<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>           ¥_..,;c*-
Gemeen±WrERLAND
                                                             Monnickendam, 14 mei 2024
Raadsnummer:                   175-208
Zaaknummer:                    5521-2024
Portefeuillehouder:            Wethouder Ton van Nieuwkerk
Contact via:                   Team Ruimte
Aan de Raad
Onderwerp: Vaststellen 'Kerkenvisie Waterland'
Voorstel
 De Kerkenvisie Waterland met de daarin opgenomen aanbevelingen vast te stellen.
 Inleiding
 Naar aanleiding van de nationale trend waarbij kerkgebouwen steeds vaker leeg komen te staan en er
 steeds minder vrijwilligers zich inzetten voor het behoud en beheer van kerkgebouwen, heeft het College
 eind 2022 besloten een kerkenvisie voor de gemeente Waterland op te laten stellen.
 Deze kerkenvisie heeft in beeld gebracht hoe de huidige situatie er per kerkgebouw uitziet, wat de opgave
 voor elk van de kerkgebouwen is in de (nabije) toekomst en waar en op welke wijze de gemeente
 kerkeigenaren kan ondersteunen met als doel het waardevolle religieuze erfgoed te behouden. In de
 kerkenvisie worden afsluitend adviezen, aanbevelingen en doelstellingen meegegeven voor zowel de
 gemeente als de kerkeigenaren waarmee zij verder kunnen om het toekomstperspectief van het religieus
 erfgoed te verlengen.
Argumenten
      1. Vaststelling van de Kerkenvsisie Waterland door de Raad
 Gezien het kaderstellend karakter van het voorstel, een eerdere toezegging op dit punt van het College,
 het maatschappelijk belang en het zekerstellen van voldoende politiek draagvlak heeft het College
 ervoor gekozen de Kerkenvisie Waterland door uw Raad vast te laten stellen. Is uw Raad van mening
 dat vaststelling door het College volstaat, dan kan dat tijdens de bespreking in de
 beleidsvoorbereidende Raad worden aangegeven en kan van doorsturen naar de besluitvormende Raad
 worden afgezien.
      2.   In de Kerkenvisie Waterland wordt inzicht gegeven in de huidige situatie en de
           toekomstverwachting van elk afzonderlijk kerkgebouw binnen de gemeente
 In Bijlage 1 bij de Kerkenvisie Waterland is een kerken paspoort per kerk opgenomen waarin de huidige
 situatie wordt samengevat. Vervolgens wordt per kerkgebouw een toekomstvisie geschetst op basis van
 gesprekken met kerkeigenaren. Hierbij wordt aangegeven voor welk gebouw de hoogste urgentie is om
 actie te ondernemen en welke gebouwen nog een tijdje op dezelfde voet voort kunnen.
      3. In de Kerkenvisie Waterland is een waardering per kerkgebouw opgenomen
 Er wordt per kerkgebouw duidelijk gemaakt wat de cultuurhistorische waarde is, waarbij wordt
 ingegaan op de vraag of sprake is van een monumentale status of speciale architectuurhistorische
 waarde. Daarnaast wordt de maatschappelijke waarde van de kerken meegenomen, waarbij wordt
 gelet op hoe belangrijk het gebouw wordt gevonden. Hierbij wordt niet alleen gelet op de waarde die
 de kerkelijke gemeenschap aan het gebouw toekent, maar ook op de waarde die inwoners aan het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre> gebouw hangen en of het gebouw onderdeel is van de identiteit van de kern. Tot slot is gekeken naar
 het interieur van de kerkgebouwen. Deze kunnen ook een monumentale status toegekend krijgen,
 kunnen een beschermde status krijgen en hoog of juist laag gewaardeerd zijn.
      4.  De Kerkenvisie Waterland bevat een transformatie/adder die kan worden ingezet bij
          (gedeeltelijke) herbestemming van kerkgebouwen
 De transformatieladder geeft inzicht in verschillende soorten van gebruik van een kerkgebouw. De
 bovenste trede gaat uit van het gebruik waarvoor de kerk bedoeld is, namelijk religieus gebruik en trapt
 daarna af van gemengd gebruik, naar publiek gebruik, naar privaat gebruik, tijdelijk gebruik en
 uiteindelijk leegstand. De hoogste trede is het meest wenselijk en de onderste trede het minst.
 Wanneer een kerkgebouw een multifunctioneel gebruik wenst of een herbestemming kan deze
transformatieladder worden gebruikt om een nieuwe gewenste functie te vinden die aansluit bij de
 wensen van de inwoners.
      5.  Er worden aanbevelingen gedaan en doelstellingen geformuleerd waar zowel de gemeente als
          de kerkeigenaren in de toekomst verder mee aan de slag kunnen
 Deze aanbevelingen en doelstellingen dragen eraan bij dat na de vaststelling van de Kerkenvisie
Waterland zoveel mogelijk kerkgebouwen blijven bestaan. De kansen die in de Kerkenvisie Waterland
worden benoemd zijn in samenwerking met kerkeigenaren en ambtenaren en input vanuit inwoners
 (door middel van een enquête) in beeld gebracht, waardoor er veel draagkracht voor is.
      6.  In de Kerkenvisie Waterland is een cultuurhistorische analyse opgenomen van het religieus
          erfgoed in de gemeente Waterland
In deze analyse wordt ingegaan op de ontstaansgeschiedenis van Waterland en welke invloeden van
belang zijn geweest op de architectuur en de ontwikkeling van de kerkgebouwen. Hierbij kan worden
gedacht aan de invloed van de Reformatie, de katholieke emancipatie, het protestantisme en de
nieuwe kerken uit de twintigste eeuw. Door deze analyse kunnen een aantal cultuurhistorische
kernwaarden van de gemeente Waterland naar voren worden gebracht en kan inzicht worden
verkregen waarom sommige (onderdelen van) kerkgebouwen zo belangrijk zijn.
      7. De Kerkenvisie Waterland zorgt ervoor dat de relatie tussen gemeente en kerkeigenaren wordt
          verbeterd en kerkeigenaren zelf proactief (verder) gaan werken aan een toekomstvisie
Aan het begin van het opstellen van de Kerkenvisie Waterland werd de relatie tussen de gemeente en
de kerkeigenaren als stroef ervaren. Door het voeren van vele gesprekken, het luisteren naar de
problemen die kerkeigenaren ondervinden en het samen kijken naar een toekomst, is de relatie
inmiddels al een stuk verbeterd. Nu de kerkeigenaren in contact zijn met de gemeente, is de stap om
gezamenlijk te kijken naar concrete plannen minder groot. Er is met de kerkeigenaren afgesproken dat
zij proactief aan de slag gaan met een toekomstvisie. Voor kerken die een multifunctioneel gebruik of
herbestemming overwegen, zou een Haalbaarheidsonderzoek Herbestemming een mogelijke
interessante eerste stap zijn. Voor dit onderzoek kan een subsidie worden aangevraagd via de
Herbestemmingsregeling van de Rijksoverheid.
     8. Er wordt veel waarde gehecht aan de kerkgebouwen en het behoud daarvan
Van de 16 gebedshuizen in Waterland is 75% aangewezen als rijks- of gemeentelijk monument.
Daarmee is de bescherming van het religieuze erfgoed op basis van de architectuurhistorische en
cultuurhistorische waarde in Waterland op orde. Er wordt zowel door de gemeente als door de
inwoners en externe stakeholders veel waarde gehecht aan het behoud van deze historisch waardevolle
panden. Ze zijn onderdeel van de lokale historie en identiteit. Het is daarom wenselijk als de gemeente
vasthoudt aan langdurig behoud en monumentale bescherming van deze gebouwen, ook wanneer
verkoop, leegstand en herbestemming aan de orde is.
     9.  Door het inzetten van de transformatie/adder wordt zoveel mogelijk ingezet op het behoud van
         een maatschappelijke bestemming van kerkgebouw
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Behoud van de maatschappelijke bestemming en publieks-toegankelijkheid wordt niet alleen door
kerkeigenaren en de gemeente, maar ook door inwoners en externe stakeholders zeer belangrijk
gevonden. Dit is ook gebleken uit de enquête die is gehouden. Zowel in de stadswijken als in de
dorpskernen is het belangrijk dat er ruimte blijft voor samenkomst, ontmoeting en bezinning,
zeker wanneer er woningen worden bijgebouwd.
      10. Met het inzetten van de transformatie/adder wordt draagvlak voor het nieuwe gebruik
          gecreëerd bij inwoners
Wanneer de transformatieladder wordt ingezet bij herbestemming of multifunctioneel gebruik van een
kerkgebouw, wordt in eerste instantie gekeken naar de meest wenselijke bestemming en wordt pas in
het allerlaatste geval gekeken naar het minst wenselijke gebruik. Alleen naar aanleiding van de
(on)mogelijkheden, financiële haalbaarheid, draagvlak onder de samenleving en lokale wensen en
behoeften kan een traptrede, mits beargumenteerd en onderbouwd, worden gedaald.
      11. Door een proactieve houding van de gemeente wordt gekeken naar mogelijkheden in plaats van
          onmogelijkheden
Door in een vroeg stadium het gesprek aan te gaan met kerkeigenaren kan worden voorkomen dat
kerkgebouwen leeg komen te staan en vervallen. Door te kijken naar wat wél kan in plaats van te
denken in problemen, en een open houding aan te nemen kan de gemeente helpen in het behoud van
de bijzondere kerkgebouwen. Bovendien wordt de relatie tussen kerkeigenaren en gemeente hierdoor
versterkt.
      12. Door de Kerkenvisie Waterland op te nemen in bestaand en nieuw beleid en door de gehele
          organisatie te implementeren ontstaan er meer kansen voor kerkgebouwen
Door samenwerkingen aan te gaan met meerdere beleidsvelden en hen te betrekken bij de
geconstateerde problematiek, ontstaat niet alleen een breder draagvlak in de ambtelijke organisatie
maar er ontstaan ook meer kansen voor kerkgebouwen op maatschappelijke-, culturele-, toeristische-,
maatschappelijk vastgoed- en op duurzaamheidsdoelen. Door aan te sluiten op bestaande processen en
beleidsdoelen kan bovendien een grotere capaciteit ingezet worden vanuit de ambtelijke organisatie
om kerkeigenaren bij te staan. Het is daarbij de rol van de gemeente om intern aandacht te genereren
voor de Kerkenvisie en deze ook te koppelen aan andere beleidsvelden en visies, zoals de
Omgevingsvisie en beleidsdoelen binnen het sociale domein (bijvoorbeeld bij de inventarisatie van
buurthuizen en maatschappelijke behoeften).
      13. Door maatschappelijke voorzieningen te huisvesten in kerkgebouwen blijven deze bereikbaar in
          de wijk of het dorp
De gemeente wil dat maatschappelijke voorzieningen voor iedereen bereikbaar zijn op het niveau van
de wijk of dorp. In geval van herbestemming of multifunctioneel gebruik kunnen kerkgebouwen hierin
een rol spelen omdat deze gebouwen midden in de wijk staan en veelal voorzien in de benodigde
faciliteiten. Kansen hiervoor komen in beeld wanneer het onderzoek naar de voorzieningenbehoefte op
wijk- of dorpsniveau gekoppeld wordt aan onderzoek naar mogelijke nieuwe invullingen voor
leegkomende religieuze gebouwen. Een actuele inventarisatie van bestaande sociaal-maatschappelijke
bestemmingen en behoeftes op dit terrein, zou een goede basis zijn om een juiste afweging te kunnen
maken.
     14. Het huisvesten van maatschappelijke voorzieningen in kerkgebouwen in plaats van bijvoorbeeld
          een dorpshuis heeft meer voordelen op de lange termijn
Wanneer de keuze moet worden gemaakt tussen het gebruik van een dorpshuis of een kerk, lijkt het
gebruik van een dorpshuis voor verschillende activiteiten op de korte termijn een pragmatischere en
logischere oplossing, maar behoud van dit gebouw is op de lange termijn in veel gevallen minder van
belang voor de dorpsgemeenschap dan het behoud van de kerk. Wanneer gesubsidieerde
maatschappelijke voorzieningen (zoals buurt- en dorpshuizen, gezondheidscentra, kinderopvang, etc.)
in waardevolle, maar leegstaande kerkgebouwen geplaatst worden, ontstaat een win-win situatie:
maatschappelijke voorzieningen zijn bereikbaar voor iedereen en waardevol erfgoed blijft behouden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>  Ook middelen voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed kunnen op deze manier worden
  ingezet in de verduurzaming van erfgoed. Bovendien kan het dorpshuis dan weer worden herbestemd
 tot een ander wenselijk gebruik, bijvoorbeeld voor (sociale) woningen of bedrijvigheid/kantoor.
  Uiteraard is deze afweging zeer kernspecifiek.
      15. De kerkgebouwen kunnen breder worden ingezet ter bevordering van het toeristisch potentieel
           van de hele gemeente
  Het Waterlandse erfgoed is van hoge waarde en heeft een grote recreatieve en toeristische
 aantrekkingskracht. Historisch waardevolle kerkgebouwen spelen binnen dit lokale erfgoed een
  belangrijke rol voor de samenleving, vanwege hun architectonische en cultuurhistorische waarde, maar
 ook zijn het belangrijke dragers van de lokale identiteit. Voorbeelden hiervan zijn de Grote Kerk in
  Monnickendam, de Grote kerk van Marken en de Broekerkerk in Broek in Waterland. Deze waardevolle
 gebouwen kunnen breder ingezet worden ter bevordering van het toeristisch potentieel van de
 gemeente. Denk daarbij aan startpunten van historische stadsrondleidingen, concerten, lezingen,
 exposities en (informatie)bijeenkomsten vanuit de gemeente. Met een goed aanbod en marketing, kan
 de gewenste spreiding van het toerisme, dat zich nu focust op Marken en Volendam, in gang gezet
 worden. Door het gebruik te intensiveren, krijgen de kerkgebouwen een blijvende centrale en
 vanzelfsprekende rol binnen de samenleving.
      16. Door het aantrekken van meer toerisme, komen er meer inkomsten binnen voor de
           kerkgebouwen
 Door het gebruik van de kerkgebouw voor toeristische doeleinden komen de kosten (inhuren
 mankracht, stookkosten) en de baten (kaartverkoop, verhuur, horeca-inkomsten) meer met elkaar in
 evenwicht. Verruiming van het culturele aanbod, het verruimen van de openingstijden en het verlengen
 van het toeristisch seizoen (jaarrond), helpen bovendien mee aan de gewenste spreiding van toerisme.
      17. Kerkgebouwen kunnen worden ingezet voor culturele evenementen
 Door culturele evenementen in kerkgebouwen onder te brengen, kunnen eventuele culturele subsidies
 worden ingezet, en treffen zodoende een dubbel doel: kunst en cultuur aanbieden op lokaal niveau, en
 het behoud en toegankelijk maken van het religieus erfgoed. Niet alleen voor bezoekers van Waterland,
 maar ook voor de inwoners.
      18. Het contact tussen gemeente en kerkeigenaren wordt warm gehouden
 Veel kerkeigenaren hebben op dit moment moeite met hun weg te vinden binnen de gemeente. Door
 het aanstellen van een ambtenaar die het vaste aanspreekpunt is voor kerkeigenaren kunnen
 (hulp)vragen sneller worden opgepakt en eventueel verder de organisatie in geholpen worden. Het
 delen van ervaringen en kennis en het aangaan van samenwerkingen zou een nuttige en welkome
 ontwikkeling zijn.
 Voor de gemeente is het van belang om in een vroeg stadium kennis te hebben van eventueel
 leegkomende kerkgebouwen, of van kerkgebouwen die hun gebruik willen verbreden en ruimte in de
 aanbieding hebben voor verhuur.
Kanttekeningen
      1.   De economische waarde van een kerkgebouw zal in veel gevallen meer toenemen wanneer de
           gemeente meewerkt aan een privaat gebruik in plaats van een publieke functie volgens de
           transformatie/adder
 Een private bestemming, zoals woningbouw of kantoren/bedrijvigheid leveren in de regel meer op dan
 een maatschappelijke functie. Echter, het privatiseren van een kerkgebouw heeft gevolgen voor de
 samenleving en de leefbaarheid van een wijk of dorp. Bestuurlijke afstemming over de omgang met het
 aanpassen van de bestemming van leegkomende kerkgebouwen in een vroeg stadium, is in deze fase van
 de geconstateerde problematiek, van belang. Daarbij dient rekening gehouden te worden met de
 behoeften binnen een kern.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre> Financiële toelichting
  De kosten voor het opstellen van de Kerkenvisie Waterland zijn binnen het begrote bedrag gebleven.
 Communicatie
  Vanaf het begin zijn de kerkeigenaren- en besturen betrokken geweest bij het opstellen van de
  Kerkenvisie Waterland. Na (eventuele) vaststelling van de visie, zal de definitieve versie aan de
  kerkeigenaren worden toegezonden. Daarnaast wordt deze gepubliceerd volgens de gebruikelijke wijze.
  Ook zal er een bericht op onze website worden geplaatst.
 Burgemeester en wethouders,
                                                    drs. M.C. van der Weele
   gemeentesecretaris/ algemeen directeur           burgemeester
Bijlagen:
 1. Kerkenvisie Waterland
 2. Conceptraadsbesluit
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>