 2030) en         extra financiële middelen beschikbaar kunnen komen.
lange termijn (2030-2050) niet alle ambities op het gebied van woningbouw, werklocaties
en energietransitie toe. Met betrekking tot de energietransitie hebben Rijk en regio
afgesproken om de hoofdstructuur van de energievoorziening volwaardig mee te nemen            Rijk-regio afspraken BO-MIRT 25 november 2020
in de afweging bij de verstedelijking en deze te koppelen aan de locaties voor opwek
van hernieuwbare energie (RES) en ruimtelijk economische ontwikkelingen in de MRA             Verstedelijkingsstrategie Metropoolregio Amsterdam
in de periode 2020-2050. Voor de middellange termijn werken Rijk en regio in nauwe            •    Rijk en regio constateren een enorme woningbouwopgave in de MRA. Deze
samenwerking met de netbeheerders een selectie van prioritaire no regret maatregelen uit,          woningbouwopgave kan niet worden gerealiseerd, als er geen gezamenlijke
gericht op het oplossen van capaciteitsproblemen in de energienetwerken in de periode              maatregelen worden getroffen door zowel het Rijk als de regio op de noodzakelijke
2020-2025 en 2025-2030. Dit met als doel zoveel mogelijk te voorkomen dat vertraging               randvoorwaarden zoals mobiliteit, bereikbaarheid, economie, energie, klimaatadaptatie,
optreedt en/of keuzes voor prioritering moeten worden gemaakt bij de gebiedsontwikkeling.          water, ecologie, landschap en inclusiviteit. Deze randvoorwaarden zijn het cement
De overige keuzevraagstukken voor het verstedelijkingsconcept over energietransitie, de            voor de woningbouwopgave. Daarnaast zijn er op korte termijn maatregelen nodig
vierde hyperconnectiviteitshub, landschap, water en bodem voor de periode 2030-2050                inzake de stikstof en PFAS problematiek, geluidscumulatie en de coronacrisis die de
zullen de komende maanden verder worden uitgewerkt. Het streven is om de besluiten                 bouwproductie enorm vertragen.
hierover en de verstedelijkingsstrategie in het BO MIRT najaar 2020 vast te stellen.          •    Een versnelling van de woningbouwopgave betekent ook een versnelling van deze
Het besluit over de fasering van grootschalige woningbouwlocaties tot 2050 zullen in               randvoorwaarden.
samenhang met het bereikbaarheidsprogramma SBaB worden genomen.                               •    Rijk en regio constateren dat de benodigde opgaven op wonen, werken, bereikbaarheid,
De opgaven binnen de MRA voor de (middel)lange termijn hangen in meer of mindere mate              landschap, ecologie, klimaatadaptatie, energie, circulaire economie en inclusiviteit
samen met opgaven in de aan de MRA grenzende gebieden (Noord-Holland Noord, overig                 vragen om systeemsprongen. Hierbij moet aandacht blijven voor hoge kwaliteit van
Flevoland, Utrecht, Leidse regio). Waar dit relevant is, zal de Verstedelijkingsstrategie MRA      leven in de MRA en de bijzondere kwaliteiten van een evenwichtige polycentrische
hier aandacht aan besteden of zullen deze worden uitgewerkt in de Omgevingsagenda                  metropool (zowel in sociaal-maatschappelijk als economisch opzicht) in een uniek en
Noordwest.                                                                                         cultuurhistorisch waardevol landschap.
Voor het opstarten van de Omgevingsagenda Noordwest is besloten om dit jaar prioriteit te     •    Rijk en regio werken aan deze benodigde randvoorwaarden samen in de
geven aan lopende Rijk-regiotrajecten, zoals de verstedelijkingsstrategieën MRA en MRU,            verstedelijkingsstrategie, Woondeal en het bereikbaarheidsprogramma Samen Bouwen
waarin een groot aantal gebiedsgerichte opgaven al worden opgepakt. Zo ondersteun ik ook           aan Bereikbaarheid (SBaB). Daarnaast biedt de woningbouwimpuls mogelijkheden om
de NOVI-alliantie Noord Holland bij het opstellen van een Regionale Investeringsagenda’s           de woningproductie op korte termijn te versnellen.
voor het gebied boven het Noordzeekanaal. Rijk en regio hebben afgesproken in januari         •    Rijk en regio spreken af om richting het BO Leefomgeving en BO MIRT 2021
2021 te starten met een verkenning van aanvullende gebiedsgerichte opgaven, die                    de uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie voort te zetten, ten einde een
mogelijk kunnen landen in de Omgevingsagenda. In het BO Leefomgeving van voorjaar                  verstedelijkingsconcept MRA inclusief fasering en investeringsstrategie vast te
2021 wordt vastgesteld welke aanvullende gebiedsgerichte opgaven een plek krijgen in de            stellen, waarbij in ieder geval de volgende onderwerpen in samenhang nader worden
Omgevingsagenda. De Omgevingsagenda Noordwest zal dan in principe in het BO MIRT                   uitgewerkt.
van najaar 2021 worden vastgesteld.                                                           •    Rijk en regio bevestigen de ingeslagen hoofdkoers van de evenwichtige
De verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgaven in de MRU en MRA zijn groot en urgent.              ontwikkeling van een polycentrische metropoolregio, met tot 2030 de ontwikkeling
                                                                                                                                                                                        105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>    van 175.000 woningen en de inzet om het beïnvloedbare deel (ca. 10%) van                      verbindingen, stikstofgevoelige N2000, de landbouwtransitie naar kringlooplandbouw
    werkgelegenheidsontwikkeling te spreiden over de stadsharten in de MRA. Daarbij               en natuurinclusieve landbouw en het versterken van de biodiversiteit. Hierbij sluiten we
    geldt een aantal nadere afspraken, te weten:                                                 zoveel mogelijk aan bij bestaande structuren en samenwerkingsverbanden (Veenplan,
•  Versnelling woningbouw en noodzakelijke randvoorwaarden tot 2030:                              programma Natuur, bossenstrategie, NOVI gebieden, Stuurgroep Markermeer-IJmeer
  •     Rijk (interdepartementaal, coördinatie BZK) en regio besluiten tot het uitwerken in       etc.).
        concrete en integrale gebiedsplannen van de versnelde woningbouwontwikkeling        •    Energie: Rijk en regio spreken af om het proces voort te zetten om te komen tot een
        2021-2030 in de stadsharten Almere, Haarlem, Hoofddorp, Hilversum, Lelystad,              selectie van prioritaire no regret maatregelen gericht op het oplossen van huidige
        Purmerend en Zaanstad, inclusief voor deze integrale ontwikkeling cruciale                capaciteitsproblemen in de energienetwerken in de periode 2020-2025 en 2025-2030,
        (financiële) randvoorwaarden onder andere op het gebied van bereikbaarheid en             in relatie tot de in die periode voorgestelde verstedelijkingslocaties en de resultaten
        energie-infrastructuur. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de programmalijn            daarvan voor te leggen in het BO Leefomgeving van voorjaar 2021;
        Bereikbare Steden van het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB).         •    Energie: Rijk en regio nemen de hoofdstructuur van de energie volwaardig mee in de
        Over de bereikbaarheidsonderdelen vindt besluitvorming plaats binnen SBaB. Deze           afweging bij de verstedelijking van de MRA en koppelen deze aan de locaties voor
        onderdelen krijgen een plaats in de Uitvoeringsagenda SBaB.                               opwek van hernieuwbare energie (RES) en ruimtelijk economische ontwikkelingen in de
  •     Rijk en regio komen met een uitgewerkt voorstel op welke wijze en met welke              MRA in de periode 2020-2050. Waarbij in ieder geval de volgende afwegingen worden
        noodzakelijke randvoorwaarden de woningbouw in de grootschalige locaties                  geagendeerd voor verdere uitwerking:
        Achtersluispolder in Zaanstad, Almere Pampus, station Hoofddorp en westflank in         •      Het koppelen van wonen, werken, bereikbaarheid aan de beschikbaarheid
        Haarlemmermeer, Havenstad in Amsterdam en Zuidoostflank Amsterdam, die nu                      van energie en netwerken van energie met concrete voorstellen in het
        gepland staan na 2030, naar voren kunnen worden gehaald, in aanvulling op de                   verstedelijkingsconcept;
        reeds afgesproken doelstelling van 175.000 nieuwe woningen tot 2030, zonder             •      Antwoord geven op de vraag of en zo ja waar ruimte is voor conversiefaciliteiten;
        deze doelstelling te frustreren en rekening houdend met de (MIRT) onderzoeken           •      Uitspraken over de noodzakelijke/wenselijke toevoeging en/of aanpassing van
        die voor deze locaties in het kader van het programma Samen Bouwen aan                         hoofdnetwerken van energie;
        Bereikbaarheid al lopen.                                                            •    Economisch profiel Almere: Rijk en regio spreken af de komende maanden te verkennen
  •     De voortgang van de hiervoor beschreven besluiten wordt besproken tijdens                 welke gezamenlijke inspanning noodzakelijk is voor het versterken van het kennisprofiel
        een extra BO Woningbouw in februari-maart 2021 vooruitlopend op de integrale              in Almere ten behoeve van de groei van de stad en specifiek de groei van de lokale
        besluitvorming in het BO Leefomgeving voorjaar 2021, en besluitvorming in BO              economie en werkgelegenheid. Indien nodig kan dit leiden tot aanpassing van het
        MIRT najaar 2021.                                                                        Convenant Hoger Onderwijs Flevoland.
•  Water/klimaatadaptatie: o.a. afspraken maken tussen regio en Rijk (ministeries I&W/
   BZK/EZK/LNV) om vanuit eigen bevoegdheden in te zetten op klimaatadaptieve
    maatregelen bij alle gebiedsontwikkelingen (natuur, landbouw, wonen, bedrijvigheid,     Programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB)
    energie en infrastructuur) om te voorkomen dat toekomstige schade later onevenredige
    kosten met zich meebrengt. Daarnaast verkennen Rijk en regio gezamenlijk welke          M.b.t. Netwerkstrategie
    vervolgonderzoeken nodig zijn op het gebied van water en klimaatadaptatie; waarbij      Rijk en regio constateren en concluderen dat:
   zoveel mogelijk wordt aangesloten bij bestaande programma’s.                             •    De verstedelijking leidt tot een forse groei van de mobiliteit. Het aantal auto- en
•  Landschap en ecologie: o.a. afspraken maken tussen regio (deelnemers MRA) en Rijk              openbaar vervoerverplaatsingen van, naar en binnen de MRA groeit tot 5,6 miljoen
   (ministerie LNV) om vanuit eigen bevoegdheden in te zetten op gezamenlijke belangen,           per dag in 2040, dit is een groei van 56% ten opzichte van 2014. Er is sprake van groei
   zoals bodemdaling in veenweidegebieden, verbeteren en aanvullen van ecologische                van verschillende mobiliteitssystemen: 1. binnen het sterk verstedelijkte gebied, waar
                                                                                                                                                                                          106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>  openbaar vervoer (bus, tram, metro en trein), lopen en (elektrische) fiets sterk zijn; 2.       daarbij potentie: 1) het voltooien van regionale doorfietsroutes, 2) realiseren van
  tussen steden, waar de trein sterk is en 3. overige verplaatsingen met herkomst en/of           aantrekkelijke routes (feederroutes) naar OV-knopen voor verbetering ketenreis en
  bestemming in de MRA, waar de auto sterk is.                                                   3) de ontwikkeling van kwalitatief hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen bij OV-
• Als gevolg van COVID-19 er op de korte termijn een afvlakking is van de mobiliteitsgroei,       knopen.
  maar dat door de sterke ruimtelijk economische ontwikkeling van de MRA richting           •    Zet in op hoogwaardige stedelijke en regionale overstapvoorzieningen tussen
  2040 de mobiliteitsgroei naar verwachting weer sterk zal toenemen.                              mobiliteitssystemen (hubs).
• Als gevolg van de verstedelijking en de ligging van de Rijksinfrastructuur in de MRA      •    Naast de hoofdkeuzes die impact hebben op doorstroming in de hele MRA zijn er voor
  en rond Amsterdam in het bijzonder, deze in toenemende mate gebruikt wordt voor                 weg en OV ook opgaven op specifieke corridors, zoals de A27 van Almere naar Utrecht
  verplaatsingen met herkomst-/bestemming Amsterdam. Dit leidt ertoe dat zowel lokaal             en de Gooicorridor, die met lokale maatregelen kunnen worden opgelost.
  als doorgaand verkeer gebruik maken van de beperkte beschikbare capaciteit op de
  weg en het spoor. Zonder ingrijpende keuzes en maatregelen lopen de netwerken vast        Rijk en regio spreken af:
  en verslechtert de bereikbaarheid van de steden en economische toplocaties (zoals de      •    In de MRA integraal te werken aan (1) een stapsgewijze schaalsprong in het regionaal
  Zuidas, Schiphol en de Haven van Amsterdam).                                                   HOV-systeem in het sterk verstedelijkte gebied van de MRA om ruimte te creëren op
• Om de groei de komende jaren op te kunnen vangen dienen de lopende MIRT                         het (inter)nationaal spoornetwerk en als ontsluiting van nieuwe ontwikkelgebieden,
  afspraken uitgevoerd te worden (o.a. ZuidasDok, OV SAAL, A8-A9, Amsterdam Zuid,                (2) een re-design van het wegennet en (3) het benutten van de groeiende potentie
  PHS) en de benodigde stedelijke bereikbaarheidsinvesteringen (lokale fietsnetwerk,              van de (e)fiets. Dit gebeurt stapsgewijs en in samenhang met (de fasering in) de
  uitbreiden BTM) in de MRA uitgevoerd te worden.                                                 verstedelijkingsstrategie. Deze strategie wordt in de MIRT-studies ZWASH en
• Om een toekomstvaste oplossing voor zowel het (inter)nationale- als het regionale/             Amsterdam Bay Area gebiedsgericht uitgewerkt.
  stedelijke verkeer te bieden is een Netwerkstrategie richting 2040 opgesteld die          •    Een onderzoek te starten naar het re-design van het (hoofd)wegennet, gericht op
  bestaat uit de volgende hoofdkeuzes voor een samenhangend multimodaal netwerk:                  het verleggen en versterken van de draaischijf voor het doorgaande verkeer rond
• Een stapsgewijze schaalsprong in het regionaal HOV-systeem in het sterk verstedelijkte         Amsterdam (A5, A9, A10-Noord). Dit onderzoek zal voor het Bestuurlijk Overleg MIRT
  gebied van de MRA om ruimte te creëren op het (inter)nationaal spoornetwerk en                  van najaar 2021 inzicht geven in de optimale combinatie van weg-infrastructurele
  als ontsluiting van nieuwe ontwikkelgebieden. Deze schaalsprong is nodig omdat het              maatregelen en beleidsinzet om het wegennet (hoofdwegennet en onderliggend
  huidige openbaar vervoersysteem de sterke mobiliteitsgroei van, binnen en naar de               wegennet) in de MRA in beweging te houden.
  MRA (69% groei t.o.v. 2014) niet kan opvangen. De eerste stappen zijn onderzocht en       •    Voor het Bestuurlijk Overleg MIRT van najaar 2021 een multimodaal toekomstbeeld
  uitgewerkt in de MIRT-onderzoeken Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp en                 2040 MRA op te stellen als uitwerking van de Netwerkstrategie. Met als doel de
  Amsterdam Bay Area.                                                                             samenhang tussen de modaliteiten, de gebiedsonderzoeken en de transitie naar
• Een stapsgewijs re-design wegennet met het verleggen en versterken van de draaischijf           een veilig, slim en duurzaam mobiliteitssysteem verder uit te werken; passend
  voor het doorgaande verkeer rond Amsterdam (A5, A9, A10-Noord). Een re-design is                bij de verstedelijkingsafspraken. Binnen dit toekomstbeeld wordt samen met
  nodig omdat de Ring A10 bij sterke groei van de automobiliteit tot 2040 van, binnen             maatschappelijke partners en kennisinstellingen:
  en naar de MRA (52% groei t.o.v. 2014) niet zowel het doorgaande verkeer als het              •      de regionale bouwsteen voor het Nationaal Toekomstbeeld Fiets opgesteld;
  herkomst-/bestemmingsverkeer kan blijven opvangen. Er is verdiepend onderzoek                 •      het (door)ontwikkelen van multimodale hubs op stedelijk en regionaal niveau
  nodig om de optimale configuratie van maatregelen (fysiek en gedrag) te kunnen                       uitgewerkt;
  bepalen.                                                                                      •      verbinding gelegd met het vervolgonderzoek binnen ZWASH en Amsterdam Bay
• De fiets is een belangrijke en kansrijke modaliteit om de MRA op een duurzame en                     Area (in beide MIRT-studies zal de fiets worden betrokken);
  gezonde wijze bereikbaar en leefbaar te houden. Drie oplossingsrichtingen bieden              •      verbinding gelegd met raakvlakken als de Verstedelijkingsstrategie MRA, Landelijk
                                                                                                                                                                                         107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>         OV toekomstbeeld en projecten/studies van Rijk en regio (A27, Hoornse lijn, IJ-     Rijk en regio spreken af om:
          oeververbindingen, lokale maatregelen in het kader van autoluw, etc.).             •    Het MIRT-onderzoek Zuidwestkant-Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp als afgerond te
                                                                                                  beschouwen en de conclusies vast te stellen.
M.b.t. MIRT-onderzoek ZWASH                                                                  •    Er nu geen middelen beschikbaar zijn om een startbeslissing te kunnen nemen voor de
Rijk en regio constateren en concluderen dat:                                                     voorkeursalternatieven doortrekken Noord/Zuidlijn Amsterdam Zuid – Hoofddorp en
•    Het doortrekken van de (metro) Noord/Zuid-lijn (NZL) tot Hoofddorp een goede                 het sluiten van de Ringlijn Isolatorweg – Amsterdam Centraal voor een totaalbedrag van
     oplossing is om ruimte te creëren voor de verdere groei van treinverkeer op het (inter)      € 4,7 miljard.
     nationale netwerk.                                                                      •    Partijen om geen tijd te verliezen wel inhoudelijk doorwerken om een startbeslissing
•    Het doortrekken van de NZL verdere ontwikkeling van de kerncorridor tussen de Zuidas         voor te bereiden.
     en Hoofddorp als internationaal vestigingsklimaat mogelijk maakt en bijdraagt aan de    •    Gezamenlijk door te gaan met de verdere uitwerking van een integrale
     ontwikkeling van dit gebied als de Internationale Entree van Nederland.                      ontwikkelstrategie, waarin de ruimtelijke economische ontwikkelingen inclusief
•    Het doortrekken van de NZL belangrijk is voor een toekomstbestendige ontsluiting van         versnelling woningbouw en de ontwikkelingen omtrent luchtvaart en internationaal
     de luchthaven Schiphol en het ontlasten van het drukke treinstation.                         treinverkeer aansluiten op de bereikbaarheidsmaatregelen in openbaar vervoer, weg en
•    Het doortrekken van de NZL belangrijk is voor diverse grootschalige                          fiets.
     woningbouwprojecten in zowel de directe omgeving van station Hoofddorp als in de        •    Een verdiepend onderzoek uit te voeren naar de optimale combinatie van weg
     hele Haarlemmermeer en aansluit op de ontwikkeling van 50.000 arbeidsplaatsen in             infrastructurele maatregelen voor de opgaven op de weg in de corridor, met nauwe
     de Haarlemmermeer binnen de invloedsfeer van de kerncorridor (inclusief Schiphol).           afstemming met het onderzoek naar beleidsinzet en maatregelen op systeemniveau
•    Het sluiten van de Ringlijn randvoorwaardelijk is om de gebiedsontwikkeling in               binnen de programmalijn Netwerkstrategie MRA.
     HavenStad met 70.000 woningen en 58.000 arbeidsplaatsen mogelijk te maken, en           •    De onderdelen verstedelijking, OV, fiets en weg in de programmaraad weer bij elkaar
     bijdraagt aan het scheiden van verkeersstromen in het OV (in het bijzonder in de             te brengen richting het Bestuurlijk Overleg MIRT van najaar 2021, zodat integrale
     Schipholspoortunnel) en zo aan een verbeterde nationale en regionale bereikbaarheid.         besluitvorming plaats kan vinden.
•    De Airportsprinter een belangrijke rol kan vervullen in het OV-netwerk, maar minder
     kansen biedt voor woningbouw en ontvlechting in het netwerk om capaciteit op het        M.b.t. MIRT-onderzoek Amsterdam Bay Area
     spoornetwerk vrij te spelen op de lange termijn.
•    Dat een airportsprinter-station ‘HavenStad’ geen toekomstbestendige optie is voor na    Rijk en regio constateren en concluderen dat:
     2040, zonder omvangrijke investeringen in het onderliggend tramnetwerk.                 •    Er een grote woningbouwbehoefte in de MRA is van 250.000 woningen tot
•    De OV-onderwerpen voldoende uitgewerkt zijn om een verkenning te starten, maar dat           2040 en dat de oostkant van de MRA een substantiële bijdrage levert aan deze
     het zicht op 75% financiering ontbreekt.                                                     woningbouwopgave, zoals in de verstedelijkingsstrategie is opgenomen.
•    Voor de onderzochte wegmaatregelen geldt dat uitbreiding van de wegcapaciteit           •    De woningbouwopgave tot 2030 vooral gericht is op het realiseren van een substantieel
     voor een aantal wegvakken tot een verbetering van de doorstroming leidt, en de               aantal woningen in IJburg en Almere, waarbij de grootste ontwikkelopgave ligt op het
     onderzochte pakketten tot een vermindering van de capaciteitsknelpunten in het               creëren van woon- werkmilieus in het Almeerse stadshart, door verdichting rond station
     gebied leidt, maar nog onvoldoende tot een oplossing van de knelpunten.                      Almere Centrum. De overige opgave focust zich op het toevoegen van woonmilieus
•    Toekomstige investeringen nodig blijven om deze knelpunten op de weg op te lossen.           rond de bestaande Almeerse stations en het versterken van de bestaande buurten.
•    Er nog informatie ontbreekt en dat dit vraagt om verdere verdieping in een              •    Na 2030 de grootste verstedelijkingsambitie rondom Almere Pampus ligt. Dat levert
     vervolgonderzoek naar de wegmaatregelen.                                                     een belangrijke bijdrage aan de grote woningbehoefte in de MRA na 2030, en er wordt
                                                                                                  nog gekeken naar mogelijkheden om deze verstedelijkingsambitie te versnellen.
                                                                                                                                                                                       108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>•     Er een MIRT-onderzoek Amsterdam Bay Area is uitgevoerd, waarbij een integrale                3.   De IJmeerverbinding in de vorm van een light railverbinding, bij de in het onderzoek
      ontwikkelstrategie voor dit gebied is opgesteld. Vertrekpunt hiervoor vormen de                   onderzochte programma’s voor wonen en werken (ca. 100.000 woningen en 40.000
      RRAAM-afspraken uit 2013.                                                                         arbeidsplaatsen), een kansrijke oplossing vormt om bij te dragen aan de hoofdopgaven
•     De fiets en het onderliggende OV-netwerk een belangrijk onderdeel zijn van de                     van het programma SBaB en aan de verstedelijkingsopgave in de Oostflank van de
      ontwikkelstrategie voor de Oostflank en bijdragen aan een mobiliteitstransitie.                   MRA.
•     Om een (substantieel) aantal woningen aan de oostkant van de MRA toe te voegen               4.   De noodzaak van investeringen in natuur en ecologie in en rond het IJmeer/
      is een goede bereikbaarheid met alle modaliteiten van belang. In het onderzoek                    Markermeer.
      zijn verschillende OV-varianten onderzocht, waaronder een IJmeerverbinding en              • Het MIRT-onderzoek voort te zetten en voor het Bestuurlijk Overleg MIRT van najaar 2021
      de verbetering van het bestaande spoor. In het onderzoek zijn de effecten van de             een gefaseerde en adaptieve ontwikkelstrategie af te ronden en te komen tot een integrale
      ruimtelijke ontwikkeling op de weginfrastructuur in beeld gebracht, waarbij gebleken is      en robuuste afweging op het gebied van wonen, werken, ecologie, natuur, landschap,
      dat er knelpunten zijn. Wegmaatregelen zijn in deze fase nog niet onderzocht.                recreëren en bereikbaarheid (o.a. OV-systeemkeuze), in relatie met de hoofdopgaven van
•     Uit de Mini-MKBA blijkt dat een IJmeerverbinding, bij de in dit onderzoek onderzochte         het programma SBaB en de verstedelijkingsstrategie.
      programma’s voor wonen en werken een maatschappelijke meerwaarde heeft. In de              • Dat voldoende nieuwe werkgelegenheid een essentiële voorwaarde is voor een goede
      ontwikkelstrategie is uitgegaan van de bouw van ca. 100.000 woningen en de realisatie         balans in de stad en een evenwichtige gebiedsontwikkeling. Hier ligt een gezamenlijk
      van ca. 40.000 arbeidsplaatsen in het gebied, waarvan 75.000 woningen en 35.000              opgave voor de regio en het rijk.
      arbeidsplaatsen in Almere.                                                                 • In het vervolgonderzoek in ieder geval aandacht te besteden aan de benodigde fiets-,
•     Los van alle ruimtelijke ontwikkelingen zijn maatregelen noodzakelijk om het                 weg- en OV-maatregelen in relatie tot (de fasering van) de ruimtelijke ontwikkelingen in de
      ecologische systeem van het IJmeer/Markermeer te herstellen en bij te dragen aan             omgeving (verstedelijkingsstrategie).
      de totstandkoming van een Toekomst Bestendig Ecologisch Systeem (TBES). Met                • Als onderdeel van de ontwikkelstrategie een financieel beeld te ontwikkelen, met een
      financiering door onder andere organisaties voor natuur en ecologie, zoals de partijen       overzicht van de kosten, baten en (alternatieve) bekostiging van de maatregelenpakketten.
      in de Stuurgroep Markermeer en IJmeer (SMIJ). Dit is conform eerdere afspraken in          • Als eerste stap om de doorstroming op de A27 te verbeteren, de regio zal werken aan de
      de RRAAM bestuursovereenkomst. Het Rijk investeert met enkele projecten zoals                realisering van de Quick Win A27, aansluiting Eemnes. Een reconstructie van het kruispunt
      Markerwadden, Oostvaardersoevers en NH Markermeerkust, al in het verbeteren van              onderaan de afrit Eemnes, draagt bij aan een betere doorstroming van het verkeer op
      de ecologische kwaliteit en zal dat ook in de toekomst doen.*                                de A27. De kosten hiervan zijn geraamd op € 2,4 – 3 miljoen (incl. btw). De Rijksbijdrage
                                                                                                    bedraagt maximaal € 1,5 miljoen (incl. btw). De realisatie is voorzien in 2022.
Rijk en regio spreken af om:                                                                     • Als tweede stap wordt gestart met een MIRT-verkenning naar de capaciteitsuitbreiding
•     Het rapport ‘Naar een ontwikkelstrategie voor Amsterdam Bay Area’ met daarin de              van de A27 tussen Almere Haven en knooppunt Eemnes als oplossing voor het NMCA-
      (tussen)resultaten en conclusies van het MIRT-onderzoek vast te stellen en daarmee            knelpunt op dit tracé en het leveren van een bijdrage aan een betere betrouwbaarheid van
      het onderschrijven van:                                                                       het HOV. De scope van de MIRT-verkenning zal integraal binnen het programma Samen
     1.    De integrale ambities rond verstedelijking, bereikbaarheid, natuur en ecologie in dit   Bouwen aan Bereikbaarheid worden ingebed. Hierover zullen Rijk en regio gezamenlijke
           gebied.                                                                                 afspraken maken in de startbeslissing. De investeringskosten voor een verbreding zijn
     2.    De noodzaak en uitgangspunten voor de verdichting in Almere, versnelling Almere         geraamd op € 29 miljoen (incl. btw). De regiobijdrage bedraagt 25%.
           Centrum en de realisatie van Almere Pampus om daarmee een bijdrage te leveren
           aan de grote woningbehoefte in de MRA.
                                                                                                                                                                                            109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Colofon
Versie 2- 22 april 2021
Kernteam			Ton Bossink
				Saskia Newrly
				Jurjen Tjarks
				Judith Lekkerkerker
				Martijn Veenstra
Tekst en redactie		       PeterPaul Witsen
Ontwerpteam			
				PosadMaxwan strategy x design
afbeelding pagina 26		    Must Stedebouw
afbeelding pagina 32		    Resilience by Design
afbeelding pagina 49		    Generation Energy
afbeelding pagina 70		    Defacto Architecture & Urbanism
Thematrekkers
Economie			William Stokman
Landschap			              Marja van Nieuwkoop
				Birte Querl
				Andreas van Braam
Wonen				Ivo Hamelynck
				Jan Jaap Visser
				Maaike Stoop
				Bart Boon
Energie				Geert Haenen
				Joost Gottmer
				Jeroen Bakker
Mobiliteit			Ivo Frantzen
				Anne Blankert
				Leo van t Hof
Klimaat				Lot Locher
				Lucie Terwel
Sociaal Maatschappelijk		 Ralph Ploeger
                                                          110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>