<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                    Keuzenotitie
                                   Erfgoedbeleid
                                  Gemeente Vught
                              ‘Naar een beleefbaar verleden’
                                       2014-2020




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                               Pagina 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Projectgegevens




Onderwerp               Keuzenotitie Erfgoedbeleid

                        Vught 2014-2020



Opdrachtgever           Gemeente Vught

                        Postbus

                        Vught

Contactpersoon          dhr. Harold Verkuijlen



Opdrachtnemer           Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant

                        Postbus

                        5600 AZ Eindhoven

Auteurs                 Wouter Kreike

                        Ria Berkvens

Uitgave                 november 2013

Status                  Concept 1.0




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                           Pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

1.       INLEIDING ................................................................................................................................................ 5

     1.1.        AANLEIDING .............................................................................................................................................. 5
     1.2.        DOEL ....................................................................................................................................................... 5
     1.3.        AANPAK.................................................................................................................................................... 5
     1.4.        DEFINIËRING ERFGOED................................................................................................................................. 6

2.       DYNAMIEK VAN HET MONUMENTENBESTEL ........................................................................................... 8

     2.1.    GEDECENTRALISEERDE WETTELIJKE TAKEN........................................................................................................ 8
     2.2.    RIJKSBELEID ............................................................................................................................................... 8
        Modernisering Monumentenzorg .................................................................................................................. 8
        Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, Visie Erfgoed en Ruimte (2012) ...................................................... 9
        Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) ................................................................................... 9
     2.3.    PROVINCIE NOORD-BRABANT ....................................................................................................................... 9
        Agenda van Brabant ..................................................................................................................................... 10
        Provinciale speerpunten erfgoed .................................................................................................................. 10
     2.4.    GEMEENTELIJKE WETTELIJKE TAKEN .............................................................................................................. 10
     2.5.    GEMEENTELIJKE BELEIDSVRIJHEID ................................................................................................................ 11

3.       DOELSTELLING ....................................................................................................................................... 13

     3.1.        AMBITIES / DOELSTELLINGEN VUGHTS ERFGOEDBELEID .................................................................................... 13
     3.2.        WELK ERFGOED WILLEN WE BELEEFBAAR MAKEN? ........................................................................................... 14

4.       STRATEGIE ............................................................................................................................................. 16

         Scenario’s ..................................................................................................................................................... 16

5.       KEUZEMOGELIJKHEDEN IN BELEIDSINSTRUMENTEN .............................................................................. 17

     5.1.   INSTRUMENTENKEUZE ............................................................................................................................... 17
     5.2.   GEMEENTELIJKE MONUMENTENVERORDENING ............................................................................................... 17
     5.3.   GEMEENTELIJKE MONUMENTENCOMMISSIE ................................................................................................... 17
     5.4.   MONUMENTENLIJST .................................................................................................................................. 18
     5.5.   LIJST MET BEELDBEPALENDE OBJECTEN .......................................................................................................... 18
     5.6.   BESCHERMDE GEZICHTEN ........................................................................................................................... 19
     5.7.   WAARDERINGSCRITERIA ............................................................................................................................. 19
     5.8.   ONDERHOUD- EN RESTAURATIEMETING ........................................................................................................ 19
     5.9.   DUURZAAMHEID EN ERFGOED ..................................................................................................................... 19
     5.10. BOUWHISTORIE ........................................................................................................................................ 20
        Bouwhistorisch onderzoek ............................................................................................................................ 20
        Bouwhistorische verwachtingenkaart .......................................................................................................... 20
     5.11. GEMEENTELIJKE ERFGOEDKAART .................................................................................................................. 21
     5.12. STROOMSCHEMA EN RICHTLIJNEN ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK ........................................................................ 22
     5.13. ONDERZOEKSAGENDA................................................................................................................................ 22
     5.14. LOKETFUNCTIE ......................................................................................................................................... 23
     5.15. OMGEVINGSVERGUNNINGEN ...................................................................................................................... 23


Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                                                                                      Pagina 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>        Indieningvereisten ........................................................................................................................................ 23
     5.16. HANDHAVING EN TOEZICHT ........................................................................................................................ 24

6.      RUIMTELIJKE ORDENING ........................................................................................................................ 25

     6.1.    OMGEVINGSWET ...................................................................................................................................... 25
     6.2.    STRUCTUURVISIE ...................................................................................................................................... 25
     6.3.    BESTEMMINGSPLANNEN ............................................................................................................................ 26
        Regels archeologie........................................................................................................................................ 27
        Regels cultuurhistorie ................................................................................................................................... 28
     6.4.    BEELDKWALITEITPLAN EN/OF WELSTANDSNOTA .............................................................................................. 28
     6.5.    CULTUURHISTORISCHE GEBIEDSVERKENNING .................................................................................................. 29
     6.6.    GROEN EN LANDSCHAPSBELEIDSPLAN ........................................................................................................... 29
     6.7.    REGIE EN HERBESTEMMING VAN HISTORISCH ERFGOED ..................................................................................... 30

7.      ECONOMIE EN BELEVING ....................................................................................................................... 32

     7.1.        ECONOMIE EN TOERISME ........................................................................................................................... 32
     7.2.        PUBLIEKSVOORLICHTING ............................................................................................................................ 34
     7.3.        ONDERWIJS EN CULTUUR ........................................................................................................................... 34

8.      KENNISBORGING EN SAMENWERKING .................................................................................................. 36

     8.1.        KENNISBORGING....................................................................................................................................... 36
     8.2.        ROL VAN ERFGOEDINSTELLINGEN, HISTORISCHE KRINGEN EN AMATEURARCHEOLOGEN ............................................ 37

9.      SUBSIDIES EN FINANCIËLE MIDDELEN .................................................................................................... 38

     9.1.        LEGESVERORDENING ................................................................................................................................. 38
     9.2.        FINANCIËLE STIMULERING MONUMENTENEIGENAREN....................................................................................... 38
     9.3.        ERFGOEDFONDS ....................................................................................................................................... 38
     9.4.        BESTUURSLASTEN ARCHEOLOGIE ................................................................................................................. 39

10.          KEUZEN EN AANBEVELINGEN............................................................................................................. 40

     10.1.       KEUZEMATRIX .......................................................................................................................................... 40




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                                                                                  Pagina 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1.      Inleiding

1.1.     Aanleiding
Vught is een gemeente met een rijke en bewogen geschiedenis. Vught heeft een strategische ligging
en ze beschikt over veel karakteristieke en historische gebouwen in een landschappelijk waardevolle
omgeving. De vele nog aanwezige en ook verdwenen historische sporen laten dit zien. Het verleden
geeft vorm aan de identiteit van Vught. De cultuurhistorische overblijfselen zijn de kernkwaliteiten en
daarmee de belangrijke identiteitsdragers van de gemeente Vught. Deze historische sporen maakt
Vught anders dan anderen.
Het monumentenbestel in Nederland is sterk in beweging. De verantwoordelijkheid voor het beleid en
de uitvoering wordt meer en meer op het lokale niveau neergelegd. Voor Vught heeft dit geresulteerd
om meer aandacht te besteden aan de historische kernkwaliteiten van Vught. De gemeenteraad heeft
de verantwoordelijkheid genomen door in 2012 een startnotitie en visiedocument Erfgoed vast te
stellen. De raad heeft de wens uitgesproken om een erfgoedbeleid op te stellen, dat recht doet aan
het archeologisch en cultuurhistorisch erfgoed van Vught.

1.2.    Doel
Als hoofddoel voor Erfgoed kan worden omschreven: het op respectvolle en afgewogen wijze in stand
houden, beschermen en doorontwikkelen van monumentale gebieden en gebouwen, landschap,
groen en de archeologische monumenten.

Het doel van het erfgoedbeleidsplan is:
•      Het bieden van een beleidsmatige onderbouwing van de uit te voeren wettelijke taken en
       activiteiten.
•      Het maken van een vertaalslag van de erfgoedtaken op landelijk en provinciaal schaalniveau
       naar de specifieke lokale omstandigheden.
•      Het inspelen op (toekomstige) ontwikkelingen en speerpunten.
•      Het leggen van een verband tussen uitgangspunten (randvoorwaarden), doelen, prioriteiten en
       uitvoering.
•      Versterken van integratie tussen erfgoed en andere taakvelden en beleidsplannen.

Ter voorbereiding op de erfgoedbeleidsplan wordt er een keuzenotitie opgesteld. De keuzenotitie
geeft aan op welke wijze gemeente Vught concrete voornemens en beleidsinstrumenten wil inzetten
ten behoeve van het waardevolle erfgoed.

1.3.    Aanpak
Als onderdeel van het opstellen van het nieuwe plan is gestart met het in kaart brengen van de
huidige situatie.
De uitwerking van deze keuzenotitie zijn bepaald na een aantal bijeenkomsten en individuele
gesprekken. De keuzen zijn tot stand gekomen door medewerking van de monumentencommissie,
gemeentelijke werkgroep, interne ambtelijke werkgroep en een vertegenwoordiging van een externe
klankbordgroep. Vervolgens zijn de activiteiten verder uitgewerkt en wordt de keuzenotitie voorgelegd
aan het college en de raadscommissie om het ambitieniveau, de prioriteiten en bijhorende
instrumentarium vast te stellen voor de wettelijk verplichte en niet-wettelijk verplichte activiteiten. Na
het besluit wordt er vervolgens een globale begroting opgesteld en besproken. De vastgestelde
ambitieniveaus en de aangepaste begroting worden verwerkt in het uit te werken erfgoedbeleidsplan.
Uiteindelijk zal het erfgoedbeleidsplan bestuurlijk worden vastgesteld wordt daarmee het kader voor
de uitvoering van de gemeentelijke taken op het gebied van erfgoed tot en met 2020.

Voor wat betreft de inventarisatie en analyse van de huidige stand van zaken met betrekking tot
erfgoedbeleid is gebruik gemaakt van een groot aantal documenten, waarin erfgoed (monumenten en
archeologie) een plaats heeft gekregen en waarin mogelijk relevante beleidslijnen zijn uitgezet.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                           Pagina 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1.4.      Definiëring erfgoed
Er worden vele begrippen gebruikt binnen het vakgebied. Erfgoed is een optelsom van geschiedenis,
monumenten, musea, archieven, landschap en archeologie. Het gaat dus om roerend en onroerend
erfgoed. Centraal staat de verbintenis daartussen. Onroerend erfgoed zoals een landschap met alle
archeologische relicten en monumenten daarin en daaronder, kan niet zonder het historische verhaal
van de mensen die in dat landschap leefden (dus een sterk immaterieel erfgoed). Monumenten
hebben het cultuurlandschap en de natuur eromheen als context nodig om volledig tot hun recht te
komen, zowel esthetisch als om hun betekenis en geschiedenis te kunnen begrijpen.
Ook de erfgoedconsument vraagt om een integrale aanpak. Zij nemen vooral het geheel waar: het
slotje in een mooi park, drie kloosters in een rustiek landschap, de kerk aan een aardig plein, de
grafheuvels in een natuurgebied. Ze zijn niet of slechts bij uitzondering geïnteresseerd in de
afzonderlijke postzegels in het album, maar in het album als geheel, of, misschien nog wel meer, in de
verhalen die het album vertelt. Mensen willen het erfgoed beleven door hun eigen verhalen te
                                                     1
verbinden aan de verhalen die het erfgoed vertelt.

Het begrip cultureel erfgoed bestrijkt de volgende gebieden:
1. onroerend erfgoed
2. roerend erfgoed
3. immaterieel erfgoed
4. informatief erfgoed




                                         Stones and Stories




1
 Bijsterveld, A.J. 2009: Maakbaar Erfgoed. Perspectieven op regionale geschiedenis, cultureel erfgoed en identiteit in Noord-
Brabant, Tilburg, p. 125-137.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                                             Pagina 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                  Onroerend erfgoed: overlappende velden



Er worden drie typen onroerend erfgoed onderscheiden:
       Archeologie (sporen van menselijke activiteiten in de bodem);
       Historische (steden)bouwkunst en hun stedenbouwkundige structuur en samenhang;
       Historisch cultuurlandschap (de historische structuren in het landschap);

Deze gebieden overlappen elkaar: het landschap kan een rol spelen in stads- en dorpsgezichten,
verdwenen gebouwen kunnen door archeologie weer in beeld komen, en landschappelijke structuren
kunnen met archeologie soms worden verklaard.

In deze notitie wordt afwisselend gesproken over cultuurhistorische waarden, cultuurhistorie en/of
(cultureel) erfgoed. Binnen het kader van deze nota wordt het onroerend erfgoed bedoeld.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2.          Dynamiek van het monumentenbestel

2.1.     Gedecentraliseerde wettelijke taken
In 1988 hebben gemeenten de verantwoordelijkheid voor uitvoering van beleid en taken. Alle
gemeenten hebben in het kader van deze decentralisering ook wettelijke taken gekregen om
werkzaamheden op het gebied van erfgoed uit te voeren. De belangrijkste wet- en regelgeving met
betrekking tot cultureel erfgoed staat in de Monumentenwet 1988.
Voordeel van de nieuwe rol van gemeenten is dat zij nu een integraal erfgoedbeleid kunnen voeren,
waarbij de zorg voor het gebouwde en het archeologische culturele erfgoed op elkaar afgestemd
kunnen worden in samenhang met de zorg voor landschap, stedelijke inrichting en milieu.
Hierbij kan de gemeente Vught direct sturen op de positieve effecten van erfgoedzorg op ruimtelijke
kwaliteit, toerisme, uitstraling en identiteit. Tevens kan de gemeente de erfgoedbelangen afwegen ten
opzichte van andere belangen, aangezien zorg voor het erfgoed niet alleen positieve effecten heeft,
maar ook als negatief ervaren kan worden (beperking van gebruiksmogelijkheden, kosten van
onderzoek). Proportionaliteit is daarom van groot belang, terwijl bij de voorbereiding en uitvoering van
het beleid (vaak specialistische) deskundigheid nodig is.

2.2.        Rijksbeleid
                                            2
Modernisering Monumentenzorg
De Modernisering Monumentenzorg (MoMo) omvat een recente koerswijziging van de
monumentenzorg dat is verankerd in de Monumentenwet 1988. Met ingang van 1 januari 2012 zijn de
wijzigingen van de Monumentenwet in werking getreden. De Momo omvat twee hoofdlijnen: ‘van
objectgericht naar omgevingsgericht’ en ‘van conserverend naar ontwikkelend gericht erfgoedbeleid’.

De uitvoering rust op drie pijlers:

    Pijler 1: cultuurhistorische belangen meewegen in de ruimtelijke ordening
De doelstelling is om het nieuwe monumentenbeleid beter te laten inspelen op de omgevingskwaliteit.
Hiermee zal meer samenhang komen tussen ruimtelijke ordening en monumentenzorg, zodat de
cultuurhistorische kwaliteit beter tot zijn recht komt in al haar facetten.
Overheden -en dus met name gemeenten- moeten bij het opstellen van alle ruimtelijke plannen
rekening houden met cultuurhistorische waarden; structuurvisies en bestemmingsplannen.
Gemeenten zullen bij het opstellen van bestemmingsplannen een analyse moeten maken van alle
cultuurhistorische waarde en hieraan conclusies verbinden die in het bestemmingsplan verankerd
worden.
Verder leidt de modernisering tot aanpassing van artikel 3.1.6 Bro (Besluit ruimtelijke ordening), het
opstellen van de Rijksstructuurvisie Cultureel Erfgoed, de afbouw van aanwijzing beschermde stads-
en dorpsgezichten en, misschien wel het belangrijkst: een verandering in de manier van de denken:
cultureel erfgoed als belangrijke factor en kans in ruimtelijke ontwikkelingen. De nieuwe omgevingswet
neemt deze uitgangspunten van de Monumentenwet over.

    Pijler 2: krachtiger en eenvoudigere regelgeving
In het kader van een krachtig en eenvoudigere regelgeving is de Monumentenwet, Bro en Wabo per
1-1-2012 gewijzigd. De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) bundelt de solitaire
vergunningen tot een omgevingsvergunning, waaronder ook de monumentenvergunning. Procedures
voor vergunningen en subsidies worden korter, transparanter en eenvoudiger. De minister wil ook
meer verantwoordelijkheid bij eigenaren van monumenten leggen door ze te betrekken bij het
monumentenbeleid en de beleving van erfgoed te accentueren.

    Pijler 3: bevorderen van herbestemming
De minister wil meer kennis en financiele middelen beschikbaar stellen bij herbestemming van het
culturele erfgoed. De maatschappij, leefstijlen en ook leefomgeving veranderen voortdurend. Deze

2
    Dit betreft een wijziging van de Monumentenwet 1988.



Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                          Pagina 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>veranderingen hebben invloed op de wijze waarop we onze gebouwde en openbare ruimte gebruiken
en inrichten. Dit heeft gevolgen voor gebouwen/complexen, terreinen en landschappen; onze
leefomgeving. Blijven ze behouden of worden ze gesloopt of krijgen ze een nieuwe functie. Het is van
belang rekening te houden met de betekenis en de waarde van deze zaken bij een
gebiedsontwikkeling.

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, Visie Erfgoed en Ruimte (2012)
In de structuurvisie Infrastructuur en Ruimte geeft het Rijk haar visie tot 2040 op het nationale belang
van de landschappelijke, natuurlijke en cultuurhistorische kwaliteiten voor de identiteit van een gebied.
Het behoud van ons cultureel erfgoed is opgenomen in de Top10 van Nationale belangen tot 2040:
`ruimte voor behoud en versterking van (inter)nationale unieke cultuurhistorische en natuurlijke
kwaliteiten'. De invulling zal vooral op provinciaal en gemeentelijk niveau plaatsvinden, zo dicht
mogelijk bij de burger.
Volgens de Visie blijft het Rijk in hoofdzaak verantwoordelijk voor het UNESCO Werelderfgoed, stads-
en dorpsgezichten, rijksmonumenten en het maritieme erfgoed. Specifiek worden er een dertigtal
bijzondere gebieden uit de wederopbouwperiode benoemd, als afspiegeling van de maatschappelijke
dynamiek van de Wederopbouw van ons land na de Tweede Wereldoorlog.
De visie geeft aan hoe de rijksoverheid het onroerend erfgoed borgt in de ruimtelijke ordening, welke
prioriteiten ze stelt en op welke wijze ze wil samenwerken met publieke en private partijen.

                                                           3
Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz)
Op 1 september 2007 is de Wet archeologische monumentenzorg in werking getreden. Voor
archeologische waarden geldt per 1 september 2007 op basis van de gewijzigde Monumentenwet
1988 de wettelijke verplichting om bij vaststelling van een bestemmingsplan rekening te houden met
de in de grond aanwezige, dan wel te verwachten monumenten (art. 38a). In de Wet op de
Archeologische Monumentenzorg komt de verantwoordelijkheid voor het behoud van het
bodemarchief bij de gemeente te liggen. De gemeente Vught vormt het bevoegd gezag bij alle
activiteiten die van invloed zijn op wijzigingen in het bodemarchief.
Kernpunt voor het gemeentelijk beleid vormt het opnemen van een paragraaf “archeologie” in alle
ruimtelijke ordeningsstukken. Op grond van art. 39, 40 en 41 MW kan bij omgevingsvergunningen
voor de activiteiten ontheffing, projectbesluit, bouwen, slopen en aanleggen aan de vergunning de
verplichting tot het beschermen van de archeologie in de bodem, of tot het doen van een opgraving
worden verbonden. Daartoe moet bepaald worden, wat de archeologische waarde is van het terrein
dat verstoord zal worden. Dit betekent dat de gemeente Vught bij het opstellen van bestem-
mingsplannen de volgende beleidskeuzes moet gaan maken:
          het aanwijzen van gebieden waarvoor een dubbelbestemming archeologie gaat gelden;
          het opstellen van voorschriften voor die gebieden, zodat bij toetsing van
          vergunningsaanvragen duidelijk is van welke terreinen de waarde vastgesteld moet worden.

De operationalisering van het archeologiebeleid in de ruimtelijke ordening vraagt vervolgens bij
vergunningverlening om:
       het selecteren van terreinen voor een opgraving of andere (behoud)maatregel op basis van
       een door Burgemeester en Wethouders goed te keuren onderzoeksrapport over de waarde
       van het terreinen (selectiebesluit);
       het stellen van voorwaarden aan het uit te voeren onderzoek (doel, vraagstelling, omvang,
       uitvoeringswijze), vastgelegd in een door de gemeente vast te stellen Programma van Eisen.

2.3.     Provincie Noord-Brabant
De provincies heeft met de invoering van de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro) een nieuwe rol
gekregen. De provincie is meer een belanghebbende en overlegpartij geworden in plaats van de
toetser. Wil de provincie mee kunnen praten, dan moet zij van te voren haar belang voldoende
duidelijk kenbaar hebben gemaakt.

3
    Dit betreft een wijziging van de Monumentenwet 1988.



Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                          Pagina 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Agenda van Brabant
De provinciale heeft haar visie vastgelegd in de ‘Agenda van Brabant’. De provincie stelt prioriteiten
en richten zich op de opgaven waarbij de toegevoegde waarde van de provincie duidelijk aantoonbaar
is. De provincie wil daarnaast haar regionale identiteit en het concurrerend vermogen van Noord-
Brabant versterken. De Agenda van Brabant concentreert zich op het leef- en vestigingsklimaat van
de regio. De kwaliteit van de leefomgeving en leefklimaat is een doorslaggevende factor en bepaalt in
belangrijke mate of regio’s in staat zijn hoogwaardige arbeidskrachten aan te trekken of te behouden.
De sociale, culturele en ecologische kwaliteiten van Noord-Brabant zijn dus een noodzakelijke
randvoorwaarde voor het realiseren van de ambitie van Brabant. Cultuurhistorie heeft in de Agenda
van Brabant een essentiële rol. In deze Agenda wordt de cultuurhistorie als kernkwaliteit en ruimtelijke
identiteit van Brabant beschouwd. De kernkwaliteit zorgt volgens de visie voor binding en fungeert ze
als economische motor van Noord-Brabant.

Provinciale speerpunten erfgoed
Voor het landschap staan ruimtelijke kwaliteit en recreatieve beleving centraal. Het doel is om in
(specifieke) gebieden de landschappelijke en cultuurhistorische elementen te behouden en herstellen,
alsmede de (be)leefbaarheid van het landschap te verbeteren door de toegankelijkheid te vergroten
en voorzieningen aan te leggen voor recreatie. Deze doelstellingen komen aan de orde bij: Nationale
landschap Groene Woud: temidden van de stedendriehoek: ‘s-Hertogenbosch, Eindhoven en Tilburg.
provinciale landschappen, behoud van landgoederen en groen in en om de stad/dorp.

De provincie Noord-Brabant heeft haar erfgoedbelangen gedefinieerd in de vorm van een aantal
“cultuurhistorische en archeologische landschappen”, die verwerkt zijn in de Cultuurhistorische
Waardenkaart, onderdeel van de ‘structuurvisie’ en ‘verordening ruimte’. De historische vlakken
(gelegen binnen deze cultuurhistorische landschappen) en ook de cultuurhistorische complexen (zoals
religieuze, militaire, industriële ensembles) zijn vanuit de provinciale verordening ruimte bindend voor
de gemeenten. Dit betekent behoud, beheer en bescherming van cultuurhistorische elementen en
vlakken. Ruimtelijke ontwikkelingen zijn hier alleen toelaatbaar wanneer zij gericht zijn op de
voortzetting of het herstel van de historische functie, en leiden tot behoud / versterking van de
cultuurhistorische waarden. Het opnemen van cultuurhistorische complexen sluit aan bij het rijksbeleid
met betrekking tot herbestemming van religieus, militair, industrieel erfgoed en landgoederen.

De provincie Noord-Brabant heeft begin 2011 haar beleidsuitgangspunten en prioriteiten met
betrekking tot de cultuurhistorische complexen in hoofdlijnen vastgesteld. Daarin wordt een nieuwe rol
voor de provincie aangegeven als investeerder en ontwikkelaar. In plaats van de rol als
subsidieverstrekker door te zetten, wil de provincie een investerings/ontwikkelrol bij het ondersteunen
van grotere complexe herbestemmingsopgaven. Het streven is om te investeren én de investeringen
terug te verdienen, via een zogenaamd ‘revolving fund’.

2.4.   Gemeentelijke wettelijke taken
De (verplichte) taken en bevoegdheden van de gemeente in het kader van het cultureel erfgoed
kunnen als volgt worden samengevat:

    Algemeen
    1. De gemeente heeft een Loketfuntie voor haar inwoners voor: het behandelen van vragen en
       het in behandeling nemen van verzoeken (vergunningen).
    2. De vergunningverlening voor eenvoudige wijzigingen aan rijksmonumenten wordt verkort van
       26 weken naar 8 weken, conform de reguliere vergunningtermijn uit de Wabo (2.1 en 2.2).
       Gevolg is dat ook de adviestermijn korter wordt.
    3. De gemeenten hebben de verplichting een Monumentencommissie in te stellen.
    4. De werkwijze en procedures worden vastgelegd in een Monumentenverordening. De
       verordening moet in overeenstemming met de Wabo worden gebracht om het gemeentelijke


Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                         Pagina 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>          monumentenbeleid nog uit te mogen voeren (onder andere vergunningverlening
          gemeentelijke monumenten).
    5.    Als voorbereiding op besluitvorming bij (ruimtelijke) wijzigingsplannen moeten de
          cultuurhistorische waarden expliciet onderzocht worden (cultuurhistorisch gebiedsonderzoek).
    6.    De gemeenten zijn verplicht cultuurhistorie op te nemen in een structuurvisie;
    7.    In elk bestemmingsplan wordt een weergave van deze waarden in een cultuurhistorische
          paragraaf opgenomen.
    8.    In het bestemmingsplan wordt vastgelegd welke gevolgen de gemeente verbindt aan de
          aanwezigheid van cultuurhistorische waarden of verwachtingen bij geplande bouwactiviteiten
          of andere bodemverstorende activiteiten;
    9.    Via een stelsel van voorschriften en vergunningen geeft de gemeente aan welke voorwaarden
          zij verbindt aan ruimtelijke ingrepen in gebieden met een (archeologische) cultuurhistorische
          waarden en verwachtingen. Deze voorwaarden kunnen zeer uiteenlopend zijn, variërend van
          “geen gevolgen voor bouwen”, “eerst onderzoeken, dan aangepast bouwen” of “niet
          bouwen”of “geen bodemverstoring, maar behoud in de bodem”.
    10.   Besluiten van de gemeente die daaruit voortvloeien staan volgens de gebruikelijke procedures
          (Awb) open voor beroep en bezwaar.
    11.   De gemeenten krijgen te maken met de wet Puma, waarin minimale kwaliteitseisen zijn
          opgenomen voor personeel op vakgebied van erfgoed.

    Archeologie specifiek
    12. Initiatiefnemers van bodemverstorende activiteiten kunnen verplicht worden om de kosten van
        archeologisch (voor)onderzoek te dragen en – als behouden niet mogelijk is – eveneens de
        kosten van een opgraving (“veroorzakerprincipe” ofwel “de verstoorder betaald”);
    13. Het staat veroorzakers vrij de kosten van archeologisch onderzoek door te berekenen naar
        derden (de gemeente kan de kosten van archeologisch vooronderzoek bijvoorbeeld in de
        grondprijs doorberekenen, en dat geldt ook voor particuliere ontwikkelaars);
    14. De gemeente geeft via (standaard) richtlijnen of een Programma van Eisen (PvE) aan hoe dat
        onderzoek dient te worden verricht. Uitgangspunt daarbij zijn de eisen zoals vastgelegd in de
        vigerende versie van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (zie ook punt 9).
    15. Het staat de initiatiefnemer van ruimtelijke ingrepen (zowel gemeente als private
        opdrachtgevers) vrij om voor de uitvoering van alle vormen van archeologisch onderzoek zelf
        een keuze te maken uit (vergunninghoudende) aanbieders op de archeologische markt.
        Gemeenten kunnen archeologisch onderzoek ook in eigen beheer uitvoeren. Hieraan zijn
        vanuit de Wet op de archeologische monumentenzorg regels verbonden.
    16. Bij de uitvoering van archeologisch onderzoek ziet de gemeente er in haar rol van bevoegd
        gezag op toe dat er wordt gewerkt conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie
        (KNA).
    17. De Wet op de archeologische monumentenzorg geeft gemeenten de bevoegdheid ontheffing
        te verlenen voor het (laten) verrichten van archeologisch onderzoek voor kleine ruimtelijke
                            2
        ingrepen (≤100 m ). De wetgever stimuleert dat gemeenten de vrijstellingsgrens afhankelijk
        van de archeologische waarden/verwachtingen zoveel mogelijk zelfstandig vaststellen,
        afhankelijk van de plaatselijke situatie.
        De vastgestelde vrijstellingsgrens dient in de gemeentelijke beleidsnota inhoudelijk te worden
        onderbouwd en geoperationaliseerd in bestemmingsplanvoorschriften. Het kan raadzaam zijn
        de vrijstellingsgrens ook in de gemeentelijke archeologieverordening op te nemen.

2.5.     Gemeentelijke Beleidsvrijheid
De gemeente heeft naast de wettelijke taken de nodige beleidsruimte voor de inhoudelijke en
praktische invulling op erfgoed. Een gemeentelijk beleidsplan, beleidskaart en overige
werkzaamheden zijn daarbij geen verplichting, maar vormen wel een vrijwel onmisbaar (en door Rijk
en provincie gestimuleerd) instrument om de gemeentelijke keuzes voor alle betrokkenen helder te
maken en inhoudelijk te onderbouwen. In haar rol van bevoegd gezag creëert de gemeente daarmee
duidelijkheid over de omgang met historische waarden op gemeentelijk grondgebied, inclusief de
financiële en organisatorische consequenties daarvan, zowel voor de gemeentelijke organisatie als
voor derden.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                         Pagina 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>In haar nieuwe rol van bevoegd gezag kan de gemeente Vught duidelijkheid scheppen over de
omgang met erfgoed binnen haar grondgebied en de eventuele financiële en organisatorische
consequenties daarvan, zowel voor de gemeentelijke organisatie als voor derden. De nieuwe
wetgeving en de beleidsmatige gemeentelijke vertaling kunnen immers grote financiële en/of
organisatorische consequenties hebben – zowel voor de gemeente zelf als voor grondeigenaren en
initiatiefnemers van bodemingrepen:

        Ten eerste kan de gemeente, in het kader van de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke
        beperkingen (Wkpb), door de rijksoverheid, provincie en private initiatiefnemers in de
        toekomst worden aangesproken op het aanleveren van betrouwbare inhoudelijke en
        beleidsmatige informatie over beperkingen die verbonden zijn aan een kadastraal perceel. Dit
        wil ook zeggen dat de overheid binnen de proceduretijd besluiten moet nemen en de eigenaar
        hiervan z.s.m. op de hoogte brengt.
        Ten tweede loopt de gemeente zelf een aanzienlijk risico wanneer zij, in haar rol van bevoegd
        gezag, niet beschikt over betrouwbare (archeologische) informatie. In dat geval bestaat de
        mogelijkheid dat er tijdens een bodemingreep of verbouwing onverwacht archeologische of
        cultuurhistorische waarden worden aangetroffen. Indien de initiatiefnemer de benodigde
        onderzoeken heeft laten uitvoeren met de goedgekeurde acceptatie van het bevoegd gezag,
        of wanneer de gemeente het terrein heeft “vrijgegeven” is niet de initiatiefnemer, maar de
        gemeente verantwoordelijk voor de kosten die dit met zich meebrengt.

In deze keuzenotitie zullen we de verschillende keuzen en scenario’s voorleggen waarin de ambitie en
gevolgen inzichtelijk worden gemaakt. Aan de hand hiervan zal de cultuurhistorische beleidsvisie
Vught worden opgesteld.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>3.      Doelstelling
Centrale doelstelling van het gemeentelijke erfgoedbeleid is een representatief deel van het Vughtse
erfgoed te behouden door implementatie in de ruimtelijke planvorming. Het uiteindelijke streven is dat
cultuurhistorie een vanzelfsprekende impuls betekent voor de gemeente Vught als duurzaam en
attractief dorp. Duurzaam en attractief voor bewoners, bezoekers, ondernemers en investeerders.
De doelstelling van deze notitie is het inzichtelijk maken van de mogelijke keuzen om tot een
afgewogen erfgoed beleidsprogramma te komen. Het is dan ook van belang om ervoor te zorgen dat
het erfgoedbeleid van Vught integraal en op een pragmatische wijze in de gemeentelijke organisatie
wordt ondergebracht. Daarvoor zijn er een aantal acties vereist, namelijk het implementeren en op
elkaar afstemmen van instrumenten en werkafspraken.

Het beleid zal er toe dienen het culturele erfgoed van Vught te beschermen door instandhouding en
beheer te stimuleren en waar nodig te ondersteunen (bijvoorbeeld door specifieke advisering aan
monumenteigenaren) en door de aanwezige cultuurhistorische waarden als inspiratiebron en op een
verantwoorde wijze in nieuwe ontwikkelingen in te passen. Door de verschillende typen erfgoed
inzichtelijk te maken, met behulp van de erfgoedkaart Vught, kan het erfgoed als inspiratiebron
worden gebruikt, maar kunnen ook de historische verhalen van Vught worden verteld.

In het kort:
        er wordt in de toekomst op een respectvolle wijze omgegaan met het Vughtse erfgoed;
        m.b.t. de gedecentraliseerde taken neemt de gemeente Vught haar eigen
         verantwoordelijkheid;
        het integraal erfgoedbeleid wordt organisatiebreed geïmplementeerd;
        het archeologische en cultuurhistorische beleid van Vught krijgt een plek;
        het beleid zal er toe dienen dat:
    - het cultuurhistorische erfgoed wordt beschermd, in stand gehouden ( = behouden), benut, en
         beleefd, waarbij m.b.t. het behoud ook nieuwe ontwikkelingen mogelijk zijn, mits de
         cultuurhistorische waarden in voldoende mate worden gerespecteerd;
    - cultuurhistorische en archeologische waarden van meet af aan volwaardig worden
         meegewogen in de ontwikkeling van plannen, vroegtijdig in het ontwikkelingsproces wettelijk
         worden geborgd en het beleid wordt verankerd in gemeentelijk beleid t.a.v. onderhoud
         openbare ruimte en cultuur;
    - de eigenaren van cultuurhistorisch waardevolle zaken trots zijn op hun bezit en ervaren dit
         bezit meer als een lust dan een last;
    - er maatwerk richting de burger wordt geleverd, zodat na vaststelling van de beleidsvisie zaken
         sneller, gemakkelijker en soepeler verlopen;
    - de regels op het gebied van archeologie inzichtelijker worden waardoor duidelijk wordt
         waarom niet meer over het gehele grondgebied van de gemeente archeologisch onderzoek
         nodig is;
    - cultuurhistorie en archeologie gepresenteerd worden als “iets van ons” (doelgroepen,
         betrokken werkeenheden en instrumenten benoemen);
    - de beleidsvisie zijn beslag krijgt in de ambtelijke organisatie, waarbij er een omslag wordt
         gerealiseerd in de werk- en denkwijze m.b.t. cultuurhistorie en archeologie;
    - bestaande gelden anders worden benut voor cultuurhistorie en nieuw geld beschikbaar wordt
         gesteld voor de implementatie van de cultuurhistorische beleidsvisie?
    - duidelijk wordt welke zaken er voor de komende vier jaar opgepakt worden;
    - cultuurhistorie en archeologie worden overgedragen en worden beleefd;
    - te benutten kansen m.b.t. cultuurhistorie en archeologie zichtbaar worden gemaakt.

3.1.    Ambities / doelstellingen Vughts Erfgoedbeleid
In het bestuursakkoord 2010-2014 ‘Samen, anders, zeker nu’ zijn meerdere speerpunten opgenomen
die zowel direct als indirect effect hebben op de doelstellingen van cultureel erfgoed. Hierbij kan
worden gewezen op:
1. de onderlinge samenwerking tussen verschillende partijen.
2. het faciliteren van initiatieven vanuit instanties, burgers en ondernemers.


Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3. de bestaande bouwvoorraad inzetten en zo nodig aanpassen/renoveren om leegstand te
   voorkomen. Bestemmingsplannen moeten daarom voldoende flexibel zijn vormgegeven.
4. het ondernemersklimaat bevorderen door een actiever economisch beleid, bijvoorbeeld door een
   overlegstructuur met ondernemers te formaliseren, onder andere door het opzetten van een
   zogenoemd bedrijvenplatform (met ondernemersloket) en een recreatieplatform.
5. het opstellen van een beleidsvisie toerisme en recreatie met als doel om bezoekers naar Vught te
   trekken en hier te verblijven.

De ambities en doelstellingen van de gemeente Vught ten aanzien van Erfgoed zijn in de erfgoedvisie
als volgt worden geformuleerd:
1. Het cultuurhistorisch erfgoed in de gemeente Vught beleefbaar maken. De belangrijkste
     ambitie van de gemeente Vught is het beleefbaar maken van het verleden. Immers, juist door het
     erfgoed beleefbaar te maken kun je mensen enthousiast maken voor het erfgoed. De doelgroep
     omvat zowel de burgers van Vught als mensen van buiten de gemeenten. Hierbij wordt er in
     eerste instantie gekozen om een aantal cultuurhistorische elementen die direct of indirect een
     relatie hebben met de Stelling 1629/Groene Vesting en het thema Aanval/Verdediging,
     Bezetting/Bevrijding via Erfgoedroutes te verbinden.

2. Op een zorgvuldige manier de wettelijke taken ten aanzien van cultuurhistorie verankeren
   in de ruimtelijke procedures. Deze aanpak moet een einde maken aan adhoc beleid en meer
   ruimte geven om cultuurhistorische waarden tijdig en volwaardig bij ruimtelijke ontwikkelingen te
   betrekken. Hierbij is het ook van groot belang dat er wordt bekeken waar cultuurhistorie kan
   aanhaken bij bestaande beleidsterreinen of -ontwikkelingen zodat er geen sectorale maar
   integrale benadering van cultuurhistorie ontstaat.

3. De (toekomstige) eigenaren van monumenten stimuleren bij het onderhouden van hun
   eigendom. Hiermee wordt duidelijk gemaakt dat gebouwde monumenten waardevol zijn voor de
   gemeente Vught en eigenaren niet alleen staan in hun pogingen om dit deel van het erfgoed te
   onderhouden.

4. Samenwerking met buurgemeenten op te starten of te continueren om gezamenlijk tot
   Erfgoedroutes te komen.

5. De informatievoorziening ten aanzien van cultuurhistorie stroomlijnen. Dit heeft zowel
   betrekking op de interne gebruikers (ambtenaren, bestuurders) als externe gebruikers
   (burgers en andere belanghebbenden). Cultuurhistorische informatie moet voor alle betrokken
   partijen eenvoudig en overzichtelijk toegankelijk worden gemaakt zodat de waarde van
   cultuurhistorie optimaal kan worden benut. Met name de mogelijkheden van digitale toepassingen
   zullen hierbij aandacht krijgen.

6. Erfgoed onder de aandacht te brengen bij de jeugd. Hiervoor kan een onderscheid gemaakt
   worden in passieve kennisoverdracht via lespakketten maar ook actieve kennisoverdracht via
   excursies en medewerking aan het ontwerpen, uitvoeren en onderhouden van Erfgoedroutes.


3.2.   Welk erfgoed willen we beleefbaar maken?
De gemeente Vught beschikt in cultuurhistorisch opzicht over aantrekkelijke zwaargewichten die we
kunnen groeperen onder de noemer ’Typisch Vught’. Uit een inventarisatie wil de gemeente Vught
een aantal thema’s ontwikkelen en nadrukkelijker onder de aandacht brengen van het brede publiek.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>De typisch Vughtse thema’s zijn:

        1.  Stelling 1629 / Groene Vesting (incl. Fort Isabella)
        2.  Lunetten
        3.  Nationaal Monument Kamp Vught
        4.  Lambertustoren
        5.  Vughts Museum/Sint Petruskerk
        6.  Vughtse Heide
        7.  Kasteel Maurick
        8.  Historische Landgoederen
        9. IJzeren Man (‘Duitse bad’)
        10. Duitse Orde


In deze nota worden de verschillende beleidsinstrumenten uiteengezet, die gebruikt kunnen worden
om deze typisch Vughtse projecten en ‘ aantrekkelijke zwaargewichten’ te realiseren.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                    Pagina 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>4.      Strategie
In de keuzennotitie wordt het traject voorgesteld om te komen tot een evenwichtig, professioneel en
integraal erfgoedbeleid, verankerd in het totale gemeentelijk beleid. Dit traject is een lange termijn
strategie. Ten eerste zal de gemeente intern de processen en instrumenten duidelijk moeten
structureren, om daarna het beleid naar buiten uit te kunnen dragen. Uiteraard zal er sprake zijn van
een zogenaamd meersporenbeleid, aangezien de gemeente moet inspelen op actuele ontwikkelingen.
Vervolgens wordt geschetst hoe dit beleid verder kan uitgroeien tot een pro-actief instrument dat
ingezet wordt voor een zelfbewust Vught, een Vught dat zich bewust is van zijn verleden en dat zijn
erfgoed doelbewust inzet ten behoeve van wonen, werken, recreëren.

Scenario’s
Het traject is opgedeeld in stappen, modules, waarin de focus verschuift van het scheppen van
basisvoorwaarden naar een pro-actief beleid, waarbij de gemeente op strategische momenten
faciliterend kan optreden.

Module 1:       de basisvoorwaarden voor uitvoering van de wettelijke taak en voorsorteren op de
                interne beleidsimplementatie.
Module 2:       communicatie in de eigen organisatie, inhaalslag beschermde objecten, ontwikkelen
                aanvullend beleidsinstrumentarium
Module 3:       draagvlak in de gemeenschap verbreden
Module 4:       bestendiging integraal en gebiedsgericht beleid met nadruk op ontwikkeling van
                toeristische projecten en duurzaamheid
Module 5:       erfgoed als economische aanjager / ‘citybranding’ met een Vughts beeldmerk




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>5.      Keuzemogelijkheden in beleidsinstrumenten
Het is van belang om het gemeentelijke beleidskader, waarbinnen deze Erfgoednota is opgesteld, te
evalueren. Het betreft in feite een nulmeting met betrekking tot het bestaande instrumentarium. Het
hoofdstuk wordt afgesloten met een korte conclusie en relevante aandachtspunten voor het
toekomstige beleid.

5.1.    Instrumentenkeuze
Voor de bescherming van het historische erfgoed wordt de wet- en regelgeving ten aanzien van de
monumentenzorg gebruikt. Uitgangspunt is de Monumentenwet 1988. De kernvraag bij de keuze voor
een bepaalde combinatie van beleidsinstrumenten is hoe de gemeente haar nieuwe rol als bevoegd
gezag voor de archeologie en cultuurhistorie wil vormgeven. De onderstaande beleidsinstrumenten
zijn noodzakelijk om het actief integraal erfgoedbeleid vorm te geven. Vervolgens komen de
instrumenten aan bod die nog ingezet moeten worden om de beleidsdoelstelling te realiseren.
De verschillende instrumenten worden toegelicht om de doelstellingen van gemeente Vught te kunnen
realiseren.

5.2.     Gemeentelijke monumentenverordening
Per 1 januari 2009 zijn gemeenten verplicht een dergelijke verordening vast te stellen. In 2010 is de
gemeentelijke monumentenverordening van Vught herzien met het oog op de invoering van de WABO
en de archeologische monumentenzorg. De verordening regelt de formele aangelegenheden voor
gebouwde monumenten, in het bijzonder de gemeentelijke en rijksmonumenten en beschermde
dorpsgezichten. In deze verordening kunnen ook de procedures worden opgenomen met betrekking
tot het aanwijzen van archeologische monumenten/terreinen en het verrichten van archeologisch
onderzoek.

In de verordening wordt onder meer de mogelijkheid opgenomen om archeologische waarden te
beschermen en af te wegen, totdat de bestemmingsplannen archeo-proof zijn. In deze
overgangsperiode kunnen regels in de verordening opgenomen. Het advies is om de
monumentenverordening daarop aan te passen en een andere tenaamstelling van de verordening te
overwegen (bijvoorbeeld de Erfgoedverordening).

5.3.     Gemeentelijke monumentencommissie
De Monumentenwet stelt dat elke gemeente de verplichting heeft om een monumentencommissie aan
te stellen. In een ‘reglement monumentencommissie’ dienen de taken en het functioneren van de
commissie vastgelegd. De commissie adviseert het college van Burgemeester en wethouders over
cultuurhistorische waarden.

Vught beschikt over een gemeentelijke monumentencommissie en een gecombineerde monumenten-
en welstandscommissie. Eén lid van de monumentencommissie heeft zitting in de
welstandscommissie, waardoor er afstemming plaatsvindt. Dit is een positieve ontwikkeling,
aangezien beide zich bezighouden met de zorg en bevordering van de ruimtelijke kwaliteit van de
leefomgeving. De aanvragen voor rijksmonumenten worden veelal in de gecombineerde commissie
besproken. Deze plannen dienen echter altijd eerst aan de monumentencommissie te worden
voorgelegd. De werkafspraken hierover zullen nader onderzocht en beschreven worden.

Het werkveld beslaat conform de monumentenverordening, naast vergunningaanvragen ook selectie-
en aanwijzingsprocedures en stedenbouwkundige ingrepen. De commissie bestaat uit vier deskundige
leden en een voorzitter. In het reglement ‘monumentenverordening 2006’ zijn de samenstelling, taken
en werkwijze vastgelegd. De monumentencommissie vergadert ongeveer 6-8 maal per jaar. Ze brengt
bij elke vergadering een schriftelijk advies uit aan het college. Elk jaar maakt ze een beknopt en




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>zakelijk jaarverslag om haar werkwijze te verantwoorden. Dit jaarverslag zou aantrekkelijker en
informatiever vormgegeven kunnen worden voor het brede publiek.

5.4.    Monumentenlijst
Vught heeft zowel een rijksmonumentenlijst als een gemeentelijke monumentenlijst. De monumenten
worden via een vast format beschreven en juridisch vastgesteld door middel van een redengevende
monumentbeschrijving. Voor elk monument geldt dat zowel exterieur als interieur tot de bescherming
hoort, mits het anders wordt aangegeven in de beschrijving.

De monumenten op de rijksmonumentenlijst vertegenwoordigen een nationaal belang en worden door
de Minister aangewezen. Tot 2000 kende de rijksmonumentenlijst voornamelijk objecten uit de
periode van vóór 1850. In de jaren negentig werd het landelijke Monumenten Inventarisatie Project
(MIP) opgezet om ook de jonge bouwkunst van 1850-1940 in beeld te krijgen. Deze inventarisatie
resulteerde in het Monumenten Selectie Project (MSP) en Monumenten registratieproject (MRP); de
feitelijke aanwijzing van de nieuwe rijksmonumenten. Sinds 2000 is de rijksmonumentenlijst dan ook
aanzienlijk uitgebreid. Gemeenten hadden in het traject een adviserende rol aan de Minister en
vervulde procedurele taken. Op de rijksmonumentenlijst Vught staan 117 rijksmonumenten.

De gemeente Vught heeft ook een gemeentelijke monumentenlijst vastgesteld. Deze monumenten
vertegenwoordigen een lokaal en regionaal belang. Het college van B&W beslissen over een verzoek
tot aanwijzing van een gemeentelijk monument, dat op eigen initiatief, maar ook op initiatief van
derden kan worden ingezet. Op de lijst staan 119 gemeentelijke monumenten.

De monumentenlijst is een dynamische lijst, aangezien de bouwkunst per periode wijzigt en er dus
objecten aan de lijst kunnen worden toegevoegd. Ook vallen er objecten af door bijvoorbeeld sloop.
De monumentencommissie heeft een prioriteitenlijst met potentiele gemeentelijke monumenten
opgesteld. Deze potentiele monumenten staan op de lijst met beeldbepalende panden.

Een prioriteitenlijst kan hiervoor worden bepaald door middel van een monumenten quickscan.

Het naoorlogs erfgoed (1940-1965) is nog niet in kaart gebracht. Het inventariseren en analyseren van
de wederopbouwarchitectuur, incl. toegepaste (beeldhouw-) kunst aan en tegen de gevels kan
aanvullend worden opgenomen in deze quickscan.

Bij aanwijzing kunnen voor herkenbaarheid monumentschildjes worden aangebracht.

Overige monumenten

Naast de gebouwde en archeologische monumenten worden vanuit afdeling cultuur beelden en kunst
beschermd via een monumentenlijst. In Vught is de intentie uitgesproken om vanuit afdeling
landschap bomen (groepen) te beschermen via een monumentenlijst. Het advies is na te gaan op
welke manier de lijsten mogelijk kunnen worden samengevoegd.

5.5.    Lijst met beeldbepalende objecten
De gemeente Vught heeft ten slotte een lijst met beeldbepalende objecten vastgesteld. Deze objecten
zijn beeldondersteunend in de karakteristiek van een straat of wijk. Ze vertegenwoordigen net als
gemeentelijke monumenten een lokaal en regionaal belang. Deze panden kunnen ook potentiele
gemeentelijke monumenten zijn, wachtend op de formele aanwijzingsprocedure.

Het college van B&W beslissen, zoals is opgenomen in de monumentenverordening, over een
verzoek tot aanwijzing van een beeldbepalend object, dat op eigen initiatief, maar ook op initiatief van
derden kan worden ingezet. De objecten hebben geen juridische status zoals monumenten. De lijst is




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                          Pagina 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>kent dezelfde dynamiek als de monumentenlijst. Op de lijst is bijvoorbeeld de wederopbouwperiode
nog niet opgenomen. Op de lijst staan momenteel 73 beeldbepalende objecten en gebouwen.

5.6.    Beschermde gezichten
Een beschermd gezicht kan volgens de Monumentenwet of via de gemeentelijke
monumentenverordening worden geregeld; bescherming van rijkswege en van gemeentewege. Vught
beschikt over een beschermd gemeentelijk dorpsgezicht, namelijk een deel van het dorpscentrum
Vught. Als gevolg van deze status werd een specifiek ‘Bestemmingsplan Vught centrum’ opgesteld
om de historische karakteristieken van het centrum te behouden.

De begrenzing blijkt niet geheel duidelijk aangegeven in de welstandsnota. De gemeente Vught kent
meerdere aansprekende waardevolle gebieden, waarvoor een beschermd gezicht tot de
mogelijkheden behoort.

5.7.    Waarderingscriteria
Wanneer is een terrein, object, complex of context beschermingswaardig? Te vaak is er een discussie
over de vraag of terreinen ten onrechte niet beschermd zouden zijn. De oorzaak ligt in het
onvoldoende zichtbaar en kenbaar maken van de daadwerkelijke monumentale waarden en de
daaraan gekoppelde afwegingen. Waar de grens ligt om een terrein als beschermingswaardig te
benoemen, of beter, welke criteria er zijn om de term beschermingswaardig te kunnen voeren.
De redengevende beschrijving van monumenten geeft een beschrijving van de actuele bouwstaat en
voor de waarderingscriteria worden cultuurhistorische, stedenbouwkundige/landschappelijke en
architectuurhistorische waarden gebruikt.
Voor een meer objectieve weging van de cultuurhistorische en archeologische (gebieds) waarden is
een 'erfgoedmeetlat' te overwegen, waarbij onder meer de cultuurhistorische, archeologische en
ensemble waarden worden opgenomen, alsook de gaafheid/herkenbaarheid, zeldzaamheid en
belevingswaarde.

5.8.     Onderhoud- en restauratiemeting
Bij het vaststellen van een gemotiveerd monumentenbeleid is het van belang om inzicht te krijgen in
de bouwtechnische onderhoudstoestand van het monumentenbestand. Op basis van een 0-meting
kan de gemeente een beleidsinschatting maken voor o.a. de noodzakelijke middelen voor het te
voeren subsidiebeleid. Het inzichtelijk maken van de bouwtechnische toestand per monument zorgt er
ook voor dat de eigenaren proactief en op stimulerende wijze worden betrokken bij het verrichten van
onderhoud. Het inschakelen van de Monumentenwacht Brabant blijkt hierbij een praktische en
doeltreffende regeling. (ook Den Bosch gebruikt deze systematiek)

5.9.    Duurzaamheid en erfgoed
Bij duurzaam bouwen speelt de levensduur of toekomstverwachting van een gebouw als samenstel
van materialen een cruciale rol. Voor monumentenzorg is dit een interessant gegeven, omdat bij
monumenten de materiaalfactor een zeer stabiele factor lijkt te zijn. Daarbij blijkt dat de grootste
hoeveelheid afval in Nederland afkomstig is van sloopmateriaal uit de bouw. Er is om die reden steeds
meer aandacht voor het verband tussen de verantwoorde omgang met het monument in termen van
duurzaam bouwen en in die termen van cultuurbehoud. Duurzaam bouwen heeft een brede betekenis:
“een ontwikkeling die voorziet in de behoefte van de huidige generatie zonder daarmee het voorzien in
behoeften van toekomstige generaties in gevaar te brengen”. Het rekening houden met volgende
generaties zoals geformuleerd in deze definitie is de bepalende factor voor het begrip duurzaamheid
in de monumentenzorg.

Voor monumentenzorg geldt verder de vraag in hoeverre ze milieutechnisch duurzaam zijn.
Historische gebouwen zijn over het algemeen niet energiezuinig en krijgen veelal label D-E-F-G. De
nieuwe wetgeving met aangescherpte eisen over oa. isolatie en CO2 reductie kunnen een bedreiging
voor de cultuurhistorische waarden van het erfgoed zijn.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                      Pagina 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Het energieverbruik zal een steeds belangrijker rol gaan spelen. Maatregelen om te zorgen voor een
aangenaam binnenklimaat moeten dus zowel energiezuinig als cultuurhistorisch verantwoord zijn. Als
het energieverbruik binnen redelijke grenzen kan worden gehouden, zal ons gebouwd erfgoed
succesvol kunnen bijdragen aan de huidige wens tot duurzaam bouwen. Dit sluit zeer goed aan bij
een van de belangrijkste uitgangspunten van monumentenzorg: Behoud gaat voor vernieuwing.

De gemeente Vught kan gebruik maken van een tool dat in gebruik is bij grote monumentgemeenten,
zoals: Amsterdam, Alkmaar en Rotterdam. Deze toolkit geeft technische en cultuurhistorisch
verantwoorde duurzame oplossingsrichtingen voor historische bebouwing.


5.10.   Bouwhistorie

Bouwhistorisch onderzoek
Voor de instandhouding van monumenten is bouwhistorisch onderzoek een belangrijke bouwsteen.
Immers om een goed restauratieplan op te stellen, is het van belang een objectief beeld te hebben
van de bouwhistorische waarde van een object. Dit instrument wordt met name ingezet bij
rijksmonumenten of complexen. Een gemeente doet verstandig om haar eigen historisch vastgoed (in
een vroeg stadium) of bij verkoop te onderzoeken.

Bouwhistorische verwachtingenkaart
Na de archeologische verwachtingskaart heeft de gemeente Vught de mogelijkheid om ook een
bouwhistorische waarden- en verwachtingskaart op te stellen. De kaart kan worden geïntegreerd in de
erfgoedkaart. Daarmee wordt de kennis over bouwhistorische ontwikkelingsgeschiedenis in de kernen
inzichtelijk gemaakt in een kaart. Dit kan naar bouwstijl en bouwperiode. Architecten, opdrachtgevers
en bezitters van waardevolle panden kunnen, voordat ze aan de slag gaan met bouwplannen, zien
welke waardevolle bouwhistorische aspecten gekoppeld zijn aan bepaalde panden. Daarmee kunnen
zij dan rekening houden bij de planvoorbereiding. Het is ook de bedoeling, dat zij zich door de
verworven informatie laten inspireren bij de planvorming.
De kaart biedt inzicht in de aanwezige bouwstijlen en bouwperioden in de gemeente en kan daarmee
het aanwijzingsbeleid voor monumenten onderbouwen. Ook kan deze kaart voor andere
beleidsdoeleinden worden ingezet.

De kaart kent zogeheten verwachtingszones waar historische bebouwingsstructuren of elementen te
verwachten zijn. Veel historische panden staan bijvoorbeeld nog op hun oorspronkelijke
perceelsgrenzen en bepalen daarmee de historische structuur.
Voor de bouwhistorische waarden kan er een onderscheid worden gemaakt in panden waarvan
gegevens vanuit het bouwhistorisch onderzoek bekend zijn en gebouwen die niet onderzocht zijn. Van
panden die niet zijn onderzocht, is op grond van kaart- en beeldmateriaal een bouwhistorische
verwachting uitgesproken. Van panden die uit onderzoek (ook van binnen) bekend zijn, is de waarde
vastgesteld. Alle waarden c.q. verwachtingen kunnen worden ingedeeld in categorieën, bijvoorbeeld:
zeer belangrijk, waardevol en indifferent. De kaart bevat een beoordeling van het exterieur/interieur
van de panden, de beeldkwaliteit van de voorgevels waarbij ook drie categorieën kunnen worden
aangehouden.

De kaart dient oa. als onderlegger bij het opstellen van regels in het nieuwe bestemmingsplan voor de
kernen, met name voor beschermde gezichten is dit van belang, waar door middel van het
bestemmingsplan een planologische bescherming aan het gebied wordt gegeven. Er kan gedacht
worden aan het vastleggen van percelleringen, kapvorm, voor- en achterrooilijnen en
bebouwingshoogten. De kaart vervult ook een cultuurhistorische onderlegger bij het aanwijzen van
monumenten. De objecten die hoog scoren op bouwhistorische waarden, historische structuren en de
historische beeldkwaliteit en geen monumentenstatus bezitten, kunnen worden aangewezen als
gemeentelijk monument. Het vervaardigen van de bouwhistorische verwachtingskaart heeft een lage
prioriteit.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>5.11. Gemeentelijke erfgoedkaart
De erfgoedkaart wordt als uitgangspunt gebruikt voor de formulering van beleidskeuzes op
beleidsterreinen, die raakvlakken hebben met cultuurhistorie. Dit omvat bijvoorbeeld een nadere
bepaling bij welke omvang van het project (uitgedrukt in vierkante meters) in samenhang met de mate
van bodemverstoring (uitgedrukt in meters diepte ten opzichte van het maaiveld), er archeologisch
onderzoek is vereist. De waardering van cultuurhistorische elementen en structuren is van belang
voor het beheer van die nog resterende cultuurhistorische waarden en dient ook de mogelijkheid te
scheppen met die waarden bij planontwikkeling op een verantwoorde wijze om te gaan. De
beleidskaarten archeologie en cultuurhistorie vormen bij bestemmingsplanherzieningen een basis
waaruit één op één kan worden geput.

De gemeentelijke erfgoedkaart bestaat uit de volgende elementen:

A. Archeologiekaart, bestaande uit:
    Archeologische waarden- en verwachtingenkaart
    Archeologische beleidskaart
B. Cultuurhistoriekaart, bestaande uit:
    Cultuurhistorische waardenkaart
    Cultuurhistorische beleidskaart
C. Rapport
D. Catalogus

De erfgoedkaart is feitelijk een ‘groeiende’ cultuurhistorische kaart waarin cultuurhistorisch
kaartmateriaal met de daaraan (modulaire) gekoppelde informatiebestanden op het gebied van
archeologie, bouwhistorie, historische stedenbouw, groen en water zijn samengebracht. Dat wil
zeggen dat steeds weer nieuwe informatie wordt toegevoegd en verouderde gegevens worden
gewijzigd. Het is dan ook aan te bevelen wijzigingen zoals monumentenlijsten, cultuurhistorische
relicten, archeologische onderzoeken / vondsten en bodemverstoringen in de
archeologie/cultuurhistoriekaart digitaal actueel bij te houden (dynamisch systeem), maar ook om nog
ontbrekend erfgoed, zoals bakhuisjes, boomstructuren en tradities toe te kunnen voegen. Hiervoor is
jaarlijks onderhoud noodzakelijk.

De gemeentelijke erfgoedkaart vormt het uitgangspunt voor ontwikkelingsplannen, bij de herziening
van bestemmingsplannen en voor het opstellen van een cultuurhistorische effectrapportage, een
ander cultuurhistorisch advies of archeologisch (voor)onderzoek. Het vormt een belangrijk speerpunt
in het beleid om cultuurhistorische waarden zo vroeg mogelijk in het planproces mee te laten wegen.
Omdat in de gemeentelijke toekomstvisie en beleidsplannen alleen nog maar gewezen wordt op het
belang van cultuurhistorie, maar wordt nog niet wordt gerefereerd aan de erfgoedkaart als
inspiratiebron en leidraad, zou dit alsnog moeten gebeuren.

Cultuurhistorische sporen die bijvoorbeeld bij opgravingen blootgelegd worden, kunnen - samen met
het historische verhaal dat daarmee verbonden is - een belangrijke toegevoegde waarde vormen voor
de ruimtelijke kwaliteit en de ontwikkeling van de gemeente. Zij vormen de basis voor de historische
identiteit en haar inwoners. Daarnaast is het ontdekken, herkennen en beleven van het verleden,
vooral in de eigen omgeving, ook gewoon leuk, spannend en interessant. Daar waar mogelijk kan de
gemeente het letterlijk zichtbaar maken van erfgoed in de openbare ruimte (cultuurhistorie als
inspiratiebron in ontwerpopdrachten) door het inpassen van bijvoorbeeld het resultaat van
archeologisch onderzoek of de historische situatie zoals verbeeld op de erfgoedkaart in de nieuwe
situatie stimuleren. Het aanwezige erfgoed vormt daarmee een bron van inspiratie voor vernieuwing
en verandering, waardoor het voortbestaan ervan ook op langere termijn wordt veiliggesteld. Bij het
vaststellen of wijzigen van het bestemmingsplan kan dan ook bekeken worden welke
cultuurhistorische en archeologische waarden beter in kaart gebracht moeten worden, maar ook welke



Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                      Pagina 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>relicten bijvoorbeeld weer teruggebracht zouden kunnen worden (denk aan een oude weg, grafheuvel,
landgoed of verdedigingswal. De digitale gemeentelijke erfgoedkaart is het middel bij uitstek dat hierin
kan voorzien. De digitale erfgoedkaart biedt bij planvorming een gemeenschappelijke referentie omdat
deze aan alle betrokken partijen inzicht geeft in de karakteristieken van een locatie.

Bij de erfgoedkaart is een korte en overzichtelijke interne handleiding archeologie opgenomen met
een stroomschema dat qua kleur verwijst naar de archeologische beleidskaart. Met deze handleiding
worden de interne procedures voor archeologie voor iedere ambtenaar inzichtelijk (wanneer nu wel en
wanneer geen archeologisch onderzoek?) en vindt er wederzijdse informatievoorziening plaats. Het
stroomschema kan echter ook voor de burger met een klik op de beleidskaart straks meteen
toegankelijk zijn.

Het is mogelijk voor gemeenten om een zogenaamd ‘parapluplan’ op te stellen. De erfgoedkaart kan
als overkoepelend parapluplan worden vastgesteld om alle bestemmingsplannen te dekken.
Zodoende kan de beleidskaart voor de gehele gemeente op een praktische wijze juridische status
krijgen als onderdeel van een bestemmingsplan.

5.12. Stroomschema en richtlijnen archeologisch onderzoek
Op basis van de archeologische verwachtingen- en waardenkaart wordt aangegeven welke vorm van
archeologisch (voor)onderzoek het meest geschikt is als eerste onderzoeksstap in het archeologisch
onderzoeksproces. Hiermee krijgt de initiatiefnemer tot geplande bodemingrepen meteen advies voor
het uit te voeren archeologisch vooronderzoek, wat gebaseerd is op het meer gedetailleerde
verwachtingenbeeld van de gemeentelijke archeologische verwachtingenkaart. In een groot aantal
gevallen zal het daarmee mogelijk zijn om een aantal stappen zoals deze in de richtlijn Kwaliteitsnorm
Nederlandse Archeologie zijn opgenomen, over te slaan, waardoor geld en tijd bespaard kan worden.
In aanvulling op de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie kunnen gemeentelijke richtlijnen voor
archeologisch (voor)onderzoek worden opgesteld die zijn afgestemd op het specifieke landschap en
zijn bewoningsgeschiedenis. Hiermee wordt getracht de archeologische onderzoeken, die hier door
diverse onderzoeksbureaus worden uitgevoerd, efficiënter te laten verlopen waardoor minder
vertraging optreedt en kosten worden bespaard.

5.13. Onderzoeksagenda
Cultuurhistorie en archeologie geven een kijk op de (lokale) historie en vormen een deel van ons
verleden. Historische sporen zijn uniek; bij verstoring / verwijdering zonder nadere kartering, zijn ze
voor altijd verloren. Daarnaast zijn en worden in gemeente archeologische vondsten gedaan die op
nationaal niveau van belang zijn. Hierdoor is een adequate bescherming te rechtvaardigen.
In het beleidsplan wordt een voorzet opgenomen om voor Vught de belangrijke archeologische en
cultuurhistorische thema’s nader uit te werken.
De erfgoedkaart verbeeldt de huidige stand van kennis over archeologie en cultuurhistorie en de
keuzes die gemaakt zijn bij het aanwijzen van gebieden met hoge waarden of een hogere of minder
hoge verwachting. De resultaten van het onderzoek leveren een bijdrage aan de geschiedschrijving
van de gemeente en de regio. Door toekomstig onderzoek kunnen bestaande lacunes geleidelijk
worden opgevuld, maar zullen ongetwijfeld nieuwe vragen gesteld worden. Dit zal zijn invloed hebben
op onze waardering van individuele monumenten, het bodemarchief en historische gebieden. Een
regelmatige evaluatie van de onderzoeksresultaten kan leiden tot een bijstelling van de beleidskaart.
Een onderzoeksbalans en onderzoeksagenda geven aan wat bekend is aan archeologische en
historische informatie over de gemeente en welke informatie nog ontbreekt. Het doel van de
onderzoeksagenda is om samenhang te krijgen in de onderzoeksinspanningen en -prioriteiten op
lokaal niveau. In de onderzoeksagenda wordt aangegeven in welke gebieden (bijvoorbeeld oude
dorpskernen en beekdalen) extra aandacht nodig is voor archeologie en/of cultuurhistorie teneinde
meer te weten te komen over de lokale historie. Zoveel mogelijk wordt aangegeven wat in de
uitvoeringspraktijk de meest geschikte methoden zijn om deze vragen te onderzoeken en te
beantwoorden.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                         Pagina 22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>5.14. Loketfunctie
De veranderende samenleving stelt steeds hogere eisen aan de dienstverlening van de overheid.
Enerzijds slankt de overheid in taken af en anderzijds verwachten burgers en bedrijfsleven sneller en
eenvoudiger geholpen te worden door deze overheid. Dit heeft gevolgen voor de werkwijze bij
gemeenten: snelheid, duidelijkheid, informatie beschikbaar, goede communicatie (intern/extern) en
gemotiveerde zorgvuldige belangafweging in besluitvorming. Het is vanuit efficiency nodig om
werkprocessen te standaardiseren, optimaliseren en (digitaal) beschikbaar te stellen.
Gemeenten hebben de verplichting om ook voor erfgoed deze loketfunctie te vervullen.

5.15. Omgevingsvergunningen
Vanaf 2010 is de monumentenvergunning onderdeel gaan uitmaken van de omgevingsvergunning,
geregeld in de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo 2.1 en 2.2.) Ook in de
‘Monumentenverordening 2010’ is het monumentenvergunningstelsel van Vught procedureel
geregeld.

In de gemeente Vught zijn in 2012 voor rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten maximaal 10
omgevingsvergunningen met activiteit monumenten in behandeling genomen. Bij de afdeling
vergunningen is een persoon verantwoordelijk voor de procedurele en procesmatige afhandeling van
deze vergunningen. Monumentenzorg is vakinhoudelijk een complex werkterrein en vraagt om
specifieke inhoudelijke en procesmatige kennis, vaardigheden en maatwerk.

Indieningvereisten
Met de inwerkingtreding van de WABO is het Besluit indieningvereisten aanvraag bouwvergunning
(Biab) opgevolgd door de Regeling omgevingsrecht (Mor). De Mor geeft ook voorschriften voor
veranderingen aan monumenten (hoofdstuk 5). Het betreft gegevens en bescheiden die noodzakelijk
zijn voor de beoordeling van de voorgenomen activiteit in relatie tot het monument en zijn
monumentale waarde. De aard en de omvang van de werkzaamheden bepalen welke vereisten
gelden. Het verdient aanbeveling te evalueren of de vereisten toereikend zijn om de aanvragen te
kunnen beoordelen en indien nodig de vereisten aan te passen. Het is niet duidelijk gebleken of altijd
deze vereisten worden opgevraagd en aangeleverd.

Het verdiend de voorkeur om vooroverleg te voeren met de aanvrager voordat de vergunning formeel
wordt ingediend. Hiermee kan veel onbegrip worden voorkomen en tijdswinst worden geboekt voor
alle partijen. Meestal vindt er alleen op verzoek van de aanvrager een vooroverleg plaats (met alleen
ambtenaar of de monumentencommissie). Dit gebeurt in beperkte mate en wordt niet actief
uitgedragen.

De aanvragen worden voor advies doorgezet richting de monumentencommissie en/of
gecombineerde monumenten-welstandscommissie. Uit het proces blijkt dat niet altijd de juiste
adviescommissie wordt ingeschakeld en daarmee ook niet aan de wettelijke vereisten wordt voldaan.
Het kan ook leiden tot onduidelijkheden of tegengestelde adviezen, alhoewel dit niet veelvuldig is
voorgekomen.

De adviezen van de commissies worden in de vergunningen overgenomen. In de vergunning
ontbreken de inhoudelijke uitvoeringsvoorschriften, zoals hoe moet de voeg samengesteld zijn, wie
controleert wanneer een proefopzet. Het ontbreken van deze uitvoeringsvoorschriften bemoeilijkt de
toezicht en handhaving van werkzaamheden.

Er wordt voorgesteld om de interne werkprocessen en procedures schriftelijk vast te leggen en te
standaardiseren. De werkprocessen en het belang van vooroverleg actief uit te dragen aan de




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                         Pagina 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>betrokkenen. De inhoudelijke uitvoeringsvoorschriften, vastgelegd in bouwbladen van de rijksdienst
kunnen, al dan niet op advies van de commissie worden toegepast in de vergunningen.

Het goed laten verlopen van de vergunningaanvraag vereist een goede afstemming met verschillende
collegae; bestuurders, zaakbeheerder bijv. RO, secretaris monumentencommissie, brandweer,
toezichthouder en/of handhaver.

5.16. Handhaving en toezicht
Per 1 oktober 2010 is de Wabo in werking treden en vanaf dat moment geldt de wettelijke verplichting
dat gemeenten de handhaving voor vrijwel alle VROM-taken in de fysieke ruimte verzorgen. De
gemeente Vught hanteert de handhavingsstrategie “Zo handhaven we in Brabant, versie actualisering
handhavingsstrategie 2010”. Het handhavingsbeleid gemeente Vught 2011-2015 zet een
gemeentelijke beleidslijn uit voor 4 jaar; daarna wordt het beleid weer geactualiseerd.

In Vught is de handhaving met betrekking tot gebouwde monumenten niet in de vastgestelde
handhavingsstrategie 2011-2015 opgenomen. Dit geldt evenmin voor archeologie en
cultuurlandschap. Het handhaven van de monumentale waardevolle bomen wordt wel expliciet
benoemd. Concluderend heeft cultureel erfgoed als kernkwaliteit van Vught geen prioriteit gekregen.
Het is van groot belang dat adequaat toezicht/handhaving bij wijzigingen en restauraties van cultureel
erfgoed als kernkwaliteit hoge prioriteit krijgt toegeschreven in het nieuwe beleidsplan. Het is daarbij
wenselijk om ook preventief toezicht te houden op rijksmonumenten en bij afwijkingen van
vergunningen of wijzigen zonder vergunning stringent op te treden.

De taken zullen verder geoptimaliseerd moeten worden door het verbeteren van werkprocessen en
afstemming met de verlening van de vergunningen.

Toezicht en handhaving op het gebied van cultureel erfgoed vraagt om specifieke kennis. Bij de
uitvoering van toezicht op de vergunningen is kennis en een checklist met uitvoeringsvoorschriften
van belang. De stichting ERM heeft een tool ontwikkeld voor dit toezicht en kan praktisch worden
toegepast: De website www.Monumententoezicht.nl biedt deze mogelijkheid.

Gezien de beperkte wijzigingen aan monumenten in Vught is het vanuit financieel en inhoudelijk
oogpunt te overwegen de toezicht en handhaving voor monumenten uit te besteden, bijvoorbeeld
gemeente Den Bosch of de Omgevingsdienst.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                          Pagina 24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>6.      Ruimtelijke ordening
6.1.    Omgevingswet
Met de Omgevingswet worden de wettelijke kaders inzichtelijker gemaakt om ontwikkeling en beheer
van de leefomgeving beter beheersbaar te maken. Onderwerpen die in de nieuwe wet worden
geregeld verdwijnen uit de bestaande wetgeving. De nieuwe wet zal daarmee een aanzienlijke
inhoudelijke reductie van regels, wetten en regelingen op het terrein van de fysieke leefomgeving
betekenen. De planning is dat de Omgevingswet medio 2016 in werking zal treden.

De nieuwe wet gaat met prioriteit de volgende zaken regelen:

                Het versnellen en verbeteren van besluitvorming in het brede fysieke domein;

                De integratie van plannen en toetsingskaders;

                Het vergroten van bestuurlijke afwegingsruimte;

                Het doelmatig uitvoeren van onderzoek.

De landelijke ontwikkelingen voor erfgoed zijn al eerder geschetst. De monumentenzorg is met de
wijziging van de Monumentenwet en Wro/Bro verschoven van een objectgerichte naar een
gebiedsgerichte benadering. Gemeenten moeten in een vroeg stadium rekening houden met
cultuurhistorische waarden (artikel 3.1.6 van het Bro) in bestemmingsplannen. De opsteller en
vaststeller van het bestemmingsplan is verplicht om breder te kijken dan alleen naar het facet
archeologie. Ook de facetten historische (stede)bouwkunde en historische geografie dienen te worden
meegenomen in de belangenafweging. Hierbij gaat het om zowel beschermde als niet formeel
beschermde objecten en structuren.

Ter ondersteuning hiervoor kan de gemeente gebruik maken van de digitale ‘Handreiking Erfgoed en
Ruimte’. Deze handreiking is te raadplegen via: www.cultureelerfgoed.nl/handreikingerfgoedenruimte.
Vanuit dit oogpunt is de noodzaak aanwezig een erfgoedkaart op te stellen.

De regie, uitvoering en belangenafweging ligt op gemeentelijk niveau en kan daarvoor verschillende
instrumenten inzetten, zoals: de structuurvisie, bestemmingsplan,
beeldkwaliteitplannen/welstandsnota, parapluplan, erfgoedkaarten, cultuurhistorisch onderzoek.


6.2.    Structuurvisie
Het opstellen van een structuurvisie erfgoed is verplicht gesteld in de Monumentenwet en Wro. Het is
niet verplicht om een separate Structuurvisie voor erfgoed op te stellen. De structuurvisie van de
gemeente Vught 2013 biedt een goed beeld van de lange termijnvisie en de koers die de gemeente
wil varen. Er is in de visie geen apart hoofdstuk voor erfgoed opgenomen, maar wordt wel erkent als
een kernkwaliteit van Vught.

Volgens de (concept-)structuurvisie kan cultuurhistorie vooral een belangrijke bijdrage leveren aan de
woonkwaliteit en aan recreatie. Als belangrijkste cultuurhistorische iconen worden Lunetten, Nationaal
Monument Kamp Vught en de Isabellakazerne genoemd. In de structuurvisie constateert men dat veel
bebouwing in Vught behalve hoogwaardig ook historisch is. Er is een verzameling van monumentale
panden, met name in het centrum en de landgoederenzone. De opstellers van de structuurvisie zijn
van mening dat zorgvuldig moet worden omgegaan met de historische bebouwing in Vught omdat ze
een sterk verhaal vertelt en een uniek beeld uitstraalt.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Nadat de beleidsnota erfgoed en -kaarten cultuurhistorie en archeologie zijn vastgesteld de
structuurvisie aanpassen.

6.3.     Bestemmingsplannen
In een bestemmingsplan kan de gemeente voorwaarden en regels opnemen met betrekking tot
cultuurhistorie om te voorkomen dat cultuurhistorische waarden ongezien verdwijnen, zoals
aangegeven in de Wro en Wet op de Archeologische Monumentenzorg (WAMz). Archeologische en
historisch-geografische terreinen en monumentale zaken, die geen wettelijke bescherming genieten
op grond van de Monumentenwet 1988 of de gemeentelijke monumentenverordening, zijn dus voor
hun bescherming grotendeels afhankelijk van de regels uit het bestemmingsplan.

Bij projectprocedures die in het kader van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) worden uitgevoerd
moeten de cultuurhistorische waarden worden meegenomen in de ruimtelijke onderbouwing en
besluitvorming van de plannen.

Voor archeologie geldt dat via vooronderzoeken in een vroeg stadium informatie verzameld moet

worden om de mogelijkheden van behoud te kunnen waarborgen. Ook bij het verlenen van
medewerking aan de ontwikkeling van ruimtelijke plannen door derden, moeten deze plannen op de
consequenties voor het bodemarchief worden getoetst.

De huidige bestemmingsplannen gaan veelal nog uit van de provinciale cultuurhistorische
waardenkaart en hebben met betrekking tot archeologie over het algemeen een zware
onderzoeksverplichting, die gebaseerd is op de 100 m² grens uit de Monumentenwet. Deze
verplichting geldt ook voor Vught vanwege het ontbreken van een archeologiebeleid (en -kaart).

Voor de overige cultuurhistorische waarden geldt dat er weliswaar rekening mee gehouden moet
worden, maar er geen juridische verplichting is om deze waarden op te nemen in de regels, met
uitzondering van de beschermde gezichten. Het komt dan ook voor dat cultuurhistorische waarden wel
in de verbeelding en toelichting zijn opgenomen, maar dat regels ten aanzien van cultuurhistorie
ontbreken.

In het bestemmingsplan kan, voor de plekken waar archeologische en cultuurhistorische waarden
aanwezig (kunnen) zijn, een dubbelbestemming opgenomen worden met de naam ‘Waarde-
Archeologie’ danwel ‘Waarde-Cultuurhistorie’. Via het bestemmingsplan wordt dan geregeld dat een
bouw- , aanleg- of sloopvergunning alleen is toegestaan na een archeologisch/cultuurhistorisch
onderzoek. Bij archeologie wordt alleen een bodemverstorende ingreep toegestaan vanaf een
bepaalde omvang en diepte na bijvoorbeeld archeologisch onderzoek of inpassing.

Uit onderzoek is gebleken dat cultuurhistorische waarden het best gerespecteerd worden bij een
gedetailleerd bestemmingsplan. Voor alle partijen bieden de regels uit gedetailleerde
bestemmingsplannen ook voor alle betrokken partijen de meeste duidelijkheid en rechtszekerheid
m.b.t. nieuwe ontwikkelingen.

In Vught zijn tot op heden de erfgoedaspecten: monumenten, cultuurhistorische
bebouwing(structuren), archeologie, verkavelingen, historisch landschap en groen niet integraal
geïmplementeerd in de bestemmingsplannen. Dit komt mede door het ontbreken van een
cultuurhistorische onderlegger van de beleidskaarten cultuurhistorie en archeologie (erfgoedkaart).
Deze beleidskaarten worden opgesteld. Het advies is om de beleidskaarten na vaststelling via een
parapluplan in bestemmingsplannen te implementeren.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Regels archeologie
Op dit moment geldt in de gemeente Vught de onderzoekverplichting vanaf 100m2 uit de
Monumentenwet. Onder de onderzoekverplichting archeologie wordt in eerste instantie verstaan de
verplichting om door middel van inventariserend onderzoek de waarde te laten bepalen van een
terrein waarvoor een omgevingsvergunning wordt gevraagd. Deze verplichting is afhankelijk van het
risico dat de geplande ingreep voor het bodemarchief vormt, gemeten aan oppervlakte en diepte. Per
categorie wordt het risico anders ingeschat. Hoe waardevoller het gebied of hoe hoger de trefkans,
des te groter is het risico dat een beperkte ingreep schade aanricht. Omgekeerd is er in een gebied
van een minder waardevolle categorie pas bij een grote ingreep een risico op het verlies van zinvolle
informatie. Na het vaststellen van de waarde en het selectiebesluit kan in tweede instantie de
uitvoering van een opgraving als onderzoekverplichting worden opgelegd, of de verplichting tot het
nemen van technische maatregelen welke direct gerelateerd is aan de werkzaamheden waarvoor de
vergunning verleend wordt. Omdat de kosten van het onderzoek (tot en met deponering van vondsten
en rapportage) en van de technische maatregelen voor rekening van de initiatiefnemer zijn, is bij het
bepalen van de grenzen voor de onderzoekverplichting gezocht naar proportionaliteit.

In het concept archeologiebeleid van Vught kunnen de volgende oppervlakte- en dieptegrenzen voor
archeologie worden voorgesteld:

Tabel 1: vrijstellingsgrenzen archeologie
                                                                    Omgevingsvergunning
                                                     Esdek-                                  Omgevingsvergunning
                       Dubbel-                                      activiteit bouwen,
                                      Ontgravingen   gebieden,                               tbv bestemmingsplan-
       Naam            bestemming                                   slopen en aanleggen:
                                      dieper dan     ontgravingen                            wijzigingen: oppervlak
Cat.                   archeologie                                  totaal te vergraven
                                                     dieper dan                              projectgebied
                                                                    oppervlak

       Beschermd                      Vergunning     Vergunning
1                      Ja                                           Vergunning RCE           Vergunning RCE
       monument                       RCE            RCE

       Archeologisch
2                      Ja             30 cm          30 cm          100 m²                   100 m²
       waardevol

       Hoge
       verwachting,
3                      Ja             30 cm          30 cm          250 m²                   250 m²
       historische
       kern

       Hoge
4                      Ja             30 cm          50 cm          500 m²                   1.000 m²
       verwachting

       Middelhoge
5                      Ja             30 cm          50 cm          2500 m²                  5.000 m²
       verwachting

       Lage
6                      Ja             40 cm          40 cm          Nvt                      25.000 m²
       verwachting

       Geen
7                      Nee            Nvt            Nvt            Nvt                      Vrijstelling
       verwachting


De keus om bepaalde verwachtingsgebieden vrij te stellen van archeologisch onderzoek is aan de
gemeente. Een groter oppervlak, diepte of het uitsluiten van onderzoek voor bepaalde gebieden
brengt echter wel grotere financiële risico’s met zich mee. Dat varieert per project en per gebied.
Bijvoorbeeld het onverwacht aantreffen van een Steentijdsite in een bouwput loopt al gauw uit op
tienduizenden euro’s. Om te voorkomen dat een ontwikkelaar elke keer voor het verstoren op
eenzelfde perceel archeologisch onderzoek moet doen, worden de archeologiekaarten jaarlijks




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>bijgewerkt met de resultaten van archeologische onderzoeken en met verstoringen (bijv. nieuwbouw
en ontgronding).

In de gebieden buiten een esdek met een archeologisch waarde, hoge (historische kern) en
middelhoge archeologische verwachting geldt een vrijstellingsdiepte tot 30 cm. In gebieden met een
lage verwachting is de vrijstellingsgrens 40 cm; bovendien geldt hier alleen een onderzoeksplicht bij
een wijziging van de bestemming en bij een oppervlak groter dan 2,5 ha.
De ZLTO heeft vele gemeenten verzocht om alle agrarisch bestemde gronden vrij te stellen van
archeologisch onderzoek tot 50 cm. Deze vrijstellingsdiepte geldt al voor het grootste deel van de
agrarisch bestemde gronden, omdat een esdek (in de regel een plaggendek van minimaal 50 cm)
aanwezig is. In Vught komen deze agrarische gronden (bijna) niet voor.
Het risico voor de gemeenten om gebieden vrij te stellen betekent feitelijk dat een deel van de
archeologische bodemschatten van Vught langzaam verdwijnen. Het risico voor de gemeente zit er
ook in dat als er bij werkzaamheden in de vrijgestelde gebieden tóch iets van archeologische waarde
wordt aangetroffen, dat dan de kosten voor archeologisch onderzoek voor de gemeente zijn .

Regels cultuurhistorie
Op de cultuurhistorische beleidskaart zijn de volgende categorieën onderscheiden:
             1. Beschermde cultuurhistorische monumenten.
                                 4
             2. Object of gebied met een zeer hoge cultuurhistorische waarde.
             3. Object of gebied met een hoge cultuurhistorische waarde.
Op basis van de bekende historische gegevens en/of de landschappelijke ligging zoals aangeduid op
de gemeentelijke erfgoedkaart, kunnen de objecten of gebieden van categorie 2 en 3 gezien worden
als belangrijke elementen van de regionale (categorie 2) en lokale identiteit (categorie 3). Deze
cultuurhistorische waarden verdienen het om behouden te worden, maar vooral ook om als
inspiratiebron te worden gebruikt bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Het valt te overwegen een
aantal van deze terreinen in de toekomst op te nemen op de lijst van gemeentelijke monumenten.

Categorie 1 wordt beschermd vanuit de Monumentenwet en de gemeentelijke monumenten- of
erfgoedverordening. De bescherming van de categorie 2 wordt geregeld met behulp van regels in het
bestemmingsplan. In de regels van het bestemmingsplan kan bijvoorbeeld de eis tot een
cultuurhistorisch (waaronder bouwhistorisch) onderzoek worden opgenomen waaruit blijkt dat de
cultuurhistorische waarden niet worden verstoord of vernietigd. Ook kunnen regels worden
opgenomen met betrekking tot het afgraven, ophogen of egaliseren van gronden, het aanleggen,
verbreden en/of verharden van wegen en paden, het aanbrengen van andere oppervlakteverhardin-
gen en het graven, verbreden, verdiepen of dempen van waterpartijen en watergangen. Voor
categorie 3 worden geen regels opgenomen, maar dient wel aan de hand van de toelichting in het
bestemmingsplan, omgevingsvergunning etc.… bevorderd te worden dat men de cultuurhistorie
daadwerkelijk als inspiratiebron gebruikt. De gemeente kan bijvoorbeeld richtlijnen meegeven in het
op te stellen inrichtingsplan.

6.4.     Beeldkwaliteitplan en/of welstandsnota
Een beeldkwaliteitplan kan op verschillende wijzen worden ingezet; als beleidsplan of als juridisch
instrument. Het beeldkwaliteitplan wordt veelal ook als welstandsnota ingezet. Een beeldkwaliteitplan
of welstandsnota is een samenhangend pakket van intenties, aanbevelingen en/of richtlijnen voor het
veilig stellen, creëren en/of verbeteren van de beeldkwaliteit van een bepaald gebied. In het
beeldkwaliteitplan wordt aandacht besteed aan de stedelijke en landschappelijke structuur, de
cultuurhistorische waarden en de relatie tussen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en de bestaande
karakteristieken van een gebied. Door een beeldkwaliteitplan zorgvuldig vorm te geven kunnen in de
nieuwe ruimtelijke plannen de cultuurhistorische waarden op een volwaardige wijze worden
afgewogen en meegenomen naar de toekomst. Het gaat er daarbij niet zozeer om alle

4
   Onder objecten verstaan we gebouwen en bouwsels, inclusief monumentaal groen en groenstructuren, min of meer punt- of
lijnvormige fenomenen; maar ook ensembles van gebouwen en bouwsels, min of meer punt- of lijnvormige fenomenen. Onder
gebieden verstaan we vlakken met een grotere uitgestrektheid dan 1 ha.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                                        Pagina 28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>cultuurhistorische waarden te behouden, maar wel om er met respect mee om te gaan en de
aanwezigen waarden zoveel mogelijk een inspiratiebron te laten zijn voor ruimtelijke vernieuwing.

Via een doorvertaling naar welstandscriteria kun je de cultuurhistorische kwaliteiten vastleggen en
vertalen naar de verbeelding, toelichting en regels in het bestemmingsplan. Hiermee ontstaat er een
verbinding tussen de beide instrumenten.

In Vught is in 2013 de nieuwe welstandsnota opgesteld, waarin verscherpt welstandsbeleid wordt
gevoerd in de gebieden met hoge cultuurhistorische, architectonische, landschappelijke of
stedenbouwkundige waarde. Aan de volgende gebieden en bebouwing is welstandsniveau 1
toegekend:
                 Gebied 1: Beschermd dorpsgezicht.
                 Gebied 2: Kern Cromvoirt.
                 Gebied 3: Buitengebied.
De welstandsnota geeft duidelijk aan voor welke gebieden met specifieke kernkwaliteiten onder de
welstandstoets vallen en er is een ruime historische beschrijving en monumentenlijst opgenomen. De
onderbouwing vanuit de erfgoedkaart ontbreekt, waardoor de nota en criteria niet volledig kunnen /
zullen zijn.

6.5.     Cultuurhistorische gebiedsverkenning
Dit instrument is om de cultuurhistorische waarden van een gebied/ontwikkelingslocatie te
inventariseren en te waarderen. Deze waarden kunnen een doorwerking krijgen in de
bestemmingsplannen, bkp, welstandnota, etc… Ook dienen ze als communicatie-instrument richting
de burgers en politiek om het DNA van de gemeente, de verhalen en historische ontwikkeling te
vertellen.

Vanuit een analyse van de historische ontwikkeling van een gebied wordt inzichtelijk gemaakt welke
waarden bepalend zijn voor het gebied. Daarnaast wordt aangegeven welke kansen en risico's bij
verdere ontwikkelingen aan de orde kunnen zijn. Het is aan te bevelen om bij de start van ruimtelijke
projecten de cultuurhistorische waarden (structuren, patronen, vlakken, verhalen, monumenten etc.) in
beeld te brengen en – indien mogelijk – richtinggevend te laten zijn in de planvorming. Per 1 januari
2012 wordt dit ook verplicht gesteld.

De verkenning levert voorts input bij het actualiseren van bestemmingsplannen. Hierin dient vanaf 1
januari 2012 te zijn opgenomen wat de cultuurhistorische waarden zijn en hoe daarmee wordt
omgegaan. De rijksdienst heeft voor cultuurhistorische verkenningen richtlijnen opgesteld.

In Vught is de cultuurhistorische verkenning nog niet gebruikt.

6.6.      Groen en landschapsbeleidsplan
De gemeente Vught heeft een beleidsnota Groen ‘Groen heeft de Toekomst’ vastgesteld. In de nota
wordt onderbouwt en aangetoond dat de cultuurhistorische landschapselementen structuurbepalend
zijn voor Vught en tot de kernkwaliteiten behoort. Vught heeft de historisch landschappelijke groene
uitstraling vanwege de grote hoeveelheid buitenplaatsen / landgoederen en de situering aan de rand
de Meijerij en van het Nationale Landschap ‘Groene Woud’. Vught ligt in de stedendriehoek van Den
Bosch, Tilburg en Eindhoven. Vught fungeert als een overloopgebied van ‘stad naar platteland’.
In de nota wordt de ontwikkeling, de inrichting en het beheer van de karakteristieke groenstructuur
vastgelegd. De doelstelling is om deze kernkwaliteit, de beleving en uitstraling te behouden en te
verbeteren. De cultuurhistorische elementen zoals de landgoederen, gemeijnt, houthakwallen,
beekdalen, kleinschalige gebieden en bomen(structuren) maken hiervan onderdeel uit.
In het plan worden als belangrijkste acties voorgesteld om de historische bomen (openbare gebied)
aan te wijzen als beschermd monument, het realiseren van een ommetje Cromvoirt en het instellen




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>van een groenfonds. In het fonds zijn echter beperkte middelen opgenomen die niet gekoppeld zijn
aan de cultuurhistorische relicten.
In de nota valt op dat er een beperkte doorwerking is naar het beleidsinstrumentarium. De ruimtelijke
samenhang en kansen met betrekking tot het Hart van de Meijerij en het Groene Woud komen meer
aan bod in nota toerisme en recreatie.

6.7.     Regie en herbestemming van historisch erfgoed
Sinds de crisis is de aandacht binnen de bouwwereld en overheid verlegd van nieuwbouw naar de
bestaande bouwvoorraad. In de komende decennia komen vele historische complexen leeg. Het
betreft vooral de verouderde industriële, religieuze en militaire complexen, maar ook de structuren en
objecten uit de wederopbouwperiode. Deze complexen beslaan veelal grote oppervlak en maken ook
hierdoor een essentieel onderdeel uit van de dorpsgeschiedenis met alle bijhorende verhalen en
ruimtelijke kwaliteit. Een goed voorbeeld van wederopbouwperiode in Vught is de ‘Zeeheldenbuurt’ uit
de jaren 40-50.
Het rijksbeleid geeft herbestemming aan als een van de speerpunten van haar beleid en daarvoor
voorzieningen ingericht: kennisafdeling ‘taskforce herbestemmen.nu’, financiële middelen, brochures,
onderwijs en lezingen. Een belangrijk signaal is om de (potentiele) leegstand van historische
bebouwing in beeld te brengen en daarop als gemeente beleid en regie te voeren. De gemeente zal
de kaders moeten stellen bij deze ontwikkelingen voor een passende herbestemming. Het
bestemmingsplan speelt als juridisch plan een belangrijke rol. Het verdient de aanbeveling om de
regels creatief en maar zorgvuldig toe te passen.
Bij functieveranderingen spelen continuïteit met doorontwikkeling een rol, waarin cultuurhistorische
waarden een spilfunctie vervullen. De functies moeten bijvoorbeeld wel bij het gebouw én de
omgeving horen.
De gemeente Vught heeft in het bestuursakkoord het uitgangspunt opgenomen om, ‘de bestaande
bouwvoorraad in te zetten en zo nodig aan te passen/renoveren om leegstand te voorkomen.
Bestemmingsplannen moeten daarom voldoende flexibel zijn vormgegeven.’
De gemeente Vught kent meerdere voorbeelden van gebouwen en complexen die een nieuwe een
passende bestemming hebben gekregen of zullen krijgen.
In het centrum van Vught is de Petruskerk (rijksmonument) aan de kerkelijke eredienst onttrokken. De
Petruskerk heeft krijgt een nieuwe invulling met de functies: de bibliotheek, horeca, winkels en het
Vughts historisch museum. De restauratie is afgerond en de bouwwerkzaamheden starten binnenkort.
Het proces heeft ongeveer 10 jaar in beslag genomen.
Ook de Isabellakazerne is recent vrijgekomen en hier wordt in een meerjarenplan naar een nieuwe
passende bestemming gezocht. Momenteel huren diverse ondernemers ruimten in de kazerne. De
cultuurhistorische waarden van het kazernecomplex zijn via een eerste inventarisatie in beeld
gebracht, ter inspiratie en ondersteuning van nieuwe ontwikkelingen.
Enkele andere voorbeelden betreft de opvang van Molukkers in de barakken van Kamp Vught in de
jaren vijftig of de landgoederen en kloosters aan de Glorieuxlaan, Zion en Voorburg.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Daarom zal Vught ten eerste een duidelijk beeld moeten schetsen van de omvang (potentiele)
leegstand van de historische bebouwing moeten bepalen. Op basis van deze inventarisatie zal de
gemeente Vught haar visie en strategie bepalen. Op korte termijn komen bijvoorbeeld de complexen
Rozenoord en Zaal Schooneveld vrij.
De gemeente maakt voor herbestemmingsprojecten grote kans op aanvullende financiële middelen bij
de provincie en rijksoverheid.

Landgoederen en buitenplaatsen
Een bijzonder aandacht gaat uit naar de vele landgoederen en buitenplaatsen. In totaal heeft Vugth
zeker 34 buitenplaatsen gekend. Het gevaar dreigt dat deze locaties worden versnippert en de
ruimtelijke samenhang verloren zal gaan als er geen sturing wordt gegeven.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                      Pagina 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>7.      Economie en beleving
7.1.     Economie en toerisme
Het erfgoedtoerisme kent met 35% van de totale omzet binnen de totale Nederlandse toeristische
sector in 2009, de grootste omzet. Erfgoed is dus van belang voor de economische vitaliteit van een
dorp en gemeente. Er is een belangrijke rol weggelegd voor ondernemers uit het toeristisch
bedrijfsleven. De gemeenten, VVV en ondernemers kunnen samen cultuurhistorie in de markt zetten
en economisch rendement behalen. Uit recente onderzoeken blijkt dat een investering in erfgoed een
duurzame en rendabele investering is, die op (midden)lange termijn wordt terugverdiend.
Het erfgoed in de gemeente Vught kan in samenhang met het landschappelijk schoon dus vele
toeristen aantrekken. De erfgoedconsument vraagt echter wel om een integrale aanpak. De
consument ziet de schoonheid en beleving van het gebied als een totaal met veel afwisseling.
In dit kader is er een nota toerisme en recreatie opgesteld met de opdracht: ‘Ontwikkel voor de
gemeente Vught een samenhangende en integrale nota voor recreatie en toerisme, die zorgt voor
meer verbinding tussen bestaande initiatieven én die nieuwe kansen identificeert. Geef in de nota aan
welke de sterktes en zwaktes van het toeristisch-recreatieve aanbod zijn en vertaal deze naar een
aantal kansrijke ontwikkelingslijnen. De inventarisatie en ideeën zijn samen met de burgers en
ondernemers van Vught opgesteld.
Vught ruimtelijk gezien op een aantrekkelijke en strategische locatie; tussen de stedendriehoek Den
Bosch-Eindhoven en Tilburg aan de rand van het Nationale landschap Groene Woud met goede
verbindingen. De voorwaarden zijn aanwezig. Het historische centrum van Den Bosch is een trekker
voor veel toeristen. De regio Eindhoven – Helmond (Tilburg) wil in 2020 tot de wereldtop behoren als
technologieregio en een sterke economie combineren met hoge ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid.
De gemeente Vught presenteert de ambitie om een economische spinn-off te realiseren vanuit deze
kwaliteiten. Een dergelijk ambitie vraagt om een regionaal ‘leisureaanbod’. Dit aanbod benut maximaal
de economische potenties van de sector en deze regio presteert bovengemiddeld in de ontwikkeling
met betrekking tot omzet en werkgelegenheid. Het erfgoedtoerisme behoort tot dit ‘leasureaanbod’.
Door een krachtige proactieve aanpak en samenwerking kan maximaal gebruik gemaakt worden van
financieringsmogelijkheden o.a. binnen de

Uit de inventarisatie en SWOT-analyse komen beeldvorming en verrassende resultaten naar voren:
oa. toerisme wordt gezien als een belangrijke economische pijler en het kan bijdragen aan een
aantrekkelijke leefomgeving in Vught. Het toeristisch-recreatieve aanbod in Vught moet zodanig
verder worden ontwikkeld dat het de leefbaarheid van Vught niet onder druk zet. Verder zijn er vele
attractieve parels die als een kralensnoer aan elkaar geregen kunnen worden, waarbij het thema:
oorlog en vrede, aanval en defensie de rode draad is. Hierbij wordt ingespeeld op de musea, militaire
relicten en de Groene Vesting.

De nota komt met voorstellen om een platform in te stellen en een projectenboek uit te werken. In de
structuur zijn 3 ontwikkelingslijnen geformuleerd, namelijk:
    1. Vught in oorlogstijden
    2. Vught in de buitenlucht
    3. Stijlvol Vught

Deze drie ontwikkelingslijnen zijn weer vertaald naar vijftien kansrijke projecten. In het projectenboek
is een top 4 van meest passende projecten samengesteld:
    1. Toeristisch-recreatief platform
    2. Vernieuw(en)de routes
    3. Horeca in de buitenlucht
    4. Recreatie IJzeren Man




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                           Pagina 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>De lokale cultuurhistorie en geschiedenis met specifieke gebeurtenissen, persoonlijke verhalen en
interpretaties staan in ruime belangstelling. Het is belangrijk om met name bij de jeugd het historisch
besef te vergroten via makkelijk toegankelijke interactieve informatie aan te bieden. Aan de ander kant
zorgt het uitbaten van de toeristische kansen ook bedreigingen voor de intrinsieke waarde van
cultuurhistorie. Er zal door constructief overleg met de partijen naar een passende oplossing gezocht
moeten worden.

Aanvullend op de ontwikkelingslijnen zijn er mogelijkheden voor de gemeente Vught met betrekking
tot de kansen op erfgoed:
     Open Monumentendag faciliteren
     Beeldmerk ontwikkelen voor Vught
     Branding van de gemeente Vught
     Historische en thematische routes (GPS tochten)
     Rondleidingen bij opgravingen
     Toegankelijk maken van bestaande (archeologische) monumenten
     Historische markten
     Geowiki, aansluiting bij Zandstad
     Biografie van Vught (Kronieken)
     Publieksvriendelijke brochures/flyers/boeken over erfgoed in Vught
     Erfgoed kenniskwis
     Thematische verkiezingen (historisch item van het jaar)
     Jaarlijkse deelname aan de ‘Monumentenprijs Brabant’
     Het lokale verhaal vertellen (‘Stones en Stories’) aan de hand van:
      Informatieborden
      Augmented Reality en Layers voor smartphones
      CD/DVD
      Websites
      Theater en muziekvoorstellingen
      Rondleidingen en verhalenvertellers
      Kinderboeken etc…




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>7.2.       Publieksvoorlichting
Het laatste decennia is er een trend merkbaar waarbij bewoners van een wijk of plaats zich via hun
geschiedenis willen identificeren met hun woon- werk en leefomgeving. Dit geldt ook voor de
bezoekende toerist; de consument. Zij nemen vooral het geheel waar: het slotje in een mooi park, drie
kloosters in een rustiek landschap, de kerk aan een aardig plein, de grafheuvels in een natuurgebied.
Ze zijn niet of slechts bij uitzondering geïnteresseerd in de afzonderlijke postzegels in het album, maar
in het album als geheel, of, misschien nog wel meer, in de verhalen die het album vertelt. Mensen
willen het erfgoed beleven door hun eigen verhalen te verbinden aan de verhalen die het erfgoed
         5
vertelt.
De publieksparticipatie vormt daarom vanzelfsprekend een belangrijk onderdeel van de
cultuurhistorische activiteiten in de gemeente. Archeologie en cultuurhistorie hebben een duidelijke
publieksfunctie. Veel mensen hebben belangstelling voor het leven dat zich vroeger afspeelde in hun
eigen dorp of straat. Dat beeld willen ze graag (opnieuw) oproepen en beleven. Bij archeologie trekt
vooral het uitvoerende archeologische werk, zoals een opgraving, de belangstelling. Cultuurhistorie is
namelijk spannend en appelleert sterk aan de behoefte van veel mensen om iets te weten te komen
over de geschiedenis van hun leefomgeving. De resultaten daarvan leveren dan ook een belangrijke
bijdrage aan het cultuurhistorisch besef en het leefklimaat binnen de gemeente. De gemeente Vught
kan met een proactieve rol de belangstelling vergroten door middel van:
      Publicaties (o.a. met eigenaren) en brochures (vergunningaanvraag rijksmonument)
      Monumentenschildjes
      ‘Monumentenpaspoort’ voor de nieuwe eigenaar; dwz het aanbieden van gebundelde
           historische informatie over het monument
      Restauratiewijzer beschikbaar stellen aan eigenaren
      Monumentenprijs Brabant (jaarlijkse prijs over een bepaald thema)
      Informatiebijeenkomsten monumenteigenaren
      Jaarverslag monumentencommissie
      Tentoonstellingen en lezingen
      Erfgoed Geowiki
      Oral history en historische filmpjes (re-enactment)
      Publieksvriendelijke website
      Burgerparticipatie in klankbordgroepen (evalueren erfgoed)

Het erfgoedbeleid en de erfgoedkaarten zullen daarnaast ook vragen oproepen bij de bevolking. Denk
daarbij aan een particulier die een archeologisch onderzoek moet doen en een amateurarcheoloog die
zich afvraagt waarom in bepaalde gebieden wel en andere gebieden geen archeologisch onderzoek
nodig is. Een eigenaar van een monument die zijn object wil wijzigen wil weten wat wel en niet kan
met welke subsidies. De gemeente Vught kan ten slotte haar burgers nog informeren over formele
besluitvorming via diverse wegen. Uitleg hierover kan gegeven worden via direct advies bij het loket,
de gemeentelijke website, een aantrekkelijke brochure of de lokale media. Wellicht dat ‘social media’
in de toekomst andere mogelijkheden gaat bieden.

7.3.    Onderwijs en cultuur
Vanuit educatief oogpunt kan cultuurhistorie gebruikt worden om het algemene publiek en scholieren
te attenderen op bijzondere plekken in hun omgeving en bij die mensen daarvoor een waardering op
te bouwen. Ons erfgoed is iets om trots op te zijn en om samen te koesteren. Er ligt een uitdaging om
jongere generaties via het onderwijs enthousiast te maken voor het culturele erfgoed. De
maatschappelijke stage lijkt daarbij een uitgelezen mogelijkheid te bieden om jongeren bewust te
maken van de historie van hun eigen leefomgeving.
In Nederland wordt al enkele decennia gebruik gemaakt van het culturele erfgoed binnen het
onderwijs vanwege de schat aan informatie die het cultureel erfgoed biedt. Het gebruik ervan zowel op
de basisscholen als het voortgezet onderwijs, wordt vanuit de rijksoverheid steeds meer gestimuleerd,
mede in het licht van de schaalvergroting en het brede wereldbeeld.



5
 Bijsterveld, A.J. 2009: Maakbaar Erfgoed. Perspectieven op regionale geschiedenis, cultureel erfgoed en identiteit in Noord-
Brabant, Tilburg, p. 125-137.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                                             Pagina 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Erfgoededucatie wordt vooral gebruikt in ‘omgevingsgericht’ onderwijs. Dit omgevingsgerichte
onderwijs is gericht op onderzoekend en ervaringsgericht leren. Om vanuit monumentenzorg in te
kunnen haken op deze tendens is een aantal projecten ontwikkeld, die in samenwerking met de
scholen plaatselijk kunnen worden toegepast in het leersysteem. De stage- of cultuurmakelaar van
Plaza Cultura in Vught zorgt voor de verbinding tussen onderwijs, cultuur, overheid en derden en
brengt vraag en aanbod op het gebied van onderwijs en cultuur samen. De gemeente Vught heeft
recent een contact afgesloten met Plaza Cultura. Daarbij initieert de Stichting Erfgoed Brabant
voorbeeldprojecten en leskisten. Enkele voorbeelden zijn:
     De monumenten- of archeologiekist
     Verover je eigen monument
     Monumenten adopteren
     Lespakket Vught’s Erfgoed
     Canon van Vught in beeld
     Kwartetspel historie van Vught
     Lezingen en presentaties over erfgoed
     Rondleiding en open dag opgraving voor scholen
     Educatieve historisch nagespeelde of vertellende filmpjes voor scholieren gekoppeld aan
        erfgoedkaart en Geowiki
     Maatschappelijke stages
     Projecten met cultuur- en historische verenigingen.

Naast de educatie op basisscholen kan de gemeente ook samenwerkingsverbanden aangaan met het
hoger onderwijs, zoals universiteiten en HBO-instellingen maar ook met het vakgerichte
(ambachtelijke) onderwijs. Deze studenten kunnen worden ingezet om – onder begeleiding– ervaring
op te doen in duidelijk gekaderde projecten. Vanuit de provincie zijn voor deze educatieve doeleinden
diverse subsidiemogelijkheden waarmee de kosten deels gedekt kunnen worden.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                       Pagina 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>8.      Kennisborging en samenwerking
De beleidsveranderingen in de monumentenzorg benadrukken het belang van interdisciplinaire
samenwerking tussen de verschillende specialiteiten en vakgebieden (ruimte, vergunningen,
landschap, recreatie & toerisme, educatie/onderwijs, cultuur) binnen de gemeentelijke organisatie van
Vught, en vooral ook daarbuiten. Het is van belang om te inventariseren wie je partners kunnen zijn
voor welk project en op welk moment.

Voorbeelden van partners zijn overheden, zoals: de omliggende buurgemeenten, omgevingsdienst,
provincie en rijksdienst, marktpartijen en semi-overheden, zoals: COA, woningbouwverenigingen,
waterschappen en de ondernemers (-vereningingen). Een structureel overleg met parochiebesturen is
bijvoorbeeld gewenst in verband met onderhoudswerkzaamheden of mogelijke leegstand van een
religieus gebouw.

Tenslotte is het actief betrekken van lokale (historische) organisaties en bewoners van essentieel
belang. Bewonersparticipatie zorgt voor veel lokale input van kennis, ideevorming en de nodige
draagkracht bij uitvoeringsplannen.

In het project rondom de Groene Vesting is er duidelijk sprake van samenwerking met meerdere
partijen tegelijk. Het is ook vermeldingswaardig dat een gemeente niet altijd de trekkersrol op zicht
neemt, maar de partijen faciliteert. De klankbordgroepen hebben duidelijk aangegeven dat ze een
overkoepelende platform missen, waarin integrale afstemming plaatsvindt tussen partijen, projecten
en planvorming. De gemeente zou hierin een stimulerende rol kunnen vervullen om een
zelfregulerend platform op te zetten.

8.1.    Kennisborging
Om de regie over archeologie en cultuurhistorie en het handhaven van de beleidsregels te kunnen
voeren is inhoudelijke kennis vereist. De gemeente beschikt nu niet over deze deskundigheid.

De beleidsmedewerker monumenten heeft vanouds een breed takenpakket. Na de invoering van de
archeologische monumentenwet is daar archeologie bijgekomen. Deze taakstelling van de
erfgoedmedewerker is de afgelopen jaren sterk veranderd en gaat de komende jaren nog sterker
veranderen. De taken gaan inmiddels veel verder dan de zorg voor monumenten en archeologie
alleen. Door de Modernisering van Monumentenwet (MoMo) zal ook het takenpakket van de
beleidsmedewerker binnen het totale erfgoedbeleid moeten worden aangepast. Het accent is
verschoven van het sectorale en een afwachtende houding, naar het stimuleren, pro-actief begeleiden
en ‘verleiden’ van o.a. eigenaren, bestuurders, ondernemers, burgers, bezoekers en anderen.
De raakvlakken met de andere beleidsterreinen worden meer en meer inzichtelijk. De waarde van
erfgoed wordt daardoor in steeds breder kader erkend. Dat heeft tot gevolg dat erfgoed een bredere
inbedding moet krijgen binnen gemeentelijke organisatie, omdat deze beleidsmedewerker niet van alle
zaken inhoudelijk op de hoogte kan zijn en blijven. De beleidsmedewerker erfgoed zal zich als een
spin in het web moeten opstellen, om voor de integrale verbinding tussen de beleidsvelden te zorgen.

Op het gebied van de uitvoering van archeologisch onderzoek en selectie procedures zijn
kwaliteitsnormen vastgelegd in de zogenaamde Kwaliteitsnorm Nederlands Archeologie (KNA). De
KNA vereist dat activiteiten als het toetsen van programma’s van eisen, beoordelen van rapportages
en het selecteren van archeologische waarden uitgevoerd worden door een senior archeoloog. Het
uitzetten en beoordelen van archeologische onderzoeken dient te gebeuren door een senior-KNA-
archeoloog.

Wet Puma
In 2015 wordt de wet Puma van kracht. Deze wet stelt minimale eisen aan de (beleids-) medewerker
wat betreft opleiding en kennisniveau op gebied van erfgoed, oa: archeologie, monumentenzorg,
stedenbouw. De wet kan invloed hebben op de keuze om de functie erfgoed intern of extern in te
vullen.



Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                         Pagina 36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Het zelfstandig aanstellen van een (senior) beleidsarcheoloog is voor een gemeente te kostbaar. Het
is aanbevelenswaardig om dit in een samenwerkingsverband met meerdere gemeenten te doen. De
gemeente Vught heeft een samenwerking met de regioarcheoloog van Den Bosch. Er wordt
voorgesteld de samenwerking eventueel uit te breiden met erfgoedbrede taken, afspraken te
formaliseren en regelmatig te actualiseren.

8.2.     Rol van erfgoedinstellingen, historische kringen en amateurarcheologen
Vanouds spelen heemkundekringen en amateurarcheologen een belangrijke rol in het Nederlandse
erfgoedbestel: op lokaal niveau waren en zijn zij de ‘ogen en oren’ van de professionele instanties. De
MoMo bevestigd deze gedachte en wil zorgen voor meer samenwerking met deze lokale
erfgoedinstellingen en amateurs. Deze vrijwilligers hebben een enorme schat aan informatie over de
lokale geschiedenis. Daarbij hebben ze in het verleden veel onderzoek verricht naar de lokale
geschiedenis van Vught en/of bijvoorbeeld zelf opgravingen uitgevoerd. De gemeente kan door
samenwerking de bestaande kennis en initiatieven op het gebied van erfgoed behouden en daar waar
mogelijk stimuleren.
In Vught zijn een aantal organisaties op verschillende gebieden actief: Groene Vesting over de stelling
van 1629, Vughtse historische reeks, Kronieken van Vught (VHR), een drietal musea Vughts
(historisch) museum, Nationaal Kamp Vught en het Geniemuseum. Daarnaast zijn er meerdere
personen actief die onderzoek verrichten naar de historie van Vught. Een heemkundekring is in Vught
niet aanwezig en wordt als een lacune ervaren.
In Den Bosch is de vriendenkring van Den Bosch een zeer actieve en semi-professionele organisatie,
waar zeker ook kennis over Vught aanwezig is.

Voor amateurarcheologen gelden er aanvullende regels die zijn vastgelegd in de Monumentenwet en
KNA. Amateurarcheologen kunnen in het nieuwe archeologisch bestel alleen nog onder supervisie
van een professionele uitvoerder archeologische werkzaamheden verrichten. Alleen in bijzondere
gevallen kunnen amateurarcheologen nog zelfstandig gravend archeologisch onderzoek verrichten.
De gemeente wil kansen bieden aan de lokale amateurs en de heemkundekringen, door in haar rol
van bevoegd gezag of opdrachtgever van archeologische werkzaamheden:
    In het Programma van Eisen voor gravend onderzoek de voorwaarde op te nemen dat de
    uitvoerder lokale amateurs betrekt bij de uitvoering van het onderzoek.
    Zorg te dragen voor de inbreng van kennis en participatie van lokale amateurs bij archeologisch
    vooronderzoek.
    Bij de verlening van vrijstelling van archeologisch onderzoek de aanvrager actief te verzoeken
    amateurarcheologen de gelegenheid te geven tijdens de uitvoering van de bodemingrepen
    aanwezig te zijn en verslag te leggen van eventuele archeologische waarnemingen. Het
    voorschrijven van het doen van archeologische waarnemingen door vrijwilligers zou als
    standaardvoorwaarde opgenomen kunnen worden bij het verlenen van omgevingsvergunningen,
    juist ook in gebieden die geen onderzoeksverplichting hebben of zijn vrijgegeven na een
    archeologisch vooronderzoek.
    Vrijwilligers kunnen hier dan naar eigen oordeel feitelijk gaan waarnemen en doen, indien naar
    eigen oordeel nodig, een beroep op een professionele (KNA)archeoloog beschikbaar gesteld door
    de gemeente. De gemeente zal bij het aantreffen van waardevolle archeologie ook zorgen voor de
    noodzakelijke professionele ondersteuning bij zowel het archeologische veldwerk als de
    uitwerking van het onderzoek. Daarbij kan gedacht worden aan inhuur van een professionele
    archeoloog bij een instelling of bedrijf en het laten conserveren en restaureren van vondsten.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>9.      Subsidies en financiële middelen
Voor het onderhoud en restauratie van monumenten is het mogelijk om financiële ondersteuning te
krijgen van verschillende partijen, zoals de gemeente, rijk en provincie. Daarnaast bestaan nog
andere regelingen. De regelingen wisselen vaak zodat het niet transparant is welke regelingen in
werking zijn.
Gemeenten dienen eigenaren van rijksmonumenten voorlichting te geven over oa. subsidieregelingen
voor restauratie- en onderhoudswerkzaamheden. Door deze taak krijgt de gemeente de mogelijkheid
eigenaren te stimuleren het monumentaal bezit te restaureren of op passende wijze te onderhouden.
De gemeente kan de helpdesk (ANWB-Bord) en eventueel de adviesrol oppakken om eigenaren op
weg te helpen binnen het ‘omniversum erfgoed’ van mogelijkheden en regelgeving.

9.1.    Legesverordening
Voor het aanvragen van een omgevingsvergunning of wijziging van een bestemmingsplan worden
leges in rekening gebracht bij de aanvrager. Ook kunnen bepaalde advieskosten worden
doorberekend in de leges. Voor een omgevingsvergunning (activiteit monumenten) worden in Vught
beperkte leges in rekening gebracht.
Voor de activiteiten rondom archeologie zijn de reguliere advieskosten hoger. De leges voor deze
adviezen kunnen in de legesverordening worden opgenomen. Het betreft terugkerende taken die
samenhangen met het adviseren inzake bestemmingsplannen, vergunningen en het begeleiden van
de uitvoering en handhaving van het beleid, bestaan uit:

        Beoordelen van Programma’s van Eisen (controle onderzoeksvragen, prospectiestrategie en
        –methode) voor alle uitvoerende onderzoeken in de gemeente. In de regel betreft het
        onderzoeken in het kader van nieuwe (ontwikkelingsgerichte) bestemmingsplannen of
        onderzoeken in het kader van (aanleg-, bouw-, sloop-) vergunningen.
        Beoordelen van de rapportages die het resultaat zijn van uitgevoerde onderzoeken en op
        basis daarvan besluiten of en welke vervolgstappen noodzakelijk zijn.
        Selecteren van archeologische waarden op grond van een afgerond vooronderzoek en een
        uitgebracht selectieadvies.
        Formuleren van de eisen aan de maatregelen, die gericht zijn op het beschermen (behoud in
        situ) of het opgraven (behoud ex situ) van geselecteerde waarden.
De gemeente draagt zorg voor de uitvoering van de wettelijke archeologietaken waaronder het
beoordelen van archeologische onderzoeksrapporten. Voorgesteld wordt om voor de uitvoering
hiervan leges in rekening te brengen bij de aanvrager van de vergunning. Hiertoe zal de gemeentelijke
legesverordening aangepast moeten worden in overleg met de regionaal archeoloog.

9.2.     Financiële stimulering monumenteneigenaren
De gemeente Vught heeft geen subsidiemiddelen beschikbaar voor monumenten. Ze zal in haar
scenario’s rekening moeten houden met het opzetten van een lokaal subsidiefonds voor gebouwde
monumenten of voor alle cultuurhistorische aspecten; een erfgoedfonds.
Naast het bieden van subsidies is het mogelijk om indirecte financiële ondersteuning te bieden. Dit is
mogelijk door verruiming van functies op te nemen in het bestemmingsplan voor eigenaren van
monumenten en monumentale zaken. Het verruimen van de bestemmingsplanregels biedt meer
mogelijkheden tot een passende herbestemming. Het gebruik van een monument (met een
herbestemming) zal een financiële waardevermeerdering opleveren voor eigenaren.
Het is bij een financiële stimuleringsregeling voorstelbaar om een systematiek op te zetten, waarbij
vooral welwillende monumenteigenaren worden beloond, zodat de gelden effectief en efficiënt worden
ingezet.

9.3.    Erfgoedfonds
De gemeente kan op basis van een stimulerend erfgoedbeleid en als regievoerende overheid een
essentiële en duurzame bijdrage leveren aan de lokale economie en bedrijvigheid. De gemeente
Vught zou bedrijven en particulieren moeten uitdagen tot het investeren in en uitdragen van lokale
erfgoedproducten, zoals de voorgestelde Stelling 1629/Groene Vesting, ontwikkeling van Fort Isaballa
of het Vughts Museum in de Petruskerk. Het is de vraag in hoeverre de gemeente Vught hierin wil
investeren en faciliteren. Dit kan door middel van het leveren van ureninzet en een erfgoedfonds.



Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Verder is het van belang om de monumenteigenaren te enthousiasmeren om het gebouwde erfgoed
op een passende wijze te onderhouden. Dit kan door het beschikbaar stellen van financiële middelen
in de vorm van subsidies en ook door andere niet financiële maatregelen. Ze vergen echter allebei
een investering. Bij een erfgoedfonds kan ook gedacht worden aan subsidie voor het onderhoud en
beheer van cultuurhistorisch waardevolle elementen als akkerranden, open bolle akkers,
hakhoutwallen, heggen, gebouwen, oude zandwegen of archeologische monumenten. Ook kan het
fonds worden ingezet als stimulans om cultuurhistorie terug te brengen in het landschap bij nieuwe
                6
ontwikkelingen.

9.4.    Bestuurslasten Archeologie
Het Rijk verstrekt via een uitkering uit het gemeentefonds bestuurslasten vergoeding aan de
gemeente voor de aanloop- en uitvoeringskosten die gepaard gaan met de invoering van de Wet op
de archeologische monumentenzorg. Deze bestuurslasten vergoeding via het gemeentefonds heeft
een structureel karakter en bedraagt 61 eurocent per wooneenheid. Voorgesteld wordt om de
bestuurslasten vergoeding archeologie in te zetten voor betaling van een regioarcheoloog, samen met
andere regiogemeenten. De kosten voor de regioarcheoloog kunnen verder worden aangevuld met
archeologieleges die geheven worden voor de gemeentelijke archeologietaken waaronder het
beoordelen van archeologische onderzoeksrapporten. Voor de aanstelling van een
beleidsmedewerker erfgoed zal structureel extra budget noodzakelijk zijn.

Voor archeologie geldt in beginsel het principe dat de veroorzaker betaalt, inhoudende dat de
aanvrager van de bouw-, sloop- of aanlegvergunning in een archeologische waardevol of
verwachtingsvol gebied, de archeologische onderzoeks- en opgravingskosten betaalt. De financiële
gevolgen voor planontwikkeling worden grotendeels opgevangen in de grondexploitatie. In de Wet op
de archeologische monumentenzorg is een regeling opgenomen voor bestrijding van excessieve
kosten als gevolg van een archeologisch onderzoek. Daartoe is door het Rijk ingaande 2008 1,25
miljoen euro voor excessieve kosten archeologie in het Gemeentefonds gestort, die via de factor ’11
eurocent per woonruimte’ wordt verdeeld. Dit betekent dat elke gemeente via het Gemeentefonds
structureel een (kleine) bijdrage ontvangt voor eventuele excessieve opgravingskosten in geval van
kosten van opgraving van vindplaatsen van nationaal belang.
Geadviseerd wordt om dit bedrag veilig te stellen door de bestemming daarvan vast te leggen in
bijvoorbeeld het erfgoedfonds.

Gemeenten worden daarnaast ook financieel verantwoordelijk voor toevalsvondsten. Hieronder vallen
archeologisch relevante vondsten die alsnog gedaan worden in gebieden waarvan wij als gemeente
bepaald hebben te verwachten dat er geen archeologische waarden in het geding zijn. Ook kan het
zijn dat een gebied onderzocht wordt en in archeologisch opzicht vrijgegeven wordt voor verstoring
waarna bij de bodemverstoring alsnog archeologisch relevante vondsten worden gedaan. Alle kosten
die dan samenhangen met archeologisch onderzoek maar ook met de vertraging van bijvoorbeeld de
bouw, zijn in dat geval voor de gemeente.

Bij de rijksoverheid en provincie zijn er subsidieregelingen en leningen (cultuurfonds) voor met name
herbestemming en transformatie van historisch militaire, religieus en industrieel erfgoed beschikbaar.
Het is ook mogelijk om bij rijk en provincie via andere regelingen dan erfgoed in aanmerking te komen
voor subsidie; te denken aan energiemaatregelen, landschapsherstel in kader van toerisme en
burgerparticipatie. In Brabant is ten slotte ook onderhoudssubsidie beschikbaar bij het Cultuurfonds
Monumenten Zuid-Nederland.

Voorwaarde bij de bovenstaande subsidies en leningen is veelal dat er een bijdrage wordt verwacht
van de gemeentelijke overheid.




6
    Een voorbeeld van een erfgoedfonds functioneert al in het Groene Woud.




Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
okt/nov-2013 v.1                                                                        Pagina 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>         10.     Keuzen en aanbevelingen
         Aan de hand van bovenstaande instrumenten zijn de verschillende keuzes zichtbaar gemaakt om de
         ambitie en tijdsplanning te bepalen. De raadscommissie maakt hieruit een gemotiveerde keuze, die
         vervolgens zullen worden uitgewerkt in de erfgoednota, waarin de organisatorische en financiële
         consequenties inzichtelijk worden gemaakt.

         10.1. Keuzematrix
         In deze matrix worden de verschillende onderdelen en keuzen duidelijk onderscheidend gegroepeerd
         in vijf modules.
         De mogelijke keuzes voor de gemeente Vught m.b.t. de kansen op cultuurhistorie zijn:

Instrumenten / activiteiten                                                     module     Aard investering
                                                                                           -jaarlijks
                                                                                           -eenmalig
                                                                                           -per monument
                                                                                           -per geval
                                                                                           -continu
Monumentenverordening/                                                  5.2     1          eenmalig
Erfgoedverordening actualiseren
Jaarverslag Monumentencommissie                                         5.3     1          jaarlijks
Alle wijzigingen aan rijksmonumenten eerst voorleggen aan de            5.3     1
monumentencommissie alvorens aan de gecombineerde welstands /
monumentencommissie
Alle wijzigingen aan panden zonder monumentenstatus die binnen het      5.3     1
beschermd dorpsgezicht liggen en beeldbepalende panden voorleggen
aan de monumentencommissie, of gecombineerde welstands-
/monumentencommissie
Beleidsplannen in vroeg stadium voor advies voorleggen bij              5.3     1
monumentencommissie
Interne werkprocessen opstellen:                                        5.4     1          eenmalig
Duidelijke werkafspraken maken met collegae interne organisatie cq.     5.14               Intern werkdocument
afdelingen
Procedures
Proactieve benadering door gemeente naar eigenaren en 3-den.
Indieningsvereisten opstellen                                           5.14    1          eenmalig
Erfgoedbeleid implementeren in:                                         6       1          continu
-Structuurvisie
-Bestemmingsplan,
-Welstandsnota
-Beeldkwaliteitplannen
-APV
-Landschapsbeleidsplan
-Toerisme en recreatie
-etc
Bestemmingsplanregels voor bescherming cultuurhistorie alleen voor      6       1
beperkte gebieden opnemen en waar nodig verruimen ten behoeve van
het behoud, herstel en doorontwikkelen van het culturele erfgoed.
Amateurarcheologen automatisch waarschuwen bij afgifte van              5.14    1          per geval
omgevingsvergunningen in vrijgegeven gebieden                           9.2



         Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
         okt/nov-2013 v.1                                                                    Pagina 40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Erfgoed opnemen in alle interne regiegroepen/projectgroepen, ter         6       1        continu
voorbereiding op oa. stedenbouwkundige en ruimtelijke                            en
plannen.                                                                         verder
Interne afstemming verantwoordelijkheden monumenten en onderhoud:        6.1     1
gebouwen, archeologie, boomgroepen, beelden en kunstobjecten
Structurele samenwerking / inhuur op projectbasis met regionaal          5.16    1        2 jaarlijks
archeoloog en erfgoedadviseur afdeling BAM Den Bosch                     9.2

Legesverordening actualiseren                                            9.1     1        jaarlijks
Door de leges voor verbouwingen en wijzigingen aan monumenten
financieel te beperken kan het bezit aantrekkelijker worden gemaakt.
Archeologie uniforme leges vastleggen
Bestuurslasten archeologie structureel reserveren voor erfgoed (fonds)   9.3     1        eenmalig
Structureel reserve archeologie onvoorzien opbouwen                      9.3     1        eenmalig
Specifieke cultuurhistorische projecten meenemen in de toekomst- of      9.3     1
structuurvisie in het kader van een fonds bovenwijkse voorzieningen.
Cultuurhistorische verkenning bij gebiedsontwikkelingen                  6.      1        eenmalig per
                                                                                          projectgebied
Regulier overleg partijen (ambtelijk en bestuurlijk)                     8.1     1        Continu jaarlijks
Opstellen onderzoeksagenda archeologie                                   5.12    1
Vaststellen van gemeentelijke richtlijnen voor archeologisch en          6.3     1
cultuurhistorisch onderzoek in bestemmingsplan (toelichting en regels)
De website www.Monumententoezicht.nl voor handhaving                     5.15    1
Instructie- informatiebijeenkomst                                                         Eenmalig
Uitbesteden handhaving erfgoed aan externe (Den                          5.15    1        Per aanvraag
Bosch/Omgevingsdienst)
Protocol toezicht en handhaving monumenten bestuurlijke prioriteit       5.15    2
versterken
Herbestemmingsproject: Isabella kazerne                                  6.5     1           5-10 jaar
Linie 1629 Groene Vesting                                                7.1     1           5 -10 jaar
Cultuurhistorische thema’s Typisch Vught uitwerken:                      7.1     1-5         5-10 jaar
    - Linie 1629 / Groene Vesting
    - Fort Isabella
    - Lunetten
    - Kamp Vught
    - Lambertustoren
    - Duitse Orde
Quickscan potentiele gemeentelijke monumenten                            5.4     2
Inventariseren van leegstaande en vrijkomende gebouwen en complexen      6.7     2        eenmalig, daarna
van woningen, fabrieken, kantoren, religieuze gebouwen                                    aanvullend
Inventarisatie wederopbouw en kunst                                      6.7     2        eenmalig
Visie en strategie voor leegstaande en vrijkomende gebouwen,             6.7     2        eenmalig
complexen
Vaststellen Beleidskaart erfgoed (gis-applicatie)                        5.11    1-2      eenmalig
                                                                         6
Regels mbt cultuurhistorie opnemen in bestemmingsplan voor zeer hoge     5.116   1
en hoge cultuurhistorische waarden                                       .
Agrarische gronden wel of niet tot 50 cm vrijgeven voor archeologisch    5.11    1
(voor)onderzoek.



          Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
          okt/nov-2013 v.1                                                                 Pagina 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Parapluplan beleidskaart erfgoed                                        5.11   1-2      eenmalig
                                                                        6
Onderhoudscontract beleidskaart erfgoed                                 5.11   1-2      jaarlijks
Kennisborging                                                           8.2    2        Jaarlijks
Beleidsmedewerker monumenten – cultureel erfgoed
als centrale coördinator op gebouwd en archeologisch erfgoed in de
organisatie opnemen bij strategie en beleid.
Parttime (1/2 fte) - Full-time (1 fte)
Kennisborging                                                           8.2    2        jaarlijks
Opleidingsplan
Deskundigheidsbevordering bij betrokken medewerkers van de
afdelingen ruimtelijke ontwikkeling, landschap / groen, economie en
toerisme, vergunningverlening, toezicht en handhaving en beheer van
gebouwen en terreinen (masterclasses, workshops en cursus).
Aanscherpen / opstellen erfgoedmeetlat voor gebiedsaanwijzing en        5.7    2        eenmalig
monumenten
Aanwijzing gemeentelijke monumenten (procedure)                         5.4    2        per monument
                                                                               en
                                                                               verder
Lidmaatschap Monumentenwacht eigenaren                                  5.8    2        per pand per jaar
(subsidiëren of vergoeden)
Bouwtechnische onderhoudsinspecties                                     5.8    2        per pand per 4 jaar
(zowel gebouwen als archeologische monumenten)
Aanwijzing waardevolle boomgroepen tot monument of anderszins           5.4    2        Eenmalig
(groene parels)
Gemeentelijke website                                                   7.2    2        jaarlijks
    - Informatie en links algemeen erfgoed
    - Erfgoed beleidskaarten en catalogus voor burgers toegankelijk
        maken via website met digitaal aanklikbaar stroomschema.
Erfgoedkaart publieksvriendelijk maken                                  7.2    3
Erfgoedkaart koppelen aan de digitale Geowiki (mobiel)                  7.2    3
Deelname Erfgoedprijs Brabant                                           7.2    2        2 jaarlijks
Open Monumentendag (faciliterend)                                       7.2    2        jaarlijks
Het onderhoud aan beschermde monumentale bomen openbare gebied          7.1    3        per boom(groep)
                                                                               e.v.
Monumentschildjes                                                       5.4    3        per monument
Toeristisch recreatieve verbindingen ontwikkelen                        7.1    2–5         5-10 jaar
(Kralensnoer met thema; oorlog en vrede)
Bouwhistorisch onderzoek historische gebouwen in gemeentelijk           5.10   3        1 malig
eigendom bij verbouwingen of verkoop.
Bouwtechnische analyse voor monumentenbestand (APK 0-meting)            5.8    3        4–6 jaarlijks
Toetsingskader / uitvoeringsvoorschriften voor de                       5.2    3        eenmalig
monumentencommissie.
Deze format kan intern worden opgesteld door de secr. van de
monumentencommissie en in overleg met de commissie.
Opstellen lesbrieven naar thema’s erfgoedkaart ism cultuurmakelaar en   7.2    3        eenmalig
historische kringen
Brochures over procedures monumentenvergunning, archeologisch           7.2    3        eenmalig, met
onderzoek. (al dan niet in samenwerkingsverband)



         Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
         okt/nov-2013 v.1                                                                Pagina 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                             aanvullingen
Informatieavond voor monumenteigenaren                                       7.2    3        jaarlijks
Beschikbaar stellen van de restauratiewijzer                                 7.2    3        per eigenaar
                                                                                             (eenmalig)
Communicatieplan opstellen met actief uitvoeringsplan                        7.2    3        eenmalig
Organiseren van tentoonstellingen, oral history, publicaties, historische    7.2    3        jaarlijks
fimpjes van Vught mbt erfgoed
Publieksvoorlichting                                                         7.2    3        continu
Beleidsnota en instrumentarium evalueren / actualiseren / bijstellen                3        4 jaarlijks
Faciliteren van amateurverenigingen / heemkundekringen                       8.1    3        jaarlijks
·   Bij verrichten van inventarisatie - onderzoek
·   Open monumentendag
·   Overige werkzaamheden
Subsidiefonds voor restauratie en onderhoud monumenten                       9.3    3        jaarlijks
Een onderdeel kan zijn: de plankostenregeling voor haalbaarheidsstudie bij
wijzigingsplannen incl. bouwhistorisch onderzoek
Erfgoedfonds tbv onderhoud gebouwd erfgoed, archeologie, groen en            9.3    3        jaarlijks
landschap, cultuurtoerisme samenvoegen
Thematische beleidsvoorstellen voor regievorming, zoals het opstellen        6.7    4        eenmalig
van uitgangspunten voor het behoud van religieus erfgoed en
landgoederen.
Kronieken VHR digitaal beschikbaar stellen                                   7.10   4
(informatie erfgoedkaart)
Faciliteren eigenaren bij verbetering energieprestaties pand in kader van    5.9    4        per aanvraag
duurzaam erfgoed
(advies en/of aanvullende subsidie)
Energie – Toolkit technische en cultuurhistorisch verantwoorde duurzame      5.9    5        eenmalig
oplossingsrichtingen historische bebouwing
Aanwijzing beschermde gezichten voor groen en landschap                      5.6    4        per gebied en
                                                                                             afhankelijk van het
                                                                                             instrumentarium
Beleidskaart bouwhistorische verwachtingen                                   5.10   4 en 5   eenmalig
(module uit de erfgoedkaart)
Aanwijzing en beschrijving archeologische monumenten                         5.4    4
Aanwijzing en beschrijving beeldbepalende zaken                              5.5    4        eenmalig per object;
                                                                                             dit is afhankelijk van
                                                                                             de grootte van een
                                                                                             object/complex
Masterclasses met collegae omliggende buurgemeenten                          8.2    4        ½ jaarlijks
Strategisch Marketingsonderzoek naar beeldmerk Vught                         7.1    5        1 malig
    - ‘Erfgoedbranding’
    - Monitoring
Actief zelfregulerend platform initiëren met oa. bedrijfsleven opstarten     7.1    3        continu
inzake ‘erfgoedbranding’ en lokale produktontwikkeling.                      8.1
Onderzoek verrichten naar de economische factor van erfgoed in Vught         7.1    5        terugkerend
of samenwerkingsband.                                                                        (elke 4 jaar)
Structurele Eventontwikkeling                                                7.1    5        jaarlijks
Faciliterend aan platform en maatschappelijke initiatieven                   8.1




          Keuzenotitie Erfgoed Vught 2013
          okt/nov-2013 v.1                                                                    Pagina 43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>